82 50 4499 https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a50f5b74edb663dadc108a13360b6937.pdf dd9a0ca5bcd635417367daad8c186146 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:388 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:349 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1958 t.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1958, t.1, s.367-432 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N T K A PROF. DR BOŻENA STELMACHOWSKA W dniu 21 listopada 1955 r. zmar­ ła w Toruniu dr Bożena Stelmachow­ ska, etnograf oddany przede wszyst­ kim zagadnieniom zachodnich i pół­ nocno-zachodnich ziem kraju, od 1946 r. profesor etnografii Uniwer­ sytetu im. Mikołaja Kopernika. Spo­ śród szczupłego grona polskich et­ nografów, kształtujących swe zain­ teresowania naukowe na uniwersy­ tetach okresu międzywojennego, Zmarła należała do najstarszych wie­ kiem i najwcześniej związanych z dydaktyczną i naukową pracą pierwszych placówek etnograficz­ nych odrodzonej Polski. Urodzona 5 X I I 1889 r. w Wielkopolsce, lata studiów spędziła w Poznaniu, gdzie również pracowała od 1920 r. w cha­ rakterze asystenta przy pierwszej Ryc. 40. Prof. dr Bożena Stelmachowska z utworzonych w okresie międzywo­ jennym Katedrze Etnologii i Etnografii prof. J. S. Bystronia. Doktorat uzyskała w 1925 r. u prof. J. Kostrzewskiego na podstawie drukowanej w tymże roku pracy System trzech epok w prehistorii polskiej. W t y m samym czasie objęła kierownictwo działu etnografii w Instytucie Bał­ tyckim opracowując tam szeroki program badań etnograficznych Pomo­ rza (druk. 1931) i przeprowadzając własne, przeważnie na ankietach oparte prace terenowe. W latach 1934—1939 była kierownikiem Muzeum Miejskiego w Poznaniu. Ponadto w miesiącach letnich gromadziła z ra­ mienia Ministerstwa W. R. i O. P. w Szkole Morskiej w Gdyni zbiory etnograficzne z terenu Pomorza. Współpracowała również z Instytutem �368 KRONJKA Zachodnio-Słowiańskim przy Uniwersytecie Poznańskim, redagując wy­ dawane przez ten Instytut zeszyty „Archiwum Etnograficznego". Była współpracownikiem Komisji Etnograficznej Polskiej Akademii Umiejęt­ ności. Wydany przez nią w tym czasie zespól prac poświęconych kultu­ rze ludowej, a specjalnie obrzędowości zachodnich ziem Polski (Stosunek Kaszub do Polski 1932, Rok obrzędowy na Pomorzu 1933, Podkoziolek 1933, Etnografia Pomorza i Prus Wschodnich 1937, Sztuka ludowa na Ka­ szubach 1937 i in.) stał się podstawą jej habilitacji na Uniwersytecie Warszawskim w 1939 r. W okresie wojny B. Stelmachowska, wysiedlona z Poznania przez okupanta, brała udział na terenie Warszawy zarówno w organizowanych potajemnie zespołowych pracach naukowych poświęconych ziemiom za­ chodnim Polski, jak i w wykładach tajnego Uniwersytetu Zachodniego. Po ukończeniu wojny w 1945 r. wykładała jako docent na Uniwersytecie Poznańskim, gdzie zorganizowała Zakład Etnografii Słowian Zachodnich. W 1946 r. została przeniesiona do Torunia, z nominacją na profesora nadzwyczajnego etnologii i etnografii. Współpracowała również z Insty­ tutem Zachodnim w Poznaniu, zaś w 1950 r. z Państwowym Instytutem Sztuki, a w latach 1954—1955 z Instytutem Historii K u l t u r y Materialnej Polskiej Akademii Nauk. B. Stelmachowska wykształciła spory zastęp uczniów, którzy brali udział w organizowanych przez nią przez szereg lat zespołowych etno­ graficznych badaniach terenowych Pomorza Gdańskiego i Zachodniego. Sama brała udział w pracach zespołowych Instytutu Zachodniego, opra­ cowując część etnograficzną w wydawnictwach poświęconych terenom Pomorza Zachodniego (1948) i Dolnego Śląska (1949). Żywo współdzia­ łała również z pomorskimi ośrodkami kulturalnymi, służąc pomocą w spra­ wach muzealnych.wygłaszając odczyty, współuczestnicząc w wielu akcjach kulturalnych itp. Etnografia polska straciła w Zmarłej nie tylko zamiłowanego pedagoga, autora szeregu rozpraw naukowych o szerokim zakresie tematycznym, lecz również społecznika dążącego do powiązania swej pracy naukowej z praktyką życia, aktualnymi wymaganiami kulturalnej i politycznej sytuacji naszych ziem zachodnich. Spuścizna naukowa B. Stelmachowskiej obejmuje nie tylko prace historyczne poświęcone najstarszym polskim i słowiańskim elementom kultury tych ziem (Z przeszłości Słowian północno-zachodnich 1930, Kultura kontynentalna i litoralna ludu 1946 i in.) czy próbom rekonstrukcji rozmieszczenia polskich grup etnicznych nej, obrzędowości czy sztuki ludowej (Zdobnictwo ludowe ziemi pyrzyckiej 1946, Ceramika Kaszubów 1951, Strój kaszubski [w druku] i in.). Znajduje w niej odbicie także żywa chęć oddziaływania na bieżące życie, ludności rdzennej Pomorza (1948) oraz opisom ludowej kultury tradycyj- �KRONIKA 369 a obserwacja procesów współczesnych prowadzi również i do uogólnień teoretycznych (Regionalizm etnograficzny na tle przykładów z współ­ czesnej tioórczości literackiej Polski zachodniej 1936, O styl i obyczaj rodzimy na Ziemiach Odzyskanych oraz Polska kultura ludowa czynni­ kiem, zespalającym Ziemie Odzyskane 1946, Na drodze do teorii sztuki ludowej 1948 i in.). Szereg prac pozostało również w rękopisie. Ich omówieniu oraz zreferowaniu wyników zespołowych prac terenowych na Pomorzu Zachodnim poświęci Redakcja „Etnografii Polskiej" specjailny artykół w najbliższym roczniku czasopisma. Anna Etnografia Polska 1 Kutrzeba-Pojnarowa 24 �DZIAŁ IV (ETNOGRAFII) INSTYTUTU HISTORII K U L T U R Y P O L S K I E J AKADEMII NAUK MATERIALNEJ Sprawozdanie Działu I V (za okres dwuletniej działalności) przedstawiane zo­ stało po raz pierwszy w Kwartalniku Historii Kultury Materialnej za rok 1956 . Tam wyjaśnione zostały powody i uzasadniona potrzeba powołania tej placówki do życia. Powody te występują w szczególnym świetle, jeśli się zważy, że Dział I V Etnografii I H K M nie powstał na bazie istniejącej już organizacji, lecz jest pla­ cówką nową, wyrosłą z najżywotniejszych potrzeb etnografii, i że o konieczności powołania do życia tej placówki zadecydowały najwyższe w ł a d z a organizujące naukę w Polsce: Polska Akademia Nauk. Dział I V I H K M reprezentuje w Polskiej Akademii Nauk n o w ą myśl etnogra­ ficzną. Wyrosła ona na gruncie przebudowy nauki polskiej i ma służyć nowym zadaniom i potrzebom realizowanym i zaspokajanym przez budowę nowego ustroju społecznego w Polsce. Toteż ustanowienie Działu Etnografii jako czwartego członu I H K M wynikało nie tylko z konieczności stworzenia w P A N reprezentacji etnogra­ ficznej, reprezentacji dyscypliny o wieloletniej tradycji i o pokaźnym dorobku ma­ teriałowym, lecz przede wszystkim z potrzeby stworzenia dla niej nowych, odpo­ wiednich w a r u n k ó w dalszego rozwoju. W procesie ideologicznego i metodologicznego dojrzewania poszczególnych nauk społecznych etnografia nie była jedną z pierwszych. Ten stan, jakkolwiek skompli­ kowany w swoich przyczynach, da się tłumaczyć przede wszystkim brakiem cen­ tralnej organizacji, która jednoczyłaby etnografów swoim programem i autoryte­ tem naukowym. Zagadnieniem tym i jego bolączkami sięgamy do stosunków m i ę ­ dzywojennych. W okresie tym bowiem etnografowie również byli bardzo słabo zorganizowani. Każdy z nich w zasadzie pracow ał w odosobnieniu, hołdując jed­ nemu z istniejących w etnografii kierunków lub rewidując go i uzupełniając we­ dług własnych koncepcji. Również i dobór problematyki i tematyki badawczej kształtował się po linii zainteresowań indywidualnych. Słuszność i celowość wy­ boru opierała się i była w praktyce usprawiedliwiona jedynie formatem reprezen­ towanego warsztatu naukowego. Przy takim ułożeniu się stosunków przewodzenie naukowe przypadło .katedrom uniwersyteckim. Ile było katedr (6), tyle było kie­ runków szkolących młodą kadrę i tyle też ośrodków dyspozycji myśli etnograficznej. 1 r Placówki takie, jak Polskie Towarzystwo Etnograficzne, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze czy też muzea, pod względem przewodzenia naukowego właściwie nie odgrywały większej roli. O wiele większą rolę w sensie kierowania rozwojem dy­ scypliny nas interesującej odegrały w tym czasie Komisja Etnograficzna P A U i reprezentacja etnograficzna w Instytucie Antropologicznym Towarzystwa Nau- -i- • ' D y n o w s k i , Zagadnienie historii kultury materialnej w dzisiejszej etno­ grafii polskiej i działalność Działu IV Instytutu Historii Kultury Materialnej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", R. 4: 1956, nr 2, s. 343-360. �KBONIKA 371 kowego Warszawskiego. Działalność tych placówek zaznaczyła się zwłaszcza w za­ kresie polityki wydawniczej i ustalania profilu publikowanych prac. Jakkolwiek wojna i okupacja całkowicie zburzyły przedstawiony w y ż e j stan rzeczy i jego podstawy, niemniej po 1945 r. w dziele odbudowy etnografii w y s t ą ­ pił szereg elementów dających się nawiązać do dawniejszych tradycji. Rzeczą n a j ­ ważniejszą jest nawrót do przewodzenia katedr w życiu etnograficznym i do sku­ piania całej uwagi na potrzebach lokalnych, występujących w poszczególnych ośrodkach uniwersyteckich. Wprawdzie bezpośrednio w latach powojennych troska o przysłowiowe „własne podwórko" posiadała obiektywne uzasadnienie, niemniej h a m o w a ł a ona w sposób najistotniejszy proces krystalizowania się koncepcji, które mogłyby skoordynować i zespolić prace poszczególnych ośrodków naukowych. Z a ­ hamowania te szczególnie ostro d a w a ł y się we znaki przy rewidowaniu stosunku do przeżytków i pozostałości dotychczasowych założeń metodologicznych. Nieujednolicona akcja przyswajania sobie marksistowskiej metody naukowej w pra­ cy badawczej oraz brak szerszej płaszczyzny porozumiewania się opóźniały przede wszystkim dokonanie z nowych pozycji metodologicznych przeglądu i .oceny do­ tychczasowego dorobku etnografii. Toteż jakkolwiek prace w tym zakresie prowa­ dzone były w katedrach niemal od 1946 r. i próby dyskusji nad osiągniętymi re­ zultatami podejmowano w różnych terminach, zwłaszcza na bazie organizacyjnej P T L -, nie dały one pełniejszych w y n i k ó w i nie utorowały drogi do powstania cen­ tralnego planu naukowo-badawczego ani też do jednolitej reprezentacji etnogra­ ficznej. Jest to niewątpliwie jeden z głównych powodów, dla którego zarówno w pra­ cach przedkongresowych, jak i na I Kongresie Nauki Polskiej etnografia nie po­ siadała wyraźniej zaznaczonego miejsca. W tych warunkach do rozwiązywania z a ­ gadnień postawionych przez I Kongtres Nauki Polskiej przed każdą z dyscyplin naukowych mogli etnografowie przystąpić tylko zrzeszając się w nowe formy organizacyjne, jak najbardziej reprezentatywne i odpowiadające aktualnym po­ trzebom dyscypliny. W oparciu o działający już od 24 V 1952 r. Podkomitet Historii Kultury Mate­ rialnej została w dniu 30 I 1953 r. powołana w e w n ę t r z n a Komisja Etnograficzna, której zadaniem było przestudiowanie wszystkich zagadnień najżywotniej obcho­ dzących etnografów i wypracowanie ogólnopolskich planów naukowo-badawczych oraz form organizacyjnych, w oparciu o które można byłoby przystąpić do budowa­ nia nowych dróg etnografii polskiej. Komisja Etnograficzna ukonstytuowała się w składzie następującym: przewod­ niczący — prof. dr Kazimierz Moszyński, jego dwóch zastępców: prof. dr Witold Dynowski i prof. dr Józef Gajek oraz członkowie: pirof. dr Kazimierz Dobrowolski, prof. dr Eugeniusz Frankowski, doc. dr Adolf Nasz i prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. Zastępca przewodniczącego, prof. dr Dynowski, wszedł jednocześ­ nie jako stały delegat Komisji Etnograficznej do Komisji Organizacyjnej I H K M . Jakkolwiek w życiu etnograficznym brak centralnej komórki opiniującej, planującej i koordynującej wszystkie prace badawcze w zakresie etnografii dawał się bardzo dotkliwie odczuwać i w sposób wybitnie szkodliwy ciążył na rozwoju 2 Ocena dorobku polskiej etnografii i etnologii z punktu widzenia postępowej myśli społecznej (memoriał opracowany przez Konferencję etnografów), „Lud", R. 39: Kraków 1952, s. 626-629. Por. również sprawozdanie O. G . [O. Gajkowa], Konferencja etnografów w Krakowie 17-19 I I 1951, tamże s. 624-625, oraz A. K . [A. Kutrzeba-Pojnarowa]. Obrady etnografów, „Polska Sztuka Ludowa", R. 5: 1951, nr 1-2, s. 59. �KRONIKA 372 dyscypliny, niemniej Komisja Etnograficzna, która miała luką tą wypełnić, na wstąpię swojej działalności od razu napotkała zasadnicze trudności. Stan rzeczy bowiem, który narósł .od 1945 r., kazał się liczyć z koniecznością (przynajmniej na pierwszym etapie) wydzielenia spod kompetencji Komisji szeregu dziedzin rzeczowo jak najbardziej powiązanych z przedmiotem i kręgiem zaintere­ sowań etnografii. W ten sposób ze względu na istniejący już stan faktyczny wy­ dzielono spod kompetencji Komisji Etnograficznej działy sztuki ludowej i folkloru, zorganizowane w P I S i I B L . Otwarta pozostała również kwestia stosunku do działalności P T L , które po 1946 r. znacznie wzmogło s w ą aktywność. Niezbyt w y ­ raźnie można było ustalić stosunek Komisji do naukowo-badawczej działalności m u z e ó w etnograficznych. Jedynie współpraca z katedrami, to' znaczy z komórkami, które dotychczas kierowały życiem etnograficznym szkoląc młode kadry i prze­ wodząc pracom naukowo-badawczym, nie nastręczała żadnych trudności organiza­ cyjnych i stwarzała najmocniejszą i realną podstawę dla wszystkich nowych kon­ cepcji. Pierwszy etap prac Komisji Etnograficznej został zamknięty podsumowaniem i oceną dorobku naukowego etnografii polskiej. Dokonano tego w ramach działal­ ności Komisji Organizacyjnej Instytutu Historii Kultury Materialnej na posiedzeniu Rady Naukowej Komisji Organizacyjnej w grudniu 1952 r. (w referacie prof. K . Do­ browolskiego), łącznie z podsumowaniem i oceną dorobku naukowego archeologii polskiej i archeologii śródziemnomorskiej. Występowanie w Komisji Organizacyj­ nej I H K M obok siebie etnografii, archeologii Polski i archeologii śródziemnomor­ skiej nie było organizacyjną w y p a d k o w ą łączenia w naukach społecznych dziedzin sobie pokrewnych. Przeciwnie, jeszcze przed podjęciem prac przez K . O. I H K M związek tych dyscyplin posiadał już opracowane założenia teoretyczne i miał za sobą paroletnią próbą i doświadczenie współistnienia w ramach Studium H K M na wyższych uczelniach. O ile koncepcja połączenia studiów etnograficznych ze studiami archeologicznymi w jeden kierunek nauczania historii kultury materialnej na w y ż ­ szych uczelniach posiadała obok zwolenników również i przedstawicieli o poglądach odmiennych, to płaszczyzna organizacyjna K . O. I H K M w wielu wypadkach przy­ czyniła sią do zbliżenia dotychczas rozbieżnych zapatrywań. W trakcie montowania zrębów organizacyjnych przyszłego Instytutu Historii Kultury Materialnej w pierw­ szym rzędzie straciły s w ą wagą argumenty odnoszące sią do nazwy instytutu i ewentualnego jej w p ł y w u na zważenie problematyki badawczej etnografii do za­ kresu ludowej kultury materialnej lub na jej zubożenie przez preferowanie jednej kategorii badań nad innymi. 3 Od chwili podjęcia prac w K . O. I H K M sprawa reprezentacji etnograficznej i jej pozycji w przyszłym instytucie została postawiona jasno. W czteroczłonowej strukturze organizacyjnej nowej placówki naukowej jeden z członów zostaje w y ­ dzielony dla etnografii jako Dział I V Instytutu. W Dziale I V reprezentowana jest cała dyscyplina, bez jakichkolwiek z góry ustawionych ograniczeń. O kierunkach badań, doborze problematyki i tematyki badawczej, hierarchii potrzeb i kolejności podejmowania prac stanowi plan naukowo-badawczy opraco3 Por. K . M a j e w s k i , Historia kultury materialnej, „Kwartalnik Historii K u l ­ tury Materialnej", R. 1: 1953, nr 1-2, s. 3-27; J . K u l c z y c k i , Założenia teoretyczne historii kultury materialnej, tamże, R. 3: 1965, nr 3, s. 519-562; W. H o ł u b o w i e z, Uwagi o historii kultury materialnej jako nauce, tamże, s. 563-589; t e n ż e , Dyskusja na posiedzeniu plenarnym Wydziału I Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk w dniu 2 lutego 1955 r. nad zagadnieniami teoretycznymi historii kultury material­ nej, tamże, s. 586-620. �KRONIKA 373 wany przez etnografów i zbudowany na podstawie krytycznie zanalizowanego do­ robku polskiej etnografii i na programie, którego założenia podstawowe zostały sformułowane we wnioskach I Kongresu Nauki Polskiej. A więc w I H K M nie nowa, lansowana z zewnątrz koncepcja miała torować drogę etnografii, lecz problematyka i tematyka własna, ujęta jak najszerzej i rozwijana w myśl założeń i osiągnięć me­ todologicznych nauki marksistowskiej w kierunku jak najściślejszego powiązania teorii z życiem i jego współczesnymi wymogami. Zjawiskiem charakterystycznym dla życia naukowego doby obecnej jest za­ cieranie się ścisłych granic między poszczególnymi naukami. Prowadzi się zna­ mienne dyskusje o przedmiocie tych nauk. Obecnie utrwala się koncepcja inte­ gralnego spojrzenia na poszczególne zagadnienia naukowe *. Jak najbardziej sprzy­ jają temu wypracowane przez naukę maksistowską podstawy teoretyczne dla całej nauki o społeczeństwie. Toteż nie przesądzając sprawy, w jakim kierunku rozwiną się studia historii kultury materialnej i w jakim zespole dyscyplin naukowych wypadnie je kontynuować w przyszłości 5, jedno jest pewne, że w żadnym z u k ł a ­ dów nie może zabraknąć etnografii. Składają się na to zarówno sam przedmiot etnografii, jak i jej dorobek do­ tychczasowy oraz stale prowadzone prace badawcze nad kulturą materialną i jej przeobrażeniami. W dorobku etnografii nie tylko został zebrany bardzo obfity materiał dotyczący kultury materialnej i jej rozwoju u różnych ludów, lecz co jest nie mniej ważne, że w podejmowanych opracowaniach tego materiału i w próbach ujęć syntetycznych bodaj że najwyraźniej zaznaczyły się poszczególne etapy for­ mowania się myśli badawczej wokół tematyki i problematyki kultury materialnej. W dorobku etnografii, jak w żadnej innej dziedzinie, dadzą się ustalić p o w i ą ­ zania prowadzące od zalążków zainteresowań „kunsztami technicznymi" do aktual­ nych celów poznawczych, do integralnego spojrzenia na problematykę i tematykę historii kultury materialnej. Tematyka i problematyka kultury materialnej w etnografii stanowią specjalne ogniwo nawiązujące do pozytywnych stron dorobku szkoły ewolucjonistycznej i właściwych dróg rozwoju myśli etnograficznej. Powrót tej tematyki na warsztat pracy n a u k o w c ó w może być podkreślony w rozwoju myśli etnograficznej jako osobny etap, w y m a g a j ą c y jeszcze specjalnych studiów i krytycznego spojrzenia. Wiąże się on niewątpliwie z doświadczeniami w zakresie studiów nad kulturą duchową' i społeczną, trudnościami, jakie przy tym w y s t ę p o w a ł y , i stwierdzeniem, że wytwory kultury materialnej oraz narzędzia pracy i umiejętności techniczne, jak również związane z . nimi nazewnictwo są najbardziej uchwytnymi elementami w procesie przemian kulturowych, na podsta­ wie których w pracach nad rekonstrukcją przeszłości można uzyskać możliwie najpełniejsze efekty. Dziedzina kultury materialnej na tym etapie rozwoju myśli etnograficznej staje się płaszczyzną, na której spotykają się studia etnograficzne ze studiami archeologicznymi i językoznawczymi. 4 Z przemówienia prof. K . Dobrowolskiego podsumowującego konferencję ro­ boczą Działu I V w 1955 r. Na obecnym etapie współpracy czterech dyscyplin złączonych w Instytucie daje się odczuć potrzeba dokooptowywanla specjalistów, przedstawicieli innych dys­ cyplin naukowych. W miarę jak będą dojrzewały wspólne cele badawcze, potrzeba ta będzie niewątpliwie stale wzrastała. Zagadnienie to szczególnie ostro rysuje się w pracach etnograficznych, wymagających jak najściślejszej współpracy z j ę ­ zykoznawcami, 5 �K R O N I K A 374 W tym świetle jest rzeczą zrozumiałą, że przy zakładaniu zrębów pod dużą koncepcję integralnego spojrzenia na problematykę historii materialnej nie mogło brakować etnografii. Niezależnie od racji przedstawionej w y ż e j istniały także i inne w a ż n e powody, żeby na bazie planowo organizowanych badań nad kulturą materialną podjąć próbę zjednoczenia działalności naukowej etnografów. Badania bowiem sposobu pro­ dukcji, łączącego w sobie siły produkcji i odpowiadające im stosunki produkcji, sposobu określającego rozwój wszystkich innych dziedzin życia społeczeństwa, cha­ rakter instytucji politycznych i poglądów, idei i teorii, kultury i zagadnień ś w i a ­ domości narodowej stanowiły najkrótszą i najpewniejszą drogę wiodącą do prze­ budowy metodologicznej etnografii polskiej. Bardziej zwarte skupienie się wokół zagadnień wyrastających z procesu zmian i przebudowy ludowej kultury mate­ rialnej w Polsce było nieodzowną koniecznością i warunkiem, których urzeczywist­ nienie zapewniało etnografii polskiej dalszy pomyślny rozwój. Włączając się na bazie prac Komisji Organizacyjnej do wspólnego dzieła bu­ dowy I H K M Komisja Etnograficzna jednocześnie zakłada fundamenty własnej re­ prezentacji w nowo powstającej placówce naukowej. Prowadzone w ciągu całego 1952 r. prace przygotowawcze zarówno w dziedzinie planowania i ustalania wy­ tycznych dla prac naukowo-badawczych, jak i w części zapewniającej tym pracom oparcie organizacyjne zostały w dniu 19 X I 1953 r. usankcjonowane aktem powo­ łania Instytutu Historii Kultury Materialnej. W czteroczłonowej strukturze organizacyjnej I H K M działalność wszystkich czterech działów została podporządkowana Radzie Naukowej i wspólnej Dyrekcji. W Radzie Naukowej Instytutu etnografię reprezentowali od 1953 r. następu­ jący profesorowie: Kazimierz Dobrowolski, Witold Dynowski, Józef Gajek, K a z i ­ mierz Moszyński i Adolf Nasz . Natomiast do Dyrekcji Instytutu z ramienia I V Działu (Etnografii) początkowo wszedł prof. K . Moszyński i jako jego stały zastępca prof. W. Dynowski. Prof. W. Dynowski od chwili powołania Instytutu kieruje również Działem I V . Praca naukowa w Dziale I V , podobnie jak i w trzech innych członach I H K M , zorganizowana jest w zakładach, pracowniach i zespołach. Nie jest bynajmniej dziełem przypadku, że zakłady, pracownie i zespoły etnograficzne I H K M usta­ nowione zostały w miastach uniwersyteckich. Pomijając bowiem całokształt korzyst­ nych warunków, ściśle związanych z siedzibami życia uniwersyteckiego, sprzyjają­ cych prowadzeniu prac badawczych (zorganizowane zespoły pracowników nauko­ wych, biblioteki, centralne zbiory muzealne, archiwa itp.), istniały poza tym w et­ nografii zupełnie specjalne powody, żeby jak najbardziej zacieśnić współpracę Działu I V z etnografią uprawianą przede wszystkim na wyższych uczelniach. Jak już zostało powiedziane, scalenie prac badawczych w zakresie etnografii mogło być podjęte tylko w oparciu o dotychczasową działalność katedr uniwersyteckich. Toteż z chwilą powołania I H K M prace zapoczątkowane w Komisji Etnograficznej nad nową organizacją interesującej nas dyscypliny od razu zostały przejęte przez sieć placówek Działu I V I H K M , czerpiących pomoc przy realizowaniu programu przebudowy myśli etnograficznej z autorytetu a doświadczenia naukowego katedr. 6 Dział I V rozpoczął swą działalność naukowo-organizacyjną w oparciu o trzy ośrodki uniwersyteckie: w Krakowie, Warszawie i Poznaniu. Kierownictwo prac zakładu krakowskiego I H K M P A N objął i prowadził w przeciągu pierwszych kilku 6 W 1957 r. skład Rady Naukowej, jeśli chodzi o udział w niej przedstawicieli etnografii, uległ znacznemu poszerzeniu. �KRONIKA 375 miesięcy prof. K . Moszyński. Zakład warszawski organizował się pod kierownic­ twem prof. W. Dynowskiego, poznański zaś pod kierownictwem prof. J . Gajka. W zakładzie krakowskim splatały się dwa równolegle uprawiane kierunki badaw­ cze, z których jeden pod kierownictwem prof. K . Dobrowolskiego odbiegał od ujęć dotychczasowych, rozszerzając zainteresowania etnograficzne także na problematykę kultury robotniczej oraz kształtowanie się współczesnej kultury socjalistycznej. Zmiany, jakie zaszły w Dziale I V od chwili powołałnia I H K M i doprowadziły do stanu rzeczy istniejącego obecnie, wyraziły się przede wszystkim ustanowieniem nowych pracowni i zawiązaniem nowych zespołów, przeniesieniem siedzib z a k ł a ­ d ó w oraz pewnymi przesunięciami personalnymi, przede wszystkim na stanowi­ skach kierowniczych. W okresie sprawozdawczym na miejsce ustępującego z Dyrekcji Instytutu prof. K. Moszyńskiego wszedł prof. W. Dynowski. W tym samym czasie Zakład Etno­ grafii I H K M w Poznaniu wraz z jego kierownikiem prof. J . Gajkiem został prze­ niesiony do Wrocławia. W zamian w Poznaniu ustanowiono pracownię etnogra­ ficzną pod kierownictwem dr Marii Frankowskiej. Również w tym czasie (od 1954 r.) zostały zawiązane zespoły etnograficzne I H K M w Łodzi i w Toruniu. Zespół w Ł o ­ dzi kierowany jest przez prof. Kazimierę Zawistowicz-Adamską, natomiast zespół w Toruniu przez prof. Marię Znamierowską-Pruferową. Pracownia poznańska i ze­ społy w Toruniu i Łodzi organizacyjnie związane są z zakładem warszawskim. Od 1954 r. zakładem krakowskim przestał kierować prof. K . Moszyński; kierownic­ two objął prof. Mieczysław Gładysz. Wycofując się z prac organizacyjnych zarówno prof. K . Moszyński, jak i prof. K . Dobrowolski pozostali nadal głównymi konsul­ tantami prac naukowych, prowadzonych zarówno w I V Dziale, jak i w zakładzie krakowskim. Również i w zakładzie warszawskim zaszły pewne przesunięcia; po­ cząwszy bowiem od 1954 r. faktyczne kierownictwo pracami tej placówki przejęła docent Anna Kutrzeba-Pojnarowa. Przy zakładaniu podstaw pod n o w ą organizację etnografii w Polsce jedną z głównych trosk Komisji Etnograficznej było zabezpieczenie realnie pomyślanych projektów i planów od strony budżetowej. Z zaopatrzenia budżetowego' i wypo­ sażenia I H K M w etaty pracowników naukowych i administracyjnych Dział I V otrzymał w e d ł u g . u s t a l o n e g o przez Dyrekcję klucza łącznie 23 etaty, w tym 5 eta­ tów samodzielnych pracowników naukowych i 18 etatów pomocniczych pracowni­ ków naukowych w stopniu adiunktów i asystentów. Niezależnie od puli etatów do dyspozycji Działu I V przyznane zostały sumy, z których zatrudniono na w a r u n ­ kach u m ó w zleconych i na warunkach zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin przeciętnie 15 osób w ciągu roku . Niezależnie od funduszu płac budżet Działu I V na rok 1953, jak i budżety w latach następnych uwzględniały także pozycje na pokrycie kosztów badań terenowych i w y d a t k ó w na zakup przyborów i pomocy naukowych. 7 Stworzenie stosunkowo szerokich i przede wszystkim stabilizowanych podstaw finansowych na potrzeby naukowe etnografii posiada zupełnie specjalną w y m o w ę . W dziejach etnografii polskiej jest to wydarzenie bez precedensu. Toteż w oparciu o te podstawy przy korzystnie rysujących się dalszych perspektywach Komisja Etnograficzna mogła przystąpić do opracowania roboczego planu badań naukowych na 1953 r. i planu na dalszą przyszłość. Rzecz prosta, że nie wszystkie wnioski, które się nasunęły przy sporządzaniu, tego rodzaju programu, mogły być wzięte w rachubę. Przy całej ich różnorodności, 7 Ten układ budżetu Działu uległ niewielkim zmianom w ciągu lat następnych. �376 KRONIKA wymagającej niejednakowego podejścia i bardzo różnych środków realizacji, wszystkie bez w y j ą t k u w s k a z y w a ł y na potrzebę scalenia w y s i ł k ó w naukowych etnografów i skupienia się przede wszystkim na pracach zmierzających do u s u n i ę ­ cia niedostatków w dotychczasowej inwentaryzacji materiałów etnograficznych. Przed Komisją Etnograficzną stanęło więc zadanie wypracowania takich podstaw naukowo-organizacyjnych, które nie tylko z a p e w n i ł y b y przy pomocy wszystkich realnych środków wydobycie z szybko zanikającego materiału terenowego nowych, brakujących treści dokumentacyjnych, lecz również na których można byłoby oprzeć nowe formy pracy naukowej, jednoczącej etnografów w torowaniu w ł a ś c i ­ wych dróg rozwojowych etnografii. Stan faktyczny w etnografii, wyrażający się w swych najsłabszych punktach skutkami rozbicia organizacyjnego działalności naukowej etnografów, nakładał na Komisję Etnograficzną również i dodatkowy obowiązek przeprowadzenia szerokiej dyskusji na temat przedmiotu, zakresu i metod badawczych etnografii. Pomijając bowiem sprawę uregulowania kompetencji przyszłej reprezentacji etnograficznej w tworzącym się Instytucie Historii Kultury Materialnej istniała także potrzeba wymiany zdań co do przedmiotu i zakresu interesującej nas dyscypliny, przede wszystkim w celu sprecyzowania szeregu pojęć i stwierdzenia przesunięć, które tu 'zaszły w związku z nowymi zadaniami stojącymi przed etnografią. Przy opracowywaniu planów naukowo-badawczych, podobnie jak i przy precy­ zowaniu zadań nowo powstającej placówki, Komisja Etnograficzna musiała się liczyć ze stanem faktycznym, narosłym w etnografii od 1945 r. Innymi słowy, licząc się z wydzieleniem spod kompetencji Komisji Etnograficznej szeregu dziedzin etno­ grafii i brakiem wyraźniej sprecyzowanego stosunku do działających już placówek etnograficznych, trzeba było stworzyć taki plan naukowo-badawczy, w którym obok problematyki naukowej musiała być także mocno zaznaczona koncepcja „otwartych drzwi" dla współpracy wszystkich etnografów. Po przeanalizowaniu mogących w e j ś ć w rachubę rozwiązań ustalono, że płaszczyzną, na której mogą i mają się połączyć wszyscy etnografowie, ma być praca nad Polskim Atlasem Etno­ graficznym. Polski Atlas Etnograficzny winien s i ę stać ogólnopolską pracą etnografów, rea­ lizowaną z 'założeniem stworzenia wielostronnie opracowanej bazy materiałowej, która ma uzupełnić luki istniejące i która ma służyć również jako pomoc w kształ­ towaniu się nowej tematyki, będącej odzwierciedleniem przemian, jakie dokonywają się w Polsce. Toteż prace nad P A E uznano za naczelne, podporządkowujące sobie wszystkie inne, zarówno pod względem obsady pracownikami naukowymi, jak i od strony budżetowej. Z myślą o jak najpełniejszej inwentaryzacji materiałów etnograficznych po­ stanowiono również, obok prac nad P A E albo w oparciu o materiał zdjęć atlaso­ wych, podjąć lub kontynuować dalej rozpoczęte przy innych okazjach tzw. badania stacjonarne. Materiały uzyskane przy stosowaniu tych form inwentaryzacji winny stać Się podstawą do opracowań wielodziałowych monografii regionalnych, mono­ grafii wsi reprezentacyjnych lub do monograficznego opracowania zagadnień szcze­ gółowych. Do ostatniej kategorii opracowań należałyby także efekty badań pro­ wadzonych nad kulturą ludności robotniczej. U c h w a ł y Komisji Etnograficznej zostały przekształcone w n o w ą organizację badań, zanim jeszcze powołano do życia I H K M . W pracach organizacyjnych nad P A E Komisja Etnograficzna w pełnym skła­ dzie brała jak najbardziej czynny udział. Na wspólnych zebraniach przeanalizo­ wano i omówiono dotychczasowe próby i sposoby kartowania zjawisk kulturowych �KRONIKA 377 w Polsce, poświęcając szczególną u w a g ę doświadczeniom organizacyjnym Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, które również przed kilku laty starało się bliżej podejść do zagadnień atlasowych i nawet poczyniło szereg prób terenowych. K o ­ misja Etnograficzna w s p ó l n y m w y s i ł k i e m ustaliła także wytyczne do wypracowa­ nia podstaw teoretycznych P A E , w y s u w a j ą c jednocześnie szereg projektów do planu i techniki prac atlasowych. W toku przygotowań Komisja ze swego składu wybrała prof. dra J . Gajka, powierzając mu kierownictwo całokształtem prac P A E . W roku następnym, gdy sprawy P A E objął przede wszystkim prowadzony przez prof. J . Gajka Zakład Etnografii w Poznaniu (przeniesiony następnie do Wrocławia), po chwilowym wycofaniu się z tych prac prof. K . Moszyńskiego, współdziałał z naczelnym redaktorem P A E Komitet Redakcyjny P A E , złożony z niektórych samodzielnych pracowników także innych (poza Poznaniem czy Wrocławiem) pla­ cówek etnograficznych . 8 W roku 1953 cały aparat, którym dysponowała Komisja Etnograficzna, został nastawiony na inwentaryzację materiałów etnograficznych na potrzeby P A E . Prace nad P A E , podjęte przez Komisję Etnograficzną, były pierwszą w dziejach etnografii polskiej imprezą zakrojoną na tak szeroką skalę. Mimo szeregu jeszcze niedociągnięć w y t y c z y ł y one kierunek badań atlasowych na lata następne. Już wtedy ustalono liczbę badań, ich rozmieszczenie oraz czas przeznaczony na pracę w jednej wsi. Przyznano również dziedzinie produkcji rolnej i hodowlanej (do­ piero w trzecim roku badań wprowadzane 'zostały także zagadnienia związane z budownictwem gospodarczym) pierwszeństwo przed innymi tematami z zakresu ludowej kultury materialnej. Podjęcie systematycznych studiów nad materialnymi warunkami bytu ludu polskiego pozwoliło głębiej i pełniej rozumieć klasową treść kultury ludowej. Rozpoczęcie tych studiów od badań nad rolnictwem ludowym umożliwiło etnografii włączenie się do badania polskiego procesu historycznego od strony najwłaściwszej. Podniesienie prac nad P A E do rzędu naczelnych poczynań Komisji Etnogra­ ficznej i Komisji Organizacyjnej I H K M miało także inny sens. Zmontowanie bo­ wiem zdjęć atlasowych na stosunkowo bardzo gęstej siatce punktów terenowych (332), równomiernie rozplanowanych na ziemiach Polski, stwarzało jednocześnie najbardziej w ł a ś c i w e oparcie dla kontynuowania bądź podjęcia innego typu i n ­ wentaryzacji materiałów etnograficznych (tzw. badania stacjonarne), niezbędnej dla opracowań monograficznych. W przeciwieństwie do zdjęć atlasowych, wymagających uruchomienia od razu odpowiednio dużych i stale narastających budżetów, inwentaryzacja materiałów etnograficznych dla opracowań monograficznych mogła być, w zależności od po­ stulowanych zadań, prowadzona bardzo różnymi środkami. Badania stacjonarne można w i ę c było rozpocząć w m a ł y m zakresie i nikłymi środkami, w miarę zaś potrzeb poszerzać je, stawiając sobie coraz to bardziej ambitnie zarysowane cele i bardziej rozbudowane zadania naukowe. Co w i ę c e j , przy inwentaryzacji prowa­ dzonej w oparciu o badania stacjonarne można było całą pracę rozłożyć na dłuższe etapy i przed jej ostatecznym ukończeniem, na przykład na tle projektowanej monografii wsi lub regionu, publikować materiały dla każdego tematu osobno. Toteż w okresie m i ę d z y w o j e n n y m przy braku centralnej organizacji i ogólno­ polskiego planu naukowo-badawczego, zabezpieczającego odpowiednią i regularną pomoc finansową ze strony państwa, ten typ badań terenowych (prowadzonych 8 Skład Komitetu Redakcyjnego P A E podany został w drukowanym Sprawozdaniu z prac atlasowych Z. S t a s z c z a k ó w n y . poniżej �378 KRONIKA w małej skali) stał się niezmiernie popularny. Nawrót do tych tradycji w dobie powojennej był zjawiskiem całkiem naturalnym i uzasadnionym. Jednocześnie bowiem z odbudową życia naukowego dojrzewała również inicjatywa eksploracji terenowej. Badania o typie stacjonarnym podejmowano z pasją, lecz bardzo nikłymi środkami i prowadzono je od 1946 r., przede wszystkim w katedrach uniwersytec­ kich, muzeach etnograficznych, jak również w ramach działalności P T L . Komisja Etnograficzna rozpoczynając swą działalność jako czynnik c a ł k i e n nowy w dotychczasowym życiu etnograficznym, powołany do spełnienia konkret­ nych zadań przygotowawczych prowadzących do nowej organizacji etnografii w Polsce, nie tylko musiała się liczyć ze stanem rzeczy, który narósł od kilku lat, lecz co ważniejsze, przejmując będące już w toku terenowe prace badawcze musiała także od razu zapewnić im korzystniejsze warunki dalszego rozwoju. Opierając się głównie na działalności katedr, Komisja Etnograficzna przejęła przede wszystkim prace terenowe, które były zapoczątkowane w ośrodkach uni­ wersyteckich. W sporadycznych wypadkach sięgnięto także i do tych prac tereno­ wych, które były subwencjonowane i prowadzone poza pracowniami uniwersytec­ kimi. Przejmując pewien w k ł a d pracy naukowej Komisja Etnograficzna jednocześnie wprowadzała te prace do planu naukowego jako określony kierunek badań. Stano­ wisko zajęte przez Komisję w odniesieniu do opracowań monograficznych było całkiem odmienne niż przy organizowaniu prac atlasowych. W tym zakresie nie przeprowadzono bowiem bardziej skrupulatnej analizy i selekcji tematów i pro­ b l e m ó w badawczych i nie wprowadzono zasady kolejności opracowywania po­ szczególnych zagadnień według z góry ustalonej hierarchii potrzeb. Prace monograficzne rozpoczęto w 1954 r. w dwu Zakładach Etnograficznych PAN, w Krakowie i Warszawie (początkowo prowadził je również jako indywidualne roboty pracowników Zakład we Wrocławiu, gdzie jednak przeważyła ostatecznie tematyka Atlasu Etnograficznego), następnie w Pracowni i Zespołach Etnograficz­ nych w Łodzi, Poznaniu i Toruniu. B y ł y to: w ośrodku krakowskim prace doty­ czące monografii wsi Siołkowice w pow. opolskim, stanowiące fragment zamierzo­ nej monografii etnograficznej Górnego Śląska, następnie prace nad, gospodarką Podhala oraz wybrane zagadnienia z historii kultury wsi małopolskiej końca X I X i pierwszej połowy X X w. i kultury robotniczej; w ośrodku warszawskim prace nad monografią etnograficzną tzw. Zielonej Puszczy Kurpiowskiej na północnowschodnich krańcach historycznego Mazowsza; w Poznaniu prace nad monografią etnograficzną Wielkopolski; w Toruniu nad monografią Kujaw; w Łodzi wybrane zagadnienia dotyczące głównych i dodatkowych (pasterstwo, tkactwo, flis) zajęć ludności wiejskiej w Polsce w X I X i X X w. Prace te prowadzone początkowo niezależnie od obowiązkowych dla wszystkich placówek etnograficznych P A N tere­ nowych prac atlasowych (obejmujących obok stałych także pracowników sezono­ wych na umowach), od r. 1955 stały się zasadniczym i w y ł ą c z n y m tematem zajęć wszystkich, poza wrocławskim, Zakładów, Pracowni i Zespołów Etnograficznych I H K M P A N . Wyprzedziły też prace atlasowe, jeśli chodzi o udostępnienie ich wyników. Sprawozdania z założeń i dotychczasowego przebiegu prac monograficznych są w przeważnej mierze drukowane w bieżącym tomie „Etnografii Polskiej". Z fragmentami tych prac spotykamy się również na lamach innych wydawnictw periodycznych. Po ostatecznym w y k o ń c z e n i u prace te wypełnią szpalty kolejnych zeszytów Biblioteki Etnografii Polskiej. Pozwolą one na kontrolę i uzupełnienie w y n i k ó w uzyskiwanych również w równolegle prowadzonej akcji badań terenowych dla P A E oraz tak samo, jak i ten ostatni, staną się podbudową dla zamierzonej, zespołowo opracowanej syntezy historii polskiej kultury ludowej. �KRONIKA 379 K i l k a lat działalności Działu I V I H K M P A N przyniosło z jednej strony jako wynik pracy narastającą wiedzę o przedmiocie naszych najbliższych zainteresowań, kulturze polskiej wsi i kształtującej się kulturze robotniczej na konkretnych od­ cinkach terytorialnych, w ramach tematów i problemów szczegółowych, 'zamknię­ tych przede wszystkim w okresie czasowym ostatnich kilkudziesięciu lat. Z dru­ giej zaś strony przyczyniło się wydatnie do wzmożenia dyskusji problemowych, przerwało izolację, w jakiej trwały dotąd poszczególne ośrodki uniwersyteckie. Wyrazem tych procesów są odbywające się w ciągu ostatnich lat konferencje robo­ cze Instytutu, w których problematyka prac etnograficznych znalazła również jej należne miejsce. Poniżej omawiamy tylko najważniejsze: konferencję Atlasu Etno­ graficznego z czerwca 1955 r., konferencję sprawozdawczo-planującą Instytutu z marca 1956 r. i krakowską konferencję metodologiczną z referatem prof. K . Do­ browolskiego, odbytą w kwietniu 1956 r. W tych trzech naradach oprócz etnogra­ fów z Działu I V I K H M P A N wzięli udział zaproszeni goście, etnografowie z innych instytucji (uniwersytety, muzea, P a ń s t w o w y Instytut Sztuki) oraz przedstawiciele pokrewnych dyscyplin. Brała w nich również udział młodzież. Jedynie względy budżetowe nie pozwoliły na silniejsze, niż to miało miejsce, rozszerzenie konfe­ rencji. Poza omówionymi odbywały się jeszcze konferencje Działu (sprawozdawcze) oraz wewnętrzne konferencje środowiskowe, w których nierzadko uczestniczyli też specjaliści innych działów. Jeśli chodzi o współpracę w obrębie Instytutu Historii Kultury Materialnej, kontakty pomiędzy poszczególnymi reprezentowanymi w tym Instytucie dyscyplinami (archeologia polska, archeologia śródziemnomorska, historia polskiej kultury materialnej średniowiecznej i nowożytnej) opierały się w tym okresie przede wszystkim na współudziale we wspólnych konferencjach. Zarówno jednak ze strony etnografów, jak i ze strony pozostałych współpartnerów wysu­ wane są dalsze postulaty zacieśnienia współpracy naukowej. Do tej współpracy doprowadzić musi coraz wyraźniej zarysowująca się zgodność podstawowych zało­ żeń teoretycznych oraz w y m a g a ń w stosunku do warsztatu naukowego historyka, pracującego w oparciu o różnego typu źródła. W tym kierunku prowadzić musi również omówiona powyżej ogólna tendencja rozwojowa nauki polskiej i nauki światowej. Praca Działu I V w ramach Instytutu Historii Kultury Materialnej w zakresie ugruntowania podstaw metodologicznych etnografii i zacieśnienia jej związku z innymi naukami dała niewątpliwie wyniki pozytywne. Wypada z kolei zastanowić się nad dalszym losem etnografii w I H K M . T r a k ­ tując bardziej zwarte skupienie się wokół tematyki kultury materialnej jako etap przejściowy w pracach etnografów należałoby przystąpić do planowej likwidacji dotychczasowych, koniecznych zaniedbań, jeśli chodzi o bardziej posunięte prace w innych dziedzinach kultury ludowej. Niewątpliwie konieczne będzie zacieśnienie związków pomiędzy pracą etnografów w I H K M P A N a pracą historyków sztuki ludowej i folklorystów w P a ń s t w o w y m Instytucie Sztuki, P a ń s t w o w y m Instytucie Literackim czy pracami Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Szerokie zamierze­ nia prac etnograficznych podjętych w Dziale I V I H K M P A N , nie ograniczające się bynajmniej do zagadnień kultury materialnej, lecz obejmujące zarówno w pracach atlasowych, jak i w monograficznych pracach terenowych całość problematyki etnograficznej, związanej z wszystkimi działami kultury, narzucają konieczność przystąpienia już teraz do wzajemnego przeglądu dorobku tych wszystkich insty­ tucji oraz do konfrontacji planów i zamierzeń. Pozwoli to uniknąć dublowania prac oraz powinno doprowadzić do ich harmonijnego skoordynowania. Na tej właśnie zasadzie ułożyły się stosunki pomiędzy Działem I V I H K M P A N a kate­ drami etnografii na uniwersytetach oraz etnograficzną pracą muzealną. Nie prze- �380 KRONIKA sadzając konieczności utrzymania na stałe istniejących obecnie form organizacji pracy etnograficznej, trzeba podkreślić tutaj dość wyraźnie, że w warunkach dzisiejszej pracy etnografa, przy małej liczbie kadry zawodowej i jej nadmiernym przeciążeniu pracą oraz przy stale rozrastającym się zakresie etnograficznych prac naukowych największą troską, gdy chodzi o przyszłość, nie jest tworzenie nowych instytucji, lecz zapewnienie tym, które istnieją, jak najlepszych warunków dal­ szego rozwoju. Instytut Historii Kultury Materialnej stworzył właściwe ramy dla prac etnograficznych. Ich utrzymanie oraz utworzenie szerszej podstawy dla za­ trudnienia w pracach zespołowych także nowego, najmłodszego pokolenia etno­ grafów jest zadaniem chwili obecnej. Witold Dynowski P R A C E NAD P O L S K I M A T L A S E M E T N O G R A F I C Z N Y M W L A T A C H (z Zakładu Etnografii I H K M P A N we Wrocławiu) 1953-1955 Prace nad Polskim Atlasem Etnograficznym (PAE), zorganizowane po wojnie przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, zostały w lipcu 1953 r. przejęte przez K o ­ mitet Organizacyjny Instytutu Historii Kultury Materialnej, a następnie przez I H K M - P A N Dział I V Etnografii. W tym celu utworzona została specjalna Pracownia Polskiego Atlasu Etnogra­ ficznego w Poznaniu, przeniesiona następnie jako Zakład Etnografii I H K M do Wrocławia. Kierownictwo Pracowni, a następnie Zakładu objął prof. dr Józef Gajek. Personel osobowy Zakładu stanowili: samodzielny pracownik naukowy doc. dr Adolf Nasz i asystenci mgr M. Tarko (w okresie Pracowni w Poznaniu), mgr Z. Malewska, mgr J . Pawłowska, mgr Z. Staszczakówna, mgr S. Siedlak. mgr J . Setkowicz. Działalność Zakładu Etnografii I H K M we Wrocławiu obejmuje następujące odcinki prac związanych z realizacją Polskiego Atlasu Etnograficznego: I. Prace redakcyjne, II. Organizowanie i kierowanie badaniami terenowymi, I I I . Prace nad oceną wartości w y n i k ó w badań terenowych, IV. Rozpisanie na karty w y n i k ó w badań terenowych oraz organizacja archi­ wum materiałów terenowych, V. Opracowywanie w y n i k ó w z badań terenowych w postaci kartogramów i tekstów wyjaśniających oraz dokumentujących kartogramy, VI. Szkolenie kadry pracowników. Ponadto poszczególni pracownicy prowadzili indywidualne prace badawcze. I. P r a c e r e d a k c y j n e . Nad pracami P A E objął w 1953 roku opiekę nau­ k o w ą Komitet Redakcyjny, w skład którego weszli początkowo: prof. dr W. Dynow­ ski, prof. dr J . Gajek oraz prof. dr K . Moszyński. Następnie Wydział I P A N pismem z 16 I I I 1955 r. zatwierdził następujący skład Komitetu Redakcyjnego P A E : redaktor naczelny — prof. dr J . Gajek; członkowie — prof. dr M. Gładysz, doc. dr J . Klimaszewska, doc. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa, doc. dr A. Nasz oraz prof. dr K . Zawistowicz-Adamska. Komitet Redakcyjny ustala zawartość Atlasu, kolejność podejmowanej tematyki, opracowuje i zatwierdza poszozególne kwestionariusze P A E oraz prowadzi prace ściśle redakcyjne związane z wydawnictwem poszczególnych zeszytów P A E . W okresie sprawozdawczym Komitet Redakcyjny P A E odbył 6 posiedzeń. Opra­ cowane i wydane zostały 3 pierwsze kwestionariusze P A E , �KRONIKA 381 Kwestionariusz nr 1, obowiązujący w czasie badań terenowych w roku 1953 z zakresu hodowli i rolnictwa, opracowany przez prof. prof. W. Dynowskiego, J . Gajka, K . Moszyńskiego i K . Zawistowicz-Adamską, obejmuje następujące za­ gadnienia: A. Ogólną charakterystykę wsi. B. Wykaz i charakterystykę informatorów. C. Zagadnienia szczegółowe, a mianowicie: I. radło, I I . socha, I I I . pług i płużyca, I V . orka, V. brony, V I . kopaczki, V I I . ro­ dzaje lnu, V I I I , sierp, I X . półkosek i kosa, X. młócenie 1 narzędzia do młócenia, X I . koń i wół, X I I . zawołania i odpędzania zwierząt. Kwestionariusz nr 2, na rok 1954, był podstawą dla kontynuowania w dalszym ciągu badań z 1953 r. w zakresie hodowli i rolnictwa oraz uzupełnienia braków i ugruntowania wiadomości z roku ubiegłego. Udział poszczególnych autorów przedstawiał się następująco: Część wstępna — J . Gajek. A. Ogólna charakterystyka wsi. B. charakterystyka informatorów — według projektu K . Zawistowicz-Adamskiej. C. Uzupełnienia d o kwestionariusza nr 1, opracowane przez Zakłady Etno­ grafii I H K M . D. I . Ugorowanie — opracował zespół pracowników Zakładu Etnografii I H K M w Krakowie; I I . Transport narzędzi rolniczych w pole — opracował zespół pracow­ ników Zakładu Etnografii w Warszawie; I I I . Uprawa prosa — J . Gajek; I V . Ber i jego uprawa — J . Gajek; V. Uprawa żyta, pszenicy i mieszanki obu tych zbóż — J . Gajek; V I . Sterty, stogi — A. Nasz; V I I . Brogi — A. Nasz; V I I I . Kopice, ostrwie, przeploty — A. Nasz; I X . U ż y t k o w a n i e owiec — opracował zespół pracowników Zakładu Etnografii I H K M w Krakowie. W czasie prac obowiązywały tylko niektóre punkty kwestionariusza (por. niżej). Dlatego kilka tematów znalazło się później po raz drugi w kwestionariuszu nr 3. Komitet Redakcyjny na posiedzeniu w dniach 25-26 V 1955 r. zatwierdził kwestionariusz nr 3, na rok 1955, obejmujący następujące zagadnienia: Część wstępna — J . Gajek. A. Charakterystyka wsi, B. charakterystyka informatorów — powtórzone za kwestionariuszem nr 2. C. I . Transport narzędzi w pole — A. Kutrzeba-Pojnarowa; I I . Uprawa psze­ nicy, żyta i mieszanki obu zbóż — J . Gajek; I I I . Sterty, stogi — A. Nasz; I V . Brogi — A. Nasz; V. Kopice, ostrwie, przeploty — A. Nasz; V I . Stodoły — A. Nasz; V I I . Spichrze — A. Nasz; V I I I . Komory — A. Nasz;; I X . Strychy — A. Nasz; X . Pomieszczenie na bydło, trzodę chlewną i ptactwo domowe — A. Nasz; X I . P i w ­ nice — A. Nasz. Niezależnie od prac związanych z kwestionariuszami Komitet Redakcyjny za­ twierdził sieć badań P A E , dokonał oceny kadry badawczej oraz oceny i krytyki w y n i k ó w badań terenowych. Ostatnie posiedzenie Komitetu Redakcyjnego z 3 X I 1955 r. poświęcone było w znacznej mierze sprawom wydawniczym, związanym z wydaniem pierwszych ze­ szytów Atlasu. II. O r g a n i z o w a n i e i k i e r o w a n i e b a d a n i a m i terenowymi. Podstawowym źródłem materiałów dla P A E są badania terenowe prowadzone przez wykwalifikowanych etnografów w oparciu o stałą sieć punktów P A E . �KRONIKA 382 Sieć taką uzyskano w ten sposób, że na mapie Polski 1:1 000 000, zawierającej podstawową siatkę P A E (mapa opracowana według projektu prof. dra J . Gajka, wydrukowana przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze), wykreślono kwadraty odpowiadające obszarowi 100 km , przez co uzyskano 336 punktów badawczych, które w roku 1953 rozdzielono w następującej iiości pomiędzy poszczególne ośrod­ ki: Toruń 51 punktów, Poznań 71, Warszawa 60, Łódź 30, Wrocław 30 oraz K r a k ó w 90 punktów. Pierwsze badania w oparciu o wymienioną siatkę P A E zostały przeprowadzone w czasie od 15 V I I do 15 I X 1953 r. Udział w nich wzięli: 1) z ośrodka toruńskiego: dr Wanda Brzeska, mgr Witold Domaszewicz, mgr Stefania Kędzior, prof. dr Bo­ żena Stelmachowska, mgr Hubert Wilczewski, 2) z ośrodka poznańskiego: mgr Sta­ nisław Błaszczyk, Janina Dydowicz, mgr Adam Glapa, Zenon Jankowski, Teresa Siudowska, mgr Zofia Staszczakówna, Maria Szenic, Zbigniew Toroński, 3) z ośrod­ ka warszawskiego: dr Tadeusz Dziekoński, mgr Władysław Kolago, Jacek Olędzki, Marian Pokropek, Adam Reszke, Zofia Szyfelbejn oraz zespół studentów Koła Naukowego Etnografów, 4) z ośrodka łódzkiego: mgr Jan Dekowski, dr Janina Krajewska, mgr Henryk Świątkowski, 5) z ośrodka wrocławskiego: mgr Halina Bittnerówna, mgr Leszek Itman, mgr Bolesław Garyga, mgr Stefan Łysik, 6) iz ośrodka krakowskiego: mgr Barbara Bazielich, Zbigniew Biały, Teresa K a r wicka, dr Jadwiga Klimaszewska, Stanisław Kowalski, Józef Niżnik, Barbara O l ­ szowy, Anna Zambrzycka. 2 Badacze terenowi pracujący na umowach prowadzili badania w oparciu o kwe­ stionariusz nr 1 przez 30 dni, otrzymując w przydziale przeciętnie po 10 punktów badawczych. Badania w jednym punkcie wraz z dojazdem trwały 3 dni, na Zie­ miach Odzyskanych 4 dni. W roku 1954 odbyły się następne badania terenowe prowadzone przez stałych pracowników Zakładów Etnografii I H K M oraz przy pomocy sezonowych badaczy pracujących na umowach. Punkty badawcze rozdzielono między poszczególne ośrodki: Toruń otrzymał 21, Poznań 32, Warszawa 62, Łódź 50, Wrocław 74, K r a ­ ków 72, prof. dr Bożena Stelmachowska 5 punktów. W badaniach wzięli udział: 1) z ośrodka toruńskiego: mgr Kalina Antonowiczowa, mgr Maria Fryczowa, mgr Alfons Klonowski, mgr Ryszard Kukier, mgr H a ­ lina Mikułowska, mgr Maria Polakiewicz, mgr Zygmunt Potrać, mgr Helena Przesławska, dr Maria Znamierowska-Prufferowa, mgr Jan Rompski, 2) z ośrodka poznańskiego: Janina Dydowicz, Małgorzata Frankowska, Eugeniusz Jaworski, B a r ­ bara Jeziorkowska, Hanna Lorkiewicz, Magdalena Meysner, Sabina Matuszew­ ska, Teresa Stasińska, mgr Tadeusz Wróblewski, 3) z ośrodka warszawskiego: H a ­ lina Błaszczyk, mgr Jerzy Damrosz, Anna Jankowska, mgr Konstanty Judenko, Kazimera Kozówna, dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Jacek Olędzki, Maria Piłatówna, Marian Pokropek, mgr Maria Szwengrub, mgr Zofia Szyfelbejn, Anna Szyfer, 4) z ośrodka łódzkiego: mgr Czesław Ciszkiewicz, mgr Bronisława Jaworska, mgr Teresa Kulesza, mgr Maria Misińska, mgr Henryk Świątkowski, 5) z ośrodka wrocławskiego: mgr Stanisław Błaszczyk, mgr Halina Bittnerówna, mgr Adam Glapa, mgr Bolesław Garyga, mgr Leszek Itman, mgr Stefan Łysik, mgr Jadwiga P a w ł o w s k a , mgr Stanisław Siedlak, mgr Zofia Staszczakówna, 6) z ośrodka k r a ­ kowskiego: mgr Stanisław Bronicz, Jerzy Bruś, Zbigniew Biały, Ludwik Dubiel, mgr Maria Gładyszowa, dr Jadwiga Klimaszewska, dr Anna Kowalska-Lewicka, mgr Maria Trawińska-Kwaśniewska, mgr Krzysztof Kwaśniewski, Olga Mulkiewicz, mgr Irena Nizińska, Barbara Olszowy, Bożena Paszkowska, Anna Z a m ­ brzycka. �KRONIKA 383 Badacze terenowi prowadzili tak, jak w roku ubiegłym badania terenowe przez 30 dni, otrzymując w przydziale przeciętnie po 10 wsi. U&dania prowadzono w opar­ ciu o kwestionariusz nr 2. Zawarte w nim uzupełnienia do kwestionariusza 1 w sumie byiy tak obszerne, że zajmowały większą część czasu, którym dysponował badacz. Kierownictwo P A E zmuszone więc było ograniczyć ilość nowych tematów. W czasie Dadań terenowych w roku 19Ó4 obowiązywały tylko 3 zagadnienia z części D kwestionariusza, mianowicie: ugorowanie, uprawa prosa i uprawa bru. Punkt zwrotny w bacianiach atlasowych stanowią trzecie kolejne badania, przeprowadzone w roku 1-JSO, W których po raz pierwszy udział wzięta stała kadra badawcza, podporządkowana oezpośrednio kierownictwu Zakładu Etnografii I H K M we Wrocławiu. Badacze terenowi przed rozpoczęciem pracy przeszli w Zakładzie trzydniowe szkolenie dotyczące p r o D x e m a o y K i zawartej w kwestionariuszu nr 3 oraz omówili metodę i technikę prowadzenia badań atlasowych, co niewątpliwie wpiynęło korzystnie na jakość w y n i k ó w badań. Badacze terenowi pracowali w terenie przez 90 dni, otrzymując w przydziale przeciętnie po 30 wsi. W badaniach prowadzonych w czasie od 1 V I I do 30 A l lyaa r. udział wzięli: pracownicy etatowi — mgr Maria Trawińska-Kwaśniewska, mgr Krzysztof K w a ś n i e w s k i , doc. dr Adolf Nasz, mgr Jadwiga Pawiowska, mgr Jan Setkowicz, mgr Zona Staszczak, mgr Zbigniew Toroński — oraz sezonowi (zatrud­ nieni na umowach zleconycn) — mgr Janusz Bohdanowicz, mgr Halina Gorczyńska, mgr Jerzy Grocholski, Bohdan Jałowiecki, mgr Sabina Matuszewska, mgr Magda­ lena Meres, mgr Magdalena Meysner, mgr Baroara Olszowy. W Zakładzie Etnografii I H K M we Wrocławiu opracowano mapy w skali 1 : 1 000 000, ilustrujące organizację badań terenowych w latach 1953, 19o4, 1955. Niezależnie od badań terenowych wszystkie Zakłady (Kraków, Warszawa, Wrocław) prowadziły poszukiwania etnogranczne w wydawnictwach już opubli­ kowanych oraz zbiorach archiwalnych. Materiały rozpisane według kwestiona­ riusza nr 1 zostały naaesiane do Wrociawia, z Zakładu w Krakowie — 1870 kart, z Zakładu w Warszawie — 583 karty, z Zakładu we Wrocławu — 1490 kart, po czym całość materiału posegregowano wediug tematów kwestionariusza nr 1 oraz ustalono sygnatury miejscowości. W oparciu o zebrany materiał sporządzono w Zakładzie w r o c ł a w s k i m kartoteki: 1; miejscowości w układzie alfabetycznym (poz. 673), 2) źródeł (autorów, archiwów, muzeów (poz. 477). Uporządkowany ma­ teriał został przekazany autorom opracowującym poszczególne tematy (por. niżej). III. P r a c e n a d o c e n ą wartości wyników badań tereno­ w y c h . Materiały badań terenowych z lat 1953 i 1954 zostały przesłane przez po­ szczególne ośrodki do Zakładu wrocławskiego, który w pracach tych spełniał rolę koordynującą. W oparciu o materiał terenowy P A E sporządzono kartoteki: a) miejs­ cowości stałej sieci P A E w układzie alfabetycznym i sygnaturowym, b) informa­ torów terenowych, c) badaczy terenowych. Po zewidencjonowaniu materiału tere­ nowego została przeprowadzona jego segregacja według kryterium tematycznego i sygnaturowego. Praca powyższa polegała na: a) posegregowaniu opisów z po­ szczególnych wsi według problemów kwestionariuszy nr 1 i 2; w ten sposób po­ wstało 336 teczek dla każdego z 15 opracowanych zagadnień w skali ogólnopolskiej, b) ustaleniu sygnatury każdej przebadanej wsi w oparciu o m a p ę 1 : 300 000 i mapę podkładową P A E oraz uzupełnieniu materiałów z roku 1953 nazwą wsi, gminy, powiatu i nazwiskiem badacza terenowego, c) przekazaniu materiału uporządkowa­ nego rzeczowo wraz z sygnaturami za pośrednictwem Zakładów autorom opracowu­ jącym poszczególne tematy. �384 K R O N I K A Autorzy poszczególnych tematów dokonali weryfikacji i oceny krytycznej otrzy­ manych materiałów. Wyniki tych badań stanowią zdecydowanie wartościowy i liczny materiał, jednakże przy szczegółowej analizie został ujawniony szereg niedociągnięć, które w y n i k a ł y bądź z braku dostatecznego przygotowania naukowego niektórych badaczy terenowych, bądź ich niesumienności. Niektóre braki powstały wskutek usterek samych kwestionariuszy. Materiały z 1954 r. dostatecznie u z u p e ł ­ niają i gruntują wyniki badań z 1953 r. IV. Rozpisanie na k a r t y w y n i k ó w badań terenowych oraz organizacja archiwum materiałów terenowych. Wyniki badań terenowych z lat 1953 i 1954 opracowywali badacze terenowi w poszczególnych ośrodkach we­ dług ogólnie przyjętych instrukcji. Stwierdzić należy, iż materiał terenowy opra­ cowywany był niejednolicie, co znacznie utrudniało jego segregację oraz możliwość wyzyskania w dalszych opracowaniach. Wyniki badań terenowych z 1955 r. są już opracowywane przez stałą kadrę ba­ dawczą we Wrocławiu na specjalnie do tego celu wydrukowanych kartach. Kartoteka materiałowa P A E (dla każdego zagadnienia z poszczególnych wsi) składa się z karty A i karty B. Karta A, tzw. zbiorcza karta materiałowa, zawiera dane odnoszące się do wsi badanej (nazwa wsi, gminy, powiatu, województwa), sygnaturę, nazwisko badacza terenowego, datę prowadzenia badań oraz opracowy­ wania materiału na czysto, datę kolacjonowania materiału z zapisem terenowym oraz materiał fotograficzny i rysunkowy odnoszący się do danego zagadnienia. Karta B, tzw. analityczna karta materiałowa, zawiera odpowiedzi na poszczególne pytania kwestionariusza. Jednolicie rozpisane wyniki badań terenowych na wy­ mienionych kartach wydatnie zwiększają porównywalność i operatywność mate­ riału terenowego. Badacze opracowują zapisy terenowe w Zakładzie; na opracowanie jednej wsi przeznacza się dwa dni pracy (14 godz.). Podkreślić należy, iż wyniki badań z lat ubiegłych nadsyłane były przez badaczy z dużym opóźnieniem, co odbijało się ujemnie na toku prac nad Atlasem. Obecnie przy stałej kadrze opracowującej ma­ teriały w Zakładzie wrocławskim tempo prac nad Atlasem znacznie się wzmogło. Opracowane materiały porządkowane są dla każdego zagadnienia w system kartotekowy w układzie sygnaturowym. Brudnopisy terenowe wraz z kwestionariu­ szem A i B przechowywane są zespołami ułożonymi według lat badań, a w obrębie lat układane sygnaturami. Dla materiałów fotograficznych Zakład prowadzi ar­ chiwum klisz, filmów i odbitek. V. O p r a c o w y w a n i e w y n i k ó w badań terenowych w postaci kartog r a m o w i tekstów wyjaśniających oraz dokumentujących kartogramy. Na po­ siedzeniu Komisji Etnograficznej I H K M P A N w Warszawie w dniach 21-23 X 1953 r. dokonało rozdziału tematów kwestionariusza nr 1. Zakład w Krakowie wybrał na­ stępujące zagadnienia: orkę, rodzaje lnu, zawołania i odpędzania zwierząt oraz materiały dotyczące konia i wołu. 'Zakład w Warszawie opracowuje: radło, sochę, pług i płużycę oraz bronę. Zakład we Wrocławiu opracowuje: kopaczki, sierp, k o s ę i półkosek oraz młócenie i narzędzia do młócenia. Kierownictwa wymienionych Zakładów zleciły wykonywanie opracowań t e m a t ó w poszczególnym osobom; w K r a ­ kowie opracowują: orkę —• Z. Biały pod kierunkiem dr J . Klimaszewskiej, rodzaje lnu — doc. dr J . Klimaszewska, zawołania i odpędzania zwierząt — mgr I . N i z i ń ska pod kierunkiem doc. dr A. Zaręby; w Warszawie opracowują: radło — E . J a ­ worski pod kierunkiem doc. dr A. Kutrzeba-Pojnarowej (od czerwca 1955 prace nad radłem przejął mgr S. Bronicz pod kierunkiem prof. dr K . Moszyńskiego), sochę — M. Pokropek, bronę — J . Olędzki pod kierunkiem doc. dr A. Kutrzeba- �KRÖNIKÄ 385 Pojnarowej, pług i p ł u ż y n ę — mgr Zofia Szyfelbejn pod kierunkiem prof. dr W. D y ­ no wskiego; we Wrocławiu opracowują: sierp, półkosek i kosę — doc. dr A. Nasz przy współpracy mgr J . P a w ł o w s k i e j i mgr J . Setkowicza, młócenie i narzędzia do młócenia — prof. dr J . Gajek przy współpracy mgr Z. Staszczakówny i mgr Z. Torońskiego, motyki i kopaczki rozpoczął opracowywać mgr S. Siedlak. Autorzy poszczególnych tematów dokonali opracowania materiału z punktu w i ­ dzenia systematyki i morfologii na specjalnych tablicach zbiorczych. Po dokonaniu oceny krytycznej i rozpisaniu materiału autorzy przystąpili do wykonania pierw­ szych kartogramów. Ogółem do wszystkich opracowywanych zagadnień wykonano dotąd ponad 140 kartogramów. W odniesieniu do poszczególnych tematów kartogramy przedstawiają się następująco: radło 7 map, socha 5, pług i płużyca 32, orka 9, brona 5, kopaczki 1, rodzaje lnu 2, sierp 14, półkosek i kosa 31, młocka i cepy 25, koń i wół 5, zawołania i odpędzania zwierząt 4. Ponadto autorowie poszczególnych tematów opracowali i zestawili materiał ilustracyjny do wymienionych zagadnień oraz dokonali opracowań tekstowych. Do zagadnień młocki i cepów oraz sierpa i kosy wykonano również kartogramy na podstawie materiałów z literatury, ar­ chiwów i muzeów w ilości 40 map. Zakład wrocławski prowadzi inwentarz oraz kartotekę rzeczową wykonanych kartogramów. W dniach 6-9 czerwca 1955 r. odbyła się we Wrocławiu konferencja podsumo­ wująca dotychczasowe wyniki pracy nad zagadnieniami ludowych narzędzi rolni­ czych. Konferencja czerwcowa składała się z dwu części: sprawozdawczej (robo­ czej) i naukowej. Zadaniem konferencji roboczej było przede wszystkim ujedno­ licenie metod i techniki pracy, które do tej pory były często w wielu wypadkach dowolne. Kierownictwo P A E nie zawsze bowiem mogło panować nad całością prac prowadzonych przez poszczególne Zakłady w różnych ośrodkach. Część naukowa konferencji z referatem prof. dra Józefa Gajka pt. Zadania i metody pracy Pol­ skiego Atlasu Etnograficznego miała na celu sprecyzowanie teoretycznych podstaw Atlasu oraz określenie jego zadania. Wyniki konferencji czerwcowej zostały opra­ cowane w formie protokołu, którego streszczenie drukowane jest poniżej. Przygotowywany obecnie do • druku zeszyt próbny Polskiego Atlasu Etnogra­ ficznego zawierać będzie kilka kartogramów przedstawionych na konferencji czerw­ cowej. VI. S z k o l e n i e kadry p r a c o w n i k ó w . Na szkolenie pracowników złożyły się całodzienne seminaria, szkolenie ideologiczne, lektoraty oraz samo­ dzielnie studiowana lektura. Ponadto każdy z pracowników Zakładu niezależnie od prac nad Atlasem kontynuował indywidualne prace naukowe. Przedmiotem rozważań na seminariach były przede wszystkim analiza i krytyka opracowywanych tematów kwestionariusza nr 1. W okresie sprawozdawczym od­ były się seminaria poświęcone następującym tematom; 1) kopaczki — ref. mgr S. Siedlak, 2) młócenia i narzędzia do młócenia — ref. prof. dr J . Gajek i mgr Z. Staszczakówna, 3) sierp i kosa — ref. doc. dr A. Nasz i mgr J . P a ­ włowska, 4) zasady i opis atlasu niemieckiego (Atlas der Schweizerischen Volks­ kunde) — ref. dr O. Gajkowa, 5) problematyka kwestionariusza nr 3 — ref. prof. dr J . Gajek i doc. dr A. Nasz. Ponadto pracownicy brali udział w szkoleniu ideologicznym zorganizowanym przez Zakładową Organizację Związkową, oraz w lektoracie języka rosyjskiego. Niezależnie od szkolenia raz w miesiącu, odbywają się narady robocze poświę­ cone przeglądowi bieżących prac Zakładu oraz planowaniu, Zofia Etnografia Polska 1 Staszczakówna 25 �K R O N I K A 386 KONFERENCJA POLSKIEGO ATLASU ETNOGRAFICZNEGO 1 W dniach 6-8 czerwca 1955 r. odbyła się we Wrocławiu w ramach prac Działu Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej konferencja poświęcona zało­ żeniom teoretycznym oraz dotychczasowej realizacji zadań Polskiego Atlasu Etno­ graficznego. Podstawą konferencji były: przegląd i ocena w y n i k ó w prac nad zagad­ nieniem narzędzi i technik rolniczych w gospodarce chłopskiej w Polsce końca X I X i I połowy X X w. opartych o badania terenowe przeprowadzone w 1953 r., referat sprawozdawczy mgr Z. Staszczakówny oraz referaty programowe i dysku­ syjne prof. J . Gajka, prof. K . Zawistowicz-Adamskiej, doc. J . Klimaszewskiej, doc. A. Kutrzeba-Pojnarowej, doc. A. Zaręby i mgr. W. Pomianowskiej. W konferencji wzięli udział: kierownictwo Działu Etnografii I H K M P A N , kie­ rownicy i pracownicy Zakładów Etnografii P A N w Krakowie, Warszawie i Wro­ cławiu oraz zaproszeni goście, wśród nich członek Prezydium P A N prof. K . Nitsch, członkowie Dyrekcji I H K M , samodzielni i pomocniczy współpracownicy P A N i uni­ wersytetów, etnografowie, językoznawcy, historycy, archeologowie, antropologowie, geografowie i in. Kierownik Działu prof. W. Dynowski otwierając konferencję podkreślił w a g ę i znaczenie prac związanych z przygotowywaniem Polskiego Atlasu Etnograficz­ nego dla badań nad przebiegiem polskiego procesu historycznego. Z kolei redaktor P A E prof. J . Gajek precyzując cele i zadania konferencji zwrócił u w a g ę na ko­ nieczność ujednolicenia metod i technik w dalszych pracach P A E . Pod tym wzglę­ dem konferencja winna stanowić punkt zwrotny w organizowaniu badań i opra­ cowywaniu materiałów do P A E . Materiał przedstawiony na konferencji nie wy­ szedł co prawda poza stadium wstępnego opracowywania, niemniej jednak de­ monstrowane wyniki prac stanowią pewien etap, którego ocena może być podstawą dla ustalenia wytycznych dalszej pracy. Obrady podzielono na dwie części. Pierwszą poświęcono zreferowaniu zagad­ nień wchodzących w skład kwestionariusza 1, dotyczących: radła, sochy, pługa i płużycy, bron, orki, lnu, kosy, sierpa i półkoska, cepów i młocki, motyk i ko­ paczek, konia i wołu, odpędzań i zawołań zwierząt; drugą, wspomnianym w y ż e j referatom. Omówione w dalszym ciągu sprawozdania z prac ilustrowane były bogatym materiałem map analitycznych i syntetycznych, wykonanych przez autorów po­ szczególnych opracowań. Mimo przyjęcia zasadniczo jednej mapy podkładowej projektu prof. J . Gajka w skali 1 : 000 000 mapy wykonane przez autorów związa­ nych z trzema różnymi zakładami etnograficznymi P A N odbiegały od siebie, z a ­ równo jeśli chodzi o rozwiązanie graficzne, jak przede wszystkim kryteria doboru zagadnień przeprowadzanych w obrębie poszczególnych tematów. Tylko do pewnych granic zagadnienia te wyznaczały konkretne pytania stawiane w kwestionariuszu badań. Toteż na toczącą się po każdym sprawozdaniu dyskusję złożyły się pytania, uwagi krytyczne i wnioski, dotyczące dalszych uzupełnień, związane przede wszyst­ kim z zagadnieniami: a) celu, jaki chciano osiągnąć przez badania terenowe nad danym tematem; b) wyboru szczegółowych tematów do mapowania; c) wiarygod­ ności mapowanych faktów, stwierdzanej przez kontrolę sposobu przeprowadzenia badań terenowych, szczegółową analizę w y n i k ó w badań i konfrontację zebranego materiału z wnioskami wysnutymi z innego typu źródeł; d) w n i o s k ó w dotyczących 1 Opracowano na podstawie protokołu obrad, sporządzonego przez Zakład Etnografii P A N we Wrocławiu. Por. również Z. S z y f e l b e j n , Z prac Polskiego Atlasu Etnograficznego. „Kwart. Hist. Kult. Mat.", R. 4: 1956 nr 2, s. 360-368. �K R O N I K A 387 prawidłowości procesu historycznego odtworzonego na przykładzie wybranych zagadnień. Ponadto w odniesieniu do niektórych sprawozdań podniesiono szereg kwestii szczegółowych. Uwzględniamy poniżej jedynie ważniejsze. Jako pierwsze omówiono materiały dotyczące narzędzi rolniczych do młocki i sprzętu zboża: cepy, sierpy, kosy i półkoski. Zagadnienia te były opracowywane przez Zakład Etnografii I H K M P A N we Wrocławiu. Liczne kartogramy przedsta­ wiały wyniki badań terenowych, poszukiwań archiwalnych oraz poszukiwań w lite­ raturze etnograficznej. Sposoby opracowania materiałów dotyczących młocki i cepów referowała mgr Z. Staszczakówna. Opracowane kartogramy obrazowały proces zanikania młocki zbóż chlebowych przy pomocy cepów, a wprowadzanie młockarni kierato­ wej i motorowej. Jako uzupełnienia do powyższego przedstawiono zasięg młócenia cepem innych roślin (proso, gryka, kukurydza, strączkowe). Specjalne kartogramy uwzględniały w y s t ę p o w a n i e różnych form bijaków, rozmieszczenie nazw ogniwa wiążącego bijak z dzierżakiem, rozmieszczenie typów nazw określających skórzane kapice i inne zagadnienia związane z nazewnictwem. Osobno zmapowano zasięgi trzech różnych typów cepów w Europie według D. Trotziga i typy wiązań cepów według K . Moszyńskiego. W uzupełnieniu prof. J . Gajek przedstawił problematykę n a u k o w ą wiążącą się z powyższym zagadnieniem, a wykraczającą poza dotychczasowe wyniki zawarte w pracach S. Liibkego, D. Trotziga, K . Moszyńskiego oraz F . Manninena. Zesta­ wione kartogramy prowadzą nas do następujących w y n i k ó w : w drugiej połowie X I X w. rozpoczął się proces wypierania narzędzi ręcznych, tj. cepów. Zastępują je młocarnie o napędzie kieratowym. Proces ten posuwał się z zachodu na wschód. Ten sam kierunek przybiera w X X w. wypieranie młocarni kieratowych przez motorowe. Przedstawione kartogramy dają obraz przestrzennego upowszechniania się nowoczesnych zdobyczy technicznych, a zarazem rzucają światło na powiązanie tego szczegółowego zjawiska z konkretnymi okresami historycznymi i zjawiskami ekonomicznymi (zabory, industrializacja, wielka i mała własność ziemska itp.). Starsze formy młocki występują najdłużej przy łuskaniu nasion lnu i konopi oraz okolicznościowo przy młóceniu zbóż na przednówku i dostarczają w obecnych badaniach materiał zbyt nikły, by się nadawał do kartograficznego przedstawienia. Na terenie środkowego Mazowsza zachowała się tradycja wydeptywania zboża przez bydło oraz ręcznego młócenia zbóż chlebowych przy pomocy kijanki. Kartogramy zestawiające wyniki badań nad zasięgami poszczególnych typów i odmian cepów są na ogół zgodne z opracowaniami w dawniejszej literaturze etnograficznej. Na skutek większej ilości materiału i lepszej jakości opisów wyniki te zostały jednak uzupełnione przez wyróżnienie w obrębie typu kapicowego dwóch odmian: starszej o kapicach skórzanych i młodszej, ze skórzanym uchwytem na bijaku i drewnianym kabłączkiem na dzierżaku. Ich rozpowszechnienie wiąże prof. Gajek z konkretnymi okresami historycznymi, pierwszy z procesem romanizacji terenów europejskich, drugi z przełomem X V I I I i X I X w. Na jeszcze wcześniejszy okres wspólnoty słowiańskiej wskazuje zasięg cepów gązewkowych, przedstawiony przez Trotziga, a w nowszych pracach węgierskich przez Kóvacs'a i Korompay'a. Interesująco przedstawiają się również opracowania zmierzające do uchwycenia drugo- i trzeciorzędnych cech narzędzi do młócenia oraz ujęcia zasobu leksykal­ nego związanego z cepem jako całością, z nazwami poszczególnych jego części i nazwami miejsca do młocki. Kartogramy obrazujące zasięgi typów i odmian cepów wskazują na w y s t ę p o ­ wanie na obszarze Polski cepów g ą z e w k o w y c h i kabłączkowych z przewierconym �388 K R O N I K A bijakiem. Nie ma ich na obszarze cepów kapicowych z dwiema kapicami skórza­ nymi. Na razie trudno jeszcze o interpretację tego ciekawego zjawiska. Zebrany przy pracy nad P A E materiał dotyczący okresu współczesnego sta­ nowi, zdaniem prof. Gajka, również p e w n ą wartość dla Ministerstwa Rolnictwa i rad narodowych. W dyskusji po referatach poruszono m. In. sprawę najwłaściwszego wyboru map do druku w Atlasie oraz wyboru zagadnień nadających się do odrębnych opracowań monograficznych. Doc. J . Klimaszewska zwróciła u w a g ę na konieczność zaznaczenia już w opracowaniach graficznych powiązań między opóźnieniem kultu­ rowym pewnych obszarów a strukturą gospodarczą wsi w różnych okresach. Pro­ ponowała wprowadzenie jak największej ilości drobnych map uzupełniających i wyjaśniających dodatkowe szczegóły analizy materiału, gdyż przemawiają one lepiej do czytelnika niż opis. Uwagi prof. M. Gładysza szły w kierunku wprowa­ dzenia ujęć ilościowych (na przykład stopień nasilenia występowania maszyn rol­ niczych na poszczególnych terenach w różnych okresach). Prof. Gładysz prze­ strzegał natomiast przed zbyt szczegółową analizą formalną. Obie uwagi w y w o ł a ł y polemikę z referentem, podkreślającym obiektywną trudność wprowadzenia już w tej chwili słusznego postulatu ujęć ilościowych i broniącego podziałów formal­ nych w wypadku oparcia się o tak istotne czynniki, jak kształt, wielkość, ciężar i funkcja narzędzia. Zagadnienie sierpów i kos referowała mgr J . P a w ł o w s k a z Wrocławia. Objaś­ niła ona kartogramy zestawiające użycie sierpów do sprzętu zbóż w 1945 oraz typy sierpów, ich rozmiary do 1953 r., jak też niewątpliwie najbardziej interesu­ jącą mapę, na której przedstawiono łącznie wszystkie powyższe zagadnienia. W uzu­ pełnieniu tych materiałów doc. dr A. Nasz wyjaśnił, że najbardziej koserwatywny kształt sierpów występuje na terenach środkowo-zachodnich ziem Polski. Jest to sierp elipsoidalny o gładkim ostrzu. Pełni on funkcję pomocniczą przy sprzęcie zbóż kosą. Sierp jest narzędziem, które pojawiło się w epoce neolitu. Do okresów współczesnych przetrwały formy z okresu lateńskiego i rzymskiego. Proces wy­ pierania sierpa przez kosę jako narzędzie żniwne postępował w X I X i X X w. z za­ chodu na wschód, przy czym najpóźniej została nim objęta południowo-wschodnia część kraju. Sporadyczne wypadki w y s t ę p o w a n i a kosy przy żniwach rejestrują też dawniejsze źródła pisane. Dane te odnoszą się jednak przeważnie do wielkiej w ł a s ­ ności. Spośród czynników przyczyniających się do przyśpieszenia procesu rozpo­ wszechniania się kosy w Polsce wysuwa się na czoło moment praktyczny: praca kosą jest szybsza i lżejsza. Dalsze uwagi doc. Nasza dotyczyły kartogramu przedstawiającego współzależ­ ność pomiędzy funkcją sierpa a jego formą. Stwierdzały one, że z sierpem służą­ cym do żęcia zbóż łączy się rozpiętość ostrza (duże wymiary) oraz jego elipsoidalny kształt. W miarę wycofywania z użycia sierpa jako narzędzia żniwnego następuje również i cofanie się jego charakterystycznych cech konstrukcyjnych. Ich regresja nie występuje jednak równocześnie. Kształt i wymiary sierpa wykazują dużv kon­ serwatyzm. W dyskusji mgr S. Bronicz zwrócił u w a g ę na konieczność odmiennego traktowa­ nia w kartogramach elementów kulturowych przyniesionych na ziemie zachodnie po 1945 r. Przestrzega przed zbyt daleko idącym generalizowaniem, jeżeli chodzi 0 ujęcie kartograficzne, co jego zdaniem uwidoczniło się na mapach ujmujących w y s t ę p o w a n i e sierpa jako narzędzia do sprzętu zbóż. Mgr J . P a w ł o w s k a referując w dalszym ciągu kartogramy przedstawiające w y s t ę p o w a n i e kosy jako narzędzia żniwnego i jej rozprzestrzenianie się w XDC 1 X X w. podkreśliła przesuwanie się użycia kosy z zachodu na wschód, co zgodne �KRONIKA 389 jest z wnioskami poprzednich map dotyczących cofania się sierpa. Inne kartogramy dotyczyły konstrukcji kosy i urządzeń pomocniczych stosowanych przy sprzęcie zbóż. Opracowano poza tym nazewnictwo. Analogiczne kartogramy sporządzano na podstawie literatury dla półkoska. Kartogramy były uzupełnione przez tablice i rysunki. W dyskusji, jaka się wywiązała, najwięcej uwagi poświęcono zagadnie­ niu określania czasu rozprzestrzenienia się kosy jako narzędzia żniwnego. Mgr S. Bronioz wskazał na dokument z X V I I I w. dotyczący trzech wsi na Opolszczyźnie, w którym wylicza się kosę, grot i sierp. Różnica między grotem a kosą polega na różnicy długości kosiska. Grot służył do żęcia zboża, kosa do trawy. Grot i sierp w y s t ę p o w a ł y równocześnie. Wyjaśnienie to może rzucić pewne światło na zagadnienie użycia kosy. Mgr S. Bronicz dodaje, że wbrew panującej powszechnie opinii nie należy przy tym przeceniać postępowej roli dworu; zdarzało się na przykład i znajduje to potwierdzenie w dokumentach, że chłopi szli do dworu żąć sierpami na życzenie właściciela, u siebie natomiast kosili zboże kosą. W dalszej dyskusji (mgr Z. Podwińska, mgr Z. Marciniak) zestawiono fakty występowania kosy jako narzędzia żniwnego już w X V I w., potwierdzone przez źródła ikonograficzne i pisane, z materiałem etnograficznym, wykazującym roz­ przestrzenianie się kosy jako narzędzia do sprzętu zbóż w gospodarstwach chłop­ skich w X I X i X X w. Wypowiedzi dyskutantów kwestionowały z jednej strony tezy oparte na współczesnym materiale, terenowym, z drugiej strony krytykowano zbyt ł a t w e uogólnianie przez historyków faktów jednostkowych wydobytych z materia­ ł ó w archiwalnych wcześniejszych epok (doc. A. Kutrzeba-Pojnarowa). W dyskusji podkreślono różnice w zestawie narzędzi do sprzętu zbóż w gospodarstwie chłop­ skim i folwarcznym oraz różnice' między poszczególnymi terenami kraju (wypo­ wiedź doc. J . Klimaszewskiej o sprowadzaniu górali z kosami do żniw w Kielec­ kiem, uwagi prof. J . Gajka, doc. A. Kutrzeba-Pojnarowej, mgr A. Glapy) W podsumowaniu dyskusji doc. A. Nasz potwierdził, że m a s o w o ś ć zjawiska rozprzestrzeniania się kosy w X I X i X X w. została stwierdzona w badaniach tere­ nowych. Źródła archiwalne m ó w i ą również o tym, że kosy i sierpy były w ó w c z a s masowo produkowane. Mamy ponadto dowody na przewożenie tych narzędzi przez granice celne dawnych zaborów. Materiał przedstawiony w kartogramach znalazł swe potwierdzenie również w literaturze tego okresu. W dalszej części obrad mgr S. Siedlak omówił dwie mapy poświęcone opraco­ waniu w y n i k ó w z części materiału odnoszącego się do różnego typu kopaczek. Mapy powyższe odbiegały w swym opracowaniu od map wykonanych przez i n ­ nych pracowników wrocławskiego Zakładu, operując płaszczyznami barwnymi za­ miast punktów. Zmiany szły w kierunku zachowania czytelności mapy przy wprowadzeniu pewnych oszczędności pracy i czasu poświęconego na jej wykonanie. Fragmentaryczność przedstawienia nie pozwoliła rozwinąć się szerszej dyskusji. Z kolei doc. A. Kutrzeba-Pojnarowa zagaiła omówienie materiałów opraco­ wywanych przez Zakład Etnografii I H K M P A N w Warszawie przy współudziale pracowników Zakładu uniwersyteckiego. Na prace te złożyły się kartogramy, r y ­ sunki i opisy do zagadnień: radła, sochy, brony oraz pługa i płużycy. Kwestionariusz do zagadnienia radła ustalony został przez prof. K . M o s z y ń ­ skiego. Celem jego jest: 1. wydobycie z terenu danych dotyczących tradycji o u ż y ­ waniu radła właściwego, tzn. używanego do orki, a nie do obradlania ziemnia­ ków; 2. uchwycenie zróżnicowania i rozmieszczenia różnych typów radła w Polsce; 3. zwrócenie uwagi na nowe dla etnografii polskiej typy radła śląskiego; 4. uchwy­ cenie w terenie przesunięć pomiędzy różnymi typami radeł (np. ustępowanie radła ramowego przed rylcowym dwurękojeściowym). �390 KRONIKA Materiał terenowy odnośnie do radła został opracowany przez E . Jaworskiego. Dalszym opracowaniem ma się zająć mgr S. Bronicz z Zakładu krakowskiego, ko­ rzystając z materiałów i konsultacji prof. K . Moszyńskiego. Przedstawione kartogramy uwzględniały: 1. proces zanikania radła na terenie Polski z podaniem jego przyczyn; 2. w y s t ę p o w a n i e różnych typów radła; 3. zmiany w zakresie funkcji radła; 4. nazwy radła i jego części oraz pracy nim wykony­ wanej. W dyskusji podkreślono potrzebę uwzględnienia w dalszej pracy nad tym za­ gadnieniem materiałów dotyczących radełka-obsypnika oraz wykorzystania mate­ riałów muzealnych. Oceniając dotychczasowe materiały P A E w tym zakresie dysku­ tanci wypowiedzieli się za koniecznością dokładniejszej weryfikacji materiałów te­ renowych, tym bardziej że — jak to podkreślił w swej wypowiedzi prof. Gajek — radło występuje w Polsce również na tych terenach, z których niektórzy badacze przywieźli wypowiedzi negatywne. Doc. Klimaszewska postawiła ponadto sprawę prowadzenia badań stacjonarnych w miejscowościach, gdzie utrzymała się w dużym stopniu dawna technika rolna (wieś Wola Filipowska w Krakowskiem, niektóre wsi okolic Olkusza, gdzie używa się radła do zaorywania odłogów i rżysk). Materiały do zagadnienia sochy opracował M. Pokropek. Skartowano nastę­ pujące zagadnienia: 1. znaczenie wyrazu socha; 2. zasięg w y s t ę p o w a n i a oraz lata zaniku sochy; 3. w granicach zasięgu w y s t ę p o w a n i a sochy zróżnicowanie językowe kilku wybranych części narzędzia; 4. zachodnią linię zasięgu w y s t ę p o w a n i a sochy na podstawie ostatnich badań terenowych na tle zasięgów ustalonych na podstawie dawniejszej literatury. W dyskusji (profesorowie Gajek, Dynowski i Gładysz oraz docenci: Nasz i" Kutrzeba-Pojnarowa) podkreślono staranność wykonania pracy. Pogłębienie te­ matu wymaga jednak jeszcze sięgnięcia do materiałów archeologicznych, pełnego wykorzystania literatury, jak również zacieśnienia siatki badań terenowych dla uchwycenia występujących jeszcze gdzieniegdzie (Kolbuszowskie, okolica nad Tanwią) ż y w y c h śladów niedawnego używania sochy dwupolicowej oraz w B i a ł o ­ stockiem sochy łopatkowej. Dyskutowano również sposoby nawiązania w P A E do materiałów z terenów pozapolskich, wobec tego że zasięg w y s t ę p o w a n i a sochy jako narzędzia do orki w m a ł y m jedynie stopniu mieści się w obrębie terenów Polski. W dalszym ciągu przedstawiono materiały do w y s t ę p o w a n i a b r o n w Polsce (opracowane przez J . Olędzkiego). Kartogram I przedstawiał w y s t ę p o w a n i e brony gałęziowej. Zasięg jej obejmuje tereny Polski środkowej i wschodniej. Punkty wy­ stępowania zagęszczają się na wschód od środkowego biegu Wisły. Autor usiłował uwzględnić na mapie zmienność funkcji tej brony, używanie jej do dziś dla za­ sypywania ziaren lekkich, ziaren ciężkich lub ( w jedynym wypadku) do rozbijania grud po orce. Kartogram I I przedstawiał czas zanikania w y s t ę p o w a n i a brony l a ­ skowej. Autor przeprowadził następującą periodyzację zagadnienia: lata 1860-1880, 1880-1900, 1900-1920, 1920-1950. Kartogram I I I przedstawiał daty pojawienia się brony beleczkowej. Kartogram I V w y k a z y w a ł podział Polski na tereny w y s t ę p o ­ wania typów brony beleczkowej, na zachodzie trapezowatej kraty z pałąkiem, na wschodzie prostokątnej. W dyskusji mgr A. Glapa zwrócił u w a g ę na w y s t ę p o w a n i e wzmianek dotyczą­ cych brony gałęziowej w tekście pieśni pałuckich. Dalsza dyskusja dotyczyła gra­ ficznego opracowania map, którym prof. Gajek zarzucił niedostosowanie się do wytycznych P A E . W drugim dniu obrad mgr Z. Szyfelbejn referowała ostatnie zagadnienie z grupy tematów opracowywanych w Warszawie, tj. p ł u g i i p ł u ż y c e. Po charaktery- �KRONIKA 391 styce materiału z badań terenowych P A E , odnoszącego się do tego zagadnienia (błędy natury metodologicznej popełniane przez badaczy w terenie oraz niedo­ ciągnięcia wykonania technicznego), przeszła do sprawy systematyki narzędzi płużnych, wyodrębniając jako pług narzędzie z jednodzielną odkładnicą i asy­ metrycznym lemieszem. Kartogramy odnosiły się do: 1. w s p ó ł w y s t ę p o w a n i a na­ rzędzi ornych: pługów, soch i radeł w latach do 1890 i 1890-1914; 2. w y s t ę p o w a n i a różnych typów narzędzi płużnych, tj. pługów bezkoleśnych i koleśnych krótkogrządzielowych oraz długogrządzielowych (z uwzględnieniem wewnętrznej ewolucji w ramach każdego typu) na terenie Polski w okresie od 1870 do 1953 (autorka przeprowadziła ponadto periodyzację szczegółową, dzieląc powyższy okres na 9 podokresów); 3. omówiono również kartogramy odnoszące się do narzędzi oraz spo­ sobów służących do oczyszczania i konserwowania lemiesza i odkładnicy u pługów; 4, nazewnictwo poszczególnych części powyższych narzędzi; 5. dane z kartogramów szczegółowych dotyczące występowania różnych typów narzędzi płużnych w l a ­ tach 1870-1953, które zostały dodatkowo przedstawione na jednym syntetycznym kartogramie w układzie przyjmującym podział na 4 podokresy czasowe. W po­ dobny sposób przedstawiono na jednej tablicy w y s t ę p o w a n i e różnych typów pro­ dukcji narzędzi płużnych (kowalskie, fabryczne) w latach 1870-1953. W ożywionej dyskusji (profesorowie: Dynowski i Gajek oraz docenci: K l i m a ­ szewska, Marciniak i Kutrzeba-Pojnarowa) zarzucono referentce zbyt sumaryczne przedstawienie poszczególnych etapów pracy oraz nieczytelność map syntetyzują­ cych, przy równoczesnym podkreśleniu złożoności zagadnienia i słuszności po­ głębienia jego analizy przez referentkę przez nawiązanie do sytuacji ekonomicz­ nej epoki. Ponadto doc. A. Zaręba zwrócił u w a g ę na konieczność koordynacji prac między Polskim Atlasem Etnograficznym a Atlasem Językowym, operującym w szczegółach podobnym materiałem j ę z y k o w y m (np. nazwy części pługa) przy innej siatce badań terenowych. Z kolei omówiono tematy opracowywane w Zakładzie krakowskim. Mgr T. K a r wicka zreferowała wyniki badań dotyczących użycia i nazewnictwa lnu, opracowy­ wane przez dr A. K o w a l s k ą - L e w i c k ą i doc. dr J . Klimaszewską. L e n w ramach P A E potraktowany został jako zagadnienie marginesowe. Autorowi kwestionariusza prof. K . Moszyńskiemu chodziło jedynie o wyjaśnienie nazwy jednej z odmian lnu, słowień, nazwy starej, poświadczonej przez źródła historyczne. Mapy przedstawiały: uprawę lnu w Polsce, używanie lnu w lecznictwie, w y s t ę p o w a n i e nazw słowień i innych. W dyskusji doc. J . Klimaszewska podkreśliła słabe strony materiałów. Doc. A. Kutrzeba-Pojnarowa stwierdziła konieczność wprowadzenia do kwestionariu­ szy wstępu informującego badacza terenowego o celu badań nad poszczególnymi tematami i wiążącej się z nimi podstawowej problematyce. Z kolei doc. J . Klimaszewska omówiła zagadnienia związane z o r k ą , a mia­ nowicie: 1. orkę w wąskie zagony; 2. przyczyny utrzymywania się tego typu orki w interpretacji informatorów; 3. orkę w lichy; 4. nazewnictwo związane z orką. Materiał terenowy do tego zagadnienia rozpisywał i porządkował mgr Z. Biały. Kwestionariusz niestety nie zaznaczał wyraźnie, czy badacze terenowi mają zagad­ nienie orki chwytać w trzech okresach, tj. w momencie wprowadzenia pewnej tech­ niki, w momencie jej największego rozpowszechnienia i w momencie zaniku, czy też tylko w jednym z nich. Badacze dawali materiał trudno porówny­ walny pod względem chronologicznym, wobec czego musiał być poddany nie­ zwykle troskliwej weryfikacji na podstawie analizy samej techniki, jak i krytyki pracy poszczególnych badaczy. Zdaniem referentki materiały etnograficzne dają nam podstawy do przedstawienia problemu orki w czasie. Punktem w y j ś c i o w y m �392 K R O N I K A uchwytnym w materiale terenowym mógłby być rok 1860. Nie we wszystkich wy­ padkach można uchwycić powstawanie wytworu, można jednak uchwycić daty i przyczyny jego zaniku. W dyskusji prof. J . Gajek zwrócił u w a g ę na ciekawe wyniki mapy obrazują­ cej Uchę. Ożywiona dyskusja (profesorowie W. Antoniewicz, M. Gładysz, K . Z a w i stowicz-Adamska oraz doc. A. Kutrzeba-Pojnarowa) toczyła się wokół tego wyrazu, który zdaniem doc. A. Zaręby należało rzucić na tło prasłowiańskie. W dalszej części dyskusji omawiano mechanizm przemian kulturowych w technice uprawy ziemi i stwierdzoną przez dyskutantów współczesność w y s t ę p o w a n i a na niektó­ rych terenach różnych typów uprawy, w tym również tak archaicznych, jak orka w zagony. W dalszym ciągu omówienia tematów szczegółowych mgr Z. Toroński z Wro­ cławia przedstawił trzy kartogramy dotyczące w y s t ę p o w a n i a w o ł u . i k o n i a w gospodarce chłopskiej. Prof. J . Gajek jako kierownik pracy zaznaczył na w s t ę ­ pie, że przedstawione mapy obrazują jedynie fragment problemu wypierania wołu z prac rolniczych i transportu, procesów pierwszorzędnej wagi dla zagadnień etnogenetycznych. W I kartogramie omówiono wypieranie w o ł u przez konia na terenie Polski, w I I funkcje, jakie w ó ł pełnił w gospodarce, w I I I zmapowano problem najdłuż­ szego utrzymywania się roboczej funkcji wołów. Referent zwrócił u w a g ę na za­ chowawcze pod tym względem tereny, m. in. w dorzeczu środkowej Wisły oraz na Dolnym Śląsku, próbując zarazem tłumaczyć różne przyczyny zmian (nowe na­ rzędzia do prac rolnych, brak paszy, moda). W dyskusji poruszono następujące zagadnienia: 1. utrzymanie w o ł ó w przez ośrodki dworskie przy zachowaniu specjalnego typu gospodarki; spadek ten prze­ jęła obecnie część P a ń s t w o w y c h Gospodarstw Rolnych (prof. K . ZawistowiczAdamska, mgr S. Bronicz); 2. związek procesu zastępowania w o ł u przez konia w pracach rolnych ze zmianami, jakie zachodziły w tym czasie w narzędziach rol­ niczych, a co za tym idzie, w płodozmianie i systemie uprawy roli (mgr S. Bronicz), ze stabilizacją rynku mięsnego, jaka nastąpiła w końcu X I X w., oraz z wprowadze­ niem uprawy koniczyny zezwalającej na gospodarkę opasową (prof. J . Gajek); 3. możliwość opracowania na podstawie w y n i k ó w prac P A E mapy terenów zaco­ fanych pod względem technicznym (prof. J . Gajek) przy uwzględnieniu różnych przyczyn zacofania i konieczności porównania map P A E z mapami historycznymi, fizjograficznymi itd. Na zakończenie części pierwszej obrad mgr I. Nizińska z ośrodka krakowskiego zreferowała mapy do zagadnienia: z a w o ł a n i a i o d p ę d z a n i e zwierząt. Referentka scharakteryzowała zebrany materiał. Podkreśliła trudność, jaką na­ stręczał w czasie opracowania brak fonetycznego zapisu. Omówiła następnie 4 m a ­ py: 1. zawołanie cieląt — mapa dająca w obrębie Polski zasięg rozproszony, trudny do interpretacji; 2. zawołanie świń —• dające kilka zwartych zasięgów; 3. zawołania owiec; 4. odpędzanie kur. W uzupełnieniu uwag referentki doc. A. Zaręba dodał, że powyższe zagad­ nienie należy do specyficznych. Leży na pograniczu językoznawstwa i etnografii, a w ramach samego językoznawstwa winno być specjalnie stawiane. Należy go przenieść na tło słowiańskie i ogólnojęzykowe. Stąd dopiero mogłyby wypłynąć wnioski o dawności hodowli pewnych zwierząt na terenie Słowiańszczyzny. W dyskusji nad tym, w jakim stopniu zagadnienie to można by przerzucić do Atlasu J ę z y k o w e g o (prof. J . Gajek, doc. J . Klimaszewska), podkreślono, że nie na­ leży rezygnować z tych zagadnień ze względu na ich przydatność do wyjaśnienia �KRONIKA 393 etnogenezy. Doc. Zaręba zaznaczył, że lingwiści nie podejmą się opracowania tego zagadnienia, gdyż wchodzi ono w zakres językoznawstwa ogólnego. Nie można też dołączyć go do Atlasu językoznawczego, gdyż jest on bardziej zaawansowany niż P A E i odnosi się tylko do terenu Polski. Mgr Nizińska mówiła dalej o koniecz­ ności wykorzystania materiału z krajów ościennych (Bułgarii, Jugosławii, zach. Białorusi i zach. Ukrainy), będącego w posiadaniu prof. K . Moszyńskiego. Referaty ośrodka krakowskiego zakończyły pierwszą część konferencji, p o ś w i ę ­ coną szczegółowemu omówieniu opracowanych map. W drugiej części obrad po powitaniu nowo przybyłych gości przez prof. W. D y nowskiego prof. J . Gajek przedstawił zebranym dotychczasowy stan prac nad Polskim Atlasem Etnograficznym. Mówił o technice gromadzenia, porządkowania, opracowywania materiałów terenowych, archiwalnych i innych. Podkreślił, że wydanie Polskiego Atlasu Etnograficznego pozwoli uchwycić dynamikę zmian kulturowych, co nie jest obojętne przy tworzeniu syntezy naukowej. Z kolei prof. M. Gładysz dokonał podsumowania dotychczasowych w y n i k ó w konferencji i scharakteryzował zasadniczy dorobek poszczególnych ośrodków opra­ cowujących zagadnienia do Atlasu. Mgr Z. Staszczakówna przedstawiła sprawozdanie z przebiegu prac nad Pol­ skim Atlasem Etnograficznym w okresie od 1945 roku, tj. od momentu podjęcia prac nad atlasem (zainicjowanych w okresie m i ę d z y w o j e n n y m przez prof. K . Mo­ szyńskiego — dop. red.) przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, a organizowanym obecnie przez I H K M P A N . Przybyli goście zwiedzili w y s t a w ę prac atlasowych rozmieszczoną w 7 salach. W dyskusji nad całością wystawionych prac prof. K . Nitsch podkreślił wzra­ stające znaczenie badań etnograficznych dla historii dzięki stosowaniu coraz dosko­ nalszych metod pracy. Zwrócił u w a g ę na słuszność opracowywania w pierwszym rzędzie materiałów terenowych uzyskanych drogą najnowszych badań; rozpoczyna­ nie poszukiwań od współczesnego stanu kultury jest jego zdaniem niezbędne. Do niedawna nie było to uznawane (np. historycy nie mieli zrozumienia dla realnej doniosłości materiałów etnograficznych). Zwrócił on uwagę, że obecna etnografia jest w stanie, dzięki odpowiednio przygotowanym kwestionariuszom, podjąć ba­ dania nad problemami dawniej pomijanymi lub badanymi tylko pobieżnie. P o r ó w ­ nując obecne kwestionariusze z kwestionariuszem dotyczącym cepów, a opubliko­ wanym swego czasu w „Ludzie" (prof. Nitsch ma tu niewątpliwie na myśli drobny przyczynek S. Udzieli o charakterze ankietowym, zgłoszony w „Ludzie", t. 7, s. 272 i nast), gdzie w kilkunastu punktach dotyczących cepów nie było pytania na te­ mat zasadniczych cech ich konstrukcji, stwierdził olbrzymi postęp w sposobie ich opracowywania, w y n i k ł y z oparcia się o szerszy materiał porównawczy. Sam zebrał sporą ilość materiałów również i do tego zagadnienia, zwłaszcza do ważnej jego zdaniem terminologii cepów. Zwrócił u w a g ę na pokrywanie się zasięgu hołobli i w i ą ­ zania typu gązewkowego. Następnie uczestnicy konferencji zwiedzili w y s t a w ę ilustrującą ,,zagadnienie techniki i dokumentacji przestrzennej P A E " . Prof. Gajek w osobnym referacie przedstawił kryteria, które podyktowały przyjętą gęstość punktów badawczych (332) oraz ich wybór i zasady roboczej mapy podkładowej, dla której punktem wyjścia były szczegółowe mapy 1 : 300 000. Podkreślił, że przedstawione technicznokartograficzne zasady zdały już swój praktyczny egzamin w ciągu prac nad Atla­ sem i b y ł y referowane nie tylko na konferencjach naszych w latach 1947-1955, ale także w kwietniu 1954 r. na sesji naukowej A N Z S R R i w kwietniu 1955 r. na sesji naukowej Deutsche Akademie der Wissenschaften w Berlinie. �394 KRONIKA W y s t a w ę uzupełniały kartoteki miejscowości, badaczy terenowych, materia­ łów archiwalnych i literatura. Zaprezentowano analogiczne atlasy etnograficzne obce oraz dotychczasowe polskie opracowania kartogramów językowych i etno­ graficznych prof. K . Nitscha i prof. K . Moszyńskiego, a także projekt makiet P A E . W trzecim dniu obrad prof. J . Gajek wygłosił referat pt. Zadania i metody pracy Polskiego Atlasu Etnograficznego -. Wychodząc od charakterystyki etno­ grafii jako części historii, badającej genezę i rozwój ludów, narodów i ich kultur, od określenia jej przedmiotu i celu (na pierwszym miejscu postawił zagadnienie etnogenezy narodów obok wykrywania ich cech specyficznych i tworzenia się swoi­ stej kultury narodowej socjalizmu), referent stanął na stanowisku, że prace etnograf iczno-kartograficzne nie stoją w sprzeczności z podstawowymi założe­ niami materializmu historycznego. Według prof. Gajka „muszą one jednak speł­ niać zasadniczy postulat, a mianowicie: 1) koncepcja Atlasu jako całości nie może być tylko zbiorem zasięgów różnych faktów kulturowych, lecz musi poprzez nie obrazować historię określonych narodów, a więc historię ich warunków bytu i kul­ tury; 2) Atlas nie może być zbiorem statystycznych i statycznych map, lecz musi: a) odtwarzać i rejestrować zmienność różnych zjawisk kultury, a tym samym i w a r u n k ó w bytowania narodu, b) bądź też zawierać takie elementy, które ułatwiają lekcję dokonanych w przeszłości przemian; 3) Atlas musi obejmować teraźniej­ szość i przeszłość; 4) musi on byś bodaj przekrojowym obrazem wszystkich dzie­ dzin życia ludzkiego w określonych czasach i określonej etnicznie przestrzeni". Z kolei referent omówił charakter źródeł etnograficznych oraz zadania i możli­ wości metody kartograficznej w etnografii i jej stosunku do metody typologicznej. Przedstawił typy kartogramów etnograficznych, wśród których wyróżnił kartogramy statystyczne i dynamiczne, oraz zagadnienie retrogresji jako „diachronologicznej lekcji kartogramów". Podkreślił trudności ujmowania zjawisk w kategoriach ilościowych. Omówił zakres rzeczowy Atlasu. Zakończył postulatem problemowego i kompleksowego ujmowania przedstawianych w Atlasie zjawisk oraz opisem tech­ nicznej strony dokumentacji i opracowań tekstowych Atlasu. Zagadnieniu kompleksowości w pracach P A E poświęcone zostały zamówione następne dłuższe głosy w dyskusji doc. J . Klimaszewskiej i doc. A KutrzebaPojnarowej. Zawierały one szereg uzupełnień szczegółowych dotyczących zasady współpracy różnych nauk w pracach nad P A E oraz pewne akcenty polemiczne w stosunku do założeń pracy atlasowej, wyboru i liczby punktów badań, przy­ gotowania i przeprowadzenia prac terenowych i wyciągania wniosków historycz­ nych. Prof. K. Zawistowicz-Adamska zreferowała Zagadnienie opracowań tekstowych PAE (drukowane w całości powyżej). Wreszcie doc. A. Zaręba przedstawił Zagadnienie geografii lingwistycznej w etnografii w świetle materiałów na temat zawołania i odpędzania zwierząt do­ mowych. Dyskusja toczyła się nad wszystkimi referatami łącznie, przy czym kolejność poszczególnych głosów dyskusji nie wynikała z kolejności zagadnień poruszonych w referatach, lecz była konsekwencją stopniowego włączania się w dyskusję przed­ stawicieli różnych reprezentowanych na konferencji dyscyplin naukowych. Dy2 J . G a j e k , Polski Atlas Etnograficzny, „Annales Univ. M. Curie-Skłodowska", Supl. I, Lublin 1947; t e n ż e , O Polskom Etnograficzeskom Atłasie, „Kratkije Soobszczenia Inst. Etn. A N SSSR", X X I I , Moskwa 1955, s. 54-59; t e n ż e , Uwagi do Polskiego Atlasu Etnograficznego, „Lud", t. 432; 1956, s. 889-903; t e n ż e , Pod­ stawowe tezy dotyczące przedmiotu i celu etnografii, „Lud", t. 42: 1956, s. 909-912. �KRONIKA 395 skusja w bardzo małym stopniu miała charakter polemiczny. Była natomiast de­ klaracją poglądów przedstawicieli różnych specjalności na zadania Polskiego Atlasu Etnograficznego, jego stosunek do innych atlasów historycznych i doty­ czących współczesności oraz na jego wartość dokumentarną i wymagania w a r ­ sztatu naukowego etnografa. Szereg głosów w dyskusji podkreślało konieczność współpracy z etnografią przedstawicieli tych dyscyplin naukowych, które z do­ świadczeń etnografii chcą korzystać w swojej pracy atlasowej. Dotyczyło to w pierwszym rzędzie językoznawców. Z ich też strony padło bodaj najwięcej pozy­ tywnych uwag na temat wagi pracy etnografów nad Atlasem. Jeśli chodzi o etnografów, do dyskusji zgłosili się listownie lub za pośrednic­ twem obecnych na konferencji kolegów także ci, którzy nie mogli przybyć na kon­ ferencję. Prof. K . Moszyński prosił o powtórzenie, że uważa za rzecz bardzo ważną natychmiastowe przebadanie tych zjawisk i w y t w o r ó w , które obecnie giną i za parę lat badanie ich będzie niemożliwe. Doc. A. Waligórski podkreślił konieczność nawiązania periodyzacji wyłaniającej się na podstawie badań terenowych do ogól­ nych zagadnień rozwoju kapitalizmu w Polsce. Dr D. Dobrowolska i mgr W. K w a ś niewicz nadesłali imieniem Zakładu Etnografii Ogólnej Uniwersytetu Jagielloń­ skiego, kierowanego przez prof. K . Dobrowolskiego, szereg uwag na piśmie do­ tyczących między innymi bliższych i dalszych celów Atlasu. Cele bliższe to wy­ pełnianie luk badawczych przedstawianych zjawisk kultury w zróżnicowaniu k l a ­ sowym i regionalnym. Atlas będzie z jednej strony podsumowaniem dorobku etno­ grafii polskiej, a z drugiej strony będzie stanowił punkt wyjścia do ustalenia kie­ runków i praw rozwoju kultury ludowej w Polsce w drodze dalszych badań konkretno-historycznych. Cele dalsze to wykorzystanie w przyszłości kartogramów Atlasu do odtworzenia rozwoju kultury w formacji feudalnej czy nawet w c z e ś ­ niejszej. Zwrócili również u w a g ę na pominięcie w planie prac nad Atlasem nie­ których zagadnień pozarolniczych, w szczególności związanych z rzemiosłem czy przemysłem domowym. Temat w i e d z a l u d o w a zdaje się być potraktowany zbyt separatystycznie. Ze strony j ę z y k o z n a w c ó w dyskusję rozpoczął prof. K . Nitsch. W referacie prof. Gajka uderzyło go historyczne ujęcie wskutek rozłożenia materiału na po­ szczególne okresy w czasie ostatnich stu lat, co pozwala na ujmowanie zagadnień w ruchu. W materiale lingwistycznym rzecz ma się inaczej. Mapy językoznawcze nie są tak ciekawe pod względem historycznym, jak etnograficzne, mimo że ma­ teriały sięgają również około stu lat w przeszłość. Nie można na nich przedstawić zjawisk historycznych w rozwoju z dwóch powodów, a to: 1. j ę z y k o w e wiadomości historyczne dotyczą bardzo niewielu obszarów i 2. fakty j ę z y k o w e zmieniają się wolniej od faktów kultury materialnej, a zmienność, jaka i tu niewątpliwie istnieje, jest inna od tej, z jaką mają do czynienia etnografowie. Polega ona mianowicie na mniejszym w p ł y w i e języka pisanego na gwarę oraz na w i ę k s z y m czy mniejszym wypieraniu gwary przez język ogólny. Jako przykład nierównomierności prze­ strzennej tego w p ł y w u profesor podał Mazowsze, okolice Ciechanowa, gdzie trudno dziś znaleźć osobę, która mówiłaby konsekwentną gwarą, oraz Sądeczyznę, gdzie do dziś dnia występuje dwujęzyczność; oprócz gwary używanej na codzień ist­ nieje znajomość języka ogólnego, co nie znaczy bynajmniej, żeby ludność, której dialekty są w zaniku, była postępowa. Na 50 mapach Małego Atlasu Gwar Polskich przygotowywanych obecnie do publikacji znajduje się równorzędnie potraktowany materiał zupełnie świeży, zebrany w ostatnich latach na podstawie pytań kwestio­ nariusza, jak również materiały z Atlasu Polskiego Podkarpacia (1933), materiały z Atlasu Sieradzkiego i Łęczyckiego prof. Z. Stiebera oraz materiały z różnych �39H KRONIKA publikacji etnograficznych z okresu ostatnich 70 lat. Przy każdym punkcie zazna­ czono w komentarzu pochodzenie źródła oraz czas jego występowania. Można tak postępować, bo na ogół cała różnica polega na tym, że dana forma gwarowa była dawniej częstsza niż dziś. Zanikanie pewnych form gwarowych jest społecznie cie­ kawe. Nic jednak nie przeszkadza, że na jednej mapie przedstawiony zostanie materiał gwarowy z różnych czasów, tym bardziej że dawnego materiału jest bardzo mało. Mowa nie zmienia się tak prędko, jak narzędzia produkcji. Atlas językowy ma wielkie znaczenie dlatego, iż na podstawie dzisiejszych zasięgów możemy badać przeszłość; jest to w ł a ś c i w a dialektologia historyczna; natomiast wyróżnienie dialektów historycznych na podstawie dokumentów pisanych, często uważane jedynie za dialektologię historyczną, stanowi tylko jej część. Na pod­ stawie obecnych zasięgów możemy na przykład w n i o s k o w a ć o olbrzymim w p ł y w i e Mazowsza na Lubelskie i Sandomierskie. Nawiązując do metody kartowania prof. Nitsch podkreślił, że w Małym Atlasie Gwar Polskich przyjęto na podstawie dy­ skusji przy wykonywaniu poszczególnych map, iż nie wszystko w pełni umieszcza się na mapie, lecz niektóre zbyt szczegółowe rzeczy, które zaciemniały obraz mapy, podaje się według określonych zasad w komentarzach. Na zakończenie prof. Nitsch podkreślił, że Atlas Językowy jest w tej chwili dla dialektologów rzeczą pod­ stawową. Mały Atlas Gwar Polskich, obejmujący sto kilkadziesiąt punktów, w po­ łączeniu z wynikami badań dialektologicznych prowadzonych na w i ę k s z y m od­ cinku przestrzennym przez pracownię warszawską prof. Doroszewskiego, stanowić będzie podstawę Wielkiego Atlasu Gwar Polskich. W dyskusji, jaka się następnie wywiązała, w y s u n ę ł o się na pierwszy plan zagadnienie odmienności spojrzenia etnografa i językoznawcy na zjawiska histo­ ryczne (prof. J . Czekanowski, prof. J . Gajek). Dalsze głosy w dyskusji podkreślały przede wszystkim potrzebę współpracy etnografów z językoznawcami. Prof. S. Bąk z Wrocławia w liście nadesłanym na konferencję zwrócił uwagę, iż przy współpracy językoznawców z etnografami za­ chodzi poważne niebezpieczeństwo, gdyż etnografom chodzi o samą rzecz, mniej na­ tomiast obchodzi ich już nazwa; często rezygnują z podania jej ścisłego brzmienia, z jej nierzadkich wariantów, a nawet z jej odmian słowotwórczych. Językoznawcy zaś nie lekceważąc samych przedmiotów kultury materialnej „polują za nazwami", w y ł a w i a j ą ich zmienność pod w z g l ę d e m g ł o s o w y m i słowotwórczym. Nieraz jednak nie znając dostatecznie faktów z dziedziny kultury materialnej mogą popełniać poważne nieścisłości i omyłki. Nad Atlasem Polski pracują i etnografowie, i j ę z y k o ­ znawcy. Wydaje się więc, że byłoby rzeczą pożyteczną, żeby w zakresie proble­ m ó w wspólnych (głównie chodzi o dział kultury materialnej) nastąpiło przed od­ daniem do druku ścisłe porozumienie i uzgodnienie poglądów. W podobny sposób zreferował swe stanowisko prof. W. Doroszewski, nawiązu­ jący w swej wypowiedzi do coraz częstszej współpracy między naukami. J ę z y k o ­ znawstwo bez stałego kontaktu z etnografią i etnografami nie w y k a ż e się pełnymi osiągnięciami w zakresie zagadnień dotyczących stosunku w y r a z ó w do desygnatów, stanowiących podstawową treść językoznawstwa. Treść i problematyka zagadnień jest w wielu wypadkach ta sama w obu dyscyplinach. O konkretnej pomocy ze strony etnografów (w tym przede wszystkim prof. K. Moszyńskiego) przy układaniu kwestionariusza do badań językowych mówiła mgr W. Pomianowska, referując zagadnienie kartogarfii językowej na podstawie map opracowanych przez Zakład Dialektologii w Warszawie. Referentka uważa, że współpraca etnografów z dialektologami mogłaby być kontynuowana również i podczas badań terenowych. Można by też korzystać wzajemnie z doświadczeń �KRONIKA 397 w zakresie kartografowania, chociaż nasuwa się tu wiele różnych problemów i trudności, od momentu zapisania wyrazu w terenie do momentu wprowadzenia go na mapę. Następny dyskutant, proi. K . Dejna, podkreślił doskonałą organizację pracy nad P A E , zastanawiając się, co z tych wielkich osiągnięć dałoby się przenieść do prac nad atlasami językowymi, tym bardziej że przedmiot badań jest trochę inny. Etnografowie badają zjawiska, które bezpośrednio wiążą s i ę z nadbudową. Zmiany w bazie i uzależnione od nich zmiany w nadbudowie znajdują odbicie tylko w za­ kresie słownictwa, inne zaś cechy języka nie zmieniają się tak szybko jak nad­ budowę. Jeżeli chodzi o rady, których etnografom mogą udzielić językoznawcy, uważa, że uwagi doc. Zaręby dotyczyły w niektórych wypadkach zagadnień nie­ typowych nawet dla językoznawstwa, a trudnych do przyjęcia dla P A E przez wpro­ wadzenie szeregu odcieni gramatycznych i fonetycznych. Z a najważniejsze dla P A E uważa dwie sprawy: formę zapisów w terenie i uwidocznienie ich w legen­ dzie. Zapisując nazwy przedmiotów za pomocą sposobów ortograficznych, badacze terenowi powinni utrwalać formy gwarowe przynajmniej zaznaczając w ogólnym zarysie ich właściwości dialektologiczne. Nie jest konieczne przeniesienie tych z a ­ pisów na mapę, ale będą one ułatwieniem i podstawą bezbłędnego umieszczenia haseł na mapie, w słowniku czy jakimś indeksie. Jeżeli etnograf unikał gwarowej formy nazwy i na poczekaniu zastąpił ją przez siebie zetymologizowaną postacią, może tak wyraz zniekształcić, że nikt nie zgadnie jego pochodzenia i znaczenia. Fonetyczne zapisywanie nazw, nawet prymitywnym systemem, może w wielu wy­ padkach być bardzo pożyteczne. Na mapie trzeba podać wyraz tylko w formie niegwarowej albo w formie ogólnopolskiej, trzeba usunąć mazurzenie, odnosowienie itd., nadając wyrazowi jak najmniej gwarową postać. Sprawa zapisu fonetycznego i trudności z tym związanych stała s i ę punktem centralnym dalszej dyskusji (prof. Gajek, prof. Zawistowicz-Adamska, doc. K l i ­ maszewska). Prof. Gajek podkreślił, że jest zwolennikiem zapisu fonetycznego w czasie badań terenowych. Uwzględnienie tego jest jednak niemożliwe do czasu utworzenia stałej kadry etnografów związanych z pracą nad P A E i przeszkolenia jej w zakresie dialektologii i fonetyki. Uchwycenie przestrzennego zróżnicowania wyrazów pod względem fonetycznym lub słowotwórczym otwiera duże możliwości dla interpretacji zasięgu formy i funkcji badanych zjawisk kulturowych. Formą i funkcja w y t w o r ó w nie zmieniają się równocześnie oraz nie zmieniają się r ó w n o ­ cześnie elementy fonetyczne i słowotwórcze. T a nierównoczesność stwarza bez­ spornie podstawę do dociekań na temat przemian i ich chronologizacji. Niewątpli­ wie pełna współpraca językoznawców z etnografami dałaby najlepsze rezultaty, gdyby można było ustalić sprawę stałej sieci badań P A E z siecią badań języko­ znawców, a dalej gdyby dało się stworzyć dwuosobowe ekipy terenowe oraz usta­ lić wspólny rzeczowy plan badań w poszczególnych latach. Wchodzą tu w grę momenty organizacyjne i budżetowe. Na razie musimy ograniczyć się do wyszko­ lenia kadry terenowej pod w z g l ę d e m językoznawczym tak, aby miała pełne zro­ zumienie i wyostrzoną czujność przy zapisywaniu słownika związanego z n a ­ zwami przedmiotów i czynności. Prof. Gajek zapewnia, że P A E postara się w przyszłości uwzględnić postulaty językoznawców, którym serdecznie dziękuje za ż y w y udział w konferencji. Z udziału tego wynika, że sprawa Polskiego Atlasu Etnograficznego jest bliższa językoznawstwu niż innym naukom. Uwagi języko­ z n a w c ó w wniosły ważny wkład do naszej pracy nad Atlasem. W dalszym ciągu dyskusji zabierali głos przedstawiciele innych specjalności. W imieniu historyków przemówił prof. A. Gieysztor stwierdzając, że dyskusja do- �398 K R O N I K A tychczasowa prowadzona wokół bardzo ważnych spraw P A E postawiła dotąd poza porządkiem dziennym sprawę między innymi rzeczowego zakresu kwestiona­ riusza. Opracowali go etnografowie nie komunikując się z przedstawicielami in­ nych dyscyplin poza językoznawcami, którzy służą im doradczo w sprawie zapi­ sów fonetycznych. Dezyderaty, jakie można dziś sformułować ze strony history­ ków, w dużej mierze mogą okazać się nierealne albo spóźnione wobec znacznego zaawansowania prac nad Atlasem. Wiąże się to z zagadnieniem celu, metody i materiału zamieszczonego w Polskim Atlasie Etnograficznym. Każdy historyk z uznaniem podejmie myśli zawarte w referacie prof. Gajka, które rzeczowo okre­ ślają bliższe zadania etnografii, związanie jej ze sprawą badania polskiego procesu historycznego, z problemami kształtowania się rozwoju narodowości i narodu polskiego, czyli z najwłaściwszym przedmiotem badań etnograficznych. Wśród dyscyplin naukowych, poza językoznawstwem, nauki historyczne będą miały tu najwięcej do powiedzenia. Po raz pierwszy w referacie prof. Gajka zostały o m ó ­ wione wytyczne gwarantujące, że etnografia dostarczy historykom materiałów dotyczących obiektywnych czynników powstawania i rozwoju narodowości i na­ rodu polskiego. Powstaje w związku z tym pytanie, jak do tego celu zmierza i czym jest w swej istocie P A E . Oglądając wystawione materiały i słuchając dy­ skusji prof. Gieysztor zastanawiał się, czy jest on wydawnictwem źródłowym, czy przewodnikiem po źródłach. Odpowiedział sobie na pierwsze pytanie negatywnie. Wysuwając określenie przewodnika po źródłach stawia dalsze dwa pytania: czy będzie to przewodnik po źródłach już zebranych, czy raczej zbiór w s k a z ó w e k do­ tyczących źródeł przeważnie jeszcze pozostałych w terenie, a nie zebranych, nie tylko z racji niedoskonałego aparatu, lecz przede wszystkim rzadkiej siatki zdjęcia terenowego. Sądzi, że nie można patrzeć na Polski Atlas Etnograficzny jak na wy­ dawnictwo źródłowe, gdyż ostateczna forma, bliska realizacji, jest tylko bardzo generalnym zdjęciem kartograficznym. W bardzo wielu wypadkach wzbudzi za­ interesowanie w odbiorcy stojącym niejednokrotnie daleko od przebiegu i metody zbierania materiału, lecz nie będzie w stanie go w pełni zaspokoić. Jeżeli zaś patrzeć na Atlas jako na przewodnik po materiałach źródłowych, tkwiących w kar­ totekach i w terenie, to pozostawałaby kwestia metodyczna ograniczenia zadań Atlasu i zdanie sobie sprawy, że nie obejmie on wszystkiego. Konieczne wydaje się zakończenie zdjęcia terenowego i wyczerpanie postawionych zagadnień w za­ kresie dziś uchwytnego materiału etnograficznego. Co do zagadnienia metody, to wydziela się tu wyraźnie sprawa sposobu zdjęcia terenowego. Trzeba stanąć na gruncie chronologii proponowanej przez prof. Gajka. Granice 1850-1953 (i ewentualnie lata następne) są realne i należy je zastosować nie tylko dlatego, że z poprzedniego okresu wiadomości są rozproszone i nie będą równoważyły się we w ł a ś c i w y m stosunku w dalszym ujęciu kartograficznym, ale dlatego, że zadaniem Atlasu jest zdjęcie terenowe polskiej kultury wiejskiej między połową wieku X I X a połową X X . W tym sformułowaniu tkwi w ł a ś c i w y stosunek historyczny do materiału etnograficznego bez sugerowania zadań zupełnie nie­ uchwytnych lub mało uchwytnych. Dyskutant sądzi, że podział w e w n ę t r z n y pro­ ponowany przez prof. Gajka w zakresie periodyzacji 1850-1953 mógłby ulec zmia­ nie. Nasuwa się na przykład wątpliwość, czy w materiale etnograficznym występuje granica około 1900 r. Nie wydaje się jasne, jakie zjawiska procesu historycznego w y s u n ę ł y tę granicę, czy mamy tu tylko do czynienia z mechaniczną próbą skró­ cenia odcinków. Daty proponowane w referacie nie mogą być stosowane dla ca­ łości ziem polskich bez poważnych odchyleń w związku z historią poszczególnych obszarów. �KRONIKA 399 Odnośnie do zakresu rzeczowego zdjęcia terenowego, prof. Gieysztor uważa, iż dobór tematów, na które ma odpowiedzieć kwestionariusz, wydaje się być do­ stateczny. Odpowiadają one kompleksowemu badaniu kultury ludowej. Zawarte są w nich jej główne cechy etniczne, językowe, gospodarcze, natury psychicznej i materialnej. Co do zakresu geograficznego, nasuwają się dwie uwagi. Pierwsza, że w y s t ą ­ pił brak odniesienia zjawisk występujących na obszarze naszych ziem do sąsia­ dów Polski. Prof. Gajek zapowiedział szersze powiązanie naszych prac z pracami sąsiadów. Zarówno dla młodej kadry biorącej udział w tym przedsięwzięciu nau­ kowym, jak i dla odbiorców Atlasu będzie niezbędne zastosowanie kartogramów pomocniczych, na których niektóre zjawiska polskie zostaną przerzucone na tło europejskie. Druga sprawa to zagadnienie podstawowej kanwy, która została wzięta do opracowania Atlasu. K a n w ą tą jest trzysta kilkadziesiąt punktów wiej­ skich na obszarze Polski, co napewno będzie w y w o ł y w a ł o dyskusję. Sprawę kwa­ dratów, na których umieszczano punkt badawczy, również należałoby jaśniej uza­ sadnić chociażby względami praktycznymi, które nie są mało ważne. Nasuwa się też pytanie, czy zdarza się zmiana w wyborze wsi podstawowej, a jeżeli tak, to dlaczego, i jak się uzyskuje porównywalność danych z nowo wybranej wsi z po­ przednimi. Dyskutant zwrócił ponadto u w a g ę na konieczność realizacji wniosku o wpro­ wadzenie do studium historii kultury materialnej elementów językoznawstwa i dialektologii dla studentów, którzy specjalizują się w etnografii (w dalszej dy­ skusji potwierdzili to również jako dawny postulat organizatorów Studium Historii Kultury Materialnej prof. K . Majewski i prof. J . Gajek). Uwagi prof. Gieysztora dotyczące ujęcia kartograficznego ograniczyły się nie tyle do samej metody, ile do wniosków, do których będzie skłonny czytelnik Atlasu. Tematy badań monograficznych, a wśród nich pewna przewaga problema­ tyki archaizmów w kulturze ludowej, nie powinny przesłaniać faktu, że Atlas to przewodnik po materiale etnograficznym wsi polskiej X I X i X X wieku. Stąd pod adresem redakcji postulat wprowadzenia takich zagadnień, najbardziej charak­ terystycznych dla dziejów wsi X I X i X X wieku, jak postępy w mechanizacji rol­ nictwa. Inne sprawy charakterystyczne dla okresu pouwłaszczeniowego, o dużym nasileniu walk społecznych, w pewnym chociaż stopniu powinny trafić do kwe­ stionariusza, jak na przykład sprawa przeciwieństwa w gospodarce między drobną a wielką własnością ziemską. Kartowanie na jednej płaszczyźnie materiałów bliżej nie rozwarstwionych klasowo może spowodować sugestie niehistoryczne. Czy słusznie zostały wyelimino­ wane sprawy związane z wielką własnością ziemską? Jeżeli z trudem da się z całokształtu sił wytwórczych i stosunków produkcyjnych ubiegłego stulecia wy­ eliminować miasto, to przeprowadzenie dalszej eliminacji wewnątrz kultury ma­ terialnej wsi jest przedsięwzięciem, które trzeba dopiero obronić. Co do sprawy wykorzystania materiałów tkwiących w archiwach naukowych i literaturze, należy stanąć na stanowisku prof. Gajka, że badany okres 1850-1955 nie tylko na pod­ stawie współczesnego zdjęcia terenowego, ale także przez wyczerpanie materiałów z dawniejszych zdjęć terenowych, dokonywanych w całym tym okresie. Natomiast zbędne i n i e w ł a ś c i w e wydaje się głębsze wchodzenie w źródła pisane i inne tego okresu, który należy pozostawić innym specjalistom, historykom X I X i X X w. Właściwa metoda pracy etnograficznej powinna dać w ł a ś c i w y efekt w postaci dokumentacji o charakterze etnograficznym. W tym samym sensie wypowiedzieli się językoznawcy. Współpraca nad Atlasem pomiędzy różnymi przedstawicielami �400 KRONIKA nauki jest niezmiernie ważna, a napewno rozwinie się na szerszą skalę w ramach prac monograficznych, które pobudzi do życia Polski Atlas Etnograficzny. Prof. Gajek podkreślił w odpowiedzi, że przegląd prac nad Atlasem nie pre­ tendował i nie pretenduje do pokazania w skończonej formie w y n i k ó w tych prac; jest przekrojem planu prac z końca maja 1955 r. opartych na badaniach terenowych z roku 1953. Stąd w y n i k ł y różnice w sposobie i stanie opracowania materiałów. Jeżeli chodzi o gęstość siatki badań, sądzi, że jest ona na ogół wy­ starczająca. Odpowiada metodzie reprezentacyjnej stosowanej w kartografii etno­ graficznej. Należałoby tylko tę sieć zagęścić: 1) w specjalnych terenach, 2) w pas­ mach rubieżnych, gdzie krzyżują się na przykład dwa typy czy odmiany karto­ wanych zjawisk. Jeżeli chodzi o zagadnienie mechanizacji dokonującej się w X I X wieku, duża ilość kartogramów dotyczących na przykład problematyki młocki, narzędzi ż n i w ­ nych, kośnych, narzędzi do orania rejestruje zachodzące przemiany, charakteryzu­ jące proces historyczny, wykrywa obszary opóźniające się i bardziej postępowe. Prof. Gajek przytacza przykładowo takie kartogramy, jak: 1) zanikanie używania w o ł ó w w pracach rolnych i w transporcie, 2) zmiany zasięgów w y s t ę p o w a n i a róż­ nych typów cepów w latach 1939-1953, 3) proces współczesnego zanikania m ł ó c e ­ nia cepami, 4) w y s t ę p o w a n i e młocarni motorowych, 5) rozszerzanie się ścinania zbóż kosą i wiele innych. Kwestionariusz i instrukcje do nich, a dalej prace kartograficzne kładą duży nacisk na: a) proces mechanizacji narzędzi rolniczych, b) przemiany zachodzące w narzędziach i technice, c) ale również na archaizmy, gdyż to otwiera nam drogę do retrogresywnej rekonstrukcji dawniejszych procesów etnogenetycznych. W identyczny sposób ustawia P. I. Kusznier problematykę Rosyjskiego Atlasu Etnograficznego. W dyskusji padły pytania i zarzuty na temat periodyzacji pro­ cesów kulturowych od połowy X I X w. Schematu wysuniętego w swoim referacie prof. Gajek nigdy nie uważał za podstawę prac atlasowych. Data 1900 r. jest na pewno sztuczna i mechaniczna. Referent jest przeciwny stosowaniu apriorycznego schematu. -Periodyzacja winna być rezultatem szczegółowych badań faktów, które zmieniały się w różnych stronach Polski w różnych okresach. W ścisłym związku z periodyzacją pozostaje sprawa przedstawienia w pracach P A E zagadnienia zmienności historycznej zjawisk. Padały tu głosy, że jest ona niedostatecznie jasno postawiona. „Jestem przekonany, podkreśla prof. Gajek, że tak w kwestionariuszu, jak w opracowanych kartogramach procesy przemian znajdują bardzo wyraźny wydźwięk. Już obecnie rysują się pewne wyniki, jeżeli chodzi na przykład o mechanizację i jej postęp na ziemiach polskich". W dyskusji poruszono sprawę badań nad kulturą społeczną i duchową. Prof. Gajek przypomniał, że w Atlasie: 1. położono g ł ó w n y nacisk na kulturę ma­ terialną, tj. na bazę, w której procesy przemian przebiegają na ogół szybciej, a uchwycony obraz reprezentuje stosunkowo młode formacje kulturowe; 2. prze­ widuje się w myśl zasady kompleksowości równoczesne prowadzenie badań nad kulturą materialną, społeczną i duchową; 3. proponowano również w przyszłości p e w n ą ilość zeszytów przeznaczyć wyłącznie na problemy z zakresu kultury du­ chowej i społecznej, jak np. muzyka, instrumenty muzyczne, tańce, literatura ludowa, pokrewieństwo, rodzina, magia; 4. ustalając kolejność tematyki badawczej wzięto również pod u w a g ę konieczność niezwłocznego badania tych dziedzin kul­ tury, które szybko i bezpowrotnie giną. W związku z tym należy rozpatrzyć pro­ pozycję prof. Moszyńskiego, aby w ciągu najbliższego okresu badań terenowych przeprowadzić inwentaryzację formalną tych właśnie zjawisk. Pociągnie to za sobą �K R O N I K A 4Ói p e w n ą powierzchowność, jeżeli chodzi o uchwycenie zmienności i kompleksowego traktowania zjawisk, ale jest konieczne. W dyskusji poruszono również w a ż n e zagadnienie traktowania przez P A E materiałów pochodzących spoza Polski, z zasięgów ogólnoeuropejskich. Prof. G a jek stwierdził, że na ten temat wypowiedział się już w rozprawie o P A E jak i w referatach wygłaszanych na terenie I H K M w latach 1953-1954. Oczywiście Polski Atlas Etnograficzny winien te postulaty uwzględnić. Dyskutant twierdzi dalej, że byłoby rzeczą bardzo pożądaną, jak wspomniał prof Gieysztor, by rozpa­ trzyć akcję porozumienia się z N R D i innymi krajami demokracji ludowych celem opracowania wspólnego planu badawczego do prac etnograficzno-kartograficznych. W rezultacie mogłoby to doprowadzić do stworzenia etnograficznego atlasu Europy środkowej. Jeżeli chodzi o zagadnienie rozwarstwienia kulturowego, to w P A E położono nacisk na rozwarstwienie wsi. Świadczą o tym kwestionariusze i kartogramy. Atlas stara się wyśledzić, jak przebiegał proces przemian w odniesieniu do na­ rzędzi i technik rolnych, jak przebiegała motoryzacja w zależności od wielkości go­ spodarki. Stara się każdorazowo uchwycić związek pomiędzy wartościami typolo­ gicznymi, formami zjawisk kulturowych a rozwarstwieniem kulturowym wsi. Jeżeli chodzi o wyczerpanie materiałów z literatury i muzeów, a co ważniejsze archiwów, ustalono, że literaturę i zbiory muzealne uwzględnia każdy autor te­ matu. Na koniec prof. Gajek podkreślił, że jest rzeczą oczywistą, iż o przydatności Atlasu do badań nad świadomością społeczną będzie można mówić dopiero wtedy, gdy powstanie znaczniejsza ilość skartowań i gdy Atlas uchwyci specyfikę bazy w różnych rejonach Polski i specyfikę rozwoju kultury Polski jako całości. W dalszym ciągu dyskusji prof. J . Czekanowski scharakteryzował Atlas jako zastosowanie metody reprezentacyjnej, przy której gęstość sieci zależy od budżetu. Przypomniał on swe prace referowane na pierwszym zjeździe filologów s ł o w i a ń ­ skich (1931), gdzie pokazał, jak przy zastosowaniu metody ilościowej do języka otrzymuje się periodyzację procesu różnicowania się dialektów słowiańskich. Nie można przychodzić do języka z periodyzacją z góry ustaloną. Nie wątpi on, że periodyzacji będzie poświęcony końcowy zeszyt Atlasu. Planował go wraz z prof. Nitschem we Lwowie jeszcze w roku 1917 w prezydium P T L . T a sprawa ma długą historię. I dopiero teraz dzięki energii prof. Gajka ruszyła z miejsca. Archeolog, prof. W. Antoniewicz, zwrócił u w a g ę na różne w typie opracowa­ nia kartograficzne, które nie są ściśle pracą atlasową, a mogą być określone nazwą prac inwentaryzatorskich. Opisuje się wybrane zagadnienie w jednym jakimś momencie, aby utrwalić rzeczy, które jeszcze żyją, a które łatwo się wyradzają albo w ogóle zanikają. Prof. Antoniewicz ma wrażenie, że to, o czym mówił prof. Moszyński, to konieczność szybkiego zdjęcia jak największej ilości faktów, które są nieodwracalnie z tych czy innych przyczyn skazane na zagładę. Drugim sposobem uchwycenia kartograficznie zjawiska jest opracowanie monografii nauko­ wych takich tematów, jak np. k o s a , s i e r p , p ó ł k o s k i , wychwytanie zjawisk przestrzennych po analizie zdjęcia etnograficznego, i to nie tylko na podstawie zdjęcia obecnego, ale po wejściu w literaturę i zasoby muzealne. Jest to chęć dania pełnego obrazu przestrzennego, wykazania, jak te zjawiska zachowują się obok siebie. Jeszcze inne opracowania kartograficzne mogą w y k a z y w a ć współzależność zjawisk. Z kolei prof. Antoniewicz zastanawiał się nad zadaniem Atlasu Historycz­ nego Polski, który stanowią Atlas Historyczny, Atlas Etnograficzny i Atlas Archeo­ logiczny. Atlas taki musi dać obraz przestrzenny rozwoju polskiego procesu histoEtnografia Polska I 26 �402 KRONIKA rycznego we wszystkich możliwych, dających się ująć kartograficznie zarysach. Nie wszystkie jednak nauki szczegółowe opracowujące taki Atlas mogą odzwier­ ciedlić swoje zagadnienia równocześnie i jednakowo. Na przykład archeologia musi zajmować się pełnią procesu historycznego, bo to jest specyfika tej nauki. Historiografia przedstawi różne zagadnienia, które w y p ł y w a j ą ze źródeł histo­ rycznych. Niedawno pojawiła się jeszcze nowa dyscyplina badawcza, która musi opracować również atlas historyczny — historia kultury materialnej. Winna ona badać wszystkie zjawiska sił wytwórczych formacji klasowych aż do X X w. włącznie. W ten sposób tworzy się zorganizowana wokoło Polskiego Atlasu Histo­ rycznego wielka praca kompleksowa. Obejmuje ona historię pierwotnej formacji społecznej, przedrodowej i rodowej wspólnoty pierwotnej, nowych zjawisk wczesnofeudalnych oraz następnych etapów feudalizmu i kapitalizmu. We wszystkich tych zakresach rozciąga się pole do pracy kolektywnej archeologów, historyków oraz etnografów. Musimy się zdecydować na to, że istnieje specyfika wszystkich gałęzi nauk historycznych i że badacz historii kultury materialnej nie może zastąpić ani etnografa, ani archeologa, choć niemniej wszyscy oni są w ł a ś c i w i e historykami kultury. Etnografowie winni zajmować się rozwojem pełnego procesu rozwoju wsi, ale w takich powiązaniach, o których mówił prof. Gieysztor. Na przyszły Atlas Historyczny Polski złoży się niewątpliwie kilka działów, trzeba w i ę c opra­ cować dokładnie zagadnienie wyboru tematyki oraz sposobu kartowania zjawisk. Polski Atlas Etnograficzny jest ogniwem wielkiej pracy kartograficznego przed­ stawienia polskiego procesu historycznego. W dalszym ciągu dyskutant podkreślił słuszność wypowiedzi doc. Klimaszew­ skiej, że mapy szczegółowe winny iść do monografii, a do Atlasu winny iść mapy zbiorcze, które dadzą obraz procesu zmienności zjawisk, zwłaszcza zależnych od klimatu, suchości gleby itd. Ale w tych wypadkach bez podkładów fizjograficznych nie będzie można odtwarzać dostatecznego obrazu tych uwarunkowań. Kończy uwagami na temat różnego sposobu wyrażania treści kartografowanych, mianowi­ cie przy pomocy specjalnych symboli, znaków, kolorów i kreskowań. I te sprawy wymagają o m ó w i e ń i ustaleń w skali ogólnej Polskiego Atlasu Historycznego. Z kolei prof. W. Doroszewski podkreślił, że po obecnej sesji trzeba zmierzać do tego, aby w obrębie Wydziału I P A N powstał w s p ó l n y organ, nie będący ani pra­ cownią, ani zakładem, ale komisją do spraw Polskiego Atlasu Historycznego, gdzie by historycy, historycy sztuki, archeolodzy, historycy kultury materialnej i etno­ grafowie mogli mieć równoczesny głos, a jako pomocniczy element językoznawcy, którzy mają swoje w ł a s n e cele, ale dla których cele etnografów są również ważne. W tym ogólnym Atlasie będzie historia rolnictwa i osadnictwa. Historia pługa i narzędzi płużnych od najdawniejszych czasów wejdzie do opracowań mono­ graficznych stanowiących ich komentację. Do dyskusji nad techniką kartograficzną P A E nawiązał również prof. Gajek, wypowiadając się na temat samej karty podkładowej, która zdaniem niektórych przedmówców powinna zawierać obraz zalesienia i elementy hipsometrii. Za słuszne uważa, żeby z kartogramami zawierającymi określoną problematykę zestawiać od­ powiednie kartogramy ilustrujące regionalizację Polski z punktu widzenia środo­ wiska geograficznego (np. kalendarz prac rolniczych zestawia regionalizację k l i ­ matu i procesów wegetacyjnych). Na koniec dyskutant wrócił do sprawy współpracy z językoznawcami, geogra­ fami, historykami, archeologami i antropologami, by stwierdzić, że poczyniono sze­ reg w y s i ł k ó w w celu zadzierzgnięcia wzajemnych stosunków, chociaż sprawa po­ suwa się opornie. Nawiązując do dyskusji dotyczącej sprawy doboru wsi, które �KRONIKA 403 weszły w skład stałej sieci P A E , stwierdził, że jako główne kryteria przy doborze przyjęto: 1. stworzenie stałej sieci badań celem ułatwienia pełnej porównywalności Atlasu; 2. stworzenie sieci równomiernie obejmującej cały obszar Polski; 3. jako zasadę przyjęto wybór jednej wsi w obrębie areału 20X20 km i, o ile to możliwe, tzw. w i e ś przeciętną, a na Ziemiach Odzyskanych wieś, w której mieszka bodaj pewna ilość ludności sprzed 1939 r. Jako ostatnia zabrała głos doc. J . Klimaszewska, tłumacząc przyczyny zmiany wybranych wsi. Uzasadniała również sprawę badania reliktów kulturowych, które można jeszcze obecnie w terenie uchwycić (np. technika orki radłem). Podsumowania obrad dokonał prof. M. Gładysz. Podkreślił on rzeczowość i oszczędność słowa w wypowiedziach dyskutantów. Jest to przywilejem wszystkich narad roboczych dysponujących konkretnym materiałem treściowym. Niewątpliwie jednym z osiągnięć tej konferencji jest zdecydowane stwierdzenie potrzeby współpracy etnografów z przedstawicielami innych dyscyplin, a przede wszystkim historyków, geografów, archeologów i językoznawców. Na płaszczyźnie prac atlasowych można się przekonać, jak w a ż n y m czynnikiem w rozwiązywaniu wielu trudnych problemów są takie wzajemne usługi. Właśnie etnografia ze swoim ogromnym zapleczem materiałowym jest najlepszym ogniwem mogącym powiązać większość nauk historycznych. Obecne prace prowadzono z rozmachem i nakładem wysiłku całego zespołu. Przyniosły one już poważne osiągnięcia. Nie uwalnia to jednak od ostrej korekty zarówno metody poszukiwań, jak też formułowania celów i wyboru tematów. Zwłaszcza do zastanowienia zmuszają dawniejsze wypowiedzi profesorów Anto­ niewicza i Moszyńskiego, a obecne Gieysztora, proponujące niezwłoczne opracowa­ nie tych materiałów, które mogą ulec zniszczeniu w najbliższych latach, a są szczególnie ważne przy rekonstruowaniu ogólnego obrazu kultury narodu polskiego. Większość wypowiedzi i referatów formułuje cele Polskiego Atlasu Etnogra­ ficznego w ten mniej więcej sposób: obecne badania, ich kartograficzne ujęcia są gruntownym rozeznaniem terenu na przestrzeni ostatnich 100 lat, dając obraz zróżnicowania oraz współwystępowania grup w y t w o r ó w kulturowych. Są one r ó w ­ nocześnie punktem wyjścia dla przyszłych, monograficznych opracowań zarówno całych regionów, jak też i istotnych problemów zdążających do wielkiej syntezy kultury nie tylko wsi, ale całego naszego narodu. Słuszne były głosy przypomina­ jące o konieczności rzutowania posiadanego materiału na szerokie tło porów­ nawcze, nie tylko europejskie, ale światowe. Wyłoniła się również potrzeba n a w i ą ­ zania kontaktów z reprezentantami pokrewnych nauk innych krajów, które przy­ stąpiły do badań typu atlasowego. Według zapowiedzi S. P. T o ł s t o w a już w 1955 roku miały być oddane do druku pierwsze zeszyty Atlasu Ziem Ruskich. Wybrane tematy opracowywane przez etnografów radzieckich zbliżone są do opracowywanych w P A E , a więc przede wszystkim w tym zakresie pożądana jest wymiana dyskusji i poglądów. 3 Kończąc, prof. Gładysz wyraża głęboką wdzięczność za wiele trafnych uwag, które zostały wypowiedziane w dyskusji, a przede wszystkim prof. K . Nitschowi za ciekawe spostrzeżenia na temat braku współzależności pomiędzy postępowością chłopa a zachowaniem gwary. Tego rodzaju zjawisko obserwujemy również w sto­ sunku do innych dziedzin kultury; tak na przykład u postępowej ludności, jaką są Ślązacy, zachowanie strojów, obrzędów i zwyczajów obok gwary jest wyni­ kiem poczucia narodowej godności chłopa i robotnika, a nie jego zacofania. To a „Woprosy Istorii", Moskwa 1954, nr U , s. 160-163. �404 K R O N I K A zagadnienie nie jest obojętne dla badań nad elementami świadomości narodowej i społecznej. Obrady zakończył kierownik Działu I V I H K M P A N prof. W. Dynowski pod­ kreślając znaczenie prac nad Atlasem, wykonanych w ciągu ostatnich dwu lat. Omówił on sprawę zbyt skromnego budżetu P A E i stwierdził, że dalszym zada­ niem jest troska o kadrę, która mogłaby podjąć dalsze, szeroko zakreślone zadania. Anna Kutrzeba-Pojnarowa i Zofia Szyfelbejn K O N F E R E N C J A S P R A W O Z D A W C Z O - P L A N U J Ą C A DZIAŁU I V E T N O G R A F I I INSTYTUTU HISTORII K U L T U R Y MATERIALNEJ PAN I C E N T R A L N E G O ZARZĄDU MUZEÓW I O C H R O N Y ZABYTKÓW Konferencja sprawozdawczo-planująca została zorganizowana w Warszawie w dniach 20-23 marca 1956 r. przez I H K M P A N w celu podsumowania w y n i k ó w prac prowadzonych w 1955 r. przez poszczególne ośrodki badawcze Instytutu. W Dziale Etnografii dotyczyła ona realizacji regionalnych monografii jednoi wielotematycznych oraz prac Polskiego Atlasu Etnograficznego. Sprawozdawczość i planowanie naukowe zadecydowały o zaszeregowaniu formalnym konferencji, nie były jednak jedynym czynnikiem powołującym ją do życia. Została ona poza tym pomyślana jako pewien etap koordynacji prac prowadzonych w dziedzinie etnografii przez Dział Etnografii I H K M P A N i muzealnictwo etnograficzne. Jest faktem bezspornym, że praca w dziedzinie etnografii prowadzona była i jest pod egidą różnych instytucji. Konsekwencje tego faktu znajdują swój w y ­ raz w planowaniu prac naukowych i osiąganych na tym polu efektach. P o w y ż s z y stan rzeczy nie został jednak wykształcony w okresie minionego dziesięciolecia, a korzeni przyczyn jego powstania i utrzymywania się nadal należy szukać w dziewiętnastowiecznej tradycji etnografii. Posiada on zarówno wady, jak i za­ lety, a planowanie, które by pomogło uniknąć zbytniego rozproszenia problematyki naukowej czy jej dublowania, jest sprawą niezmiernie trudną, wymagającą sta­ łych zabiegów koordynacyjnych. Za wspólny mianownik dla wszelkiego rodzaju prac prowadzonych w dzie­ dzinie etnografii przez I H K M , C Z M i OZ uznano sposób podejścia do podjętej problematyki badawczej. W pierwszym i drugim dniu obrad skupiono u w a g ę na sprawozdaniach z prac nad regionalnymi monografiami wielodziałowymi oraz na wynikach prac terenowych nad monograficznym ujęciem zagadnień szczegóło­ wych, w trzecim dniu nad Polskim Atlasem Etnograficznym. W ostatnim dziesięcioleciu podjęto szereg prac nad wielodziałowymi mono­ grafiami etnograficznymi. Zalicza się do nich m. in. wielodziałowa monografia Śląska (opracowuje ośrodek krakowski; referował kierownik krakowskiego Z a ­ kładu Etnografii P A N prof. M. Gładysz, przedstawiając obok założeń teoretycznych i historii tych prac wyniki badań terenowych przeprowadzanych przez zespół współpracowników P A N , uniwersytetu i m u z e ó w śląskich w latach 1954 i 1955 na terenie wsi Siołkowice Stare w północno-wschodniej części Opolszczyzny), Pod­ hala (tylko częściowo reprezentowana na konferencji referatem mgr A. Zambrzyckiej z Krakowa na temat wiejskiej wytwórczości rzemieślniczej), Wielko­ polski (referowała dr M. Frankowska z Poznania), K u j a w (opracowuje ośrodek toruński pod kierunkiem prof. M. Znamierowskiej-Priifferowej; wyniki badań terenowych budownictwa ludowego K u j a w referowała M. Fryczowa), Kurpiowsz­ czyzny (opracowuje ośrodek warszawski; po zagajeniu przez doc. A. Kutrzeba- �KRONIKA 405 Pojnarową referowali magistrzy Z. Szyfelbejn, M. Biernacka, J . Olędzki, M. Pokropek, L . M. Szwengrub, B. Zagórna, K . Judenko i A. Szyfer). Do monografii wielodziałowych zaliczono również prace prowadzone na mar­ ginesie dokonywania zakupów przez poszczególne muzea na podległym im tery­ torium. Referowały w i ę c kolejno swoje prace muzealne placówki z Bytomia (mgr L . Dubiel), Łodzi (prof. K . Zawistowicz-Adamska i mgr J . P. Dekowski), To­ runia (prof. M. Znamierowska-Priifferowa), Krakowa (w imieniu prof. T. Seweryna referował mgr L . Malicki), Przemyśla (mgr K . Wolski), Rzeszowa (doc. F . Kotula) i Warszawy (mgr W. Jeż-Jarecki). Do opracowań monograficznych tematów szczegółowych należy zaliczyć prace nad g ł ó w n y m i i dodatkowymi zajęciami ludności wiejskiej w X I X i X X w., refe­ rowane przez ośrodek łódzki (prof. K . Zawistowicz-Adamska, mgr B. K o p c z y ń s k a Jaworska, mgr M. Misińska) i prace ośrodka krakowskiego, jak: 1) badania roz­ woju narzędzi rolniczych we wsi małopolskiej w X I X i X X w. i ich roli w prze­ obrażeniach gospodarczych, społecznych i kulturowych (mgr W. Kwaśniewicz), 2) górnicy salinarni w Wieliczce i ich kultura w latach 1880-1939 (dr D. Dobro­ wolska), 3) wczasy robotnicze w Polsce Ludowej, kształtowanie s i ę kultury mas pracujących (dr D. Dobrowolska). Rozesłany przed konferencją komunikat Działu I V przewidywał n a s t ę p u ­ jącą linię dyskusji: 1) uzasadnienie celu prac monograficznych, 2) uzasadnienie układu i hierarchii wyboru tematów szczegółowych, 3) organizacja i technika prac terenowych, 4) współpraca ze specjalistami innych dziedzin, 5) porównanie i ocena w y n i k ó w pracy, wiadomości o specyfice rozwoju kultury ludowej poszczególnych ośrodków jako wkład do odtworzenia historii kultury ludowej Polski, 6) inne wnioski z dotychczasowych doświadczeń oraz 7) dalszy plan pracy. Rozstrzelenie tematyki konferencji i jej przeciążenie szczegółowymi sprawo­ zdaniami nie pozwoliło na przeprowadzenie dyskusji według wymienionych punk­ tów. Niemniej jednak każde ze sprawozdań zawierało elementy pozwalające na podsumowanie konferencji w myśl powyższych założeń. Szereg uwag na te te­ maty zawarty b y ł również w luźnych głosach dyskusji oraz w podsumowaniu w y n i k ó w poszczególnych etapów obrad, dokonywanych przez każdorazowych prze­ wodniczących (prof. W. Dynowski, prof. M. Gładysz, doc. A. Kutrzeba-Pojnarowa, prof. K . Zawistowicz-Adamska, prof. Znamierowska-Prufferowa). Zawarły je r ó w ­ nież tezy do podsumowania konferencji opracowane przez komisję wnioskową. Ostatni dzień obrad poświęcono sprawom Polskiego Atlasu Etnograficznego, na które złożyło się sprawozdanie prof. J . Gajka z całości prac i indywidualne sprawozdania pracowników poświęcone przede wszystkim sprawie techniki badań terenowych (magistrzy: Z. Staszczakówna, J . Bohdanowicz, H . Gorczyńska, K . K w a ś ­ niewski, S. Matuszewska, M. Meysner, Z. Toroński i M. Trawińska-Kwaśniewska) oraz referowaniu w y n i k ó w prac nad dwoma tematami szczegółowymi: ugorowa­ nie (mgr M. T r a w i ń s k a - K w a ś n i e w s k a ) i brogi (mgr J . Pawłowska). Wnioski płynące ze sprawozdań i dyskusji nad nimi można podzielić na trzy zasadnicze grupy: a) organizacja pracy badawczej, b) teoria i metodyka etnografii, ze szczególnym uwzględnieniem etnograficznych badań terenowych, c) konkretne wy­ niki prac badawczych nad ustaleniem dróg i etapów przemian polskiej kultury ludowej w jej poszczególnych działach, zróżnicowaniu klasowym, zawodowym i te­ renowym na tle ogólnych przeobrażeń gospodarczych i społecznych. W zagajeniu konferencji prof. W. Dynowski podkreślił, że celem jej jest między innymi skoordynowanie prac z punktu widzenia organizacji i techniki badawczej. Jest rzeczą zrozumiałą, że dla konferencji, na której były reprezentowane różne �406 K R O N I K A piony organizacyjne, było to zagadnienie jak najbardziej żywotne i tym w a ż n i e j ­ sze, że zgodnie ze słowami zagajenia I H K M , muzealnictwo etnograficzne i uniwersy­ teckie katedry etnografii stanowią trzy piony, prowadzące wszelkie prace naukowe w dziedzinie etnografii, i że one to kształtują całą drogę rozwojową etnografii polskiej. Akcja sprawozdawcza objęła tylko działalność I H K M i C Z M , wykluczając na razie katedry uniwersyteckie. Ze sprawozdań wynika jednak wyraźnie, że proble­ matyka I H K M w y p ł y n ę ł a i oparła się w głównej mierze na pracy katedr i że I H K M podejmował prace, których katedry nie mogły ukończyć z braku funduszów, lub też je rozbudowywał. W większości w y p a d k ó w została zachowana ścisła więź między pracą katedry uniwersyteckiej a daną placówką I H K M . Przykładem tego były sprawozdania ośrodka łódzkiego, poznańskiego, krakowskiego, warszawskiego. Podział pracy między I H K M i uniwersytety przyspiesza niewątpliwie moment ukończenia prac nad syntezą kultury ludowej w Polsce. Przykładem może być praca ośrodka poznańskiego nad monografią Wielkopolski, gdzie pracownia I H K M prowadzi badania terenowe, a zakład uniwersytecki pracuje nad źródłami z X V I I I w. Innym przykładem może być praca ośrodka warszawskiego, w którym zakład I H K M opracowuje materiały do monografii Zielonej Puszczy Kurpiowskiej, a za­ kład uniwersytecki przystąpił do prac nad monografią sąsiedniej Puszczy Białej. Współpraca I H K M z uniwersytetami posiada również swój aspekt personalny. Zależnie od zainteresowań i kwalifikacji w pracach zakładów I H K M brali udział również pracownicy uniwersyteccy (zwłaszcza w Krakowie i Warszawie). Nie można pominąć milczeniem udziału w pracach I H K M studentów, którzy w czasie praktyk wakacyjnych prowadzili akcję penetracyjną na terenie Śląska, Wielko­ polski czy Kurpiowszczyzny. Współpraca katedr z I H K M posiada poza aspektem ściśle naukowym również i dydaktyczny. Nieco odmiennie rysuje się współpraca I H K M z muzealnictwem etnograficz­ nym. Na czoło zagadnienia wysuwa się sprawa miejsca, jakie w pracy muzeów zajmuje praca naukowa. Otóż jest faktem, że przez ostatnich 10 lat muzea nie posiadały prawa do prowadzenia pracy naukowej. Pracę tę prowadziły jedynie na marginesie dokonywanych w terenie zakupów. Z rozległego wachlarza prac etno­ grafa mogły prowadzić na bardzo niewielką skalę penetracyjne badania tere­ nowe. Ten stan wydaje się być absurdem, gdy uprzytomnimy sobie wymagania stawiane ekspozycji muzealnej. Formalne przyznanie muzealnictwu etnograficz­ nemu prawa do prowadzenia pracy naukowo-badawczej nie rozwiązuje oczywiście sytuacji. W parze z tym musi iść stworzenie muzealnictwu etnograficznemu, dzia­ łowi zasłużonemu w pracy nad syntezą polskiej kultury ludowej, w a r u n k ó w do prowadzenia prac badawczych. Zdaniem prof. M. Gładysza wzajemna współpraca I H K M i C Z M musi opierać się na wymianie usług. W wypadku wykorzystania przez I H K M części kredytów muzealnych na przeprowadzenie badań terenowych muzea winny otrzymać do swej dyspozycji opracowane wyniki tychże badań celem uwzględnienia ich w ekspozycji. Uwagi te odnoszą się do prac monograficznych i P A E . Tego rodzaju współpraca została już zapoczątkowana przez muzea bytomskie i ośrodek k r a ­ kowski I H K M . Postawienie na porządku dziennym sprawy współpracy I H K M z muzealnic­ twem etnograficznym nie jest oczywiście wystarczające do koordynacji prac etno­ graficznych w Polsce. Dyskusja jak i poszczególne sprawozdania w y k a z a ł y ko­ nieczność objęcia akcją koordynacyjną odpowiednich działów P a ń s t w o w e g o Insty­ tutu Sztuki i Instytutu Badań Literackich, jak też uwzględnienia szerokiej akcji popularyzatorskiej i wydawniczej prowadzonej przez P T L . �KRONIKA 407 Kompleksowość pracy jako jeden z zasadniczych w y m o g ó w metodologicznych doby obecnej czyni nadzwyczaj aktualną sprawę współpracy etnografów z przed­ stawicielami innych nauk. Została ona nawiązana w całym szeregu w y p a d k ó w przez poszczególne ośrodki (por. sprawozdanie ośrodka krakowskiego, poznańskiego, toruńskiego), brak jest jednak akcji centralnej ze strony I H K M . Za cenną inicja­ tywę należy uznać propozycję prowadzenia prac atlasowych przez zespoły mieszane etnograficzno-dialektologiczne. Słuszne jest też dążenie do koordynacji pracy między dziedzinami pokrewnymi, jak dialektologia, językoznawstwo, geografia, w tym sensie, by prowadzić pracę na jednym terenie, a nawet — jeżeli jest to możliwe ze w z g l ę d ó w merytorycznych — w tych samych wsiach. Biorąc pod u w a g ę fakt, że w planach naukowo-badawczych różnych placówek naukowych uwzględnione są tematy podobne, nasuwa się konieczność zorganizowa­ nia konferencji tematycznych, na których mogą być podsumowane ostateczne wy­ niki tych prac jak i ustalony sposób postępowania badawczego w analogicznych wypadkach. Za najbardziej zaawansowane i wymagające koordynacji uznano prace nad budownictwem i urządzeniem domu oraz rolnictwem. Konferencje takie m o g ł y ­ by być organizowane w skali nie tylko krajowej. Konferencja sprawozdawczo-planująca I H K M uwzględniała w pierwszym rzę­ dzie wyniki etnograficznych badań terenowych. Pozostawało to w zgodzie z w s t ę p ­ nym oświadczeniem prof. Dynowskiego, że „zwłaszcza obecnie badania terenowe... stanowią najbardziej samoistną i specyficzną domenę pracy etnografa". Wszelkie prace podjęte przez etnografów nad regionalnymi monografiami wielodziałowymi lub jednotematycznymi oraz P A E opierają się w głównej mierze na wynikach badań terenowych. Jest to podstawowa przyczyna, dla której w ostat­ nich latach zwrócono tak pilną u w a g ę na wymogi warsztatu pracy etnografa. Drugą przyczynę stanowi fakt, że w drodze do uzyskania syntezy kultury ludowej posługujemy się materiałem pochodzącym nie tylko z etnograficznych badań tere­ nowych. Poza nim wejdzie w g r ę materiał pochodzenia archiwalnego i inny. Po­ sługiwanie się kilkoma kategoriami materiału daje nam w efekcie bardziej pełny obraz badanego zjawiska, stwarza jednak konieczność znalezienia dla nich w s p ó l ­ nego mianownika, co może z kolei nastąpić po uprzednim krytycznym ustosunko­ waniu się do tego materiału. Jeżeli założymy, że weryfikację materiału zwanego potocznie historycznym poruczymy historykom, to pozostanie jeszcze sprawa kry­ tycznego ustosunkowania się do materiału zdobytego w terenie, specjalnie ważna i aktualna w momencie, gdy chcemy ocenić wzajemny ich stosunek do siebie i wartość dokumentarną materiałów uzyskanych z różnych źródeł. Trzecią przy­ czyną zaktualizowania się problematyki warsztatu pracy i postępowania badaw­ czego jest fakt, że tematyka podejmowana i rozpracowywana przez poszczególne ośrodki etnograficzne rozszerzyła się znacznie w stosunku do okresu m i ę d z y w o ­ jennego i pierwszych lat po wojnie. Rozszerzenie tematyki przy jednoczesnym po­ stulowaniu jak najszerszego stosowania nowych zasad metodologicznych, wymaga­ jących coraz to bardziej precyzyjnych i ścisłych metod pracy, wiąże się z koniecz­ nością rewizji warsztatu pracy niejednego z etnografów. Wobec szerokiego za­ kresu tematycznego etnografii na jedno z pierwszych miejsc wysuwa się ko­ nieczność ujednolicenia metody i techniki pracy terenowej. Zarówno w odniesieniu do monografii wielodziałowych, jak i jednotematycznych stosowano metodę badań penetracyjnych i stacjonarnych. Łączność obu tych metod wynikała ze wszystkich sprawozdań, szczególnie ze sprawozdań z mono­ grafii wsi Siołkowice na Opolszczyźnie. W tym ostatnim wypadku w i e ś uznana w drodze badań penetracyjnych za typowo rolniczą, po przeprowadzeniu badań stacjonarnych ukazała zupełnie inny profil produkcyjny. �408 KRONIKA Badania penetracyjne typu atlasowego we wszystkich wypadkach z wyjątkiem P A E były punktem w y j ś c i o w y m , w s t ę p e m do dalszych badań stacjonarnych i nie musiały być kontynuowane po rozpoczęciu tych ostatnich. Kontynuacja badań typu atlasowego była konieczna jedynie w wypadkach, gdy dla wyświetlenia za­ sięgów i zróżnicowania niektórych zjawisk kultury ludowej posługiwano się w dalszej pracy metodą etnograficzną (Wielkopolska, Kurpie). Obok tego sposobu badania kultury ludowej znalazł powszechne uznanie drugi, obrazowo mówiąc: „takie badanie wsi, by stała się ona kluczem dla całego regionu w jednym mo­ mencie historycznym" (por. sprawozdania ośrodka łódzkiego, krakowskiego, spra­ wozdanie z badań nad rolnictwem kurpiowskim). Biorąc pod uwagę, że na tere­ nach większych i bardziej zróżnicowanych nasuwa się konieczność badań stacjo­ narnych kilku wsi, proponowano badanie wsi o różnych profilach produkcyjnych (prace zespołów prof. Zawistowicz-Adamskiej i doc. Klimaszewskiej). Sprawa badań stacjonarnych okazała się aktualna również w odniesieniu do P A E . Postulowano pogłębienie badań w wyznaczonych siatką punktach P A E . zwiększenie czasu badań, przeprowadzenie we wsiach P A E badań stacjonarnych (organizowanych już niekoniecznie przez P A E , lecz np. przez muzea czy katedry uniwersyteckie), wyniki których byłyby oddane do dyspozycji P A E . Na marginesie dyskusji nad metodą badań stacjonarnych omówiono metodę monograficznego opracowywania zagród, uznanych za typowe, rezygnującą tym samym z badania wszystkich gospodarstw we wsi. Omówiono też posiłkowanie się metodą biograficzną z punktu widzenia potrzeby podkreślenia związku, jaki za­ chodzi między kolejami życia informatora a historią badanego zjawiska, przez co zwiększa się precyzję w konkretno-historycznym podejściu do badanego zja­ wiska. Pracownicy Polskiego Atlasu Etnograficznego poświęcili w swych sprawozda­ niach z pracy indywidualnej bodaj najwięcej miejsca sprawom techniki badań terenowych i opracowywania materiału terenowego. Jest to zupełnie zrozumiałe, jeżeli w e ź m i e się pod uwagę, że w pracy atlasowej sprawa porównywalności ma­ teriału jest pierwszorzędnej wagi, a to zależy niejednokrotnie od warsztatu pracy danego badacza. Dlatego poruszono takie sprawy, jak rolę obserwacji w badaniach terenowych, sprawę doboru faktów, badania terenów zróżnicowanych pod względem kulturowym i etnicznym ze szczególnym uwzględnieniem Ziem Zachodnich i inne. Technikę pracy terenowej poruszano każdorazowo w ścisłym związku z kwe­ stią traktowania materiału etnograficznego jako jednej z kategorii źródeł histo­ rycznych, materiału, który w dalszej drodze postępowania naukowego zostanie zużytkowany do rekonstrukcji rzeczywistości historycznej. W związku z techniką badań terenowych wysunięto jako jedną z najbardziej palących, sprawę współpracy z językoznawcami, a to nie tylko dla uzyskiwania każdorazowo materiału poprawnego pod względem zapisu fonetycznego, ale z po­ wodu wspólnych metodologicznych zagadnień dla językoznawstwa i etnografii. Prof. W. Doroszewski poruszył sprawę jedności badanej przez nas rzeczywistości, poszukiwania faktów typowych, morfologii, funkcji i struktury przedmiotu. O m ó ­ wiono poza tym stosunek nazwy do desygnatu i vice versa. Sprawozdania z prac nad wielodziałowymi monografiami regionalnymi i jednotematycznymi oraz nad P A E pokazały osiągnięcia etnografów w 1954 i 1955 r. w pracy nad syntezą kultury ludowej w Polsce. Prace nad monografią regionalną Śląska rozpoczęto od monografii wsi uzna­ nej w wyniku badań penetracyjnych za reprezentatywną dla terenów Śląska Opol- �KRONIKA 409 skiego. Wyniki badań, uzupełnione badaniami kontrolnymi i penetracyjnymi we wsiach sąsiednich, winny zdaniem referentów wskazać na ogólną prawidłowość rozwoju kultury ludowej w danym regionie. Odmiennie traktuje podjętą mono­ grafię ziemi kurpiowskiej ośrodek warszawski. Próbowano tam zastosować meto­ dę badań atlasowych, wyznaczając dla każdego z badanych zagadnień stałą siatkę punktów do badań atlasowych i stacjonarnych. Traktując prace nad monografią etnograficzną kultury ludowej terenów dawnej Puszczy Zielonej za punkt w y j ś ­ ciowy do dalszych badań na terenie północno-wschodniego Mazowsza pokuszono się, zgodnie ze słowami doc. A. Kutrzeba-Pojnarowej: „o śmielszy plan niż popularna dziś i poza Polską monografia wsi, o objęcie badaniami całego regionu, trochę w tradycyjnym ujęciu". Było to możliwe ze względu na fakt, że badane teryto­ rium jest bardziej niż inne tereny wyrównane, zarówno gdy chodzi o strukturę wsi, jak i poszczególne dziedziny kultury ludowej. Sprawozdanie Zakładu warszawskiego nie próbowało jeszcze syntetyzować w y n i k ó w badań w poszczególnych dziedzinach kultury ludowej, tak jak to zrobił prof. M. Gładysz w odniesieniu do Śląska. Zawierały one dopiero pierwsze robo­ cze wnioski i informowały o wynikach początkowych stadiów zbierania materiałów do poszczególnych dziedzin tematycznych. „Za najważniejszy cel monografii Wielkopolski prowadzonej przez pracownię poznańską — zgodnie ze słowami dr Frankowskiej — uznane zostało możliwie najpełniejsze zbadanie i zobrazowanie historycznego procesu rozwoju kultury ludu wielkopolskiego ze szczególnym uwzględnieniem przemian, jakie zaszły w ż y ­ ciu i kulturze chłopów tego obszaru w X I X wieku pod w p ł y w e m uwłaszczenia oraz jakie zachodzą w wyniku powstawania uspołecznionej gospodarki". Dla osiągnięcia tego celu Zakład poznański obrał drogę niestosowaną przez inne ośrodki. „Zanim zostanie sporządzona w ł a ś c i w a monografia obrazująca całokształt kultury ludu wielkopolskiego w historycznym jej rozwoju — mówiła dr Frankowska — wyko­ nywane będą jednocześnie dwa rodzaje prac monograficznych, a mianowicie: monograficzne opracowanie etnograficzne poszczególnych jednostek terytorialnych, w danym wypadku powiatów, oraz monograficzne opracowania tematyczne oma­ wiające szczegółowe problemy". Przy takim ujęciu nader istotne jest umiejętne zastosowanie metody etnograficznej, celem uchwycenia przemian zachodzących na terenie Wielkopolski w poszczególnych działach kultury. Sprawą pierwszoplanową staje się konieczność ustalenia granic regionu w całej ich historycznej zmienności, a co za tym idzie szczegółowe przebadanie pograniczy, jak np. pogranicza pomorskowielkopolskiego, na którym badania są najbardziej zaawansowane. Konieczność badania granic regionu poruszył również szeroko w swym sprawozdaniu doc. F . Kotula. Wszystkie sprawozdania wykazały głęboką troskę o historyczne traktowanie zjawisk. Jako jeden z głównych problemów w y s u n ę ł a się sprawa periodyzacji pol­ skiej kultury ludowej i zestawienie jej z ogólną periodyzacją historii kultury pol­ skiej. Biorąc pod u w a g ę trudności w skonstruowaniu jednolitego schematu periodyzacyjnego dla terenu całej Polski, kwestionowano wysuwanie daty uwłaszcze­ nia jako konkretnej daty przeobrażeń polskiej kultury ludowej w X I X w. W y ­ suwano zaś datę komasacji jako nader istotną dla przeobrażeń gospodarki wsi. Sprawozdania wykazały, że wysiłki etnografów skupiły s i ę przede wszystkim na badaniach nad rolnictwem i budownictwem. Poza opracowaniami rolnictwa, wchodzącymi w skład monografii wielodziałowych, należy podkreślić opracowanie narzędzi rolniczych i mechaniki ich przemian we wsi małopolskiej, podjęte przez zespół prof. K . Dobrowolskiego z Krakowa. �KRONIKA 410 Na osobne omówienie zasługuje sprawa zajęć pozarolniczych ludności wiej­ skiej rozpracowywana najdokładniej przez ośrodek łódzki (badania nad w s p ó ł ­ działaniem gospodarczym, flisem, tkactwem, gospodarką pasterską wysokogórską i nizinną, oddane obecnie do publikacji). Z innych zagadnień dużo uwagi poświęcono w monografiach wielodziałowych kulturze wnętrza, rybołówstwu, sztuce ludowej i folklorowi. Osobną pozycję sta­ nowią badania nad kulturą robotniczą, prowadzone przez ośrodek krakowski pod kierunkiem prof. K . Dobrowolskiego oraz rozpoczęte i projektowane nadal przez ośrodek łódzki pod kierunkiem prof. K . Zawistowicz-Adamskiej. Są to na razie opracowania pewnych zagadnień szczegółowych, nie pretendujące jeszcze pod w z g l ę d e m ilości prac do tego rozmachu, jaki cechuje monografie poświęcone k u l ­ turze wiejskiej różnych regionów. Szczególne miejsce w pionie badań terenowych zajmuje P A E . Z jednej strony stanowi on poważną i stale wzrastającą bazę materiałową do szczegółowszych, monograficznych studiów nad poszczególnymi zagadnieniami kultury ludowej, z dru­ giej jest imprezą umożliwiającą zjednoczenie się wszystkich etnografów w pracy nad jednym zagadnieniem specjalnym. Sprawozdania szczegółowe z prac nad monografiami jak i nad P A E nie dawały w zasadzie możliwości szczegółowej nad nimi dyskusji. Stąd jako postulaty na przyszłość w związku z syntetyzowaniem prac nad historią polskiej kultury ludowej w y s u n i ę t o wspomnianą wyżej konieczność organizowania konferencji tematycznych oraz zwiększenia kompleksowych badań prowadzonych przy współudziale fachow­ ców z innych dziedzin i nawet innych krajów. Tak powstał projekt zorganizowa­ nia konferencji międzynarodowej do badań nad Karpatami, wysunięty przez prof. R. Reinfussa. Organizowanie konferencji tematycznych, uzgadniających metody pracy i pod­ sumowujących wysiłki poszczególnych pracowników różnych ośrodków staje się coraz bardziej palące w związku z rosnącą w ramach etnografii specjalizacją pracowni­ ków, jeśli chodzi o zakres tematyczny ich prac. Jest to wyrazem nie tylko oso­ bistych zainteresowań, ale w pierwszym rzędzie pogłębienia się metod badawczych i rozszerzenia przedmiotu prac etnograficznych. Zakres przedmiotowy etnografii w świetle materiałów konferencji sprawozdawczo-planującej obejmuje przede wszystkim badania nad współczesnością i okresem ostatnich 100 lat. Dotyczy jednak również istoty przeżytku kulturowego i rekonstrukcji procesów minionych. Obejmuje prace historyczne nad społeczeń­ stwami nie zróżnicowanymi lub będącymi w stadium różnicowania poprzez zróżni­ cowane społeczeństwa formacji antagonistycznych aż do okresu w y r ó w n y w a n i a się sprzeczności kulturowych nie tylko w obrębie wsi. lecz również wsi i miasta, aż do tworzenia się współczesnej kultury narodowej. Zofia ETNOGRAFICZNA KONFERENCJA Szyfelbejn METODOLOGICZNA (Kraków, 23 I V 1956.) Właściwością każdej współczesnej dyscypliny naukowej jest zmienność jej zakresu i metod, stałe rozszerzanie i pogłębianie problemów ogólnych i szczegó­ łowych. Przemianom ulegać bowiem może badana przez niektóre nauki rzeczy­ wistość, zmianom ulegają' metody i techniki badawcze wszystkich nauk, wreszcie zmieniają się warunki społeczne (gospodarcze, polityczne, ustrojowe), które w mniej­ szym lub w i ę k s z y m stopniu w p ł y w a j ą na hierarchię zadań badawczych poszcze­ gólnych nauk. Nauki świeżo powstające, których problematyka leży na pograniczu �KRONIKA 411 zagadnień badanych przez istniejące już dyscypliny, muszą szczególnie dbać o wy­ znaczenie swego zakresu i zadań badawczych, o wypracowanie swoistych metod postępowania naukowego. W dziedzinie nauk społecznych toczyły się w ostatnich stuleciach długo­ trwałe spory o podstawy istnienia, o zakres badań i metody dwu nowych, powsta­ łych w X I X w. dyscyplin: etnografii i socjologii. Obie te nauki objęły nie badane dotąd odcinki i aspekty rzeczywistości społecznej, ale w wielu punktach ich za­ interesowania badawcze spotykały się z dziedzinami innych nauk, co w y w o ł a ł o za­ sadnicze nieporozumienia i dyskusje. O ile przedmiot socjologii i stosowane przez nią metody zostały w efekcie tych sporów w swych podstawowych przynajmniej r a ­ mach w nauce światowej ustalone, o tyle w etnografii po okresie pewnej stabili­ zacji pojawiły się nowe problemy zasadniczej natury, które nie uzykały jeszcze powszechnej zgody ze strony przedstawicieli tej nauki. Sytuacja ta znalazła swoje odbicie także w etnografii polskiej. Próby sprecy­ zowania i ujednolicenia spornych problemów były podejmowane w latach między­ wojennych przez J . S. Bystronia i S. Poniatowskiego bez trwalszych jednak rezultatów. Problemy te stały się znowu przedmiotem ożywionej dyskusji od roku 1945. Ważne w tej sprawie znaczenie miała konferencja zorganizowana w lutym 1951 r. przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w Krakowie oraz konferencja odbyta w grudniu 1952 r . pod auspicjami I Wydziału P A N w Warszawie, na której dokonano, w oparciu o referat prof. K . Dobrowolskiego, oceny dorobku i osiągnięć etnografii polskiej i przygotowano grunt dla przyszłej, zasadniczej konferencji metodologicznej. Następne dwie większe dyskusje, odbyte w czerwcu 1955 r. i w marcu 1956 r . dały możność, przy omawianiu postępów prac nad Polskim Atla­ sem Etnograficznym i opracowaniami monograficznymi, przedyskutowania także niektórych problemów ogólniejszej natury. W tej sytuacji, zwłaszcza w obliczu konieczności nowego przedyskutowania i sprecyzowania zadań badawczych stojących przed etnografią polską — a w szcze­ gólności przed I V Działem Instytutu Historii Kultury Materialnej P A N — D y ­ rekcja I H K M wspólnie z kierownictwem I V Działu podjęły kroki w celu prze­ prowadzenia ogólnopolskiej konferencji, na której zostałyby rozpatrzone pod­ stawowe współczesne zagadnienia polskiej etnografii. Rzeczą szczególnie ważną było przygotowanie referatu, który nie tylko przedstawiłby te zagadnienia, ale równocześnie zaproponowałby w oparciu o dotychczasowy rozwój i dorobek etno­ grafii polskiej w sposób logiczny zadania na przyszłość. Opracowania tego referatu podjął się prof. K . Dobrowolski. Dnia 23 kwietnia 1956 r. przybyło do sali konferencyjnej w siedzibie Polskiej Akademii Nauk w Krakowie około 80 etnografów z całej Polski. Obecni byli kie­ rownicy i niektórzy pracownicy naukowi wszystkich placówek uniwersyteckich oraz PAN-nowskich. Reprezentowani byli też etnografowie pracujący w innych pla­ cówkach, jak na przykład w muzeum krakowskim. Przybyli też przedstawiciele pokrewnych dyscyplin: historii, socjologii i archeologii. Studenci ośrodka warszaw­ skiego zorganizowali specjalną wycieczkę na konferencję. Tezy referatu zostały uprzednio powielone i rozesłane, tak że uczestnicy dyskusji mieli w pewnym za­ kresie możność przygotowania się i przedstawienia swoich stanowisk. Zagajenia konferencji dokonał prof. A. Gieysztor, wicedyrektor I H K M P A N . Podkreślił on doniosłe znaczenie, jakie do tej konferencji przywiązuje zarówno 1 1 2 J . S. B y s t r o ń, Wstęp do ludoznawstwa polskiego, cz. I, wyd. I, L w ó w 1926; wyd. I I , Warszawa—Poznań 1939; t e n ż e , Kultura ludowa, Warszawa 1936. - S. P o n i a t o w s k i , Mahavrata, „Lud", t. 36, s. 107—134. �412 KRONIKA Dyrekcja I H K M , jak i etnograficzna kadra naukowa. Okres od 1952 r. przyniósł etnografii, podobnie jak archeologii, w ramach I H K M wyraźne postępy. W związku z poważnymi zadaniami, jakie stoją przed etnografią, stwierdził prof. Gieysztor, Dyrekcja I H K M zdaje sobie sprawę z konieczności rozbudowania etnograficznych placówek badawczych. Ponieważ konferencja ta ma podstawowe znaczenie dla w y ­ tyczenia tych zadań, dlatego od jej w y n i k ó w zależeć będą także podstawy organi­ zacyjne i rzeczowe odrębnego instytutu etnograficznego P A N . Następnie prof. K . Dobrowolski przystąpił do wygłoszenia referatu, będącego streszczeniem większej pracy pt. Drogi rozwoju etnografii polskiej, jej obecne za­ dania i związki z innymi naukami. Na wstępie referent zaznaczył, że podstawowym zagadnieniem zawartych w referacie rozważań jest zakres etnografii, a w związku z tym jej zadania badawcze. Druga grupa zagadnień, w y s u w a j ą c y c h się jako n a j ­ bardziej czołowe, decydujące o specyficznym charakterze etnografii, to teoria poznania aktualnej rzeczywistości etnograficznej oraz teoria rekonstrukcji histo­ rycznej w etnografii. Te dwa kompleksy zagadnień zostały przeanalizowane na tle całego dotychczasowego rozwoju polskiej etnografii, przy uwzględnieniu podstawowego dorobku etnografii obcej. Należy też zaznaczyć, że nie wszystkie rozdziały zawarte w rozdanym uczestnikom konferencji „Przeglądzie treści" zo­ stały przez referenta uwzględnione w jednakowym stopniu, a niektóre z nich nawet całkowicie pominięte ze względu na ograniczony czas wygłaszania referatu. Omawianie dotychczasowych d r ó g rozwojowych etnografii rozpoczął prof. Dobrowolski od ogólnych uwag na temat przedmiotu nauki. Stwierdziwszy, że przy definiowaniu przedmiotu zaznaczały się dwie zasadnicze postawy: realistyczno-praktyczna oraz dogmatyczna, referent opowiedział się za pierwszą. Opiera się ona na założeniu, że zakres i metody określonej nauki są relatywne, uzależ­ nione od stopnia rozwoju tej nauki, od jej powiązania z określonymi warunkami społecznymi. Każda nauka, jako zjawisko historycznie uwarunkowane, zmienia się w zależności od trzech podstawowych czynników: a) przez gromadzenie wiedzy i do­ skonalenie środków poznawczych, b) przez zmianę w a r u n k ó w społeczno-gospodar¬ czych, c) przez zmianę badanej rzeczywistości. Opierając się na takich założeniach, stwierdził prof. Dobrowolski, zawarte w referacie stwierdzenia nie mają charakteru tylko postulatywnego, są bowiem ujęciem i podsumowaniem aktualnego stanu rze­ czy, aktualnych tendencji rozwojowych etnografii polskiej. Omawiając rozwój etnografii światowej referent zwrócił u w a g ę na fakt, że w różnych krajach europejskich zainteresowania problematyką etnograficzną w cią­ gu X I X i X X w. kształtowały się w niejednolitych warunkach społeczno-gospodar¬ czych i politycznych. Inna była geneza społeczna i polityczna zainteresowania się kulturami ludowymi narodów europejskich, inne zaś były w pewnej mierze mo­ tywy kształtujące zainteresowania dla kultur tzw. ludów prymitywnych. Stąd w dalszej konsekwencji powstały powiązania etnografii ludów prymitywnych z ge­ ografią i antropologią, zaś etnografii narodów europejskich z historią i historią lite­ ratury, obu kierunków z językoznawstwem itd. Ostatnie dziesiątki lat przyniosły w etnografii różnych krajów szereg za­ sadniczych osiągnięć. Omawiając osiągnięcia entografii radzieckiej referent pod­ niósł jej „konkretnohistoryczną postawę w ujmowaniu rzeczywistości etnograficz­ nej". Wartościowe wyniki przyniosły także badania nad współczesną wsią kołcho­ zową oraz nad kulturą robotniczą. Znaczne osiągnięcia zdobyła etnografia radziecka również w badaniach nad problemami etnogenezy. Jeżeli chodzi o etnografię krajów kapitalistycznych, to mimo utrzymywania się w niej wielu różnych kierunków o różnych celach badawczych i różnych posta- �KRONIKA 413 wach politycznych, widzimy w niej coraz wyraźniejsze „umacnianie się koncepcji etnografii jako nauki historycznej". Coraz wyraźniej stawiane są też przez czoło­ wych etnografów postulaty objęcia badaniami etnograficznymi współczesnej, i to zarówno kultury wiejskiej, jak i miejskiej, w tym robotniczej. Jeżeli porównamy najważniejsze tendencje rozwojowe w etnografii krajów za­ chodnich z założeniami i problematyką etnografii radzieckiej, to — pominąwszy różnice filozoficzne i polityczne — dostrzeżemy bardzo wyraźnie pewne istotne podo­ bieństwa, jak na przykład postulat traktowania etnografii jako nauki historycznej, dążenie do całościowego ujmowania badanych faktów, włączanie w zakres badań etnograficznych współczesnej kultury wsi i jej przeobrażeń oraz kultury robotni­ czej, prowadzenie badań etnogenetycznych itd. Jeżeli chodzi o etnografię polską, zainteresowanie kulturą chłopską jako jedy­ nym przedmiotem etnografii było w X I X w. uwarunkowane zarówno przez ó w c z e ­ sny układ stosunków społeczno-gospodarczych, jak i przez nie dość jeszcze rozbu­ dowane podstawy teoretyczne i metodologiczne etnografii. Chłopstwo stanowiło w tym czasie największą część narodu polskiego i około połowy X I X w. było uznane za wyłącznego nosiciela kultury ludowej, było utożsamiane z ludem. T y m ­ czasem w drugiej połowie X I X w. struktura klasowa społeczeństwa polskiego ule­ gła zasadniczym przekształceniom, uległo zmianie także samo pojęcie ludu. Mimo to przedmiotem zainteresowań etnografii polskiej pozostała w zasadzie do X X w. tradycyjna kultura ludowa, taka jaka była przedmiotem zainteresowań etnografów w wieku dziewiętnastym. Niewątpliwą zasługą etnografii polskiej tego okresu po­ zostało zebranie ogromnej ilości materiałów źródłowych, dotyczących rzeczywistości aktualnej oraz czasów minionych. W okresie międzywojennym uzyskała etnografia polska dogodniejsze warunki rozwoju przez powstanie katedr etnografii na kilku uniwersytetach oraz dzięki roz­ wojowi różnych instytucji etnograficznych. Jednakże w pracach naukowych tego okresu zaznacza s i ę nieraz dążenie do systematyzacji nie uwzględniającej histo­ rycznego kontekstu badanych w y t w o r ó w , co dawało ujęcia pozaczasowe, tzw. prae­ sens ethnographicum. Nie znaczy to oczywiście, by nie istniało równocześnie pełne zrozumienie historycznego charakteru zjawisk etnograficznych. Osiągnięcia etno­ grafii polskiej doby międzywojennej zaznaczyły się w organizacji nauki, groma­ dzeniu źródeł drogą badań terenowych, w doskonaleniu metod i technik badaw­ czych także w licznych wielokrotnie cennych monografiach, w zarysach podręcz­ nikowych, w próbach szerszych syntez w rodzaju podstawowego dzieła K . Mo­ szyńskiego. Po omówieniu najważniejszych zagadnień przeszłości przeszedł prof. Dobro­ wolski w następnej części swego referatu do rozważań nad a k t u a l n y m i z a ­ d a n i a m i etnografii polskiej. Opierając się na jej stanie faktycznym, na dają­ cych się wyraźnie śledzić kierunkach i tendencjach rozwojowych referent stwier­ dził jako fakt bezsporny, że etnografia jest nauką historyczną. Zebrane przez etno­ grafów w X I X w. materiały należy traktować tak, jak źródła historyczne. Chro­ nologiczne nawarstwianie się opisów etnograficznych pociąga za sobą konieczność tworzenia normalnej konstrukcji historycznej. Rzeczywistość nam współczesna jest również ogniwem bardziej w czasie rozległych procesów historycznych i musi b y ć traktowana jako ich fragment, a w i ę c historycznie. Uznanie tego podstawowego faktu pociąga za sobą dalsze logiczne konsekwencje, zarówno jeśli chodzi o zakres i treść badań, jak i stasowane w trakcie tych badań metody. Wyłania się jednakże problem, czy uznawszy etnografię za naukę historyczną możemy ograniczyć zakres jej zainteresowań do rzeczywistości określanej jako �414 KRONIKA kultura tradycyjna, której kryterium ma być tradycja ustna. Prof. Dobrowolski przedstawił krótki zarys teorii kultury tradycyjnej, rozróżniając chłopskie kultury tradycyjne oraz kultury ludów pierwotnych. W odniesieniu do krajów europej­ skich kryterium transmisji ustnej jako kryterium delimitacyjne kultury chłopskiej nie da się ściśle utrzymać. Kontakty z kulturami opartymi na piśmie i zapożycze­ nia istniały tu od wieków. Treści tych dwu rodzajów kultur wykazują w niektórych wypadkach znaczne zbieżności. Całość kultury chłopskiej w jej historycznym roz­ woju musimy uznać za jeden z przedmiotów badawczych etnografii niezależnie od kryterium tradycji ustnej. W dalszym ciągu referent zwrócił u w a g ę na fakt, że kultura chłopska badana przez etnografów w X I X w. uległa w ustroju kapitalistycznym i w naszych cza­ sach zasadniczym, głębokim przeobrażeniom. Wraz z rozwojem przemysłu 1 no­ wych stosunków społecznych uległa zmianom gospodarka chłopska, chłopska kul­ tura materialna, społeczna i umysłowa, zmieniła się chłopska świadomość. Kultura wsi współczesnej kształtuje się w dużym stopniu w oparciu o mechaniczne środki transmisji, jest powiązana wieloma nićmi z życiem całego narodu. Cała kultura tej wsi, jej zwyczaje i obyczaje, jej nowa twórczość itd. muszą być również przedmio­ tem badań etnografii. Zadanie to nasi etnografowie podejmują coraz szerzej. W ustroju kapitalistycznym, a później w Polsce Ludowej z ludności wiejskiej wyszła podstawowa część nowej klasy społecznej, klasy robotniczej. Duża część tej ludności, zwłaszcza proletariatu wiejskiego, przeniosła się do nowych ośrodków miejskich i przemysłowych. W pewnych wypadkach wsie zmieniły swój dawny charakter zamieniając się w osady robotnicze. Ludność tu utrzymywała często stare więzy łączące ją ze wsią i tworzyła równocześnie nową w istocie rzeczy kul­ turę, o której wiemy wciąż jeszcze bardzo mało; prawie nikt jej nie badał. Z a ­ równo miniona kultura klasy robotniczej, jak i elementy tej kultury tworzące się w naszych czasach muszą być przedmiotem zainteresowań badawczych etnografii tak samo, jak miniona i współczesna kultura wsi. Dalszym, bardzo istotnym działem zainteresowań etnograficznych, są dzieje k u l ­ tury ludu pracującego w formacji feudalnej i kapitalistycznej. Prof. Dobrowolski podkreślił, że dla w ł a ś c i w e g o zrozumienia kultury chłopskiej oraz kultury robotni­ czej w X I X i X X w. konieczne jest sięgnięcie do poprzednich okresów historycz­ nych. W szukaniu genezy kultury ludu pracującego X I X i X X w. musi etnograf cofać się w przeszłość tak daleko, jak daleko sięgają źródła tak synchroniczne jak reliktowe, oświetlające w sposób istotny drogi rozwoju tej kultury. To w a ż n e za­ gadnienie było jednak dotychczas w znacznym stopniu zaniedbane i zadaniem naszym jest wypełnić istniejące luki przy współpracy z innymi dyscyplinami h i ­ storycznymi. Jako dalszy, piąty z kolei kierunek zainteresowań badawczych etnografii pol­ skiej omówił prof. Dobrowolski problem pochodzenia i kształtowania się odrębności etnicznych. Ugrupowania etniczne kształtowały się w drodze najróżnorodniejszych procesów, których przebadanie może rzucić wiele światła na rozumienie kultur różnych społeczności etnicznych. W naszych warunkach jest to problem kształ­ towania się polskich ugrupowań etnicznych, a następnie narodu polskiego. Wiąże się z tym zagadnienie swoistych cech etnicznych w kulturze, problem osobowości historycznej, treści świadomości narodowej i in. Nauka o społeczności etnicznej (etnosie) ze względu na bogactwo zawartych w niej problemów musi być domeną kilku dyscyplin historycznych, niemniej udział w niej etnografii jest szczególnie ważny. �KRONIKA 415 Osobny dział zainteresowań badawczych, przed którym stoją poważne zadania, to wkład etnografii polskiej do ogólnej teorii kultury i jej rozwoju. Wyniki grun­ townych badań nad różnymi wycinkami rzeczywistości etnograficznej pozwolą na wydobycie specyficznych prawidłowości i mechanizmów rozwojowych kultury polskiego ludu pracującego, które mogą stać się bardzo cennym elementem ogólnej teorii kultury. Ostatnie, osobne zagadnienie z dziedziny aktualnych zadań etnografii polskiej, które zreferował prof. Dobrowolski, stanowi związek naszej dyscypliny z potrze­ bami działalności praktycznej. W ustroju socjalistycznym zadanie poznania obiek­ tywnego stanu rzeczy i prawidłowości rozwojowych, a później naukowa kontrola działań, to szczególnie w a ż n e zadania nauki. Jeżeli chodzi o etnografię, winna ona podejmować takie zagadnienia, „które mają znaczenie dla planowania i przebudowy ustrojowej przez poznanie konkretnych w y c i n k ó w rzeczywistości aktualnej (np. poznanie istniejących ustrojów gruntowych, będących przedmiotem przebudowy [...] zapoznanie się z doświadczeniami agrotechnicznymi ludności chłopskiej itd.)". Ważnym problemem jest również przebadanie prawidłowości rozwojowych kultury chłopskiej. Dalszym istotnym zadaniem etnografii w ustroju socjalistycznym jest opracowanie tych zagadnień, które były dawniej pomijane lub tendencyjnie ujmo­ wane ze względów, klasowych, a zwłaszcza wydobycie wartościowych e l e m e n t ó w dla kultury narodowej. Omówiwszy ten podstawowy zrąb zadań etnografii polskiej w chwili obecnej, który wyznacza również jej zakres jako jednej z dyscyplin historycznych, prof. Do­ browolski stwierdził, iż nie można przedstawionego w referacie obrazu traktować jako zamknięty, obowiązujący w sztywny sposób schemat. Przez podejmowanie nowych zagadnień, leżących na pograniczu etnografii i innych dyscyplin, mogą badacze rozszerzać i zmieniać przyjęte dzisiaj ramy naszej dyscypliny. Jest to istotna cecha każdej ż y w e j , rozwijającej się nauki. Ze w z g l ę d u na ograniczony czas referent opuścił sprawę udziału etnografii pol­ skiej w badaniach innych społeczeństw. Jest to osobne, obszerne zagadnienie. Dalsza część referatu dotyczyła t e o r e t y c z n y c h i metodologicz­ nych podstaw etnografii. Skoro jedną z podstawowych dziedzin badaw­ czych naszej dyscypliny jest rzeczywistość współczesna, problematyka badania tej rzeczywistości urasta do spraw zasadniczej wagi. „Od sposobu bowiem zebrania materiałów, od wierności, prawdziwości, od wszechstronności oświetlenia, od zoba­ czenia już w terenie w ł a ś c i w y c h współzależności, zależy wartość poznania etnogra­ ficznego." Dlatego badacz terenowy obok wysokich kwalifikacji teoretycznych i technicznych powinien odznaczać się wysokimi kwalifikacjami moralnymi. Z a ­ chodzi bowiem zawsze niebezpieczeństwo ułatwiania sobie zadania przez powierz­ chowne obserwacje, a nawet przeistaczanie faktów. Badania terenowe mają dwa podstawowe zadania: badanie rzeczywistości w s p ó ł ­ czesnej oraz rekonstruowanie minionych procesów, minionej rzeczywistości. Pierw­ sze z tych zadań polega na badaniu żywej społeczności i jej kultury na tle śro­ dowiska geograficznego i w a r u n k ó w ustrojowych przy uwzględnieniu jej produk­ cji, z jej zachowaniem się, umysłowością itd. Zasadniczy postulat w badaniu żywej społeczności to tworzenie dynamicznego opisu, postępowanie zmierzające od reje­ stracji faktów do odtworzenia procesów i uchwycenia dynamiki rozwojowej. Rze­ czywistość aktualna jest ogniwem rozwojowym rozległego w czasie procesu histo­ rycznego. Stanowi ją żywa społeczność wraz ze s w ą kulturą w całej swojej dyna­ mice i bogactwie zjawisk dokonujących się na naszych oczach. Badanie tej żywej społeczności i jej kultury to właśnie podstawowa domena etnografii. Wymaga ono �416 KRONIKA od etnografa krzyżowania różnych metod (od obserwacji aż do eksperymentu, cha­ rakterystycznego dla nauk przyrodniczych) oraz historycznego, a zarazem socjo­ logicznego ujmowania badanej rzeczywistości. Jeżeli chodzi o rekonstrukcję rze­ czywistości minionej, wymaga ona stosowania przez etnografa różnych metod ba­ dawczych, postępowania zarówno retrogresywnego, jak i progresywnego, w ł a ś c i ­ wego historii. Bardzo ważną rolę w postępowaniu retrogresywnym odgrywają re­ likty zachowane we współcześnie badanej rzeczywistości, a oświetlające dawniejsze postacie kultury. To zagadnienie zostało przez referenta z braku czasu tylko ogól­ nie omówione. Ostatnim zagadnieniem poruszonym przez prof. Dobrowolskiego była specja­ lizacja i synteza w etnografii. Podobnie jak w innych naukach, tak i w etnografii istnieją tendencje do wyodrębniania się osobnych dyscyplin o w ę ż s z y m zakresie, jak np. folklorystyki. Niektóre działy etnografii stają się przedmiotem badań ze strony innych nauk, jak na przykład historii literatury, historii sztuki, muzykologii, hi­ storii techniki i in. Jednakże syntezę zjawisk, jakie spotykamy w ramach kultury mas pracujących badanych przez etnografię, może dać tylko etnografia. Dopiero całościowe, syntetyczne spojrzenie etnografa nadać może w ł a ś c i w e znaczenie po­ szczególnym elementom i działom tej kultury. Wysunięte przez prof. Dobrowolskiego tezy stały się następnie przedmiotem żywej, trwającej blisko 7 godzin dyskusji. Problemy poruszane w jej toku i zaj­ mowane stanowiska postaram się odtworzyć przez obszerne streszczenie poszcze­ gólnych wypowiedzi, grupując je wokół podstawowych zagadnień referatu. Dyskusja, a zwłaszcza wypowiedzi samodzielnych pracowników naukowych, koncentrowała się przeważnie na zagadnieniach zakresu i zadań badawczych etno­ grafii. W odniesieniu do nich zarysowały się dwa odmienne stanowiska: jedno opo­ wiadające się za w ę ż s z y m zakresem etnografii, w szczególności przeciwko włącza­ niu do jej problematyki badań nad kulturą klasy robotniczej, oraz stanowisko dru­ gie, reprezentowane (przy pewnych indywidualnych różnicach) przez większość uczestników dyskusji, przychylające się do tez referatu prof. Dobrowolskiego. Zasadniczą dyskusję nad zagadnieniem przedmiotu i zakresu etnografii rozpoczął prof. K . Moszyński, który zajął stanowisko najbardziej odmienne od referenta, pod­ nosząc, że jeśli chodzi o zakres etnografii, to tu pewne stwierdzenia przyjęte są od dawna w sposób solidny i niezachwiany. Przedmiotem etnografii, na ogół do nie­ dawna nie podlegającym poważniejszej dyskusji, są mianowicie kultury wszystkich ludów niecywilizowanych i kultury ludowe, przede wszystkim chłopskie, narodów cywilizowanych. Czy jest jakaś łączność, która tłumaczy nam, dlaczego wymieniamy kultury ludów niecywilizowanych obok kultury chłopskiej? Owszem, jest. „Kto­ kolwiek miał do czynienia z etnografią i s t o t n i e , ten wie, iloma tysiącznymi nićmi łączą się wszystkie działy kultury chłopskiej z kulturami pierwotnymi ist­ niejącymi na przestrzeni tysięcy lat, czy w e ź m i e m y uprawę roślin, czy wiedzę, czy magię, czy cokolwiek innego *". Następnie przeszedł prof. Moszyński do omówienia podłoża tendencji zmie­ rzających do rozszerzenia zakresu etnografii. Aby tę rzecz wyjaśnić, należy przy­ pomnieć niektóre sprawy związane z rozwojem socjologii. Nauce tej niektórzy re­ prezentujący ją uczeni wyznaczali swego czasu bardzo szeroki zakres. Po I wojnie światowej następuje kolosalna ekspansja socjologii. Wkracza ona m. in. na teren etnografii tak samo, jak na tereny innych nauk. Zainteresowanie socjologią jest zrozumiałe, gdyż rozwijający się kryzys światopoglądowy spowodował, że ludzkość * Wypowiedzi ujęte w cudzysłów przytoczone są na podstawie stenogramu dys­ kusji albo tekstów, dostarczonych przez Samych autorów wypowiedzi. �KRONIKA 417 coraz bardziej zaczyna się interesować tymi związkami, które zachodzą między róż­ nymi dziedzinami życia społecznego. Proces ten przechodzi z Zachodu do Polski. T a ekspansja socjologii powoduje m. in. takie karykaturalne fakty, jak na przykład zamieszczenie w 1930 r. przez „Zeitschrift für Völkerpsychologie und Soziologie" obok siebie artykułów o rodzeństwie jako środowisku wychowawczym dziecka, 0 narodowym krzepnięciu Ameryki oraz ... o wymianie zwierząt domowych między Azją i Afryką przed I I tysiącleciem przed n. e. W Polsce ukazał się w 1935 r. a r ­ tykuł w „Przeglądzie Socjologicznym", którego autor stwierdza, iż do badań nad prymitywnymi społeczeństwami i ich kulturą powołany jest przede wszystkim so­ cjolog, dalej religSolog, ergolog, wreszcie teoretyk kultury. Dla etnologa — jak p i ­ sze dosłownie — nie ma tu miejsca. „Zaczyna się zarysowywać — m ó w i prof. Moszyński — taka gradacja: socjolog to coś wyższego, etnolog — cos niższego, a etnograf to już prawie nic". W tym samym kierunku przebiegał także rozwój niektórych placówek uniwersy­ teckich. T a k na przykład prof. J . S. Bystroń został w 1919 r. profesorem etnologii 1 etnografii w Poznaniu; w 1925 r. przeniósł się do Krakowa, gdzie od 1930 r. jego katedra przyjęła n a z w ę socjologii i etnologii. W istocie zaś prof. Bystroń był po­ dówczas socjologizującym historykiem kultury. Ale po I I wojnie światowej socjologia, która dotychczas tak szeroko ekspando­ wała, znalazła się u nas w krytycznej sytuacji. Mianowicie za przykładem nauki radzieckiej została odrzucona razem ze s w ą nazwą. Pozostał jednak przedmiot jej zainteresowań i pozostali uczeni, którzy się nim zajmowali; w Krakowie Katedra Etnografii i Socjologii została przemianowana na Katedrę Etnografii Ogólnej. W ostatnim czasie widzimy odradzanie się socjologii, chociaż jej treść rozu­ miana jest inaczej niż poprzednio. Chaos co do zakresu poszczególnych dyscyplin doszedł do tego stopnia, że ostatnio w „Przeglądzie Kulturalnym" z 14 I V b. r. ukazał się artykuł dla problemów badania kultury ludowej na wsi nader istotny, który stwierdza, że Instytut Ekonomiki Rolnej marzy o współpracy z socjologami, a nie wspomina w ogóle o etnografach. I w tym samym czasie, gdy dają się sły­ szeć tego rodzaju wypowiedzi zdające się nie zauważać etnografii, „kiedy na nasze podwórko wkraczają ekonomiści i niewątpliwie w najbliższym czasie wkroczą so­ cjologowie, w tym samym czasie my chcemy wchodzić na cudze podwórka, na te­ ren, gdzie coraz intensywniejsze badania prowadzić będą ekonomiści, socjologowie czy historycy, to jest w dziedziny kształtowania się klasy robotników wielkomiej­ skich i ich kultury." Zdaniem przemówcy dla badania niezmiernie doniosłej historii kultury robot­ niczej absolutnie niezbędne jest utworzenie specjalnej dyscypliny, która by się tym problemem głęboko i wszechstronnie zajęła. „Jasne jest — kontynuował prof. Moszyński — że kolaboracja etnografii z socjologią czy ekonomią, czy w przy­ szłości z dyscypliną badającą historię kultury robotniczej jest jak najbardziej wska­ zana, ale tylko kolaboracja, współpraca". Ostatecznie można by potraktować pro­ ponowane przez referenta rozszerzenie zakresu etnografii tylko jako kwestię ta­ kiej czy innej nazwy, gdyby nie poważne trudności dydaktyczne. Etnografia jest nauką obejmującą ogromną ilość zagadnień różnorakich kultur ludowych i tysięcy kultur egzotycznych. Włączenie do tego wszystkiego zagadnień jej obcych (bo jeśli chodzi o całkowicie już wielkomiejską kulturę robotniczą, to jej kontakt z kulturą ludową jest zupełnie zerwany) byłoby nadmiernym obciążeniem studiujących. W konkluzji swojej wypowiedzi prof. Moszyński stwierdził, że podstawowym zadaniem etnografii jest dążenie do odtworzenia rozwoju kultur poszczególnych grup-etnicznych oraz całej kultury ludów zamieszkujących ziemię. W tym względzie Etnografia Polska I 27 �418 KRONIKA etnografia powinna współpracować z archeologią oraz w miarę możności z histo­ rykami opierającymi swe badania na źródłach historycznych. Podobne zastrzeżenia w stosunku do zawartej w referacie koncepcji przedmiotu etnografii w y s u n ą ł mgr Z. Biały. Jego zdaniem społeczna potrzeba badania proble­ matyki robotniczej nie przemawia za tym, aby badania te mieli prowadzić etno­ grafowie. Kształtowanie się klasy robotniczej jest zagadnieniem interesującym przede wszystkim historyka. Wymaga ono dokładnej znajomości genezy klasy ro­ botniczej, historii ruchu robotniczego, ustawodawstwa robotniczego i szeregu in­ nych zagadnień. Do współpracy z historykami powinni się na tym odcinku włączyć socjologowie. Etnograf jednak ze swoimi metodami nie jest u siebie, „gdy prze­ chodzi do badania problematyki robotniczej". Nie znaczy to, abyśmy byli prze­ ciwni współpracy na tym odcinku z w ł a ś c i w y m i specjalistami od tego przedmiotu. Etnograf doprowadza w zasadzie historię kultury substratu ludzkiego do momentu, kiedy wchodzi on w środowisko miejskie i wtedy przekazuje go socjologowi. Ten moment wyznacza również zasadnicze zróżniczkowanie technik badawczych. Te dwa wystąpienia polemizujące • z w y s u n i ę t y m w referacie zadaniem objęcia badaniami etnograficznymi kultury klasy robotniczej były najdalej idące. K i l k u dal­ szych uczestników dyskusji w y s u w a ł o tylko szczegółowe zastrzeżenia dotyczące pro­ blematyki robotniczej. Przechylając się w zasadzie do tez referatu prof. M. Gładysz w y s u n ą ł sprawę konieczności liczenia się z realnymi możliwościami badaw­ czymi. Prof. M. Znamierowska-Prufferowa stwierdziła zaś, że badania nad klasą robotniczą p o w i n n i ś m y podejmować wtedy, „kiedy zachodzi konieczność badania kuLtury tradycyjnej w środowisku proletariackim i przekształcanie się jej". N a ­ tomiast szersze badania nad klasą robotniczą są trudniejszym i skomplikowanym problemem, do którego podjęcia wielu etnografów nie dysponuje potrzebnymi środ­ kami. Pozostali uczestnicy dyskusji, którzy omawiali zagadnienie przedmiotu etnogra­ fii, a w szczególności objęcia badaniami etnograficznymi problematyki robotniczej, wypowiadali się mniej lub więcej wyraźnie za propozycjami zawartymi w referacie. W sposób ogólny opowiedział się za nimi prof. E . Frankowski, który wyraził r ó w ­ nocześnie uznanie dla sposobu przedstawienia całości zagadnień przez referenta. Za utrzymaniem szerokiej problematyki w etnografii, w tym również problema­ tyki robotniczej w myśl propozycji referatu, wypowiedziała się zdecydowanie doc. A. Kutrzeba-Pojnarowa. Podkreśliła ona, że dzisiejsza dyskusja może być uważana za pewnego rodzaju podsumowanie, zamknięcie powojennych dyskusji i rozważań na temat zakresu i zadań etnografii. Obecnie powinien nastąpić okres „dyskusji szczegółowych z przedstawicielami poszczególnych dyscyplin, także tych, o których tu nie było mowy, jak na przykład nauk technicznych i przyrodniczych, pod kątem uzgodnienia konkretnych planów badawczych i konkretnej współpracy. Wydaje się, że to jest właściwa płaszczyzna, na której uzgodnimy i tę sprawę, która w dy­ skusji przedpołudniowej wyrosła chyba niesłusznie na zasadniczy spór delimitacyjny o szerszy czy węższy zakres etnografii". Ponieważ najpilniejszym zadaniem doby obecnej jest ustalenie szerokiego planu badawczego, wydaje się rzeczą słuszną „ w y ­ korzystanie w możliwie najszerszym zakresie dotychczasowych doświadczeń i osiąg­ nięć etnografii w ramach jej różnych kierunków badawczych i współpracy z róż­ nymi specjalnościami". Nie wolno rezygnować z prac badawczych prowadzonych „przez szereg lat w różnych ośrodkach etnograficznych, od zagadnień etnogenetycznych po zagadnienia współczesnej kultury socjalistycznej, od kultury materialnej po folklor, od drobnego opisu terenowego po nowe koncepcje w zakresie teorii kultury". „Różnorodność zainteresowań pogranicznych wyrosła z różnorodności kon­ cepcji i »szkół« okresu międzywojennego, z szerokiego stawiania zadań etnografii �KRONIKA 419 (czy etnologii) w drugiej połowie ubiegłego wieku, z jej przodującej w tym okresie loli, którą w okresie m i ę d z y w o j e n n y m próbowała przejąć socjologia... oraz z do­ świadczeń współpracy z innymi naukami". Doc. Pojnarowa podkreśliła również, że krakowski ośrodek socjologiczny był zawsze bardzo mocno związany z problematyką etnograficzną, czego wyrazem były choćby publikacje prof. K . Dobrowolskiego z 1937 i 1938 r., dotyczące przedmiotu i zadań etnografii. Poglądy zawarte w nich przetrwały u autora w zasadzie do dziś i znalazły swój wyraz w niektórych par­ tiach wygłoszonego na obecnej konferencji reieratu. Doc. Pojnarowa poparła program badań nad kulturą robotniczą nie zajmując się nią bliżej, zaś szczegółowo omówiła tę problematykę dr D. Dobrowolska. Opo­ nując przeciw twierdzeniom niektórych uczestników dyskusji utrzymujących, iż ba­ dania nad kulturą ludową społeczeństw cywilizowanych winny się ograniczyć do tradycyjnych elementów kultury stwierdziła, że „tego rodzaju studia dałyby nie­ pełne oświetlenie mechanizmu przemian kultury, czynników kształtujących te prze­ miany oraz ich funkcji społecznych. Dla zbudowania teorii rozwoju kultury ko­ nieczne jest badanie procesów określonej kultury w jej całokształcie, uwzględnianie zarówno e l e m e n t ó w zanikających — dawnych, jak i narastających — nowych". N a ­ stępnie słuszniejsze wydaje się „ujęcie omawianego działu etnografii jako historii kultury mas pracujących•'. Nie ulega wątpliwości, że z biegiem czasu, z zanikiem różnic klasowych „tak ujmowana dziedzina etnografii złączy się z innymi działami historii kultury". W nawiązaniu do tych założeń podniosła dr Dobrowolska, że etnografia po­ winna obejmować również badania nad kulturą robotniczą. Obecnie nikt się nią poza nielicznymi etnografami nie zajmuje. W studiach nad kulturą robotniczą za­ sadnicze znaczenie posiadają badania terenowe, będące domeną etnografów. W tym kierunku poszedł rozwój badań omawianego zagadnienia tak w krajach socjali­ stycznych, jak i kapitalistycznych. W Związku Radzieckim tego rodzaju badania zostały zapoczątkowane jeszcze w latach dwudziestych, a ostatnio rozwinięte. W krajach demokracji ludowej najwcześniej i najpełniej podjęto je w Czechosło­ wacji zarówno przez A k a d e m i ę Nauk, jak i przez ośrodki uniwersyteckie. Niektóre z tych badań sięgają X I X w. i opierają się na materiałach archiwalnych. W N R D na zjeździe etnografów w Berlinie w kwietniu 1952 r. badania nad kulturą robot­ niczą zaliczono do głównych zadań etnografii. W mniejszym zakresie rozwijają się te badania na Węgrzech, głównie w dziedzinie folkloru. Ciekawe badania nad folklorem robotniczym zostały przeprowadzone także w Anglii. Pokaźna ilość prac etnograficznych o problematyce robotniczej ogłoszono w Niemczech przed wojną, zwłaszcza gdy chodzi o robotników powiązanych ze wsią. W nauce niemieckiej ten­ dencja do rozszerzenia zakresu etnografii również na środowisko miejskie zaznacza się już na przełomie X I X i X X w. Dążność do badania kultury robotniczej na za­ chodzie Europy przejawia się ostatnio zwłaszcza coraz wyraźniej w kołach etno­ grafów reprezentujących poglądy marksistowskie lub zbliżonych do nich, aczkol­ wiek nie brak tu również uczonych o innych poglądach. Zdaniem prof. Zawistowicz-Adamskiej w sporze dotyczącym problematyki robot­ niczej słuszność leży pośrodku przeciwnych twierdzeń. Klasa robotnicza jest przed¬ miotem naszego badania, ale z określonego punktu widzenia. Etnografa interesuje to, co jest w polskiej społeczności specyficzne. Badania nad klasą robotniczą musi prowadzić socjolog, etnograf i historyk. We Francji na przykład zwrócono u w a g ę na konieczność badań nie tylko nad tym, jak Paryż oddziaływuje na prowincję, ale jak prowincja działa ze swej strony na kulturę Paryża. U nas taki problem przedstawia chociażby Łódź. I nie ulega żadnej wątpliwości, że ten odcinek badań należy do etnografii. Badając miasto interesuje nas to środowisko, z którego robotnicy wy- �420 KRONIKA szli oraz to, co stało się z tym zasobem kulturowym, który ci ludzie przynieśli ze sobą do miasta. Z tego względu interesują nas też odrębności kulturowe rzemieślni­ ków w miasteczkach oraz dawna kultura drobnej szlachty (wsie zaściankowe). Prof. R. Reinfuss podniósł z uznaniem fakt, że referent nie dał jakiegoś bar­ dzo zasadniczego uściślenia zakresu badań etnografii. Przez referat przewija się koncepcja etnografii jako historii kultury mas pracujących, co jednak nie może w pełni odpowiadać zamiarom i celom badawczym etnografa. Pojęcie klasy społecz­ nej nie jest pojęciem ścisłym, grupującym adekwatnie jednostki tej samej kate­ gorii. W Polsce w okresie feudaliżmu feudałem był zarówno magnat, budujący re­ nesansowe pałace, jak i drobny szlachetka, który swym stylem życia niewiele się różnił od chłopa. Dzisiaj na „masy pracujące" składa się zarówno przybyły nie­ dawno ze wsi zamiatacz ulic, jak i mechanik z fabryki sprzętu precyzyjnego. Pierw­ szy z nich tkwi może głęboko w tradycyjnej kulturze ludowej, drugi z nich może się z nią w ogóle nie styka. Gdybyśmy więc na tej zasadzie wyróżniali przedmiot etnografii, moglibyśmy się gubić. Etnografia jest historią pewnej części naszej k u l ­ tury. Jakiej części? W obrębie różnych klas społecznych istnieją warstwy różnie postawione pod względem ekonomicznym, mające w związku z tym różne możliwości rozwoju także w zakresie kultury. „Naszym przedmiotem jest w i ę c historia kultury klas i warstw nieelitarnych, które nie idą w awangardzie rozwoju kultury narodo­ wej". Jeśli przyjmiemy takie założenie, znajdzie się tu nie tylko miejsce dla kultury chłopa, kultury rzemieślnika z małego miasteczka, ale nawet, w odniesieniu do cza­ sów feudalnych, kultury niższych warstw szlacheckich, które nieraz nie tak daleko odbiegały swym poziomem od chłopstwa. W pewnych wypadkach wchodzić tu b ę ­ dzie także kultura drobnego kleru, który m. in. przyczyniał się do utrzymywania się swoistej magii ludowej. Badając kulturę ludową badamy ją jako całość i z tą świadomością, że przybywają do niej stale nowe elementy kulturowe, także obce. Gdy uwarunkowana określoną sytuacją klasową kultura ludowa przestanie być czymś ż y w y m , wtedy etnografia będzie badać ją jeszcze jako zjawisko przeszłości tak, jak dziś na przykład bada się kulturę starożytnego Egiptu. Do niektórych problemów związanych z problematyką robotniczą nawiązał doc. S. Nowakowski, socjolog, będący gościem konferencji. Nawiązując do uwag prof. Moszyńskiego przyznał on, że w okresie międzywojennym socjologowie zbyt wiele zajmowali się ogólnymi problemami. Dzisiejsza jednak socjologia kładzie bardzo duży nacisk na badania terenowe. Takie badania prowadzone są m. in. w War­ szawie i Łodzi, przy czym podejmowany jest szereg zagadnień z zakresu proble­ matyki kulturowej, będących przedmiotem zainteresowań etnografów. Współpraca między etnografią a socjologią jest konieczna, dlatego należałoby zainicjować dysku­ sje między socjologami, etnografami oraz przedstawicielami innych dyscyplin zainte­ resowanych tego typu badaniami. „Aby być dobrym socjologiem, należy zapoznać się z etnografią, gdyż bez niej niełatwo zrozumieć wiele dzisiejszych procesów". Na bardziej ogólne zagadnienia zakresu i zadań etnogfafii położył nacisk prof. J . Gajek. Uczestnicy dyskusji przy określaniu zakresu etnografii brali pod u w a g ę pochodzenie materiału. Zdaniem m ó w c y trudno jest oznaczyć granice etnografii na podstawie dokonania jakiegoś podziału klasowego. „Nie materiał kultury chłop­ skiej, szlacheckiej itd. może stanowić o obliczu etnografii, ale jej [etnografii] cel". W badaniach etnograficznych chodzi o wydobycie specyficznych cech narodowych, plemiennych itd. Chodzi też o wydobycie cech wyodrębniających jedne zespoły ludzkie od innych. I ten specyficzny cel etnografii stanowi dlatego o jej specyfice i odrębności jako samodzielnej nauki. „Wydobycie tego, co łączy klasy i regiony tkwiące w granicach jednego narodu w p e w n ą całość, to w ł a ś n i e stanowi jakąś najrealniejszą podstawę i możliwość nakreślenia granic etnografii". �m KRONIKA 421 Następnie prof. Gajek wysunął zastrzeżenia odnośnie do zbyt silnego akcento­ wania roli potrzeby społecznej jako wyznacznika zainteresowań i metod etnografii, gdyż prowadzić może ono do eklektyzmu teoriopoznawczego. Również kilku dalszych uczestników dyskusji poruszyło bardziej ogólne zagad­ nienia zakresu. Prof. Zawistowicz-Adamska stwierdziła, że przyjmuje w zasadzie wynikające z referatu ujęcie etnografii jako historii pewnego odcinka kultury, a równocześnie teorii kultury. Jakie wobec tego działy kultury są badane przez etnografię i jaki jest kąt spojrzenia etnografa? Z referatu wynika, że „etnografia jest nauką historyczną, a nasz kąt spojrzenia jest również socjologiczny". Na przy­ kładzie zagadnienia reliktu widzimy, że jeśli z jednej strony interesuje nas geneza pewnego reliktu, a więc przyjmujemy historyczny kąt widzenia, to interesuje nas również jego funkcja, jego rola w życiu społecznym, a to jest spojrzenie socjolo­ giczne. Zdaniem prof. J . Pazdura różnice nawet skrajnych stanowisk, reprezentowanych na tej konferencji, wyrażają się nie w zasadach, ale we wnioskach szczegółowych. Zarówno prof. Dobrowolski, jak i prof. Moszyński wykraczają poza w ą s k o pojętą etnografię. Zdaniem m ó w c y etnografia nie jest nauką, której groziłby kres istnie­ nia ze względu na zamarcie przedmiotu jej badań. Na wsi przyroda nawet przy największym postępie technicznym wywierać będzie zawsze silny w p ł y w na k u l ­ turę wiejskiego społeczeństwa. To powiązanie kultury z przyrodą stanowi specyfikę etnografii i przedłuży jej istnienie jako żywej nauki. Jeżeli rozszerzamy badania etnograficzne na całe ludy. badając ich pochodzenie, rozwój kultury itd., musimy ogarniać także całą ich przeszłość. To dotyczy również etnografii narodu polskiego. „Przyznam się, że na przykład nie bardzo mogę sobie wyobrazić muzeum etnogra­ ficzne, które chciałoby przedstawić całokształt tych zagadnień przy pomocy ekspo­ natów materialnych. Byłby to ogrom rzeozy oraz zagadnień". Wśród dyskutujących zagadnienie przedmiotu etnografii byli również przedsta­ wiciele młodszych pracowników naukowych. Mgr W. Kwaśniewicz wypowiedział się stanowczo za kontynuowaniem dotychczasowych kierunków badań etnograficz­ nych bez ograniczenia podjętych tematów. Prowadzone dotychczas przez etnografię polską badania opierają się faktycznie na sześciu podstawowych kierunkach tema­ tycznych, które wymienione zostały w referacie. Dlatego wypowiedzi, które usiłują sprowadzić etnografię do jakiegoś poszczególnego kierunku, wydają mu się nie­ zrozumiałe. Mówca zakwestionował w szczególności stanowisko prof. Gajka, które przy położeniu nacisku na cel badań sprowadza się do uznania za przedmiot etno­ grafii zagadnień etnogenetycznych. Odnośnie do problematyki robotniczej mgr Kwaśniewicz stwierdził, że „z teo­ retycznego punktu widzenia badanie kultury klasy robotniczej jest prostą konsek­ wencją tego, że etnograf bada kulturę ludową, kulturę mas ludowych, a nie ulega wątpliwości, że robotnicy są jak najbardziej istotnym elementem tych mas". Etno­ grafowie, którzy od dawna prowadzili badania w tym kierunku przystosowali do nich w wysokim stopniu swój aparat poznawczy. Jeżeli dzisiaj nikogo nie dziwi, że etnograf dla dokładnego zagłębienia różnych problemów prowadzi studia z z a ­ kresu historii gospodarczej, agronomii, demografii, geografii i innych nauk i nie jest to żadnym „karygodnym" wykraczaniem poza opłotki etnografii, tak samo nie powinno nikogo niepokoić, że dla badania kultury robotniczej etnograf musi się za­ poznać z historią klasy robotniczej, problemami urbanistyki itp. Postępową rolę, jaką odegrała etnografia polska w tworzeniu teoretycznej pod­ budowy dążeń wyzwoleńczych narodu polskiego, przypomniał mgr W. Bieńkowski. Etnografia zwróciła się wtedy zarówno do badania przeszłości narodu polskiego, jak �K R O N I K A 422 i do badania współczesnej kultury ludu wiejskiego. Wpłynęła przez to zapładniająco na inne dyscypliny naukowe, jak archeologię i historię. Mgr E . Pietraszek z w r ó ­ cił u w a g ę na fakt, że w ustroju kapitalistycznym etnografia podzieliła do pewnego stopnia losy rewolucji burżuazyjnej, ograniczając się z biegiem czasu do badania problemów najmniej drażliwych społecznie. Interesujący problem o dużym znaczeniu dla przedmiotu dyskusji poruszyła mgr D. Myrcik, mianowicie sprawę miejsca etnografii w ogólnym systemie nauk. Oparła się ona na przeprowadzonej przez B. M. Kiedrowa ogólnej klasyfikacji n a u k . Tradycyjna klasyfikacja nauk, oparta na wymogach podziału logicznego, jest dziś nie do utrzymania. Na przykład żądanie ścisłego wyłączenia się zakresów traci rację bytu w konfrontacji z dialektyką zjawisk. Ważne znaczenie uzyskują zagadnienia leżące na pograniczu poszczególnych dyscyplin. Nowa klasyfikacja winna polegać na umiejscowieniu poszczególnych nauk w ogólnym szeregu istnie­ jących między nimi powiązań i na wskazywaniu terenów przejściowych. Jeżeli chodzi o klasyfikację przeprowadzoną przez Kiedrowa, to ustawia ona etnografię w dziale nauk społecznych, które traktowane są przez niego jako nauki historyczne. Najbliższe powiązania posiada etnografia z historią, archeologią oraz geografią go­ spodarczą, a dalej z grupą nauk o bazie i nadbudowie. 3 Druga grupa zagadnień, która skupiła u w a g ę wielu uczestników dyskusji, to aktualne potrzeby i plany badawcze. W poszczególnych wypowiedziach wiązane były one często z problemami przedmiotu i zakresu etnografii. Niektórzy dyskutanci ł ą ­ czyli z nimi sprawy metod i technik badawczych. Na potrzebę wypracowania odpowiednich dla etnografów technik badań te­ renowych zwrócił szczególną u w a g ę prof. Frankowski. Jak wyraził się on barwnie, idący w teren bez należytego przygotowania badacz zachowuje się tak, jak postać z rosyjskiego przysłowia: „Smotrit w knigu, a widit figu". Przedstawione w refe­ racie możliwości oczyszczenie reliktów z późniejszych naleciałości budzą zastrzeże­ nia. Zagadnienie to będzie w y m a g a ł o bardzo dokładnego przepracowania. Zastrzeże­ nia w y w o ł u j e również możliwość wykorzystywania w badaniach etnograficznych metody statystycznej. Szczególnego przepracowania wymaga także metoda retrogresywna, która daje niewątpliwie cenne wyniki. Specyficzne trudności w y w o ł u j ą badania sztuki ludowej. Prof. Moszyński uznał za specyficzne metody etnografii metody terenowe, które sprowadzają się do autopsji i wywiadu. Jeżeli chodzi o metody opracowań, to na pierwsze miejsce wysuwa się od dawna metoda porównawcza. Pogląd ten został wy­ rażony na marginesie wypowiedzi o przedmiocie etnografii. Potrzebę zorganizowania pracy naukowej jako planowej i kompleksowej pod­ kreśliła doc. Kutrzeba-Pojnarowa. Praca ta powinna być planowana „nie tylko w ramach katedr czy innych instytucji, jak to miało miejsce do niedawna", lecz opierać się winna na „dążeniu do ustalenia planu generalnego, i to także w sto­ sunku do takichże planów innych specjalności". Należy przy tym wykorzystać wszystkie dotychczasowe osiągnięcia i próby badawcze, podejmowane przez różne kierunki etnografii.Metody etnograficzne winny być ujednolicone przy jednoczes­ nym przeprowadzeniu specjalizacji w poszczególnych działach etnografii. Nie należy przy tym zaniedbywać podejmowania zagadnień leżących na pograniczach trady­ cyjnych zakresów nauk. 3 B. M. K i e d r o w, O klassifikacji s. 49—68. nauk, „Woprosy Fiłosofii", R. 1955 nr 2, �KRONIKA 423 Jeżeli chodzi o najbliższe zadania, doc. Pojnarowa w y s u n ę ł a na czołowe miejsce sprawę nowego podręcznika etnografii Polski. Powinien on być ujęty w myśl przed­ stawionych w referacie postulatów w zakresie odtworzenia historii kultury mas pra­ cujących w X I X i X X w. Sprawa podręcznika nie weszła jeszcze w stadium dy­ skusji szczegółowych w I V Dziale I H K M , ale źródła potrzebne do jego opracowa­ nia stale rosną tak przez prace nad Atlasem, jak przez ukazywanie się nowych monografii. W poszczególnych ośrodkach uniwersyteckich powstają równocześnie pierwsze próby syntezy. Płaszczyzna współpracy etnografów z historykami w c z e ś ­ niejszych okresów ukazałaby się wyraźniej, gdyby referent przedstawił wypraco­ wane przez siebie zasady rekonstrukcji historycznej i teorię reliktu. Prof. Gładysz uznał za jedną z najpilniejszych potrzeb etnografii jak najszybsze wypełnienie luk materiałowych dla X I X i X X w., które należy przeprowadzać po dokonaniu krytycznej oceny i uporządkowaniu zebranych dotąd materiałów. „Dru­ gim naszym obowiązkiem jest dać jak najbardziej wnikliwy i sumienny obraz współczesności. Ale do badań tej współczesności powinny być wypracowane nowe metody, a to powinno być zadaniem jednej z najbliższych konferencji". Wyraził też żal, że bardziej szczegółowa dyskusja nad wieloma poruszonymi w referacie zagad­ nieniami jest niemożliwa ze względu na brak czasu. Konieczność przeprowadzenia dyskusji między etnografami a socjologami i przedstawicielami innych dyscyplin odnośnie do współpracy w badaniach proble­ m ó w interesujących wspólnie te nauki poruszył doc. Nowakowski. W obecnej chwili, gdy wysuwany jest szeroki program rozwoju badań terenowych, dyskusja taka jest bardzo potrzebna. Konieczność kontynuowania i rozszerzania badań nad kulturą ro­ botniczą omówiła dr Dobrowolska, określając je jako integralną część badań nad dziejami kultury mas pracujących w Polsce. Prof Zawistowicz-Adamska m ó w i ł a o bardzo istotnym znaczeniu specjalizacji w poszczególnych działach etnografii, jak w zagadnieniach artystycznych, k u l ­ tury społecznej i in. Badania, jakie ma podjąć nasza nauka, winny być prowadzone kompleksowo, przez specjalistów z różnych dziedzin, gdyż ogólnie wykształconemu etnografowi zawsze będą się pewne zagadnienia wyślizgiwać. Powinni być także soc­ jologowie zaznajomieni dobrze z problemami etnografii, tak samo jak muzykolodzy, historycy, poloniści i inni. Z dyscyplinami pogranicznymi winni się etnografowie zapoznawać stosownie do swych zainteresowań. Problem ż y w e j i zamarłej rzeczywistości historycznej poruszył prof. T. Seweryn. Jego zdaniem referent omówił głównie tę pierwszą, ale nie należy zapominać, że rzeczywistość zamarła jest dla nas również bardzo ważna. Do tej zamarłej czy zamierającej rzeczywistości należy szereg bardzo ciekawych w y n a l a z k ó w chłopskich, jak i wiele w y t w o r ó w kultury materialnej. W 181f> r. chłop z powiatu bialskiego, Bożek, skonstruował samochód poruszany parą, inny chłop robił w 1867 r. próby z szybowcem własnej konstrukcji. Z drugiej strony ogromna dziedzina kultury l u ­ dowej, a mianowicie sztuka ludowa, pozostaje mimo wszelkie przemiany nadal żywa. Jej elementy, pochodzące z ubiegłych wieków, mogą wejść do sztuki socja­ listycznej i wchodzą rzeczywiście. Dla dobra naszej kultury narodowej i jedna, i druga rzeczywistość historyczna musi być przedmiotem dokładnych badań. Niektórzy uczestnicy dyskusji poruszyli zagadnienie badań nad współczesnością i powiązania ich z potrzebami praktyki. Zdaniem mgr Pietraszka bardzo korzystnym i potrzebnym przedsięwzięciem byłoby podjęcie w jak najkrótszym czasie zespo­ lonych badań nad przeobrażeniami współczesnej wsi i kształtowaniem się nowych ośrodków skupiających klasę robotniczą. Udział w nich powinni brać socjologowie, etnografowie, ekonomiści, historycy i przedstawiciele innych zainteresowanych dy- �424 K R O N I K A scyplin. Badania te dałyby obraz naszej rzeczywistości, a równocześnie przyniosłyby cenne wskazania praktyczne. „Jest pewnym paradoksem fakt, że etnografia należąca w ramach P A N do Instytutu Historii Kultury Materialnej ma powiązania z prak­ tyką głównie na odcinku zdobnictwa, muzykologii itp." Podczas gdy u nas wysu­ wane są wątpliwości, czy etnografowie mogą prowadzić badania nad ośrodkami miejskimi i klasą robotniczą, to na przykład w Stanach Zjednoczonych od wielu lat zacieśnia się w badaniu tych problemów współpraca etnografów, socjologów, psychologów, ekonomistów i in. Publikacje podające wyniki tych badań stwier­ dzają, że były one nader owocne. Również mgr A. Matejko w y s u n ą ł twierdzenie, że potrzeby życia praktycznego wskazują na konieczność rozszerzenia zakresu badań etnograficznych. Na przykład budownictwo mieszkaniowe nasuwa szereg zagadnień, które mogłyby być wdzięcz­ nym przedmiotem dla badań etnografa. Podobnie sprawa ożywienia życia kultural­ nego w małych miasteczkach mogłaby otrzymać ze strony etnografów wydatną po­ moc. Etnografia jest w ogóle jedną z tych dyscyplin, których związek z bieżącym życiem, z praktyką budownictwa socjalistycznego zarysowuje się szczególnie jasno i wyraźnie. Mgr Kmiecik podkreślił w swej wypowiedzi korzyści, jakie odniósł w swej dotychczasowej współpracy z etnografami na odcinku organizowania pracy ludo­ wych zespołów artystycznych. Etnografowie nie zawsze jednak dysponują odpo­ wiednią znajomością poszczególnych regionów i dlatego zdarza się, że do repertuaru pomyślanego jako regionalny dostają się elementy obce. Bardzo wiele pożytku przy­ niosłoby gromadzenie przez etnografów współczesnej samorodnej twórczości chłop­ skiej. O korzyściach współpracy przedstawicieli etnografii oraz ekonomiki rolnej i agronomii m ó w i ł mgr P. Kaleciak. Etnograf przy tej współpracy odnosi n i e w ą t ­ pliwą korzyść, zdobywając fachowe spojrzenie na zagadnienia gospodarki chłopskiej. Zaś wykrycie czynników faworyzujących lub hamujących postęp gospodarczy na określonym terenie, którego może dokonać etnograf, oddaje znaczne usługi agrono­ mom i ekonomistom w poznaniu specyfiki danego terenu. Etnograf, jako lepiej za­ znajomiony z kulturą chłopską, posługujący się w badaniach terenowych skrupu­ latnie wypracowanymi metodami, łatwiej wykrywa specyficzne warunki regionalne niż kierujący się ogólnymi wzorami agronom czy ekonomista. O m ^ w i a n ł była także sprawa szczegółowych metod w etnografii, którą poruszali głównie młodzi pracownicy naukowi i studenci. Mgr Kwaśniewicz zaznaczył, że metoda porównawcza nie może być uznana w etnografii za wyłączną, gdyż w od­ niesieniu do problematyki X I X i X X w., dominującej dziś w naszych badaniach, znajduje ona ograniczone zastosowanie. Dlatego obecnie należy postulować „nie tylko aplikowanie w tych czy innych badaniach metody porównawczej, ale też przystosowanie do pracy badawczej etnografa założeń analizy krytycznej źródeł, wypracowanych przez historię". Zagadnienie to omówiła szerzej T. Dobrowolska. W literaturze etnograficznej brakuje opracowań przedstawiających zasady postę­ powania krytycznego wobec źródeł etnograficznych. Zasady te znajdziemy w me­ todologii historycznej. Uwzględniając całą specyfikę etnografii można przyjąć, że zasady historycznej krytyki źródeł nadają się w pełni do zastosowania w naszej dyscyplinie. Źródła zastane, którymi posługuje się etnograf, nie różnią się w za­ sadzie od źródeł badanych przez historyka i w pełni podlegają krytyce heury­ stycznej. Inaczej przedstawia się sprawa ze źródłami w y w o ł a n y m i przez badacza, gdzie szereg czynności analityczno-krytycznych musi etnograf w y k o n a ć już w trak- �KRONIKA 425 cie powstawania źródła. Ma on przy tym dużą możność konfrontowania otrzyma­ nych przez siebie źródeł z rzeczywistością, do której się odnoszą, na drodze bez­ pośredniego stykania się z nią, to znaczy na drodze praktyki, tak istotnej jako kry­ terium prawdziwości. Zagadnienie to poruszyła również I . Cywińska, dając przykłady bardzo niedo­ kładnych przekazów dawniejszej literatury etnograficznej. Dowolność stosowanych w niej określeń (dawniej, kiedyś, w tej okolicy itp.) zmusza badającego do prze­ prowadzania krytyki, opartej o zasady krytyki historycznej. B. Jałowiecki omówił możliwość zastosowania w badaniach historyczno-terenowych metody progresywnej. Badając budownictwo ludowe w Tyńcu napotkał on szereg domów, budowanych w pewnych odstępach czasu po sobie i nie naruszonych zasadniczo przez późniejsze przebudowy. Pozwoliło to na uniknięcie żmudnego cofania się wstecz metodą retrogresywną. Zależność doboru materiałów źródłowych od podjętych tematów badawczych omawiał M. Pokropek. Do gruntownych badań na przykład nad budownictwem potrzebne są szerokie studia także w dziedzinie historii osadnictwa, historii gospo­ darczej, geografii, ekonomiki, lingwistyki i in. Przeciwko temu nie należy prote­ stować, gdyż domena etnografa sięga wszędzie tam, gdzie znajduje on potrzebne dla podjętych badań źródła. Aby postulat integralnego opracowania problemu mógł być urzeczywistniony, należy prowadzić badania w w ą s k i m zakresie i dopiero w oparciu o wyniki całego szeregu tych badań budować wiedzę o kulturze ludowej. Należałoby jeszcze wymienić kilka bardziej szczegółowych problemów meto­ dologicznych, poruszonych w dyskusji. Prof. Moszyński zakwestionował słuszność używania terminu „etnos" jako bardzo niejasnego i niezgrabnego, odrzucając go zupełnie i oświadczając się za utrzymaniem używanego u nas od dość już dawna terminu „grupa etniczna". W tej sprawie wypowiedział się także prof. Gajek stwierdzając, że terminy „grupa etniczna" czy „grupa etnograficzna" również budzą u niego wątpliwości i nie mają ustalonego zakresu, wobec czego jakieś szczególne dyskryminowanie terminu „etnos" nie jest słuszne. Prof. Moszyński zwrócił także uwagę, że tytuł jednego z rozdziałów referatu „Rekonstrukcja aktualnej rzeczywi­ stości" jest sam przez się niezrozumiały. Dyskutowany był również termin „masy pracujące". Niektórzy uczestnicy dyskusji (najwyraźniej prof. Reinfuss) opowiedzieli się za sformułowaniem „historia kultury warstw nieelitarnych", inni podkreślali małą precyzję pojęcia „masy pracujące" (prof. Gajek). Przechodząc do zagadnień związanych z uniwersyteckim studium etnografii, o których wspominali przede wszystkim asystenci i studenci tego studium, należy w y m i e n i ć na pierwszym miejscu wypowiedź mgr Z. Szyfelbejn. Jej zdaniem szerokie dyskutowanie zakresu etnografii „nie zmieni oczywistego faktu, że stoimy wobec znacznego rozszerzenia przedmiotu badań etnograficznych w stosunku do okresu międzywojennego. Odbija się to zarówno w pracy naukowo-badawczej, jak i w dzia­ łalności naukowo-dydaktycznej". Wiązanie pracy naukowej z dydaktyką jest w ośrodkach uniwersyteckich konieczne, ale związane z szeregiem trudności. Wy­ kłady kursowe, obejmujące stosownie do obowiązującego programu wszystkie kon­ tynenty i wszystkie epoki historycznego rozwoju ludzkości, bardzo poważnie utrud­ niają specjalizację. Solidne przygotowanie się do w y k ł a d ó w i ćwiczeń, zwłaszcza przez pomocniczych pracowników naukowych, jest praktycznie niewykonalne. Ogrom zagadnień zmusza do spłycania ich, a na tym cierpi i praca badawcza, i dydak­ tyczna. Szerokie pojmowanie przedmiotu etnografii „musi wpłynąć na zawężenie specjalizacji poszczególnych pracowników i musi im dać prawo do tej specjali­ zacji". Konsekwencją dzisiejszej konferencji winna być także reforma programu �426 KRONIKA uniwersyteckiego. Wiele luk istnieje w etnografii ludów prymitywnych, có nie po­ zwala na stworzenie syntezy historycznej ich rozwoju. „Wyniki badań historycznoetnograficznych prowadzą do wniosku, że specyfika rozwoju poszczególnych ludów w okresie wspólnoty pierwotnej »wzrasta« w momencie zwiększania się naszej wiedzy o nich". W. związku z tym pierwszoplanowym zadaniem są badania historyczno-monograficzne nad poszczególnymi zagadnieniami, co znowu zależy od prze­ prowadzenia specjalizacji — także na sekcjach uniwersyteckich historii kultury materialnej. Sprawę zdobycia przez studentów etnografii dobrego przygotowania do oadan terenowych poruszyła A. Bonikowska. W zorganizowanych przez Koło Naukowe przy Zakładzie Etnografii UW badaniach terenowych w ubiegłym roku okazało się, że „jedną z najbardziej dotkliwych trudności dla niedoświadczonego etnografa jest sprawa właściwego rozumienia ustosunkowania się wsi do prowadzących badania" oraz sprawa „rozdźwięku między pracą umysłową a fizyczną, który w tym wypadku nabiera swoistego sensu". Brak porozumienia z informatorem w p ł y w a - na młodego badacza deprymująco. Trudności te mogłyby przełamać częste badania terenowe, ale w czasie trwania studiów jest tych badań bardzo mało; odbywa się je zaledwie 2—3 razy, gdyż na większą ilość brak jest środków. Odbija się to źle również na pracach magisterskich. Wszystko to przemawia za wydatnym zwiększeniem badań terenowych w czasie studiów. Za ulepszeniami w programie studiów wypowiedziała się również B. Ogrodzka Po czterech latach studiów absolwenci etnografii są „etnografami ogólnymi". Mają po trosze wiadomości z każdej dziedziny; brak im umiejętności zorganizowania sobie warsztatu do pracy nad zagadnieniem wycinkowym. Wskutek tego absolwenci nie zawsze potrafią sobie „wyrobić spojrzenia na wybrane zagadnienie na bazie w s p ó ł ­ czesnych wymogów". Konieczne jest rozszerzenie tematyki zajęć także z dyscyplin pomocniczych, jak statystyka, ekonomia rolna i in. Zagadnienia te były poruszane jeszcze przez paru innych dyskutantów, przy czym przypomniana została inicjatywa w y k ł a d o w c ó w i studentów krakowskich wprowadzenia tak potrzebnego dla etno­ grafa historii społeczno-gospodarczej Polski na tle dziejów społeczno-gospodar¬ czych Europy. Z innych zagadnień, które były przedmiotem referatu, omawiany b y ł stan etno­ grafii poza granicami Polski. Prof. Frankowski stwierdził, że w etnografii radziec­ kiej najlepiej rozwinęły się badania etnogenetyczne, zaś wiele innych zagadnień, zwłaszcza teoretycznych, rozwija się jeszcze słabo. Na wyższy od radzieckiego po­ ziom naszego muzealnictwa etnograficznego zwróciła u w a g ę prof. Prufferowa. Pod­ kreśliła ona również wszechstronność i historyczne ujmowanie problemów przez etnografię skandynawską, zwłaszcza przez Erixona. Badania etnograficzne nad pro­ blematyką robotniczą w niektórych krajach omawiała dr Dobrowolska. Ważny postulat natury organizacyjnej w y s u n ą ł mgr Biały, mianowicie organi­ zowanie stałych, corocznych zjazdów młodych etnografów. Gdy w poszczególnych ośrodkach istnieją różne kierunki badań i różne możliwości rozwoju, a nawet wy­ twarzają się pewne tendencje zaściankowe, zjazdy te mogłyby odegrać ważną rolę jako baza dla wymiany myśli i doświadczeń oraz wzajemnego zbliżenia. Jak podkreślili niektórzy uczestnicy dyskusji, referat prof. Dobrowolskiego obej­ m o w a ł tak szeroki wachlarz zagadnień, że siłą rzeczy nie wszystkie z nich były w jednakim stopniu przedmiotem dyskusji, niektóre były poruszane zupełnie mar­ ginalnie, inne całkiem opuszczono. Jeżeli chodzi o bardziej szczegółowe uwagi i dy­ gresje, to te zostały w niniejszym sprawozdaniu ze względu na brak miejsca po­ minięte. W całej dyskusji wzięło udział 27 uczestników konferencji. �KRONIKA 427 W zakończeniu dyskusji prof. Dobrowolski wygłosił dłuższe przemówienie, w którym ustosunkował się do wypowiedzi dyskutantów oraz rozwinął niektóre ze sformułowań zawartych w referacie **. Na wstępie wyraził podziękowanie za konstruktywne uwagi krytyczne zaznaczając, że ze swej strony dążył do jak n a j ­ rzetelniejszego w y w i ą z a n i a s i ę z przyjętego obowiązku opracawnia referatu. W y ­ powiedź jego jest uporządkowana rzeczowo według problemów poruszonych w re­ feracie. „Już w Dwóch studiach nad powstaniem kultury ludowej w Karpatach Za­ chodnich — mówił prof. Dobrowolski —• wypowiedziałem pogląd, że należy dążyć do integralnego, wszechstronnego oświetlenia ... badanej rzeczywistości. To inte­ gralne oświetlenie jest chyba celem najgłębszym uczonego bez względu na to, z jaką dyscypliną społeczną jest związany, bo podział na dyscypliny jest raczej podziałem formalnym, w y n i k ł y m z takich czy innych konieczności, gdy rzeczywistość badana jest czymś niezależnym, bogatym w swych powiązaniach, czymś, co wymaga często wychylania się poza własną dyscyplinę". Przechodząc następnie do szczegółowych zagadnień zatrzymał się prof. Dobro­ wolski nad sprawą ujmowania przedmiotu i zakresu nauk. Wymienione na początku referatu dwie tendencje w ujmowaniu przedmiotu i zakresu poszczególnych dy­ scyplin: dogmatyczna i realistyczno-praktyczna, pojawiały się w nauce zawsze. „Byli uczeni, którzy nie pozwalali wychylać się poza pewne przegródki delimitacyjne w odniesieniu do konkretnej dyscypliny; ale te koncepcje umierały, bo życie stale niesie nowe zjawiska i w związku z tym nauka musiała się odświeżyć". Tenden­ cje do przesadnie ścisłego, dogmatycznego wyznaczania granic poszczególnych dy­ scyplin w y w o ł y w a ł y niepotrzebne, bezprzedmiotowe spory i nieporozumienia. „Nie da się w naukach społecznych wyodrębnić jakiejś dyscypliny w sposób bezwzględ­ nie precyzyjny, bo kultura jest splotem tak głęboko powiązanych zjawisk, że nie można ich wykrajać nie naruszając istoty tej rzeczywistości. Dlatego w y s u n ą ł e m koncepcję realistyczno-praktyczna. Można ją nazwać inaczej dynamiczno-praktyczną, wychodzi bowiem z założenia, że dyscypliny naukowe mają zmienne, ruch­ liwe granice". „Realistyczne spojrzenie oznacza, że dana nauka musi uwzględniać ogólne warunki rozwojowe, w jakich się znajduje, i poziom innych nauk. Etnografia nie może żyć i istnieć bez kontaktu z innymi dyscyplinami historycznymi i dyscy­ plinami dotyczącymi w ogóle człowieka. Poza tym nie ulega żadnej wątpliwości, że potrzeby społeczne wyznaczają naukom słuszne postulaty [...] Bo jeśli życie chcemy doskonalić na różnych odcinkach, musimy je poznać, a przez poznanie naukowe dać potężne narzędzie do świadomego budowania nowej rzeczywistości". Na gruncie powyższych w y w o d ó w zajął się prof. Dobrowolski zagadnieniem zakresu etnografii. Nawiązując do uwag w dyskusji przypomniał, że cele i metody każdej nauki zależą od jej przedmiotu. Dlatego stwierdzenie, że zakres etnografii winien być określony przez jej cele, nie przyczynia się do rozwiązania tego zagad­ nienia. Poza tym referent pojmuje zakres etnografii szerzej niż zakres nauki o etnosie, która dopiero krystalizuje się, a' którą wymienił jako jeden z sześciu działów etnografii. Jeżeli chodzi o Sam termin „etnos", to może on budzić pewne w ą t p l i ­ wości, ale termin „grupa etniczna" nie jest bardziej precyzyjny od niego. Pojęcie grupy jako pojęcie socjologiczne ma ściśle określone znaczenie, zakładające istnie­ nie więzi. Jeżeli chodzi o odrębności etniczne, to „dotyczą one nie tylko mas pra- ** Wypowiedź prof. Dobrowolskiego przytoczona jest w obszernych fragmen­ tach, zawierała bowiem rozszerzenie niektórych myśli wypowiedzianych w referacie oraz stanowiła w pewnym stopniu podsumowanie w y n i k ó w dyskusji. �428 K R O N I K A cujących, ale i klas posiadających, jak i tych wszystkich ugrupowań, które znajdują się między klasami panującymi a wyzyskiwanymi. Wszystkie te kategorie społeczne wchodzą oczywiście w zakres badań nad społecznością etniczną". W tym względzie referent zgadza się z opiniami wyrażonymi w dyskusji. Z kolei prof. Dobrowolski wyjaśnił, że problem historii kultury mas pracują­ cych był w referacie traktowany również jako jedno z zadań badawczych, a nie jako wyłączny przedmiot etnografii. Proponowany w dyskusji termin „warstwy nieelitarne" zawiera również znaczne trudności delimitacyjne, podobnie jak termin „masy pracujące". Nawiązując do uwag prof. Pazdura referent stwierdził, iż nie ulega w ą t ­ pliwości, że pojmowana według dawnych założeń kultura ludowa wygasa i etno­ grafia w niedługim czasie utraciłaby swój dawny przedmiot badawczy. W zakończeniu tych uwag prof. Dobrowolski przypomniał, że w referacie swym starał się skodyfikować stan faktyczny, jaki już istniał w etnografii polskiej, to znaczy uporządkować działy już objęte przez etnografię względnie takie, w których etnografia stawia dopiero pierwsze kroki. Zakres tematyki etnograficznej jest fak­ tycznie szerszy niż proponowany przez niektórych uczestników dyskusji, a fakt ten jest nieodwracalny. Prof. Dobrowolski przypomniał dalej, że w napisanej w 1937 r. pracy o głównych zadaniach etnografii polskiej proponował, aby każda generacja tworzyła obraz otaczającej ją rzeczywistości i aby w badaniach etnograficznych ł ą ­ czony był historyczny i socjologiczny kąt widzenia. Te postulaty zwyciężają obecnie. Na tym tle propozycja doc. Nowakowskiego dotycząca zorganizowania wspólnych dyskusji etnografów, historyków i socjologów jest bardzo słuszna i pilna. Przechodząc do badań nad kulturą robotniczą prof. Dobrowolski przypomniał, że kierowany przez niego zakład zajmował się pewnymi jej problemami, przede wszystkim społecznymi, jeszcze przed rokiem 1939, podejmując badania socjograficzne w oparciu o drukowany kwestionariusz. Problematyka kultury robotniczej wyrosła z podobnych w a r u n k ó w społecznych, z jakich wyrosła problematyka kultury chłopskiej. W ustroju feudalnym problem kultury chłopskiej nie istniał. To, że szlachta przyjmowała chłopską w i e d z ę rolniczą, nie równało się uznaniu dla k u l ­ tury chłopstwa, którym szlachta gardziła. „Wiedza chłopska była potrzebna, gdy chodziło o eksploatację chłopa, ale to nie oznaczało uznania wartości kultury pol­ skiego chłopa". Zainteresowanie się chłopem i jego kulturą przyszło z Rewolucją Francuską i upadkiem państwa polskiego, z w a l k ą o przebudowę ustroju i nie­ podległość narodu, podjętą przez postępowe i patriotyczne elementy. A jeśli przyszła fala zainteresowania kulturą robotniczą, to znowu na tle walki. Książka Engelsa Die Lage der arbeiten Klasse in England, wydana przez niego w 1845 r., była pro­ testem przeciwko sytuacji społecznej, jaka istniała w Anglii. Wyrosła z buntu czło­ wieka, który miał zdolność do przeżywania tego, co nazywamy oburzeniem mo­ ralnym. Uważam, że w procesie praktyki społecznej, wiodącej do buntu przeciw krzywdom społecznym oburzenie moralne jest szczególnie ważne. Engels nie był etnografem, ale tocząc w a l k ę o wyrwanie klasy robotniczej z dotychczasowych w a r u n k ó w i o danie robotnikowi lepszych możliwości życia, uchwycił świetnie szereg zagadnień związanych z kulturą materialną robotników Anglii. Wielu najszlachetniejszych ludzi w Europie w X I X i X X w. kierowało wzrok nie tylko na same ideologiczne i polityczne strony życia robotników, ale zwracało swą u w a g ę na ich sytuację kulturalną. T u tkwi źródło zainteresowań kulturą robotniczą. Ponieważ ruchy polityczne i społeczne łączyły się przede wszystkim z problematyką emancypacji ekonomicznej i politycznej, wobec tego kierunek marksistowski może stosunkowo słabo uwzględniał zagadnienie kultury robotniczej. Ale z pomocą przy- �KRONIKA 429 szyli m. in. historycy, a przede wszystkim etnografowie. Ma to starą tradycję. Etnografia powinna być dumna, że jest tą nauką, która zwróciła u w a g ę na lud wsi i jego kulturę; tak samo może być dumna, że skierowała się do zagadnień kultury klasy robotniczej". „Przyjście do w ł a d z y klasy robotniczej w Związku Radzieckim, potem po­ wstanie państw demokracji ludowej zmieniły zupełnie warunki naukowego badania kultury klasy robotniczej. Historycy zajęli się przede wszystkim dziejami kształto­ wania się klasy robotniczej, jej strukturą, jej położeniem materialnym i rozwo­ jem robotniczych ruchów społecznych. Zagadnienia te podejmowali historycy mark­ siści i niemarksiści w związku z badaniami nad klasą robotniczą. Powstały jednak ogromne luki badawcze. Nie jest przypadkiem, że tylko niewielu etnografów i socjografów interesowało się klasą robotniczą i jej kulturą. Problematyka ta nie leżała w interesie klas panujących. Z tego musimy sobie zdać sprawę. A przecież zagad­ nienie przejścia od kultury chłopskiej do robotniczej ma niezwykły urok badawczy. L u k i badawcze zawinione przez przeszłość musimy wypełnić". „Wysuwane przez niektórych uczestników dyskusji wątpliwości w związku z pro­ blematyką robotniczą w etnografii powinny zastać, jak myślę, rozproszone. Etno­ grafii nie grozi zagubienie s i ę przy podejmowaniu badań nad kulturą robotniczą. Metody stosowane w badaniach nad kulturą wsi dają się doskonale stosować do studiów nad kulturą robotniczą. Oczywiście, że do badań nad kulturą klasy robot­ niczej trzeba się specjalnie przygotować, ale obawa przed jakimś zagubieniem się jest całkowicie nie uzasadniona [...] Tak samo nie uzasadnione są obawy, że etno­ graf musiałby przygotować się specjalnie, to znaczy poznać historię klasy robotni­ czej, specyficzne warunki życia robotniczego itp. [•••] Uważam, że obowiązkiem k a ż ­ dego uczonego-humanisty jest zapoznanie się z historią klasy robotniczej [...] Oczy­ wiście w badaniach naukowych trzeba te zagadnienia pogłębić i myślę, że w ł a ś c i w i e pojęta specjalizacja rozstrzyga to zagadnienie [...] Należy natomiast odrzucić pro­ pozycję, aby badania nad kulturą robotniczą przejęła socjologia [...] Socjolog intere­ suje się wytworami kultury materialnej bądź od strony społecznych podłoży roz­ woju zjawisk kulturowych, bądź od strony ich funkcji społecznych [...] Ale socjo­ log nie zajmuje się ubiorem jako takim, pożywieniem, mieszkaniem, narzędziami sa­ mymi dla siebie. T e zagadnienia stanowią domenę pracy przede wszystkim etno­ grafa". „Gdyby chodziło o problem rozgraniczenia zadań badawczych między etnografię, historię i socjologię w związku z problematyką klasy robotniczej, to sprawa jest dość prosta (oczywiście ścisłej delimitacji przeprowadzić nie można). Mianowicie za­ gadnienie kształtowania się klasy robotniczej, położenia klasy robotniczej, zagad­ nienie organizacji robotniczych i ruchów społecznych byłoby domeną historii i w tym kierunku rozwój nauki wyraźnie idzie. Socjolog opracowałby zagadnienia struktury klasy robotniczej, problem więzi, asymilacji, akomodacji robotników w nowych środowiskach itp. zagadnienia. Pozostaje natomiast duża dziedzina stanowiąca wielką lukę badawczą — dziedzina kultury materialnej, życia rodzinnego, obyczaju robotniczego, folkloru robotniczego, tradycji, nawet magii [...] Kto ma badać te za­ gadnienia? Socjolog się nimi zwykle nie zajmuje, historyk też nie poświęca im spec­ jalnej uwagi. Jest to problematyka niewątpliwie etnograficzna. I teraz budzi się pytanie: Jeśli w Związku Radzieckim etnografia ma bardzo cenne osiągnięcia w tej dziedzinie, przede wszystkim w zakresie folkloru robotniczego, jeśli na łamach »Woprosów Fiłosofii« spotykamy artykuł o współpracy etnografów z historykami na tym m. in. polu, jeśli w krajach demokracji ludowej, zwłaszcza w Czechosło­ wacji, budzi się ż y w i o ł o w y ruch etnograficzny do poznania kultury robotniczej, �43« KRONIKA jeśli ruch ten manifestuje się nawet w krajach kapitalistycznych (W. E . Peuckert w przeglądzie dorobku etnografii światowej 1953 daje systematyczny obraz zagad­ nień robotniczych, jakimi etnografia zajmowała się w ciągu ostatnich 20 lat...), jeśli w kapitalistycznej Ameryce, w Anglii, we Włoszech, we Francji w y s t ę p u j e zrozu­ mienie dla badań nad folklorem robotniczym, to my w Polsce Ludowej, my etnogra­ fowie, mamy uchylać się od tego zadania? Wydaje mi się, że ta sprawa jest prze­ sądzona, bo istnieją już tradycje w zakresie badań nad kulturą klasy robotniczej, a nowe prądy mają to do siebie, że zwyciężają to, co stare". Następnie prof. Dobrowolski przeszedł do omówienia powiązań między socjo­ logią a etnografią. „Z wielkim uznaniem i zaciekawieniem śledzimy zjawisko [...] narastania wielkiej przyjaźni między socjologią i etnografią. Dał temu początek jeszcze Morgan. Morgan bowiem z wynilsów w ł a s n y c h badań terenowych skonstru­ ował zasadniczą koncepcję ewolucji, którą przejął do swego Systemu socjologicznego Engels. To była pierwsza przyjaźń między etnografią a socjologią. Takich przy­ kładów [...] było bardzo wiele. Przecież cała szkoła durkheimowska korzystała z do­ świadczeń etnografii, co w i ę c e j , kierowała swych uczonych do tematów etnogra­ ficznych. Najbardziej klasycznym powiązaniem etnografii i socjologii jest jednak kierunek funkcjonalny Bronisława Malinowskiego, [który ...] jest połączeniem soc­ jologii i etnografii, połączeniem francuskiej szkoły socjologicznej z etnografią". M a ­ linowski, jak go niedawno określono, był genialnym meteorem, sprawcą najwięk­ szego fermentu w etnografii X X wieku. Do uczonych, wiążących w swoich bada­ niach obie te dyscypliny, należał Radcliff-Brown, Thurnwald, obecnie Warner, wy­ bitny amerykański etnograf i socjolog. „Nie ulega wątpliwości, że »małżeństwa« etnograficzno-socjologiczne są zjawiskiem bardzo trwałym i korzystnym. Bo roz­ wój etnografii idzie po linii przyswojenia sobie historyczno-socjologicznego kąta w i ­ dzenia. Wiano, wniesione przez etnografię, było niezmiernie cenne. T k w i ono przede wszystkim w metodach badań terenowych, wypracowanych głównie przez Malinow­ skiego i jego uczniów". W dalszym ciągu swej wypowiedzi przeszedł prof. Dobrowolski do bardziej szczegółowych kwestii, wysuniętych w toku dyskusji. Jeżeli chodzi o możliwości dojścia do pierwotnego stanu reliktów, to w pewnych wypadkach (np. odnośnie do ustrojów gruntowych) osiągnięte wyniki można uznać za pewne, gdy w innych wy­ padkach (np. przy instytucjach społecznych) napotykamy poważne trudności. Moż­ liwość stosowania metody statystycznej w etnografii jest problemem skomplikowa­ nym i obszernym. W granicach jednak możliwości powinniśmy dążyć do statystycz­ nego ujmowania zjawisk (np. dane Zakładu Ubezpieczeń umożliwiają dokładne zorientowanie się, jak w badanej wsi wygląda problem zabudowań, z czego są zbu­ dowane, czym pokryte itp.). Ważne znaczenie przedstawia, zdaniem referenta, poruszony przez prof. Mo­ szyńskiego problem nawiązania danych etnograficznych do archeologii. „Należy pod­ nieść jednak, że między epokami oświetlonymi tylko przez źródła archeologiczne ist­ nieje wiele w i e k ó w bytu historycznego, którego znajomość zawdzięczamy przede wszystkim tekstom pisanym. Badania nad dziejami kultury chłopskiej świadczą, że kultura ta przechodziła wiele faz rozwojowych tak zasadniczo różnych, o których mało jeszcze wiemy, gdyż są to zagadnienia słabo jeszcze przepracowane [...] Zdaje mi się, że zespół archaiczny elementów kulturowych, o którym tu była mowa, jest stosunkowo nieliczny. W nawiązaniach danych etnograficznych p o w i n n i ś m y przede wszystkim kierować naszą u w a g ę na średniowiecze, zwłaszcza na X I V i X V w., Z tej bowiem epoki pochodzi bardzo dużo reliktów kultury ludowej X I X i X X w." �KRONIKA 431 Zamknięcia konferencji dokonał prof. W. Dynowski, kierownik I V działu I n ­ stytutu Historii Kultury Materialnej P A N , stwierdzając, że zasadnicze podsumo­ wanie dyskusji i w y n i k ó w konferencji zawarte było już w k o ń c o w y m wystąpieniu prof. Dobrowolskiego. W dobie obecnej — mówi prof. Dynowski — „jesteśmy ś w i a d ­ kami charakterystycznego rozszerzania się zainteresowań etnografii". Zjawisko to, uznane już w etnografii światowej, w y w o ł u j e u nas jeszcze dyskusje spowodowane przez specyfikę naszych stosunków, m. in. problem stosunku etnografii do socjo­ logii, który dla pewnej części etnografów jest niejasny. Dyskusja toczyła się dokoła dwóch zasadniczych kwestii: 1) stwierdzenia obecnego stanu rzeczy i 2) szukania nowych dróg postępowania. Wykazała ona, że konferencja nasza była bardzo po­ trzebna. Wypowiedzi najmłodszych adeptów etnografii, mówiących o swych k ł o p o ­ tach i próbach ich przezwyciężenia, świadczą o tym, że „możemy liczyć na młodą kadrę i należy życzyć sobie, abyśmy mogli w pełni ułatwić młodym pracę". W za­ kończeniu prof Dynowski złożył opdziękowanie autorowi referatu oraz uczestnikom konferencji i wyraził przekonanie, że tematyka obecnej konferencji będzie jeszcze w poszczególnych środowiskach przedmiotem dalszych ż y w y c h dyskusji, które do­ prowadziłyby do opracowania podstaw metodologicznych i organizacyjnych, n a j ­ bardziej odpowiadających współczesnym potrzebom etnografii polskiej. Edward Pietraszek � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d1a183bf782b6a03a2db327a4c162f08.pdf 0e006b5a914430788869f040be3de929 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3959 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1954 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3706 Title A name given to the resource Recenzje i sprawozdania / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1954 t.8 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1954 t.8 z.2; s.119-129 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text B I E L I C E R W. N . : N A R O D N A J A ODIEŻDA U D M U R T O W , M A T I E R I A Ł Y К E T N O G E N E Z U ( A K . N . ZSRR. T r u d y I n s t i t u t e E t n o g r a f i i i m . E. Mikłucho-Makłaja, Nowaja Serija, t o m X ) , s. 142, 76 r y s . w t y m 10 t a b l . k o l o r , n a k r e d z i e , 1 m a p a W pracy tej autorka systematyzuje i omawia m a ­ teriały, odnoszące się d o u b i o r u U d m u r t ó w ( W o t i a k ó w ) , ogłoszone d r u k i e m , znajdujące się w m u z e a c h i z g r o m a d z o n e osobiście p o d c z a s e k s p e d y c j i e t n o g r a ­ f i c z n y c h w 1930, 1931 i 1938 r . S t a r a się o n a w y k a z a ć p o c h o d z e n i e poszczególnych f o r m u b i o r u l u d o w e g o , i c h ewolucję oraz odbicie w n i c h stosunków r o d z i n n o - p r a w n y c h i różnic społecz¬ n y c h . R ó w n o c z e ś n i e a u t o r k a p o r u s z a z a g a d n i e n i e zna­ czenia u b i o r u j a k o w y t w o r u a r t y s t y c z n e j twórczości ludowej U d m u r t ó w . P r a c a z a w i e r a o p i s y t e c h n i k i w y k o n a n i a ubiorów, f o r m y k r o j u o r a z z m i e r z a d o określenia środowiska i czasu w y s t ę p o w a n i a poszczególnych części u b r a n i a . Autorka traktuje ubiór j a k o d o k u m e n t h i s t o r y c z n y , który c h a r a k t e r y z u j e etniczną swoistość l u d u , jego kulturę o r a z w y k a z u j e z w i ą z k i z l u d a m i sąsiednimi U d m u r t o w i e , d a w n i e j z w a n i W o t i a k a m i , należą dó północno-wschodnich F i n ó w i liczą o k . 600.000 l u d z i T w o r z ą r e p u b l i k ę autonomiczną o obszarze 32 t y s . k m ze stolicą I ż e w s k i e m . T r u d n i ą się uprawą r o l i . W z a ­ r a n i u s w e j ł r s t o r i i z n a j d o w a l i się U d m u r t o w i e p o d s i l n y m w p ł y w e m d a w n y c h Czuwaszów c z y l i Bułgarów nadwołżańskich a następnie p o d p a n o w a n i e m T a t a ­ rów o c z y m w s p o m i n a m i c h podania l u d o w e Po p o ­ konaniu starów Moskwa zwolnła Udmurtów w 1587 r o d nłaTen-a i m to ny dS U d m ^ t ó w Г leża także t z w B e s e r m e n o w i e S t a n o w i o T z u L u r IfzowanyszczeptatarTk" ^ " W . N . B i e l i c e r podzieliła s w o j ą pracę n a 10 r o z d z i a ­ łów: 1 — źródła; 2 — t e c h n i k a w y t w a r z a n i a m a t e ­ riałów, a w i ę c przędzenie i t k a n i e , o b r ó b k a skóry, p r o d u k c j a wojłoku wyrób o b u w i a z łyka; 3 odzież kobieca; 4 - u b i o r y głowy; 5 - obuwie; 6 ozdoby: 7 - zespoły u b r a n i o w e w s t r o j u k o b i e c y m ; 8 - odzież męska- 9 - odzież B e s e r n i e n ó w ; 10 - o r n a m e n t t k a n y i w y s z y w a n y ; w r e s z c i e zakończenie i słownik termi¬ nów w j ę z y k u u d m u r c k i m , u ż y w a n y c h w p r a c y . : b t a n o w o m z u d m u r W p i e r w s z y m rozdziale ' a u t o r k a podaje k r y t y c z n y przegląd p r a c e t n o g r a f i c z n y c h , dotyczących U d m u r ­ tów, z k t ó r y c h n a j d a w n i e j s z e odnoszą się d o X V I I I w . o r a z p r a c p a l e o e t n o e r a f i c z n y c h , w y c h o d z ą c z założe­ n i a , że z a g a d n i e n i a e t n o g r a f i i U d m u r t ó w są h i s t o r y c z ­ nie z w ' a z a n e ze s t a r o ż y t n y m i k u l t u r a m i d o r z e c z a K a ­ my a w ' ę c ananińską pianoborską czepecką oraz z kulturą' B u ł g a r ó w nadwołżańskich Z a b y t k i k u l t u r y ananińskiej w y s t ę p u j ą c e w p a s i e l a s o s t e p u , sięgają p i e r w s z e g o tysiąclecia p r z e d n . e. B y ł y o n e ściśle z w i ą z a n e z p o ł u d n i o w y m i i z a c h o d n i o s y b e r y j s k i m i k u l t u r a m i t e j e p o k i o r a z z wcześniej­ s z y m i k u l t u r a m i e p o k i brązu. W y n i k i w y k o p a l i s k w y k a z u j ą , że w epoce a n a n i ń ­ s k i e j , n a p o g r a n i c z u l a s u i s t e p u , przebiegał p r o c e s m i e s z a n i a się typów mongoloidalnych i europeidalnych. Nadbrzeżna ludność K a m y w epoce ananińskiej n a ­ w i ą z y w a ł a s t o s u n k i ze s w y m i p o ł u d n i o w y m i sąsiadami i wchodziła w szeroką orbitę w y m i a n y ze światem scytyjskim. N a p o d s t a w i e szczątków znalezionych t k a n i n oraz płaskorzeźby n a k a m i e n n e j płycie g r o b o w e j z t e j e p o k i p r z y p u s z c z a się, że istniały w ó w c z a s d w a t y p y o d z i e ż y : lżejsza - z w ł ó k i e n roślinnych o r a z c i e p l e j s z a - w e ł ­ n i a n a i f u t r z a n a . O g ó l n y w y g l ą d t e i odzieży p r z y p o ­ m n ą krótką, ujętą p a s e m odzież t y p u s c y t y j s k i e g o M a t e r i a ł y ' d o odzieży z e p o k i p i a n o b o r s k i e j ( I I I w . p r z e d п. е. — V w . n . e.) są b a r d z o u b o g i e . P e w n e 2 M o s k w a 1951. w y o b r a ż e n i e o u b i o r z e dają z n a l e z i o n e 3 f i g u r k i k o ­ biece. Zespół o d z i e ż o w y p r z y p o m i n a ubiór ludności z e p o k i ananińskiej. Następna e p o k a , od V do I X w . п. е., z p o w o d u b r a ­ k u o d p o w i e d n i c h badań a r c h e o l o g i c z n y c h , n i e w n o s i żadnych n o w y c h d a n y c h do znajomości odzieży. Z n a c z n i e l e p i e j p r z e d s t a w i a j ą się m a t e r i a ł y p o c h o ­ dzące z k u l t u r y c z e p i e c k i e j (od I X do X I V w . ) . A n a l i z a t e g o materiału p o z w a l a w y j a ś n i ć w i e l e współczesnych p r z e j a w ó w k u l t u r y U d m u r t ó w , a w szczególności do­ tyczących odzieży l u d o w e j B a r d z o u b o g o przedstawiają się źródła a r c h e o l o g i c z ­ ne i piśmiennicze, dotyczące k u l t u r y u d m u r c k i e j z o¬ k r e s u od X V do X V I I w . Z w i e k u X V I I I pochodzą l i c z n e w z m i a n k i o odzieży t e g o l u d u . Ź r ó d ł a l i t e r a c k i e z X V I I I w . podają t y l k o p r z y g o d n e w y p o w i e d z i o s t r o ­ j u Udmurtów, n i e wystarczające d l a o d t w o r z e n i a i c h pełnego zespołu o d z i e ż o w e g o . Z n a c z n i e b o g a t s z a j e s t literatura etnograficzna o U d m u r t a c h z w i e k u X I X . A u t o r k a s z c z e g ó ł o w o o m a w i a w s z y s t k i e dostępne j e j źródła piśmiennicze, t a k w j ę z y k u r o s y j s k i m j a k i w obcych — prace N . Bucha, N. Tilkego, J . M a n n i n e n a i innych D r u g i rozdział p r a c y , p o ś w i ę c o n y t e c h n i c e p r z y g o t o ­ w a n i a materiałów, z a w i e r a : 1 — szczegółowe o m ó w i e ­ nie p r z e b i e g u przędzenia i t k a n i a , opis u ż y w a n y c h n a ­ rzędzi i będących w użyciu t e c h n i k t k a c k i c h ; 2 — ob­ r ó b k ę skór, u ż y w a n y c h n a półszubki, czapki, pasy i rękawice; 3 — produkcję wojłoku n a o b u w i e i c z a p k i ; 4 — w y r ó b o b u w i a z łyka, t z w . łapci. O m ó w i e n i e odzieży k o b i e c e j w r o z d z i a l e t r z e c i m za­ c z y n a a u t o r k a od c h a r a k t e r y s t y k i m a t e r i a ł ó w w y k o p a ­ l i s k o w y c h , pochodzących z X — X I w . n . e. P r z e c h o ­ dząc do u b i o r ó w współczesnych w y o d r ę b n i a 3 t y p y k o s z u l k o b i e c y c h , różniących się k r o j e m P o d a j e b a r ­ dzo szczegółowy o p i s i c h w y k o n a n i a i zasięgu i c h użytkowania Załączony materiał i l u s t r a c y j n y « a d a się z f o t o g r a f i i oraz Г rysunków k a ż d e f k o s z u h P r z e d s t a w i o n e , z p r z o d u i z tyłu ( n a r y s u n k a c h °tZy ^znaczon^Tinia orzarywana) NastonTe a u S orzecho^ fei omóudone sa z a i S 1 n a n i S k i z a z w T c z a i b o eatoTdobione haftem W w i ^ T L S \ v n o w ' a d V mało n ^ k l n v w S p o a IZnrlt ^innXŹZ o £ v ^ Г p ł ó c i e n n y ™rń*nji ^ . f h ę s c i t ™ k o , ł i e f f e s t r o j u , a u t o r k a o p i s u j e odzież wełnianą, a w i ę c k a f ­ t a n sięgający d o k o l a n , n o s z o n y l a t e m i jesienią. D o tej g r u p y należy tez k a m i z e l k a . K a m i z e l k a jest bez rękawów. K r o j e m u p o d o b n i a się d o k a f t a n a , sięga rochę niżej b i o d e r l u b d o k o l a n . A u t o r k a p o r ó w n u j e t e n ubiór z p o d o b n y m i u b i o r a m i i n n y c h l u d ó w . N a ¬ s ępnie o p s u j e sukmanę z s u k n a s a m o d z i a ł o w e g o . W o k r e s i e z i m o w y m k o b i e t y zakładały n a s i e b i e p o k i l ­ k a t a k i c h s u k m a n . R z a d z i e j u ż y w a n e b y ł y s z u b y ze skor b a r a n i c h . W rozdziale c z w a r t y m z n a j d u j e m y opis l i c z n y c h o d ­ m i a n ubioru głowy kobiet. W r o z d z i a l e p i ą t y m o m a w i a n e są płócienne p o ń c z o ­ c h y — okrętacze o r a z łapcie ł y k o w e , k t ó r e p r z y gos­ p o d a r c e k o ł c h o z o w e j zostały w zupełności zastąpione przez o b u w i e skórzane. W r o z d z i a l e szóstym, p o ś w i ę c o n y m o z d o b o m , a u t o r ­ k a sięga w s t e c z d o w . X . J e j z d a n i e m większość m e ­ t a l o w y c h ozdób U d m u r t ó w p r z y p o m i n a o z d o b y T a t a - 119 �r ó w i B a s z k i r ó w o r a z w y k a z u j e z w i ą z k i ze W s c h o d e m , z A z j ą Średnią. O z d o b y t e b y ł y dziełem w y t w ó r c z o ś c i l u d o w e j O b e c n i e o z d o b y n a b y w a n e są w m i e j s c o w y c h sklepach. Rozdział siódmy o m a w i a zespoły o d z i e ż o w e ( k o s t i u m nyje kompleksy) w stroju kobiet, typowe dla pewnych o b s z a r ó w g e o g r a f i c z n y c h . A u t o r k a w y r ó ż n i a pięć t a ­ k i c h zespołów. A n a l i z a b a d a n i a materiału p o z w a l a następnie s t w i e r ­ dzić w y s t ę p u j ą c e w n i e d a l e k i e j jeszcze przeszłości — i s t n i e n i e o b r z ę d o w e g o k o b i e c e g o zespołu o d z i e ż o w e g o udmurckiego, a mianowicie: modlitewnego, pogrzebo­ wego i weselnego. Prócz tego w u b i o r a c h kobiecych w y r a ź n i e zaznaczały się różnice g r u p w i e k u . B y ł y t o u b i o r y — dziecięce, d z i e w c z y n e k , dziewcząt n a w y ­ d a n i u , m ł o d y c h mężatek, m ę ż a t e k ^ a t e k i s t a r u s z e k . Ubiór k o b i e t w y r a ż a ł też równocześnie r o z w a r s t w i e n i e społeczne w s i u d m u r c k ' e j Zaznaczało się t o w ubóst­ w i e m a t e r i a ł ó w i ozdób u b e d o t y w s i o w e j . N a s t ę p o ­ w a ł a z a m i a n a ozdób i m o n e t z m e t a l i s z l a c h e t n y c h — b l a s z k a m i z o ł o w i u i t p U b o g a c z ó w n a t o m i a s t samo­ działy zostały w c z e ś n i e j z a s t a p ' o n e p r z e z s u k n a w y ­ r o b u f a b r y c z n e g o . P o z a t y m z a c h o w a l i o n i dłużej b a r ­ dzo d r o g i e p r z y b r a n i e g ł o w y . Stopniowy w z r o s t d o b r o b y t u ludności w o k r e s i e w ł a d z y r a d z i e c k i e j w p ł y n ą ł n a t o , że k o b i e t a u d m u r c k a m a o b e c n i e możność k u p o w a n i a t k a n i n i ozdób w y ż ­ s z y c h g a t u n k ó w . T o t e ż d a w n y ubiór l u d o w y uległ s z e r e g o m przeobrażeń, uproszczeń i udoskonaleń, b ę ­ dących w y r a z e m n o w e g o ż y w i o ł o w e g o r o z k w i t u socja­ l i s t y c z n e j twórczości l u d o w e j . Rozdział ósmy poświęcony j e s t o p i s o w i odzieży m ę s ­ k i e j . U k ł a d t e g o rozdziału j e s t t a k i s a m , j a k i p r z y o p s i e odzieży k o b i e c e j . A u t o r k a w y r ó ż n i a d w a t y p y k o s z u l i . D o o p i s u d w ó c h t y p ó w s p o d n i męskich dołą­ czone są d w a r y s u n k i . R y s u n k i są m a ł o p r z e j r z y s t e , w i d o c z n i e a u t o r k a n i e opanowała t e j niezbędnej d l a e t n o g r a f a umiejętności N a przód k o s z u l i mężczyźni nakładają p r z o d k i o z d o b n i e w y s z y w a n e . Z w i e r z c h n i m o d z i e n i e m l e t n i m , z a k ł a d a n y m n a k o s z u l e , są chałaty długie d o k o l a n . Cieplejszą odzież stanowią s u k m a n y s u k i e n n e . Podczas z i m y n o s z o n e są f u t r z a n e półszubki, k r y t e s u k n e m . O d początku X I X w . odzież męska za­ c z y n a ulegać w p ł y w o m m i a s t a , co w y r a ż a się w k r o j u ubrań i d o b o r z e m a t e r i a ł ó w f a b r y c z n y c h . Wśród młodzieży r o z p o w s z e c h n i o n e są kamizele. Ważną r o l ę w u b i o r z e p o s i a d a p a s r z e m i e n n y , l u b t k a n y , własnego w y r o b u l u b fabrycznego. W jego f o r ­ m i e i m a t e r i a l e zaznacza się związek z g r u p a m i w i e k u . Miał o n również znaczenie obrzędowe. Dawny ubiór g ł o w y s t a n o w i ł y c z a p k i s u k i e n n e . O b e c n i e rozpowszechniły się c z a p k i t y p u m i e j s k i e g o , nabywane w sklepach. Nogi owijano onucami i po­ w s z e c h n i e n o s z o n o łapcie z łyka. A u t o r k a r o z p a t r u j e ubiór męski n a t l e w a r u n k ó w e k o n o m i c z n y c h i środowiska g e o g r a f i c z n e g o w y k a z u ­ jąc, j a k k s z t a ł t o w a ł się o n w ciągu w i e l u wieków. Występują w n i m e l e m e n t y związane z leśną kulturą myśliwską i ze stepową kulturą hodowlaną, p o d o b n i e , j a k t o się p r z e j a w i a w u b i o r z e k o b i e t . 120 R ó w n o c z e ś n i e ze z r ó ż n i c o w a n i e m n a g r u p y w y t w ó r ­ cze, ubiór U d m u r t ó w w c z e ś n i e zaczął stawać się o z n a ­ ką odrębności p l e m i e n n e j . A u t o r k a a n a l i z u j e c z y n n i k i w p ł y w a j ą c e n a w y o d r ę b n i e n i e się i z a c h o w a n e t e g o u b i o r u . O b e c n i e męski ubiór U d m u r t ó w p r a w i e w z u ­ pełności zatracił s w o j ą odrębność narodową, został zastąpiony p r z e z u b i o r y m i e j s k i e , t a k i e s a m e , j a k i e noszą r o s y j s c y chłopi i r o b o t n i c y . Rozdział d z i e w i ą t y p o ś w i ę c o n y został o p i s o w i o d z i e ­ ży B e s e r m e n ó w . U b i ó r B e s e r m e n ó w zbliżony j e s t d o u b i o r u U d m u r t ó w . P e w n e różnice zaznaczają się w a r ­ chaicznych elementach u b i o r u głowy. Wykazują one jakieś p r z e d t a t a r s k i e u w a r s t w i e n i a , sięgające jeszcze e p o k i bułgarskiej. : W r o z d z i a l e dziesiątym r o z p a t r y w a n y j e s t o r n a m e n t t k a n y i w y s z y w a n y n a ubiorze Udmurtów i Beserme­ nów. A u t o r k a szczegółowo o m a w i a o z d o b n e t e c h n i k i t k a c k i e , g ł ó w n i e technikę .,braną" — i z a s t o s o w a n i e j e j n a poszczególnych częściach u b i o r ó w . W k i l k u wierszach w s p o m n i a n a jest technika tkania d y w a n ó w , k t ó r e w y k o n u j ą u d m u r c k i e kołchoźnice. A u t o r k a z a z n a c z a , że p r z e d R e w o l u c j ą s z t u k a l u d o w a U d m u r t ó w ograniczała się g ł ó w n i e d o t k a c t w a w z o ­ r z y s t e g o i h a f c i a r s t w a , o b e c n i e a r t y s t y c z n a twórczość U d m u r t ó w z n a j d u j e w y r a z w różnorodnych p r z e j a ­ wach sztuki. W o s t a t n i m rozdziale a u t o r k a p o d s u m o w u j e w y n i k i s w o j e i p r a c y . W y k a z u i e o n a , że w y r ó ż n i o n e p r z e z nią c z t e r y k o m p l e k s y u b i o r u U d m u r t ó w mogą b y ć s p r o ­ w a d z o n e d o d w ó c h z a s a d n i c z y c h . Są t o : j e d e n — p ó ł ­ n o c n y , z w i ą z a n y z ludnością s t r e f y leśno-rolniczej, za­ mieszkującą d o r z e c z e C z e p c y i W i a t k i , d r u g i — p o ­ ł u d n i o w y ukształtował się n a obszarze p o g r a n i c z a lasos t e p u , g d z i e szczególnie w y r a ź n i e zaznaczył się w p ł y w stepowych k u l t u r hodowlanych. R o z d z i a ł t e n z a m y k a p r a c ę k r ó t k i m o p i s e m życia i k u l t u r y m a t e r i a l n e j Udmurtów, i c h gospodarki, za­ jęć, mieszkań, jadła i n a p o j ó w . A u t o r k a z e s t a w i a w y n i k i badań e t n o g r a f i c z n y c h z badaniami archeologicznymi i antropologicznymi, sta­ rając się w y c i ą g n ą ć z t a k i e g o zestawienia bardziej ogólne w n i o s k i o e t n o g e n e z i e U d m u r t ó w . „ P o W i e l k i e j R e w o l u c j i Październikowej w r a z z u t w o r z e n i e m U d ­ murckie j Autonomicznej Radzieckiej Socjalistycznej Republiki, naród u d m u r c k i stał się r ó w n o p r a w n y m członkiem w r o d z i n i e n a r o d ó w F e d e r a c j i Rosyjskiej. Uczestniczy o n a k t y w n i e w b u d o w n i c t w i e socjalistycz­ n y m całego w i e l o n a r o d o w o ś c i o w e g o p a ń s t w a / w n o s z ą c swój wkład do k u l t u r y r a d z i e c k i e j . " D o p r a c y dołączony został słownik u d m u r c k i c h w y ­ r a z ó w , s p o t y k a n y c h w tekście W. N Bielicer b a d a ubiór U d m u r t ó w w z w i ą z k u z historycznym procesem kształtowania się n a r o d u u d m u r c k i e g o . W t e n sposób ujęty strój l u d o w y zostaje uwydatniony jako dokument Ivstoryczny i bardziej z r o z u m i a ł y m i stają się p r z e j a w y twórczości l u d o w e j , sztuka i u p o d o b a n i a estetyczne Udmurtów. Interesująca p r a c a W . N . B i e l i c e r j e s t c e n n y m p r z y ­ c z y n k i e m d o wyjaśnienia e t n o g e n e z y U d m u r t ó w . E. Frankowski I �R O M A N REINFUSS: POLSKIE DRUKI L U D O W E N A PŁÓTNIE. Państwowy Warszawa Instytut Wydawniczy, 1953, s. 260, 16 tablic, mapa. Ryc. 1. Odbitka z klocka o wzorze ciętym w drewnie. Muzeum w Słupsku. Wzór ten służył do zdobienia dołu fartucha, spódnicy itp. N i e z m i e r n i e c i e k a w a t a książka, która ukazała się n i e d a w n o , o m a w i a zagadnienie dotychczas w P o l s c e p r a w i e w c a l e l u b bardzo mało z n a n e . T e c h n i k a druków n a t k a n i n a c h była szeroko r o z ­ p o w s z e c h n i o n a w świecie, sięgając w k r a j a c h W s c h o ­ du odległych l a t p r z e d naszą erą W k r a j a c h euro­ p e j s k i c h d r u k o w a n i e t k a n i n zjawiło się nieco później, a od X V T I I s t u l e c i a z n a n e jest również w P o l s c e . Z d o ­ bienie płócien techniką d r u k u przeszło u n a s różne k o l e i e Początkowo rozwiiało sie w małych w a r s z t a ­ t a c h potem w m a n u f a k t u r a c h aż w y p a r t e przez p r z e ­ mysł f a b r y c z n y do p r o w i n c j o n a l n y c h c i a s t e c z e k i wsi przez długie lata bo do okresu^tórwszei w o l n y Ś w i ­ towej służyło wyłącznie p o t r z e b o m T u d n o ś T i w ^ k i e j . A u t o r dokonał żmudnej p r a c y . N a p o d s t a w i e dostęp­ nej m u l i t e r a t u r y i w o p a r c i u o własne b a d a n i a tere­ nowe zgromadził poważny materiał p o z n a w c z y , w y ­ pełniający w n a s z y m piśmiennictwie n a u k o w y m dot­ kliwą lukę. B a d a c z e s z t u k i l u d o w e j , a zwłaszcza h i ­ storii l u d o w e j odzieży, etnografowie i h i s t o r y c y sztuki, -СЯК w r e s z c i e p r o j e k t a n c i opracowujący n o w e w z o r y n a t k a ­ n i n y , znajdą w książce R e i n f u s s a cenną p o m o c w s w e j pracy. Z a g a d n i e n i e d r u k ó w n a płóinie zostało p r z e z R e i n ­ fussa o p r a c o w a n e w s z e c h s t r o n n i e . W sześciu r o z d z i a ­ łach książki a u t o r o p s u j e d z i e j e d r u k a r s t w a t e k s t y l ­ n e g o n a g r u n c i e e u r o p e j s k i m i w Polsce. P r z e p r o w a ­ dza drobiazgową analizę o r n a m e n t u i n a t y m m a t e r i a l e c z y n i p r ó b ę c h a r a k t e r y s t y k i ręcznych d r u k ó w t e k s t y l ­ n y c h w Polsce, porównując j e z d r u k a m i l u d o w y m i k r a j ó w sąsiednich R e i n f u s s posługuje się p r z y t y m dużą ilością i l u s t r a c j i i r y s u n k ó w o r a z mapą, n a której rozmieszcza u s t a l o n e p r z e z siebie miejscowości, gdzie znajdowały się w a r s z t a t y d r u k a r s k i e t k a n i n . P o n i e w a ż sprawą d r u k ó w n a płótnie osobiście ż y w o się i n t e r e s u j ę , p r a g n ą ł b y m , poza p o d k r e ś l e n i e m n i e ­ z b i t e j wartości o m a w i a n e j p r a c y , p r z y t o c z y ć p e w n e szczegóły, które uszły u w a g i a u t o r a , i uzupełnić j e , co — j a k m n i e m a m — p r z y c z y n i się d o g r u n t o w n i e j szego p o z n a n i a interesującego z a g a d n i e n i a . P r z e d e w s z y s t k i m należałoby n a m a p ę wpisać d a l ­ sze c z t e r y ośrodki, g d z i e b y ł y w a r s z t a t y d r u k ó w , a m i a n o w i c i e : K w i d z y n ( w o j . gdańskie), K l o n o w a ( p o w . s i e r a d z k i ) , C h o d e c z ( p o w . w ł o c ł a w s k i ) i Leśnica ( p o w . Strzelce Opolskie). 1 G d y b y a u t o r p r z y o p r a c o w y w a n i u książki m i a ł d o d y s p o z y c j i materiał z t y c h w a r s z t a t ó w ( w s a m y m t y l ­ k o K w i d z y n i u m u z e u m p o s i a d a b l i s k o 80 k l o c k ó w cię­ t y c h w d r e w n i e , n i e licząc g r z e b y k o w y c h ) , mógłby szerzej i głębiej oświetlić o m a w i a n e z a g a d n i e n i a O t o k i l k a d a n y c h dotyczących w y m i e n i o n y c h p r z e z e m n i e w a r s z t a t ó w . W 1925 r . d o książki i n w e n t a r z o w e j m u z e u m w K w i d z y n i u w p i s a n o k l o c k i , które ofiaro­ wał r a d c a m i e j s k i W a g n e r , ówczesn y właściciel f i r m y J . H . W a g n e r — F a r b i a r n i a , założonej w 1772 r o k u . W z o r y znajdujących się t a m k l o c k ó w są oczywiście w p r z e w a ż n e j ilości p o d o b n e d o o m a w i a n y c h p r z e z R e i n f u s s a , n i e m n i e j są też i o r y g i n a l n e , k t ó r y c h w książce b r a k . Z n a n y b y ł również s z e r o k o w p o w i e c i e w ł o c ł a w s k i m w Chodczu warsztat d r u k a r s k i farbiarza Andrzeja G i r a u d później należący d o F r y d e r y k a K o e h l e r a , oże­ nionego z wdową G i r a u d . Farbiarnia i drukarnia czynne b y ł y w l a t a c h 1826—1860. D r u k o w a n o t a m w z o r y n a płótnie p r z y n o s z o n y m p r z e z okoliczną l u d ­ ność j a k też f a r b o w a n o p r z ę d z ę W z o r y b y ł y p r z e ­ ważnie d w u k o l o r o w e . Z materiałów drukowanych szyto f a r t u c h y , spódnice i k ? p y n a łóżka. T r z e c i pominięty w książce w a r s z t a t , n a którego ślad R e i n f u s s już p r a w i e trafiał, g d y w S i e r a d z u z a ­ sięgał i n f o r m a c j i o d r u k a c h n a płótnie u k u s t o s z a m i e j s c o w e g o m u z e u m , z n a j d u j e się w S i e r a d z k i e m . B y - Ryc. nica Z. Odbitka z klocka do drukowania tkanin. Leś­ (pow. Strzelce Opolskie). Ze zbiorów Muzeum w Bytomiu. P i o t r G r e n ' u k : D r u k i l u d o w e n a płótnie w połu­ dniowej Lubelszczyźnie. „Polska S z t u k a L u d o w a " 1949 n r 9 — 1 0 . 1 121 �la n i m m i a n o w i c i e p r a c o w n i a d r u k a r z a T . W e j c h e r t a w K l o n o w e j , k t ó r y działalność swoją p r z e j a w i a ł w p o ­ c z ą t k o w y m o k r e s i e r o z w o j u łódzkiego przemysłu w ł ó ­ kienniczego. Dziesięć k l o c k ó w z t e g o w a r s z t a t u z n a j d u j e się w M u z e u m K u l t u r L u d o w y c h w Młocinach. W r e s z c i e n a ślad i s t n i e n i a w a r s z t a t u d r u k ó w n a płótnie w L e ś n i c y naprowadzają nas z b i o r y k l o c k ó w w m u z e u m w B y t o m i u , gdzie s a m y c h t y l k o klocków ciętych w d r e w n i e j e s t 12, o w c a l e n i e b a n a l n y c h w z o ­ r a c h . N i e są t o zresztą w s z y s t k i e w a r s z t a t y , które należałoby nanieść n a mapę. R o z w ó j badań w t e j d z i e ­ d z i n i e n a p e w n o z n a c z n i e ją zagęści Poza t y m a u t o r n i e z b y t ściśle określa p o c h o d z e n i e niektórych k l o c k ó w d r u k a r s k i c h , ograniczając się j e ­ d y n i e d o p o d a n i a miejscowości i m u z e u m , w k t ó ­ r y m znajdują s i ę z b i o r y ; w p r o w a d z a t o p e w n ą d e ­ zorientację u c z y t e l n i k a . B r a k w y j a ś n i e ń n p . o k l o c ­ k a c h z m u z e u m w Zamościu (s. 177, ISO, 181 i i n n e ) , które n i e m a l wszystkie ( w l i c z b i e 32) pochodzą z warsztatu Chaima Flindera w Tarnogrodzie (pow. biłgorajski). C z y t e l n i k n i e p o t r a f i więc ich sobie umiejscowić w t e r e n i e . N a l e ż y r ó w n i e ż wyjaśnić p o c h o d z e n i e t y c h w z o r ó w t k a n n które R e i n f u s s , opierając się n a dokumentacji Działu'Przemysłu Artystycznego M u z e u m Narodowego w K r a k o w i e l o k u j e w e w s i „Modrzeniec", (na m a p i e Modrzvniec''') w powiecie h r u b i e s z o w s k i m . M i e j s c o ­ wości o t a k ' e l n a z w ' e w p o w i e c i e h r u b i e s z o w s k i m n i e ™ N i e i s t n i e j e też . M o d r z e n i e c p o d Z a m o ś c i e m " ^47) Jest n a t o m i a s t p o d H r u b i e s z o w e m wieś M o H r v n е - w e m i n i e M i r c z e , j a k t o zresztą p o t w i e r d z a S n i k GeWrafczny Warszawa 1885. N i e m a też „ C l W e c i e w s i o nazwie „Dobromieszyce" Z 12fl D o d o r ' n o d m 88) Są n a t o m i a s t D o b r o m i e 7vre w S i e Moloduitvcze tSłowmk Geograficzny. Warszawa?881) " Są t o być m o ż e potknięcia d r o b n e i n i e o n i e m i w t e j c h w i l i chodziło W a ż n i e j s z y m i w y d a j ą m i się n a t o m i a s t te, k t ó r e sugerują, j a k o b y w t y c h w s i a c h istniały k i e d y k o l w i e k w a r s z t a t y d r u k ó w n a płótnie. J a k się orientuję, w c y t o w a n y c h miejscowościach n i e było t e g o r o d z a j u w a r s z t a t ó w , a d r u k i , k t ó r e R e i n f u s s o m a w i a w s w o j e j p r a c y , mogą być d w o j a k i e g o p o - Уг.'.'М-.^-гЛ-у^ Z\ [i )z : : < V . ' Y / " 0 ^' '^ 'Ж'-Д .^4ч° : : - ••~-;:.:fr.4> "( ()i I; Л-А r/xi-VSYV : Ryc. 4. Odbitka z klocka do drukowania tkanin z war­ sztatu T. Wejcherta w Klonowej (pow. sieradzki). Ze zbiorów Muzeum Kultur Ludowych w Młocinach. a М О Ю С Ш У 1 c h o d z e n i a . J e d n e ( r y c . 149, 150 i 154, s. 177 i 180) w y ­ konane były w n i e d a l e k i m od Modryńca miasteczku K r y l o w i e , w powiecie h r u b i e s z o w s k i m , względnie w odleglejszym Tarnogrodzie — ( p o r ó w n a j r y c . 86, s. 120, z r y s u n k i e m w m o j e j p r a c y , s. 283), zaś pozostałe ( r y c . 152 i 153, s. 179 i 180) w s a m y m H r u b i e s z o w i e . T w i e r d z e n i e t o o p i e r a m n a spostrzeżeniu, że oby­ d w i e g r u p y w z o r ó w są zupełnie o d s i e b i e o d m i e n n e i n i e są t y p o w e d l a j e d n e g o w a r s z t a t u . P i e r w s z e z g o ­ d n e są całkowicie z o p i s e m , j a k i R e i n f u s s p o d a j e , że „ g w i a z d k i b a r d z o zbliżone d o p r z e d s t a w i o n y c h n a r y c . 149, t y l k o s t a r a n n i e j w y k o n a n e , o d b i j a n o r ó w n i e ż w T a r n o g r o d z i e , k ą t y zaś, w z g l ę d n i e k ą t y z k r o p k a m i , znaleźć m o ż n a w ś r ó d w z o r ó w n a d e s k a c h z e b r a n y c h w m u z e u m w Z a m o ś c i u " (s. 178). O p s t e n poszerzę o d a n e , że p r a w i e i d e n t y c z n e „ k ą t y z k r o p k a m i " s t o ­ sował r ó w n i e ż w a r s z t a t d r u k a r s k i w K r y ł o w i e ( p a t r z p r a c a m o j a s. 279). Charakteryzując zaś w z o r y d l a całości t e r e n ó w L u b e l s z c z y z n y , R e i n f u s s s t w i e r d z a , że „ u l u b i o n y m u k ł a d e m z d o b n i c z y m b y ł układ p a s o w y , składający się z s z e r e g u biegnących d o s i e b i e r ó w n o ­ legle l i n i i p r o s t y c h , z y g z a k o w a t y c h , ząbkowanych, f a ­ l i s t y c h l u b ze szlaków w p o s t a c i l i n i i p r o s t e j , p r z e k r e ­ ślonej poprzecznie p o w t a r z a j ą c y m i się e l e m e n t a m i w kształcie c y f r y „ 8 " . T a k i s t o t n i e było. D l a t e g o t o d r u g a g r u p a w z o r ó w jest czymś zupełnie r ó ż n y m i n a t y m t e r e n i e całko­ wicie odrębnym m o t y w e m zdobniczym. Najprawdo­ p o d o b n i e j m o g ł y o n e powstać w w a r s z t a c i e h r u b i e s z o w ­ s k i m , o k t ó r y m w s p o m i n a R e i n f u s s (na s 84—85), że p r z y d r u k o w a n i u płócien n a odzież s t o s o w a n o t a m technikę s z a b l o n u . D r u k i t e m o g ł y r ó w n i e ż przedostać się n a t e r e n H r u b i e s z o w s k i e g o drogą w y w i a n o w a n i a „ p a n n y m ł o d e j " pochodzącej z i n n e g o t e r e n u . W każ­ d y m r a z i e łączenie o b u t y c h - g r u p w z o r ó w r a z e m i l o ­ k o w a n i e i c h w w a r s z t a c i e d r u k ó w n a płótnie w M o dryńcu j e s t niesłuszne. W t a k i c h m a ł y c h w s i a c h w a r ­ sztatów d r u k a r s k i c h z a z w y c z a j n i e było, lecz obsługi­ w a n e o n e b y ł y p r z e z w ę d r o w n y c h m a l a r z y . Błąd t a k i m ó g ł s p o w o d o w a ć t y l k o ktoś z p r z y g o d n y c h z b i e r a c z y eksponatów z d r u g i e j ręki, skoro dla dokumentacji w m u z e u m k r a k o w s k i m n i e podał n a w e t w ł a ś c i w e j n a z w y w s i , a czynił t o t y l k o j a k w i d a ć z z a w o d n e j pamięci. P r a g n ą ł b y m jeszcze uzupełnić twierdzenie autora, który m ó w i , że w e „ w z g l ę d n i e r e a l i s t y c z n i e w y k o n a : Ryc. 222 3. O d b i t k a z k l o c k a d o drukowania tkanin. zbiorów Muzeum w Kwidzyniu. Ze �n y c h m o t y w a c h roślinnych twórca b y n a j m n i e j n i e s i l i się n a konsekwencję w sensie p r z y r o d n i c z y m " (s. 101). P r z y k ł a d ó w — poza t y m j e d n y m z M u s z y n y , że „for­ m a roślinna składająca się z łodygi, p i e r z a s t y c h liści oraz rozczłonkowanego k o r z e n i a w y k o n a n a t a k , j a k b y to miał być r y s u n e k w k l u c z u służącym do o z n a c z a n i a roślin (tabl. V I I I 7 ) " — i est więcej. O t , chociażby b a r d z o r e a l i s t y c z n i e , wyraźnie b o t a n i c z n i e p o t r a k t o ­ w a n y liść k a s z t a n u ( k l o c e k z tejże M u s z y n y ) , gałąz­ ka konwalii (klocek z K w i d z y n i a ) czy wreszcie ga­ łązka z k w i a t a m i ładniczki ( l u d o w a n a z w a Birza^in e s e ^ T ^ ^ ^ ^ J ^ ^ z liśTicy Ciekawy o r z v t y m i M t t u ш в а f a k t w y b i t n i e r e a l i s t y ^ ego S Ł a n i a r o f l k T i M v zaś n a t u r a l s t y c z n e g o W ^ z u c i T d ^ tówTrzynaim^ieTw^ód klockóT nolskl S ^ b y l o u ^KóT^rozwtóe> w d u ^ s S S . W r e s z c i e n a zakończenie należy podkreślić i tę c e n ­ ną stronę p r a c y R e i n f u s s a , że podał wyczerpującą l i t e ­ raturę p r z e d m i o t u . A c z k o l w i e k c z y t e l n i k p o l s k i będzie miał p e w n e trudności w j e j p r z y s w o j e n i u , gdyż jest w językach o b c y c h , n i e m n i e j d l a specjalistów będzie ona dużym u ł a t w i e n i e m S a m a zresztą p r a c a R e i n ­ f u s s a p o t r z e b y te z a s p o k a j a w dużej m i e r z e i ze w s z e c h m i a r d o b r 7 p sie stało została o r w i b l i k o w a n a N i e z n a c z y - t o j e d n a k ż e t e m a t z o s t a ł ?uż w s z e X t r o n n i e o S t o i dz%Taln^ć teao c z y nneao T a r S u d r X S e o n a ołótnte chociaż w i e ^ y h i ż o w ' e l u ш М е i k * d v S t n U ł v Z e b r a n e m S a h i hedz° ^'eVz cze^stosunkowe"atw* bo żyją mZ którzy udztelą P Ryc. 5. Odbitka z klocka do drukowania tkanin. ten służył do zdobienia narożników chustek lub sów. Ze z b i o r ó w M u z e u m w K w i d z y n i u . Wzór obru­ i n f o r m a c j i o tej f o r m i e z d o b n i c t w a t k a n i n Jest t o t y m b a r d z i e j p o t r z e b n e , że w i e l u spośród p l a s t y k ó w s z u k a i n w e n c j i d l a s w o i c h p r a c twórczych w t r a d y c y j n y m d o r o b k u s z t u k i l u d o w e j , d l a t a k szeroko występującej dziś s z t u k i u ż y t k o w e j . B ę d z i e t o jednocześnie c e n n y dorobek w dziedzinie upowszechnienia k u l t u r y n a r o ­ d o w e j , t a k m o c n o w ł ą c z a j ą c e j się dziś w b u d o w ę so­ cjalizmu w naszym kraju. Piotr Greniuk W Y S T A W A POKONKURSOWA SZTUKI I RĘKODZIEŁA L U D O W E G O W GRAJEWIE Prezydium łymstoku w Wojewódzkiej i Prezydium Grajewie, Ligi przy Kobiet, sztuki i udziale otwarcie Narodowej CPLiA, zorganizowały rękodzieła Uroczyste Rady Powiatowej ZSCh, ZMP oraz pokonkursową powiatu wystawy Bia­ Narodowej wystawę ludowego w Rady grajewskiego. nastąpiło dnia 15-go c z e r w c a u b . r . w obecności l i c z n y c h p r z e d s t a w i c i e l i i g o ­ w k o l o r a c h pomarańczowym i ciemno-niebieskim, po­ siadał z a r ó w n o w ą t e k j a k i o s n o w ę w e ł n i a n ą . Ś r o d k o ­ we jego pole wypełnione było rzędami ośmioramiennych g w i a z d sześcioma pionowymi ( 8 x 8 cm), rozmiesz­ czonych na tle drobnej szachownicy ( o k . 0,5 c m ) . B o k i zdobiły s z e r o k i e s z l a k i (29 c m ) p r z e c h o d z ą c e w e f r ę d z l e . D r u k i „ s e j p a k " , t k a n y czarną w e ł n ą n a c i e m n o - ż ó ł t e j ści. W y s t a w ę p o p r z e d z a ł k o n k u r s ogłoszony n a t k a n i n y osnowie wełniane w z b o g a c o n y j e d n a k skośną, o z d o b n i e r o z w i ą z a n ą kratą hafty, i l n i a n e , rzeźbę, c e r a m i k ę , zabawki, ozdoby, stroje ludowe, wikliniarstwo i pisanki. prezentowane ków k o n k u r s u nagrodzonych stawie stopniu r e ­ były w y r o b y siatkowe, ceramika, p i s a n - karstwo i pieczywo jarmarczne. pokazano Spośród 96 u c z e s t n i ­ zostało 28 osób. N a w y ­ eksponaty nagrodzone za wartość artystyczną i w c e l a c h d y d a k t y c z n y c h wiono przykłady negatywne, czeństwie z r y w a n i a świadczące o z tradycyjną Najciekawszą pozycję w y s t a w y tkaniny tzw. „sejpaki" z 1895 r o k u . „Sejpaki", oraz formą wysoką wysta­ niebezpie­ ludową. stanowiły d w i e „dywan" stare zeszyte z dwóch płatów, w y ­ c i u 4 n i c i e l n i c i ręcznie p r z e t y k a n e . terze geometrycznym Wzór w y k o n a n y był w uży­ o charak­ d w u kolorach. T e c h n i k a t k a n i a „sejpaków" występowała w p o w i a t a c h grajewskim, „sejpaków" osnowy. augustowskim i suwalskim. Do używano wątku z czystej Niekiedy wyrobu wełny i lnianej zarówno wątek, j a k i osnowa k o n a n e były z l n u . Jeden z w y s t a w i o n y c h pozwala zasadniczo wzór podobny, niestety wy­ „sejpaków", określić czasu powstania obu „sej­ paków". „Dywan" dwuosnowowy wełniany, w k o l o r a c h czer­ w o n y m i ciemno-brązowym, zaopatrzony boku w t k a n y napis: „Wiktoria Środkowe pole „dywanu" był z jednego Żbikowska R o pokrywała 1895". skośna krata o linii haczykowatej, która w y s t ę p u j e z a r ó w n o w s t a ­ rych mazurskich „dywanach" Kompozycja 2-osnowowy k o n a n e były n a wąskich k r o s n a c h t k a c k i c h p r z y posiadał oraz k i l k u m o t y w a m i d o d a t k o w y m i . B r a k d a n y c h n i e W w y n i k u k o n k u r s u z e b r a n o p o n a d 200 eksponatów, głównie z zakresu t k a c t w a , w m n i e j s z y m lnianej, zurskie z X V I I I w. Do ny" jak i białostockich. bordiury żywo przypomina „dywany" m a ­ rzadszych wełniane 1 tkanin w należały ciemnych również d w a barwach, „dywa­ wykonane splo­ t e m r z ą d k o w y m p r z y p o m o c y 20 t z w . p r ą d k ó w , u m o ż l i ­ w i a j ą c y c h osiągnięcie w y n i k ó w o d p o w i a d a j ą c y c h uży­ c i u 20 n i c i e l n i c . T e c h n i k ę jako tę o b e c n i e zarzucono, z b y t s k o m p l i k o w a n ą , chociaż p o p r z e d n i o b y ł a o n a r o z ­ powszechniona w całym województwie białostockim. „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " 1950 n r 7 — 1 2 , s. 112, r y c . 5 i 6. 1 123 �Z innych tkanin dekoracyjnych wspomnieć należy Grajewskiego ze S z c z u c z y n a . Dostarczył o n różne n a ­ „płachtę" wykonaną „po p i k o w e m u " , t j . s p l o t e m rząd­ czynia użytkowe z czerwonej, n i e polewanej g l i n y , zdo­ k o w y m w d r o b n e k w a d r a c i k i , sporządzoną p r a w i e w y ­ b i o n e p a s k a m i z pobiałki, i różne d r o b i a z g i , p r z e w a ż ­ łącznie ze s z t u c z n e g o w ł ó k n a z nieznaczną t y l k o d o ­ nie zabawki, j a k f l a k o n i k i , dzbanuszki, dwojaczki. mieszką w e ł n y , o r a z różne o d m i a n y rozpowszechnio­ n y c h t u t k a n i n p r z e t y k a n y c h t y p u t z w . „radziuszek", t k a n y c h wełną n a l n i e l u b z samego l n u . Wśród tkanin białych wyróżniono P i s a n k a r s t w o w i d o c z n i e już z a n i k a w p o w i e c i e j e w s k i m , g d y ż n a k o n k u r s dostarczyła p i s a n e k Szkoła P o d s t a w o w a obrus zszywany gra­ jedynie n r 2 ze S z c z u c z y n a . P i s a n k i w y k o ­ n a l i u c z n i o w i e . Niektóre z n i c h nawiązują w podziale z d w u płatów, t k a n y l n i a n y m w ą t k i e m n a b a w e ł n i a n e j , i poszczególnych m o t y w a c h ( n p . k ó ł k o z w a c h l a r z y k o - podwójnie wato i skręconej kanwowym. Jest osnowie splotem płóciennym to stara t e c h n i k a obecnie jeszcze Ciekawie wypadły próby zastosowania sztucznych włókien, j a k n p . „wistry", w j e d n o k o l o r o w y c h i b a r w ­ n y c h t k a n i n a c h l u d o w y c h , g d z i e n i e rażą o n e b y n a j ­ m n i e j , a p r z e c i w n i e — d o b r z e n i e r a z podkreślają wzór w y d o b y w a n y dotychczas w t k a n i n a c h j e d n o k o l o r o w y c h jedynie przy pomocy splotu. W s p o m n i e ć jeszcze należy o t k a n i n a c h n i e n a g r o d z o ­ n y c h , e k s p o n o w a n y c h m i m o to, j a k o u j e m n y przykład n a ś l a d o w n i c t w a w z o r ó w f a b r y c z n y c h . Są t o p r z e w a ż n i e w nowszych czasach (łącznie 15 s z t u k ) wełniane „dywany" oraz dwuosnowowe lniane przetykane (7 s z t u k ) t y p u t z w . „ k a p o w e g o " , t j . naśladujące l u b więcej jak w i e r n i e k a p y fabryczne. np. „dywan" dwuosnowowy Niektóre mniej z nich. z 1909 r o k u , mają obok t r a d y c y j n y c h motywów starych, m o t y w y przejęte z robótek k r z y ż y k o w y c h . I n n e n a t o m i a s t , j a k n p . „ d y ­ w a n " z o r ł e m i d r u g i o d e k o r a c j i k w i a t o w e j , naśladują w zupełności układ i o r n a m e n t y k a p o w e . smutny objaw jewskiego zatracenia linii Stanowi to przez t k a c z k i p o w i a t u tradycyjnej oraz wszelkiej gra­ inwencji t w ó r c z e j , czego n p . n i e można zarzucić i c h t o w a r z y s z ­ kom z p o w i a t u sokolskiego, zrzeszonym n i a c h C P L i A w Wasilówce, P r z y s t a w c e Ceramika p o w i a t u grajewskiego ła tylko przecinkami) przez jedynego w i spółdziel­ Sitawce. reprezentowana b y ­ czynnego garncarza Z innych wyrobów wełną, w y r o b y nizowały znalazły Wystawę Wydział Łodzi Kultury zeum Etnograficzne zasięgiem w WRN w powiaty zorga­ oraz M u ­ Tomaszowie Maz. obejmowała wym Wystawa piotrkowski, koszykowe tkanin na, dobrze rozmieszczona. innymi „kra­ e k s p o n a t a m i , które przez Wydział Kultury zo­ WRN z eksponatów pozostałych p o w y s t a w i e „ S z t u k i i r ę k o ­ dzieła l u d o w e g o w o j . łódzkiego" o t w a r t e j w ub. r. w Łodzi, bądź trwania eksponatów spoza wystawy konkursu t e r y t o r i a l n y przegląd wej w y p o ż y c z o n e z t e r e n u n a czas wystawy. Organizatorzy i styczniu zamierzali dać krótki całokształtu o r a z pokazać, w j a k i e j m i e r z e przy pomocy historyczny twóczości eksponaty ludo­ dostar­ c z o n e w r o k u u b i e g ł y m n a k o n k u r s nawiązują d o t r a ­ d y c j i , a co wnoszą n o w e g o . 124 pie­ Szczu­ ekspozycja ograniczała się Możetza bardzo dominowało n a d całością s t o i s k o h a n d l o w e C P L i A , mieściło się o n o bowiem n a scenie wszelkiego i z konieczności zwracało uwagę rodzaju towarem. Z wyrobów regionalnych były t a m j e d y n i e w y r o b y tekstylne, t j . „ d y w a n y " d w u ­ osnowowe, lniane pasiaki i kraciaki oraz „krajki", reszta t o t o w a r t z w . „chodliwy", czyli z a b a w k i i p a ­ m i ą t k a r s t w o (obce d a n e m u t e r e n o w i ) o r a z d r o b n a g a ­ l a n t e r i a , k t ó r e z a p e w n i ł y s t o i s k u dość o ż y w i o n y Atrakcyjne Społeczeństwo g r a j e w s k i e teresowaniem wystawę młodzieży. spotkało z w i e l k i m z a i n ­ otwarcie wystawy sztuki ludowej. P o m i m o , że w G r a j e w i e stawę po r a z p i e r w s z y , organizowano wypadła podobną w y ­ ona — n y c h niedociągnięć — n a d s p o d z i e w a n i e mimo Przeździecka MAZOWIECKIM Z z a k r e s u t k a c t w a p r z e g l ą d b y ł dosyć Pokazano f a r t u c h i gorset powszechnie w stosowaną powiatach drob­ dobrze. Maria stulecia ruch. z a b a w k i rozłożone n a s t o i s k u p r z y c i ą g a ł y u w a g ę , zwłaszcza z w i e d z a j ą c e j urozmaicony. rawski wykonany w drugiej połowie opoczyńskim i techniką ubiegłego rawskim. Było t o płótno l n i a n e t k a n e w 4 l u b 6 n i c i e l n i c i p r z e t y k a n e chu uzupełnionej użytkowe oraz c u k r e m ) w y k o n a n e p r z e z D o m i n i z i a k ze Wobec przewagi w bądź d o s t a r c z o n e czysto g ł ó w n i e d o w y k o r z y s t a n i a ścian, była n i e p r z e ł a d o w a ­ brzeziński i r a w s k i . Nosiła o n a c h a r a k t e r w y s t a w y p o ­ (konkurs na tkaniny, wycinanki i rozpowszechnione czyna. konkursowej stały się Józefa Tomaszowie Mazowieckim. swym szanki") wos­ c z y w o j a r m a r c z n e ( s y l w e t k i zwierzęce u b r a n e k o l o r o ­ W d n i u 24 m a j a 1953 r . o t w a r t o w y s t a w ę s z t u k i l u ­ w pisanek w Białostockiem s e r w e t y s i a t k o w e w y s z y w a n e k o l o r o w ą W Y S T A W A SZTUKI L U D O W E J W TOMASZOWIE dowej dość s i l n i e d o k i e m i b a r w i o n e w łupach o d c e b u l i . stosowana. tkane ułożonymi k u r p i o w s k i c h . Wszystkie p i s a n k i były w y k o n a n e p a s k i c z e r w o n ą i czarną b a w e ł n ą . P a s k i n a f a r t u ­ b y ł y szersze (do 2 c m ) , n a g o r s e c i e w ę ż s z e ( o k . 1 cm). Przegląd t k a c t w a uwzględniał skompletowane s t r o j e k o b i e c e pochodzące z p o w i a t ó w r a w s k i e g o , zińskiego i p i o t r k o w s k i e g o . S t r o j e z d w ó c h p o w i a t ó w w y s t ę p o w a ł y już n a w y s t a w i e łódzkiej wą zaś p o z y c j ę stanowił strój p i o t r k o w s k i śię o n ze s t a n i k a z k u p n e g o zdobionego Г stebnówka - k o l o r o w e oranatnmri Тi e Г r/ ówn ż i z Welone n a w nionnwe zТa o 1 o i o1 ny materiału wełniaka" żółte spódnicy buraczkowe na r z a r n v m t l e Fartuch i c i e m n o z i e l o n e, ciemnobrązowe, ^anaiowe ™ ; ' r o z o w e i zołte) p a s y p i o n o w e , t k a n y „ w deskę C no¬ Składał seledynowego czyli różowe ™^ r oó zż n n ooK k o il o rr oow we w brze­ pierwszych ' i przy- �brany wełnianą koronką szydełkową w k o l o r z e kowym z deseńfem czerwonym (gałązką) i żółtym. Koszula marszczonym powyższy, w kolorach o kroju przyramkowym została d o b r a n a o d i n n e g o z wyjątkiem śliw­ zielonym, stroju. Strój k o s z u l i , pochodził z g m i n y wycinanki k u r p i o w s k i e i mogła służyć szkodliwego Ujemnym ska przemieszania jako odrębności przykład regionalnych. p r z y k ł a d e m była też w y c i n a n k a z Olszowca, która n i e posiadała piotrkow­ zrównoważonej k o m p o z y c j i . Z b y t duże k o g u t y u m i e s z c z o n e u szczytu B o g u s ł a w i c e . D r u g i strój, z g m i n y Golesze, składał się wycinanki z zapaski n a r a m i o n a c h w k o l o r o w e (brązowe, zielone, d e k z a n a d t o obciążają o p t y c z n i e w ą t ł ą p o d s t a w ę . N i e ­ fioletowe i buraczkowe) uzasadnione p a s y p i o n o w e n a pomarańczo¬ w y m t l e oraz z „wełniaka" w t y c h s a m y c h lecz o s z e r s z y c h kolorach, pasach. tów w oraz były-rawskie jest gdzie drobnych m u „ w deskę" w k o l o r a c h różowym, żółtym, c z a r n y m , akcenty pomarańczowym wprowadzono n a jasnobrązowym tle, d r u g i , późniejszy, p r z e t y k a n y „ w k o z i o ł k i " n a b i a ł y m tle w b a r w a c h (bawełna) pomarańczowej, niebieskiej, oliwkowej i czerwonej szeroką (15 c m ) białą koronką s z y d e ł k o w ą z o z d o b a m i w tych samych k o l o r a c h oraz k i l k a i n n y c h t k a n i n . T k a n i n y wyróżnione niny na k o n k u r s i e t o płótna, t k a ­ wełniane i „ d y w a n y " technik nawiązujące i zestawień k o l o r y s t y c z n y c h , a do starych równocześnie d o n o w y c h p o t r z e b życia, n p . c h u s t k a n a g ł o w ę z w e ł ­ ny, tkana w pasy (w żółtym, f i o l e t o w y m k o l o r a c h różowym, zielonym, oraz pomarańczowym n a c i e m n o ­ z i e l o n y m t l e ) l u b ręczniki l n i a n e z w e t k a n y m i mi barwnymi (zielone, czerwone, fioletowe szlaka­ i poma­ rańczowe). W y c i n a n k i i „kraszanki" (jajka wyłącznie te, k t ó r e n a g r o d z o n o n i c h znajdowały zdobione) pokazano n a k o n k u r s i e . Wśród się „ k r a s z a n k i " o w z o r a c h tradycyj­ n y c h w y k o n a n y c h w o s k i e m p r z e z 70-letnią staruszkę. „Kraszanki" te były najczęściej podzielone n a 8 pól p r z e z 2 k r z y ż u j ą c e się n a b i e g u n a c h o b w o d y oraz jeden poziomy przeprowadzony pionowe równikowo. L i ­ n i e p o d z i a ł ó w stanowiła k r e s k a z j e d n y m l u b d w o m a szeregami kropek, łuków względnie „pazurków" (3 kółek Oprócz wicza podzielone Ziome l u b w o r ó l e h e / o o d z i a ł u nvmi mi motvwami e.nwptv™ bvłv na 3 strefy po orLhinne krz J n w a 4 nnłńwk* wU^dniJirh w v.tkip Wśród ciernnym tle wycinanek były jeanoKoiorowy typowe skiego k w a d r a t y rozpowszechnione dla powiatu w zbliżonej raw­ formie również w P i o t r k o w s k i e m , d r z e w k a zwane w P i o t r k o w skiem „rózgami", ponadto oraz kompozycje obok siebie ków. Na poziome umieszczonych ogół tła. Główne obwód, gdzie kółek. znalazły garncarskie wyko­ Maz. Były tu użytkowe: polewane częściowo b i a ł y m i p a s k a m i . C i e k a w ą próbą do starej nany to f o r m y techniki polewania p r z e z Józefa malachitowym, Butkiewicza o polewie która jednakże nawro­ był dzbanek była w wyko­ kolorze spieczona i bez połysku. Na i wystawie pokazano „kraszanki" oraz t k a c t w o , strój, w y c i n a n k i garncarstwo. Pominięto rzeźbę ludową, chociaż w Sulejowie natomiast (pow. p i o t r k o w ­ s k i ) rzeźbi K a z i m i e r z A j s , a w T o m a s z o w i e M a z . Ż a k i Wąchała, którzy, m i m o p e w n e g o p r z e s z k o l e n i a , zują jeszcze d o r z e ź b y l u d o w e j . W nawią­ Tomaszowie Maz. z n a j d u j e się p o d o b n o m a l a r k a l u d o w a , k t ó r e j p r a c e m o ­ g ł y b y n a s r ó w n i e ż zainteresować. N i e s t e t y , p l a s t y k ę l u ­ dową pominięto całkowicie. Natomiast garncarstwo przedstawiono n i e k o m p l e t n e , ograniczając do Tomaszowa produkcji Brzeziny i oraz Maz., a się ośrodki g a r n c a r s k i e j a k Edwardów, Sulejów, wystawa Rawę w-powiecie Norbertów, chociaż jedynie pomijając Poręby, obejmowała również i te p o w i a t y . uchybień n a t u r y o r g a n i z a c y j n e j należy zaliczyć niedbały sposób z e b r a n i a e k s p o n a t ó w z t e r e n u , w w y ­ n i k u czego n i e w i a d o m o n a w e t w przybliżeniu, k i e d y , p r z e z k o g o i g d z i e d a n a r z e c z została w y k o n a n a , n i e 4 7 biały w z ó r M i szeregiem eksponatów również w y r o b y z Tomaszowa i ozdobione Do _ kolorze t o środek g a r n k i , dzbanki, m i s k i czerwone, Grocholice bochni (now rawski) założenie było n a n e p r z e z E d w a r d a A r k u s z y ń s k i e g o i Józefa B u t k i e ­ piotrkowskim, podział i m o t y w y l u b też j a k n p u Z o f i i K u b i c z z L u - — wymienionych się n a w y s t a w i e ki) podobny o t y m samym wyżej w y p e ł n i a ł y k r o p k i , g w i a z d k i (3 przecinające się k r e s ­ k r a s z a n k i " posiadały otoczone kogu­ na konkursie charakteryzowało koło śro­ wielobarwność przez n a k l e j a n i e n a sie­ k r e s k i u s t a w i o n e do siebie p o d p e w n y m kątem). Pola Inne duże kolorystyczne Maz., lub litery postaci bie różnokolorowych, coraz m n i e j s z y c h fioletowej, i obszyty umieszczenie piotrkowskie centralne, „ d y w a n y " n a łóżka, j e d e n z n i c h t k a n y o k . 50 l a t t e ­ i fioletowym również i masywny dwóch k i e r u n k a c h . Wyróżnione naklej anki Z tkanin nie ubraniowych wystawione mało z r ó ż n i c o w a n y wycinanki 4- i 8-promienne składające się gwiazdy z szeregu postaci l u d z k i c h l u b p t a ­ piotrkowskie zbliżone d o r a w s k i c h . W y j ą t k o w o są wycinanka z R z e c z y c y p r z y p o m i n a ł a w założeniu k o r o n y bardzo rawska drzewka m ó w i ą c już o l u d o w y c h n a z w a c h l u b innych danych, k t ó r e p r z y t e j o k a z j i można b y w y k r y ć . W t a k i c h w y ­ padkach mówi nieczności pomocy się z a z w y c z a j korzystania przy osób n i e o b e z n a n y c h o braku zbieraniu czasu i o ko­ eksponatów dostatecznie z z zagadnie­ n i e m . Dość ł a t w o j e d n a k usunąć t e b r a k i — wystar­ czy wręczyć każdej z osób zbierających eksponaty k a r t k ę z o d p o w i e d n i m i p y t a n i a m i , co u ł a t w i i skróci czas p r z e p r o w a d z e n i a małego wywiadu o przedmio­ t a c h z b i e r a n y c h . W t e n sposób u z y s k a n e d a n e n i e z a w - 125 �sze zresztą znajdą stawianego. najmniej się n a m e t r y c z c e Metryczka przedmiotu w y ­ p o w i n n a posiadać j e d n a k co nazwę ludową p r z e d m i o t u i miejsce pocho­ a n i r z e c z o w y , a n i też s p e c j a l n i e umieszczono d z e n i a o r a z czas w y k o n a n i a (może być w p r z y b l i ż e n i u ) . pują W ekspozycyjny wypadku tryczek nieumieszczenia obowiązują przy przynajmniej eksponatach m e ­ napisy orientacyjne dobrany pod wzglę­ d e m e s t e t y c z n y m . O b o k t k a n i n i luźnych części s t r o j ó w rze g a r n k i i w y c i n a n k i , chociaż d a l e j wystę­ o n e też j a k o zespoły w y o d r ę b n i o n e . T e n nieład m o ż e być w y t ł u m a c z o n y w p e w n e j szczupłością miejsca częściowo mie­ zastosowaniem charakteryzujące g r u p y eksponatów. N a w y s t a w i e t o ­ oprawy maszowskiej Zwłaszcza stoiska i t a b l i c e d y d a k t y c z n e , n i e p r z y s t o ­ niektóre p r z e d m i o t y ( g a r n k i i k i l k a n i n ) n i e posiadały m e t r y c z e k , a czasem t r u d n o b y ł o stwierdzić, k t o n p . d a n y g a r n e k Ekspozycja udanych. wystawy Przede tomaszowskiej wszystkim tka­ nawet n i e należała do konsekwent­ n e g o układu, n i e b y ł t o b o w i e m układ a n i t e r y t o r i a l n y , pozostałej p o w y s t a w i e do rozmiarów sali tomaszowskiej, wrażenie wykonał. n i e miała sowane plastycznej i Należy łódzkiej'. potęgowały przeładowania. podkreślić, z zainteresowaniem że społeczeństwo tomaszowskie przyjęło wystawę s z t u k i l u d o w e j , o c z y m świadczy l i c z n a f r e k w e n c j a już w pierwszym d n i u o t w a r c i a w y s t a w y , zaś obsługujący w y s t a w ę 1 M . Przeździecka: W y s t a w a dowego województwa s z t u k i i rękodzieła l u ­ łódzkiego. „ P o l s k a Sztuka L u ­ sonel M u z e u m Etnograficznego jącym f a c h o w y c h M a r i a Przeździecka V I I I POWOJENNY KONKURS SZOPEK W D n i a 22 g r u d n i a 1953 r . odbył się w K r a k o w i e , w l o ­ k a l u miejskiego M u z e u m Historycznego, V I I I powo­ j e n n y k o n k u r s n a najpiękniejszą szopkę. L i c z b a szopek zgłoszonych n a t e n k o n k u r s była n a j ­ niższą ze w s z y s t k i c h k o n k u r s ó w p o w o j e n n y c h . Z j a ­ w i s k o t o tłumaczy się w , z n a c z n y m s t o p n i u p r z y c z y ­ n a m i natury ekonomicznej. Wykonanie szopki jest p r z e d s i ę w z i ę c i e m k o s z t o w n y m i pochłaniającym dużo czasu. Szopkarz stający d o k o n k u r s u opracowuje swą szopkę z a z w y c z a j k i l k a miesięcy, poświęcając k a ż ­ dą c h w i l ę wolną o d p r a c y z a w o d o w e j ; p o n a d t o p o n o s i 1 1. 126 Fragment szopki z pierwszą odsłoną bajki Misiu n i e r o b i e " . Wyk. A l e k s a n d e r K u d ł e k . KRAKOWIE znaczne koszty, zakupując materiał, zwłaszcza zas b a r w n e m e t a l o w e f o l i e , dosyć t r u d n e d o n a b y c i a . W czasie p i e r w s z y c h p o w o j e n n y c h konkursów, g d y n a g r o d z o n e s z o p k i b y ł y jednocześnie k u p o w a n e p r z e z różne i n s t y t u c j e i muzea, wkład p r a c y włożonej w szop­ k ę opłacał się w y k o n a w c y dosyć d o b r z e . O b e c n i e m u ­ zea s k o m p l e t o w a ł y s w o j e z b i o r y w t y m s t o p n i u , że s z o p e k już n i e kupują, a n i e z b y t w y s o k i e n a g r o d y ( I n a g r o d a w 1953 r . w y n o s i ł a z a l e d w i e 600 zł) s t a n o ­ wią właściwie t y l k o z w r o t wydatków poniesionych p r z v z a k u p i e p o t r z e b n e g o materiału. Po k o n k u r s i e szoókarz s p r z e d a j e s w o j ą szopkę p r y w a t n e m u o d b i o r ­ c y za k i l k a s e t złotych, co s t a n o w i cenę n i e w s p ó ł m i e r ­ n i e niska wobec rzeczywistego wkładu p r a c y w y k o ­ nawcy. D l a t e g o s z o p k a r z e chętniej robią s e r y j n i e m a ł e s z o p e c z k i , k t ó r e s p r z e d a w a n e p o kilkadziesiąt złotych z a ­ pewniają i m zysk znacznie większy. S p r a w a u t r z y m a n i a zamierających t r a d y c j i s z o p k i k r a k o w s k i e j łączy się, o c z y m pisaliśmy już k i l k a k r o t ­ nie, z dostosowaniem j e j f u n k c j i do a k t u a l n y c h potrzeb n o w e j rzeczywistości — p o z w o l i ł o b y t o s z o p k a r z o m w y k o r z y s t a ć w pełni s w e doświadczenia i t a l e n t , a z a ­ r a z e m z a p e w n i ł o b y i m szerszą możność z b y t u szopek. D r o g ą w i o d ą c ą d o t e g o c e l u j e s t d a l s z e zeświecczenie s z o p k i i przekształcenie j e j w k u k i e ł k o w y t e a t r z y k d l a użytku świetlic s z k o l n y c h i p r z e d s z k o l i , t e a t r z y k , w którym n a t l e bajecznej a r c h i t e k t u r y stworzonej orzez szonkarzy — mogłyby same dzieci reżyserować i wystawiać p o p u l a r n e b a j k i , opowiadania i t p Organizatorzy konkursu niejednokrotnie zwracali się w t e j s p r a w i e d o s z o p k a r z y — lecz bez r e z u l t a t u . Z t y m większym zainteresowaniem m u s i m y więc s p o j ­ rzeć n a szopkę, którą w r o k u u b i e g ł y m p r z e d s t a w i ł A l e k s a n d e r K u d ł e k , z d o b y w c a I n a g r o d y z r o k u 1952 ( r y c . 2). S z o p k a j e g o z u m i e s z c z o n y m n a d scenką n a ­ pisem „Krakowski teatrzyk kukiełkowy »Jacuś«" świadczy o pierwszej próbie p r z e m i a n y szopki n a t e ­ a t r z y k d l a dzieci. Por. dane Rok „O per­ zwiedza­ wyjaśnień. d o w a " 1953 n r 3. Ryc. n i e szczędził 1948 1949 1950 1951 1952 1953 statystyczne: Ilość s z o p e k zgłoszonych na konkursach 38 40 26 34 29 21 �Ryc. 2. Szopka krakowska. Aleksander Kudlek (II nagroda) Wyk. Ryc. 3. Wyk. Szopka krakowska. Wacław Morys (I nagroda) A r c h i t e k t u r ą swą n a w i ą z u j e o n a d o f o r m t r a d y ­ c y j n y c h . J e s t t o s z o p k a średniej w i e l k o ś c i (szerokość p o d s t a w y w y n o s i o k . 70 c m ) , j e d n o p i ę t r o w a , o pięciu wieżach, w z o r o w a n y c h n a w a w e l s k i c h . Środkowa — n i e c o w i ę k s z a o d i n n y c h — j e s t w i e r n i e oddaną w i e ­ żą Z y g m u n t o w s k ą . D w i e n i s k i e w i e ż y c z k i , u m i e s z c z o ­ n e między ś r o d k o w a a b o c z n y m i , p r z y p o m i n a j ą kształ­ tem wieżę Srebrnych Dzwonów Część środkową p i e r w s z e g o piętra s t a n o w i m o t y w zaczerpnięty z e l e ­ w a c j i bocznej S u k i e n n i c . Pod a r k a d a m i pierwszego piętra w i d o c z n e są a k t u a l n e hasła: „ Ż ą d a m y p o k o j u n a c a ł y m ś w i e c i e " , „ N i e c h ż y j e przyjaźń p o l s k o - r a d z i e c ­ k a " oraz sztandary biało-czerwony i czerwony P i ę t r o j e s t o d d z i e l o n e o d p a r t e r u balustradą p o m y s ł o ­ w o w y k o n a n ą z t o c z o n y c h k o ł e c z k ó w Podobne b a l u ­ s t r a d y dzielą w i e ż e b o c z n e n a t r z y k o n d y g n a c j e S z o p k a w s w e j g ó r n e j części u t r z y m a n a j e s t w c i e ­ p ł y m t o n i e o p r z e w a d z e k o l o r u złotego. D w i e d o l n e k o n d y g n a c j e w i e ż b o c z n y c h zdobią p o s t a c i e c z e r p a n e z podań k r a k o w s k i c h , j a k L a j k o n i k , T w a r d o w s k i n a Księżycu. D o d e k o r a c j i s z o p k i , poza s t a n i o l e m , p o r a z p i e r w s z y zastosował Kudłek szklane k o r a l i k i , d i a ­ menciki i j e d w a b n y sznur dekoracyjny. Umiejętnie r o z m i e s z c z o n e błyszczące, r ó ż n o k o l o r o w e k o r a l i k i z n a ­ k o m i c i e podkreślają f o r m ę architektoniczną s z o p k i . Z n i c h w kształcie m i s t e r n e j m o z a i k i ułożone sa także p o s t a c i e L a j k o n i k a . N a t o m i a s t postać T w a r d o w s k i e g o , umieszczona n a parterze, jest wycięta z k a r t o n u i p o ­ m a l o w a n a temperą. E f e k t u dopełniają w i t r a ż e w o k ­ nach wież bocznych, m a l o w a n e n a szkle bardzo sta­ rannie. Pomimo wielkiego wysiłku, j a k i Kudłek włożył w swoją szopkę, n i e udało m u się uniknąć p e w n y c h błędów, spośród k t ó r y c h wymienić należy p r z e d e w s z y s t k i m niejednolite p o d względem k o l o r y s t y c z n y m i f a k t u r o w y m t r a k t o w a n i e całości. P o d c z a s g d y górna część s z o p k i była u t r z y m a n a , j a k w i e m y , w k o l o r z e złota i o z d o b i o n a s e t k a m i m i g o c z ą c y c h w ś w i e t l e k o l o ­ r o w y c h szkiełek, w części d o l n e j n a p l a n p i e r w s z y w y ­ b i j a się c z a r n a p l a m a k u r t y n y , o z d o b i o n a n a t u r a l i s t y c z n i e p o t r a k t o w a n ą girlandą róż, o r a z wykonane temperą m a t o w e m a l a t u r y , p r z e d s t a w i a j ą c e T w a r d o w ­ s k i e g o n a t l e n i e b a , p o m a l o w a n e g o farbą niebieską D o l n a część s z o p k i m a r ó w n i e ż p e w n e b ł ę d y a r c h i ­ t e k t o n i c z n e — j e s t m i a n o w i c i e z b y t l e k k a i za m a ł o r o z b u d o w a n a w s t o s u n k u d o części górnych. Ryc. Wyk. 4. Szopka krakowska. Franciszek Tarnowski (I nagroda). T e w ł a ś n i e niedociągnięcia s p o w o d o w a ł y , że K u d ł e k , należący dziś d o g r u p y n a j z d o l n i e j s z y c h k r a k o w s k i c h s z o p k a r z y , musiał z a d o w o l i ć się n a o b e c n y m k o n k u r ­ sie I I nagrodą. D l a t e a t r z y k u swego, który o d i m i e n i a s y n k a a u t o r a n o s i n a z w ę „ J a c u ś " , K u d ł e k napisał k r ó t k ą sztuczkę w t r z e c h odsłonach „ O M i s i u n i e r o b i e " . T r e ś ć j e j j e s t b a r d z o p r o s t a . M i ś b u d z i się w y g ł o d n i a ł y ze s n u z i m o ­ w e g o i cieszy się, że będzie m ó g ł podbierać miód pszczołom: W r e s z c i e skończył się s e n z i m o w y , M o ż n a odetchnąć p o w i e t r z e m t r o c h y , Już k w i a t u s z k i , j a k w i d z ę , z a k w i t a ł y , G ł u p i e pszczoły m o c r o b o t y będą miały. W y p r a w a M i s i a d o d z i u p l i , g d z i e mieści się r ó j , k o ń ­ czy się n i e p o w o d z e n i e m . P s z c z o ł y pokąsały r a b u s i a , który obolały i spuchnięty l e ż y w łóżku. D z i ę k i p o m o ­ c y d o k t o r a Z i ó ł k o , leczącego c h o r e g o z a s t r z y k a m i , M i ś p r z y c h o d z i d o z d r o w i a , a l e z a r z e k a się, że już n i g d y nie będzie „bumelantem", żyjącym z cudzej p r a c y . Pszczoły, litując się n a d c i e r p i ą c y m M i s i e m i w z r u ­ szone j e g o obietnicą p o p r a w y , przynoszą m u s a m e m i ó d w słoiku. T r e ś ć s z t u k i , zakończonej m o r a ł e m , n a w i ą ­ z u j e d o l i c z n y c h o p o w i a d a ń d l a d z i e c i , w f o r m i e zaś, zwłaszcza w „kalwaryjskim" sposobie rymowania z n a j d u j e m y e c h a d a w n y c h tekstów s z o p k o w y c h . Z d w u w y m i e n i o n y c h d e k o r a c j i , które wykonał K u ­ dłek d o s z o p k i , j e d n a ( r y c . 1) p r z e d s t a w i a p o k ó j M i s i a i k r a j o b r a z , d r u g a ł ą k ę n a t l e gór, ze s t a r y m w y p r ó c h niałym d r z e w e m n a p i e r w s z y m p l a n i e . D e k o r a c j e , w y ­ k o n a n e b a r d z o umiejętnie, p r z y p o m i n a j ą m o d e l e sce­ n o g r a f i c z n e , mają j e d n a k tę zasadniczą w a d ę , że c h a ­ r a k t e r e m s w y m zupełnie odbiegają o d zewnętrznej o p r a w y t e a t r z y k u — o d s z o p k i . P r z e p r o w a d z o n a próba zastąpienia t y c h s k o m p l i k o w a n y c h d e k o r a c j i płaskim tłem w y m a l o w a n y m ręką d z i e c k a , dała już l e p s z e r e ­ z u l t a t y N i e u l e g a w ą t p l i w o ś c i że K u d ł e k w s w y c h d a l s z y c h p r a c a c h n a d t e a t r z y k e m k u k i e ł k o w y m i tę trudność zdoła z c z a s e m p r z e z w y c i ę ż y ć . Jeśli t a k w i e l e m i e j s c a p o ś w i ę c i l i ś m y n a o m a w i a ­ nie „teatrzyku kukiełkowego", to m a to swoje uzasad­ n i e n i e . P o k i l k u l a t a c h o c z e k i w a n i a została d o k o n a n a p i e r w s z a próba zupełnego zeświecczenia s z o p k i i d o ­ s t o s o w a n i a j e j d o p o t r z e b t e a t r z y k u dziecięcego. P r ó ­ ba t a n i e osiągnęła jeszcze p e ł n e g o wyniku. Przed u z d o l n i o n y m szopkarzem k r a k o w s k i m stoi ważne za- 127 �d a n i e n a przyszłość dalsza rozbudowa architektury szopki, umożliwienie kukiełkom większej s w o b o d y r u ­ c h u (obecnie mogą się one poruszać t y l k o w obrębie scenki), przygotowanie nowego typu dekoracji dosto­ s o w a n y c h do w y g l ą d u szopki, a możliwych do w y k o ­ n a n i a p r z e z dzieci, w r e s z c i e o p r a c o w a n i e z e s t a w u t y ­ p o w y c h kukiełek, które d z i e c i mogłyby ubierać w s p o ­ sób zgodny z treścią różnych reżyserowanych p r z e z siebie b a j e k i opowiadań. Próby przeprowadzone n a scenie „Krakowskiego t e a t r z y k u kukiełkowego » J a c u ś « " wykazały, że d z i e c i niesłychanie s z y b k o zapoznają się z a r k a n a m i n i e ­ s k o m p l i k o w a n e j reżyserii kukiełkowej i b a w i ą się t e ­ atrzykiem znakomicie. Jeżeli wysiłek podjęty p r z e z k r a k o w s k i e g o s z o p k a r z a n i e m a rozpłynąć się w próżni, należałoby z a a p e ­ lować do kierowników p r z e d s z k o l i i świetlic dziecię­ c y c h , a b y się jego t e a t r z y k i e m bliżej z a i n t e r e s o w a l i . I n n e s z o p k i zgłoszone n a ostatni k o n k u r s n i e w i e l e odbiegały od t y c h , które widzieliśmy n a p o p r z e d n i c h k o n k u r s a c h — poziom był wyrównany, przewaga szopek średniej wielkości, f o r m y t r a d y c y j n e , oparte n a elementach architektury krakowskiej. D w i e pierwsze nagrody przyznano Wacławowi Morysowi, zdobywcy I I n a g r o d y w 1952 г., i F r a n c i s z k o w i T a r n o w s k i e m u , który po d w u l e t n i e j p r z e r w i e znów stanął do k o n ­ kursu. S z o p k a w y k o n a n a p r z e z M o r y s a ( r y c . 3), jednopię­ t r o w a , o t r z e c h wieżach, z których boczne w z o r o w a n e są n a wieży Z y g m u n t o w s k i e j , p o s i a d a część frontową opartą n a m o t y w a c h zaczerpniętych z S u k i e n n i c . P o d ­ stawę s z o p k i stanowią m u r y o b r o n n e W a w e l u , z w n ę ­ k a m i , w których u m i e s z c z o n e są h e r b y Krakowa. Szopka Morysa jest bardzo kolorowa, w y k l e j o n a b a r w ­ n y m i błyszczącymi foliami. N i e s p o d z i e w a n y kontrast Fotografował stanowią wieże boczne w y k l e j o n e j e d n o l i c i e c z e r w o ­ n y m papierem. ' Szopka F r a n c i s z k a Tarnowskiego (ryc. 4) jest śred­ n i e j wielkości i m a pięć wież.JSzopka t a b a r d z o p r z y ­ p o m i n a s w y m kształtem i układem szopkę tego a u l o r a z 1948 г., znajdującą się w M u z e u m H i s t o r y c z n y m w Krakowie. P e w n a j e d n a k różnica między o w y m i s z o p k a m i p o l e g a n a t y m , że wieże b o c z n e n o w e j , n a ­ wiązujące do wyższej wieży kościoła M a r i a c k i e g o , p o ­ siadają dookoła — z a m i a s t małych wieżyczek — s t r z e ­ liste dwuspadowe daszki. Szopka Tarnowskiego, w y ­ k o n a n a b a r d z o p r e c y z y j n i e , w y k l e j o n a j e s t błyszczą­ cymi foliami w kolorach pastelowych. P r z y k r y d y ­ sonans stanowi jedynie czerwona p l a m a dachu, w y ­ pełniającego przestrzeń między wieżami, oklejona zwykłym c z e r w o n y m p a p i e r e m z Ы а Т у т n a d r u k i e m , mającym imitować dachówkę. P a r t e r od piętra o d ­ g r o d z o n y j e s t ażurową balustradą. Drugie nagrody oprócz A l e k s a n d r a K u d ł e k a — otrzymali Tadeusz R u t a i Antoni Wojciechowski. S z o p k a R u t y j e s t s t o s u n k o w o większa o d p o z o s t a ­ łych, m a 2 piętra i 7 wież. W o j c i e c h o w s k i przedstawił szopkę n i e różniącą się w i e l e od t y c h , j a k i e robił w l a ­ tach poprzednich. T r z y trzecie nagrody u z y s k a l i — nestor k r a k o w s k i c h szopkarzy, m u r a r z Stefan Mitka, oraz A d a m D u d z i k i Ryszard Kijak. W porównaniu z l a t a m i ubiegłymi zauważyć można było n a o s t a t n i m k o n k u r s i e częste w y k o r z y s t y w a n i e k r a k o w s k i c h elementów architektonicznych, czerpa­ n y c h z W a w e l u (np. zakończenie wież), S u k i e n n i c ( a t t y k a , e l e w a c j a boczna), c o r a z m n i e j n a t o m i a s t w i d u j e się elementów g o t y c k i c h , zwłaszcza zaś d a w n i e j chęt­ n i e naśladowanego gotyckiego zakończenia wieży k o ś ­ cioła M a r i a c k i e g o . - Roman Reinfuss. Stołeczne Z a k ł a d y G r a f i c z n e N r 1. W a r s z a w a , Wiślana 6. Z a m . 900. P a p . i l u s t r a e . k l . Ш 100 g : A l f k a r t o n biały V k l . 100 g B I . N a k ł a d 3 000 egz. 5-B-16084. K l i s z e w y k o n a ł a D r u k a r n i a A k c y d e n s o w e , W a r s z a w a , T a m k a 3. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/263b2e86e2fa943ce0ef1eda0e232f70.pdf 8248a58f1366df0ca8427df843d94aa4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4265 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1951 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3975 Title A name given to the resource Sprawozdania, recenzje, drobne wiadomości / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1951 t.5 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1951 t.5, z.1-2; s.60-67 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text KURSY MALOWANIA ORRAZÓW NA SZKLE ROMAN Ryc. 1. K. Duda l. 11 i S. Sieczka l. 14 najzdolniejsi uczestnicy kursu malowania obrazów na szkle odby­ wającego się w Maniowach, pow. Nowy Targ. Fot. R. Reinfuss. 1951 r. Z inicjatywy Departamentu Twórczości Artystycznej Ministerstwa Kultury i Sztuki, przy współudziale Wy­ działu Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w K r a ­ kowie zorganizowane zostały na terenie powiatu no­ wotarskiego 3 kursy, których celem było zapoznanie ludowych artystów góralskich z zapomnianą już dziś techniką malowania na szkle i wyłowienie nowych ma­ larskich talentów. Kursy prowadziła znana malarka podhalańska He­ lena Rój-Kozłowska, której obrazy malowane na szkle wystawiane były na licznych pokazach sztuki ludowej Jako miejsca, gdzie kursy miały się odbyć wybrano trzy wsie położone w północno-wschodniej części po­ wiatu nowotarskiego a mianowicie: Dębno, Szlembark i Maniowy. W czasie kiedy kurs odbywał się w Maniowach, ko­ rzystając z zaproszenia ref. Wydziału Kultury i Sztu­ ki w Krakowie Ob. Bieszczanina miałem możność za­ poznania się ze sposobem prowadzenia nauczania, a po części i z wynikami. W opuszczonej chałupie góralskiej, dobrze ogrzanej, urządzonej prowizorycznie sprzętami wypożyczonymi 60 REINFUSS z przedszkola, siedziała gromadka chłopców nachylo­ nych nad stołem zasłanym papierami, kawałkami szyb i słoiczkami z farbą. Jedni z nich rysowali na papie­ rze podkłady, inni ze sporządzonych przez siebie pod­ kładów przenosili konturowy rysunek na szybę, lub uważnie zakładali kolorem partie rysunku uwidocznio­ nego na szkle. Dookoła stołu krążyła Rój-Kozłowska przyglądając się uważnie pracom swych wychowan­ ków. Zasadniczo starała się swym uczniom zostawiać możliwie największą swobodę, ograniczając się jedynie do uwag technicznych. Niemniej jednak, w niektórych wypadkach pomoc jej okazywała się niekiedy potrzeb­ na. Właśnie zgłosił się nowy uczeń, chłopiec lat około 12. Dostał ołówek i papier z poleceniem skomponowa­ nia projektu obrazka. Chłopiec nie może się zdecydo­ wać, rysuje góry, przekreśla je i zaczyna rysować ko­ ściół, ale po chwili przerywa tę pracę i patrzy przed siebie niezdecydowany, nie może wybrać tematu. R ó j Kozłowska wdaje się z nim w krótką rozmowę, po pa­ ru minutach chłopiec już wie, że tematem projektu może być nie tylko kościół czy góry, ale także np. co­ dzienna praca. Zabiera się więc żywo do rysowania i po chwili na papierze ukazuje się scena dojenia owiec. Chłopcy malują swe prace posługując się materia­ łem dostarczonym w całości przez organizatorów kur­ su. Malują farbami temperowymi ręcznie na miejscu przez Rój-Kozłowską ucieranymi. Zastosowanie farb temperowych jest pewnego rodzaju uproszczeniem, wiemy bowiem, że w dawnych obrazach ludowych naj­ częściej używane były farby rozrabiane z pokostem, te jednak nie dałyby się na kursie zastosować z powodu zbyt powolnego wysychania. Nauka na kursie odbywa się od rana do zmroku, gdyż część dzieci uczęszcza do szkoły rano, a część po południu. W dniu, w którym odwiedziliśmy Maniowy, prócz prac znajdujących się na warsztacie, widzieć już moż­ na było kilka robót całkowicie wykończonych. �Tematyka tych prac jest dosyć różnorodna, Spotyka­ my wśród nich bacę z owcami na hali, odbudowę War­ szawy w naiwnej interpretacji dziecka, które nigdy Warszawy nie widziało (ryc. 3), pustelnika pieniń­ skiego (ryc. 2), sceny przedstawiające pracę codzien­ ną, czy obrazy z życia zbójników (ryc. 4). Poza jed­ nym wypadkiem, jawnie zresztą inspirowanym przez Rój-Kozłowską, gdzie 12-letni Kazimierz Duda nama­ lował zbójników (ryc. 5) w ujęciu powtórzonym z ob­ razów janosikowych przechowywanych w zakopiań­ skim Muzeum, reszta prac ani w tematyce, ani w for­ mie nie nawiązuje do dawnych góralskich obrazów na szkle malowanych. Nić tradycji między dawnymi obrazami na szkle a tymi, które powstają dziś na omawianych kursach nie została nawiązana. Nic zresztą w tym nie ma dziwnego, skoro uświadomimy sobie, że w kursach bio­ rą udział prawie wyłącznie dzieci (ryc. 1), których większość nigdy obrazu na szkle nie widziała. W ta­ kich warunkach nie może być mowy o kontynuowaniu i rozwijaniu zamarłego (przed niemal 100 laty) ma­ larstwa tradycyjnego. Ryc. 2. Pustelnia w Pieninach, obraz na szkle 20x18 cm, mai. Józef Sekuła, Maniowy. Fot. R. Reinfuss. Zresztą gdyby nawet tego rodzaju próby zostały na szeroką skalę podjęte, wynik ich byłby prawdopodobnie z góry przesądzony. Nowa bowiem produkcja „sta­ rych" obrazów raziłaby swą nieszczerością, sztuczno­ ścią i nasuwałaby takie same zastrzeżenia jakie przy­ chodzą na myśl podczas oglądania obrazu K a z k a Du­ dy, powtarzającego mechanicznie motyw janosikowy. Wspomniany wyżej brak ciągłości powiązań między tradycyjną sztuką podhalańską a dzisiejszym malar­ stwem uprawianym przez młodzież na kursach powo­ duje, że twórczość tę trudno jest uważać za sztukę w sensie ścisłym „ludową". Jest to raczej sztuka dziec­ ka i to dziecka słabo już zżytego z tradycyjną kulturą swojej grupy. Młodzi malarze w małym stopniu są „Góralami". Zainteresowania ich kierują się raczej ku współczesności i ku przyszłości, dlatego w twórczości ich trudno byłoby doszukiwać się choćby tylko wpły­ wów dawnej podhalańskiej sztuki ludowej. Kursy w Dębnie, Szlembarku i Maniowach nie były więc reaktywowaniem tradycyjnego ludowego malar­ stwa podhalańskiego na szkle, niemniej był to nie­ zwykle ciekawy eksperyment, dający przegląd możli­ wości malarskich młodzieży góralskiej i sposobność wyselekcjonowania jednostek utalentowanych. Oceniając wynik kursów pod tym właśnie kątem wi­ dzenia należy podkreślić ich pozytywne znaczenie. Nie­ wątpliwie spośród 28 chłopców i dziewcząt, uczęszcza­ jących na kursy we wszystkich trzech wsiach, da się wydzielić grupę bardziej utalentowanych. Według in­ formacji Rój-Kozłowskiej w Szlembarku do tej grupy zaliczyć można Wincentego Harendzę (1. 14), Czesła­ wa Budzą (1. 15), Ludwika Szlembarskiego (1. 12), w Dębnie Franciszka Jonasa (1. 15) (.krewniaka ludo­ wego rzeźbiarza), Jana Głodka (1. 15), w Maniowach Stanisława Sieczkę (1. 14), Kazimierza Dudę (1. 11) i syna miejscowej nauczycielki Andrzeja Paszkowskie­ go. Wymienieni tu chłopcy wykazali duże zaintereso­ wanie w kierunku malarstwa na szkle i talent. Nasu­ wa się teraz pytanie czy i w jaki sposób nabyta na Ryc. 4. „Zbójnicy idą wyrabować zamek w Czorszty­ nie", obraz na szkle, 16 r 11 cm, mai. Kazimierz Duda l. 11 Maniowy. Fot. R. Reinfuss. Ы �kursach umiejętność zostanie w przyszłości przez tych młodocianych malarzy zużytkowana. Znając upodoba­ nia artystyczne współczesnej wsi góralskiej wątpię aże­ by prymitywne malatury naszych kursistów mogły znaleść się kiedyś na ścianach izb wiejskich. Jakież więc będą dalsze losy produkcji artystycznej świeżo wyszkolonych malarzy ? Gdzie znajdą one odbiorców ? Skoro na wieś w tym względzie liczyć nie można, po­ zostaje miasto, ale i ta sprawa nie wydaje się taka całkiem prosta. Do niedawna artysta wiejski sprze­ dawał swe wyroby w mieście, gdzie nabywali je róż­ ni zbieracze, wśród których nie brakowało również zwykłych snobów rozpływających się w płytkich po­ chwałach ludowego prymitywu. Obecnie stosunek do tych zagadnień uległ zasadniczej zmianie. Dziś arty­ sta nie pracuje już dla zadowolenia prawdziwych czy udanych potrzeb garstki (przypadkowych odbiorców lecz na zamówienie społeczne szerokich mas. I teraz właśnie należałoby gruntownie przedyskutować na­ suwające się pytanie: czy i w jakiej mierze twórczość artystyczna w rodzaju omawianych tu obrazów na szkle odpowiada zamówieniu społecznemu chwili obecnej. R y c . 5. Jan osikowa banda, obraz na szkle 31 x 32 cm. Mai. Kazimierz Duda l. 11 Maniowy. Fot. R. Reinfuss. RUDOLF BEDNARIK Ludove nahrobniky na Slovensku Turc. sv. Martin 1949 Wyd. Matica Slovenska str. 113, 33 rysunki, L X X I I tablice na kredowym papierze. Pracę swą o ludowych nagrobkach na Słowacji roz­ poczyna autor od przedstawienia w skrócie wierzeń ludu słowackiego związanych ze śmiercią i dawnych form grzebania. Jeszcze w X V I I I w. notują źródła hi­ storyczne wypadki kar pieniężnych nakładanych na chłopów, którzy pomijając formę pogrzebu chrześci­ jańskiego grzebali swych zmarłych wprost pod drze­ wami, śladem tego zwyczaju jest późniejsze sadzenie drzew na grobach, co łączy się z rozpowszechnioną u ludu wiarą, że dusza zmarłego znajdzie w drzewie swą trwałą siedzibę. Na drzewie siadają nosiciele dusz •— ptaki. Drzewa zasadzone na grobie jako miejsca schronienia dla duszy były równocześnie najpierwot­ niejszymi nagrobkami. Inne formy oznaczania grobów w postaci domków, słupów, krzyżów itp., były w isto­ cie formami wtórnymi zastępującymi owo drzewo i też służyły jako siedlisko dla duszy zmarłego. Niekiedy drewnianemu pomnikowi stawianemu nad grobem na­ daje się nawet kształty ludzkie, co uzmysławiać ma opiekuńczego ducha zmarłego przodka. Zdeformowane nagrobki człeko-kształtne przybrały postać słupków przypominając kształtem niektóre „pazdury" z da­ chów podhalańskich. Nagrobki te posiadają często wy­ 62 ryte na s .vej powierzchni znaki magiczne i apotropeiczne. Krzyż jako symbol przyjęty przez chrześcijań­ stwo zjawiając się na cmentarzach słowackich już w pierwszycń wiekach po przyjęciu chrześcijaństwa miał na celu usunięcie z tych miejsc resztek pogańskiego kultu przodków. Od czasów baroku, krzyże bywają pięknie zdobione i zaopatrywane w symbole czerpane z wierzeń chrześcijańskich. Starsze przedchrześcijań­ skie znaki i symbole utrzymują się nadal na słupkowatych pomnikach nagrobnych wykonanych bądź z drzewa bądź kutych w kamieniu, które według auto­ ra są naśladownictwem drewnianych. W pracy swej autor stara się przeciwstawić poglą­ dom niektórych autorów, dopatrujących się w słup­ kowych nagrobkach słowackich wpływów obcych, madziarskich czy tureckich. Posługując się rozległym materiałem czerpanym z etnografii słowiańskiej udawadnia, że opisywne przez niego formy nagrobków (z wyjątkiem oczywiście krzyża) są zabytkami rodzi­ mymi, wiążącymi się ściśle z wierzeniami dawnych Słowian, rozwiniętymi na tle ogólnego podłoża indoeuropejskiego. R. Reinfuss �MELODIE TANECZNE POWIŚLA Zebra) i objaśnieniem zaopatrzył Chorosiński Jan. Przedmowę napisał prof. dr. Adolf Chybiński. Kraków 1949. P W M . Str. 88 + 1 mapka. Okładka i rysunki M. Makarewicz. Zbiór ten ma wprowadzić czytelnika w świat ta­ necznych melodii ludowych części woj. kieleckiego i niewielkiego skrawka woj. lubelskiego na przestrzeni biegu Wisły od Tarnobrzegu przez Sandomierz, Puła­ wy pod Dęblin po Kozienice czyli w teren zwany przez jego mieszkańców „Powiślem". Uderzającą, jednak większość melodii zebrał autor z powiatu iłżyckiego, co stanowi uderzającą dysproporcję w stosunku do ilo­ ści przykładów z powiatów pozostałych (na 125 poda­ nych melodii — 93 pochodzi z pow. Iłża). Zbioru więc nie można pojmować jako zobrazowanie całego oma­ wianego regionu. Ponieważ jednak Jan Chorosiński gromadzi melodie ludowe interesujących go okolic od lat kilkunastu — można się spodziewać, że posiada on w swoich tekach równie liczny materiał z pozostałych powiatów „Powiśla" i ujawni go w dalszych zapowie­ dzianych wydawnictwach. Dyspozycja pracy przemyślana, podział materiału - przejrzysty, poruszone zagadnienia i obserwacje — liczne. Trafny tytuł dał autor swojemu zbiorkowi: „Melodie taneczne" a nie „Tańce". Temat „Tańce" w y m a g a ł b y od autora sklasyfikowania typów tanecz­ nych i pod względem muzycznym i choreograficznym. Tytuł „Melodie taneczne" uwolnił autora od tych obo­ wiązków. T y m niemniej Jan Chorosiński omawia po­ szczególne „grupy tańców" i wylicza ich 15. Rozdrob­ nienie to ma swe uzasadnienie w czysto praktycznym zastosowaniu tańców i w okolicznościach w jakich ta­ niec jest wykonywany. Stąd owe „flisackie", „leśnioki", „kopanioki" itd. W rzeczywistości zaś nie są to pod względem muzycznym osobne grupy tańców — lecz wszystkie one stanowią jedną grupę, jeden typ melodii tanecznej, mianowicie typ oberka. I przede wszystkim to właśnie należało — przy dość szeroko potraktowanym omówieniu tańców — podkreślić. Po przeanalizowaniu zbiorku okazuje się bowiem, że jest w nim nie 15 grup tańców lecz 7: oberki, „stare tańce", marsze, walczyki, poleczki i dwie grupy niesklasyfikowane przez autora a umieszczone w innych grupach -— polonezy i kra­ kowiaki. Tak więc ta czysto użytkowa podstawa po­ działu, bez jednoczesnego zwrócenia uwagi na stronę muzyczną, wprowadza nieobeznanego czytelnika w błęd­ ne przeświadczenie, że na „Powiślu" istnieje taka mno­ gość typów tanecznych. Wszak w innych regionach Polski oberek ujawnia się również pod różnymi nazwa­ mi (w Lubelskim — „majdaniak", w Rzeszowskim — „chaciok" itp.) nie mówiąc już o tym (co zresztą autor zaobserwował też na swoim terenie) — że melodie taneczne otrzymują często nazwy od imion lub nazwisk znakomitszych intrumentalistów, którzy je ze specjal­ nym ulubieniem grywali (np. „jastkowiak", „paster­ nak" itp.) co nie znaczy bynajmniej, by miał to być jakiś odrębny typ tańca. Tak też i tutaj niemal wszyst­ kie melodie taneczne, zaklasyfikowane przez autora do 10-ciu grup, stanowią jeden zasadniczy typ ludowego oberka. — W dalszej grupie „stare tańce" znajdujemy powszechne i znane w innych regionach tańce — zabawy jak „mietlorz" „smit" (w Wielkopolsce czy Opoczyń­ skim -— „kowal"), popularny „gołąbek", „foter" („ojciec") itd. Nazwa „stare tańce" uzasadniona tu jest widocznie cytatem wziętym z ust ludu, w rzeczy­ wistości jeśli idzie o wartości melodyczne i rytmiczne tej grupy — to przymiotnik „stare" jest tu mniej uza­ sadniony, a należy się on właśnie owym „okrąglokom", „powiślokom", „węglorzom" itp. Najmniejsze wartości etnograficzno-muzyczne wykazuje grupa „walczyków", w której łatwo dopatrzyć się powiązań z innymi regio­ nami Polski (nr 114, 118) oraz reminiscencji z przeminionego repertuaru muzyki lekkiej (nr 117). Nato­ miast piękny okaz ludowego walca umieścił autor w grupie „oczepinowych" (nr 74) pod nagłówkiem „chodzony". W grupie „marszów" melodyka ludowa również nie wypowiedziała się bogato, co zresztą za­ obserwować można i w innych regionach Polski. W grupie tej autor zasugerowany przeświadczeniem, że marsze muszą być napisane w takcie parzystym, wkleszczył w ramy 2ji melodię „oczepionego chodzonego" (nr 112), który jest wyraźnie na 3/4 i w 3^4 powinien być zapisany. W grupie „poleczki" doszło do w i ę k s z e ­ go zamieszania: na cztery zamieszczone polki pierwsza (nr 122) jest typowym krakowiakiem (znanym zresztą szeroko w całym Rzeszowskim), dwa następne numery to bardzo silnie, że się tak wyrażę „zkrakowiaczone" polki, a dopiero ostatni numer grupy (nr 125) jest właściwą polką, nie nasuwającą żadnych podejrzeń. W grupie „weselne i obrzędowe" znajdują się bardzo piękne a niesklasyfikowane przez autora okazy polone­ za (nr 75, 77). W samym omówieniu i objaśnieniach podszedł Choro­ siński do ludowego materiału muzycznego w sposób bardzo słuszny i rozumny, mianowicie od strony jego związku z życiem i warunkami życia. Zapatrzony w ideę takiego podejścia stara się autor podciągnąć pod nią cechy i wartości melodyczne tańców. W niejednym przypadku operacje te są wyraźnie sztuczne i nie można się oprzeć wrażeniu, że te brzmiące przykłady siłą zo­ stały wciągnięte pod linię takiego wytłumaczenia. Tym więcej, że autor sam wpada z sobą w sprzeczność, bo okazuje się, że te same melodie, które określa i uza­ sadnia jako — można powiedzieć — „zawodowe", a więc właśnie owe „leśnioki" czy „kopanioki", grane i tańczone w specjalnych i określonych okolicznościach łącznie z pracą zawodową, mają zastosowanie jako melodie taneczne na weselach czyli są zwykłymi ober­ kami tak samo chętnie tańczonymi na weselach jak i np. na porębie. Nie wyszliśmy jeszcze z tego okresu, w którym o muzyce ludowej pisze się frazesami, poetyzując, ślady 65 �tej maniery widoczne są jeszcze i u Chorosińskiego, trzeba jednak z góry zaznaczyć, że są one u niego zrównoważone rzetelnymi i treściwymi spostrzeżeniami poczynionymi w terenie zwłaszcza odnośnie kapel daw­ nych i dzisiejszych oraz praktyki instrumentalnej. Spo­ strzeżenia te nadają omawianej pracy dużą wartość. Zapis nutowy Chorosińskiego dobry i przekonywujący posiada cechy „porządnej roboty". Zapis wystarczający jest dla użytku praktyki muzycznej, wystarczy też kompozytorowi pragnącemu zaznajomić się z melodyką ludową regionu, odda usługi ruchowi amatorskiemu pragnącemu go zużyć do swoich celów. Rozmach melo­ dyczny skrzypków kieleckich każe przypuszczać, że powtórki melodii nie przebiegają u nich w sposób iden­ tyczny jak to podaje zapis, zrozumiałe jednak, że za­ pisanie tego w terenie, bez oparcia o nagranie, jest w większości przypadków niewykonalne. N a specjalnie dodatnie podkreślenie zasługuje w notacji Chorosiń­ skiego fakt, że podał on za pomocą metronomu tempo melodii, co w ogóle — a w tańcach w szczególności — ma znaczenie decydujące i pozwala na scharakteryzo­ wanie regionu. Chorosiński jest w notowaniu o tyle szczegółowy, że wypracowuje smyczkowanie, a nawet palcowanie. W przyszłości zapisy jego nabiorą jeszcze większej wartości, gdy wypracowane zostaną szcze­ gółowiej akcenty, które w tańcach odgrywają tak za­ sadnicza rolę, a które w łączności ze smyczkowaniem można zanotować i opracować. Wydanie P W M jak zawsze na poziomie, korekta staranna. Natomiast zasadnicze zastrzeżenie nasuwa strona ilustracyjna. Ilustrator, pragnąc być najwidocz­ niej w zgodzie z treścią wydawnictwa, które przedsta­ wia czysto ludowe, prymitywizmem tchnące melodie, postawił sobie słusznie za cel danie rysunku również prostego i prymitywnego. Niestety, w tej słusznej skądinąd tendencji, doszedł do przejaskrawienia i stwo­ rzył ilustracje nie proste lecz karykaturalne. Tym sa­ mym wpadł w konflikt z treścią wydawnictwa, czyli wynikł z tego błąd, którego ilustrator właśnie chciał uniknąć. Zbiorek, wykazujący piękno melodii ludowych, zilustrował karykaturami postaci ludowych. Szkoda tym większa, że pomysły rysownika w nawiązaniu do treści śpiewek i objaśnień słownych autora są na ogól dobre. Poruszam to i z tego względu, że w przypadku gdy zbiorek dostanie się do rąk ludzi wsi ilustracja taka może wywołać wrażenie wprost przeciwne niż to jakie ilustrator miał na myśli. Jadwiga Sobieska L U D O W E M O T Y W Y W W Y R O B A C H DZIANYCH Parę kilometrów na zachód od Krakowa położona jest wieś Tyniec znana niegdyś jako miejsce wyrobu, słynnych w okolicy, białych, bogato haftowanych chust czepcowych i magierek tj. czapek wełnianych (ryc. 1) robionych szydełkiem, które stąd rozchodziły się daleko, roznoszone przez wędrownych przekupniów docierają­ cych w okolice Rzeszowa, Sanoka, Gorlic a na północ prawie po Kielce. „Magierka" z Tyńca. pow. Kraków, wykonała Marcjanna Siwkowa. (Balaskowa). Fot. w r. 1947 R. Reinfuss. Po I wojnie światowej wyrób „sytych chust" tyniec­ kich poszedł w zapomnienie, a zamiast magierek za­ częto wyrabiać na sprzedaż do miasta grube skarpety zimowe, i rękawiczki. Szydełkarstwo jest w Tyńcu tak rozpowszechnione, że zajęciu temu oddają się nie tylko kobiety, ale i dzieci, a nawet mężczyźni. W okresie międzywojennym wyrabiane w Tyńcu rękawice zaczę­ to zdobić spotykanymi dziś na każdym kroku motywa­ mi norweskimi. Obecnie na terenie Tyńca została zorganizowana spółdzielnia pracująca w ścisłym kontakcie z kra­ kowską Delegaturą C.P.L. i A. W trosce o podniesienie poziomu estetycznego wyro­ bów tynieckich i dla nadania im charakteru twórczości rodzimej Delegatura krakowskiej C . P . L . i A. postano­ wiła wyeliminować wzory norweskie, zastępując je po zasiągnięciu rady w Zakładzie Badania Plastyki i Zdob­ nictwa Ludowego P.I.S. motywami zaczerpniętymi ze zdobnictwa dawnych magierek. Próbny komplet składa­ jący się z czapki, szalika, rękawic i skarpetek po­ wierzono do wykonania Marejannie Siwkowej zw Balaskowa, starej kobiecie, która w młodości swej sama jeszcze magierki wyrabiała. Próba wypadła nadspodzie­ wanie i należy przypuszczać, że już w przyszłym sezo­ nie zimowym w sprzedaży ukażą się wyroby tynieckie wykonane według obecnie opracowywanych wzorów. R. R. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e2db490f98c8372bb42d8ca2e4c24237.pdf b543341626615f1a608c0d77fb94602f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2075 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Subject The topic of the resource Cieśla-Reinfussowa Zofia (1910-1993) Kutrzeba-Pojnarowa Anna (1913-1993) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1927 Title A name given to the resource In memoriam / LUD 1993 t.76 Description An account of the resource LUD 1993 t.76, s.327-337 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 76, 1993 v. PROF. IN MEMORIAM DR ANNA KUTRZEBA-POJNAROWA (1913-1993) Urodziła w 1913 roku w Krakowie, odeszła w 1993 i została pochowana na warszawskich Powązkach w rodzinnym grobic rodziny ze strony matki. Została dzięki temu z nami, w Warszawie, do której przeniosła się z Krakowa w 1953 roku. Pozostawiła po sobie kilka pokoleń uczniów i miejsce, którego chyba nikt nie będzie w stanie zająć. Była naszym nauczycielem choć może nie od razu mogliśmy zdać sobie z tego sprawę - nie pouczała, nie narzucała własnego zdania, nie prowadziła za rękę choć była gotowa włożyć wiele czasu w naszą pracę, nawet kosztem swojej własnej, przy najmniejszym znaku z naszej strony, że takiej pomocy potrzebujemy. Szanowała nasze poszukiwania i rozterki, cieszyła się każdym osiągnięciem. Miała w sobie niezwykłą pokorę wobec każdego dobra tkwią~ego w człowieku i w każdym umiała je dostrzec. Surowość i nieprzejednanie zachowywała jedynie wobec postępowania nieetycznego. Prawdą jest, że nie zawsze widzi się sprawy, które są blisko nas, że konieczne jest oddalenie, może nawet oddalenie spowodowane śmiercią, by stały się wyraziste. Mamy poczucie, że za Jej życia nie byliśmy w stanie w pełni dostrzec kim dla nas była naprawdę. Z etnografią zetknęła się Pani Profesor po raz pierwszy w kole krajoznawczym gimnazjum im. Królowej Wandy w Krakowie w wieku lat 13. Wzięła udział w badaniach terenowych, a następnie podjęła pracę nad budownictwem wiejskim w Zawoi; jej rezultaty opublikowała w Wydawnictwie M uzeum Etnograficznego w Krakowie (1931). Studiowała historię, specjalizując się w naukach pomocniczych i w historii średniowiecznej. Poza seminarium Jana Dąbrowskiego (historia średniowieczna) i Władysława Semkowicza (nauki pomocnicze) uczęszczała na seminarium Romana Grodeckiego, Stanisława Kota, Kazimierza Moszyńskiego, Kazimierza Dobrowolskiego i Jana Stanisława Bystronia. To gruntowne wykształcenie humanistyczne pozwoliło Jej na akceptację takich teorii etnologicznych, jak teoria przeżytków czy teorie zasięgów a jednocześnie widzieć rozwój kultury jako proces. Historia i etnologia nie były w jej ujęciu przeciwstawne a uzupełniały się. Zawdzięczamy Jej prace będące wzorowym przykładem przeprowadzenia krytyki źródłowej, pod tym względem domagała się podobnego traktowania źródeł etnograficznych i historycznych (pisanych). Zawdzięczamy jej znakomitą, problemową historię etnografii polskiej, lepszą od dłuższych, ale nie tak pogłębionych, prac ostatnich lat wydanych przez młodsze już pokolenie. Jej budząca kontrowersje obserwacja że, niezależnie od europejskich lub światowych inspiracji, etnografowie polscy zawsze stawali na gruncie historycznych interpretacji kultury ludowej, każe nam zastanowić się nad sposobem naszej pracy, nad naszymi kompleksami i uwarunkowaniami. I wreszcie dała nam przykład jak traktować koncepcje kultury tradycyjnej jako wyjście do modelu, z którego wariantami mamy do czynienia w etnograficznych badaniach terenowych (w Mnikowie, w Trześniowie, na wsi podwarszawskiej). Pani Profesor była nauczycielem wyjątkowym, łączącym poszukiwanie naukowe z godnym sposobem życia. Badania były drogą Jej życia. Nie tylko ze szkiełkiem w oku analizowała źródła �328 na temat historycznej i współczesnej kultury wsi polskiej, ale ukazywała te problemy tak aby współczesność i przyszłość tej wsi widziano w środowiskach naukowych wyrażnicj, by rozumiano je Icpicj. To nic był przypadek, żc na tcn tcmat właśnie zaplanowała wystąpienie na 13.12.1981, to jest na trzeci dzień Kongresu Kultury Polskiej, przerwanego ogłoszeniem stanu wojennego. Jej wiclką troską było zawsze lączenie wysiłków: badaczy i praktyków, hisloryków i etnologów, wsi i miasta, różnych kierunków tak zróżnicowanej etnologii, różnorodności w kulturze ludowej i globalnej i wreszcie tradycji rodzinncj Jej własnej: micjskicj i wicjskiej, intelcktualnej i chłopskiej, krakowskiej, krośnieńskiej i warszawskiej. Jest to bogate dziedzictwo - obyśmy z niego mogli uczynić pożytek. Zofia Marian Soko/ew;cz Pokropek �DR PRor. HAB. ANNA ZAMBRZYCKA-STECZKOWSKA (1931-1993) \ Dnia 4 maja Niezwykle życzliwy innym Urodziła kiedy Kultury 1993 roku ceniony etnolog, studia Materialnej PA N jako w Krakowie prof. dr hab. Anna i z pasją oddany swej Zambrzycka-Stcczkowska. dyscyplinie, szlachetny i zawsze człowiek. się w 1931 roku to podjęła zmarła całkowicie laborant, w Wilnie, w kierowanym UJ. Już w czasie a po uzyskaniu 'lic już od 1950 roku związała przez studiów Prof. Kazimierza zaczęła magisterium pracować w 1955 się na stałe z Krakowem, Moszyńskiego w Zakładzie roku jako Studium Etnologii asystent, Historii IHKM później zaś �330 adiunkt. Doktorat na Wydziale Filozoficzno-Historycznym UJ obroniła w 1972 roku i wtedy też została zatrudniona w Katedrze Etnografii Słowian. Po otrzymaniu w 1981 roku stopnia doktora habilitowanego zostala powołana na stanowisko docenta, a następnie w 1991, na podstawie całości bogatego dorobku naukowego i dydaktycznego, na stanowisko profesora. W rok później otrzymała tytuł profesorski. Prof. Zambrzycka-Steczkowska od 1981 roku pełniła funkcję Kierownika Katedry, w 1987 rczygnując z niej na własną prośbę. Aktywność badawcza ProF. Zambrzyckiej-Sleczkowskiej była wiclokierunkowa. Początkowo w latach 70. dominującym wątkiem w Jej badaniach było wiejskie rzemiosło. Tej tematyki dotyczyła praca magisterska pisana pod kierunkiem Prof. Kazimierza Moszyńskiego, a potem rozprawa doktorska Uwarunkowania pozycji spo/e('znej rzemie.i/nika wiejskieyo (Na przykładzie wybranych wsi Kotliny Nowotarskiej), której promotorem był Prof. Mieczysław Gładysz. Z tego zakresu opublikowała kilkanaście pozycji, w tym wysoko cenioną i nagrodzoną książkę Rzemieś/nik w społeczności rolników wydaną w 1974 roku we Wrocławiu. Późniejszy kierunek zainteresowań to zagadnienia współżycia społecznego na wsi. W trakcie kilkunastoletnich badań terenowych, prowadzonych na obszarze Śląska Opolskiego, zebrała bogaty i interesujący materiał, który stanowił podstawę rozprawy habilitacyjnej Zwyczajowe Iormy współżycia społecznego. Studium wsi Owsiszcze na Śląsku Opolskim, która ukazała się drukiem w 1980 roku w Krakowie. Praca ta uznana została za niezwykle cenną pozycję w literaturze etnograficznej z tego zakresu i wyróżniona nagrodą III stopnia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. Bardzo ważnym nurtem w pracy badawczej Prof. Zambrzyckiej-Steczkowsk iej, a jednocześnie ważkim z punktu widzenia badań nad kulturą, była problematyka "daru" w jego symbolicznej funkcji. Warte podkreślenia jest, że nie tylko sama podjęła ten temat i starała się znaleźć dla analizowanego zjawiska stosowny kontekst teoretyczny (znajduje to wyraz m.in. w takich opracowaniach jak: Społeczna i kulturowa funkcja daru, "ZNUJ, Prace Etnograficzne" z. lO, 1977; O możliwości analizy wymiany darów, "Prace Etnograficzne" z. 18, 1983, czy Pojęcie daru jako kategorii kultury, "Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi" Seria Etnograficzna, nr 28, 1988/91), ale z jej inspiracji włączyła się w te badania grupa pracowników Katedry, którą kierowała, jak i etnologów z wielu uniwersyteckich ośrodków etnologicznych za granicą, m.in. z Zagrzebia, Pragi, Belgradu. W latach 1982-1990 była też kierownikiem tematu badawczego "Kulturowa funkcja daru" realizowanego w ramach Problemu Węzłowego 11.1 "Polska kultura narodowa. Jej tendencje rozwojowe i percepcja". Organizowala w Krakowie międzynarodowe sympozja poświęcone tej problematyce. Wielokrotnie też prezentowała wyniki swych b<i1,lańza granicą. Pod Jej redakcją powstał monograficzny zeszyt nr 25 "Prac Etnograficznych" poświętony w całości temu tematowi, a prezentujący prace etnologów z różnych krajów europejskich. W połowie lat 80. Prof. Zambrzycka-Steczkowska podjęła nowy temat. We współpracy z Prof. Olgą Goldberg z Uniwersytetu w Jerozolimie prowadziła badania terenowe i przygotowywała tom poświęcony obrazowi Żydów jaki utrwalił się w świadomości mieszkańców Wieliczki. Opracowala dwa rozdziały do tej zbiorowej pracy. W sumie dorobek publikacyjny Prof. Zambrzyckiej-Steczkowskiej obejmuje ponad 70 pozycji. Ponadto redagowała wiele zbiorowych wydawnictw. Od 1981 roku była redaktorem wydawanej w ramach "Zeszytów Naukowych UJ" serii "Prace Etnograficzne", a także w latach 1988-90 członkiem redakcji "Etnografii Polskiej" i od 1986 roku wychodzącej w Bratysławie "Ethnologia Slavica". W 1991 zostala powołana w skład Senackiej Komisji do spraw wydawniczych Rady Wydziału Filozoficzno-Historycznego. Godne podkreślenia jest, iż ProF. Zambrzycka-Steczkowska stale dążyła do unowocześnienia warsztatu badawczego. W początkach jej kariery naukowej za prawdziwe nowatorstwo uznano wykorzystywanie przez Nią taksonomicznych metod typologizowania zjawisk kulturowych. Przywiązywała dużą wagę do informacji naukowej. Jest autorką bądź współautorką kilku �331 bibliografii etnograficznych. To z jej inicjatywy powstał w Katedrze Etnografii Słowian UJ "Bank danych o źródłach dotyczących kultury ludowej Karpat", którym kierowała przez ostatnich kilka lat. Z tym wiązały sit;: również prowadzone pod Jej kierownictwem zespołowe prace nad stworzeniem słownika "słów kluczowych" naszej dyscypliny, znacznie juź zawansowane. Jest to niezwykle istotny wkład do opracowania ogólnej koncepcji organizacji etnograficznej informacji naukowej przy wykorzystanu techniki komputerowej. Poza wielostronną działalnością badawczą Prof. Zambrzycka-Steczkowska brała czynny udział w pracach różnych krajowych gremiów naukowych. Należała do Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, od 1981 roku uczestniczyła w pracach Komitetu Nauk Etnologicznych PAN (w latach 1983-1987 jako członek prezydium) oraz Komisji do Badań nad Współczesnością tegoż Komitetu. Była członkiem Komisji Etnograficznej Komitetu Słowianoznawstwa PAN w latach 1979-83 oraz Komisji Etnograficznej i Komisji Słowianoznawczej Oddziału PAN w Krakowie. Od 1964 roku brała udział w pracach Międzynarodowej Komisji do Badań Nad Kulturą Ludową Karpat i Bałkanów. Związana była również z towarzystwami regionalnymi, takimi jak Podhalańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk czy Towarzystwo Przyjaciół Orawy. Kierując Katedrą Etnografii Słowian przywiązywała olbrzymią wagę do nawiązywania szerokich, międzynarodowych kontaktów naukowych. Dzięki jej staral/iom rozwinęła się niezwykle owocna współpraca z ośrodkami etnologicznymi (i to nie 'tylko uniwersyteckimi) m.in. z Zagrzebia, Belgradu, Brna, Pragi, a także Instytutami Antropologii Społecznej w Lund i Bergen, czy Seminarium Slawistycznym w Gandawie, wyrażająca się wspólnymi badaniami i publikacjami, wymianą pracowników i studentów. Było to jedno z tych wielu działań, które podejmowała z myślą o wyrobieniu naszej Katedrze, posiadającej przecież wspaniałe tradycje, pozycji i rangi ważnego ośrodka etnologicznego. Miał temu służyć także zredagowany przez Nią tom prac pracowników Katedry w języku angielskim fil Search of Paradigm, prezentujących ich aktualne orientacje badawcze, a który rozpoczyna obszerny tekst Jej autorstwa będący retrospektywną oceną dorobku naszego ośrodka. Prof. Zambrzycka-Steczkowska z wielkim zaangażowaniem i odpowiedzialnością podchodziła do pracy dydaktycznej. Była wymagającym, ale nadzwyczaj życzliwym studentom nauczycielem. Na prowadzonych przez Nią seminariach panowała zawsze atmosfera prawdziwego, intelektualnego partnerstwa. Zyskiwała szacunek w oczach swych uczniów, także i tym, że jak niewielu etnologów z jej pokolenia otwarta była na nowe prądy i metody w badaniach nad kulturą. O wielkim szacunku i sympatii jaki żywili dla Niej jej uczniowie świadczy i to, że wśród żegnających Ją na Cmentarzu Rakowieckim w Krakowie, obok przyjaciół i kolegów, tak tłumnie stawili się studenci ze wszystkich roczników, z którymi pracowała. Niespodziewana śmierć Prof. Zambrzyckiej-Steczkowskiej jest niepowetowaną stratą dla środowiska etnologicznego. Odczedł ceniony badacz i wykładowca, inicjator wielu znaczących przedsit;:wzięć naukowych. Małgorzata Maj �ZOFIA CIEŚLA-REINFUSSOWA (1910-1993) 9 marca 1993 roku zmarła mgr Zofia Cieśla-Reinrussowa, długoletni <.:IJonek Oddziału Krakowskiego i członek honorowy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczcgo, członek Komisji Etnograficznej przy oddziale PAN w Krakowie. Urodziła się 8 maja 1910 roku w Krakowie, była dzicckiem szewca, Józefa Cieśli i Magdaleny z Tomasików. W tej rzemieślnieznej rodzinie o ludowym rodowodzie (dziadkowie ze strony �333 ojca gospodarzyli na roli pod Bochnią, a drugi dziadck był krakowskim flisakiem) dbano o kształccnie dzicci. Dwoje starszych zostało nauczycielami, a Zofia Cicślanka po maturze rozpoczęła w 1928 roku studia matematyczne na UJ. Z powodu sytuacji rodzinnej przerwała je na dwa lata, a po przerwic poszcrzyła ich zakres o geografię z etnografią, którą studiowała u prof. Kazimierza Moszyńskiego. W 1935 roku uzyskała absolutorium z matematyki, a w 1937 - magistcrium z filozofii w zakresie geografii na podstawie pracy Import do Polski towarów ko/tlllialnych spożywczych w lalach 1924-35. Na kilka miesięcy przed dyplomem podjęła okresowo pracę przy porządkowaniu zbiorów Muzeum Etnograficzncgo, finansowaną z funduszu dla bezrobotnych. To ostatecznie zadecydowało o wyborze zawodu, została bowiem przez dyrektora Seweryna Udzielę zaangażowana na stałe na stanowisku kustosza. Pracowała m.in. przy urządzaniu ekspozycji Muzcum Ziemi Krakowskiej, otwartej I czerwca 1939 roku w pałacu Wlodkowiców. Wkrótce w związku z wybuchem wojny, zaczął się demontaż wystawy, a pakowanie i transportowanie eksponatów odbywało się już w czasic, gdy w budynku stacjonowały wojska niemieckie. Zbiory umieszczono w gmachu Biblioteki Jagiellońskiej, gdzie były scgregowane i katalogowane przed planowanym wywozem do muzeów nicmicckich. W 1941 roku muzeum zostało zlikwidowane. ~ówczas za aprobatą prof. Stanisława Kutrzeby oraz Feliksa Kopery, dyrektora Muzeum Narodowego i prczesa Związk u M uzców, Zofia Cieślanka podjęła pracę w dziale geograficznym niemieckiego Institut fUr Deutsche Ostarbcit, gdzie oficjalnic zatrudniona była w bibliotcce, tłumaczyła teksty i przygotowywała matcriały kartograficznc. Jej nielegalnym zadaniem było dozorowanie księgozbiorów muzealnego i Instytutu Geografii UJ oraz dostarczanie z nich książek polskim uczonym. Po wojnie Zofia Cieśla-Reinfussowa wróciła do Muzeum Etnograficznego, skąd jednak w 1946 roku została zwolniona wskutek merytoryczncgo zatargu z dyrektorcm. Przez następne lata pracowała m.in. w szkolnej bibliotece i w przedsiębiorstwie rozpowszechniającym filmy oświatowe; kontaktów z zawodem jednak nic zerwała, współpracując z prowadzoną przez męża pracownią dokumentacji sztuki ludowej (zaczątkiem Państwowego Instytutu Badania Sztuki Ludowej, obecnie Instytutu Sztuki PAN). Brała udział w pracach redakcyjnych "Polskiej Sztuki Ludowej", uczestniczyła we wszystkich obozach naukowo-badawczych i w wielu krótszych wyjazdach penetracyjnych, organizowanych przcz tę placówkę, a z zebranych materiałów przygotowała kilka artykułów i przyczynków. Dopiero w 1967 roku Zofia Cieśla-Reinfussowa powróciła do pracy w Muzeum Etnograficznym, gdzie zorganizowała dział obrzędów i przez 8 łat go prowadziła. Był to dla niej okres szczególnie intcnsywnej działalności. Opracowała i zrealizowała scenariusz stałcj ekspozycji obrzędów i zwyczajów dorocznych i rodzinnych; była komisarzem trzech wystaw zagranicznych, opartych na jej własnych scenariuszach, a mianowicie: tradycyjnych strojów i tkanin (Miluza 1972), "Polska sztuka ludowa - symbol, motyw, znak" (Lozanna i Winterthur 1973) i ekspozycji obrazów na szkle Eweliny Pęksowej (Lund 1974). Z Jej inicjatywy ogłoszony, a rozpropagowany przez środki masowcgo przekazu, ogólnopolski konkurs pisanek dał doskonałe wyniki, wzbogacił zbiory muzeum o około 5.000 współcześnie wykonanych pisanek, umożliwiając orientację w żywotności zjawiska, różnorodności aktualnie stosowanych technik zdobnictwa. Zofia Reinfussowa żywo interesowała się także innymi współczesnymi przejawami sztuki ludowej i obrzędowości, nie tylko uczestniczyla w jury licznych konkursów i przeglądów z tego zakresu, aJe współpracowała z placówkami je organizującymi, podsuwając pomysły i tematy imprez. W krakowskim oddziale PTL Reinfussowa pracowała w zarządzie, przez wiele kadencji wnikliwie prowadziła komisję rewizyjną, ponadto podejmowała się wielu prac niewdzięcznych, a pracochłonnych. Na dorobek autorski Zofii Cicśla-Reinfussowej składa się ponad 50 tekstów, wiele z nich zostało opublikowanych w "Polskicj Sztuce Ludowej". Cechuje je znaczna różnorodność tematów; dotyczą kultury materialnej, artystycznej, społecznej. Można w nich rozróżnić dwa ctapy. W pierwszym powstał szercg dociekliwych, dobrze udokumentowanych monografii z zakresu �334 garncarstwa (m.in. w Wyszkowie), zaowocował twórców Aleksandry pełnymi m/odzieży Lemkowszczyźnie zespołu do i drugie, mniejsze, studiami, ("Polska Muzeum przebieg dotyczące Wydawnictwa znaczna Muzycznego, w miesięczniku "Hale Sylwetka niezbyt i Dziedziny" Zofii Reinfussowej mocna, i bezpretensjonalna, bardzo (1992, nr kraju, obejmujące przez Krakowa, się z podowu 1993, nr wydawnictwo mężnie i stałe zapracowana, żyła "K raj" na zamówienie kryzysu wydawniczego. spraw kultury takich jak ludowej, "Orli Lot", już na łożu ukazały się I). bez wspomnienia walczyła aspekty i przygotowanie napisane w czasopismach 11-12; pełna wielokroć czynna druku na nr 27, 1981). Duże, Droga". Ostatnie dwie pozycje, przygotowane listy babci Gnojek ze Stanis/awa Dolnego. nie byłaby ale silna wewnętrznie, nad kSZla/lIIwaniem jak np. dobór dużą wagę do popularyzacji opublikowana "Chłopska Serdeczne w Sanoku" naszego do nie ukazały sylwetkami Szyszki oraz niezwyk- Ze studiów przedmiotu, w okolicach niestety przywiązywała została Erazma 1981, nr 3-4), czy "Weczyrki" na terenie przyjęte z Herodem w Brańsku, na emeryturę, humanistycznymi Ludowego literaturze kolędowania, część jej dorobku Ludowa" "herodowych" kolędy "Teatr Ludowy", "Kobieta", śmierci, w tym wzruszające bardzo jak np. N a pastwisku. Sztuka (warsztaty etap, już po przejściu garncarza Budownictwa widowisk Zofia Cieśla-Reinfussowa stąd a zarazem w dotychczasowej występów, dwuosnowowej Drugi Polańskiej-Hryńczuk, reneksji opracowanie a nie zauważane tkaniny budownictwa. wiejskiej ("Materiały monograficzne Podlaskiej), i wszechstronnymi, pisankarki się osobowo.ki Polskiego w Białej kowalstwa, głębokimi - le interesującymi, ważne, ośrodek ozdobnego Jej ccch osobistych. z ciężkimi nieco Fizycznie dolcgliwościami. w ceniu Cicha swojego męża - Romana. Obok wielu własnych obowiązków zawodowych i rodzinno-domowych znajdowała czas na kreślenie map i planów, przepisywanie na maszynie jego prac naukowych, których była zarazem pierwszą lektorką i zrozumienia udzielenia zawsze rady i pomocy. Dobrze i przyjażnie ze swymi wspominając pracowni się to i recenzentką. dla innych; osób wiązało, przyjaciół, w środku ale którzy wiele wewnętrznego skora do wysłuchania rozumiała informatorami z bliższego naukowej Miała otoczenia. swojego przyjaźniła długo będą ludzi, w terenie, o Niej nawiązywała Nie tylko i pogody, trosk niedoli wytrzymywała niemal przyjęła nas WAŻNIEJSZYCH Import towarów Kraków 1937.-~/ do Polski Okucia wozów z okolic Makowa, nr kontakty dziesiątki łói.ka, nie lat istnienie do rodziny. z którymi Zostawiła wielu pamiętać. PUBLIKACJI kolonialnych długotrwałe niedogodnościami, Ewa WYBÓR życzliwości a w potrzebie ze szpitalnego przez wraz z wszystkimi a także i kłopotów, serdeczne, z towarzyszkami mieszkania się z nami, ciepła cudzych "Polska w ZOFII lalach Sztuka Fry,v-Pietraszkowa CIEŚLA-REINFUSSOWEJ 1924-1935, "Wiadomości Geograficzne", r. II, 1948, nr 11-12 oraz r. III, 1949, Ludowa" 1-2. Skrzynie Materia/y Dywany 1954, nr 1. z powiatu ostro/ęckiego, "Polska w polskiej architekturze ludowej, "Polska kurpiowskie Dom z wnęką do sztuki ludowej dwuosnowowe Siwaki z Bia/ej Sztuka ludowa Podlaskiej, Brańskie dywany Magdzikiem) gorlickiego, "Polska Łowiectwo zbiorowa Sztuka i rybo/ówstwo, pod rcd. r. V, 1951, nr 4-5. Ludowa" r. VI, 1952, nr 4-5. "Polska Ludowa" Sztuka "Polska Ludowa" Sztuka Sztuka z Wyszkowa, Sztuka "Polska dwuosnowowe, praca P/ockiego, braci Sk/adanowskich w Sieradzkiem, (z Janem powiatu Mazowsza Sztuka r. VIII, Ludowa" Ludowa" Sztuka r. VII, 1953, nr I. Ludowa" r. VIII, 1954, nr 5. r. X, 1956, nr 6. r. XI, w: Nad rzeką R. Reinfussa, Ludowa" "Polska Kraków 1957, nr 2. Ropą. Zarys 1965. kullury ludowej �335 Sztuka pillSlyczna, z wv:ką w: Nad rzeką Ropą ... , op. cit. "Polska Sztuka Ludowa" r. XX, 1966, nr 2. z wv:ką w ludowym hudownictwie Malopolski, "Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku" nr 5, 1967. Suszenie (}\,'o("()W i wrdze/lie mi('sa we wsiach poludniowej M a/opolski, "Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie" r. III, Kraków 1968. Ohrzrdy ludowe w kO/lkursach, pokazach i w terenie, "Polska Sztuka Ludowa" r. XXIII, 1969, nr 2. Budownicl wo ludowe, w: M onoyra(ia powiatu M yślenickieyo, t. 2, Kultura ludowa, praca zbiorowa pod red. R. Rcinfussa, Kraków 1970. Erazm Szyszko - neslOr polskich garncarzy ludowych, "Polska Sztuka Ludowa" r. XXXI, 1977, nr 3. Żywot/lo.V(' ohrzrd()w Illllowych w Krakowie i na wsi podkrakowskiej, "Lud" t. LXI, 1977. Bihlioqra/ia prac R. Rein/ussa, "Lud" t. LXIV, 1980. Aleksandra Polańska-Hryńczuk - pisa/lkarka lemkowska, "Polska Sztuka Ludowa" r. XXXIV, 1980, nr 3-4. ( Na pastwisku, ze studiów nad kształtowaniem sir osohowo.~ci młodzieży wiejskiej, "Polska Sztuka Ludowa" r. XXXV, 1981, nr 3-4. "Weczyrki" na IA'mkowszczyinie, "Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku" nr 27, 1981. Stadny wypas owiec /la terenie Podlasia /la przestrzeni ostatniego stulecia (1860-1970), "Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa w Szreniawie, r. XIII, Poznań 1983. Serdeczne listy hahci Gnojek ze StU/lis/awa Dolnego kolo Kalwarii Zebrzydowskiej, "Hale i Dziedziny" r. III, 1992, nr 11-12. ŚWirlO "Jordan" u Lemhiw z Wysowej, "Hale i Dziedziny" r. IV, 1993, nr l. C/lUlupa Zayadnienie w M y.vlenickiem, ehalllPY �PROF. MARIO D. ZAMORA (1935-1993) W dniu mencie 12 sierpnia Antropologii, Szeroką popularność Nauk Rady tem - clektem Mary z Unii. z zmarł Unii, w ten jako dniu niezwykłej 5 ruchliwości Tomoko Hamada, College of William a z ności Profesora Zamory jako Uwagą i życzliwością Profesora prezydenta wybrany został College of William Kongresu nic tylko poświr,;ceniem z całego D. Zamory XIV Unii, and Nauk pracował świata. z Departamentu na formalnego, Znany korespondem:ji. Kongrcsu a prezyden- i z wielkim prowadzoncj Unii Unii był rzecznikiem wykonawczy DepartaWirginia. w Mir,;dzynarodowej roku, jetnologów szeroko w w stanic Międzynarodowego Unii Mario profesorem zastr,;pcy wyznaczeniem XIV Zamora Profesora i sckretarz Mary z antropologów szczególnic współpracownik and 1993 charakteru Unii działalność sierpnia był Byl w Williamsburgu funkcjr,; Profesor działalności Zamora. Pełnił następnego mir,;dzynarodowego do D. Mary Zamorze związany miejsca i Etnologicznych. włączeniem and Profesorowi Wybór Williamsburga i rzeczywistego Mario William i Etnologicznych. Stałej Antropologicznych nad r. of przyniosła Antropologicznych posiedzeniu ale 1993 College by! Profesor Antropologii pisa! o działal- o niezwykle wartościowej "dyplomacji antropologicznej". Zamory objęci byli również antropologowie/etnografowie z Polski. Profesor Mario D. Zamora Uniwersytccie Corneel. Filipińskiego w Baguio, Centrum Badań i Archeologii. nad Od jako był także jako dyrektorem Filipinach i w Indiach, antropologii kulturowej generalym Etnicznymi profesor dwudziestu na profesor Mniejszościami Wykładał w Norwegii. studiował Pracował lat Fundacji zajmował rządowego, i dyrektorem na na rilipińskiego Narodowego i Instytutu Uniwersytecie profesora doktorat Uniwersytetu Muzeum Fulbrighta stanowisko i obronił i dziekan Etnologii w Trondheim zwyczajnego Uniwersytetu w Williamsburgu. Obszarami kilkanaście wiejskie specjalizacji książek na Filipinach, w Indiach, autorem wreszcie m.in. książki ctniczne 1972; razcm z J. Y. ArcelIana Studies 1967. Ostatnio Podobnie jedynie z Jego pracował przygotował nad perspectives, jak nauczania niektórzy listów. inni Ostatni polscy z nich i Filipiny. Baguio pracy poświęcona zbiorowej znałem z 6 lipca Opublikował społeczności władał, uniwersyteckiej. antropology, Towards peace oraz i użyteczność itI applicatioł1s, 1970, Alemar-Phoenix, Prof. etnologowie pochodzi rozwój edukacji o{ Philippine City językiem na Filipinach, w systemic A bibliography były których its dimeł1sioł1a, its limitatioł1s, przygotowaniem zostanie Indic zainteresowania narodowej antropologii anthropology, która były jcgo ludu Pampangów, integracji anthropology: in Philippine Zamory Przedmiotem społeczności i procesy metodyka Cultural 1970, wydał anthropological Profesora artykułów. szczególnie mniejszości antropologii, naukowej i wiele Był Manila Baguio City Quezon-City and justice: E. Sunderlandowi. Profesora 1993 roku. Mario D. Zamorę Dziękuje w nim � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e0a4540046de9c853449231d7b5303db.pdf b28401105e925e25bccce76ce46e12b7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2074 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1926 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1993 t.76 Description An account of the resource LUD 1993 t.76, s.295-326 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 76, 1993 v. Z DZIAŁALNOŚCI ZA OKRES KRONIKA SPR AWOZDA N IE ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LU DOZNA WCZEGO OD WRZEŚNIA 1992 DO WRZEŚNIA ROKU 1993 I. Informacje ogólne Polsk ie Towarzysl wo Ludozna wcze - podobnie jak inne towarzystwa - nie jest finansowane przez Polską Akademi~ Nauk. Od stycznia 1992 roku fundusze na działalność ogólnotechniczną i wspomagającą badania PTL otrzymuje głównie z Komitetu Badań Naukowych, w mniejszym wymiarze z Ministerstwa Kultury i Sztuki, i od innych sponsorów. Pieniądze z Komitetu Badań Naukowych otrzymują: Redakcja Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu, Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi oraz Biblioteka PTL we Wrocławiu. Natomiast pracownicy agendy wydawniczej i administracji PTL we Wrocławiu są utrzymywani wyłącznie z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży naszych wydawnictw. Towarzystwo korzysta nadal z uprzejmości uniwersytetów w Łodzi i we Wrocławiu, zajmując bezpłatnie ich lokale, natomiast Pracownia DWOK płaci czynsz Urz~dowi Miasta w Poznaniu. l. Sprawy organizacyjne 18 września 1992 roku na 68 Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL w Szamotułach odbyły się wybory do Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koló-cńskiego. Do Zarządu Głównego wybrano: dr. Tadeusza Baraniuka, mgr. Adama Bartosza, mgr Ewę Bączyńska, mgr Elżbietę Berendt, dr. Janusza Bohdanowicza, mgr. Jana Cieślaka, prof. dr. Zbigniewa Jasiewicza, mgr. Jana Heidenreicha, mgr Krystyn~ Kaczko, dr. Zygmunta Kłodnickiego, dr. Eugeniusza Kłoska, mgr Annę Kwaśniewską, prof. dr Bronisławę Kopczyńską-Jaworską, dr Annę Kowalską-Lewicką, mgr Teres~ Lasową, mgr Marię Parnowską, mgr. Andrzeja Rataja, dr Magdalen~ Rostworowską, mgr. Zbigniewa Torońskiego, mgr. Romana Tubaję, mgr Bernadettę Turno. Z wymienionych osób ukształtowało się Prezydium w następującym składzie: Prezes - dr Zygmunt Kłodnicki, Wiceprczesi - mgr Roman Tubaja i dr Anna Kowalska-Lewicka, Sekretarz Generalny - dr Magdalena Rostworowska, Z-ca Sekretarza Gen. - mgr Elżbieta Berendt, Skarbnik - mgr Zbigniew Toroóski, Z-ca Skarbnika - dr Janusz Bohdanowicz, Członek Prezydium ZG - mgr Teresa Lasowa. Główna Komisja Rewizyjna ukształtowała się w składzie: Przewodniczący - mgr Jerzy Adamczewski, Z-ca Przewodniczącego - mgr Irena Wronkowska, Członkowie - dr Jan Łuczkowski, dr Wojciech Sadowski, mgr Irena Soppa. Sąd Kolcżeóski ukonstytuował się w składzie: Przewodniczący - dr Stanisław Chmielowski, Członkowie - dr Kazimiera Wolos, dr Feliks Czyżewski. �296 W okresie sprawozdawczym odbyło się 7 posiedzeń Prezydium ZG PTL (14.11.92; 11.12.92; 30.1.93; 31.03.93; 9.06.93; J 1.09.93; 23.09.93), w których omawiano sprawy bieżące związane z funkcjonowaniem Towarzystwa i jego agend. Posiedzenie Prezydium w dniu 11.12.92 połączone było ze spotkaniem z członkami Komitetu Nauk Etnologicznych. Dyskutowano na nim m.in. problemy przygotowania jubileuszu IOO-lecia PTL oraz koncepcję zorganizowania z tej okazji sesji naukowej nie tylko we Wrocławiu, ale również we Lwowie. Pozostałe posiedzenia poświęcone były w znacznym stopniu sprawom wydawniczym, w tym także znalezieniu odpowiednich form sprzedaży wydawnictw PTL. Omawiano również propozycje zaktywizowania środowiska młodych etnografów poprzez organizowanie sesji naukowych oraz stworzenie im możliwości druku prac. Poruszano także problemy związane z ochroną zabytków i nicdocenianiem tradycyjnej kultury ludowej. Na posiedzeniu w dniu 11.09.93 omawiano przygotowania do 69 Walnego Zgromadzenia Delegatów w Chorzowie oraz do obchodów setnej rocznicy powstania Towarzystwa. Ze względu na brak środków finansowych odbyło się tylko jedno posiedzenie plenarne Zarządu Głównego (23.09.93) oraz jedno posiedzenie Głównej Komisji Rewizyjnej (10.09.93). Przedstawiciele Prezydium i Zarządu Głównego kontynuowali starania w Ministerstwie Kultury i Sztuki o pozyskanie środków finansowych. Dzięki aktywnemu uczestnictwu prof. dr. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej i dr. Zygmunta Kłodnickiego w Radzie Konsultacyjnej ds. Twórczości Ludowej i Rzemiosla Artystycznego w Ministerstwie Kultury i Sztuki udało się w ostatnich latach pozyskać wysokie dotacje na serie wydawnicze PTL: "Bibliotekę Zeslańca", "Regiony - tradycja i współczesność" oraz "Literaturę Ludową". Udział w tej Radzie to nic tylko uzyskanie dodatkowych środków finansowych, ale także opiniowanie i doradztwo w szeregu innych spraw. W uznaniu rangi Towarzystwa wiceminister Kultury i Sztuki powołał prezesa PTL do Rady Ekspertów. Członkowie Towarzystwa brali udział w szeregu zebrań, zjazdów, narad i spotkań poświęconych wielu istotnym problemom związanym z polem działania Towarzystwa. Prezez PTL uczestniczył w spotkaniu Ogólnopolskiego Zespołu ds. Karty współczesnego regionalizmu poJskiego (Radziejowice 25-26.03.93) oraz w spotkaniu Rady Konsultacyjnej ds. Twórczości Ludowej i Rzemiosła Artystycznego MKiS na temat planu finansowego na 1993 rok, a także w ogólnopolskim spotkaniu z dziennikarzami na temat kultury polskiej. Mgr Maria Parnowska reprezentowała nasze Towarzystwo na uroczystości nadania imienia doc. dr. Adama Chętnika - Ostrołęckiemu Towarzystwu Naukowemu (Ostrołęka 4.10.92). Na uroczystości tej prof. dr Marian Pokropek wygłosił obszerny referat na temat zasług i dokonań Patrona. Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk zaprosiła przedstawiciela PTL na Zjazd Towarzystw Naukowych, który odbył się 19.12.92 r. Na Zjeździe omawiane były formy i kierunki działalności towarzystw (PTL reprezentował dr Zygmunt Kłodnicki). Prezes PTL brał również udział w naradzie dyrektorów wojewódzkich wydziałów kultury pl. "Sztuka ludowa i rękodzieło artystyczne, potrzeby i zagrożenia". Narada zorganizowana została przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, Departament ds. Uczestnictwa w Kulturze, w dniach 26-28.ł 1.92 roku w Szczyrku. W ramach datującej się od 1973 roku współpracy naukowej ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym w Bratysławie - Prezes PTL dr Zygmunt Kłodnicki uczestniczył w XII Walnym Zgromadzeniu w Banskiej Bystrzycy (14-16.09.93). Na spotkaniu jakie miało miejsce w dniu 3.09.93 z dr. Arturem Kostarczykiem, dyrektorem Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Gdańsku omawiano możliwość współpracy członków PTL w opracowaniu serii monografii terytorialnych. Towarzystwo bierze udział w pracach Ministerstwa Edukacji Narodowej nad nowymi programami kształcenia ogólnego. Do programów wprowadzono tematy dotyczące tradycyjnej kultury ludowej, kultur mniejszości narodowych, problematyki "małej ojczyzny" itp. �297 Prof. dr Czesław łkrnas zaaranżował współprac9 pomi9dzy Towarzstwem a zespołem prof. dr. Jana Szczepailskiego z Centrum Pamiętnikarstwa Polskiego w Warszawie, przygotowującym Encyklopedir Kultury Wsi Polskiej. Prezydium PTL upoważniło prof. dr Bronisławę Kopczyilsk<!-Jaworsk<! do kontynuowania uzgodnień w tym zakresie. Zarząd Główny PTL złożył w Mazowieckim Towarzystwie Kultury wniosek o przyznanie zespołowej nagrody im. Oskara Kolberga dla ODiIE w Łodzi. W ramach Towarzystwa działa aktualnie 20 oddziałów terenowych. We wrześniu 1992 roku powolany został Oddział PTL w Zamościu, któremu przewodniczy mgr Maria Fornal. Przy niektórych oddziałach Towarzystwa istnieją koła zainteresowań kulturą Ormian i Łużyczan. Przy Towarzystwie działa Redakcja Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu. której redaktorem naczelnym jest prof. dr Bogusław Linette oraz Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi pod kierownictwcm prof. dr Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej. Nie wszystkie oddziały PTL wywiązują się ze swyeh statutowych obowiązków i tak roczne sprawozdania ze swej działalności na WZD w Chorzowie oraz raporty finansowe za II półrocze 1992 roku oraz pierwsze półroczc 1993, nadesłały następujące odziały: Gdańsk, Kraków, Łódź Mszana Dolna. Opoczno. Poznań, Oddział Śląski, Wrocław i Zamość. Oddział w Ziełonej Górze nadesłał wyłącznic sprawozdanie z działalności, a oddziały w Toruniu, Warszawie i Opolu raporty finansowe. Listę delegatów na Walne Zgromadzenie Delegatów w Chorzowie przysłały zaledwie cztery oddziały - Opoczno. Kraków, Łódż i Mszana Dolna. W związku z tym Zarząd Główny apeluje do zarządów oddziałów o ożywienie działalności statutowej i organizacyjnej i nadsyłanie bieżących informacji do Wrocławia. Na koniec czcrwca br. Towarzystwo skupiało 1 128 członków, w tym 2 członków prawnych oraz 8 członków honorowych zagranicznych i 5 członków zwyczajnych ze Słowackiego Towarzystwa Ludoznawczego w Bratysławie. 3. Sprawy wydawnicze Generałnic w działałności wydawniczej Zarząd Główny PTL nie notuje zagrożeń organizacyjnych. finansowych ani merytorycznych, niemniej jednak są sprawy wymagające ostatecznego załatwienia. "Lud" - rocznik. Istnieje opóźnienie w cyklicznym wydawaniu periodyku. Aktualnie w ostatniej fazie druku znajduje się tom za rok 1992, a tom za rok 1993 zostanie przekazany do druku pod koniec bieżącego roku. Natomiast w roku 1994 winny ukazać się drukiem dwa tomy - zaległy za rok 1993 i bieżący za rok 1994. "Literatura Ludowa" - pismo wraca do normalnego toku wydawniczego. W roku 1993 opublikowano trzy zeszyty za rok bieżący. Pozostałe numery 4-6 ukażą się z początkiem 1994 roku jako tom zbiorczy, poświl=cony kulturze polskiej na Zaolziu, przygotowany przez prof. dr. Daniela Kadłubca. W tekach rcdakcyjnych znajdują się materiały do dwóch zeszytów na rok 1994, a ponadto trwają prace nad gromadzeniem materiałów do następnych numerów. Część środków finansowych przeznaczonych na druk tego dwumiesięcznika jako nadwyżka zostanie przesunięta na inne tytuły. Atlas Polskich Strojów Ludowych - do druku przewidziane jest opracowanie J. Wielka Strój od Łącka, Kamienicy i Ochotnicy. Druk tego zeszytu uzależniony jest od wprowadzenia poprawek porecenzyjnych prof. dr. Romana Reinfussa, a także pozyskania środków finansowych. Planuje się zainteresowanie władz regionalnych reprintami wydanych już zeszytów, uzależniając ten kierunek edycyjny od dotacji z zewnątrz. W tekach redakcyjnych brak kolejnych zeszytów do druku. "Prace i Materiały Etnograficzne" - jeszcze w tym roku, na przełomie listopada i grudnia ukaże się opracowanie prof. dr. Wilhelma Gaja-Piotrowskiego pl. Duchy i demony w wierzeniach ludowych z okolic Tarnohrzega i Rozwadowa. Środki finansowe na jego druk pochodzą częściowo ze środków własnych PTL, a część środków przyznanych Towarzystu przez Ministerstwo Kultury i Sztuki �298 postanowiono przekazać na inne publikacje. W tekach redakcyjnych brak nowych tytułów. "Prace Etnologiczne" - tu również brak materiałów w tekach redakcyjnych. "Arehiwum Etnograficzne" -.:. w druku znajduje się Bih/iografia etnografii polskiej za lala 1926-1933, którą Artur Hlebowicz przygotował w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodj':i. W tekach redakcyjnych znajduje się kolejny tom pracy J. Świętka zatytulowanej Brzozowa i okolice Zakliczyna. Rada Wydawnicza ZG PTL podjęła decyzję, że do druku tego materiału przystąpi się po otrzymaniu całości tekstu opracowanego przez dr Krystynę KwaśmewIcz. "Biblioteka Popularnonaukowa" ~ w tece redakcyjnej znajduje się praca prof dr Teresy Karwickiej - Strój ludowy w Polsce. Zarząd Główny PTL dwukrotnie czynił starania o pozyskanie dotacji na jej wydanie. "Biblioteka Zesłańca" - w ramach tej serii wydawniczej ukazało się dotychczas osiem tytułów, a pozostałe trzy planowane na rok 1993 ukażą się pod koniec rok u. Seria rozwija się dzięki możliwości pozyskiwania na jej wydawanie środków finansowych od instytucji państwowych, a także od sponsorów prywatnych. Pozytywne recenzje wydawnicze stanowią dodatkowy element wspierający merytorycznie celowość jej kontynuowania. W roku 1992 (listopad) "Biblioteka Zesłańca" została wyróżniona nagrodą Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Yorku. Jej odbiór jest dość szeroki zarówno w kraju jak i za granicą. Istnieje lista stałych subskrybentów, a ponadto dystrybucja odbywa się poprzez rynek księgarski, kiermasze okolicznościowe, np. podczas Światowej Pielgrzymki Sybiraków w Częstochowie (maj J 993) i centralnej Akademii z okazji Dnia Sybiraka (Wrocław, J 6.09.93). "Biblioteka Zesłańca" stanowi mocne oparcie dla Zarządu Głównego PTL w zakresie pozyskiwania środków finansowych na utrzymanie Biura Zarządu oraz na fundusz osobowy pracowników (poza Biblioteką Naukową, Archiwum i redakcją "Literatury Ludowej"). Ten trend edytorski w ramach omawianej serii zostanie utrzymany, planuje się opublikowanie w przyszłym roku kolejnych ośmiu tytułów, które wzbogacą zakres tematyczny "Biblioteki". W planach wydawniczych znajduje się monografia pl. Benedykt Dybowski życie i praca, autorstwa prof dr Gabriela Brzęka, na którą wydawca otrzymał dotację z Komitctu Badań Naukowych. W przyszlym roku - w rocznicę insurekcji kościuszkowskiej "Biblioteka Zesłańca" opublikuje Dziennik Józefa Kopcia, zesłańca na Kamczatkę ... , brygadiera wojsk polskich wziętego do niewoli pod Maciejowicami. Dziennik ten jest wartościowym źródłem do dziejów Polaków na Syberii, a wydany po raz pierwszy w całości z autografu wzbogaci naszą literaturę o wartościowe źródło historyczne. Forma edycyjna Dziennika o chrakterze bibliofilskim zapewni mu szeroki odbiór czytelniczy. "Łódzkie Studia Etnograficzne" - w ostatniej fazie druku znajduje się 32 tom, zawierający pracę Jadwigi Kucharskiej Poszukiwania tożsamości kulturowej w Polsce i Kanadzie. "Regiony. Tradycja j współczesność" - nowa seria powstała w ramach Zarządu Głównego PTL. Pierwszy tom poświęcony Dolnemu Śląskowi jest już gotowy do druku. Publikaeję tę dotuje Ministerstwo Kultury i Sztuki. Poza seriami ukaże się publikacja pod nazwą Po/ski At/as Etnograficzny - Komentarze, pod redakcją dra Janusza Bohdanowicza. Publikację tę dotuje Komitet Badań Naukowych. Przyspieszenia wymagają prace nad Encyk/opedią pożywienia ludowego i Słownikiem elllogra(ów polskich, gdyż w przeciwnym razie termin wydania związany z jubileuszem PTL (rok 1995) stałby się nierealny. 4. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego Biblioteka gromadzi przede wszystkim wydawnictwa z zakresu etnografii i etnologii oraz ważniejsze publikacje archeologiczne, historyczne, socjologiczne ijęzykoznawcze. W roku sprawozdawczym księgozbiór powiększył się o 523 woluminy, w tym zakupiono 216 woluminów �299 za sumę 13043000 zl., z wymiany wpłynęły 284 woluminy, jako dary otrzymano II woluminów, z produkcji wydawniczej Towarzystwa pozyskano 12 woluminów. Najwięcej książek wpływa z wymiany wydawniczej, którą Towarzystwo prowadzi z 44 instytucjami krajowymi i 180 instytucjami zagranicznymi. Wymiana ta zapewnia bibliotece regularny dopływ najnowszej literatury etnograficznej, zwłaszcza czasopiśmienniczej W zamian za otrzymane czasopisma i dzieła zwarte wysłaliśmy 74 tom "Ludu", 36 rocznik (1992 rok) "Literatury Ludowej" oraz inne wydawnictwa Towarzystwa (wedle rozdzielnika wymiany). Do konserwacji i oprawy oddano 88 woluminów, w tym większość książek z końca XIX i pocz. XX wieku. Z księgozbioru korzystali pracownicy Katedry Etnografii i innych placówek naukowych, a przede wszystkim studenci etnografii, archeologii, historii, filologii różnych specjalności, kulturoznawstwa, geografii oraz inni zainteresowani. Na miejscu w czytelni udostępniono 1400 woluminów, na zewnątrz czytelnikom indywidualnym wypożyczono 350 woluminów. W ramach wypożyczeń międzybibliotecznych bibliotekom krajowym wypożyczono 17 woluminów, a bibliotece zagranicznej - I volumin. Do Centralnego Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych Biblioteki Narodowej w Warszawie przesłano wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do naszej biblioteki w rok u 1992. 5. Archiwum Naukowe PTL W okresie sprawozdawczym Archiwum powiększyło swoje zbiory o następujące materiały archiwalne: materiały dotyczące budownictwa ludowego Wielkopolski po śp. Andrzeju Gólskim (depozyt), dokumentację z badań terenowych prowadzonych na Dolnym Śląsku przez dr Jadwigę Powłowską, ofiarowane przez autorkę, 42 teksty wspomnieniowe "sybirackie". Teki archiwalne są udostępniane w czytelni Biblioteki PTL. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się wspomnienia zesłańcze, z których korzystają studenci historii. Magdalena Rostworowska Sekretarz Generalny 69. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO LUDOZNA WCZEGO W CHORZOWIE 24 WRZEŚNIA 1993 TOWARZYSTWA 69 Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego otworzył prezes Z. Kłodnicki witając zebranych członków Towarzystwa oraz gospodarzy Zjazdu - prezes Oddziału Śląskiego K. Kaczko i dyrektora Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie J. Heidenreicha. J. Heidenreich powitał przybyłego na otwarcie Walnego Zjazdu Delegatów prezydenta miasta Chorzowa mgr. M. Marquardta, humanistę i protektora działań Górnośląskiego Parku Etnograficznego. Prezydent dziękując za zaproszenie, serdecznie powitał wszystkich w Chorzowie podkreślając wkład pracy J. Heidenreicha w funkcjonowanie skansenu, placówki przyciągającej coraz większą grupę osób zainteresowanych kulturą regionu Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. �300 Prezes przypomniał o zmarłych w ostatnim roku kolegach: z Oddziału Krakowskiego odeszli - Stanislaw Kalinka, Tadeusz Lewicki, Tadeusz Martynowski, Zofia Cicśla-Reinfuss, Anna Zambrzycka - Steczkowska; z Oddziału w Mszanic Dolnej - Julia Szymanek; z Oddzialu w Opocznie - Janina Szczurowska. Prezes Z. Kłodnicki odczytał też nadesIane przcz Oddziały wspomnienia o zmarłych czlonkach. A. Kowalska-Lewicka przypomniała o zmarłej w tym roku prof. Annie Kutrzebie-Pojnarowej oraz wygłosiła kilka słów ojej olbrzymim dorobku naukowym, aktywności spoleeznej i niezwykłej dobroci. Zebrani uczcili zmarłych minut,! ciszy. Z. Kłodnicki na wstępie podkreślił społeczny wysiłek osób, dzi;;:ki którym możliwe jest dobre funkcjonowanie Towarzystwa: profesorom B. Linette i G. Labudzie z Komitetu Redakcyjnego Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga, prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej opiekującej się Ośrodkiem Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL, oraz profesorom C. Hernasowi, B. Bazielich i E. Pietraszkowi, którzy współpracuj,! z agendami wc Wrocławiu. Prezes podziękował też za wielki wkład pracy prof. Z. Jasiewiczowi zajmującemu si;;: przygotowaniem obchodów jubileuszu IDO-lecia istnienia Towarzystwa, dyrektorowi Z. Torońskiemu za pracę skarbnika oraz pracownikom Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z Wrocławia, Poznania i Łodzi. Następnie o przewodniczenie obradom poprosił wiceprezesa PTL A. Kowalską-Lewicką. Przewodnicząca serdecznie powitała zebranych oraz odczytala program porządku dziennego: I. Otwarcie 2. Wybór przewodniczącego obrad 3. Wspomnienie o zmarłych 4. Protokół z 68 Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL w Szamotułach 5. Powolanie Komisji Wnioskowej 6. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego 7. Sprawozdanie finansowe 8. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga 9. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej 10. Sprawozdania Oddziałów 11. Sprawozdania Sekcji Zainteresowań 12. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej 13. Dyskusja 14. Wystąpienie Komisji Wnioskowej ad 4. Protokół z 68 Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL w Szamotułach odczytała M. Niewiadomska. ad 5. Do Komisji Wnioskowej powolano i przegłosowano przy 1 głosie wstrzymującym: M. Parnowską, 1. Kapłona, i M. Turlińską. ad 6. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego z działalności PTL za okres 09.1992 - 09.1993 odczytala M. Rostworowska. W uzupelnieniu M. Abdalla przypomnial o istnieniu Koła Zainteresowań Kulturą Asyryjską, nie wymienionego w Sprawozdaniu. ad 7. Sprawozdanie finansowe przedstawił skarbnik PTL Z. Toroński. ad 8. Sprawozdanie z prac Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga przedstawił. B. Linette. A. Kowalska-Lewicka w uzupełnieniu odczytała list 'od Mazowieckiego Towarzystwa Kultury o przyznaniu nagrody im. Oskara Kolberga zespołowi redakcyjnemu DWOK w składzie: E. Miller, J. Pałka, A. Skrukwa, W. Przewoźny, D. Pawlak. ad 9. M. Niewiadomska odczytała sprawozdanie z działalności Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej. ad 10. W następnym punkcie porządku przedstawione zostały sprawozdania następuj,!cych Oddziałów: Gdańsk, Katowice, Kraków, Łańcut, Łódź, Mszana Dolna, Opoczno, Opole, Poznań, Warszawa, Wrocław, Zamość, Zielona Góra (oddział zglosił chęć przygotowania kolejnego WZD). Przy odczytywaniu sprawozdania Oddziału w Łańcucie serdecznie powitano zasłużonego �301 prezesa Oddziału Franciszka Frąezka, dzil(kując mu za propagowanie ludoznawstwa oraz za niezmierną aktywność w pracy ludoznawczej. Po przcdstawieniu sprawozdali A. Kowalska-Lewicka w krótkich słowach podsumowała działalność Oddziałów. ad 11. Z uwagi na to, ŻC działalność Kół Zainteresowań Kulturą Ormiańską i Łużycką została przcdstawiona w sprawozdaniach Oddziałów, jcdynie o działalności Koła Asyryjskiego kilka słów powiedział M. Abdalla. ad 12. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawił przewodniczący J. Andrzejewski wnioskuj,!c a udzielenie absolutorium Zarządowi Głównemu oraz apelując o czynne włączenie sil( do prac Towarzystwa z okazji IDO-lecia jego istnienia. ad 13. W kolejnym punkcie obrad Z. Jasiewicz omówił program organizacyjny i ideowy jubileuszowych obchodów IOO-lecia istnienia Towarzystwa. Przedstawił propozycję powołania oprócz Komitetu Organizacyjnego również Komitetu Honorowego obchodów. Do Komitetu Honorowego planuje się zaproszenie ludzi nauki (prof. G. Labuda, prof. A. Wyezański i inni) oraz bylyeh prezesów PTL. Istnieje także potrzeba przygotowania biuletynu informacyjnego o jubileuszu dla mediów. Głównym miejscem obchodów jubileuszu byłby Wrocław, gdzie odbywałoby siy WZD i konferencja naukowa. Planowane są także konferencje w innych miastach (Zamość) oraz na Ukrainie we Lwowie. Jednak konferencja we Lwowie powinna się odbyć z inicjatywy środowiska lwowskiego, (lub na zlecenie jakiej~ fundacji naukowej, a członkowie PTL mog,! w nicj uczestniczyć jako zaproszeni goście). Planowane są wydawnictwa z okazji jubileuszu. Istniejc koncepcja wydania monografii Towarzystwa oraz monografii Oddziałów (przygotowywana jest monografia Oddziału w Mszanie Dolnej). Z. Jasiewicz zwrócił jednak uwagl( na potrzeby rynku wydawniczego. Niefortunne byłoby wydanie prac, które nie znalazłyby odbiorców toteż wydawnictwa powinny mieć charakter problemowy a nie kronikarski. Podobny charakter ma mieć także jubileuszowy tom "Ludu". Byłby to tom problcmowy, związany z jubileuszem ale również z historią PTL i jego związkiem z historią ctnografii i etnologii w Polsce. Pojawiły się także inne propozycje wydawnicze (np. Słownik biograficzny etnografów polskich). W ramach obchodów jubileuszu planuje się szereg wystaw muzealnych związanych z historią PTL i kultlIra ludową dawnych kresów wschodnich Rzeczypospolitej. Program ideowy obchodów ma na celu ukazanie roli naukowej Towarzystwa, która wynikała ze zwi'lzku mil(dzy profesjonalistami a nieprofcsjonalistami w obrębie Towarzystwa, wskazanie jak kształtowały się w Towarzystwic cele istotne dla kultury i społeczeństwa oraz realizacja tych celów - upowszechnianie nauki, uczenie wartości innych kultur i subkultur, kultur etnicznych. Istotne było wskazanie roli kultury ludowej w kulturze narodowej oraz dowartościowaniu społecznym i kulturowym chłopów. Towarzystwo było zatem czynnikiem demokratyzacji i tworzcnia narodu polskiego oraz przeciwnikiem wszelkich nacjonalizmów. Z. Kłodnicki poprosil o skladanic na ręce organizatorów propozycji dotyczących obchodów i przypominał wkład pracy poprzednich prezesów w istnienic Towarzystwa. W imieniu wszystkich uprzednich prezesów od A. Kaliny poczynając podziękowała A. Kowalska-Lewicka. ad 15. Do Komisji Wnioskowej wpłynęły nastl(pujące wnioski: l. Apel do czlonków PTL aby włączali sil( do programów regionalnych tworzonych przez samorz\!dy, zwracając uwagę na tradycyjne wartości kultury regionu, oraz zachęta do tworzenia monografii regionalnych także na potrzeby szkół. Z. Kłodnicki zaproponowal pozostawienie wniosku jako zalecenia, bez potrzeby glosowania. 2. Wniosek 1. Pośpiecha z Opola o poparcie starań Wyższej Szkoły Pedagogicznej o uzyskanie zgody Ministerstwa Edukacji Narodowej na utworzenie kierunku ,,folklorystyka". Wniosek jako oczywisty pozostawiono bez glosowania. 3. Wnioski J. Pośpiecha z Opola i K. Wolos z Koszalina o wznawianie wyczcrpanych tytulów (np. "Literatura Ludowa", Atlasy Strojów Ludowych). Z. Kłodnicki zauważył, że trudno �302 decydować o wznowieniach pomyślne ZG zwróci 4. Wniosek placówek M. Fornal ten byłby Rady spisu zbiorów o opracowanie takich przyszłego zbadania rynku honorowego w Łańcucie Franciszkowi Frączkowi. Oddziału zł. Z inicjatywy wysokości przyjęto 8. Wniosek członków PTL 9. Wniosek Odziału oraz Zarządu Wniosek w Mszanie zbiorów. w której znaleźliby a przede się wszystkim PTL o nadanie godności członka aklamację. wysokości składek członkowskich składki do 50000 zł i składkę sumę i Opocznie Dolnej przyjęto przeprowadzono przez do w tej o przywrócenie tradycji o nowych wydawnictwach. 70 Walnego Zgromadzenia informowania Zarząd Główny W okresie sprawozdawczym kontynuował prace pośrednio finansowany przez koszty honoraria, w zakresie Ośrodek, rozmów absolutorium Protokołowała Maria OŚRODKA ustępującemu Niewiadomska DOKUMENTACJI LUDOZNAWCZEGO 1992 ROKU Ośrodek pod udzieleniem ETNOGRAFICZNEJ CZERWCA Dokumentacji kierunkiem w pełnym wymiarze godzin, był przez Zarząd Główny Prace zlecone mentacja i informacja nad TOWARZYSTWA OD PTL jednogłośnie. Z DZłAŁALNOŚCI POLSKIEGO Delegatów aklamację. glosowanie udzielono ZA OKRES pokrywa charakterystki tej sprawy, przez o podniesienie I INFORMACJI Ośrodek Głównego zmniejszono o organizację Wniosek SPRAWOZDANIE zajmowany regionalnych apelu do Oddziałów komisji, aspektów przyjęto Ludoznawczego łódzkiego w Łodzi. Absolutorium finansowany ogólnej powołanie do rozważenia w Warszawie Towarzystwa Na zakończenie 2 etnografów małych, wniosek. w 1994 roku w Łodzi będzie jednogłośnie. Polskiego zarządowi. zbiorów skierowanie z podaniem zaproponował Z. Kłodnickiego Oddziałów zrealizuje rynku czasopism. Oddziału 7. Wniosek 75000 badanie z Łodzi o założenie pisma o charakterze popularpojęte problemy współczesnej kultury, przemian etnicz- oraz wnioskodawczyni, potrzeb i publikację zaproponowała placówek, i na świecie. Z. Kłodnicki 6. Wniosek Gdy wznowień. opracowania. 5. Wniosek M. Golickiej-Jabłońskiej no-naukowym uwzględniającego szeroko nych w Polsce wydawniczego. z propozycjami A. Kowalska-Lewicka podstawą m.in. P. Burchardt rynku Wydawniczej z Zamościa etnograficznych. w celu sporządzenia Spis bez rozeznania się do prof. Maria PTL. DO i Informacji B. Jaworskiej. Niewiadomska 1993 CZERWCA Etnograficznej W ODilE z siedzibą zatrudnionych oraz Jolanta Kościeiska. było Ośrodek przeznaczone dla osób współpracujących przy temacie "Dokunauk etnologicznych", finansowane były przez K NE PA N i UL. był przez komputery do telefonicznych. Katedrę prac Etnografii UŁ, dokumentacyjnych W okresie sprawozdawczym udostępnia lokal i bibliograficznych która oraz wykonano następujące prace: Prace bibliograficzne M. Niewiadomska lata 1929-1933. i obecnie współpracowała Bibliografia nanoszone jest są wymagane z A. Hlebowiczem w trakcie przygotowywania w recenzjach poprawki. nad Bibliografią do druku. Termin oddania etnografii Została polskiej za zrecenzowana do druku 1994 rok. �303 J. Kościeiska pracowała nad Biblioyrafią etnografii polskiej za lata ]986-/990. Prowadziła kwerendy zgromadzonych na podstawie Przewodnika Bibliograficznego i Bibliografii Zawarto.~ci C=asopism materiałów, dokonywała klasyfikacji przedmiotowej i wpisywała do bazy danych bibliograficznych do komputera w programic łSIS. Do tej pory wprowadzono 2030 pozycji bibliograficznych. Praca nad bibliografią jest kontynuowana. Publikacja bibliografii przewidziana jest na rok 1995. Dane bibliograficzne (wg układu tematycznego lub alfabetycznego) są dostępne dla potencjalnych użytkowników w każdej chwili. J. Kościeiska prowadzila również prace nad Bibliografią etnografii polskiej za lara ]99/-/995. Na bieżąco gromadziła materiały na bazie Przewodnika bibliograficznego i Bibliografii zawarto.~ci c=asopislll. Jest to praca ciągła. M. Niewiadomska przygotowała materiały do bibliografii selektywnej za 1992 rok do Bibliografii Nauk Spolecznych (UNESCO) i Międzynarodowej Bibliografii Folkloru (IVB). Termin przekazania do redakcji opracowania czerwiec, 1993 rok. W ramach współpracy z Redakcją "Demosu" przekazano 25 abstraktów z zakresu polskiej literatury etnograficznej. Praee słownikowe ODil E PTL koordynuje prace nad słownikami słów kluczowych do potrzeb etnograficznych baz danych. Jest to kontynuacja prac zapoczątkowanych przez ODilE w 1981 roku. Obecnie prace te za pośrednictwcm KI: UL finansowanc są przez KBN. Opracowany został słownik z zakresu kultury materialnej (jest on w, trakcie recenzji), kultury środowisk miejskich (obecny testowany w komputerowej bazie danych ikonograficznych) oraz słowniki słów kluczowych z zakresu medycyny ludowej, religijności ludowej, plastyki, muzyki instrumentalnej, metodologii, społecznych determinant kultury. Prace dokumentacyjne W zakresie dokumentowania etnograficznego ruchu naukowego prowadzono następujące prace: w sposób ciągty prowadzono kartoteky osobową etnografów oraz prac magisterskich, dok toratów i habilitacji, uzupełniano na bież,!co kartotekę instytucji etnograficznych (placówki badawcze, uczelnie, muzea) w kraju i za granicą, uzupełniono kartoteky zespolów folklorystycznych (na podstawie archiwalnych zbiorów wycinków "Glob"). Konferencje M. Niewiadomska uczestniczyła w 68 WZD w Szamotułach protokołując Walne Zgromadzeme Delegatów. Protokół został przekazany do ZG PTL i do Redakcji "Ludu". Inne prace W ramach stałcj działalności ODiJ E udzielano informacji na bazie posiadanych kartotek i bazy danych Bibliografii etnoyr(jfii polskiej za lata /986-]990. M.in. na prośbę studentki zbierającej matcriały do pracy magisterskiej uzupełniono kartotekę zespołów folklorystycznych, udzielono pomocy studentcc z Ancony w przygotowaniu materiałów etnograficznych do pracy dyplomowej. Ośrodek pośrcdniczył też w przekazaniu do Archiwum PTL korespondencji śp. L. Mylickiego. Udzielono też informacji dotyczących wystroju regionalnej kawiarenki. Bronislawa Kopcz yńska-J aworska �304 INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI KOŁA ZAINTERESOWAŃ KULTURĄ PRZY POZNAŃSKIM ODDZIALE PTL W OKRESIE OD MARCA DO PAŹDZIERNIKA 199.1 ASYRYJSKĄ Kolejny rok działalności Koła Zainteresowań Kulturą Asyryjską został niejako zainagurowany jego udziałem w charakterze gościa w X Kongresie Federacji Asyryjskiej w Szwecji w dniach 6-7 marca z wykładem o roli studiów etnograficznych w wychowaniu młodzieży asyryjskiej na wychodźstwie. Ów temat korespondował w pewnym sensie z problematyką sesji naukowej 69 Zjazdu Delegatów PTL w Chorzowie (24-17.11.1993). Drugie, pozapolskie spotkanie miało miejsce w dniach 19-23 maja ze środowiskiem asyryjskich wychodźców w Wiesbaden (RFN), gdzie mieszka blisko 400 rodzin. Posiadają tam dwa kościoły, dwa kluby i wydają dwa czasopisma: "Shrogho" i "Shuraya". Pobyt był poświęcony przypomieniu pionierskiej roli misjonarzy asyryjskich, którzy w pierwszych wiekach naszej ery szerzyli chrześcijaństwo w Indiach, Chinach, Mongolii oraz wśród plemion tureckich i arabskich. Polska wersja wykładu ukazała się drukiem w numerach 6 i 7 "Przeglądu Prawoslawncgo" w Białymstoku pl. "Śladami asyryjskich misjonarzy". W dniach 16-18 lipca przewodniczący Kola brał udzial w kolcjnym Oxford Symposium on Food and Cookery z referatem pl. "Przy asyryjskim stole na Bliskim Wschodzie". Na terenie Polski Koło w okresie sprawozdawczym zostało zaproszone na pięć spotkań połączonych z ilustrowanymi wykładami. Pierwsze z nich, poświęcone kuchni i obyczajom kulinarnym współczesnych Asyryjczyków, odbyło się 12 marca dla uczniów dwóch klas specjalizacji żywienia zbiorowego w Zespole Szkół Ekonomicznych w Głogowie. Ten sam temat powtórzono w Zespole Szkół Gastronomicznych w Ostrowie Wielkopolskim. Dwudniowy pobyt w Ostrowie Wlkp. wykorzystał działający tam niemiecki college, którego słuchacze chcieli dowiedzieć się z jakimi trudnościami mogą się borykać tłumacze tekstów semickich na język polski. Następne dwa spotkania zostały zorganizowane w dniach 13-17 kwietnia w Zamościu na zaproszenie tamtejszego Oddzialu PTL. Temat wykładu wygłoszonego w Muzeum Regionalnym dotyczył mniejszości narodowych na Bliskim Wschodzie, a w Liceum Ogólnokształcącym w Tomaszowie LufteIskim mówiono o poważnym zagrożeniu asyryjskich kościołów w Tur Abdinie (południowo-środkowa Turcja, przy granicy syryjskiej), pozostawionych po opuszczeniu regionu przez znaczną liczbę asyryjskich autochtonów. Kolejne spotkanie w Muzeum Regionalnym w Zamościu odbyło się I września. Brała w nim udział 20-osobowa grupa studentów IV i V roku Wydziału Technologii Źywności Akademii Rolniczej w Poznaniu. Wspólnie z księdzem parafii prawosławnej Zamościa przedstawiono zagadnienia związane z postami i ich rolą w wierze i kulturze chrześcijan niełacińskich. Dzięki zaangażowaniu i uprzejmości przewodniczącej Oddziału PTL w Zamościu, mgr Marii Fornal, studentów hezpłatnie oprowadzili po muzeach i ciekawych zabytkach Zamościa i okolicy dyplomowani przewodnicy. Aby obraz tego, co Koło realizuje był pełniejszy, nie podobna pominąć drugiego ważnego nurtu naszej działalności, jakim są publikacje. Dotyczą one poszczególnych elementów ludowego obyczaju i ogólnej sytuacji Asyryjczyków. Jak dotąd przeważająca ich część dotyczy kuchni. Duże zainteresowanie tego typu publikacjami wykazuje ostatnio wychodzący w Chicago asyryjski kwartalnik naukowy będący organem Asyryjskiego Stowarzyszenia Akademików na obczyźnie. Dotychczas ukazały się w nim cztery prace z tcgo zakresu. Co dwa lata Koło przygotowuje lrzy opracowania o kuchni asyryjskiej na konferencje międzynarodowe, z których najbliższa o ziemniakach odbędzie się w czcrwcu 1994 roku we Freising pod Monachium. Poza tym w okresie sprawozdawczym oddano do druku dwie prace do wychodzących w Poznaniu "Spraw Narodowościowych", będących organem Polskiego Zakładu Badań Narodowościowych Poznańskiego Oddziału PAN. Pierwsza z nich pl. Losy Asyryjczyków ukazała się w tomie 1/2 - 1993, druga zaś pl. Asyryjska diaspora ukaże się w przyszłym roku. Michael Ahdalla �305 MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA ETNOMEDYCZNA LECZNICZE I POŻYWIENIE: PODEJŚCIE ETNOFARMAKOLOGICZNE HEIDELBERG, 24-27 MARCA 1993 XI ŚRODKI Konferencja na temat etnofarmakologicznego podejścia w badaniach nad lekami i pożywieniem (Medicines and Foods: The Ethnopharmacological Approach), która odbyla się w Heidelbergu, była jedenastym już z kolei spotkaniem, organizowanym zwykle co drugi rok przez niemieckie stowarzyszenie Arbeitsgemeinschaft Ethnomedizin· (AGEM). Współorganizatorem konferencji, nazwanej jednoczcśnic II Europejskim Kolokwium Etnofarmakologicznym, było nowe stowarzyszenie - European Society of Ethnopharmacology (ESE). Głównymi sponsorami były Komisja Wspólnoty Europejskiej oraz Światowa Organizacja Zdrowia. Towarzystwa, które zorganizowały konferencję są raczej słabo znane w polskim środowisku etnologicznym, warto zatem pok rótce przedstawić ich działalność. Arbeitsgemeinschaft Ethnomedizin założono w 1970 roku w Hamburgu jako interdyscyplinarne stowarzyszenie badaczy zajmujących si,,:problematyk<, zdrowia, choroby i leczenia w różnych populacjach i środowiskach etnicznych. W ramach AGEM współpracują przedstawiciele różnych dyscyplin: nauk medycznych, biologii, farmakologii, antropologii kulturowej i etnologii, socjologii, psychologii. Od 1975 roku siedzibą towarzystwa jest Heidelberg. Obecnie należy do niego około 400 członków z Niemiec i innych krajów, głównie europejskich. Od 1986 roku stowarzyszeniu przewodniczył działający z wielkim oddaniem i energią Ekkehard Schroder, od marca 1993 roku przewodniczącym jest Gerhard Heller. E. Schriider jest naczelnym redaktorem ukazującego si,,: od 1978 roku organu AGEM, kwartalnika "Curare. Zeitschrift fUr Ethnomedizin and transku~urelle Psychiatrie". AGEM wydaje też jako tomy specjalne "Curare" zbiory materiałów z organizowanych konferencji i sympO/jów. European Society of Ethnopharmacology jest młodą organizacją, zawiązaną podczas l Europejskiego Sympozjum Etnofarmakologicznego w Metz, w marcu 1990 roku, z inicjatywy Francuskiego Towarzystwa Etl1ofar01akologicznego. Grupuje różne lokalne, narodowe stowarzyszenia europejskie, które lączy wspólne zainteresowanie farmakopeą tradycyjną. Towarzystwo liczy już ponad 1500 członków: lekarzy, farmakologów, botaników, antropologów, historyków medycyny i farmacji. Jako swój główny cel wymienia ESE rozwijanie międzynarodowej współpracy badaczy europejskich na polu etnofarmakologii, poprzez ułatwianie wymiany informacji, organizowanie spotkań naukowych, pomoc w tworzeniu i prowadzeniu współpracy z krajami rozwijającymi się. Towarzystwo ma siedzibę w Strasburgu, a jego pierwszym przewodniczącym został wybrany Ekkehard Schriider. Konferencja w Heidelbergu składała si,,: z kilku sesji grupujących referaty dotyczące następujących I.agadnień: tradycyjnych zastosowall leków i ich farmakologicznego i klinicznego sprawdzania; problemu skuteczności leków tradycyjnych; perspektywy antropologicznej i etnosocjofarmakologii jako nowego pola badawczego; tematyki zwi,!zanej z kobietą w etnofarmakologii. Ostatnia sesja referatowa nosiła tytuł:"Z laboratorium z powrotem w teren: Zastosowanie odkryć etnofarmakologicznych w ramach systemów zdrowotnych". Jednocześnie odbywały si,,: sesje posterowe: wystawiono około 60 plakatów, prezentuj,!eych przede wszystkim wyniki konkretnych badań farmakologicznych (i cz.,:ściowo klinicznych) nad poszczególnymi tradycyjnymi środkami leczniczymi pochodzenia roślinnego, zwierzęcego bądź mineralnego, pochodzącymi z różnych części świata. Było także kilka plakatów opracowanych z perspektywy antropologicznej oraz kilka dotyczących historii farmacji (m.in. polskiej - przygotowane przez specjalistki z Pracowni Historii Nauk o Leku Instytutu Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN). Obradom towarzyszyło kilka dyskusji przy okrągłym stole, m.in. na temat roli antropologów medycznych i innych przedstawicieli nauk społecznych w badaniach etnofarmakologicznych oraz tworzenia i wykorzystywania baz danych zawierających informacje o roślinach i lekach 20 - Lud I. LXXVI �306 z różnych regionów I systcmów mcdycznych (kilka takich komputerowych baz danych już utworzono, np. Ayurbase, gromadzącą informacje o lekach ayurwcdycznych). Jak bywa często podczas intcrdyscyplinarnych spotkaI1, można było dostrzec pcwn" wielotorowość w tematyce referatów, postcrów, dyskusji. Duża część refcratów przedstawiła wyniki badaI1 farmakologów, sprawdzaj,!cych laboratoryjnie aktywność poszczególnych leków tradycyjnych (np. referat P. Houghtona z Londynu na temat testowania in vilm pewnych roślin afrykaI1skich i indyjskich używanych przcciw ukąszeniom węży, bądż V. Sery'cgo z Pragi o antybakteryjnych własnościach olcjku z drzewa Mala/euca cajIJpuli, stosowanego w Wietnamie. Chinach i Indonezji na choroby skórne i katar). Inne, a charaktcrze historycznym, prczcntowały np. farmakopeę ayurwcdyczną (G. Mazars ze Strasburga) czy dietctykę w medycynic arabsko-perskiej (e. Younos z Metz). Część rcfcratów przedstawiła antropologiczny punkt widzenia w badaniach nad środkami leczniczymi, np. S. van der Gccsta z Amsterdamu o skuteczności metaforyczncj i metonimicznej na przykladzie terminów chorób i tcrapii u Mossi z Burkina Faso. albo D. Penkali-Gawęckicj na temat etnofarmakologicznych aspektów medycyny komplementarnej w małym miasteczku wielkopolskim. Ponicważ tematem konferencji były "leki i pożywienie", niektóre rcreraty kojarzyły te dwa zagadnienia. Inne podejmowały problematykę pożywienia, poczynając od zależności miydzy dietą a budową ciała (w referacie H. Greil z Berlina, dotyczącym wieloletnich badali na ten temat prowadzonych w Niemczech Wschodnich), aż do aspektów rytualnych pożywienia (w rcferacie l. de Garine z Paryża o "sesjach tuczenia mężczyzn" u Massa z północnego Kamerunu). Duże zainteresowanie wzbudziły te prezentacje, które próbowały, z powodzeniem, łączyć pcrspektywą antropologiczną i farmakologiczną. Należały do nich przcdc wszystkim rcferaty O. Moermana z Uniwersytctu Michigan w Dcarbom na temat zalcżności miydzy roślinami leczniczymi i tymi, którc stanowią pożywienie u Indian Ameryki Północnej oraz N. Etkin z Honolulu O perspekt~ie etnofarmakologiczncj w badaniach nad dictą i mcdycyn'l Hausa w północnej Nigeri( Dodatkową atraRcj,! konfcrencji byla możliwość zwicdzcnia Muzeum Aptekarskiego (Deutschcs Apothcken-Museum), mieszczącego się w malowniczo położonym Zamku Hcidclberskim. Wizytę poprzedził referat W.-O. Miillera-Jahncke, przedstawiający historiy (z tradycjami od i937 roku) i imponując,! ekspozycję tego muzeum, uznanego za jedną z przoduj,!cych placówek tego typu w świccie. Uczestnicy mieli takżc okazję 7.wiedzić intcresująC'! ekspozycjI,: stałą i wystawy czasowe Volkerkundemuscum w Hcidelbcrgu, którc było micjsccm części obrad (obok reprezentacyjnego Stadthalle) i miłego przyjęcia powitalncgo. Przcz cały czas trwania konferencji odbywała sil,?wystawa połączona ze sprzedażą książek i czasopism z zakresu etnofarmakologii i pokrewnych dziedzin. Danuta Penka/a-Gaw{'cka IV KONFERENCJA ANTROPOLOGÓW SPOŁECZNYCH WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ, WIELKA BRYTANIA, 26-30 LIPCA 1993 W dniach 26-30 lipca ł 993 r. odbył się w Oxfordzie zjazd antropologów, zorganizowany przez Stowarzyszenie Antropologów Społecznych Wspólnoty Europcjskiej (ASA) 1. Konferencja odbywa/a się co dziesięć lat i w 1993 roku miała miejsce po raz czwarty. Spotkanie zgromadziło nie tylko antropologów Europy, ale także innych kontynentów. I Tekst komunikatu został czc;ściuwo opracowany w oparciu o ~lhslrakly '/ konfcn:m.:ji. �307 Tematyka konferencji ogniskowała sil;: wokół: "Zastosowania wiedzy. Relacje: globalny - lokalny". Działania podejmowane przez badaczy w latach 90. naszego stulecia skłaniały do przemyślcli nad relacjami pomil;:dzy wiedzą globalną (całościową, generalizującą). b<;:dąc,! dorobkiem ludzkości a wiedzą lokalną, o konsekwencjach etnograficznej interpretacji konkretu. W dzisiejszym świecie ruchów religijnych, kulturowego wymieszania, mi.;:dzynarodowej konsumpcyjności, mnożących sil;: nacjonalizmów, sekciarstwa itd., zjawiska owe choć jawią sil;: jako transkulturowe, mają swe źródło o lokalnym, etnicznym charakterze. Stajemy przed problemem równocześnie zachodzących procesów o najwyraźniej przeciwstawnym sobie charakterze. Pewne formy kulturowe jawią się jako bardziej globalne (powszechne) i homogeniczne, inne, jak chociażby d"żenia tożsamościowe mają charakter bardziej lokalny, przez co cechuje je duża różnorodność. Żadna z powyższych uwag nie jest nowością, ale wzrastające znaczenie owych dwóch procesów w odniesieniu do rozmaitych aspektów życia spolcczncgo i kulturalnego żąda od nas ponownego przyjrzenia si.,: owym zjawiskom. M ieJsce antropologii wśród innych dzicdzin nauki i sfer życia nabiera nowych wymiarów. Antropolodzy posiadają znaczne możliwości oglądu różnorakich populacji, ich głos w dyskusji nad przyszłym widzeniem świata nabiera wagi, a prezentowane przez nich dziedziny wiedzy stają się obiektem zainteresowań i przedmiotem polityki "światowej". Nabiera znaczenia problem, co b.;:dziemy uważali za globalne, a co za lokalne. Ma to swe przyszłościowe konsekwencje w kreśleniu wytycznych odnośnie gospodarowania zasobami światowymi. Konferencj.,: otworzyły dwa odczyty: Mary Douglas "Zapomnia~a wiedza" oraz Angeli Cheater "Globalizacja i nowe techniki poznawania: antropologiczna kalk'ulaeja czy chaos'l" Sesja otwieraj"ca, zatytułowana: "Zmienność kontekstu", dotyczyła przesunięć między wiedz" lokalną a globaln". Ta tematyka przewija sil;: wielokrotnie na polu etnograficznych dokonań. W pracy antropologa cZl;:sto przecież wystl;:puje opozycja uniwersalne - jednostkowe. Podczas sesji "ajmowano sil;: tak imi tematami jak: I. zmiany historyczne a różne typy wiedzy, 2. synkretyzm a procesy świadomościowe w Ameryce, 3. wiedza lokalna w kulturze globalnej, 4. wicdza globalna a lokalne zastosowanie. Sesja towarzysz"ca tego dnia poświl;:cona była tematyce: 1. przedstawienia i systemy wiedzy wizualnej, 2. modele wiedzy religijnej Południowej Ameryki, 3. Azja Południowowschodnia: przedmioty i praktyki dnia codziennego w perspektywie lokalnej i globalnej, 4. antropologia społeczna a sIudia biznesu. Sesja druga poświęcona niezmiennikom kulturowym i religijnym, zajmowała się nastl;:pującymi tematami: I. waga rodzimości - rozumowanie hellenistyczne a współczesne sposoby dowodzenia, 2. dowodzenie poprzez zmysly postrzegania, 3. założenia lokalnej polityki przekonywania na przykladzie zjawisk w Zachodniej Afryce, 4. zagroź.enie i rozproszenie a poczucie bezpieczeństwa. Mówcy rozpatrywali problem stopnia pewności w dzisiejszym świecie - świecie mnogości kultur i różnorodności stosunków społecznych. To poczucie pewności mogą dawać z jednej strony religie światowe, z drugiej - nowsze formy nacjonalizmu lub etniczności. Na niższym poziomic można znaleźć lokalne formy gwarancji i pewności, takie jak chociażby przepowiednie, które cZl;:stostoją w jawnej sprzeczności z wierności" polityczną wymaganą przez masowe ruchy i ideologie. Prezentowane referaty ukazywały światowe przykłady, ilustrujące powyższą problematyk.;:. Sesja towarzysząca proponowała udział w dyskusji nad zastosowaniami wiedzy antropologicznej w praktyce i polityce. Do bardzo interesujących należał wykład na temat metody badawczej PRA (participatory Rural Appraisal, o której bliżej mowa w kolejnym numerze czasopisma). Inne bloki tematyczne tej sesji to: poznawanie Japonii oraz jego lokalne i globalne konsekwencje, a także: pokrewieństwo a nowe techniki reprodukcji. Kolejna sesja poświ.,:cona była konsumpcji i jej konsekwencjom. Zarysowana problematyka dotyczyła relacji form globalnych do ich lokalnych konsekwencji. �308 Problematyka sesji towarzysz,!cej skupiała sit; wokół chrześcijalistwa pozaeuropejskiego. Podejmowane zagadnienia należały m.in. do nastt;pujących bloków tematycznych: miejscowe postrzeganie religii i kultury, chrześcijaJ\stwo a świadomość narodowa, chrześcijaJ\stwo a określenie "innego". Ostatnia, zamykaj,!ca sesja podjęła dyskusjt; nad zastosowaniami wiedzy społecznej. Owa wiedza może być wykorzystywana przez różnorodne agencje i instytucje, w tym również rz,!dowe, a taki.e międzynarodowe. Zastanawiano się, w jakim stopniu nowe techniki poznawania pozostaj,! do tego, co tradycyjnie antropologia zwała wiedz,! loka In,!, wiedz,! tuhylców, itd. Jakie jest miejsce owej wiedzy w dzisiejszym świecie, charakteryzującym się wyższymi poziomami poznawania '? Sesja towarzysząca poświt;cona była tematyce znaczeń w antropologii. Badacze zastanawiali sit; na przykład, czy znaczenie, jakie przypisuj,! "sztuce prymitywnej" jest czymś wit;cej niż znaczenie, które pierwotnie posiadała, i czy formy sztuki zachodniej przejęte przez inne społeczeJ\stwa maj,! "więcej czy mniej znaczenia" od form oryginalnych'! Co nas upoważnia do przypisywania większego znaczenia pewnym formom instytucjonalnym niż innym ') W ramach omawianego zjazdu antropologów zorganizowana była także jednodniowa konferencja, poświęcona dziełu E. Durkheima Of! la tI;t ;S;O/1 tiu travail social, a zwi,vana z setm! rocznic,! publikacji. Wydarzeniem Konferencji Antropologów w Oxfordzie hyla premiera filmu R. Husmann, P. Loizos i W. Sperschneider, zatytułowanego "Firth o Firthie". z udziałem samego Raymonda Firtha. Uczony opowiadał w swej pracy badawczej i współpracy ze swym mistrzem B. Malinowskim. Konferencję uświetniła otwarta z tej okazji w muzeum etnograficznym, wystawa fotograficzna Wilfrieda Thesigera, poświt;cona jego lieZllym egzotycznym podróżom. Dzieła obiektywu, rejestruj,!ee wiele miejscowych wydarzeń, tubylcze tradycje i sceny z życia codziennego cieszyły się dużym zainteresowaniem uczestników konferencji. l Joal//1a PIERWSZY (GOTTINGEN Ziell1ilm MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL FILMÓW ETNOGRAFICZNYCH W GETYNDZE INTERNATIONAL ETHNOGRAPHIC FILM FESTIVAL - GIEFF) 16-19 WRZEŚNIA 1993 Jeszcze piętnaście lat temu niezmiernie uciążliwym zadaniem byłoby uzyskanie informacji na temat filmów etnograficzoych, ich produkcji, dystryhucji. Jeszcze trudniejsze hy hyło znalezienie jakiegoś forum zajmuj'lcego sit; tym rodzajem filmów. Z dzisiejszej perspektywy wydaje się, że tamte czasy są już tylko smętnym wspomnieniem. Niezwykle dynamiczny rozwój wielu etnograficznych festiwali i sympozj'ów miał miejsce w latach osiemdziesiątych. Staly sit; one OblZj,! do przeglądu nowości filmowych, także miejsccm spotkaJ\, na których w sposób profesjonalny dyskutowano wicie spraw zwi,!zanych zc sposobem dokumentacji i prezentacji istniej,!cych na świece zjawisk społecznych i kulturowych. Z ważniejszych sympozjów i festiwali jakie odbyły się do tej pory wymienić trzeba Jean Roucha "Bilan du Film Ethnographique" w Paryżu, konferencję w Amstcrdamie "Eyes across the Water", dwukrotnic zorganizowany przez Royal Anthropological Institute w Manchesterze festiwal filmów etnograficznych, festiwal "Rassegna Internazionalle di Doculllentari Etnografici e Antropologici" w Nuoro na Sardynii, coroczne spotkania "Nordic Antropological Film Association" NAFA, Biennale filmowe w Freiburgu "Ethnologic und Dritte Welt" oraz ostatnio �309 zorganil.Owany po rai pierwszy w Getyndze "Gottingen International Ethnographic Film Festival". Stale zwi,,:kszające si,,: zainteresowanie utrwaleniem w obrazie i dźwi~ku zjawisk i faktów społecznych i kulturowych doprowadziło do powstania w 1987 roku międzynarodowego pisma .,Visual Anthropology". W periodyku tym promuje si~ filmy antropologiczne, ale jednocześnie analil.Uje si,,: ich przydatność i znaczenie dla interpretacji różnych faktów kulturowych, socjokulturowych, ewoluj,!cych poglądów na różne zagadnienia np. zmieniających się odczuć estetycznych itd. Niepostrzeżenie antropologia wizualna stała się nowym sposobem pisania i krytycyzmu w badaniach terenowych realizowanych przez nową generację antropologów. Fenomen burzliwego rozwoju antropologii wil.UaJnej wi"że si,,:zapewne z długą tradycją dokumentacji ikonograficznej, fotograficznej, dźwi,,:kowej a niekiedy i filmowej prowadzonej przez kilka pokoleń antropologów, etnologów i etnografów, która byla jednak dla nich uzupełnieniem podstawowej twórczości pisarskiej. Sytuacja zmieniła si~ w momencie pojawienia się szeroko dost~pnych nowych, prostych w obsłudze i o wysokim standardzie środków rejestracji wizualnej. Badacze terenowi mogli z nich uczynić swoje główne i podstawowe narz~dzie pracy, dające im nieporó~ywalnie wi~ksze możliwości zapisu nil. znane i stosowane dotychczasowe sposoby dokumenticji. Wydaje się, że nicwątpliwy sukces organizacyjny i prezentacyjny ostatniego z przeglądów filmów etnograficznych w Getyndze nic polega tylko na umiejętnym uzupełnieniu treści wcześniejszych festiwali, ale zawiera si~ przede wszystkim w ukiv.aniu nam najnowszych osiągnięć i możliwości jakie daje współczesna technika audiowizualna w krytycznym przedstawieniu istniejących, dziejących się i powstających niezliczonych faktów społeczno-kulturowych. Organizatorem festiwalu w Getyndze był lnstitut fUr den Wissenschaftlichen Film w osobach pracowników naukowych Instytutu: Dorte Engelkcs, Rolfa Husmanna i Beate Engelbrecht, które wzięły na sicbie główny trud i wło7.yły ogromny wkład pracy w przygotowanie i przebieg samego festiwalu. W Getyndze zaprezentowano 24 filmy najnowszej produkcji z naj różniejszych zakątków świata, z których cztery ukończone zostały w 1993 roku a dziesięć w 1992. W trakcie trwania festiwalu dokonano równic;;. otwarcia wystawy fotografii dokumentalnej Jiirgena Heinemanna "America" i Jakoba Mehringera "The Camela of Northeast Brazil". Jury festiwalu stanowiła mi~dzynarodowa grupa specjalistów i ekspertów pochodzących z różnych krajów europejskich: Peter Crawford 1. Danii. Colelte Piault z Francji, Hans-Ulrich Schlumpf ze Szwajcarii, Steef Meyknecht z Holandii, Janos Tari z W~gier i Rolf Brednich z Niemiec. Sam pokaz filmowy budził niezwykłe uznanie i zadum,,: nad pomysłowością reżyserów, którzy na swoich obrazach pokazywali nam najbardziej różnorodne, niepowtarzalne a nieraz i dziwaczne przejawy kulturowe życia człowieka i jego egzystencji. Akcja filmów toczyła się na bardzo odległych od siebie obszarach geografiClnych i kulturowych, począwszy od najbardziej egzotycznych zakątków Papui - Nowej Gwinei, a skończywszy na krajach Europy Środkowej, nie wyłączając Polski. Uwidoczniona duża różnorodność i zróżnicowanie tematyczne pokazywanych filmów utrudniało, lub wręez uniemożliwialo ich ocen~ według jednego kryterium. W takiej sytuacji jury nie dążyło, co wydaje się słuszne, do wyłonienia za wszelką ceny najlepszego filmu, a raczej zmierzało do rekomendacji filmów uznanych za najciekawsze, posiadających sprecyzowaną koncepcję i zrozumiałe przesłanie. Spośród dwunastu filmów rekomendowanych, za dwa najlepsze uznano "Taiga Nomads" (1992) Heimo Lappalainena z Filandii i "Black Harvest" (1991) Boba Connolly i Robina Andersona z Australii. Pierwszy z filmów opowiada nam o losach i życiu Ewenków zamieszkujących tereny na wschód od rzeki Jenisej. Jego głównym przesłaniem jest pokazanie wartości twardego, ale zarazem pełnego sensu życia człowieka w koegzystencji z przyrodą, wartości podważanej przez dominujące kultury, które nic zawsze zostawiają miejsce dla alternatywnyeb form życia. Świetne obrazy Syberii i życia Ewenków powstały w efekcie dwuletnich starań reżysera o realizację tego filmu i jego rocznego pobytu z ekipą filmową, sp,,:dzonego w niełatwych i surowych warunkach syberyjskiego życia. W sytuacji kiedy wiciu antropologów bezskutecznie usiłowało uzyskać zgodę władz �310 na prowadzenie badań na Syberii obraz tej krainy jaką nam zaprezentował Heimo Lappalainen tchnie egzotyką trudną do skonfrontowania z innymi obrazami. Drugi z wyró7.nionych filmów "Rlack Harvest" jest ostatnim z trylogii poprzedzonej "First Contact" i "Joe Leahy's Neighbours". Film jest Historią Joe Leahy'ego, zrodzonego z miłości białego i Papuaski, który zakłada plantacj~ kawy gdzieś w zakątku Papui - Nowej Gwinei. Intercsująca fabuła filmu w swoim finale przedstawiła osobiSl<1 tragcdi~ czlowieka, który chciał zostać ekonomicznym przywódcą "swoich ludzi". Jednak przcsłanie tcgo filmu ma wymiar szerszy. Uświadamia on nam konDikt między osadzonymi mocno w tradycji kulturowej sposobami życia, stojącymi w opozycji do potrzeby zmiany, wynikającej z konieczności modernizacji ekonomicznej. Konflikty tego typu, dziejące si~ współcześnie w wielu krajach świata, w wymiarze filmu uzmysławiają nam z dużą wyrazistością, że mocno zakorzenione w określonej tradycji kulturowej sposoby życia są w wielu wypadkach silniejsze od racji ekonomicznych i wygrywają, przynajmniej czasowo, z potrzebą nieuniknionej modernizacji. Z filmów dokumentalnych, rozgrywających si~ w Papui - Nowej Gwinei, rekomendowany był także "Turnim Hed" (1992) Jamesa Batesa z Wielkiej Brytanii. Opowiada on o plemieniu Chimbu, w którym kobiety wybierają swoich partnerów nic oceniając ich z wyglądu czy zajmowanej pozycji ekonomicznej, społecznej, lecz z umiejętności śpiewu. Ze wzgl~du na wątek miłości Kube do Anny pochodzącej z rywalizującego klanu film ten nazwano również etnograficznym "West Side Story". W nurcie wizualnych dokumentów podejmujących tematykę muzyczną, na które na pewno warto zwrócić uwagę znalazły się dwa filmy "Mizike Mamma" (1992) Violaine de Villers z Belgii i "La Musica ć Quattro" (1993) Rosali Schweizer i Dante Olianas z Włoch. "Mizike Mama" jest portretem Marie Daulne i kapeli Zap Mama. Tutułowa bohaterka, tworzy wraz ze swoim zespołem oryginalną muzykę b~dąeą połączeniem tradycyjnej muzyki Zairu "Ba - banzle pygmie muzie", "Mangbetu Muzie" z wpływami jazzu, gospel i muzyki kubańskiej. "La Musiea e Quatlro" jest z kolei opowieścią o Aurelio Porcu z wioski Villaputzu na Sardynii, jednym z ostatnich mistrzów grających na "instrumencie" launedda, składającym się z zespolu trzech osobno trzymanych, ale jednocześnie dmuchanych drewnianych piszczałek, wydających dźwięki podobne do dud. Launedda istnieje od 3000 tysi~ey lat i wyst~puje jedynie na Sardynii. Dla podkreślenia silnych związków z przeszłością film, jako jedyny zresztą na festiwalu, pokazywany był w kolorze czarno-białym. Rekomendację festiwalową otrzymał także znany już wcześniej "Man in the Ring" (1990) Ericha Langhjahra ze Szwajcarii. Tematem filmu jest "Landsgemeinde" w Appenzell Ausserrhoden we wschodniej Szwajcarii, który jest jednym z przykładów bezpośredniej demokracji terytorialnej w tym kraju. Opowiada on o przygotowaniach i przebiegu "Landsgemeinde" w Hundwill, 30 kwietnia 1989 roku kiedy to większość mężczyzn w glosowaniu bezpośrednim udzieliła praw wyborczych kobietom, otwierając im tym samym drog~ do kształtowania polityki kantonalnej. Film będący rodzajem reportażu ukazuje nam, na tle codziennego życia mieszkańców Hundwill, ścierające sięraćje zwolenników i przeciwników przyznania praw wyborczych kobietom. "Men in the Ring" zdobył wielką nagrodę na 19. Film Festival of the Institute of Human Rights w Strasburgu w 1991 roku, a także szereg honorowych wyróżnień na innych festiwalach filmów dokumentalnych. Tematykę szwajcarską pokazano jeszcze w dwóch filmach, które warto zasygnalizować. "Chronique Paysanne" (1990) Jacqueline Veuve prezentuje roczny cykl życia rodziny Babst mieszkającej w La Roche w kantonie Fryburg. Drugi film "Umbruch" (1987) Hansa-Ulricha Schlumpfa, bardziej socjologiczny w treści, jest zapisem dokonującej się modernizacji w jednej ze szwajcarskich drukarni w Basersdorf. Akcentem polskim na festiwalu w Getyndze bylo zaprezentowanie polsko-brytyjskiego filmu "Room to Live" (1992) Simona Eversona i Mariana Stoica, nakr~concgo przy współudziale specjalistów z łódzkiej szkoły filmowej. Pokazany dokument jest ponurym obra/.em życia �311 pewnej rodziny mieszkającej w starej kamienicy w ogarni~tej depresją gospodarczą Łodzi. Pomimo nieludzkich warunków życia, rodzina dzi~ki triumfowi własnej miłości stara się żyć normalnie i ze spokojcm znosi wszclkie przeciwieństwa losu. Jasne moralne przesłanie tego filmu było głównym powodem jego rekomendacji . .,Volksreligiiisitiit im Eichsreld" (1993) Edmunda Ballhausa z Niemiec byl jedynym rekomendowanym filmem restiwalowym, zajmującym się w całości problematyką religijności ludowej. Jego treść skoncentrowana Iostała na życiu i aktywności religijnej mieszkallców małego katolickiego miasteczka Martinreld. Film, który był odkryciem dla publiczności niemieckiej, budzi również głęboką reneksjr; nad wpływcm religijności na życie człowieka. "Foutra" (1993) Klausa Schneidera i Beate Engelbrecht I. Institut fur den Wissenschartlichen Film w Getyndze, był drugim niemieckim IIImem rekomendowanym na restiwalu, a zarazem najbardziej etnograficznym spośród wszystkich pokazywanych rilmów. Opowiada on o życiu i pracy garncarki Foutra Sib żyjącej w Burkina Faso w Afryce. Obecność Afryki, która zawsze była kontynentem szczególnie przyciągający,£ uwagę antropologów i clnologów ujawniła się w kilku jeszczc filmach, z których o trzech należy wspomnieć. również ze względu na ich rekomcndację. "Sultan's Burdcn" (1992) - Lisbeth Hottedahl z Norwegii i Jona Jerstad z Wielkiej Brytanii, jest opowieścią o sułtanie Issa, tradyeyjnym przywódcy prowincji Adamawa (wielkości Anglii) w północnym Kamerunie. Jego akcja rozgrywa się podczas siedmiu tygodni poprzedzających pierwsze wolne wybory w Kamerunie. Drugi z filmów "Contes et Comptes de la Cour" (1993) rozgrywa się w Nigrze, gdzie reżyser Eliane de Latour z Francji przebywała przez dziewięć tygodni z kobietami zamkniętymi za ścianami haremu. Jest to spojrzenie /. punktu widzenia kobiety na współczesny sposób życia rodzin islamskich w Nigrze. I kolei "In and out of Africa" (1992) zostal nakręcony przez Amerykanki - llise Barbash i Lucien Taylor i wzbudził uznanie za swój wybitny walor demaskatorski. Film jest ironicznym ale pełnym humoru dok umentem obrazującym współczesną wytwórczość "antyków" mających pochodzić z Afryki prckolonialnej i handel nimi w Stanach Zjednoczonych. Dwa filmy brytyjskie Iwi'Izane z Afryką - "The Mursi: Nitha" (1991) i "The Mursi: The Land is bad" (1991) powstaly dzięki polączonym wysilkom reżysera Leslie Woodheada i antropologa Davida Turtona. Pierwszy obrazuje kulturę M ursi w Etiopii, a zwłaszcza ceremonię przejścia młodzieży w świat 7.ycia dorosłych. Drugi 111mskoncentrował swoją uwagę na tragicznej historii Mursi, którzy zdziesi,!tkowani zostali przez swoich sąsiadów posiadających "kałasznikowy". Dużym uznaniem publiczności cieszył się rekomendowany później króciutki i pełen humoru lilm Debbie ShuteI' "Beigels Already" (1992) opowiadający o zlokalizowanej w sercu londyńskiego East Endu piekarni czynnej 24 godziny na dobę, słynącej z wypieku "beige]", żydowskich bułeczek. Z krajów środkowoeuropejskich swoją obecność festiwalową zaakcentowali reżyserzy z Czech i Słowacji prezentuj'lc filmy poświęcone Romom. Film Viliama Politkovica "The Resettlement" (1992) jest socjologicznym reportażem pokazującym przymusowe przesiedlenie Romów, do specjalnie dla nich wybudowanych bloków. "Children of the Wind" (1991) to pierwszy z 13 filmów reali70wanyl:h przez słowacką telewizję o Cyganach, ich kulturze w Europie, Rosji, Turcji oraz problemach ich dyskryminacji i przyszłości w Europie. Film jest reportażem ze zjazdu i mitingu Romów z różnych krajów europejskich, który odbył się w jednym z nadmorskich kurortów zachodnioeuropejskich. Warto wspomnieć, że słowacki re7yser cyklu filmów Martin Slivka jest absolwentem Instytutu Etnologii UAM w Poznaniu. Czesi pokazali także 111m"Emerging" (1990) Thomasa Pasteka. Jest on rodzajem reportażu wspomnieniowego mieszkańców wsi, których przesiedlono w konsekwencji budowy tamy i zbiornika wodnego na Orawie w 1953 roku. Z pozostałych filmów mniej zauważona, ale interesująca była "Chronique d'un village Tzotzil" (1992) Thierry Zeno z Belgii. film zajmuje się potomkami Majów mieszkającymi w górskich rejonach Meksyku. Do tematyki indiańskiej Majów nawiązuje również "Jxok" (1990) Wilmy Kiener i Dietera Matzka z Niemiec. Dwoje uchodźców z Gwatemali Carmen i Edgar zakładają rodzaj teatru jednego aktora i przemierzają z nim Europę. �312 Przesłanie do ludzi 7. innych kultur o walce o swoją godność zawiera także "Sertsehawan" (1992) Beatrice Michel i Hansa Stiirma ze Szwajcarii. Film poświęcony zoslał Kurdom mieszkającym w wiosce na pograniczu irańsko-iracko-tureckim. Jedynym pokazywanym filmem, zrealizowanym przez reżysera wywodząccgo sil; z Europy Wschodniej był "Grandma of Boats" (1993) Marka Soosaara z Estonii. Nakn;cony z dużym rozmachem na rozległym obszarze, opowiada o budowie łodzi-dłubanek przez Indian Amazońskich, Estończyków, mieszkańców zachodniej Syberii i entuzjastę w sIanie Waszyngton. W dyskusjach festiwalowych, zwłaszcza tych, które odbywały się na gruncie mniej formalnym. poruszano szereg problemów związanych z organizacją produkcji dokumentalnych filmów antropologicznych, ich finansowaniem, dystrybucją, sposobami podejść reżyserskich, montażem itd. Ważną, przewijającą się kwestią było szukanie odpowiedzi, czy kręceniem tego typu filmów powinien zajmować się antropolog czy też profesjonalny reżyser, czy antropolog może być dobrym rcżyserem i vice versa, czy przyszłości realizacji filmów dokumentalnych nic należy raczej upatrywać we współpracy obu profesjonalistów. Wydaje się, że na wiele poruszanych na festiwalu wątpliwości nie ma jeszcze jasnej odpowiedzi, przyniesie ją dopiero przyszłość. Zamierzeniem organizatorów festiwalu w Getyndze jest aby odhywał się on co dwa lata. Zważywszy na dobre centralne położenie Getyngi w Europie i fachowe wsparcie jakiego udziela festiwalowi Institut fUr den Wissenschaftlichen Film możemy przypuszczać, że festiwal ten stanie się zapewne jednym z najważniejszych miejsc nie tylko prezentacji antropologicznych filmów dokumentalnych, ale również ważnym ośrodkiem wymiany myśli na temat rozwijającej się antropologii wizualnej. Nie bez znaczenia jest również duże wsparcie finansowe jakiego udziela festiwalowi Sparkasse w Getyndze i inne ogniwa bankowe. Jerzy 92 DOROCZNE SPOTKANIE AMERICAN ANTHROPOLOGICAL WASZYNGTON, 17-21 LISTOPADA 1993 K un;ewski ASSOCIATION Stany Zjednoczone są bez wątpienia największym skupiskiem antropologów w świecie. Amerykańskie Stowarzyszenie Antropologiczne jest zaś największą organizacją tego typu, do której należą nie tylko antropolodzy amerykańscy. Fakt, że do AAA należy kilka tysięcy członków nie oddaje jeszcze rangi i popularności tej dyscypliny w Ameryce Północnej, gdyż poza tą organizacją znajduje się wielu profesjonalnych antropologów. W kontekście europejskim liczby te mogą być częściowo mylące, ponieważ, jak wiemy, w rozumieniu amerykallskim antropologia obejmuje nie tylko antropologię kulturową, lecz również archeologię i antropologię fizyczną, a niekiedy jeszcze rodzaj naszego rodzimego językoznawstwa. Przedstawiciele tych odróżnianych skądinąd gałęzi wiedzy deklarują się wszakże jako antropolodzy i bez w,!tpienia nimi są. Ta potężna organizacja składa się z szeregu towarzystw, takich jak np. Towarzystwo Antropologii;:)gólnej, Biologicznej, Etnologicznej, Medycznej, Kulturowej, Feministycznej, Lingwistycznej, Wizualnej, Humanistycznej, Badania Świadomości oraz towarzystw regionalnych, m.in. Antropologii Europy, która liczy prawic 700 członków, Oceanii, Amcryki Łacińskiej. Towarzystwa regionalne mogą się dzielić na podsekcje; np. w Towarzystwie Antropologii Europy istnieje grupa antropologów zajmujących się Europ,! Środkową i Wschodnią· Ale na tym nie kończy się owo antropologiczne "fusion and fission". Istnieją jeszcze pomniejsze komitety, grupy robocze i sekcje, by wymienić lu przykładowo grupy antropologów homoseksualistów i łesbijek, antropologów chrześcijańskich, antropologów czarnoskórych, seniorów itd. Wszystkie te grupy i sekcje same się finansują. Zasada wewnętrznego pluralizmu ma na celu utrzymanie jedności �313 tej organizacji, badaczami która pozwala zajmującymi Cclem Stowarzyszenia wanie kontaktów, (z dwumiesie;cZl1ą Poza tym, rzystwo jest m.in. umożliwienie sekcje wydarzeniach możliwościach funduszy Europy myśli naukowej przeznaczone Anthropologist", "American Wszystkie Inną one formą organizują swe oddzielne wszakże niczmiennie ostatnio w i 1993 - Washington, są przede wszystkim "Cultural rzeczy takich z innymi firmowane kolejnych D.C.) pozwolę AAA. (1990 - AAA pisma/ się podzielić np. "American Anthropology" towarzystwa takim Ponieważ paroma Towa- towarzystw. Poszczególne New się istniejących Bulletin, Dla wymiany "Humanistic Największym całego konferencjach przez i spotkania. informuje itp. Przykładowo, w roku Anthropology", problemowe. Meeting" i utrzymy- badaniach, projektów, trzy razy organami są konferencje w których prowadzonych konkursach Ethnologist", "Annual trzech i kontakt nawiązywanie biuletyny, grupy, swój wydawany konferencje informacji, własne danej na badania, posiada myśli zainteresowali przepływu często dla są w gruncie wymiany jego powyższych celów służy wydawane raz w miesiącu "Anthropological Newsletter" (w roku 1993 vol. 34). posiadają istotnych uzyskania Antrolopogii i inne. na realizacje; problematyką. wymiana myśli. Spełnieniu przerw,! wakacyjną) pismo poszczególne o aktualnych ka7.demu się podobną miałem Orleans, i sekcje spotkaniem okazję 1992 informacjami pozostaje - uczestniczyć San Franciso i spostrzeżeniami na ich temat Dotychczas tc doroczne spotkania Wybrzeżu Wschodnim i Zachodnim, (Powyższą rundę od roku miast taka ma umożliwić do spotkań drugie spotkanie którego udział by więc uzupełnić skalę oni pomiędzy ich referatów. Dla dyspozycji względu 15 minut i może na zachowanie być pewien, w 1991 roku). Rotacja zasada rotacji została nieco zmieniona i co Spotkanie" to wydarzenie, dla "Doroezne w nim udział salami dostęp zarejestrowanych by przemieszczający bezładne mrowisko. kilku "Wyklatlów i umożliwienie 4-5 tysięcy konferencyjnymi, z zewnątrz że ich nie przekroczy. harmonogramu na Hilton. sprawiedliwy poszczególnymi kierunkach ludzie przypominać mogą z pozoru i przestrzcgany. Każdy mówca, z wyjątkiem o Chicago kolejno w hotelach w miarę Bierze obserwatora z zasady kraju Od tego roku porównawczą. rotacji niezmiennie regionów się ma w Waszyngtonie. znależć Krążą interesujących się na zasadzie i na południu, z poszczególnych w kosztach. odbywać niełatwo uczestników. 1990 trzeba antropologom i równy odbywały na północy móc słuchać się we wszystkich Program jest ściśle określony Honorowych" itp., ma do Dyscyplina uczestnikom taka jest konieczna konferencji ze racjonalnego planowania udziału w sesjach. Sesji takich odbywa się w ciągu dnia około 75. Dochodzą do tego jeszcze sesje plakatowe i projekcje filmów. M usi się jeszcze znaleźć czas i miejsce na dziesiątki spotkań poszczególnych ekspozycja książek kadziesiąt wydawnictw. kandydatami. W antropologiczny Udział Każdy potencjalny długotrwały przez Organizator Komplet sposób zaś ustala przysiany które przez jednak toczy się o dostęp kilpracy zorganizowany program Stowarzyszenia. do publicznego który bardziej powszechmówców typograficznych organizującej tekst wypełnić sesji Wiele propozycji i możliwość sesję na temat sesji zostaje Zakwalifikowanie wystąpienia z or- na pojawicnie kompletuje osobie i wartość możliwość którejś szanse sesji i pisze krótki ze względów Istnieje do Dlatego dostarcza Cały system jest przy tym wysoce konkurencyjny. Walka określić tematem. uczestnik rok. dołączone organizatora, jest do AAA. Przydatność towarzystwa świetnie cały zostaną trudno ma swego rodzaju przez z szukającymi zawodowych. z proponowanym materiałów, poszczególne proccs. zaakccptowanych. temat swego olbrzymia sprzedaży rekrutacyjne w zasadzie wypadku towarzyszy natychmiastowej ewentualnie sesja rcfaratu. w ściśle okreslony jest które sesji. W takim to kontaktów Każda na określony oceniona Meeting" książek, tematycznie i referaty założeń. "Annu~1 zbieżnej jest sekcji itp. Spotkaniu do się też rozmowy procedura. ną formą i abstrakt prowadzi referatów, przez innych inna komitetów, oferowanych przygotowywany zgłaszania się sesji dostatecznie ogólnych więc idei, pracy, w konferencji ganizowanych grup, Na miejscu sumie bazar indywidualnego tytuł towarzystw, antropologicznycl} jej trzcba następnie to zatem nie zostaje zaprezcn- �314 towania swoich osiągnięć. W związku z natłokiem propozycji wprowadzono ograniczenie, iż jedna osoba może występować co najwyżej o prawo do wzięcia udziału w naukowej części konferencji w dwóch rolach: raz jako osoba przedstawiająca referat, raz jako dyskutant w innej sesji. Nie oznacza to, jak już wspomniałem, że wzięcie udziału w którejkolwiek z tych ról jest gwarantowane. Wszystko zależy od tego, czy dana sesja zostanie zakwalifikowana. W tym kontekście za pewien sukces uznać można fakt, że w roku 1993 odbyła się sesja "Społeczeństwo w okresie przejścia: przykład Polski" ("Society in Transition: the Case of Poland"), którą zorganizował piszący te słowa i do której zawkalifikowano kilka referatów antropologów polskich (M. Buchowski, W. Burszta, J. Dankowska, Z. Jasiewicz, Z. Mach, P. Marciniak, J. Mucha, D. Niedźwiecki i M. Kempny jako dysku san t) oraz czterech amerykai1skich koleżanek z Chicago, Buffalo, Davis i Rochester. Niestety nie wszyscy polscy uczestnicy zdołali w tej sesji wziąć udział. Niemniej jednak, przedstawiono na niej w sumie siedem referatów, ściągnęła niemal wszystkie osoby zainteresowane problematyką polską i środkowoeuropejską. Zapytać ktoś może, czy w tych tłumnych "Dorocznych Spotkaniach" Amerykai1skiego Stowarzyszenia Antropologicznego doszukać się można jakichś dominujących tendencji. Odpowiedź na nie jest wręcz niemożliwa. Sądzę, że najtrafniej oddaje sytuację stwierdzenie, iż rzeczona mnogość sesji i sekcji oddaje pluralizm i mnogość amerykańskiej antropologii. Antropologia staje się równie wielokulturowa jak społeczei1stwo amerykai1skie. Zmienia się charakter narracji antropologicznych. Zwrot literacki odcisnął swe piętno na stylu dyskusji i formułowaniu wielu problemów. Nie oznacza to, że praktyczne i naukowe aspekty działalności antropologicznej zostają zarzucone. Wręcz przeciwnie. Antropologia staje się coraz bardziej zaangażowana w bieżące wydarzenia i politykę. Wszelkie aspekty - moralne, kulturowe, praktyczne - takich zjawisk jak eksterminacja szczepów Amazonii, gwałcenie praw chorych na Al DS imigrantów z Haiti, sytuacja imigrantów latynoskich w Kalifornii, stanowią przedmiot zainteresowania. Tematem głównym "Annual Meeting" w roku 1994 w Atlancie są prawa człowieka. Kulturowe problemy łączące się z wszelkiego typu mniejszościami, od etnieznyeh po seksualne, studia nad relacją płci w poszczególnych kulturach, zamaskowane formy dominacji i kontroli jednych grup przez inne, utajone sposoby kreowania postaw społeczeństwa, to bardzo popularne tematy wśród antropologów kulturowych. Krytyka kulturowa pozostaje więc żyroskopem dla amerykai1skieh antropologów, którzy mogą się opowiadać za różnymi orientacjami teoretycznymi. Niektóre z tematów wydawać się mogą z naszej perspektywy niezrozumiałe, co usprawiedliwia odmienność kontekstu kulturowego. Jednakże idea przewodnia, a więc idea sceptycyzmu wobec własnej kultury i obnażania kulturowego, arbitalnego wytwarzania wszelkich form podległości są godne naśladowania. Michal TAM GDZIE SPOTYKAJĄ SIĘ LUDZIE - Buchowski WYSTAWA "AMERYKA INDIAŃSKA -- SPOTKANIE DWÓCH ŚWIATÓW", MUZEUM ETNOGRAFICZNE W POZNANIU, 13 CZERWCA - 31 PAŹDZIERNIKA 1992 W Police o Indianach słyszał każdy, albo - prawie ka7.dy. Oczyma wyobraźni widzimy dumnych wojowników, odzianych w kolorowe stroje i pióropusze, dosiadających wspaniałych mustangów (co ciekawe, znacznie rzadziej przywołuje si.;;wizerunek półnagich tubylców z Ameryki Południowej). Obraz ten, wykreowany głównie przez hollywoodzkie westerny i popularne powieści o Indianach, si.;;ga do stereotypów o barbarzyńskich lub szlachetnych (do wyboru) dzikusach. �315 Okazuje sil(, że rdzenni mieszkańcy obu Ameryk dla szerokich kręgów społeczeństwa są ciągle tajemniczy, mało wic sil( o ich świecie, religii i filozofii życia. Przez minione pil(ćset lat Europejczycy i Amerykanie szukali w tubylcach przede wszystkim potwierdzenia swej wyższości. Ameryka IndiaJiska w społecznej opinii pozostaje nadal nicodkryta i nieznana. Okazj,! do nowego spojrzenia na tl( nicznaną w Polsce Amerykę w 500-lecie jej odkrycia stała się największa i najbardziej profesjonalna wystawa zatytułowana "Ameryka łndiańska - Spotkanie Dwóch Światów", zorganizowana przez Muzeum łnstrumentów Muzycznych oraz M,cuzeum Etnograficzne - oddziały Muzeum Narodowego w Poznaniu, przy finansowym współ~dziale Wydziału Kultury Urzl(du Wojewódzkiego i władz Poznania. To wielkie przedsięwzięcie - na około 400 m2 powierzchni zgromadzono ponad czterysta obiektów, pochodzących ze zbiorów własnych Muzeum Narodowego w Poznaniu, a także Muzeum Narodowego w Szczecinie, Muzeum Etnograficznego w Krakowie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Muzeum Wiedzy o Środowisku PAN w Poznaniu, Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku oraz z kilku kolekcji prywatnych - animowane przez komisarza wystawy, Janusza Jaskulskiego zadziwiło zwiedzających swym rozmachem i wizją: z jednej strony wyznaczoną przez mapy średniowiecznego świata, jeszcze niepewnego, jeszcze traktowanego z lękiem, a z drugiej - symbolizowaną przez guml( do żucia i Coca Colę jako najbardziej amerykański produkt, obecny w prawic każdym polskim domu. Ta, na pozór mało związana z tematem, klamra pokazała w istocie drogI(, jaką ludzkość przebyła przez ostatnie pil(ćset lat, a także uświadomiła nam obecność Ameryki w świecie zarówno na płaszczyźnie dóbr materialnych, jak i wartości duchowych. W ten sposób wystawa stała sil( spotkaniem wielu kultur, wielu światów. Wszystko, co najciekawsze w życiu, dzieje się właśnie tam, gdzie spotykają się ludzie, gdzie przenikają się różne tradycje i zwyczaje, tworzące odtąd ciąglc nowe niepowtarzalne ksztalty. Dla koneserów sztuki i kultury, nic tylko materialnej, jest to pokusa nie do odparcia. Calą ekspozycję tak skonstruowano, by z jednej strony pokazała wybrane obszary obu Ameryk: na przykład starożytny Meksyk, peruwiańskie Andy i wenezuelską Amazonię czy Wielkie Równiny amerykańskie (warto odnotować, że każdej z tych ekspozycji towarzyszyła właściwa dla danego regionu muzyka), a z drugiej by zilustrowała wzajemne kontakty i wkład Indian do kultury światowej. Na szczególną uwagę zasługuje tu ekspozycja amazońska, wzbogacona - oprócz nagrań muzycznych - również o przezrocza dokumentujące ten ginący świat i zmiany w nim zachodzące niejako od środka, z punktu widzenia samych Indian (np. obrzl(d inicjacji chłopców Pana re). Ta bezpośredniość zapisu i brak dystansu to zapewne plon wypraw poznańskich studentów do Wenezoeli w 1980 i I985 roku, w których brał udział również J. Jaskulski, co niewątpliwie przyczyniło sil( do takiej "wewnętrznej" kompozycji. Z kolei w dziale Indian Wielkich Równin Ameryki Północnej uwagę zwiedzających przykuwały wspaniałe stroje i ozdoby z prywatncj kolckcji Leszka Michalika ze Sztumu, odtworzone z wielką dbałością o szczegóły. Różnorodność ornamentyki i zestawienie barw świadczy o bogactwie kultury materialnej tych wędrownych ludów. Odniosłem wrażenie, że pomija sil( tu jednak coś znacznie istotniejszego, mianowicie chłonność tubylczych kultur, wręcz zachłanność na poznawanie tego, co nowe, ciekawość świata. Spotkanie z "białymi" było mimo wszystko wielką przygodą, choć zakończyła się ona tragicznie. Nie można jednak zaprzeczyć, że rozwój tubylczych kultur został w dużej mierze spowodowany przez kontakt z "białymi". Weźmy na przykład szklane paciorki, dostarczane przez Europejczyków. Wcześniejsze metody zdobienia kolcami jeżozwierza, muszelkami czy barwioną trawą można uznać za prymitywne w porównaniu z tym, czego Indianie dokonali dzil(ki koralikom. W tubylczych kulturach tkwi jakiś ogromny potencjał wyobrażni i umiejętności, doprowadzający technikę zdobienia szklanymi paciorkami do rangi sztuki. Innym przykładem może być koń. Plcmiona Równin dość późno poznały konia, bo dopiero w XVIII wieku (niektóre grupy nawet na początku XIX), alc wystarczylo zaledwie �316 kilkadziesiąt lat, aby Indianie wytrawnymi jeźdźcami. Zadziwia ta umiejętność panujących warunków. przetaczające tkwi współżycia ckliwego, który I kiedy nic sentymentalnego. przyszłe inicjatywy Indianin Ziemia (w grudniu do Gdańska społeczność światowa Międzynarodowym "Ludy Pod - wieloma "Kolumb, zespołów artystycznych, nauka rękodzieła indiańskiego, gości częstowano plackami i emigrantach i bogato muzeach w rezerwatach. Zlamanych organizacji jak wspoll)nialcm, formą zalctą jest też dla Indywidualnej Zabrakło narodził Zresztą Międzynarodowa wydarzenie tego I Stopnia muzealne roku na którym amerykańskie Indian Amerykańpodróżnikach Raczyńskich. jej autora), pięknie Obok Janusza wydany więc cz<;:ści Jaskulskiego i (gościn- w j<;:zyku angielskim. sami Indianie mi Wounded praca (lITC) Rokiem trochę ruchu indiań- żc o Indianach glos. Zorgani7.0wali w 1969 roku, Indiańskich 1993 Międzynarodowym Ministra z<lhrakło i spowodował, zahierać Ałcatraz systematyczna Traktatów ale si<;:z<lmknął wraz z osadze- polityczno-spolcc7.llego czy o rok późniejsze właśnie przedsięwzięcia, przez zaczęli wyspy z1972 To Rada roku obicktów, świat jakby lat sześćdziesiątych (np. zajęcie do Waszyngtonu do ogłoszenia kulturalnych, pok<l7.y filmów, ~ o polskich dotychczasowych. mi współczesnego się w połowie międzynarodowej. autora od Indiański -8pośród wielu wystaw "Amerykę Indiańską" strony zwiedzających (poznań - 8,5 tys., GdaI1sk uznania Muzyczne redakcją w doborze północnoamerykańskiej. wystąpień Traktatów swą (pod od dnia otwarcia ekspozycje Kolumba eks- wystawa (11 października), w Bibliotece wystawy paru imprez i prelekcje, trwały np. "Instrumenty czy "Śladami mianowicie zawierają element ruchu, rozwoju: "Od mitów do stercotypów" czy do mniejszości etnicznych". Ten cykl przemian, wzajemnych i pisać inaczej. społeczności hasłem obiektów) zawiera także część popularno-naukową, wzbogacaobu Ameryk, dzięki szkicom poznańskich <lmerykanistów: widoczny niem tubylców do z Kolumbem" Równocześnie i Południowej" nieco szereg wykłady są streszczenia głównie mówić pod Niepodległości, I tak wystawie Kairskiego, i zapożyczeń zaczęto ONZ że 1993 był o zgrom<ldzenie towarzyszył katalogu współczesności, serii spektakularnych Kolumba", przez (Muzeum Mariusza Tytuły wszystkich szkiców społec7.llości plemiennej który wc Wsehowie, Zaproponowała Dodatkową "Od w USA, inne wystawy. dobry grunt pod 1994), tym bardziej, "roku Posern-Zielińskieh, Leszka skiego "Piknik stał się katalog nie) naśladowań - kulturalnego. i bibliotekach, odbiegający Michalaka. ~ tylko sesje naukowe, Muzycznych Północnej wydarzeniem i Aleksandra umiejętności jest hlisko ziemi, dopóty ogłoszonym przecież (31 października) koncerty, dokumcntacyjnej wystawy (wykaz jącą naszą wiedzę o tubylcach Mirosławy w tym właśnie w tej do Muzeum była pionierską. wydarzenia czy wreszcie Instrumentów ilustrowany, Dopóki 1992 w Warszawie kukurydzianymi. w Ameryce Osobnym wystawa Nie chodzi !"), <lIe o stworzenie poznańskich Po nawałnice Ziemi<;:. to nic ma w tym nic do Głogowa Świata, miejscu, jak by lo na przykład jak występy w Muzeum Ludów organizacji. 1992) aż do jej zakończenia skich" Matkę się do są jak Może przetrwał tę przewieziono się z Indianami. (13 czerwca w innych pozostaje". 1993, a także poznańska sposób ty draniu ludzie Partnerstwo". względami, w jednym a ziemia jednak i stali się dostosowywania że "biali dla Indianina. wystawę - Tubylczych Nowe niekonwencjonalny ponatów 1992 roku rozstała Rokiem Tubylcze umicj<;:tność że kocha jest domem koczowniczego powiada, zagladę, mówi, życia o tym pamiętać zwiedzaj,!e w przyszłości Poznańska wystawa przygotowała bardzo i Wrocławia nie i odchodzą, na struktur<;: kultur, indiański skazany bezpieczny. I przetrwa. Warto Bo nie wątpię, że takie będą. a następnie innych poeta Przychodzą Indianina, z otoczeniem. całą swoją wchłaniania Współczesny się nad ziemią. tajemnica jest przekształcili k<lrawana się i po Szlakiem Knee IIJ zwrócili takich si<;: pozarządowych doprowadziła, Tuhylczym () czym już Ludów Świata. wyróżnia ciągle rosnące nią zaintcresowanie ze - 13 tys., Wrocław ~ blisko 20 tys.). Dowodem Janusza Kultury Jaskulskiego, i Sztuki było przyz.nanie w konkursie na mu Nagrody "Najeickawsze 1992". M{Irek Mal'iolek �317 X PRZI-':GLĄD fiLMÓW ŁÓDŹ, Ć)smy I'rze!.!h!d w dniach 13-15 sprawczym" Etnograficznych października imprczy z Katedry Kultury. Film()w 1992 Etnolo!.!ii Uniwersytetu patronowało inauguracyjny ludowej, Nagrody również "Dylematy ale prz.ede specjaln,!, Oświatowych z Lodzi. etnograficzne i wspiera zaprezentowała filmowania realiz. reż. Wojciech mir Zaj'lc; która z lat Dr które Earth" odbywaj" poświC;can'l otrzymała przez siebie "Historia Rlues", reż. - Jacek z udziałem z Wilna, Granna białoruski, ale również lnstitut zapisy z udziałem przyrodzie, która SANU, "Slava", Belgrad, komeI:'lliar zajmującej Poruszcnic (z serii "Skąd hipnoze;, odk rywając pacjentów Carsten już dawniej, Bregenhoj i Lubo- jednego z żołnierzy zabitych "Byelaruslilm" do którego zdjęcia mieszkal\ców. tworzą katastrofie Ludzie w Czarnobylu Filozofski Fakultet, (Mińsk, Białoruś) zaprezen- w okolicach Grodna tradycyjny wspaniałej, zagładzie. impresyjny Belgrad, które przez wiele lat nic byly kre;cane uległa film zaprezentował w czasie jugosłowial\skiej pieśni poświęcone Piet rawskiego Estończyków, przedstawił ci nic tylko kultywują przejmujące Władimirowicza Finów, Ponadto religijnych, z wytwórni swą Ponadto filmowy obraz folklor niezapompokazał "Koła" - sit; garncarstwem. wywołał Palucha Górna folklorystycznych Jugosławia) go referatem. Szklarewskij po przez Siergieja tego Kowalski; pokazała z festiwali Norwegów, Boże, chmaru", współcześnie problemom świecie "Elementarz", reż. Anna Aleksandraviciute, dokumentalne się co roku rodzinie okolicznych Talezewski; filmy Przeglądu, mierze reż. Gregory za Etnołogiju, i Witebska hasła Cyganki", Gardzienice", Filmów promuje "Na całym obrzędów Oleg Iwanowicz do w głównej (Odeljene swój film "Praniesi, Pi'ltkowski realizacje: niektórych o kobiecie Koło Wytwórnia obrazów nawiązując Naumovic nianej Domu rzeczywistość. WFO, Teatralne oraz (Etnografski dr Slobodan zrealizowany Łódzkiego i Studenckie dr Krzysztof PTL, Jugosławia) zarejestrował rcak tywowanic mogły olicjalnie si.,: odbywać. Reżyser "Duchem Nowina-Srocz~ńska Czarnecki. świt;ta rodzinnego najnowszą realizacjr; WOjny domowej. towal sir; w Łodzi kino". sir; w salach poświyconych "America Litewskiej ol' thc Drljaca serbskiego Natomiast Ewa wyglosił było obejrzeć Żukowska; "Stowarzyszenie Telewizji razem Można reż. Jadwiga reż Andrzej brothcr Dusan odbywał Lud07.llawcze zrozumieć Oddział produkowanych 1980-1991, Woldan; "Szcl.llrołap". państw nadbałtyckich, Łotyszów i Litwinów. dotycz'lcy dr odbywały etnologa" Ł,ódzki Tym symbolicznej. Paweł - III symbolika, byh Towarzystwo pomagającej przez Przegląd. filmów Wiszniewski; .,Clay Projekcje Polskie od lat wśród łódzki kultury Przedstawicielka etiudy konferencji) współczesnego wszystkim nie ma, tylko w Tyszowcach", "Grupa", a Film "Symbol, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń) sugeruj'lc m.in. etnografii w społeczeństwie nic tylko jako nauki o tradycyjnej ufundowaną blok Ijawisk hasłem naukowym (Instytut Archeologii i Etnografii modyfikacje; potocznego rozumicnia kulturze Etnologia pod Łódzkicgo. 1992 UL Etnologów Referat - roku (i sekretarzem Przeglądowi Naukowe ETNOGRAFICZNYCH 13-15 PAŹDZIERNIKA film Andrzeja Różyckiego przychodzinyT'). A. Paluch prawdziwe nawet przyczyny kilkaset (Ostrobothnian o seansach leczy chorób lat wcześniej, Archives bioenergoterapeutycznych ludzi z dolegliwości w przejściach gdy psychicznych, byli oni of Traditional kimś Culture, Bjorkoby", "Rural Mayday poprzez które dotkne;ły innym. Vasa, Finlandia), stawił fragmenty wlasnych filmów dokumentuj'leych skandynawskie obrzędy doroczne: and Mummers of the North", "The Big Round, Mardi Gras Mummery on a Finnish "Shrove Tuesday Bells and Masks, from Kaltefllo, Twelfth Night". AlIana fizycznych in Retrospect" i "The przed"Masks Island", Mummers �318 Dr Eliane de Latour (Centre National de la Recherche Seientifique, Paryż, Francja) pokazala "Tidjane - ou les voies d'Allah", nakręcony w Nigrze. Bohaterem filmu jest szejk Kiota, przewodnik duchowy wiernych w Tijanija. W folderze realizatorka napisała: "Przestrzell mistyczna jest zamknięta, zakazana dla obcych. Tylko szejk wysłuchuje natchnionych słów swych adeptów, szejk - nowy głosiciel Allacha, święty człowiek, wizjoner, żyjący miydzy Bogiem a ludźmi, obojętny na dobra tego świata". O filmie etnograficznym prezentowanym w telewi7ji mówił dr Ternce Wright (Luton College of Higher Education, Bedfordshire, Wielka Brytania). Zauważył, iż "przygotowanie i prezentacja filmów na użytek telewizji jest zjawiskiem nowym. Wymaga zupełnie innych zabiegów. Z jednej strony trzeba brać pod uwagę interesy antropologii, z drugiej zaś, zwykle mamy do czynienia z trywializacją z racji kosztów popularyzacji. Przygotowanie filmów telewizyjnych musi się liczyć z innym rodzajem pokazu i odbioru. T. Wright szczególną uwagę zwrócił na kwestię struktury narracyjnej filmów etnograficznych przeznaczonych dla telewizji oraz na to, w jaki sposób antropologia wizualna może dostosować się do wymogów telewizji w świecie tych struktur. "Miejsce producenta w telewizyjnym produkcie przypomina tutaj osobę Szecherezady i opowieści z tysiąca i jednej nocy. Obydwoje, i producent, i Szecherezada muszą podtrzymywać cały czas uwagę widza. Jest to sprawa ich przetrwania. Poziom zdarzeń jest tym, co ma przykuwać uwagę. Również jakiś wybrany bohater lub jakaś postać, która funkcjonować może w tej narracji jako «kozioł ofiarny» naszych poezynaJ\ albo jako antagonista, ten, który przeciwstawia się naszym opiniom, oczekiwaniom". Krzysztof Chojnacki i Piotr Szacki (Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie) przedstawili kilka własnych oraz dokonanych przez Jacka Olędzkiego zapisów filmowych ludowych obrzędów i zwyczajów, które można było zaobserwować na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Dr Krzysztof Kubiak (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego) to twórca filmu "Różaniec Burego". "Chodziło o to, by wykorzystać zarówno obraz, jak i dźwięk, pokazać w obrazie rytm tego, co jest mówione. Stąd to pozorne jakby powtarzanie się modlitwy jak i nawracanie do tych samych zmarłych, do czasu. To był główny zamysł" stwierdził sam rcalizator. Grażyna Jaworska i Wojciech Picniążck (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW) zaprezentowali "Odwiedziny": "Nie musimy znać tej osoby, bo dzięki temu, że jej nic poznajemy, a znamy jej pewne intymne wnętrze, to ona może być dla nas każdym, ma walor takiego jedermanna. Każdy z nas odczuwa to samo, są to przecież prawdy elementarne, które ona przekazuje na tym cmentarzu", powiedziała E. Nowina-Sroczyńska o bohaterce filmu. Dr Angela Gregorini (Ancona, Włochy) wystąpiła z referatem "Rites of Passage from the Childhood to the grown-up age: the Cinematographic Representation". Przedstawiła krótką analizę rytuałów przejścia od dzieciJ\stwa do wieku dorosłego na przykładzie możliwości, jakie stawia kinematografia w ukazywaniu rites de passage. Poprzez filmową i antropologiczną analizę tekstów filmowych możemy uchwycić symboliczne formy rytuałów przejścia. Przede wszystkim zawarte w nich wzory kulturowe oraz sposób, w jaki te symboliczne formy przełożone są w filmie na specyficzny filmowy język, który ukazuje i opisuje wzory kulturowe owych rytuałów i symbolicznych przemian. Referat "Problems in the Exegesis of Ritual Symbols on Film" wygłosił dr Paul Henley (Granada Centre for Visual Anthropology, University of Manchester, Wielka Brytania), ilustrując przemówienie fragmentami własnego filmu na temat afro - katolickiego synkretyzmu na ~araibskim wybrzeżu Wenezueli. Zauważył, że głównym powodem wielkiej liczby filmów poświęconych rytuałom jest zapewne to, że są atrakcyjne filmowo oraz, jak stwierdził A. Van Gennep, rytuały mają logikę wewnętrzną, scenariusz podobny do tego, jakiego wymaga film. Zaczynają się, mają wprowadzenie, kulminację, klasyczne teksty, zakOllczenie, stanowią zwarte całości. Ale filmowi trudno jest być interpretacją i analizą zdarzeń, jakie przedstawia. "Jedną �319 z podstawowych pozwolić ,.asad, jakiej zdarzeniom przedstawiać takimi, tutaj jakimi dla stanowi! filmującymi których okazję aspektów Starania i jakiej moje symbolicznych ludzi, dla uczestników między w szkole filmowej o sobie. emocjonalnych, aktorów, nego I.apisu symbolicznych doświadCl.eń samym głębokich, są one Przegląd mnie nauczono opowiadać ten treści, współczesnej antropologami ale uczy, jest, by kierunku, uchwycić żeby poglądów w formie na temat "POLSKA A EUROPA a profesjonalnymi WSCHODNIA. WARSZAWA, Konferencja z wydaniem ,.organizowana tomu I (nr. wymianę filmowcami. została pisma. "Przegl<!d Wschodni", instytucji: zgromadzi! wokół Programowej naukowe i organizuje przedstawicieli szerzej różnych była się nad Prohlem wanic M. Karp - IV I'olilyc:ne jeszcze wschodnich granicy zjawiska dla Miedzy Polaków z Ukrainy ukrainizacją polonijnych. Naj- Wschodniej polityce Polski i sytuacji Polaków nych Problemy polskiej oraz stosunkach polityki Rosji etnograficznego. na terenie na Wschodzie z - także (A. Ananicz, wiceminister wschodnimi. - Polacy Odnotować w życiu niezmiernie referat były koncentrowały od B. Piłsudskiego na wschód Kazachstanu Elity pragnę Dziedzictwo Polaków Jedyny poddane - polskich - Poruszył połonijnych A. Chodkiewicz krajami zesłańców m.in. na terenach której obrządku wymienić wymienił zesłańców. Polacy etnicznej, stowarzyszeń wschodniej, kalo/ickieyo historyków - nadha/tyckich G. Blaszczyk zesłańców Rosji wieku, Księstwa (S. S. Nicieja wobec państw i B. Szostakowicz o roli i XX Wie/kieyo teraźniejszości dotyczące i rolą Rzeczypospolitej. X IX a tradycja referatów i narodowej ukrailiskim Polski Polaków polska Materia/y mówiąc a rusyfikacją. i działaczy - Polaków Koniec po II wojnie .światowej, i naukowym asymilacji i w środowisku polityków na Djakow etnicznej podwójnej bliskie Polityka wielu innych muzealnictwa asymilacji - i Polaków a archiwach kulturalnym rozwoju zagadnienie oddziaływania ohecny) ze widzenia Europy W.~pó/praca duchowieństwa na Ukrainie W. A. politycznym, dotyczył - Polski punktów w świadomości Dylągowa najnowszej, Rosji (W. A. Djakow ":rtld/owe syhC'l'y;sko-polskie). Wyst,!pienia za pracc i związkom i działaczy w świadomości R. Dzwonkowski, dwa, badaCF.y z terenu - Programowej nagrody przyjęcia kulturową ;,~ń,twa (H. P. Łossowski, Lilwy w lalach /988-/992). Spośród (Z. Jasiewicz wschodnią polityków Bictlorusinów z historii i hizantYlisko-ukrailiskieyo /asłużonego w związku Rady przyznawał ona różnorodność ojczyzny Lilwinów, ijeyo zay/ada, II Rzeczypospolitej, teresujące a także wschodniej X VII I wieku do /931.) roku przechowywane jako poza granicą narodowej niepodley/ej analizowano ekonomicznym, Wschodni" posiedzenie będzie Wymagała RO'.wal.ano świadomości K iiów" /9/8-/1.)/9 okresie Polakom naukowych, historia. Świar/omo.vć naror/owa /aciliskiei/o ale również konferencji. miejscem w kształtowaniu Litew.~kieyo); "Przegląd jej pierwsze również na wschodnich terenach l Rzeczypospolitej, na których była ona wobec polonizacji (A. Gieysztor - Historyczne korzenie Europy Wschodniej); tradycji .,Polski poświęconego dyscyplin repre7.entowana zastanawiano konferencje problematykę i opcję okcydentalną, zresztą autonomiczna kwartalnik wschodniej. Charak ter Cl.asopisma, określił 1993 ukazujący się pod redakcja Jana Malickiego, zdobywa pozycję siebie międzynarodowy zespół specjalistów - członków Rady nie tylko o problematyce Wschodem, przez Nadaj ł PRZYSZŁOŚĆ", DZIEDZICTWO 17-19 CZERWCA 1-4, 1992). Towarzyszyło / etnologicz- filmu oraz umożliwił Danuta KONFERF'NCJA nie te zdarzenia film przedstawia". do skonfrontowania kultury się tam nadal szły w tym in- etnologa od Ukrainy) i są zbiorowości i Syberii. się na wschodniej Spraw na Zagranicz- Wschodzie. należy Stan obecność �320 i uczestnictwo w dyskusjach zasłużonych działaczy stowarzyszcli polonijnych, przede wszystkim D. Kacnelson z Ukrainy i J. Plater-Gajewskiego z Kazachstanu. Przedmiotem dyskusji i sporów stała się przyszłość skupisk polskich na Wschodzie i rola Polaków w kraju w kształtowaniu tej przyszłości. Obok opcji repatriacyjnej obecna była także idea pomocy udziclanej Polakom pozostającym na Wschodzic w dotychczasowych ich miejscach zamicszkania. Nie zabrakło jednakże wypowicdzi skrajnych, niezgodnych zarówno z prawcm międzynarodowym, jak i prawami obywateli polskich, wzywających do retorsji wobec mniejszości narodowych w Polsce w wypadku zagrożenia interesów polskich mniejszości za graniq. Ta ważna i udana konferencja była interesująca dla etnologów ze względu na jej interdyscyplinarny i wieloaspektowy charakter. Konferencja stwarza jednocześnie dobrą okazję do zastanowienia się nad miejscem etnologii w badani;;h wschodnioznaw<:zych i nad przyszłością polskich badań etnologicznych na Wschodzie. Poważny dorobek etnologii polskiej w studiach nad kulturami Europy Wschodniej, Syberii, Kaukazu i A7ji Środkowej, datujących się od XVIII wieku i nic przerwanych w okresie międzywojennym, i po II wojnic światowej, zobowiązujc do ich kontynuowania. Ostatnio ożywieniu uległy etnologiczne badania Polaków na Wschodzie (Litwa - Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, Białoruś - Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Kazachstan - Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM). Etnologia potrafi przyczynić się do wyjaśnienia specyfiki polskiej clniczności na terenach wschodnich i pomóc w analizie procesów przekształceń ctnicznych i narodowych żyjących tam Polak ów. Jednocześnie etnologia może wskazać na zwi'Vki Polaków z otoczeniem, w którym pozostają i w ten sposób określić możliwości współżycia. Istotną rolę etnologii dostrzegam ponadto w wyjaśnianiu i osłabianiu mitów tworzonych w przeszłości i niekiedy umacnianych przez historię, takich jak mit zamkniętej, niczmiennej i jednorodnej polskości, mit Syberii jako terenu wyłącznie martyrologicznego lub mit islamu jako nie poddającego się modernizacji. Dlatego leż z niepokojem obserwuję trudności w utrzymaniu kontaktów z położonymi na Wschodzie ośrodkami etnologicznymi, polegające m.in. na przerwaniu dopływu literatury. Trudności te wynikają z różnych przyczyn, wśród których obok kryzysowej sytuacji politycznej i ekonomiczno-spo!ccznej (Rosja, Azja Środkowa, Kaukaz) występuje także nieufność wobec etnologów polskich i traktowanie podejmowanych przez nich prac jako zagrożenia dla integrałnośei narodowej i kulturowej, w tym religijnej. Pojawiaj,! się ponadto przeszkody w naszym własnym środowisku: brak środków, zniechęcenie i obawy przed trudnymi warunkami badań, także niezrozumienie sytuacji miejscowej. Potrzebny jest przemyślany program polskich badań etnologicznych na Wschodzie, odnowienie i ożywienie kontaktów z pracującymi za naszą granicą wschodnią ośrodkami etnologicznymi, także z takimi ośrodkami, do których trudno było dotrzeć w ramach scentralizowanego systemu dawnego ZSRR. Zhi(fl1iel\' I SYMPOZJUM KULTURY I RELIGIE AFRYKI NAUKOWE W KATOLICKIM li/siewie A EWANGELIZACJA UNIWERSYTECIE LUBELSKIM W dniach 19-20 listopada 1993 roku odbyło si~ w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w Lublinie sympozjum naukowe na temat: "Kultury i religie Afryki a ewangelizacja". Organizatorami tego pierwszego ogólnopolskiego spotkania afrykanistów w K U L byli pracownicy naukowi i studenci Sekcji Teologii Fundamentalnej i specjalizacji religioznawstwa Wydziału Teologii KUL. Termin sympozjum afrykańskiego zbiegł się z podwójnym jubileuszem - trzydziestopięciolecia reaktywowania pełnej działalności naukowo-dydaktycznej Katedry Historii i Etnologii Religii oraz siedemdziesięciopięciolecia istnienia Katolickiego Uniwersytetu Lubel- �321 skiego. Warto podkreślić, iż już w roku założenia KUL (1918) erygowano tu pierwszą w Polsce katedrę religioznawstwa - Katedrę Historii Religii. Sympozjum poświęcone kulturom i religiom Afryki oraz ewangelizacji tego kontynentu jest kolejnym - po zorganizowanym w 1988 roku sympozjum na temat religii pozachrześcijańskich w procesie przemian - naukowym forum zajmującym się kulturami i religiami pozachrześcijańskimi. Tematyka sympo7jum jest odzwierciedleniem jednego z głównych nurtów badań Katedry Historii i Etnologii Religii i specjalizacji religioznawstwa. Przemiany zachodzące we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego, politycznego, społecznego i religijnego Afryki przykuwają dziś uwagę różnych środowisk i ośrodków naukowych świata. Tempo i znaczenie zachodzących tam procesów wymaga ich naukowego opracowania. W tym celu organizatorzy sympozjum zaprosili specjalistów zajmujących się kontynentem afrykańskim, z których większość z autopsji zna problemy określonych grup etnicznych i państw Afryki. W obradach sympozjum skoncentrowano się na zagadnieniach dotyczących organizacji życia społecznego i politycznego oraz na systemach kulturowych i religijnych Afryki, eksponując ich spotkanie z chrześcijaństwem. O wadze tych zagadnień świadczy dziesięć pielgrzymek papieża Jana Pawła II do 36 krajów Afryki oraz przygotowania do Nadzwyczajnego Zgromadzenia Synodu Biskupów dla Afryki, którego obrady rozpoczną się 10 kwietnia 1994 roku w Rzymie. Otwarcia symp07jum dokonał ks. prof. dr hab. Bolesław Bartkowski SDB, prorektor Kui>· Podkreślił, iż dla zrozumienia złożonych problemów politycznych, społecznych i gospodarczych współczesnej Afryki oraz celem pozbycia się utartych stereotypów i etnocentrycznej postawy konieczna jest podstawowa wiedza o tradycyjnych, a także współczesnych sposobach życia ludów afrykańskich, ich organizacji społeczno-politycznej, systemach kulturowych oraz wartościach duchowych i religijnych. Ks. B. Bartkowski waraził też nadzieję, iż zarówno referaty, jak i dyskusja spełnią choć w części oczekiwania Szanownych Gości i wszystkich zainteresowanych uczestników. Obrady sympozjum podzielono na trzy sesje; dwie pierwsze o charakterze etnologicznym i religioznawczym odbyły się 19 listopada, trzecia zaś, poświęcona ewangelizacji Afryki, odbyła się 20 listopada. W pierwszej sesji wygłoszono trzy referaty: prof. dr Grzegorz Piłaszewicz (UW - Warszawa): Dzieci Izraelitów: pozytywna odpowiedź muzułmanów hausańskich na idee chrześcijańskie; prof. dr Grzegorz Kaczyński (Facolta Teologica di Sicilia w Katanii - Włochy): Typologia ruchów afrochrzdcijańskich; ks. prof. dr hab. Władysław Kowalak (ATK - Warszawa): Rola przywódców w nowych ruchach religijnych w Afryce. Referat S. Piłaszewicza ukazał na przykładzie sekty muzułmańskiej Dzieci Izraelitów, założonej przez Malama Ibrahima w XIX wieku w północnej Nigerii, stosunki między chrześcijaństwem a islamem w Afryce w okresie od podbojów kolonialnych. Pod wpływem różnych okoliczności i modyfikacji doktrynalnych muzułmańska sekta Dzieci Izraelitów ewoluowała w kierunku chrześcijaństwa i w końcu wstąpiła do Kościoła anglikańskiego. Wydarzenie to odbiło się głośnym echem w całej Nigerii północnej i znalazło swój wyraz w piśmiennictwie hausańskim. Autor odwoływał się do mniej znanych faktów historycznych oraz do opisu relacji w wybranych utworach literackich i zabytkach piśmiennictwa. Ruchom afrochrześcijańskim, które powstały na gruncie kontaktu kulturowego Afryki z Europą i są żywym komponentem współczesnego oblicza religijnego Czarnej Afryki, poświęcone byly referaty G. Kaczyńskiego i ks. W. Kowalaka. G. Kaczyński wyszedł od typologii Bengta SundkIera, który na podstawie wieloletnich badań nad niezależnymi Kościołami w Afryce Południowej, wyróżnił dwa typy ruchów ekJezjaJnych: etiopiański i syjoński. Na podstawie własnych doświadczeń badawczych i typologii SundkIera, Kaczyński wyróżnił dwa typy ruchów afrochrześcijańskich: separatystyczny i profetyczny. Typ separatystyczny polega na uformowaniu się nowej wspólnoty przez separację od kościoła misyjnego lub niezaleŻllego kościoła afrykańskiego. Typ protetyczny oznacza powstanie wspólnoty na gruncie działalności jednostki, 2i - Lud t. LXXVI �322 którą jej zwolennicy określają mianem proroka, apostoła czy ogólnie wysłannika bożego. Ks. W. Kowalak podkreślił znaczenie i rolę przywódców w nowych ruchach religijnych w Afryce. Wyróżnił trzy rodzaje przywódców, którymi są: wódz, prorok, mesjasz. 9dpowiadają im trzy typy ruchów religijnych: etiopiański, profetyczny i mesjanistyczny. W dyskusji odnoszącej się do trzech referatów wzięli udział: dr R. Vorbrich, prof. Tadeusz Margul, prof. Anna Mrozek-Dumanowska, ks. dr B. Wodecki, prof. H. Zimoń oraz prelegenci. W sesji drugiej, popołudniowej, przedstawiono cztery tematy: prof. dr hab. Joanna Mantel-Niećko (UW - Warszawa): Zderzanie się kultur w Etiopii. Retroi perspektywa; ks. prof. dr hab. Henryk Zimoń (KUL - Lublin): Symbolika afrykańskich rytualów agrarnych; dr Ryszard Vorbrich (UAM - Poznań): Organizacja społeczna a struktury ekologiczne u ludu Somba z Beninu; ks. mgr Krzysztof Niedałtowski (Gdańsk): Religijny wymiar masek' afrykańskich. J. Mantel-Niećko podkreśliła, iż krzyżowanie się wielkich prądów kulturowych wokół Morza Śródziemnego z cywilizacją Etiopii miały charakter uderzeniowych zdarzeń. Jej referat poświęcony był zagadnieniu trwałości lub ulotności skutków tych zderzeń. W historii kontaktów Etiopii ze światem zewnętrznym wyodrębniono następujące słupy milowe: przyjęcie chrześcijaństwa (wiek IV), przyjęcie islamu (wiek VIII), pierwszy kontakt z Europą, dla Etiopii równoznaczny z kontaktem z papiestwem (wiek XVI-XVII), wielkie migracje ludów Oromo, nacierających masowo na etiopskie państwo (wiek XVI-XVII), drugi kontakt z Europą (wiek XIX-XX). Ks. H. Zimoń przedstawił w części teoretycznej referatu filozoficzną i etnologiczną interpretację symboli, a następnie zajął się szczegółową analizą takich symboli, jak przedmioty sakralne, miejsca sakralne, ryty, działania, słowa, ofiary. Analizę tę ograniczył do rytuałów dożynkowych (czyli tradycyjnych świąt jamu i świąt plonów sorga) oraz do rytuałów o charakterze agrarnym związanych z ziemią u ludu Konkomba w północnej Ghanie, wśród którego w rejonie Saboby prelegent prowadził etno religioznawcze badania terenowe w latach 1984-1985 i 1990-1991 (w sumie badania trwały 19 miesięcy). R. Vorbrich zajął się wzajemnymi relacjami między wymiarem czasowym (genealogicznym) i przestrzennym w procesie kształtowania się organizacji społecznej i politycznej wspólnoty plemiennej. Zjawiska typowe dla badanego ludu Somba (należącego z ludem Konkomba do grupy językowej gurma) zostały zilustrowane danymi pochodzącymi ze wsi Takuanta z północnego Beninu. Autor przebywał w tej wiosce kilka tygodni w 1987 roku. Ks. K. Niedałtowski nakreślił religijny wymiar masek afrykańskich, analizując wierzenia religijne związane z maskami oraz rolę masek w rytuałach przejścia, dorocznych oraz rytuałach o charakterze zbiorowym i indywidualnym. Z przedstawionej analizy wynika, iż maski są dla wielu grup etnicznych Afryki kluczowym zjawiskiem religijnym i społecznym. Różne próby interpretacji masek afrykańskich są dowodem, iż są one fenomenem złożonym i trudno dostępnym dla badań naukowych. Sesję drugą zakończyła dyskusja, w której uczestniczyli ks. dr B. Wodecki, prof. A. Mrozek-Dumanowska, ks. prof. H. Zimoń i prelegenci. W sesji trzeciej, która odbyła się do południa w sobotę 20 listopada, wygłoszono cztery referaty: prof. dr hab. Elżbieta Rekłajtis (ATK - Warszawa): Główne wyznaczniki aktualnej sytuacji kulturowej w Maghrebie; ks. doc. dr hab. Antoni Kurek (ATK - Warszawa): Wybrane problemy inkulturacyjne misji czarnoafrykańskiej ; ks. dr Jan Górski (ATK - Warszawa): Problem inkulturacji w przygotowaniach Synodu Afrykańskiego; dr Eugeniusz Sakowicz (Lublin): Dialog chrześcijaństwa z religiami Czarnej Afryki według nauczania Jana Pawia II. �323 E. Reklajtis muzulmallskie lamem analizowała ruchy i aktualne sytuacjre językową, fundamentalistyczne, przemiany wpływy trudności kulturowc europejskie, związane w takich działalność z dialogiem krajach Maghrebu, polityczną, chrześcijaństwa jako z is- Maroko, Tunezja i Algeria. Ks. A. Kurek Afryce, jak: procesów skoncentrował terminologia, inkulturacyjnych np. z afrykańskiego cego przedstawił wypowicdzi będzie ewangelizacja. skim w różnych kontekście krajach afrykańskich modełu ostatniego małżeństwa kulturowo-rcligijnym, w Czarnej Pawła inkulturacji II, stan wynikające Synodu Afryki. Tematem przewodnim czyli zakorzenienia bredzie przedmiotem Afrykańskiego ze Instrumentum Lahoris, zawierają- roboczego inkulturacji, Jana i rodziny. przygotowania Episkopatów problem inkulturacyjnych papieża oraz trudności i etapy dokumentu 31 Konferencji Natomiast problemach w wypowiedziach historire zwołania uwzglrednieniem syntezę inkulturacji i chrześcijańskiego Ks. J. Górski szczególnym si~ na wybranych ocena dyskusji Synodu Ewangelii jako jedno w afrykall- z pięciu zadań ewangelizacji. E. Sakowicz nauczania przeanalizował Jana Pawła antropologiczny, w dyskusji oraz wygłoszone referaty wszystkich na w imicniu dobrą licznie w formie kolejne w Katolickim W obradach sympozjum sympozjum oraz Afryki Kościoła religijne trcści afrykańskiego, referatów, uczestnikom poszerzonej Uniwersytecie dialogu i wygłoszenie zebranym Czarnej w dokumentach według katolickiego, dialogu. w dyskusji zabrali: S. Grodź, dr R. Vorbrich, prof. G. Kaczyński, ks. E. Michowski oraz prelegenci. sekretariatu współpracre z religiami Afryka wymiar trzcciej sesji głos ks. dr B. Wodecki, W słowie końcowym, za chrześcijaństwa punktach: i cklczjalny kulturowy Na zakończcnie prof. J. Mantel-Niećko, prelegentom dialog II w trzech za ks. H. Zimoń wszystkim, udział w sympozjum. bredą opublikowane w pracy etnologiczno-religioznawcze podziękował którzy zabrali głos Zapowiedział, zbiorowej oraz organizowane iż zaprosił co kilka lat Lubelskim. uczestniczyli afrykaniści, religioznawcy, misjolodzy, księża profesoro,wie teologii fundamentalnej w wyższych seminariach duchownych diecezjalnych i zakonnych w Polsce, księża werbiści (m.in. prowincjał ks. mgr Jan Wichary), absolwenci Katedry Historii i Etnologii Religii, klerycy i studenci świadczy wyższych chrześcijańskimi. nych uczelni oraz mieszkańcy o zapotrzebowaniu procesów inkulturacji na pogłębioną Wygłoszone kulturowych i dialogu chrześcijańskich referaty i ożywiona i religijnych w działalności Lublina. Duża liczba uczestników ret1eksjre naukową dyskusja kontynentu nad kulturami umożliwiły lepsze zrozumienie afrykańskiego ewangelizacyjnej Kościoła sympozjum i religiami oraz podkreśliły katolickiego i innych pozazłożo- ważność Kościołów w Afryce. ks. Henryk Zimoń SVD "OSWO[Ć ŚMIER(~" SESJA KRAKÓW, Oddział krakowski sesjre popularno-naukową Polskiego Towarzystwa pl. "Oswoić śmierć". nym przy pl. Wolnica I wystawy przygotowała Spiss, sI. kustosz dr Anna Wystawa prezentująca fotografii, pierwsza wyczerpania tematu, ok. Ludoznawczego Muzeum w krakowskim zjawisko śmierci 1993 Sesjre poprzedziło tym samym 140 eksponatów, na ten temat ukazać pod POPULARNONAUKOWA 19 LISTOPADA tytułem zorganizował otwarcie (19.1 [-[3.12.1993), Etnograficznego, pamiątek, Muzeum, akcesoriów, 19.11.1993 w Muzeum a zarazem ponad której scenariusz Prezes Oddziału. 40 czarno-białych miała na celu, choć nie pretendowała na szerokim tle kulturowym. roku Etnograficz- do �324 W czasic scsji, w którcj Polski, wygłoszono należy", dotyczył nianic wzorów wszelkich rytmów natury umrzeć zgodnie miejscu i pośród zmarlyeh jak skonstatowała życia swoich. filozoficznego mówiącego zmarłych. żyjącymi Przedmiotem koncepcja tymi treściami mitycznego mowana grozę, reprezentowała zgonu rozumiany świat śmierci pojmowany Mgr Urszula odtworzenia pewncgo które w pewnych kulturze Kozieł, c/.ynności istnieje powroty O obcowaniu lat 70. na rodzaju w istnienie to temat systemu śmierci kontaktów w określonej dusI. to w swoim Iowarl.yszącyeh silna wiara okolicznośc:iach, elitarnej "Dwa ludowej ludowej siły pol.bawiające sięgnęła świata, oprawie prawic ciala, do mitów w kulturze zawsze ludowej", Autorka cechuj'lcej świadomośc:i dualistycznie, życia, a zarazem obumarcie śmierci XIX i XX wieku. świadomości porządku kulturze oblic/.a przc/omu są wytworami i uzasadniania autorka nas. próbę umrzeć" czasie, ludziom. które jest jako są wśród podjęła kulturze bylo jako w swoim z kolica mgr Anny w chłopskiej śmierci "Zmarli o zgodności "Dobrzc terenowych W wrogie w chłopskiej wyjaśniania wyobrażeli zicmię. kulturowymi, była śmiercią jak się i dopeł- z pr/.ekonaniem badali kulturzc "Umrzeć Przcnikanie wlasnyc:h polskiej zmarłych, na rozważali śmierci swoją i muzealnych Drabik, kontynuac:ji. o sensie życia i śmierc:i, celu ludzkich W tradycyjnej a duszami budz'lce korespondujc umrzeć naukowych dr Wandy zc śmiercią. pośmiertnej Kowalska-Lewicka, podstawie powracają wydarzenia związanych i jego porządkiem, pogrzebowych, i tzw. kultowi z ośrodków Rererat autorka, ludzkiego Dr Anna na 50 osób rytuałów obrzędów, z naturalnym wierzeniowcj, ponad i komunikatów. z rytmami i zwyczajów między udział referatów kulturowych, z żyjącymi", obrzędów wzięło kilkanaście się dominacją mitycl.llej. w aspekcie Śmierć personalnym, życia. Tlumacząc się reguł podej- bo osoba o7.ywiające, jak i c/.ynnościowym, a nic utrata była zajmuje sens bo akt określonych kosmogonicznych i antropogenetycznych, w których śmierci w karpackim słownym'·, jedność. Janicka-Krzywda, "Motyw zbójnickiej roikIorze autorka od dawna zajmująca się tematyką zbójnictwa, prześlcdl.iła trzy główne w'ltki w tekstach folklorystycznych - 1. Śmierć z ręki kata prl.ez powiesz.enie "za pośrcdnie żebro" uważana za zas~czytn", i honorową. Iv 2. Smierć najbliższym; śmierci. dziejów w czasach ostatniej ran potraktowana Motyw współczesnych, - śmicrci w folklorze bohaterów, z drugiej choćby w opowieściach motyw złotej najbliżs/.ych. humorystycznie zbójeciej starożytnych europejski w otoczeniu zbójnik o losach Karpat pewnc sprytnych posiada jego przywódców szubienicy; przekazuje przy pomocy słownym strony lub pozłacanej Umieraj'Icy ciekawe elementy wolę wybie- analogie funkcjonują partyzanckich z czasów wojny. Mgr Teresa i wioskach Marcinkowska, Krakowskiego W 1983 roku nagrano Były to pieśni kościelne pieśni z gmin pieśni z siedmiu magnetofonowe śpiewane (wśród W 1991 roku poprzednio z typowym związane wymienionych tzw. "przepowiadaniem". I.e śmierci,! przez Krakowsk i pochówkiem i Dom Kultury" z nagraniami, iepołomice, Gdów, nich zarejestrowano nagrano na taśmie oraz z gmin Nagrano w miasteczkach pokazała uzupełnione pp.ez "przepowiadaczy" wsi z gmin pogrzebowe folkloryzacji. "Picśni rejestrowane z 1983 i 1991 roku oraz taśmy uleg/y się znany odniesionych 3. Śmierć gów unika sięgające Tu przewija wyniku własnym prowadzących Myślcnice, jedną wideo Iwanowice, Krzeszowice. z biegiem z dziewięciu Słomniki, po powrocie wiejskie. przeważnie które "żegnające" Kłaj, też pieśni śpiewane komentarz.em. pogrzeby lamentaej~J, pieśni dwa filmy wideo I. lal wsi Jrzemanowiee pogrzebu dziecka i młodzieI1ea. W referacie stawił zarys z elementów, go nie by/o Rakowieckim palistwa. skiego, "Krakowskie rozwoju a zarazem na Triada ideę wybitnych A. Mickiewicza, patriotyczne", obrzędowości przejawów mapie. realizuje Pogrzeby pogrzeby narodowej istnienia narodowej przestrzenna budowania Polaków J. Słowackiego, prof. pogrzebowej przestrzeni Wawel, narodowej dr hab. wspomina J. Piłsudskiego, Krakowie, m.in. o pogrzebach ostatnio W. R przed- była jednym gdy palistwa K walcra w Kantor która w okresie Skałka, przestrz.eni (autor Ryszard w Krakowie, na polskie- Cmentarzu dawnej stolicy Ks. J. Poniatow- Sikorskiego), stają SIę �325 cząstką 7.y<:ianarodu, a masowy udział w ceremoniach pogrzebowych okazją do umocnienia narodowej świadomości. Dr Ewa Sadowska w swoim wystąpieniu "Zapomniane cmentarze krakowskie" wymieniła i omówiła na podstawie literatury, archiwaliów i własnych penetracji te cmentarze, których jU7.nie ma, a powstały kościoły, wokół których si\; rozciągały np. kościół Mariacki, św. Katarzyny, Bożego Ciała, 00 Dominikanów, 00 Franciszkanów. Następnie cmentarze, które istniały przy już nie istniejących, wyburzonych kościołach, m.in. Wszystkich Świętych, św. Gertrudy, św. Wawrzyńca. Cmentarze dysydenckie - tlie istniejący w dzielnicy Wesoła, istniejący, ostatnio po zabiegach konserwatorskich, w Łuczanowicach (obecnie na terenie dzielnicy Nowa Huta). Cmentarze żydowskie, ofiar I wojny światowej przy ul. s. Faustyny, jeńców rosyjskich z okresu I wojny światowej w Łagiewnikach - Krakowie, i wzbudzający najwięcej kontrowersji, cmentarz oficerów radzieckich koło Barbakanu. W referacie "Ostatnie szczęść Boże. Pogrzeby górników salinarnych", mgr Elżbieta Kalwajtys omówiła kult św. Kingi, podziemną kaplic\; jej poświęconą, a następnie napisy, znaki i rysunki na ścianach kopalni upamiętniające śmierć górników. W obrzędowości pogrzebowej ciekawy jest zwyczaj upuszczania lampek górniczych w momencie składania ciała górnika do grobu. Dr Anna Spiss, "Cmentarz jako clement pejzażu kulturowego" przedstawiła cmentarz jako określony układ przestrzenny i przestrzeń magiczno-kultową. Cmentarz podlega, jak wiadomo, aktualnym modom, instytucjonalizacji życia, prawom ekonomicznym. Sporo miejsca poświęcono decorum cmentarzy, współczesnej architekturze nagrobkowej, inskrypcjom, fotografiom nagrobkowym, ozdobom trwałym i nietrwałym, roślinności cmentarnej. Zwróciła również uwagę na problem cmentarzy opuszczonycb, zaniedbanych w wyniku zmian politycznych po II wojnie światowcj. Osobny problem to sprawa ratowania zabytkowych cmentarzy i nagrobków. Doskonałym,jakby ilustracyjnym uzupełnieniem tego referatu było około 30 barwnych przeźroczy dr Izabelli MiczYliskicj ("Okazjonalne dekoracje kwietne na cmentarzach krakowskich") z jej wieloletniej fotograficzncj dokumentacji cmentarzy krakowskich a takźe wiejsk~h. Przeźrocza ukazywały całe pi\;kno różnorodnych bukietów, wiązanek, wieńców, jak również pomysłowość w komponowaniu świątecznego i okazjonalnego przystroju. Przeźroczom towarzyszył fachowy komentarz dr I. Miczyńskiej i praktyczne porady w zakresie komponowania bukietów i wieńców. Dr Ewa Fryś-Pietraszkowa omówiła w komunikacie stałą ekspozycję w Muzeum Kultury Sepulkralnej Vol Kassel (Niemcy), zwracając szczególną uwagę na interesującą w pomyśle i plastycznej realizacji wystawę czasową (sierpień 1993) pl. "Nic więcej do powiedzenia, nic do opłakiwania". Eksponowano, przcjmującc w swym wyrazie, fotografie z cmcntarza żydowskiego w R6delsee koło Wiirzburga. W czasie dyskusji do najbardziej interesujących należała wyczerpująca wypowiedź mgr Haliny Szewczyk owej na temat tradycyjnego, ludowego ubioru do trumny i strojów żałobnych we wsiach Małópolski. Anna SESJA "EKOLOGIA A FILOZOFIE TUBYLCZE POZNAŃ, 14 GRUDNIA 1993 Spiss ŚWIATA" 14 grudnia 1993 roku w Poznaniu odbyła si\;, przygotowana przez Koło Naukowc Studentów Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM, sesja zatytułowana "Ekologia a filozofie tubylcze świata". Rosnąca popularność rozmaitych ruchów ekologicznych, związana z nimi sfera ideologiczna oraz powstanie odrębnej dziedziny, jaką jak bioetyka, złożyły się na przyczyny, skłaniające do zorganizowania takiej interdyscyplinarnej sesji. �326 Zakres tematyki przygotowanych przez studentów wystąpień odpowiadał złożoności problemu. Pierwszy referat (Krzysztof Mączkowski) oparty został na analizie znanych publicznych wystąpień Indian północnoamerykańskich i zapoznał zebranych ze stosunkiem tuby!l:ów tego kontynentu do relacji człowiek - przyroda. Kolejnym poruszonym zagadnieniem (Ewa Prądzyńska) były trudności, pojawiająec się w trakcie przyznawania ziemi autochtonom brazylijskiej Amazonii, co związane jest z faktycznym przymusem zmiany sposobu gospodarowania, narzuconym tamtejszym grupom etnojF.ykowym. Żywiołową dyskusję wywołała interpretacja racjonalnego korzystania z zasobów środowiska przez społeczeństwa aprzemysłowe, dokonana na podstawie teorii soejobiologicwych (piotr Tryjanowski, Instytut Biologii), które wydały się dyskutującym zbyt redukcjonistyczne i obce humanistycznemu ujęciu kultury. W drugiej części sesji zmianie uległa problematyka wystąpień, kładących teraz większy nacisk na sferę mentalno-ideową. łnteresująea próba porównania krain historyczno-geograficznych z mapą etnograficzną naszego kraju (Marek Rokita) wykazała wiele zaskakujących analogii, które mogły skłonić do daleko idących wniosków. Kolejny referat «(Waldemar Kuligowski) scharakteryzował główne idee ruchów ekologicznych oraz skonfrontował ich kontekst wyjaśniający z danymi etnologicznymi, co skłoniło do nazwania tychże idei "ekomitologią". W podobnym duchu krytycznej analizy utrzymane zostało ostatnie wystąpienie, którego celem było przedstawienie dwóch podstawowych nurtów "myślenia" ekologicznego i ukazanie ich wewnętrznej sprzcczności (Andrzej Jaworski). Skromna w zamyśle organizatorów sesja wykazała spore zainteresowanie najnowszymi ruchami i ideami spoleewymi oraz potrzebę wielopłaszczyznowego ich przedyskutowania w gronie osób o rozmaitych poglądach. Scsja dowiodla również tcgo, iż współczesna ekologia jest ważnym i ciekawnym zagadnieniem badawczym dla antropologii. Waldemar \ K uliyowski � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ab783517f2206f8fb1e35f22eb144af1.pdf 2a513a43bfc2e113b956db15db465081 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2073 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1925 Title A name given to the resource Recenzje / LUD 1993 t.76 Description An account of the resource LUD 1993 t.76, s.227-295 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 76, 1993 III. RECENZJE CIIIlCl'pluali:ill!/ slIciely, pod red. Adama Kupera, Routledge, London 1992, ss. 152. Z kilku powodów kktura książki Conceptualizing society zasługuje na szczególną uwagę. Po pierwsze, stanowi ona jedn'l z cyklu publikacji zawierających materiały z I Kongresu Europejskiego Stowarzyszenia Antropologów Społecznych (EASA), który odbyl się w 1990 roku na Uniwersytecie w Coimbrze. Jednym z dyskutowanych tam problemów były antropologiczne koncepcje społeczeństw pierwotnych. Omawiana książka jest owocem tej dyskusji. Jej redakcji dokonał Adam Kuper, on też jest autorem obszernego wprowadzenia. Współautorami tomu są: Frederik Barth, Maurice Bloch, Daniel de Coppet, Philippe Descola, Ulf Hannerz oraz Marylin Strathern. Wszyscy oni nal6ą do grona najznakomitszych współczesnych antropologów europejskich, co z pewnością również decyduje o znaczeniu Conceptualizing sociery. Nie jest to wszakże powód ostatni.' Otóż problem, jaki poruszają wspomniani autorzy, stanowi jcdno z fundamcntalnych wyzwań, przed którymi stoi obecnie antropologia. W istocie jest to pytanie o to, co dyscyplina ta może wiarygodnie ustalić o klasycznym przedmiocie swych badań, czyli o społeczeństwach pierwotnych. W swym wprowadzeniu Kuper przypomina ogólne założenia pozytywizmu antropologicznego. Zgodnie z nimi antropolog najpierw odkrywał, a póżniej nadawał sens obcemu doświadczeniu. Towarzyszyło temu przekonanie, że działo się to bez utraty jego szczególności, a możliwość obiektywnego poznania i opisania badanych społeczeństw, ich konceptualizacja, nie była kwestionowana. W efekcie rozwoju podejścia relatywistycznego oraz przełomu postmodernistycznego paradygmat ten został podważony. Nowc pokolenie antropologów zanegowało tradycyjny schemat postępowania naukowego. Zwrócili oni uwagę na istnienie zasadniczych rozbieżności pomiędzy modelami tworzonymi przez "obscrwatorów" a modelami samych "aktorów". Ich przyczyn upatrywano w kontekstowośei kultur, uwikłaniu badaczy we własny kontekst kulturowy oraz niemożności adekwatnego przekładu międzykulturowego. Postmoderniści kwestionują zarówno wartość samych materiałów ctnograficznych, jak dokonywanych w oparciu o nic studiów porównawczych i ogółnych teorii kultury. Konsekwencją jest negowanie możliwości badania i poznania "obcych" kulwL Antropologowie reprczentowani w tym tomie zajmują bardziej konwencjonalne stanowisko. Ich zdaniem etnografia dostarcza danych, które mogą być w różny sposób porównywane i analizowane. Umożliwia to podcjmowanie szerszych projektów, które łączą w sobie materiały etnograficzne ze stanowiskiem teoretycznym. Nie znaczy to jednak, by akceptowali oni paradygmat modernistyczny. Przeciwnie, tym co łączy ich stanowiska jest przekonanie, iż bez rewizji dotychczasowych ustaleń dotyczących spoleczeństw pierwotnych, ich poznanie i zrozumienie jest niemoi.liwe. Za szczególnie ważną autorzy ci uważają konieczność odrzucenia przez antropologię etnocentrycznej perspektywy postrzegania stosunków i struktur społecznych. Ona bowiem stanowi główne źródło wspomnianej sprzeczności pomiędzy modelami obserwatorów i autorów. Jak wobec tego konceptualizować odmienne od naszych systemy społeczne i kulturowe? Daniel de Coppet, nawiązując do propozycji Durkheima i Dumonta, zwraca uwagę na to, że antropologia winna koncentrować swoją uwagę na zbiorowym, f)onadjcdnostkowym wymiarze �228 życia społecznego. wspólnie tylko W nim bowiem podzielają. indywidualistyczna stkowego główne czy wrc;cz całkiem etnologa, system jak chcieliby one rzecznicy Wyrażająca teoretycznych, winna zbliżyć dla Do nas może wspólnot relacji Według terminu tworzone przez wyspiarzy. badaczy alc - tylko w procesie socjalizacji, uzyskiwała ona pełny stosunków, które osoba służącą - społeczeóstwa, z którymi lecz sam i dekompozycji jako że odrzuca relatywizmu zasad Można odkryć je analizowania nego. ucieleśnia jest własny, właś- zmienny oznacza zatem podkreśla sposobów dla teorii holistycznc nie i często które Mimo pozornych różnic wo. Zdaniem Descoli, dotyczy uważa, badanie nic sądzi, przede ułoŻl:nia społeczne s<! objawiane Uwal.a, aktorów klucza antropologii struktur wykazuj,! sposobów stanowić upatruje sceptycznym kulturowej wii'jach daleko on wobec jcst po- rzeczywistości. społccznych, w ludowych to w tym dekon- mogły konstrukcji do że mimo ich słabości Pozostając do uporządkowanej poziomie, stosunków przynajmniej źródeł charaktcrze. wszystkim osoba kompOZYCJi on uniwcrsalnego by modele zawartych Każda nim ją ze wszystkmi. i zbli;;.a do postulowanej Głównych różnorodności ale poza nieustannej społecznego. że zadaniem wizje tc, na pewnym ono społecl.I1ych. stosunki społecznych myślenia, istnicjącego postmodernistyczncgo, społecznych. ccntralną widać jak dalece model też różni życia świata prowadzą sposobów w jaki j" z tych ani społeczeństwo. ów proces żc nic stanowi intuicyjnym Descola poprzez jednak, stosunków teorii wykluczała łączących że społecznych. Melanezyjczyków ponowncgo Właśnie sposób, niż Strathern, własnych uniwersalnych konieczność W tej perspektywie społecznych przeciwnie kulturowych, i rclacji konceptualizowania widzenie cząstkowym stosunków części ich już łączyć. autorki siC; ku stanowisku. szerszego, świat W takim z całokształ- stosunków ostatccznc dla modelem całość (np. w aspekcie skłaniała jakicgoś przez samych utożsamianc potcncjalną elllo- się modele -- jednostek. nie jest ani jcdnostka, cZl;śeią różniły społccznych z części Strathcrn sposobu siC; holistycznym społeczeóstwo natomiast Strathern. do litcratury bardzo w sieć zewn,,:trznych Wcdług Marylin przyjc;tego się ona stosunków antropologia niezależ.nych zdaniem Strathern drogę - Śmierć on suma nie mogą pojęciowego szukiwanie z nich perspek- społecznego również posługiwanie część stanowiła życia spolccznego Nie stanowi dla naszych w ich niespójności, tez i tożsamość. nieprzerwanie. w życiu Melanezyjczyków. strukcji modernizmu. Philippe Descola, alternatywę modeli holistyczna życia jak całość złożona włączał jednostkę Jej śmierć tubylczych może on wskazać każda cscju wskazuje się właśnie autorka trwały czasowa osób się od tradycyjnego. scnsie, który gdyż zmarli i urzcczywistniane zrozumienia CG prawda wymiar współpracuje. żywymi, tworzenia a nic sztucznie taka, odwołuje Strathern stawało co podkreśla społeczny". jest są tworzą tylko czc;ść bardziej zwcryfikowanie konceptualizowania ono było jako konceptualizacji "aktor traktowana między dałej jcst Melanezyjką zarzuca badawczą społecznych. w swym Na tym przykładzie traktowane psychologicznym), katcgorią wartości, że tylko rrancuskiego tych nie da się. systemu do konceptualil.Owania antropologią Będąc od sposobów kategorią tem stosunków przed modernistycznym w którym ujęciu nadrzc;dną podejrzanego. gdyż. w nich właśnic zdolność twierdzi, jako dancgo w tcj hierarchii systemy nawiązuje stojącą tego obszaru. Teoriom społeczeństwa, właśnie przedstawiana Wartości dla zachować sposobów "społeczcństwo". dotyczącej stanowi że jedno- moraInic działań, I. uważa, aspektu bl,,:dne. Zdaniem charakterystycznc De Coppet jcdnostka-społeczełlstwo graficznej wówczas stanowisko pragnie ze sobą do zrozumienia jest zasad,,: życia społcczncgo. je jednostka społecznej. wydzielenie coś zcwnc;trzncgo, wydzielić danej społeczności Dc Coppet tradycyjnych. niej, koniccznością rozumienia Jednostka to jednak o ile porównywać praktyki teoretyczne że wartości Antropologia, elementy umożliwia indywidualistycznej, struktur,,:. całości. tywa socjologii zważa, uporządkowaną ciwych Jcst strukturalną De Coppet wartościowej wydzielane stanowi członkowic życia społeczncgo. jawi siC;jako wyimaginowanego. którc moderator społecznej. a "społeczeństwo" wartości wyrażane. Zachodu rzeczywistości wartości, są wartości, główny ideologia z całokształtu źródło kształtowane One też stanowią lecz na drodze życia społecz- idące podobieńst- konccptualizowania relacji po- �229 mi~dzy społcczeIlstwcm i natur,!. Wnioski swoje, nawiązujące do racjonalistycznego stanowiska Lćvi-Straussa, sformulował w oparciu o badania prowadzone wśród trzech ludów Amazonii. Wspólną cechą ich socjologii jest właśnie nasycenie elementami ekologicznymi oraz włączanie ludzi i zwierząt w jedno pole społeczne. Systemy, które w podobny sposób ujmują relację między czlowiekiem a środowiskiem, proponuje nazywać animicznymi. Descola uważa, że badania antropologiczne powinny mieć na celu analityczną rekonstrukcję podobnych zasad kult}Jrowych. Może stać si~ to podstawą rcgionalnego (np. Amazonia), czy nawet uniwersalnego porównania oraz tworzenia ogólnych tcorii kultury. Nacisk na konieczność badania tubylczych sposobów myślenia kładzie również w swym artykule Maurice Bloch. Uważa on, że tradycyjne monografie terenowe były zawsze obce lub całkowicie nie7fozumiałc dla czlonków opisywanych społeczeństw. Jego zdaniem działo się tak dlatego, że antropologowie powszechnie zakładali, że to co informatorzy mówili o społeczeństwie, było tożsame ze sposobem w jaki je konceptualizowali. Według Blocha tak jednak nie jest. Podobnie jak konekcjoniści twierdzi on, że modele te nic posiadają logiczno-zdaniowej, lineranej struktury języka, lecz stanowią wysoce złożone i zintegrowane zespoły znaczell. Nie poddają się przy tym badaniom wprost. Antropolog może je poznać tylko w efekcie długotrwałego pobytu wśród badanego ludu, w trakcie którego, dzieląc te same warunki życia, zdoła zinternalizować wiedz~ leżącą u ich podstaw. Bloch wskazuje na przykład swych badań prowadzonych wśród ludu Zafimaniry z Madagaskaru i twierdzi, że na sposób w jaki konceptualizują oni rzeczywistość społeczną składaj,! si~ zintegrowane ze sob,! modele mentalne, dotyczące takich rzeczy jak: "dom", ,.małżeIlstwo", "drzewa i las", "kobiety i mężczyźni" oraz "ludzie". Na przykład uważa on, że Zafimaniry myślą o dorastaniu społecznym w kategoriach procesu, który dotyczy zarówno ludzi, jak drzew i domów. W ich sposobie myślenia stosunki społeczne należą bowiem do tego samego porządku co procesy naturalne, a ludzie powiązani są ze środowiskiem. Bloch twierdzi, że wychodząc od prostych spostr7.eżeIl dotyczących tego jakie są rzeczy (np. dom lub drzewo), można stopniowo zrekonstruować podstaw~ tubylczej konceptualizacji stosunków społceznych. Nic da się tego natomiast osiągnąć na drodze skłaniania informatorów do retrospektywnego racjonalizowania ich działall. Jest to niemożliwe, gdyż wi~kszość wiedzy, zwłaszcza tej dotyczącej życia praktycznego, zorganizowana jest w sieć modeli mentalnych. Descola i Bloch w swych pracach odwołują się do przykładów ludów izolowanych i niewielkich, których członkowie żyją w podobnych warunkach i mają podobne doświadczenia. Ulf Hannerz uważa, że takie "prototypowe", ograniczone społeczeIlstwa, stanowią we współczesnym świecie ogromm! rzadkość. Zdecydowana większość społeczeństw jest bowiem obecnie poddana globalnym procesom komunikacji i transmisji międzykulturowej. Dla antropologii oznacza to konieczność zmiany przedmiotu badań. Zdaniem autora etnograf, choćby pracował w najbardziej nawet izolowanych zakątkach świata, staje dziś wobec zadania ukazania wpływu szerszych, zwykle obcego pochodzenia, struktur na życie społeczne badanych ludów. W sytuacji, gdy doświadczcnia każdego z nas, tak obserwatorów jak aktorów, dotknięte są globalnym procesem społecznym, a wartości kulturowe mogą swobodnie zderzać si~ i mieszać ze sobą, nic można już dłużej mówić o specyficznych regionach kulturowych czy lokalnych strukturach społecznych. Należy dostrzegać przenikanie wartości, zróżnicowanie postaw będące wynikiem wielości doświadczeri i kontaktów. Według Hannerza przydatna w tym może być analiza powiązań sieciowych. Pomaga ona zrozumieć istniejący pluralizm i wielość działań. Pozwala także unikać uprzywilejowania lokalnych stosunków społecznych wzgl~dem wi~zi o szerszym zasi~gu, przedkładania skali "mikro" nad "makro". Procesom tym sprzyja istnienie krajowych i międzynarodowych stosunków gospodarczych oraz multimedialna komunikacja. Hannerz postuluje więc odejście od badaIl "społeczeIlstw" na rzecz "sieci społecznych". W takiej perspektywie proces globalnego przenikania możc być traktowany jako sieć sieci. W podobnym kierunku zmierzają wnioski Frederika Bartha. Stwierdza on, że tradycyjne stanowisko antropologii, zakładające podział ludzkości na ograniczone językowo i kulturowo, �230 homogeniczne wspólnoty lokalne, zawsze było fikcją. Zgodnie z nim, mieszkańców jakiegoś regionu określano terminem "społeczeństwo", a w dokonywanych opisach ich struktur społecznych stosowano perspektywt; holistyczną. Towarzyszyło temu przekonanie, je ludzie ci uczestniczą w jednorodnym procesie kulturowym. Zalożenia te były jednak fałszywe. Zdaniem Bartha w rzeczywistości jest tak, że "społcczeństwo" jest zawsze otwarte i nieuporz,!dkowane. Nie należy więc poszukiwać w nim powtarzalności i norm, ani prostych schematów podejmowanych d,.iałań. Swoistymi "antynormami" s,! bowiem bikulturalizm, sceptycyzm i ci,!gły proces adaptacji do zmieniającej się sytuacji. Dla udowodnienia swej tezy autor odwołuje się do etnograficznego przykładu mieszkańców regionu Harat z Afganistanu. Twierdzi on, że w tym przypadku zastosowanie klasycznego modelu społeczeństwa całkowicic zawodzi. OkaZUje sit; bowiem, że jego rzekomo niezmienne i stałe parametry, tak ie jak: trwałość instytucji, dzielenie wspólnego sposobu życia, czy jedność struktur politycznych i religijnych, w ci'!gu ostatnich kilkudziesit;ciu lat zmienialy się wielokrotnie. Gdyby więc, zgodnie z tradycyjnym schematem, poszukiwać jakieg~ś uporządkowania stosunków społecznych i ich regularności, to nic bylibyśmy w stanic wytłumaczyć faktu, że - mimo braku tych elementów - mieszkańcy Harat w dalszym ciągu stanowią wspólnotę. Można to osiągnąć jedynie wówczas, gdy odejdziemy od zintegrowanego, holistycznego modelu i zaczniemy myśleć o społcczeństwie jako kontekście działaJI, i ich rezullatów. W takiej perspektywie okaże się, że współdziałaj,!cy ze sobą ludzie mogą, podobnie jak mieszkańcy Hara!. kierować się różnymi wartościami i ideami. Generuje to ciągły proces przemian istniejącego systemu, jego nicuporządkowanie oraz otwarcie. Barth uważa, że trwanie antropologii przy dotychczasowym, statycznym modelu prowadzić będzie do dalszego mistyfikowania wiedzy i nie zbliży nas do zrozumienia istoty procesów, którym poddanc są zbiorowości ludzkie. Jeśli naprawdę chcemy je poznać i opisać, to musimy - według Bartha - widzieć przedmiot naszych badalI jako dynamiczne, przekształcające się systemy. Mimo pOZQrnie wielkiej różnorodności zajmowanych stanowisk, autorzy esejów zamieszczonych w omawianej książce, zdają się podzielać wspólne przekonanie. Dotyczy ono konieczności porzucenia przez antropologię dotychczasowych sposobów konccptualizowania społeczeństw pierwotnych. Celem nauki jest konfrontowanie modeli teoretycznych, tworzonych przez współczesną humanistykę, z doświadczeniami i modelami samych badanych. Oznacza to, iż antropolog nie może już dłużej zajmować uprzywilejowanej pozycji obserwatora. Musi on zrozumieć, że jest równorzędnym partnerem, jedną ze stron, w toczącym sit; dialogu mit;dzy kullurami. Tylko wówczas, gdy antropologia zrozumie, żc uczestniczy w procesie, który przebicga w obu kierunkach. ma ona szansę na zbliżenie sit; do swego nadrzędnego celu, czyli poznania i zrozumienia innych kultur. Jestem przekonany, że uświadomienie tego faktu stanowi najwit;ksz,! wartość książki Conceptualizing society. WrJjciech Do/wal Krzysztof J. Brozi, 1992, ss. I ł I. Ludzie i kryzvs cywilizacji. Szkice antropologiczne, Norbertinum, Lublin Czy antropolog kultury stawiał sobie ezt;:sto pytania: jak trudno jest zhudować miasto') Jaka jest kulturotwórcza rola strachu, bólu i cierpienia'? Jakie niebczpieczeństwa może kryć w sobie stan ciszy i bezruchu') Jakie są psychologiczne przesłanki i nastr;pstwa kryzysu ekonomicznego i społecznego? Jakie są granice autokreacji człowieka i jego wolności? Jaka jest rola wytworzonych w historii mitów i stereotypów dla współczesnych pokoleń ludzi? Jakie pożytki i niebezpieczeństwa kryje w sobie nacjonalizm? Jakie s,! społeczne i kulturowe granice władzy') Wielu z tych pytań nie stawiano wcale, inne stawiane były nic w tej formie, jeszcze inne przyciągały uwagt;: antropologów jedynie marginalnie. Człowiek w ogóle, ułomny, slaby i zagu- �231 biony w świecie, rozpaczliwie poszukuj,!cy w nim swojego mIejsca i samookreślenia, był raczej przedmiotem reJleksji i tworem filozofów. Antropologowie w swoim podejściu do człowieka przyjmowali na ogól postaw,; bardziej konstruktywną - człowiek jako organizm biologiczny wyposażony w pewne wrodzone predyspozycje psychiczne, które kultura wyzwala lub hamuje, lub które kształtuje, w toku swojej teoretycwej i praktycznej działalności przekształca środowisko, w którym żyje, zmierzając ku formom coraz lepszym i doskonalszym. Wyzwala się przez to w znacznym stopniu z ograniczeli jakie narzuca mu świat zewnętrzny, przede wszystkim przyrodniczy. Dopiero dramatyczne wydarzenia ostatnich dziesięcioleci uzmysłowily ludziom, w tym także antropologom, że post';p kultury nic jest ani konieczny, ani ciągly, że regresy i upadki były udziałem nic tyłko społeczelistw dawnych, lecz z równą siłą dochodzą do głosu we współczesnym wysoko rozwini,;tym świecie. Wraz z rozwojem historii i postępem wiedzy rosną wątpliwości, człowiek dawniej dufny w siebie i w swoje możliwości, musi uznać teraz granice swojej wiedzy i wolności, a ludzie najbardziej odpowiedzialni za losy świata (politycy, władcy, uczeni) muszą teraz dobrze si« zastanowić nad swoim każdym krokiem, by nie był on ostatni (s. 7). Ostatnie zdanie pochod/j ze wst«pu do omawianej tu książki Krzysztofa J. Broziego Ludzie i kry:ys cywilizacji. ]cst to pierwsza b:Jdajże w Polsce próba antropologicznego podejścia do zagadnieli współczesności, świadcząca dobitnie o tym, że pesymistyczne prognozy jakoby antropologia kulturowa miała stracić racj<; bytu jako odrębna dyscylina, gdy zniknie tradycyjny przedmiot jej badali - społeczelistwa pierwotne i chłopskie - okazały się niesłuszne. Antropologiem można być bowiem w odniesieniu do każdej rzeczywistości ludzkiej, o ile ujmuje się ją z dostatecznie szerokiej i ogólnej perspektywy, a w przekonaniu Edmunda Leacha najlepszym antropologiem można być właśnie wówczas gdy przedmiotem badałl czyni si,; rzeczywistość bezpośrednio daną badaczowi w jego własnym doświadczeniu l Dlatego w omawianej pracy odnaleźć można wiele osobistych impresji autora, jego niepokojów jako człowieka wyrosłego w określonym kr<;gu cywilizacyjnym, ale zarazem obywatela świata. ReJleksje zawarte w tej ksiąi.ce zabarwione są często sporą nutą pesymizmu. W miejsce niewoli i wegetacji - pisze .!utor - wywalczyliśmy sobie wolność i prawo do śmierci. Walka rządzonych przeciwko rządzącym zn,ieniła si« w "walk',: wszystkich przeciw wszystkim" - "bellum omnium contra omnes", w darwinowsk,! walk<; o byt jaka zaistniała w warunkach wszechwładnej wolnorynkowej ekonomii. "Atomizacja społeczna, która była celem totalitaryzmu nigdy tak szybko nie została przezeli osiągni«ta jak w dzikiej demokracji dziewiętnastowiecznego wzoru, w którą gwałtownic wchodzimy mając jeszcze złudną nadziej<;, że da się powtórzyć proces ewolucji podobny innym historycznym spoleczelistwom" (s. 6). To sugesty'wne zdanie przedstawia, jak się zdaje, obraz zbyt katastroficzny i nie całkiem prawdziwy. "Nie ma powtórek w historii" - stąd też kapitalizm, w jaki obecnie wkraczamy nic może być ani kapitalizmem dziewi,;tnastowiecznym ani też kapitalizmem w stylu amerykaliskim czy zachodnioeuropejskim. Businessman polski działa w innych nieco warunkach niż jego amerykaliski kolega - działa w warunkch zmniejszonej konkurencji, co zapewnia mu popyt na oferowane produkty i usługi. Prywatna przedsi',:biorc7.ość w Polsce działa więc na nieco innych zasadach niż te, które charakteryuj" zachodnią gospodark',: wolnorynkową. Podobnie stwierdzenie autora, że Polska nie może liczyć na pomoc Zachodu ponieważ zaliczana jest przcl palistwa zachodnie do krajów "wysokiego ryzyka inwestycyjnego" (5.108) powoli traci sw" aktualność. Polska przestaje nie tylko być dziś uważana za kraj ,,0 wysokim stopniu ryzyka inwestycyjncgo", ale uważa si,; niekiedy, że jest krajem, który wyciągnął najbardziej konstruktywne wnioski z konfrontacji dwóch systemów i upadku komunizmu. W styczniu ubiegłego roku inwestycje zagraniczne w Polsce wynosiły I miliard dolarów, w grudniu już 4 miliardy dolarów. Zainteresowanie inwestorów zachodnich naszym krajem wyraża si',: I E. Lcal:h. #':"/fura i /';lI/mmikowałlil', w: L Leach, A. J. Greimas, Rywal i narracja, PWN, Warszawa 1989, s. 22. �232 także w innych danych: 55% naszej produkcji sprzedajemy do krajów zachodnich, 17% do krajów skandynawskich - w sumie 72% naszej produkcji pochłaniają zachodnie i północne rynki zagraniczne. Autor zalicza Polskę do krajów tzw. szóstcgo świata (tzn. krajów, które do momentu upadku komunizmu były ze względów pozaekonomicznych zamknięte na nowe technologie - obawiano się bowiem, że mogą one zostać wykorzystane do celów militarnych). Uważa, że w aktualnej sytuacji, gdy Polska nie ma środków na zakup nowych technologii, nic ma ona również szans na rozwinifi:cie wolnego rynku i gospodarki wolnorynkowej w pełnym lego słowa znaczeniu. Siła nabywcza ludności jest niska (jest to m.in. rezultat zatrzymania inflacji), bezrobocie wzrasta w wyniku zamykania wielu zakładów przemysłowych. Prowadzić to będzie do dalszego spadku produkcji etc. (s. 108). Tymczasem jednak okazuje się, że podczas gdy na Wfi:grzech, w Czechach, Słowacji, Bułgarii, Rumunii, Białorusi i Ukrainie obserwuje się wyraźny spadek produkcji, produkcja w Polsce wzrosła w ostatnim roku o 4%. Jeśli zaś chodzi o bezrobocie to obserwuje się obecnie na Zachodzie znacznie bardziej gwałtowny jego wzrost niż u nas. Stwierdzenia te nic upoważniają oczywiście do zbyt optymistycznych wniosków - i znów tutaj statystyka przychodzi nam w sukurs - przecifi:tne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej spadło w 1992 w stosunku do 1991 roku o 4%, przeciętna realna emerytura i renta pracownicza o prawic 6%. To tylko kilka liczb przytoczonych na poparcie poglądu, że sytuacja nic jest ani tak zła jak prognozuje autor, ani tak dobra jak usiłują nam niekiedy sugerować środki masowego przekazu operując danymi statystycznymi. Autor widzi, i chyba ze wszech miar słusznie, pewną szansfi: rozwiązania naszych trudności przez wprowadzenie elementów gospodarki planowej i interwencjonizmu państwa. Paradoksalnie, to właśnie kraje zachodnie w coraz większym stopniu zaczynają korzystać z tych metod - nałożenie wysokich ceł na towary importowane jest między innymi wyrazem troski o zapewnienie większej konkurencyjności i możliwości zbytu dla produktów własnych. Skoro jesteśmy już przy najbardziej ogólnych problemach podnoszonych przez autora w omawianej książce, należy wymienić zagadnienia demokracji, zagrażających jej dyktatur i nacjonalizmów. Demokracja, forma rządów zmierzająca do zapewnienia udziału w rządzeniu szerokim rzeszom społeczeństwa, ma służyć realizacji zasad równości, tolerancji i wolności. Choć korzyści z niej wypływające są zapewne niewspółmiernie większe niż zagrożenia, jakie może stwarzać, o tych ostatnich nie należy jednak zapominać. Całkowita równość i tolerancja jest bowiem utopią· Demokratyczna forma rządów może otwierać swobodne pole do działania również ludziom niekompetentnym, niedouczonym czy niedoinformowanym. Odbijać się to może ujemnie na charakterze podejmowanych decyzji i w konsekwencji na ogólnym poziomie społeczeństwa. Autor nic pisze o tym wprost, ale niektóre jego ogólne stwierdzenia na temat "dzikiej demokracji dziewiętnastowiecznego wzoru", skłaniają do takich refleksji. Już dziś można obserwować pewne ujemne zjawiska wypływające z tej formy rządów - do nich między innymi należy zaliczyć degradację inteligencji, rozwój nacjonalizmów i związanych z nimi bratobójczych wojen. Dyktatura nic jest oczywiście alternatywą - niesie w sobie na dłuższą metfi: zawsze realne zagrożenia i prowadzi także do wojen, ale na krótszą metę, jak wspomina autor, skutki jej mogą okazać się korzystne. Zwłaszcza w sytuacjach zagrożenia, a więc w wypadku kryzysów ekonomicznych i społecznych, kiedy to skupienie władzy w jednym ręku łagodzi konflikty i rozladowuje wewnętrzne napięcia. Dyktaturze sprzyjają też odradzające sifi:nacjonalizmy. Dlatego też, zdaniem autora, kraje Europy Wschodniej są szczególnie podatne na tę formę rządów. Ruchy nacjonalistyczne, które charakteryzowały zwłaszcza koniec XIX wieku, odżywają również ze zdumiewającą siłą i współcześnie (w Europie Wschodniej, na Bałkanach, ałe też na Bliskim Wschodzie i w wielu innych punktach kuli ziemskiej). Niosą w sobie momenty zarówno pozytywne jak i negatywne. Po stronie pozytywnej, są one wyrazem dążenia narodów do samostanowienia o sobie, dążenia do kultywowania własnych rodzimych tradycji kultury naro- �233 dowej. Po stronic ncgatywncj, nios" zc sob" niebczpieczcństwo nieustannych lokalnych konfliktów, bratobójczych wojcn, bczscnsownego przclewania ludzkiej krwi. Z całym naciskicm nalcży podkrcślić, żc ideologie nacjonalistyczne głoszonc przez liderów partii narodowych nicwiele maj" na ogół wspólncgo z trosk" o kultywowanic wartości kultury narodowej. S" to przeważnic opartc na cmocjach i inwektywach hasła, stanowiące w pierwszym rzędzie instrument władzy polityczncj, czy raczej walki o władzę polityczn". Chodzi w nich o scalenie narodu nie wokół wspólnych mitów i wartości, ale na zasadzie opozycji do domniemanych wrogów. W konsekwencji ideologie te przyczyniaj" się do upowszechniania stereotypów, szerzenia konfliktów i nienawiści pomiędzy narodami. Dochodz" one do głosu zwłaszcza w sytuacjach zagrożeń bytu ekonomicznego i społecznego państwa. Wyłaniaj" się bowiem wówczas mechanizmy "kozła ofiarnego" - instytucji (właściwej zresztą tylko ludziom, nie spotykamy jej odpowiednika wśród zwierząt), której celem jest rozładowywanie i kanalizowanie uczuć strachu i braku poczucia bczpieczcństwa przcz stwor/.cnie odpowiednich mitów, polegających na przedstawianiu kogoś jednostki czy grupy - jako źródła tego zagrożenia, mimo że jest ono zupełnie inne. Tak" rolę pełnili Żydzi w hitlerowskich Nicmczcch, wc Francji, w Polsce w różnych okresach. Chodziło o odwrócenie uwagi od realnych problemów gospodarczych kraju i wyrastających na tym tle kon/liktów społecznych. W takiej sytuacji zagrożenia pojawia się na ogół jakaś jednostka, która zaczyna występować w roli zbawiciela narodu i bierzc na sicbie całą odpowiedzialność za jego losy. Reszta z wdzięczności podporządkowujc jcj się zupełnie deklarując całkowite posłuszeństwo. Taki był mechanizm dojścia do władzy Hitlera w faszystowskich Niemczech (s. ł 7). W rozdzialc II. zatytułowanym "Psychologia kryzysu", rozważa autor psychologiczne i społeczne przesłanki kryzysu kultury. Przytaezaj"c typologię osobowości Znanieckiego rozważa, jaki typ osobowości realizuje się szczególnie dobrze w warunkach harmonijnego rozwoju kultury, jaki natomiast aktywizujc się głównie w sytuacjach zagrożenia i dezintegracji. W pierwszym wypadku dochodzą do głosu przede wszystkim "Iudzie dobrze wychowani" i "Iudzie pracy", w drugim "ludzie zabawy" i "Iudzie zboczcńcy". Pierwsze dwic grupy cenią konformizm wobec uznanych wartości, przeważa u nich jaźń odzwiercicdlona i usiłuj,! zdobyć wysoką pozycję w grupie przez pełną akcpetację przyjc;tych przcz ni,! norm, nic lubią zmian, nigdy do nich nic dążą, ani w nich nic uczcstnicz,!. Dwic następnc grupy: "ludzie zboczeńcy" i "ludzic zabawy" to ludzie aktywni, wykazuj,! zdolności adaptacyjne do nowych warunków - to często bojownicy i męczennicy walcZ'!cy o wyższe cele, z którymi się idcntyfikują. Destabilizacja kultury nic destabilizuje ich psychiki, ani nie zmniejsza odporności. Należą tu także wielcy twórcy, reformatorzy, ale również i zbrodniarze "bowiem historia nadaje dążeniom ludzi niez.amierzony, często nieludzki sens" (s. 27). Dalej przytacza autor koncepcję Mannheima na temat etapów rozwojowych czy stadiów kryzysu społecznego, określaj,!c najbardziej typowe psychospołeczne zjawiska, jakie towarzysz,! każdemu z nich. W stadium pierwszym wytwąrzaj,! się pewne zastępcze symbole, które mają pełnić funkcję substytutu, kompcnsuj,!cego bezsilność działań racjonalnych. W stadium drugim symbol przestaje być pustym symbolem lecz staje się czynnikiem wytwarzającym nowe typy więzi społecznych. Wreszcie, w stadium trzecim, wyłania się nowa organizacja, której celem jest realizacja określonych potrzcb spolccznych, wytworzone zaś wcześniej symbole staj,! się znowu puste, staj'! się ideologią lub frazeologi,! służącą celom socjotechnicznym, czyli sterowaniu grupami społecmymi. Interesujące jest przy tym zwrócenie uwagi na fakt, że podczas gdy w pierwszej fazie tzw . .,niezorganizowanego zagrożenia" podstawowe znaczenie mają reakcje psychiczne jednostek, w drugiej fazie tzw. "zorganizowanego zagrożenia", życic psychiczne jednostek i mas przestaje się liczyć, do głosu dochodzą natomiast cechy psychiczne przywódców, którym pozostali członkowie społeczeństwa poddają się bez reszty. Przytaczane przez autora teorie należ,! do grupy tych rozważań socjologicznych, które w większym stopniu niż inne analizy socjologiczne ukazują wzajemne współgranie czynników psychicznych i społecznych w kulturze. Nieuwzględnienie tych relacji było też częstym brakiem badań antropologicznych. �234 Interesującym jest np. stwierdzenie Mannheima, 7.e dezintegracja kultury wyrai.a siv u ludzi w zaniku instynktów społecl.nych, rol.padzie dotychczasowych struktur emocjonalnych i powrocie do poprzedniego stanu rozwoju (s. 28). Współczesne wydarzenia, jakich jesteśmy świadkami. wydaj" się potwierdzać tę obserwację znakomicie. Powrót do dawno już odrzuconych zasad i wartości, zdyskwalifikowanych czy niemodnych, nawrót do dawnych autorytetów moralnych to nie tylko przejaw demokracji społecznej, alc często tcż jednostkowej. gdy np. nawet najbardziej wykształceni ludl.ie zaczynają głosić poglądy rażące swym konserwatyzmem czy wręcz prymitywizmem. "Człowiek nie potrafi przebywać drogi powrotnej od lepsl.ego stanu do gorszego bez jednoczesnej dezintegracji psychicznej" - stąd podatność na wpływy różnego rodzaju proroków. uzdrowicieli, wróżbitów, którzy dostarczają wlaśnie owych zastępczych symboli. "Świat symboli staje się tym bogatszy im nędzniejszy jest świat rzeczywisty" (s. 32). Miejmy nadzieję, że jest to przejaw dezintegracji pozytywnej, stan przejściowy, po którym nastąpi nowa integracja na innym. wyższym poziomie. Jedno tylko w wywodach autora niepokoi - całkowita zgoda na niesłychany obiektywizm jaki zakładają omawiane przez niego teorie, relacjonujące przedstawiane psychospołeczne mechanizmy kryzysu tak jakby były one przejawem takich samych niczmiennych i obiektywnych praw. jakim podlega świat przyrody. Np. teza Mannheima o nieuchronności ciągu: krYl.ys-dyktatura -wojna. Wojny są zatem koniecznością, ponieważ wypływają 7. niczmienną koniecznością 7. totalitaryzmu, który jest z kolei następstwem pewnych koniecznych psychospołecznych mechanizmów, jakie l.awsze pojawiają się w sytuacjach zagrożeń. Żydl.i byli od wieków prześladowani. ponieważ ludziom znana jest instytucja .,kozła ofiarnego" pozwalaj"ca na skutecznc rozładowywanie napięć wynikłych faktycznie ze I.goła innych przyc/.yn. Ale czy istotnie musimy "bie Żydów" i prowadzić wojny? Człowiek jest przecież istotą współtwOr1.ąC4 wartości, za które jest odpowiedzialny. Nie może biernie akceptować tego co zastał, nie jest kż skazany nieuchronnie na podleganie tego rodzaju .,obiektywnym" prawom. Czy nic możemy zmienić naszcgo stosunku do Żydów i innych prześladowanych bądź opozycyjnych narodów') Żydzi, obok innych podobnych. naród utalentowanych na ogól i inteligentnych ludzi, wyczerpali już, jak się zdaje, monopol. jaki przysługiwał im jako ,,1udziom prześladowanym". Z zajmowanych stanowisk i pełnionych funkcji wywiązuj,! się na ogół dobrze, do kultury wielu narodów wnieśli wielki wkład, a zarzucana im wewnętrzna solidarność, przeradzająca się w kastowość, czy jak chce np. Bolesław Tejkowski szowinizm, staje się powoli mitem. Jeśli nawet przyjąć, że Żydzi wykazywali takie cechy. to w jakże duźej mierze był to wynik diaspory i nietolerancji właśnie. W przyjętym przez dane społeczeństwo systemie wartości leży zatem klucz do zrozumienia wielu procesów społecznych. Wartości jednak, jak wskazują chociażby powyższe przyktady, mają tendencję do długiego trwania. J w tym tkwi właśnie niebezpieczeństwo - mogą one bowiem w równym stopniu hamować rozwój społeczny co go stymulować. Jeśli mamy czvściej do czynienia z pierwszym przypadkiem, to dzieje się tak dlatego, i.e lenistwo umysłowe nic pozwala ludziom zrozumieć, że w daleko większym stopniu mogą twórczo uczestniczyć w przekształcaniu świata. Rozdział III. zatytułowany "Granice autokreacji" dotyka w pewnym stopniu podniesionych wyżej kwestii. Sporo w nim stwierdzeń dość oczywistych. Wiadomo, że o rolwoju osobowości nie decydują jedynie wrodzone predyspozycje, lecz tabe środowisko społeczne i kulturowe, w którym wyrasta i żyje człowiek. Uczy tego i psychologia, i antropologia, i socjologia. Ael. tego środowiska jednostka ludzka nie miałaby szans przeistoczenia sit; w człowieka. A więc człowiek: "tworzy samego siebie, ale tylko w pewnych warunkach i w pewnym 7.akresie" (s. 41). W tym roldziale autor omawia różne teorie dotyczące rozwoju moralnego dziecka (teorie Piageta, Kohlberga. Rene Girarda i innych) - internałizacji przez nie wartości, kształtowania się sumienia, poczucia wstydu itp. Szerzej omawia stanowisko Margaret Mead w kwestii problemu autokreacji. przytaczając jej podział na kultury postfiguratywne, konfiguratywne i prefiguratywne, z których każda stwarza inne warunk i dla autokreacji człowieka. �235 Opierając si.,: na wszystkich przedstawionych teoriach przyjmuje autor, że niezbędnym warunkiem autokrcacji jest postawa negacji. Ta cecha przede wszystkim pozwala odróżnić łudzi twórczych od konl\rmacyjnych (czyli konformistycznych, konserwatywnych). Chodzi oczywiście nie o negacj.,: totalną przcjawiaj,!cą si9 w całkowitym odwróceniu od rzeczywistości (jak to się dzieje w wypadku choroby psychicznej, alkoholizmu, narkomanii etc.) lecz negację, która pozostaje w odpowicdniej proporcji do częściowcj akceptacji zastanego świata - zmierza jedynie do zmiany jego negatywnych zjawisk. Taka negacja jest warunkiem autokreacji, zdrowia psychicznego i dynamicznego rozwoju osobowości (s. 53). Dlatego pluralizm wartości i form życia, wolność słowa, przekonań, otwartość na krytykę itp. są tak ważnymi i podstawowymi elementami autokreacji, a "c;astyczne powiązanie struktury kulturowej ze struk turą pot rzeb ludzi żyjących w jej ramach stanowi o trwałości danej kult ury" (s. SS). Te zawsze aktualne echa koncepcji Malinowskiego, widoczne zreszti! również w innych punktach pracy, świadczące o I.decydowanie antropologicznym jej rodowodzie, należy przyjąć z przyjemnością. Kategoriami zaczerpni9tymi z funkcjonalnej teorii kultury posługuje się autor również w swojej definicji sprawiedliwości społecznej. Wiąże on pojęcie sprawiedliwości społecznej bezpośrednio z wypracowaną przez Malinowskiego kategorią "standardu kulturowego". "Standard kulturowy" to katalog podstawowych dla danej kultury potrzeb (biologicznych i społecznych), których niezaspokojenie prędzej czy póżniej musi prowadzić do destrukcji całej kultury. Stąd stan sprawiedliwości społecznej można osiągm!ć jedynie poprzez zaspokojenie potrzeb składających się na dany standard kulturowy (przykładowo hęd" to: potrzeba zaspokojenia materialnego, bezpieczeństwa, tolerancji, wolności, demokracji, swohody wypowiedzi, otwartości na zdobycze kultury ogólnoświatowej etc.). Rozdział IV. "M it i historia Polski w Europie z czasów reformacji" - to celowa retrospekcja zastosowana po to hy ukazać proces tworzenia się mitów i stereotypów w historii. Owa mitologizacja historii służy na ogół celom ideologicznym. Stworzone w przeszłości mity odżywają nieraz po latach w niezmienionej postaci i pelnią podobnie, jak przed wiekami, funkcje praktyczne. Antropologia kulturowa jako jedna z pierwszych dyscyplin zmierzała właśnie do demitologizacji historii, ukazywania jej prawdziwego przehiegu, wolnego od określonego wartościowania i celowych przeinaczeń. Analizując przebieg i podstawowe cechy okresu reformacji w Polsce, stara się autor ukazać, jaki wpływ miały ruchy religijne na kształtowanie się narodowości polskiej. Reformacja w Polsce miała słahszy przebieg niż w innych krajach Europy Zachodniej, a wiązało się to z faktem, że proces chrystianizacji w Polsce zakollczył się stosunkowo późno (bo w wieku XII). Stąd kościół katolicki nic przeszedł jeszcze takiej degeneracji jak na Zachodzie. Reformacja w Polsce wyraziła się więc raczej w 07.ywieniu kulturalnym i społecznym, aniżeli teologicznym. Polska była jeszcze wówczas krajem tolerancyjnym - współistniały w niej różnc wyznania ~ katolicyzm współistniał z protestantyzmem, judaizmem, a nawet różnymi formami pogaństwa. Tolerancja wyznaniowa wynikała I. poczucia siły państwa i szlachty, która nigdy nie dopuściłaby do bratobójczych wojen na tic religijnym (s. 67). Sytuacjajednak zmieniła sil,:radykalnie, kicdy wśród szlachty zaczęło się umacniać przekonanie, że Polska jest przedmurzem ehrześcij,1I1stwa - przyczynilo sit;:to w znacznej mierze do załamania postaw tolerancyjnych, tak charakterystycznych dla okresu największego rozkwitu Polski szlacheckiej. Katolicyzm polski zac/.ąl się zmagać z protestantyzmem szwedzkim, prawosławiem rosyjskim, mahometanizmem tureckim. W tym to czasie rodzi się stereotyp: "szlachcic - Polak - katolik" jako przeciwstawienie stereotypowi: "plehejusz - obcy - heretyk". Wyznawca innej wiary przestawał bye Polakiem. Tragiczne skutki takiej postawy obserwować można było jeszcze po [ wojnie światowej, kiedy ludzie wymania luterańskiego, mówiący po polsku - Mazurzy, uważałi sit;:za ~iemców tylko z tytułu wyznawanej wiary. Owa identyl\kacja wspólnoty narodowej ze wpólnotą religijną zauważalna jest wyrażnie w Polsce również w dohie współczesnej, a postawy tolerancyjne zaczęły być już właściwe jedynie kręgom ludzi najbardziej wykształconych, choć i w tych krt;:gach obserwować można niekiedy zdumiewający hrak krytycyzmu w identyfikowaniu spraw narodu i Kościoła. �236 "Czas w kulturze ma różne wymiary, to co przeszłe może być jak najbardziej obecne wc współczesnym życiu w postaci aktywizującego mitu" (s. 73) lub dalej: "Wytworl.One w przeszłości mity, odradzają si<; w nowych warunkach i mog'l określać kulturow'l tożsamość uczestników jednej kultury, która w stadium ukrytym może przetrwać pełniąc nadal inspirującą rol<;" - konkluduje autor (s. 74). Na zakończenie wróćmy jeszcze raz do nacjonalizmów. Autor, dostrzegając tkwiące w nich realne niebezpieczeństwo i zagrożenie dla pokoju światowego, pr;:estrzega jednak przed funkcjonującym w myśleniu potocznym (a także w opiniach niektórych teoretyków nacjonalizmu jak Ernst Gellner) katastroficznym postrzeganiem tego zjawiska. Jako alternatyw<; dla nacjonalizmu widzi pojawienie się w świecie "konkurujących ze sobą kr<;gów kulturowych o ambicjach uniwersalistycznych" (s. 89). Już dziś mówi się raczcj o "kulturzc Europy Zachodnicj" aniżeli o narodach Europy Zachodniej. Takie konkurujące ze sobą kręgi kulturowe wyrażaj" pewną wspólnotę kultury rozumianej w najszerszym, globalnym, antropologicznym tego słowa znaCleniu. Obejmować więc będą nic tylko elementy tzw. kultury wyższej (stanowiącej podstawowy skladnik kultur narodowych), ale tak7.e właściwy im system gospodarczy i system rządzenia. Kultura narodowa jest jak wiadomo tworzona w pierwszym rzędzie przez tzw. ludzi kultury: literatów, malarzy, muzyków, ludzi teatru, a także uczonych, w znacznie większym stopniu niż przez polityków i ekonomistów. W wypadku wspomnianych kręgów kulturowych mamy na myśli kulturę całą, a więc również tę tworzoną przez ckonomistów i polityków. By ten pluralizm kulturowy stal się zjawiskiem wartościowym dla rozwoju ludzkości musi istnieć pomi<;dzy tymi kręgami kulturowymi jakaś jednolita płaszczyzna komunikacji (wyrosła na bazic kultury uniwersalistycznej), która nie będzie prowadziła do ujednolicenia się tych kultur lecz zapewni jedynie przepływ informacji pomi<;dzy nimi, co przyczyni się do ich wzajemnego wzbogacania się. Omawiając książkę tak wielowątkową, staraliśmy si<; zwrócić uwągę jedynie na momenty najistotniejsze rezygnując z przyjętej przez autora kolejności i szczegółowego omawiania treści poszczególnych rozdziałów. Dla orientacji zainteresowanych czytelników przypomnimy tylko ich tytuły: I. "Apologia strachu", II. "Psychologia kryzysu", III. "Granice autokreacji", IV. "Mit i historia Polski w Europie z czasów reformacji", V. "Nacjonalizm", VI. "Granice władzy", VII. "Czy nadchodzi nowa epoka dyktatur?" oraz "Wstęp" i "Zakończenie·'. Podsumowując można powiedzieć, że przybyła w naszym piśmiennictwie naukowym, nowa. wartościowa pozycja, stanowi;1ca bodajże pierwszą w Polsce prób<; antropologicznego ujęcia zagadnień wspólezesnośei, praca cechująca si<; szerokością spojr/.enia, odwa7.nym i glębokim stawianiem problemów, które dla przyszłych pokoleń Polaków, a także przedstawicieli innych narodów mogą okazać się zasadnicze. Praca udowadnia zarazem jak dalece antropologia kulturowa wyrosla jui. dziś z "opłotków" wiejskości i plemienności, z którymi dotychczas była wi"zana, zdolna jest do podejmowania analiz najbardziej aktualnych problemów współczesnego świata. Antropolog współczesny musi być historykiem, psychologiem, socjologiem, politologiem i filozofem zarazem. bowiem nauka. którą uprawia urasta do rangi dyscypliny syntetyzującej i generalizującej wyniki nauk szczegłowych o człowieku, do najbardziej ogólnej z nauk o człowieku. Barhara Michał Buchowski, Magia i rytual, Instytut Kultury, Warszawa Olsz£'lI'ska-Dyolliziak 1993, ss. 169. Oto rok 1993 przyniósł nam nową książk<; Michała Buchowskiego, kontynuującą lini<; dotychczasowych rozważań Autora. Zaryzykowałbym nawet stwierdzenie, iż stanowi ona swoiste podsumowanie 9-letniej pracy nad tytułowym zagadnieniem. W czasie tego okresu M. Buchowski. opierając się na ustaleniach społeczno-regulacyjnej koncepcji kultury (por.: G. Banaszak, J. Kmita �237 Slwlecllo-requ{acyilla Pałubickiej rozwinął kOllcepcja kultury, (pOl'. A. Palubicka, Warszawa 1991), a zwlaszcza F'r=edleorelyc::ne pasIaci i wzbogaci l teorie;: tzw. magii synkretycznej. idei magii implieytnej historyzmu, Teorii, której Warszawa Anny 1984, s. 44-65), i niżej podpisany jest uważnym obserwatorem. Dokumentacje; Poznarl In6; tego z W. 1. Rursztą I. w tytule" te dwa specjalistów; się przede interpretacji ma .,w hardziej wyrażonych uważnie wyznacza pl. O :alo~en;ach '\'Iaq;a i rvwal spraw okresu wszystkim: Racjonalllo.i<'. Ti·ans!cuja. Interpretacja, cele przyste;:pnym (s. 6), jak I) dotarcic tj. Jej funkcje i slruklllra, napisana języku szereg przemyślerl dotyczących dotychczasowe ustalenia. Odnotujmy przekazać uzupełnić kręgu mające odbiorców też amicje 1991. czyli wyjście uzupełniające. . akreślone w niej zostały jako cze;ści okrcślonej 21 pfl.ckonanie takiego perspcktywy przedmiotu procedur który 6) lalożenie jedynie, teoretycznych; trzy - (lI. rO/dzialy uje;cie funkcjonalne", rzeczoną teorie;: magii synkrctyczncj, myślenia Na samym że nic muszą uzupełniają. Picrwszemu okreśony uznaje, zbiór iż magia wic;:kszy nacisk tegoż Autor nurtu. i towarzyszących jcst okrcśloncmu kładzic takiego pomysł ogół sądów normatywnych osiągniycia cych całokształt wydzielić w ramach na kultury. lychi.e celów), praktyki analitycznie jej praktyki kultury dokonuje tworzącą ramy społecznego glądową, wytwarzaj,!cą przckonania mu można, powszechnie (obyczaj, grupy; waloryzujące się pewien kontekstowe swe rozważania w obrębie już tej teorii - pierwszego, - społecznokultura to (określających społeczności i regulują- nowożytnoeuropejskiej, 2) sferę czynności - i dyrektywalnyeh funkcjonalną jyzyk, sztuka przy tym, magię jako wspomniany w danej do części rc;:kę i wzajem od ujęcia iż według z perspektywy tj. l) nadrzędnie raczej podkreślając sobie drugie sytuuje kreślą lecz różnorodności pasują traktuje Podejście cele do realizacji) Nadto, się III. "Kultura szczegółowo i w odróżnieniu dostarcza stwierdzić magii, podają które Buchowski się reprodukcja współżycia często Michal respektowanych tejże społeclllości. trzy skry w badaniu - kultury Upraszczając (wY7.l1aezających dającym ani jednokierunkowy; umysłu, wizji kultury, typowi magii czy 5) przyjęcie i paradygmaty", o jedności inwariantnego, traktowania zdaniem, Leacha zmianom, strukturalny") mu przekonarl. na stronc;: myślow.!. do poje;cia dwa podejścia miano moim wartt'ściowania; od tysiącleci paradygmat a wrc;:cz przeciwnic właściwa -regulacyjny sposoby wydziela które antropologii. magiczna: społeczno-regulacyjnej zaehowaó Ram dla zachowaniu w badaniach się, wzorem nie jest ani celowościowy, "Magia: nich nadaje I. z Durkheimem), podlega się niemożliwe; 3) połączenie 4) poslugiwanie choć s.tdzę, iż założenie sic;: one wykluczać. nauki; można sicbie i nauki równoczesnym z jakiegokolwiek fundamentalne IV. wyjście okazuje przy język składa części cztery. typ kultury") . w jakim poza którą całej ludzka "Kultura i kontekstu I) postrzeganie kultury; rozwój ram punktach: (tj. Webera że kultura oraz omówicnie początku dla wypranym taki magiczna: sposobów pierw~zej. tyczące humanistyki, koncepcja picrwotnej" o przekładalności Naste;pne badalI z przedmiotow,! powiada Autora, w sześciu badawczych spolec/.no-regulacyjna w terminach i sądy jc można (nowożytnocuropejskiej), poje;ciem "kultury historyzmu, opisać modelu podmiotowej właśnie Gellnera, kultury o osobliwości samcgo oferuje przemyślenia jego pracc;:. Przedstawić poza Choć książka dl.icwic;:ciu rO/.d/ialów, sąd ze;, iż da sic;: w niej tak na dobrą sprawc;: wyróżnić Cze;ść pierwszą nazw.,: założeniami (rozdział I. "Wprowadzenie: magia jako rozpatrywać wspólnie Warszawa szerszcgo 2) powtórzenie-podsumowanie, Mayia. 1990 oraz książka anlropologicznei, również do Poznarl można sferę techniczno-użytkową; symboliczno-komunikacyjną, itp.); 3) sfery symboliczno-światopopodejmowane we wszystkich trzech strefach. Na waloryzacji od dwóch glądowa takiej podstawie, i z naszej światopoglądowcj: pozostałych przybiera swiatopogh,dowolwórcza i regulowana charakter perspektywy, a) nowoi.ytny, jest świecki; wyróżnić można trzy gdzie sfera techniczno-użytkowa wyłącznie b) religijny, i bezpośrednio-użytkowa, przez wiedzę gdzie w której techniczną, wyodrębnione historyczne uzyskuje typy autonomiy zaś sfera światoposą tylko nastc;:puje połączenie dwie sfery: wartości użyt- �238 kowych z komunikacyjnymi; wartościom sfery sakralnym kultury; czynność technicznie-użytkowa, trzech typów Buehowskiego świat inaczej tj. pomost do rozwinięcia nowożytnego, bcz istnieją i dyrektywne - teź ustalenia środki Są tu celami strukturalistów późniejszych typach syntetycznego słowy - umysł perspektyw. trudna kultury. dla do poj<;cia. Niemniej że jego teoria to jedynie od omawianego. Czas pierwsza prapierwotmt .Icst fakt, Współcześnie żyjące znaczenia dla grupy, wyjaśnienia, polcgać powiada miało Michał zostało ,,0 zasadzie zjawisk prowadzi lub (s. 59). Innymi równocześnie z obydwu niewyobrażalna nas Autor, Rozróżw innych. koegzystencji i metonimicznych" wręcz przywołuje na przekształ- Buchowski. wprowadzone stworzony i niezmiernie stale przypominając. przez typ kultury uj<;tego jednak Czynności użytkowe, w karhy tylko zupclnic w 1/llIyif już różny wspomnianego stanem hipotetycznym. w niej wyst<;puj"ce komunikacyjnc prymamI{. posiadały Pigmeje Magia skłaniającym na bazic danych to np. ową i światopoglądowe. Kryterium teoretycznie ją reprezentować, zaczynają byłby towarzyszyć najbardziej akty i łowców. Mbuti, o charakterze dla spoleczelistw zbieraczy opisy Pigmejów Mhuti do ich etnologicznych. z Konga, Hadza analizy rytualnym. reprezentuj'lcych Dla umocnienia Maurice'a Omawiany system swej tezy Autor Godeliera, typ konsumpcji przywołuje S:kic o dar:e oraz klasyczny Maussa. W nast~pnym ona nadal W magii podział lypie które Właściwa magia dualistyczna ze strony praktyki bardziej całościowy, lepiej wyraźniejsze o magii i groźniejsze. na zatem pojawiające 7.ycia. Z nich potrzeba i w taki (profesjonał zdefiniowany, Jego systematyzacją, sposób. na) pojawia a i sankcje wdrażaniem, Pierwszy niemniej ten proces. dostrzegalny np. płci i wieku. Zgodnie kryteriów - wykształcaj" si~ ohszary się póżnicj rozbudowany uważnie obrz~dowych choć nadal proloprofesjonalnej bardziej sam się zróżnicowania rytualnym, wyłonią sfer~ symboliczną. Prześlcdimy (biologicznych) Stopniowo działaniom tu mówić praktyczną. si<; czynnościach podsycają tymże codziennego w zasadzie naturalnych praktycznymi. osób przewodząca Można wszyscy w formułujących -rytualno-wierzeniowe, na marginesie ze sferą wykonują się według udział działaniami l. spleciona czynności prac kształtuje częściej maqii dualistycznej - można już. dostrzec - nierozłącznic prymarnej z nimi przebiega grupa maj"ce klasycznych Turnbullowskie - którc Lub normatywne Kung z Botswany i Namibii. Nadal stykamy się tutaj z trójsensownością praktyką, ale można dostrzec, i7. czynnościom, które nahierają szczegól- charakterystyczny natychmiastowej, empirycznego. się ją jU7. odtworzyć grupy, z Tanzanii i Buszmeni działali i jednosektorow" dla lepszego dwóch wniosków magii, się stopniowo że daje na się magia prapierwO!f1a, będąca były zarazem przeksztaleiła odróżnienia Marcela rozwojowego pojawia sfer kultury: nic istnicją. stwierdzenie naukowy, komunikaCYJnych. przekonali Autor, danych scnsów postrzega nie ma. uwiarygodnienia wszystkich dla praktyki. magiczny on Nowożytności, właśnie i jcdnosektorowość dzieli metaforycznych konstrukt drogi do modelu Jako nie posiadająca jednię do takich stanowi po prostu nie będzie Ludzi ostatni iż człowiek rozróżnia magicznego, związek nas, sztuczny Ałc innej przejść historyzmu. jest postrzega ta jest równoczesnie one tak nie jest związków Jest świccic metanimia/metafora) Słuszniejszym pierwotny Sytuacja Nadto Otóż współwystępowania Nie w jcgo myślenia (czyli Ten jednosfcrowość a cele środkami. dotyczącc która i magicznego. części. równocześnie. przyległość/podobieństwo magii jego wartość, Są na jakiekolwiek Stąd już tylko krok do zaprojektowania bierze si<; st"d, ponieważ podporz"dkowanc brak podziału synkretycznej. Synkretyzm wyodrębniania wszystkie magii charakteryzuje funkcji. metaforyczno-metonimicznych. nienie nego magicznej szereg realizuje religijnego idei czy światopoglądowych, - ceniach magicznie w którym i światopogl"dowa. kultury całościowo, praktyczno-komunikacyjne c) magicmy, zwaloryzowana równocześnie użytkowych wartości komunikacyjna Tak więc typ kultury pełni"cej owe (światopogl"dowym); rytuały w grupie. łąCZą si~ coraz praktycznoKształtuje są to ludzie pclniący prawdzjwi si~ te funkcje specjaliści-czarownicy. (s. 4S-49). się dopiero system groŻi,ce w momencie, światopogh,dowy. za jego przestrzcganicm gdy zaistnieje Jest on już nieprzestrzeganie są i uzupelnianiem zaj- �239 m uj,! si" wspomniani magii jest wielość wy jej funkcji ważną ccch.; odróżniaj,!c<! osobność działań praktycznych. d,) nieuchwytnego typowa M. Buchowski swiatopogi<,d ma być dla wspomina magiczny współczeSnie jako Pozostale świadomie rOl.działy typu religijnego o l/1ar/ii obrany styl życia). w dużej mierze oraz si;;:już na realizację kopieniaczych celów odnosić Magia sacrum. się dualistyczna i rolniczych. (funkcjonuj,!cej o magii opierają choć dostrzega i wył,!cznie czyli pasterskich, dominuj,!cy), jcszcze jedm! owa sfera symboliczna zdeyradmvanej już ksi"żki tylko charakteru wypada A mianowicie: nakicrowane społeczeJlstw synkretycznego Odnotować i nie-z-tego-świata nadto nie jesl konsekwcncj,! czarownika. od dualistycznej. to S,! one jednak jCS7.CZC,że w kulturze czegoś (profesjonalna) Natomiast przcz takicgo magi;;: prymarn,! rytualnych. Nadmieni" jUl. będl.ie czarownicy. pclnionych w kulturach, z wyboru (która się na przedstawionej gdzic funkcjonuje koncepcji magii synkretycl.llej i będ,! j" uzupcłnialy, oferując spojrzenie zza węgła innych problemów. Część trzecia (rozdz. V . .,Magia a religia" i VI. "Sakralne i profaniczne w kulturze") proponuje wprzódy rozróżnienie Póżniej zas. A ut'lr magii Prowadząc pro(cl/lum. !Durkheiml. nimi ledwo /.upełnie a o jej odnoszące si" do sil nicuchwytnych natomiast nast;;:puje której wszystko czysto symbolicznej rytuałami) komunikacji i potoczności,! pomi;;:dzy pomi;;:dzy trzema sacrum I europejskiej" (s. 93). się rytuały mi;;:dzy i przepisy z tego świata. strefami tabu, W religii tj. transeendencj<j i anti-sacrum), jasno (od (miejsce sacrofanum obwarowane profanum, V. Tursfer sacrum granica nieWątpliwie właściwe socjologicznej dualistycznej zarysowujące dzieli się na sacrum tradycji i jego spadkobiercy: kulturze W magii ale będących towarzyszem iż "przcciwstawienie są nowożytnej decyduj,! rozróżnienie a ktl)ra do wniosku, w myśleniu. nieodł,!cznym obu wyrazów, tejże opozycji. istnieniu symbolicznego i jego (Van Gennep właściwe brak wprawdzie, jui. sztywne zależy, genezy ostatecznie krystalizacja prymarnej si" zaznacza językowej elementu .~(/('rum i antropologicznej dochodzi i pro(ÓIJUI/1 oraz ich poj"ciowa miejsca się pojęciem meandry (Eliade) M. DOlIglas) Tak więc w magii na podstawie zajmuje nas przcz religioznawczej ner. E. Leach, i religii szczegółowo określonymi c/.yli pro(lI/lUm. Ostatni'i cz"ść ksi;,żki (VII. "Obrz"d: świata". XI. "Ohrzl,:dy zmiany rzeczywistości rytuał I ceremonia", VIII. "Obrz"dowe tworzenie społecznej") wypełniaj<j rozważania tycz<jce właśnie obrz<;du. przedstaw;p.nip. Znajd/jesz tu antropolodzy 'w tej odzwierciedla obrz"d, przytaczać cakj Gennepa, Turnera, ..zachowanie odnośn<j w pewnym przykład: polega specyfika wyraża ok reślony i zara/em si;;: e/.ynnosci ohr/.ędu oraz jego tu zwłaszcza /e skarbnicy czyli dokonań dziś do sfery komunikacyjnej otrzymuje w tym propozycja uznania faktycznie zmieniaj,! do nast;;:pnego, Przypomnijmy uzupełnienie miejscu za rytuały ludzi. Ccremonie równic stronniczo nie jest" cech się co w tym (s. 102). miejscu się nazwiska wniosek <obsługuje) "wszystko Van Autora: funkcjonalnie w jej obrębie Dopiero jest w magii rytuału. i ceremonii, mocy doprecyzowuje zmieniania S. Tambiaha ponadto rzeczywistości. i J. Skorupskiego, zmiany pozycji w kulturach podparcie dzialań, pr/.ejścia które społecznej Autor a główn<j (np. ceremonia pierwotnych teoretyczne. Na w myśl przekonań zaś, będ<j tylko przenosić zaślubin). i mocy sprawczej tym też osoby słowa zasadza wykonuj<jcych z jednego się je grup statusu z.definiowanego. sohie teraz dwa cele tej ksi<jżki, tj. I. powtórzenie-podsumowanie, dotychczasowych borykają obrz;;:dowe, performatywność obrz"du i słowa stopniowo opuszcza a potem sferę praktyczną (jak w religii), ograniczaj<je się rzetelne przejścia Nie chcę który prymarnej : rytuału sprawczej roli języka całkicm za tCl. odnotować myślenia, J. Austina, przy zaznaczaniu o zgoła odmiennej przejścia? Warto obrz"dem nabieraj,!ce ide". jak myślI,:, da si" ująć nast"puj,!co: najpierw całokształt życia (jak w magii), Także twierdzenie sposób pod kategorii idei tz.w. performatywności z jakimi uznać tylko, iż najez;;:ściej przewijają że w magii nic problemów, zachowanie obrzędów i, ł lortona. (s. 110) oraz, ohrzędem jakie i nadmieni;;: Gluckmana społcczm( pojawiaj,! Rozumienie na tematu Leacha, sensic dualistycznej, czerpie na czym obrz"dowe u bogate Ot, rói.norodności struktur<; rozwini"eie Czytelnik materii. ustaleń; 2. dotarcie do szerszego kręgu odbiorców. jak również Zamiar pierwszy, �240 mym zdaniem, został osiągnięty, choć realizacja obiecanych uzupełnień pozostawia uczucie niedosytu - ich liczba w stosunku do wymienionych wc wstępie pozycji wcale nic jest zbyt duża. Niemniej, Magia i rylI/al rzeczywiście najpelniej spośród nich rysujc wizję magii synkretycznej i stanowić może chętnie czytaną pozycję. Niestety, obawiam się, żc do tcgo nic dojdzie. Tajemnica tkwi w realizacji cclu numcr dwa. Najpierw cytat: ,,(... ) starałem się uprościć język przekazu. Nic znaczy lo, że w każdym miejscu zrezygnować było można z pewnych pojceć właściwych językowi antropologicznemu. Nie należy się jednak tym przerażać. Zwłaszcza z początku prezentowane argumenty sprawiać mogą wrażenie sformalizowanych. Lecz (... ) użycie tych kategorii pomaga w zrozumieniu problemu. Jeśli ktoś pokona pierwsze przeszkody, to dalsza droga powinna już być łatwa" (s. 7). Myślę jednak ze smutkiem, że mało kto pokona pierwsze płotki. Wystarczy rzut oka na spis treki, aby się o tym przekonać. Unitarianizm, dystynktywność, synkretyczna koegzystencja metafory i metonimii, performatywność - to tylko kilka najdziwniejszych wyrażeń z samego spisu treści! Jestem przekonany, że większość absolwentów wyższych uczelni (nawet kierunków humanistycznych) ominie z daleka taką lekturę i sięgać z przyjemnością po nią nic będzie. Tym bardziej, że i w środku pracy styl, składnia, hermetyczność języka nie ulega zmianie. Ta ksią7.ka napisana zostala przez naukowca-antropologa w języku ściśle antropologicznym i czytana będzie przez naukowcówantropologów (ewentualnie - innych humanislów). Choć przyznać muszce, że pewna różnica w stosunku do Racjonalności. w dziedzinie stylu i uproszczenia języka jcsl widoczna. Ale przypomina to co najwyżej przejście do drugiego pokoju, a nic wyjście na ulicę ... Do plusów za to zaliczam udany ożenek Durkheima z Weberem, którego dokonał Autor w odtworzeniu świata tak odległcgo od nas i czasowo, i przestrzennie. Uznaję, że ta interpretacja kultury magicznej jest najlepsza ze wszystkich jakie dotychczas spotkałem. Oczywiście, nic oznacza to, iż zapominam o jej ograniczeniach lub słabych stronach. Na przykład trudno wytłumaczyć mi na podstawie tej książki, przejścia pomiędzy różnymi typami magii. Na pytanie - "Co spowodowało wykształcenie pierwszych obszarów protorytualnych na bazie naturalnego podziału pracy?" - nie znajduję odpowiedzi. Lub "Dlaczego element symboliczny wędruje w typach kultury?" Lecz są to już zagadnienia zahaczające o naturę człowieka, a tcj społeczno-regulacyjna koncepcja kultury nie obejmuje. Poprzestanę więc jedynie na ich zasygnalizowaniu. Inną, bardzo mocną stroną Magii i rywalu jest jej rozdział l. Ze znanych mi polskich autorów. Michał Buchowski pierwszy dokonał, tak istotnego w czasach postmodernizmu, przedstawienia własnych założeń. Sądzę, że tego rodzaju praktyka będzie odgrywała coraz większą rolę w naukach społccznych. A przynajmniej tego bym sobie życzył. Choć podkrcślić trzeba, żc warunek ten należy już do sfery etycznej. Wszak takie oglądanie odbicia w lustrze, poznawanie własnych ram światopoglądowych, metodologicznych i rzetelne informowanie o ich wadach i zaletach, to tylko poważne traktowanie czytelnika. I jeszcze jedna sprawa. Okładka tej książki jest najładniejszą okładką pozycji naukowej Jaką kiedykolwiek widziałem w Polsce' Jej kolorystyka, plastyczność, atrakcyjny tytuł i staranność wydania, skutecznie przyciągają klienta. Niestety, będ.!c w księgarni widzę ludzi równie szybko odkładających Magię i rywal jak po nią sicegali. Powodem tego ~ jak podejrzewam - jest owa niezrozumialość tekstu a może i cena? Kończąc przeto typowym dla recenzenta: "warto/nie warto", odpowiem dwojako. Dla nie znających teorii magii synkretycznej książka ta jest ze wszech miar godna polecenia. Choćby przez wzgląd na atrakcyjność poznawczą owej koncepcji. Tych zaś, którzy czytali Rc/(jonalno.\:(' ... nie czekają odkrycia nowych lądów, lecz powtórzcnie znanych wniosków (jednak bcz rozważań a racjonalności magii). Autor zresztą zdaje sobie z tego sprawę (s. 6). Zastanawiam się więc: dla kogo jest ta książka? Misji popularyzatorskiej nie spełniła, znawców nic zaskoczyła - więc dla kogo? Może dla studentów antropologii? Tarzycjusz Marek BI/liński �241 Sławoj S zy n k i c w i CI., /'okrewieI7s1wo. Warszawskiego, Warszawa 1992, ss. 354. Prawdopodobnie studia żadna z dziedzin nad pok rewieństwem. początków dyscyliny, Książka blematyki tradycji ujętego sytuację wyjaśnienia autora zakresu w zachodnim czynami nieobecności jak też innych konsekwentnie trudno nie dostrzcgać wytłumaczyć, gana krajów znalazło skoro ważne problemu" (s. 9). Podobną w nauce marksistowskiej dochodzi w etnografii radzieckicj, pokrewieństwem. problematyki, pokrewieństwo jako etnologiczne przedmiot Ten szczególny kontckst z dziedziny prowadzonych materiałów, ważnych dobór wyrazem koncepcji etnologii Pierwszy zwi,!zane autora, prac L. Morgana, L. H. Mor- zachodnich orientacji tego badań nad i nauczaniu tej w tym, czym jest jest też zapewne książki. Prezentuje znaczne skom- współczesnych. jako nieprzygotowanego w historii czytelnika, kim przez sporu: studiów E. Gellnera się w sposób natomiast utrzymuj,!, kulturowo stanowi tematów nie jest Jest jedynie konsekwentnym na gruncie syntetyczne rozwoju - kwestii Autor natury przede charakter etnologicznym, dla tego zagadwyczerpująco reprezentowanych mają konaż do trudne i stanowiska, przy czym oba te aspekty w rozumieniu dość prezentuje genealogicznego pokrewieństwa i jego określenia usytuowanie nad ogromnego C. Levi-Straussa, te, choć zapewne na kluczowe opraco- studiów RadclitTe-Browna współcześnie więzi etapy a szczególnie pokrewieństwem. określony, zwięzłe, jest ważnej Rozważania tzw. stanowiska że pokrewieństwo, i ogromu wybór i pionierskich na czele, prace poświęcona pierwszych, nimi. podstawowe ze względu nad i D. M. Schneidera wyrażają Lud l. LXXVt Według nad Malinowskiego, etnologii. przedstawicieli socjologicznym. problemu", dwa rozdziały) problemów książka przemyśleń z G. P. Murdoekiem badań Ponadto ewolucjonistycznych, są niezb<;dne, teoretycznych dwu stron nazywa (kolejnc przedmiotu wielości pokrewieństwa. przedstawia Riversa, w rozlicznych a raczej "zbiór jest to przemyślany badań wieloletnich koncepcji badania Niemniej, i stanu "Z historii ona podstawowe adwersarzy się, że nie jest to podręcznik, aspektów Autor stanowisk problematyki. wynikiem różnych amerykańskich Duża część książki 16 - się również przyczyna w uprawianiu (s. 12). Wobec trudny. zagadnień od poprzez aspekty zastrzega dla obszernego. interpretacji argumenty bardzo będ,!ccj poczynając omawianej główne Autor zatytułowany niezwykle badaczy Drudzy powojennym osiągnięć zaniedbań przeszkodą z pokrewieństwem" na temat tynuatorów, a jedynie wyjaśnić zdawała ujęcie pokrewieństwa nie ma dostatecznej na charakter rcprezentatywnych rozdział, pokrewieństwem, pokrewieństwa rzutuje z poszczególnych wanie tematu autor że "trudno że najistotniejsza w świetle nowych Istotną pokrewieństwa, był nicwąpliwic i w pełni sprawozdaniem nienia etnologii. przy- w etnologii do analizy procesów zmienności systemów których uparcie trzymano się, szczególnie że wskutek w Polsce przez badaczy. esejów na pewne tematy wkładu zauważa, z tego się nad tematu. zagadnienia polskiej się utrzymać słusznie środowisko plikowanie sporach nic dałoby Autor literatury zastanawia w okresie na wstępne jej kluczowego ogromnej Przyznaje, sytuację wniosku, lekceważenia leży "w braku teoretycznych podstaw pokrcwieństwa" (s. I O). Konccpcji ewolucjonistycznych, są się pod jej wpływem ewolucyjne do uzasadnione pokrewieństwa Europy. znajdujących tej pro- Ze względu dla etnologii, tematyki i wschodniej i krajów Autor w pełni studium przybliżenie etnologów. S. SzynkiewicI. niemiecka miejsce. polskich przyczynkami) środkowej jest i wc Francji, etnologicznym. sięgających systematycznym autora pokrewieństwa anglosaskim niclicznymi nauka polskiej kraju, w Polsce, jak bogatych, zachodniej. Celem problematyki piśmiennictwie (poza w literaturze w naszym w świecie w świetle w nauce nią w środowisku badań Uniwersytetu nie jest tak zaniedbana szczególnie etnologicznej. ważności dyscyliny dla których etnologii zakresu pierwszym zainteresowania na temat w nauczaniu przyczyny, jest tej dz.iedziny miejsca polskiej, z tego z perspektywy i pobudzenie specyficzną badawczych badań Wydawnictwo etno/Of}iCZlle, Jest to fakt bulwersujący, S. Szynkiewicza pokrewieństwa, Studium które wszyst- biologiczny, są nierozdzielne. ma charakter �242 społeczno-kulturowy. błędne Sporo wyobrażenie nauki. Autor także z adopcji, Podstawą żeniu - wskazuje ponadto samo do grup wyjątkowo) także w danym autora poziom posługiwanie To do natury, łecznokulturowy, - - tezą o społeczno-kulturowym i przekonująco to uzasadnia. Konsekwencją przyjętego nego, zostaje podobne zatem prawa, z przyjętym jak w zakres urodzenie. Stanowisko wobec tcrminów je od innych terminów jako nazw pokrewieństwa pokrewieństwa pozycji pozwala i spo- od siebie. sity zdecydowanie badań za etnologii kwestii tzw. pokrewieńpokrewieństwa równc wi"że się również nazw statusu, Zdaniem nim również fikcyj- <:zy przynajmniej fikcyjnego jako społecznych. obj"ć jeden biologiczny przedmiotu nadająca pokrcwieństwa istniejącego genealogiczne. niezależ.nie przypadek jako kategorii dwupoziomowym: potraktowania ujmowana pokrewieństwa, rozumieniem wyróżniających określenie jest m.in. sposób często Iccz zasady opowiada jako (w zało- różnych stanowisko i badanie S. Szynkiewicz lecz uniwersalne. dopuszczają czy aspekty, być rozdzielane pokrewielistwa stanowiska wlączona poziomy do z urodzenia, O bliskości bliskość, potoczne. przenikją bynajmniej takic jest 7ja~viskiem Te dwa i etnologię. w literaturze przez autora nych cechach "takie Adopcja, nic jest podważaj,!cych znaczeniu charakterze wynikające ale grupy nic ich biologiczna ale powinny biologię rclacje członków. przykładów do kultury. mogą, dyscypliny stwa fikcyjnego. kilka w najszerszym drugi nic tylko przez dwie różne przyłączania decyduje tylko nic tylko urodzenic, w jaki sposób wityzi pokrewieństwa się genealogią jest inne sposoby czytelnikom, charakterze włączają krewniaczych pokrewiel\stwo należy uświadomienic wrodzonym społeczeństwie pokrewieństwa. Zdaniem zajmuje m.in., że genealogie rekrutacji krewnych systemu miejsca o biologicznym, o specyficz- S. Szynkiewieza, cZtyść tzw. pokrewieństwa fikcyjnego" (s. 82). Według autora, pokrewieństwo fikcyjne winno być nadal wyróżniane typologicznie ze względu na pewne odrębności, jednak należy je traktować jako cZtyŚćszeroko rozumianego pokrewieństwa, podobnie, czy chrześniactwo rodzaju rzeczywiście o ich odrębnych kategoria bądż można terminu traktować nego jako rodzaj tcrminów pokrewieństwa, zwracaniu się do owych s. 78-79) pewne krewniaczych. trwałych z przyjętym nie mają charakteru fikcyjnego jak krewieństwa sądzę, omówieniu zachowań krewieństwa". nych nazw pokrewieństwa proponuje oraz szeroko rozumianego Terminologia statusu. pokrewieństwa Wymienienie wyznaeza zakres jego do nawi,!zania jej metaforycznie i cz.,:ść, którą ról w przeciwieństałych zastosowane zdaje się więc rozbicie istotnych definicję: więzi. terminy pokrewieństwa trzeba rozci'Igni.,:cia w definicji dla delimitacji .,pokrewieństwo ich kulturowemu reprodukcji wstała terminołogii odpowiednich obrzędowego, podlegających procesu całości nie dochodzi, metaforyczncgo bardzo własną koncepcji bezpośrcdnim traktować tcrminów po- fikcyjnym". a zarazem swoją pełnienia do pokrewielistwa przypadków "pokrewieństwem wstępnych, społecznych, wokół byłoby zastosowaniem przy tych tcrminów; Niezręczne włączyć się, że rozumia- (jak /.feszt,! piszc S. Szynkiewicz. bynajmniej pokrewielistwa, krewniaczego. możemy lepiej nie nazywać autor wstają tcrminów nazw statusu problemów, jednak umowności fikcyjnego, czyli - tym słusznie, Wydaje z metaforycznym adrcsowej. relacje zakonnych, przy pokrewieństwa. sygnalizuje powy7.ej form pokrewieństwa rowmieniem na jego część, którą oddzielnie; Po świadomość PrzYl1laje specjalna inne wspólnot tego wszakże jako także do pokrewieństwa formie tych terminów nie dotyczące pełna kategorii do czynienia w tzw. są traktowani do członków krwi Zwi<jzki pamitytając fikcyjnego w szpitalu. do ich także tu raczej występujących stwie do wymienionych Zgodnie nie zaliczając Użycie krwi" w stosunku włączyć może być braterstwo obrz.ędowcgo. pokrewiclistwcm, czy "bracia do pielęgniarki więzi. Mamy osób. Przykladcm pokrewielistwa do pokrewieństwa "siostra" nie można oczekiwania, Istnieje chrzestni "brat", je odrębnie, tzw. z "właściwym" jednak w odniesieniu przypadków należałoby łącznie zalicza terminów "siostra" (s. 82), że tych się powinowactwo. przypadki (rodzice Autor się użyciem - ujmować cechach krewnych). wyrażające jak traktuje i kumostwo społecznej zdefiniowa zwraca pokrewielistwa. pokrewieństwa to całość uogólnieniu. i stosują więzi które terminologię popo- już wczcśniej jako systcm specyficz- uwagę na Zgodnie że zasięg systemu z wcześniejszymi fakt, tezami. �243 definicja nic odwołuje sir; do biologicznych aspektów pokrewieństwa, traktuje je autonomicznie, jako spolec7.l1o-kulturową kategorir;. Autor jcst świadom, że "sformułowanic jeszezc jednej definicji nic zlikwiduje istniejących nieporozumień" (s. 93). Dobrze jednak, że podjął sit; tej próby, jasno określając swoje rowmienie pokrewieństwa, nic ukrywając przy tym nurtujących go wątpliwości i licznych kontrowersji związanych z tym skomplikowanym tematem. Kolejny rozdział ksiąi.ki dotyczy zagadnień terminologii pokrcwietistwa. Przedstawia zarys rozwoju zainteresowań terminologią, postt;pów w zapisie terminów, problemów związanych z tzw. terminami klasyfikacyjnymi i ich szczególnej roli w badaniach nad pokrewiełlstwem. Nastt;pnie omawia najwai.niejsze typologie systemów terminologii pokrcwieństwa: Morgana, Lowiego, Murdocka i Kriukowa, wyszczególniając kryteria tworzenia kategorii nazewniczych przyjęte przez tych badaczy jako podstawa tworzenia typologii. Być może (niezależnie od zamieszczonych tabelek, prezentujących schematycznie kompozycję terminów w poszczególnych typach według różnych klasyfikacji) pomocnc dla lepszcgo zrozumienia zasad poszczególnych typów byłoby załączenie schematów obrazujących relacje pokrewieństwa i odnoszące się do nich nazwy. Pewne wątpliwości budzi umieszczenie tego rozdziału przed omówieniem systemów pokrewiellstwa. Podobnie, w ostatniej C/l;ści ksi,!i.ki, o zmienności pokrewiełlstwa, pierwszy podrozdział dotyczy przeksztalceil terminologii, a dopiero drugi - zmian systemów pokrewietistwa. Tymczasem autor sam stwierdza, że "iakakolwiek ich (terminów pokrewietistwa - D. P.-G.) zmiana winna być poprzedzona przekształceniami stosunków pokrewieilstwa". Układ taki, przynajmniej w drugim przypadku, przyjr;ty zostal zapewne dlatego, że w praktyce najczęściej o zmianach stosunków pokrewieilstwa wnioskuje się ze zmian w terminologii (patrz s. 292-293). Rozdział zatytułowany "U źródeł pokrewieństwa" rozpoczyna się od części, która, zgodnie z lradycyjnymi, wywodz<!cymi się jeszcze z ewolucjonizmu zaintercsowaniami, sit;ga do początków pokrcwicilstwa. Autor podkrcśla, i.c zarówno tezy ewolucjonistów o pierwotności "matriarchatu" w stosunku do "agnatyclonych zwi'!7.ków", jak i twierdzenia przeciwne, o pokrewicństwie patrylincarnym jako właściwym pierwotnym społecznościom zbieracko-łowieckim, zostały podważone przez dalsze badania. Poświadczono możliwość wystt;powania różnych kierunków rozwojowych, kształtowania się w sytuacji pierwotnej tak systemów matry-, jak i patryłinearnych oraz bilateralnych. Świadcz<! o tym przykłady ludów zbieracko-łowieckich o najprostszej organizacji społecznej, spośród których autor omawia Szoszonów i Buszmenów! Kung. Zwraca uwag.;: na plastyczność tego typu systemów, które w zależności od zmieniających sit; warunków mogły przeobral.ać się w rói.nych kierunkach. Wskazuje również na znaczenie rezydencji małżeilskiej, która wpływa delerminująco na kS/.tałtowanie się określonych systemów pokrewieństwa. W dalszej cz.;:ści rozdziału autor definiuje terminy o podstawowym znaczeniu dla teorii pokrewieilslwa: pochodzenie, filiacja, grupa pochodzeniowa. Charakteryzuje również poszczególne lypy rezydencji małżeńskiej oraz rodzaje grup pochodzeniowach (lineaż, ród, fratria, moiety). Problematyka zwi,vana z pochodzeniem i grupami pochodzeniowymi przewija się często także w następnych partiach pracy. Jednak w podejściu do tych zagadnieil można dostrzec pewne niekonsekwencje. Autor zdaje się opowiadać za definicją pochodzenia wywodzącą się od Riversa, kontynuowaną przez Radeliffc-Browna, ograniczającą ten termin do przekazu unilinearnego. Z kolei, wyliczając (w podrozdziale o systemach marginalnych) sześć logicznie możliwych wariantów przekazu pochodzenia, wymienia również "przekaz dowolny", właściwy systemowi bilateralnemu. We fragmencie pracy dotycz<!cym pokrewieństwa bilateralnego przedstawiona jest polemika mit;dzy badaczami brytyjskimi, ograniczającymi pochodzenie do unilinearności, a antropologami amerykallskimi, rozciągającymi stosowanie terminu pochodzenie również na przekaz bilateralny. Wprawdzie autor pisze, że spór ten "uświadomił konieczność odabsolutyzowania takich pojęć. jak pochodzenie i unilinearność" (s. 264), ale w glosariuszu jednoznacznie definiuje pochodzenie jako zasadr; wywodzenia unilinearnego pokrewieństwa od społecznic uznanego przodka. Również zgodnie z tradycjami brytyjskiej antropologii, S. Szynkiewicz akcentuje rozumienie pochodzenia jako kryterium rekrutacji do (unilinearnych) grup pochodzeniowych, a nie �244 jcdynic sposób pochodzenie o ustalania "zakłada kształtowaniu małżeńskicj, nie jcszcze wiązanie się autor stwierdza: organizacji jest cj,! ograniczaj,!ccgo pochodzeniowej pochodzenia wyłącznie grupa" jest w tekścic Nie opowiada bliższy brytyjskiemu. ambilinearnych do grup rzutuje Również sir; słuszne członków również - szcrzej przyjmujące czc;sto zgodnic gcnealogii, inaczcj z przyjętą "wszystkic (wśród plemiona związanc trudności pozornych pokrcwielistwa rodzajc - D. grup P.-G.) ta wynika ich również są o "innych dodając, że należą pochodzeniowych" odwoluj,!ce twicrdzi, oparcia krewniaczymi co 159). idcologii się na siC; domnicmanym z wcześnicJszych stosowaniem, (s. siC; do ;ie mimo z pewnością czy pochodzcniowa" "pochodzenie''). charakteryzujących logiewie z konsekwcntnym ,.grupa etnicznych, plemiona się, że bilateralnych termin grup ,.autentycznie ambilinearnymi choć wydajc wspomina np. grupach charakteryzuje koncepcją ujawnia autor "po- krcwniacza. grup zwanych terminu grupy książki grupa wystc;powanie nale;i.y traktować postać wymicnione nich grup. ograniCl.ać przodka", omawianej stanowiskiem, pochodzeniowych, "plemiona micjscu za jcdnym Konsekwen- było określanie bilatcralnych rodzaj że udokumentowane grup (s. 154). Konstatacja grupami tez autora, widać, jcśli niemniej porównamy cytaty. Następnc dwa krewieństwa, rozdziafy a w trzccim bilateralne, które równorzędne tu się znalazło, rezydeneji występuje sicbie. zostały System lepicj zbadane. społeczeństwa Wystc;pują kulokaina tu trzy rozwiązania dotyczące rezydencji małżei\skiej: matry-, rezydencja, z których każda powodujc pewne nicdogodności. systemy patrylinearne, mechanizmy rozwiązywanie się "potrójną i mogą sir; do zmieniaj,!cych członkowskim" rezydcncja podkreślić, trudnych za pomocą natolokalna, matrylinearnego. nic unika dysponują sztywnością istotne problemy do matrylinearnych kontrolą" ulegać nad wynikające grup z faktu. pochodzeniowych. patry-o bądź awunAulOr wykazuje. je systemem dczilllcgracji. pochodzenia. pokrewiclistwa. Przeciwdziałają temu takie, jak wyczcrpująco opisany proccs segmentacji lineaży, adopcja, zbrojne wewnętrznych konOiktów. Natomiast systcmy matrylincarne są bardziej elastyczne. przystosowują składem choć większą rozwiązywać należących omawia linii pochodzeniowej). nałeży do mężczyzn obszernie nie są bynajmniej pfI.ekazu z jedncj na a tym bardziej Autor Natomiast w nich i zasługiwałoby które zgodność (w rc;kaeh mc;żezym muszą świata po- pokrewieństwo patrylinearnym. i patrylincarncgo, cechuje systemowi Wprawdzie żc władza charakteryzują matrylinearne systemem znacznie patrylinearny i władzy i patrylincarnemu systemy. 1/3 społeczeństw u okolo matrylinearnego (patrylokalncj) matry- pozostałe spotykanym unilinearne systemu wzglc;dem małżcńskiej są kołejno zostały z najezc;ściej ale systemy eharakterystycZl1e symetryczne poświęconc omówione potraktowanie matrylinearnym, warto ta jcgo mówić pochodzeniowej. i korporacyjna istnicnic nie pozwala pochodzcniowymi" stwa definicyjnc (chociaż można brytyjskich w glosariuszu ten się więc konsekwentnie jednak, grupy unilincarna żc wykazano wspólnego pochodzcniem została rezydcncji a wir;c niekoniecz- pochodzeniowej się, ic badaClY też szczegółowo się wokół pochodzeniowej: cechy jako (i analogicznie w innym na definiowanie unilinearnej. integrujących powyższc jeśli przcz stwicrdza, Sądzę o rekrutacji Tymczasem fikcyjnej zgodzimy pochodzcniowych unilinearnych nich nie wydaje bardziej, pochodzcnia charakteryzuje (s. 264-268). grupach (s. 13R). Zatcm gdzie mowa o formy unilinearności, do grupy zdefiniowana autor pochodzcniowych", Pisząc o powstanie w glosariuszu. miejscu, w oparciu przynależności tym traktowania jako chodzeniowa do grup chodzi zamicszczonej w innym pokrcwieństwa pochodzeniowych" wai.na), rozumicnia jcst jednak dcfinicji Niemniej, bilateralnym. Sposób JcdnaLi.e systemów "Tutaj grup Wcdług pochodzeniowej". z wyznaczaniem niezmiernie o pochodzeniu z przodkicm. grupy unilinearnych pochodzenia funkcja związku istnienie Chociaż uważana odrc;bny, że w całej książce zagadnień się warunków różnych autor przede form rezydencji za formę ostatni stara rozd/ja! poprzez mał7.eńskiej. prowadnIC,! siC; uchwycić ich genezy, czynników wszystkim Szeroko do wykształecnia "mancwrowanie przedstawiona sir; pokrewiel\- dotyczy zmienności pokrewielistwa. dynamik C;systemów pokrewiei\slwa, sprawczych ich przeobrażeń, przekształcania �245 si<;:jednych systemów polemizuje I. wyjaśnieniami czytelnikom W otwartość rozdziale omówienie tych syslemu - bilateralnym, systemy dopuszczały podwójnego. system Opowiada któregu jest może pokrewieństw<J cechuje patrylinearne, czeństw tu zgodne wynikać pisze, patry lokalna w ścisłym matry/inearne. w procesie matry- grupy nawet systemu wspólnota słowa, pełnią patrylinearnej do a więc to do patrylinearności, (tc pierwsze do (s. 336) patrylineażu, są przechodzenia pochodzcniowc od matry- gdzie indziej systemów to o znacznym się z reguły systemu podwójnych Czy świadczy charaktcryzuj,!cyeh Autor matrylinear- że ,przejście od organizacji że się do przytacza podwójnego ewolucji Wir;kszość tego stwierdza, definicji, (s. 24[), choć i majątkowa n<Jlcży mówić bi-, a nie unilinearny. Murdocka, znaczeniu poza a więc odnosi charakterze transformacji traktuje wówcz<Js, jcśli przypadku dotyczącc z dróg ohserwaeji. rezydencja tych systemów, ale raczej niż odwrotnic" przypadków matryZdaniem że wszystkie, S. Szynkiewicz dyskusje być jedną korporacyjne podwójnym stronie o przejściowym z niedostatków na cechy strukturalne i patrylinearne autor przez ojca i przez matkr;, z założeniem zajmuje zasady klas małżeńskich. były więc unilinearne jest linearny, mialoby miejsca tcn, choć obic linie filiacyjne micjscu występowanie, się za hipotcz,! Jest niż grupy o sysll:mie łinii - jego z<Juważa, iż nikta dokumentacja społeczeństwach system na tej samej b<Jrdl.iej prawdopodobnc matrylinearnej grupy - dużo australijskich w innym podwójny występowanie ku patrylincarnemu. patrylinearności autor badaczy Zreszt,! tego systemu, cmpiryczne. pokrewieństwa, źródłowej, uświadamia wyst<;:powaniu ohu linii" (s. 257). S,!dzr;, że w tym ostatnim Zatem cechy dokumentacji a jednocześnie pokrewicństwa" słynnych Także zakład<J wyst<;:pow<Jnie dwóch omawia nego innych unilinearny. a obilinearności. szeroko przykłady ściśle z organizacją równorzr;dność systemu z bogatej badaczy, na jednoczcsnym ..wylll<Jcz<Jły linir; (... ) przodków, nie o unilinearności, bilincarność różnych systcmy polcgaj,!cego jak szcrcgu pozostaje korzysta przez "Powstałe podwójnego, podobnie, analizach problemów. zwi,!zanego równorz<;:dnie, W swoich proponowanymi zatytulowanym i patrylinearncj, autora w drugie. "silniejsze" w zaawansowaniu tych społe- czy może wskazuje "podziałem np. funkcje funkcji" kultowe między i prawne), co przyCl.ynia si<;:do harmonijnego dzialania systemu społecznego? Świadczylby w książce przyklad Yako z Nigerii. W pełni przckonująca jest natomiast o tym przytoczony sugestia autora, że systemy występowania podwójne należy pochodzeniowych, wspólnoty mai,!tkowej, Pokrótcc ponicważ postuowal zostały bardzo ..bilateralnym przodka pr/.y og(·)lncj wystr;puj,! różnicc jcst prlez ogniwa krcwniaczych, unilinearnymi działa indywidualizuj'Ico, istniejące w strukturze Ostatni nień: rozdział dotyczy przckształccnia Być może lepiej rozważania dotycz,!CC zmian jako przykład Autor wskazać byłohy zmian ?.wraca możliwe uwagr; dwa na proccs typy, płci. Natomiast wynikających przypadków, zasięgu. które - wybrał najpierw przckształccń w stosunkch systemów zależności na zdaniem a nie trwałe, dwie grupy zagad- pokrewieństwa. ogólniejszc przypadck polski krewniaczych. pokrcwieństwa miydzy wskazuje jego przedstawić a nast<;:pnie przcdstawić np. charakteryzuje Autor stosunków go i "am- od wspólnego typ bilateralny Autor bilateralny, nazywać ZIlanym pochodzenie i zmiany z przeobrażeń Pokazuje woli jednostkę i jej związki, grupy pochodzeniowe. pokrewieństwa. odwrotną systcm, za pozostają "bilateralnym" pokrcwieństwem, zaintcresowania od jednostek, pokrcwieństwa, ciagłych z tych uznanc zatem autor nazywane w których tcrminologicznego tych przcobrażcll. ostatni (i dlalego a bilateralnym kolejność systcmów grup w sensie i przeciwległy, Natomiast o zróżnicowanym systcmów zastosować nic tylko udokumentowanc, W drugim dowolncj w ccntrum niczalcżnie systcmu tcrminologii, kierunki jego płynnych, zmian polskiego rozwiązań. pochodzcniowc, systcmami stawiając społecl.llcj szerzej, równoległy on niejcdnorodny "kognatyczny". grupy krr;gów mir;dzy jest ambilincarne wyprowadzane wyst<;:powanic pokrewieństwa wyróżniono nazwie kryterium rozumieć nic jest dostatecznie niż rzcczywistych Ponieważ jednak .I. Goody. systemy pokrewielistwem"), bilinearnym", z Occanii. e/.r;sto. na podstawie trzeba ich wystr;powanie one raczej w sfcrze możliwych spotykamy definicyjnie korporacyjność jak omówione marginalnc, wyodrr;bnić których systemem i stara się pokrewień- �246 stwa a terminologią, czynniki wpływające na powstawanie okrcślonych systcmów pokrewieJ\stwa i ich zmiany. Do najbardziej prawdopodobnych, a niedostatecznie jeszcze zbadanych determinant zalicza środowisko przyrodniczc, sposób gospodarowania, charakter wlasności i kryteria jej dziedzic7.enia. Część rozdziału dotycząca przemian polskiej terminologii pokrewicństwa wyczerpująco i jasno przedstawia ten proces. Wskazuje na cechy systemu pokrewicństwa i jego zmiany. które wpłnęły na powolne przekształcenia terminologii. Stopniowej redukcji uległa terminologia rozdzielająca uprzednio krewnych ze strony ojca i ze strony matki oraz terminologia powinowactwa. Autor zauważa, że "przcjście polskiej terminologii do pełnego typu lienarnego, i co za tym idzie pelnej bilateralności, dokonało się współczcśnie przez eliminację slryju" (s. 277). Poprzednio tcrminologia ta mieściła się częściowo w typie linearnym, a cz"ściowo w bifurkacyjno-bocznym. Książka zaopatrzona jest w starannie dobraną bibliografię, zawierającą zarówno najważniejsze pozycje klasyczne, jak i nową literaturę. Dokonanie takiego wyboru było niewątpliwie bardzo trudnym zadaniem, jeśli weźmiemy pod uwag" ogrom literatury z tej dziedziny. Załączone streszczenie w skondensowanej formie omawia glówne tezy pracy, ułatwiając czytelnikowi orientację w skomplikowanych zagadnieniach pokrewieństwa. Temu samemu celowi służy udatnie glosariusz, zawieraj,!cy objaśnienia podstawowych terminów pojawiających się w ksiąźce. Sformułowanie odpowiednich definicji wymagało od autora jasnej deklaracji stanowiska. Z tego zapewne wynikają pewne niekonsekwencje w stosunku do tekstu, częściowo wzmiankowane już wcześniej. Dlatego chyba występuje tu hasło "unilinearna grupa" (pochodzeniowa), a nie ma hasla "bilatcralna" b,!dź "amhilinearna grupa pochodzeniowa". choć została ona omówiona w tekście. "Linearność" zdefiniowano jako zasadę "identyfikowania pochodzenia przez wybór jednej linii konsekwentnego przekazu pokrewieństwa ... ", co nal,~żałoby określić raczej jako unilinearność (tego hasła nie ma). NiepotrzebIlle pojawia się dwukrotnie hasło "grupa pochodzeniowa" (za drugim razem w odwróconej kolejności - "pochodzeniowa grupa", co nic jcst stosowanc w przypadku innych haseł). W pierwszej definicji jesl ona określona jako .,grupa krewniacza utrzymująca tradycję wspólnego pochodzenia ... ", bez założenia jej unilinearności. a w drugiej - jako "unilinearna (... ) grupa krewniacza". Nie ma haseł typu: patry-, matrylinearne pochodzenie; wyjątkiem jest "podwójne pochodzenie", definiowane jako "system, w którym istnieją równocześnie dwie kategorie pochodzeniowe ... ". Byłoby więc Icpiej sformułować hasło: "podwójny system pokrewieństwa". Jednakżc nie znajdujemy w glosariuszu haseł wyszczcgólniających wszystkie systemy pokrewieństwa; jest jedynie "ambilinearne pokrewieństwo" oraz "bilateralne pokrewieństwo", tłumaczone jako "typy" pokrewieństwa. Występują hasła omawiaj,!cc cztery typy terminologi pokrcwieństwa: "bifurkacyj no-boczny system terminologiczny", "hifurkacyjno-łączny system terminologiczny", "generacyjny system terminologiczny" i "liniowy system tcrminologiczny". Ten ostatni jednak pojawia się niepotrzebnie w nieco inncj wersji po raz drugi - jako "lincarny typ terminologii pokrewieństwa", z osobnym, choć analogicznym wyjaśnicnicm. Hasło takic mogłoby wystąpić jedynie w formie odsyłacza do hasła główncgo (lak, jak hasło "kindrcd", odsyłającc do "kręgu krewniaczego"). Należy podkrcślić staranność opracowania zał,!czonych, bardzo przydatnych indeksów (osób; nazw etnicznych i obszarów kulturowych, oraz indeksu rzeczowego), a także zilustrowanie wywodów czytelnymi, pomagającymi w zrozumieniu tekstu, tabelami i rysunkami. Szcroki zakres tematyczny, wielość poruszonych w'!tków sprawiła, że, mimo obszerności rccenzji, mogłam omówić i przedyskutować dokładniej tylko niektóre, wybranc zagadnicnia. Wbrcw zastrzeżeniom autora o eseistycznym charakterze książki, stanowi ona staranny wybór najważniejszych problemów z zakresu pokrewieństwa. Duży stopień skomplikowania tematyki, dyskusyjność poszczególnych zagadnień, wpływa na zawiłość niektórych fragmentów wykładu. Taki jcst jednak charakter przedmiotu. Należy podkrcślić, że autor, pomimo, a możc właśnie dzięki doskonalej znajomości tematu, nic przemawia ex cathedra, a przeciwnie, uczciwic podkreśla nurtujący go niepokój, otwartość wielu zagadnień, niemożność oferowania jednoznacznych rozstrzygnięć. Jak sądzę, autorowi udało się osiągn,!ć równowagę mi"dzy prczcntacją polemik �247 i kontrowersji trudnym badawczych 7adaniem. zaniedbywanej publikacji a ukazaniem Dobrze, dotychczas opracowanej własnej że nareszcie problematyki w tak wizji pokrewieństwa, polska o kompetentny etnologia co na pewno doczekała podstawowym znaczeniu dla i inspirująCY do dalszych \ol' "ultur2e f'ols"iei, W 19119 roku polskiej". Fundacji Pomocy wydawca zawacza, że jest Przeciwnie, Wislą Szkołom że zastosowano to czytelnika zarówno sama głr;boki, czynią do (np. uproszczony) tości uniwersalne. - o zjednoczonej problematyka, kulturze. swoją Ale w tym tożsamość. jak i sposób procesie Jest i wygodzie, jej ujednoliconej potrzcbne wyobrażnia i spontaniczność zaruwno i monDtonna, W tym kontekście czy Baskiem. wartości z przekonaniem autoruw też "polskość", precyzyjnie rowi - poprzez omawia następujący: autorzy selekcji: autorów analizowanych wybrali drogą te, które powstał wartości jest ~ zaznacza i indywidualizm, rozdziały. owych wartości, określających wybrano h) 25 wartości Są najbardziej które a stanowi sir; odrr;bnego te, które go wewnętrzna w niej dzisiaj były zgodnie raz dla kultury redakto· je w sposób 25 wartości, podwójną najezr;ściej polskiej najbardziej głos Wybrano wybrano elemen- osią, centrum. można jeszcze wolność, systemów - naj istotniejszym które drogę wymieniane 56 "sędziom", lecz przewija i in- Włochem, są bowiem zastosowano dla kultury za podstawowe omówienia, jaka wielobarwnym Francuzem, pokrewnych. przedstawiono typowe uznaliśmy - oddajmy kulturę bogata odrębności i zrozumienia Wartości Nastr;pnie i łatwości nie stała się jednolita scharakteryzować - polską dla niej typowe. 25 wartości L. Dyczewski nie doczekał rozdział czasowi Są one jej rdzeniem, b"dż z.espół wartości pozycji pozycji; rozważań, "Każdy wartość być Polakiem, kultury. Jej dostatkowi utrzymanie do wyodrębnienia każdej Pragną i odczuwania, będzie - wiele utrzymać etnicznej, tomie nimi . siebie. By Europa w omawianym między wspólnej się wolnemu Europa pojr;cie i war- się i pisze się Europy. grupy się tymi nazwami. przcdmiotem wartości. najbardziej ich zdaniem zestaw dochodzenia określające ale także gospodarczym, może jedynie o to, co to znaczy klóra jako a) spośród kulturowej mówi poznawania grup etnicznych. różnorodności rozpoznawczego) wybran,! odmienność najmniejszej prac zamieszczonych system poszerzającemu do zaniku sir; pytanic z kilkudzicsir;ciu wymieniali zatracić jednOCZącej A to zapewnić znaku jedną nie chcą w interesie słowy, próba przez grupy tem (czymś w rodzaju Stąd stawia Jest to, innymi uznawanych sir; narody i technice, celny i zrozumiały, naukowych, sprzeczności - rynku jak i małych istnieje. Tylko przy zachowaniu teresującym kontynentem". - Dyczewski wspólnym i kolorystyka, dopuścić sytuacjach Leon bez granic, w tworzeniu. naroduw, iż materialu, w dyskusje nad tym, co dziś oznacza sporu, sporu o wartości narodowe tomu najbardziej organizacji nic wolno Fakt, nie oznacza prezentacji nic tyko kręgów w pewnych państw S,! rozmaitość wielkich - jednoczenia to jak sposób jej przedstawienia: zainteresowania redaktor federacji komunikacji kultur istnienie wc wstr;pie Europie, Gonicwicza. Wschodzie, krajowego. pracr; godną zakładające powiada w kulturze się dzięki znanej już im. Tadeusza na 1993, ss. 276. "Wartości ukazały Polaków sposób. Lublin na temat: wreszcie na Wschodzie adresowana szerokich rzesz czytelników mocno zaangażowanych ..polskoŚć". Trafia ona bowiem w sedno istotnego ..Dzisiaj sir; sesja dyscypliny, Penkala-Gawęcka L. Dyczewskiego, na wydanie, Polskim poz.ycja red. odbyła w niej jakiś szczególny nic zainteresuje a jednocześnie nad pod z niej dość długo oczekiwały i cenionej bynajmniej, zbiorowa w Kaz.imierzu Materiały i że tom praca dotyczącej naszej badań Danuta WarlO.vci było niezwykle sir; publikacji aby spośród i są nadal polskiej". osobista ich przez nich aktualne. Tą Jeden zestaw godność, się przez wszystkie honor pozostałe �248 Biorąc pod uwag~ fakt, iż wartości wybranc i omawianc przez autorów kształtowały się przez całe dziejc polskiego narodu, poszczególne studia mają charakter analiz historycznych, z tym zastrzeżeniem, iż ostatnie dwa wieki zostały w szczególnym stopniu uprzywilejowane, ze zrozumiałych zresztą względów. Generalnie rzecz ujmując, intencją naczelną pracy jest próba scharakteryzowania polskości, polskiej kultury poprzez podstawowe wartości, które stały u podstaw jej kształtowania. Tym samym ukazana zostanie specyfika polskiej kultury, jej odmienność wobec każdej innej. W konsekwencji umożliwi to odpowiedź na pytanie: "co to znaczy (znaczyło) być Polakiem 7" i "jak być Polakiem dzisiaj?". Jak widać intencje nie wyczerpują się tutaj na poziomie opisu i oceny systemu wartości z perspektywy historycznej; jest to również próba zakamuflowana, lecz dla wnikliwego czytelnika oczywista - potwierdzenia funkcjonalności tego systemu również dla czasów obecnych, ukazanie jego aktualności w dzisiejszym świecie pełnym sprzeczności i chaosu moralnego. Nie przesądzając sprawy, pozostawiając - zgodnie zresztą z intencją autorów - decyzję akceptacji lub odrzucenia tego rodzaju konkluzji czytelnikowi, należy się przyjrzeć ich analizom i argumentacji. Tom otwiera znacznych rozmiarów studium L. Dyczewskiego 7i'wało,~(' kultury polskiej. Jest to, znacznie wykraczające treściowo poza tytuł, kapitalne, jasne i przejrzyste, a jednocześnie niebywale celne wprowadzenie do kwestii relacji między grupą (tu: narodem) a kulturą. Rozważając ogólne kwestie, wychodząc od pojęcia kultura, aż po szczegółowe zagadnienia tożsamości kulturowej, czy znaczenie tzw. centralnych wartości kultury, autor ani na moment nie traci z pola widzenia konkretnej kultury: polskiej. Tym samym jego studium ma wartość podwójną, jest śmiało zarysowaną teorią, która swoje egzemplifkacje znajduje w skomplikowanych dziejach bogatej polskiej kultury. Jest to jednocześnie niezbędne wprowadzenie do wszystkich pozostałych tekstów. Tenże autor razem z B. Jedynak prezentuje kolejne studium Rodzina - rodzinno,~/ - dom. Nie sposób nie zgodzić się z nimi, iż: "Przywiązanie do domu, do bliskich, wśród których człowiek wzrasta, do wspomnień i pamiątek rodzinnych, tęsknota do rodzinnego ciepła i uroku lat dzieci~cych, poczucie przynależności do rodziny są nadal silne w młodym pokoleniu, mimo jego dużego poczucia niezależności. Młodzi ludzie w Polsce są dłużej i bardziej wszechstronnie związani z rodziną, zanim założą rodzinę własną, aniżeli w krajach zachodnich. A i potem pozostają z nią w dość ścisłej łączności". Bez wątpienia, wciąż istotna rola rodziny i domu w polskim systemie wartości, wyróżnia go od innych, mniej zachowawczych pod tym względem. Kolejny artykuł, J. Turowskiego, Wspólnotowoś/ jako warto,~(' i wZljr życia, wyraźnie koresponduje z poprzednim. "Wspólnotowość - to według autora - schemat-wzór postępowania jednostek w ważnych dziedzinach życia społecznego, polegający na zespołowym działaniu, współodpowiedzialności i podejmowaniu decyzji, w przeciwieństwie do indywidualistycznego lub stadnego sposobu działania". Wspólnotowość, idąc dalej za jego myślą, wiąże się z realizacją dobra wspólnego w czterech najdonioślejszych dziedzinach życia jednostek i społeczeństwa, a mianowicie: w życiu rodzinnym, w społecznościach lokalnych, w życiu religijnym i w życiu politycznym. W istocie, niemal wszystkie artykuły, zgodnie z sugestiami J. Turowskiego, śledzą - poza innymi zjawiskami - realizację idei wspólnotowości w różnych sferach życia Polaków, w przeszłości i współcześnie. Religijności poświęcone są dwa opracowania: Cz. Bartnika Podstawowe idee religijno.ici polskej i S. Cieślaka Religijno,i/ w literaturze polskiej. E. Jabłońska-Deptula poświ~ca uwagę pojęciom patriotyzmu i suwerenności, tak istotnym wśród idei składających si~ na polski system wartości. Artykuł ten wraz z dwoma kolejnymi opracowaniami: P. P. Gacha Obrona wartości naczelnych i T. Strzembosza Gotowo.~ć do poświęceń i ojiary, poczucie służby, stanowią interesującą całość skłaniającą do przemyśleń. Podobnie z artykułami A. Kowalezykowej - Romantyczne dziedzictwo i tradycja i S. Grabskiej - Między lekkomyślno.leią a nadzieją. Ujmują one, wbrew pewnym schematom pokutującym zwłaszcza w publicystyce, związki mi~dzy systemem wartości narodu polskiego, a zachowaniami jednostkowymi i zbiorowymi Polaków w taki sposób, który �249 skłania raczej do uznania systemu za funkcjonalny, niezależnie od tego, czy sama ocena zachowań, często analizowanych powicrzchownie, skłania do takiego samego wniosku. Nie zc wszystkimi tezami autorów wymicnionych już prac, a także pozostałych, w pełni można się zgodzić. Niekiedy ich wywody brzmią nicco arbitralnic, nie zawsze znajdują pełne i wiarygodne uzasadnienie, nieodmiennie jednak skłaniają do reOeksji. Kolejne pomieszczone w tomie studia to: A. Stanowskiego Demokracja - ohywatelsko,f(' krytyczna postawa wohec wladzy; J. Komorowskiej Ludzkość dawniej i dziś, gdzie "Iudzkość" to pojęcie z języka staropolskicgo bliskie obecnemu "towarzyskość" lub "życzliwość"; T. Kukołowicza Szacullek dla kohiety i st.arszego czlolVieka, umilawanie dziecka oraz J. Salija OP Potęga lagodllo.fci i przehaczellia i J. W. Gałkowskego Polskie tradycje pracy. Całość wieńczy bardzo istotny artykuł Z. Komorowskiego Uniwersalizm IV kulturze polskiej. Jego konkluzja może stanowić podsumowanie całego tomu. "Kultura polska - jak kultura każdego narodu - stwierdza autor - oscyluje nieprzerwanie między dwoma biegunami swych wypracowanych możliwości i propozycji. Będąc jej uczestnikami, czy też użytkownikami, musimy nieustannie poszukiwać i wybierać. Wiadomo przy tym, że w toku dziejów żaden wybór nie jest, bo nie może być, ostateczny. Dopóki kultura i.yje, można robić tylko kroki. Inna rzecz, ż.e dobrze, gdy kroczy się ku eelom szlachetnym. Dobrze też, gdy poprzez dane do wyboru "propozyeje" wyziera horyzont prawdziwie szerokich trosk o wartości powszechne, ogólnoludzkie". Prezentowany tom z pewnością nie stanowi ostatniego słowa w kwestii "polskości", polskiego charakteru narodowcgo, polskicgo systemu wartości. Jest - zaledwie, a może aż - pewnym sposobem spojrzenia na tc zagadnienia, sposobem, który dla niejednego czytelnika nie będzie zadowalającym, gdy? jest związany wyraźnie z światopoglądem chrześcijańskim. Niemniej jednak jest to spojrzenie nacechowane konsekwencją, mocno osadzone w historycznym i społecznym kontekście, może być krytykowane i dyskutowane, nawet na pewno wymaga uzupełnień - na przykład o koncepcje i systemy wartości konkurencyjne i ich recepcję w pewnych, bynajmniej nie marginalnych środowiskach - lecz nie może być zlekceważone. Daje bowiem ważną i w wielu fragmentach trwałą podstawę do dalszej debaty nad wszystkimi poruszanymi w pracy zagadnieniami. Debaty, która nie jest - co już wcześniej sygnalizowałem - debatą li tylko akademicką; rozstrzygnięcie jej oznacza określenie czym będzie "polskość" w nadchodzącym okresie, czyli: jaka będzie świadomość Polaków, jaki będzie ich system wartości. Zgodzić się można, iż w ostatecznym rozrachunku zdecyduje o tym życie, konkretnie, toczące się już, procesy społeczno-ekonomiczne, lecz równic? wiele znaczy ludzka świadomość kształtowana także poprzez reOeksje nad przeszłością narodu, jego kulturą, systemcm wartości. Aby wybory dokonywane przez jednostki i grupy społeczne, czy w ogólc przez naród, wybory stylu życia wynikające z owego systemu wartości, były w pełni, lub choćby w zadowalającym stopniu świadome, potrzebne są prace w rodzaju tu prezentowanej. W moim przekonaniu jest to dzieło o ogromnym znaczeniu, inspirujące, być może jedno z najważniejszych, jakie pojawiło się w 1993 roku. Jego znaczenie nie wynika tylko z ustaleń, które niesie, bardziej może imponuje jako rzeczowe wezwanie do poważnej dyskusji. Ryszard Urszula J a n ic k a - Krzy wd a, Parron ss. 237, ił. - atryhut - symbol, Pallottinum - Kantor Poznań 1993, Kolejna książka Urszuli Janickiej-Krzywdy, znanej z popularnonaukowych prac z zakresu kultury ludowej, zwłaszcza obszarów górskich, wzbudzi zapewne spore zainteresowanie, ogólnie biorąc, miłośników przeszłości. Adresowana jest bowiem do tych, którzy poznając jej materialne pozostałości, usiłują zgłębić znaczenie przekazu, dziś w wielu przypadkach trudno zrozumiałego. Rzecz jasna, autorka zająć się mogła jedynie częścią dziedzictwa przeszłości, jej zainteresowania �250 koncentrują się na przydrożnych kapliczkach i wiejskich kościółkach, tym jakżc rzucającym się w oczy elemencie polskiego krajobrazu. Jak podkreśła, prezentowany tekst to "rodzaj przewodnika czy klucza, za pomocą którego można będzie uzyskać podstawowe informacje o spotykanych w kościołach i przydrożnych kapłiczkach przedstawieniach świytych i błogosławionych Kościoła rzymskokatolickiego". O potrzebie podobnego popularnego przewodnika nie warto nawet dyskutować. Zawodowi badacze przeszłości mają okazję do korzystania z zagranicznych łeksykonów, z trudno dostępnych prac analitycznych i porównawczych, choć one akurat nie przynoszą zadowalających informacji dotyczących naszych obszarów i panujących tu lokalnie form kultu. Osoby interesujące się historią i sztuką pobocznie czy amatorsko nie znajdowały dotychczas pomocy w postaci prac popularnonaukowych, przeglądowych, czy o charakterze leksykonu. Dzięki zręcznej kompilacji dzieł obcych i polskojęzycznych, popartej badaniami własnymi autorki, badaniami dotyczącymi kultu świętych w polskiej kulturze ludowej, otrzymaliśmy pracę ukazującą ikonografię chrześcijańską w - jeśli tak wolno powiedzieć - jej polskiej realizacji. Przejrzystość prezentacji materiału umożliwia nie tylko studiowanie go, ale również niemal natychmiastowe wykorzystanie np. w trakcie turystycznych Wydrówck, co w oczywisty sposób poszerza krąg odbiorców. Praca prezentuje kolejno: ikonografię hagiograficzną biblijną (ogólne uwagi kostiumologiczne, wykaz proroków, patriarchów i wodzów narodu wybranego, spotykanych w sztuce na ziemiach polskich, i ich atrybuty); ikonografię świętych i błogosławionych (tu z rozbiciem na świętych i błogosławionych - Polaków z pochodzenia lub związanych z Polską działalnością i pozostałych); wykaz atrybutów, wykaz patronów ogólnych i szczegółowych (np. zakonów istniejących w Polsce, archidiecezji i dieccczji polskich, kontynentów, państw i prowincji. niektórych miast w Europie i w Polsce, w chorobach i kalectwic, w klyskach, nicszczęściach. przypadkach losowych, zwierząt i roślin itd.). Duża część pracy poświęcona jcst symbolice. tJ. występującym w ikonografii chrześcijańskiej przedstawieniom i znaczeniu symbolicznym. Autorka prezentuje symbolikę ogólną, części ciała, fauny i nory, kamieni, kruszczów i minerałów. kierunków i stron świata, kolorów, krzyża, liczb i świątyni. Całość wieńczy staranny indeks postaci i stosunkowo bogata bibliografia. Podstawowe zadanie, to jest dostarczenie wyczerpującej informacji w uporządkowanej formie. zostało wypełnione przez autorkę nadzwyczaj poprawnie. Nasyciła ona ponadto pracę licznymi informacjami z zakresu tzw. religijności ludowcj, ukazując wnikliwie często różne niż w .,oficjalnej" ikonografii funkcjonowanic świętych i ich atrybuty w ludowej kulturze. Dziyki swym walorom praca, choć wyraźnie nie miała ambicji innych niż popularnonaukowe, stanic zapewne na półce zarówno etnologa, jak i religioznawcy. Wzięta przez nich do ręki ujawni swoje nic tylko czysto informacyjnc walory. Ryszard Aksjosemiotyka karty pocztowej, pod red. P. Banasia, Wrocław Kantor 1992, ss. 253, ił. łnstytut Kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego zorganizował w 1987 roku sesję naukową pl. "Aksjosemiotyka karty pocztowej". Po latach, lepiej to jednak niż nigdy, materiały z owej sesji ukazały się drukiem, stając się pierwszym w polskim piśmiennictwie dziełem poświęconym - tak popularnej w innych krajach i bydącej tam od dawna przedmiotem naukowych badań - karcie pocztowej. Omawiana praca bez wątpienia stanowi ważną próbę. tu posłużę się cytatem z niej zaczerpniętym: "przedstawienia aktualnego stanu badai\, a także określenia potencjalnych postaw i perspektyw badawczych, wskazuje na ważkie walory poznawcze tego lekceważonego i dotąd nie w pełni jeszcze rozpoznanego w wielorakości swych funkcji medium kultury masowej". �251 W pracy pomieszczono niemal dwadzieścia tekstów, o bardzo rozneJ tematyce łączącej się z kartą pocztową, a niemal wszystkie z nich zasługują na dokładniejsze omówienie. W tej sytuacji, by nie wyróżniać jednych kosztem innych, równic wartościowych, zdecydowałem się raczej na omawianie pewnych tendencji badawczych ilustrowanych konkretnymi tekstami. I tak, na wstępie, wyróżniam próby skojarzenia problematyki karty pocztowej z szeroko rozumianą teorią kultury. Służą temu artykuły P. Banasia (Karta pocztowajako przedmiot badań), Z. Wąsika (Karty pocżtowe w perspektywie semiologicznej oraz S. Pietraszki Przekazy i wartości). Rozumiejąc intencje autorów i doceniając ich erudycję, nic mogl,: jednak oprzeć się wrażeniu, iż -- zwłaszcza S. Pietraszko wytoczyli zbyt potężnc armaty teorii dla opisania zjawiska stosunkowo prostego. Nie zaprzeczam jednak, iż ustalenie '"w jakim zakresie perspektywa semiologiczna może mieć zastosowanie przy badaniu kart pocztowych jako znaków informacji otwartej funkcjonujących w komunikacji między nadawcami i odbiorcam~ maj'lcymi znaczenie nie tylko dla nadawców i odbiorców, ale też dla ich wytwórców, a dalej dla' przekaźników i strażników informacji" ma dla nauki istotne znaczenie. Osobiście jednak widzę pocztówkę jako m.in. "niezastąpione źródło do badań nad recepcją dzieł dzisiaj już kompletnie zapomnianych, często niesłusznie, malarzy, a tym samym nad przemianami estetycznymi gustów i upodobań społecznych". Pocztówka powstała w drugiej połowie XIX wieku i stąd jej znaczenie jako źródła do poznania kultury jest ograniczone do ostatnich stu lat, co oczywiście nie stanowi o jej wartości, w moim i autorów tomu przekonaniu, znacznej. O genezie pocztówki pisze J. A. Chrościeki (llustrowane druki ulotne), o dziejach jej samej - nie przesądzając, czy istotnie traktować ją należy jako potomka druku ulotnego (prawdopodobnie tak) - I. Zaucha (Geneza i historia karty pocztowej w Polsce. Problemy prawne i techniczne). W świetle tych artykułów wydaje się, że skromna pocztówka mocno i nieuchronnie uplasowała się w potężniejącej w czasach nowożytnych kulturze wizualnej, stając się jednym z ważnych środków masowego przekazu obrazu - konkurenta słowa, konkurenta, który jednak ze słowem - w przypadku pocztówki - tworzy (może tworzyć) istotny społecznie komunikat. Kolekcjonowanie pocztówek jest tak stare jak one same, ruch kolekcjonerski to temat sam w sobie pasjonujący. Nic dziwnego, że znalazł on w omawianym tomie ważne miejsce. Pisze o nim J. Szklarczuk-Mirecka (Dzieje ruchu jllokartystów w Polsce). Z kolei S. E. Nahlik, zmarły niedawno wybitny prawnik, opowiada o swojej kolekcji (Zbieram kartki od dzieciństwa). Inny znany kolekcjoner, można powiedzieć - król polskich kolekcjonerów, a przynajmniej krakowskich, M. Sosenko, dzieli się z czytelnikami bynajmniej nie błahymi przemyśleniami m.in. na temat metod tworzenia kolekcji i jej systematyzacji (Kilka uwag kolekcjonera). O zbiorze pocztówek znajdujących się w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu - bywają bowiem w Polsce zbiory muzealne tego rodzaju o znaczącej randze, choć do niedawna lekceważone - pisze J. Kotłowski. Wstępem do kolejnej cZl,:ścitomu, części, która ma niejako za zadanie ukazanie niebywale dużego tematycznego zakresu pocztówki oraz sposobów analizy owych tematów, z perspektywy rozmaitych dyscyplin naukowych, w tym głównie historii sztuki, ale również np. etnografii, są dwa nader interesujące artykuły E. Chromiec (Słowo a obraz na karcie pocztowej) oraz J. Dunina (Karta pocztowa - perspektywa ksil(gozmlwcza i literacka). Pozostałe artykuły, jak już zaznaczyłem, stanowią analizę pocztówki ze względu na jej temat. Dwa z nich poświęconc są pocztówce patriotycznej. S. Ledóchowski dał ważny Wstl(P do systematyki pocz/(Jwki patriotycznej i jej ideowych uwarunkowań, a W. Wyganowska skoncentrowała się na pocztówce legionowej, rysując tło historyczne, na którym się narodziła i poddając analizie jej patriotyczny przekaz słowny i wizualny. Z kolei ciekawe perspektywy analizy pocztówki z punktu widzenia historyka sztuki (nie tylko masowej) odkrywa czytelnikowi M. Poprzędzka (Mona Uza na pocztówce. Epizod z życia arcydzieła) oraz G. Machel (Idealny obraz miasta na karcie pocztowej), która uznaje pocztówkę, chyba jak najsłuszniej, za znakomitego kolportera mitu miasta. Równic interesujący, choć we fragmentach dyskusyjny, wydaje mi się artykuł T. Daneckiej (Pocztówkowy ideał pil(kna kobiecego). Autorka usiłuje - poprzez pocztówkę - ukazać nie �252 tylko przcmiany w ostatnim ideału Jcdnym z najbardziej A. Czarnowskiego widokówka mogą pi<;kna kobicty, karkonoska) Tom zamyka nizowanej semiotyka popularnych (Pocztówki pr7.emiany przez jej sp0!cC7l1cj roli dokonująccj informacja omawianego naukowych, ale także iż poznawcze kart walory pocztowych we Wrocławiu, artykułów, doskonale były i pocztówki góry. Sil "Polska "Świat która plonu o tematyce górskiej filmu Kultura znaczcnic jej walory obradom jego poc7tówki scsji "Aksjo- oprawa jako ilustracyjna. źródła do tak przez obrony 1992, nr 3-4, zarania ze strony spotykala środowiska i prymitywizmu przez najszcrsze wtajemniczonych, ss. 224. (Numer KanlOr specjalny si<; z niechęcią naukowe, myślowego, intelektualistów oparta niczego na poświ<;cony jednak przerażonych i dczaprobat</. zarzutach nic wyjaśniała. masową recepeją filmy wzbudzają wytłumaczyć, entuzjazm zarzucając ogólnie o uniwersalności Nowe, interesujące widzów ich odbiorcom brak kultury masowej. spojrzenie na zjawiska zaproponowane przez antropologię, "uniwersalności" określonych która filmów, świata, z kr<;gu stara książek calego wyrobienia filmu, literatury, itp. i co decyduje sensowny zostało ostatnio są rzeczywiste o wielkiej nie lub wspominaj,!c masowej, jakie prasy dla nielicznej grupy dostępne. Dlaezcgo tego w sposób kultury talllcgo Była, jak sir,; zdaje. artystycznego się wyjaśnić, Jej krytyka. płytkości, kręgi społeczne. To, co do tej pory zastrzeżone było tylko teraz, dzięki przemianom społecznym, stało sir,; powszechnie np. pewne umiano od swojego chętnie sentymentalizmu Konteksty" badań estetyczne. i fotografii). masowa uprawiana jednak Ludowa. nie 10 x 14", zorga- w formacie towarzyszyla owej sesji, podnosi potwierdzająca podkreślająca Sztuka antropologii Artykuły i M. Zawiły (Dawlla Ryszard wyrazem się kultury. o wystawie zbioru i urozmaicona, pocztówkowych źródło do hadań d::iej,iw klllwrI'l niezbicie, badacza w Muzeum Narodowym karty pocztowej". Walory tematów latrzańskiejako dowodzą być ignorowanc bogata alc w ogóle stuleciu. nośności przyczyny społecznej ich treści. Właśnie tutaj problemom tom ,.Polskiej poświęcony kultury Sztuki antropologii filmu w tym numerze "Kontekstów" tematycznym. Bliskie jemu (autorstwa Jeanette Ciarki) oraz Bohdziewicz, sposób zarzutem nych z tym tworzącej dlatego spojrzcnie stawianym o.dtwarza "film można si<; mitologii i jako skoncentrujemy na artykułów film, produkcji omawiany specjalny poświęconych tej tematyce poza głównym nurtem i filmu amatorskiego Aleksandra Jackowskiego Sławomira Sikory, Wiecl.Orkowskiego). si<; na omówieniu spojrzenie został "Numer wolne filmowej, od i Ryszarda Anny Beaty Niestety, nic tych artykułów, uprzedzeli wraz z całym które wy wolanych bagażem negatyw- związanych. si,< w Polsce mit" - antropologa obszar od kilkunastu czasopismach. więc za pewnego i odnawia interesuje serii Niezabitowskiej, większości określeniem filmu zajmuje uznać Prócz podtytułem: Małgorzaty Baranowskiej, i Anny Engelking, Mariusza s,! na ogół w różnych "Kontekstów" "Kino Małgorzaty tu wszystkiego, Antropologią rozproszone że właśnie DeBouzek, "masowości" filmu, poświr,;cony opatrzony znajdujemy także kilka prac pozostających są prace dotyczące filmu etnograficznego antropologiczne znaczeń a w szczególności Konteksty" i fotografii". fotografii (autorstwa Józefa Szymańczyka omówić prezentują masowej, Ludowej. lat wiele osób, jednak Omawiany rodzaju wyst,<powania wszystkim osiągni<;ć Zbigniew jako ... odwiecznych ich dokonania mnie monograficzny podsumowanie pisze we Wprowadzelliu przede przeze Rencdyktowicz mit, jako wątków numer w tej dziedzinie. wyraz dodając, współcześnie mitologicznych i g/ę- �253 bokidl struktur symholicznych". Kino pozostaje więc w ogólnym nurcie dążenia ku neomitologizmowi panującemu w s/.tuce ostatnich kilkudziesięciu lat. Pogl"d ten zdaj" się potwierdzać wielcy badacze problemu: Mircea Eliade, Jurij Łotman, Roland Barthes, jak również autorzy omawiancgo tomu "Kontekstów". W artykule Billman - opowid(' o stworzeniu Wiesław Szpilka dokonuje analizy wymienionego w tytule filmu wskazując na tkwiące w nim mitologiczne wątki - odwieczna walka dohra I.e ziem, człowiek-nietopcrz spływający na ziemię z wysokości i będący upostaciowaniem wysłannika nieba oraz pełzający po ziemi Joker jako przedstawiciel piekieł, czarny strój Hatmana jako symbol ładu i porz"dku, i pstrokaty Jokera będący przejawem rozproszenia i chaosu. Podobnych analiz mamy w "Kontekstach" kilkanaście, w tym cykle poświęcone "Hatmanowi" (autorstwa Wicsława Szpilki, Teresy Rutkowskiej, Moniki Sznajderman), "Uczcie Hahettc" (Dariusza Czaji, Zbignicwa Benedyktowieza, Marty Leśniakowskiej) i pojedyncle artykuły o "Matadorze" (Ewy Klekot), "Szklanym sercu" (Wojciecha Michera), ..Starym Gringo" (Moniki Sznajdcrman), "Ostatnim tangu w Paryżu (T. Jefferson Kline). Autorzy idą tropcm mitów zawartych w każdym z omawianych filmów i odkrywaj,! przed nami nowe znaczenia zawarte, w tak zdawaloby się, dobrzc znanych i opisanych filmach. W przypadku natomiast artykułu Tercsy Rutkowskiej WrdrólVki Felliniego autorka stara się prześledzić eał,! twórczość wielkiego artysty i wskazać na powtarzaj,!ce się w niej motywy - szukanie własnej tożsamości i drogi jab) symbolu naszego życia. Pisz<lc o w'ltkach mitycznych w sztuce nie sposób pominąć milczeniem koncepcji archetypu i symbolu Junga. Nic dziwi więc, że i w omawianym numerze "Kontekstów" znalazł się artykuł Dariusza Czaji Svmho/ i .Ii/m tę koncepcję przywoluj,!cy zwłaszcza, że koresponduje ona z przytoczonym wcześniej pogl,!dem, według którego nośność dziel tzw. sztuki masowej opiera się właśnie na tym, iż.przez nic przejawia się mit. Inaczej trudno wyjaśnić fakt, że pewne filmy (książki itp. l. cieszą się powodzeniem w różnych krajach o bardzo często odmiennej kulturze i tradycjach. Dochodziłaby tu do głosu howiem tkwiąca w każdym z nas nieświadomość zbiorowa, która sprawia, że pewne w'!tki trcściowe czy schematy fabularne poruszaj,! nas do głębi, bez naszej woli, wprawiając nas w stan cmocjonalnego pobudzenia. Obecność mitu w kinie według Wiesława Szpilki, który pisze o tym we wspomnianym już ..Batrnanie", tłumaczy również dlaczego największ,! !"onularności,! cicsz,! się zwykle utwory o przejrzystym schemacie fabularnym, które d,!żą do pełnej prostoty opowiadanej historii. Pod ich postacią aktualiwje się ciągle ten sam mit walki dobra ze złem, przybierając formę nowoczesnej opowieści, pozostając niezmiennym w swym podstawowym sensie. "Trwanie, atrakcyjność, żywotność kina - pisze Wieslaw Szpilka - budowanego w oparciu o tc stare, mało oryginalne tematy. nieustające powodzenie wytartych klisz każe nam sądzić, 7.e warstwa niosąca te fenomeny wciąż jest żywa i ważna dla współczesnego człowieka". Inny, niezwykle ważny i interesuj,!ey problem podnosi Wiesław Szpilka w artykule Zobaczyć .;,,·iat. Einografia woh('(' .fi/II/u i kU/lurv masowej. Chodzi tu o spojrzenie na zjawisko i jego ocenę. Szpilka wykazuje niepełność i często błędność dotychczasowych koncepcji, które usilowały tłumaczyć, czy wręcI. sprowadzać sztukę masow'! do jej źródeł (ujęcie takie proponował Marshall McLuhan sprowadzaj,!c całość zagadnienia do problemu środków przekazu), do odbiorcy. Klasyclllym przykładem są tu prace Ortegi y Gasseta, który w rozwoju kultury masowej chciał widzieć przejaw ekspansji rzesz ludzi przeciętnych, o prymitywnych gustach autora (przeświadczenie o wykorzystywaniu sztuki masowej przez jej twórców w celu manipulowania masami prezentuje amerykański socjolog H. J. Schiller). Wiesław Szpilka słusznie konkluduje: "adekwatne przedstawienie kultury masowej musi się jednak konccntrować na niej samej, ponieważ w innym przypadku mówi się o nowym wymiarze cywilizacji, o publiczności masowej, o autorach pracuj,!cych na jej rzecz. Słowem, mówi się o czymś innym. Kultura masowa to przecież nadc wszystko zbiór tekstów, które znalazły masowego odbiorcę ... uczestniczyć w niej to czytać właśnie te teksty, interpretować je odnajduj,!c ich sens". Takie podejście jest charakterystyczne dla wszystkich autorów omawianego tomu zajmuj"cych się antropołogią filmu. �254 Antropologia umożliwia zatem dostrzeżenie w filmach wielu takich treści i znaczell, których nic sposób zauważyć traktując film tylko jako rozrywkę dla mas. Dyscyplina ta zaprawiona od dawna do badania "obcych", nierzadko "prymitywnych" kultur dysponuje odpowiednimi narzędziami do analizowania dzieł filmowych. Niejednokrotnie wszak jawią się one jako rzeczywistość odmienna od naszej, tak jak żyjące gdzieś daleko ludy. Ażeby ją poznać trzeba wniknąć w nią głęboko, ale jednocześnie zachowując w stosunk u do niej odpowiedni dystans. Wiele filmów, często niezwykle interesujących, nic doczekało się wnikliwej analizy tylko dlatego, że zakwalifikowano je jako dzieła przeznaczone dla masowego, a więc według niektórych - prymitywnego widza. Antropologia powstrzymująca się od wartościowania kultur, nie ma wobec takich filmó\\ jakichkolwiek uprzedzeń. Dorota Kultura Skotarczak ludowa .iląskiej ludno.~ci rodzimej, pod red. Doroty Simonides przy udziale Piotra KoWarszawa 1991, ss. 438. walskiego, Wrocław- Najnowsza monografia śląskiej kultury ludowej, wydana przez Centrum Badali Śląskoznawczych i Bohemistycznych jako piętnasta z kolei praca, zapełnia - podobnie jak opublikowana wcześniej książka Folklor Górnego Śląska (pod red. D. Simonides, Katowice 1989) - dotychczasowe "białe plamy" w badaniach etnograficznych, folklorystycznych i antropologicznych. a ile praca z 1989 roku (de facto sfinalizowana w 1981 roku) ma charakter monografii folklorystycznej, to omawiana publikacja (choć opuściła warszawską Oficynę Wydawniczą Volumen latem 1993 roku, to w stopce widnieje 1991 rok wydania) dotyczy nic tylko Górnego Śląska, ale i Śląska Dolnego oraz Śląska Cieszyl1skiego. Obejmuje też zdecydowanie szerszy zakres badal1 śląskoznawczych, ponieważ zawiera opracowania poświęcone osadnictwu, budownictwu, gospodarce, odzieży, strojom, sztuce ludowej. Nadto prócz kultury materialnej prezentuje stan współczesnej wiedzy o kulturze symbolicznej (ludowej wizji świata, zwyczajach i obrzędach dorocznych oraz rodzinnych). Badania terenowe autorzy najnowszej monografii zakol1czyli w 1987 rok u. M ożna więc uznać, że obie epokowe prace łączą również perypetie wydawnicze, obie przecież docierały do odbiorców z dużym opóźnieniem. Kultura ludowa śląskiej ludno.~ci rodzimej wieńczy kolejny etap badal1 zespołu specjalistów pod kierunkiem prof. dr hab. Doroty Simonides, kierownika Katedry Folklorystyki Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Wykonano je w ramach Resortowego Programu Badal1 Podstawowych RP III 36 "Przeobrażenia społeczne i narodowe na Śląsku" koordynowanego przez Uniwersytet Wrocławski (Centrum Badal1 Śląskoznawczych i Bohemistycznych) i opolską Katedrę Folklorystyki. Celem tej zbiorowej monografii, będącej wynikiem zróżnicowanych warsztatów badawczych: prof. dr hab. Barbary Bazielich, prof. dr hab. Doroty Simonides i dr Henryki Wesołowskiej, jest prezentacja przeszłości kulturowej rodzimej ludności śląskiej. Prof. Simonides, redaktor tomu, we W~tfpie i Wprowadzeniu wyjaśnia, jak należy rozumieć termin "rodzima" ludność Śląska, uznając, że jest to społeeZJlość wywodząca się ze słowial1skiego podłoża etnicznego, która póżniej, przez wiele wieków, poddawana była wpływom Niemców, Flamandów i Walonów. Stąd też - jak pisze autorka - "z wielości zjawisk śląskiej kultury ludowej wybrano te naj istotniejsze. Zostaly one ukazane w perspektywie historycznej z zachodzącymi w niej zmianami i przestrzennym zróżnicowaniem oraz z wydobyciem analogii lub różnic w stosunku do innych regionów Polski lub krajów sąsiadujących" (s. 6). Ta perspektywa badawcza zdaje się dominować w całej pracy. Wobec wieloletniej penetracji terenowej zakończonej - jak wspomniałam w 1987 roku - problem opcji niemieckiej ujawniony później na tych ziemiach wymaga według Simonides odrębnych badall. �255 Książka składa sit; z dwóch podstawowych części, w obrębie których pomieszczono szczegółowe opracowania. CZt;ŚĆ I: "Człowiek - jego środowisko, dom i warsztat pracy", rozpoczynaj,! refleksje wprowadz.aj,!ee autorstwa Doroty Simonides. Śłąsk postrzegany przez nią jako region dawnego pogranicza słowiai1sko-niemieckego jawi się jako obszar o dużym zróżnicowaniu kulturowym. Stąd Simonides, pisząc o pojęciu rodzimości, przypomina, iż takie czynniki, jak położenie geograficzne, przemiany historyczno-kulturowc, wpływy niemieckie, morawskie, wielkopolskie i małopolskie powodują, że rdzenna ludność Śląska nie stanowi monolitu kulturowego. Autorka uważa, że dłatego właśnie region ten jest dla badaczy tak atrakcyjnym obszarem. Za szczególnie interesujące można więc uznać jej uwagi o odrębności kulturowej i etnicznej Śląska, kiedy traktuje ten region jako rezerwuar archaizmów kulturowych, a gwan; jako wyraz. tożsamości narodowej. D. Simonides jest przekonana, że "uświadomienie sobie własnej odrt;bności etnicznej nic było u wszystkich Ślązaków równoznaczne z poczuciem przynalc7:ności do polskiej narodowości. Wyrażało się raczej wzmożonym procesem narastania grupowcj samowiedzy. Ona to prowadziła najpierw do spontanicznego, a potem coraz bardziej zorganizowanego piclt;gnowania tego, co dziedziczono po ojcach, co przekazywano ustnie, co stanowiło wartość przez sam fakt, iż było własnc i inne od kultury mówiących innym językiem sąsiadów" (s. 19). Stwicrdza też, że na Śląsku "poprzcz zdcrzcnie obcych etników i ich kultur poczucie etnicznej odrt;bności wśród ludu rodzimego pochodzcnia było wyjątkowo głębokie w porównaniu z innymi regionami Polski". D. Simonides we Wprowadzeniu do ,~ląskiej kultury ludowej uwzględnia nic tylko proccsy kulturowe charakterystyczne dla minionych epok, ale widzi również "tragiczne zmllnię" Śląska jako pogranicznego rcgionu po II wojnie światowej, jak też podkreśla, iż "na obraz współczesnego Śląska składają się obok ludności rdzennie śląskiej i innc grupy ludnościowc, którc przybyły na tc ziemie z równie bogatą kulturą. / tak reemigranci, którzy obok kultury polskiej wnieśli tu sporą dawkę kultury tego kraju, w którym 7:yli,repatrianci, także ludność pogranicza, wreszcie osadnicy z centralnej Polski" (s. 26). Ogląd Śląska z perspektywy obszaru pogranicza etnicznego charakteryzuje również opracowania Barbary Bazielich i Henryki Wesolowskiej. / tak Wesołowska, w rozdziale Osadnictwo, hudoWl1ictwo, mieszkanie, po::ywienie, sięga do wczesnego średniowiecza, aby poprzez kolejne okresy historyczne śledzić dynamikę procesów osadniczych i rozwój budownictwa. W imponujących bogactwem faktów opisach uwadze autorki nic umykają te wszystkie przykłady kultury materialnej, które świadcz,! o słowiai1skim podłożu, związkach z sąsiednimi terenami: Czech, ŁU7:Yc,Wielkopolski, Małopolski oraz wpływach niemieckich procesów kolonizacyjnych. Wesołowska dba o wierną rekonstrukcję tego wszystkiego, co składa się na osadnictwo, budownictwo wiejskie (rozplanowanie zagród, formy konstrukcyjne budownictwa ludowego, opisy różnych budynków micszkalnych, gospodarczo-inwentarskich, użyteczności publicznej, sakralnych etc.), wyposażenie mieszkai1 (tu uwzględnia również zwyczaje związane z budową i ochroną domu), pożywicnie (przetwarzanie i konserwacja produktów, potrawy, posiłki). Henryka Wesołowska opracowała równicż nastt;pny dział Gospodarka, eksponując zróżnicowane dziedziny wytwórczości, takie, jak: rolnictwo, hodowla, zbieractwo, łowiectwo, rybołówstwo, rzemiosło wiejskie (kowalstwo, kołodziejstwo, bednarstwo, ciesielstwo, koszykarstwo, garncarstwo, tkactwo). Jej autorstwa jest nadto praca Transport, komunikacia, handel. Podobnie, jak w poprzednich dziełach, tak i w tym opracowaniu Wesołowskicj zwraca uwagę perfekcyjna wręcz dbałość o szczegóły, fakty, nazwy gwarowe, a wsz.ystkie te "drobiazgi" autorka ukazuje w perspektywie "dawniej i dziś". Część I. zamyka praca Barbary Bazielich Odzież, stroie i ich formy zdohnicze. Na wstępic autorka przedstawia zakres swych badai1, uznając, że podjęty zespół zagadniei1 powinien być rozpatrywany z perspcktywy historycznej, formalncj, funkcjonalnej i regionalnej. Ów ambitny, bo wieloaspektowy, ogląd strojów śląskich Bazielich stara się konsekwentnie realizować, mimo iż jak sama stwierdza - strojc Opolszczyzny i Dolnego Śląska "nigdy nie zostały dokładnie opracowane". Praca imponujc 7Ilawstwcm szczcgółów i osobliwości regionalnych strojów śląskich, ich elementów zdobniczych, autorka bowicm nic tylko prześledziła zbiory muzealne, ale i żródła �256 ikonograficzne. Poszukując podstaw ~różnicowania rcgionalncgo ubiorów na ŚI,!sku, si~ga do XVI wieku, przedstawiając najbardzicj pierwotne stroje chłopskie. Uznajc, żc o wzbogaceniu, a więc i różnorodności, stroju ludności wiejskiej można mówić dopiero w XVIII wieku. Stąd zestaw osiemnastowiecznej odzieży określa ona regionalnym strojem śląskim. Bazielich, uwzględniając odmienności lokalne stroju śląskiego, zastanawia si~ nad wieloma czynnikami, które zadecydowały o owej mozaice kolorów, krojów poszczególnych elementów składowych, dodatków, koronek. haftów itp. Inny był bowiem strój w rejonach podgórskich, inny mieszkańców nizin, nadto w rodzimym stroju śląskim można dopatrzyć siy osobliwości mody zachodniej, np. w nowszym stroju kobiecym wyraźnc są elementy charakterystyczne dla czasów wiktoriańskich i okresu biedermeieru, zaś na strój myski duży wpływ wywarło niebieskie umundurowanie z czasów Fryderyka II. Na podstawie wnikliwych analiz autorka wyróżnia stroje dolnośląskie (wrocławski, kłodzki, wałbrzyski, jeleniogórski, karkonoski, głogowski, kaezawsko-nadbobrzański oraz nyski), Opolszczyzny (opolski, oleski, kJuczborski, kozielski i glubczycki), Górnego Śląska (raciborski, rybnicki, bytomski tzw. rozbarski i pszczyński) oraz Śląska Cicszyl]skicgo (cieszyński, laski i góralski). Autorka opisuje najdrobniejsze szczegóły lokalnych odmian strojów, zadziwiając orientacją w drobiazgowych osobliwościach regionalnych, które to właśnic dccydują o różnorodności w obrębie Śląska. Oddzielną uwagę Bazielich poświyca wyszyciom i haftom, uznając je za jeden z podstawowych wyróżników śląskich strojów ludowych. Według niej odróżniają się od siebie w tym względzie nastypujące podregiony śląskic: Beskid Śląski, cieszyńskie. pszczyńskie, raciborskie, opolskie i Dolny Śląsk, co udowadnia, omawiając ich spccyfikę regionalną w zakresie wyszyć i haftów. W tym kontekście nie umyka jej uwagi biżuteria, która również na Śląsku była przejawcm odmiennych upodobal] lokalnych społeczności. Część /l. omawianej monografii "Antropologia życia codziennego i świątecznego" prezentuje ogląd śląskiej kultury ludowej z perspcktywy antropologicznej. Dorota Simonides pisząc o Ludowej wizji świata, eksponuje znaczenie w nowoczesnych badaniach prac nad katcgorią kulturową, jaką jest światopogląd ludowy. Odzwierciedla on bowiem potrzeby psychospołecme konkretnej społeczności lokalnej. Jak podkreśla autorka, "wyrażają si~ one przede wszystkim w dążeniu do życia w świecie ładu, porządku i sensu, w tendencjach do waloryzowania zamieszkanej przestrzcni: wyznaczania w niej miejsc dobrych i złych; w sposobach pojmowania sacrum, profanum, w wytyczaniu zjawisk tworzących rzeczywistość zewn~trzną i wewnętrzną" (s. 169-170). W rczultacie podjęła ona próbę przeprowadzcnia rckonstrukcji ludowego światopoglądu Ślązaków na przełomie XIX i XX wieku, uwzględniając najbliższe otoczenie człowieka, dom, jego otoczenie. W tym kontekście interesuje ją szczególnie zabezpieczenie dobytku, stosunek do przyrody, do Boga i innych bytów transcendentnych. W śląskim światopoglądzie ludowym wyróżnia trzy główne typy myślenia: magiczny, religijny i racjonalny, uznając, że "większość treści odnoszących się do ludowej wizji świata ma bezpośredni związek l. Bogiem i religią chrześcijańską, choć dodać trzeba, że i tu dostrzegamy elementy magiczne" (s. 194). W tym kontekście w kręgu zainteresowa6 Sominides znalazły się struktury magiczne i religijne, które przejawiają się w postaci zamówie6, zażegnywa6, odczyniań, zaklina6 itp. Ta część jej reneksji ogniskuje się wokół takich problemów, jak religia a cierpienia i choroby; zażegnywania ludowe jako wyraz dawnej religjności ludowej; znachor jako człowiek mający moc "nie l. tego śwata"; owczarze i kręgarze. Simonides, penetrując pod tym kątem źródła śląskic, po raz pierwszy zgromadziła imponujące materiały. przechodz,!c od opisu do ich interpretacji. I tę właśnie część jej pracy uważam za szczególnie cenną. Całość zamykają syntetyczne reneksje o demonologii, dość ogólne zresztą, bowiem większą uwagę tej problematyce autorka poświęciła w przywoływanej monografii folklorystycznej (D. Simonides, Wierzenia, przesądy i demonologia, w: Folklor Górnego Śląsku, pod red. D. Simonides, Katowice 1989) oraz w oddzielnym studium (D. Simonides, Śląski horror. O diahłach, skarhnikach, ulopcach i innych strachach, Katowice 1984). Henryka Wesołowska jest autorką pracy Wi('zi rodzinne i sąsiedzkie. W centrum jej zaintcresowa6 znalazły się więzi społeczno-kulturowe ludności wiejskiej na Śląsku w XIX i XX wieku. �257 Stad też omawia ona charakterystyczne cechy tradycyjnej rodziny wielopokoleniowej oraz funkcjonuj,!ce w niej wartości, a także tradycyjną społeczność lokalną. Dział Zwyczaje i ohrzędy rodzinne na Śląsku. również autorstwa Henryki Wesołowskiej, został opracowany na podstawie jej własnych badań terenowych prowadzonych w latach 60. i 70. na Śląsku (zob. szczegółowe uwagi tej autorki: Obrzędy i zwyczaje rodzinne, w: Folk/or Górnego Śląska, pod red. D. Simonides. Katowice 1989). Wesołowska, wyróżniając w obrzędach rodzinnych: zwyczaje i obm;dy weselne (od zalotów do narzeczeństwa, przygotowania do wesela, ślub i wesele, poprawiny, przenosiny), zwyczaje i obrzędy narodzinowe oraz obrzędy i zwyczaje pogrzebowe, nie tylko op~suje je, ale ukazuje proces ich zmian, przeobrażeń, a także redukcji, który jest wynikiem zaspokajania nowych potrzcb i aspiracji społecznych współczesnych Ślązaków. D. Simonides traktuje obrzędy i zwyczaje doroczne jako "powtarzającc się czynności rytualne, wyrażające usankcjonowane w środowisku czy grupie lokalnej zachowania wierzeniowe, estetyczne, emocjonalne, a które wspierają się na kulcie przyrody, przodków, na obecności elementów magii wegetacyjnej" (s. 262). Jako autorkę opracowania Doroczne zwyczaje i obrzędy, ich antropolo?}iczna .fimkcja interesują ją nic tyle etnograficzne i historyczne opisy dawnych wierzeń. zwyczajów i obrzędów, co bardziej związane z tymi praktykami psychospołeczne potrzeby człowieka. Jak pisze, "odczytanie funkcji, znaczenia i sensu obrzędów ujawnia zarazem stan i kształt świadomości religijnej społeczności, która owe obrzędy, wierzenia i zwyczaje praktykowała czy praktykuje". Simonides nie aspiruje do zbadania wszystkich przejawów śląskiej obrzędowości doroonej, które w swym ogólnym kształcie są tak ie same jak polskie, w centrum jej uwagi znalazły się jedynie te. które S,! typowe dla śląskiej ludności rodzimej oraz te, w których funkcjonują elementy typowo śh!skie. Stąd eksponuje takic regionalne formy rcliktowe, jak topienie marzanny, babski comber, żurowa środa, Emaus, czyli szukanie powstałego z grobu Chrystusa oraz te śląskie zwyczaje, które na Śląsku cieszą się szczególną popularnością, jak np. wodzenie niedżwiedzia. obchodzcnie "Barbórki". Simonides, dokonując oglądu obrzędów i zwyczajów cyklu jesienncgo i zimowego z perspektywy antropologicznej (Adwentu, Bożego Narodzenia, zapustów), cyklu wiosennego (topienia marzanny, żurowej środy, palenia Judasza, chodzenia z kogutkiem bądl. gaikiem) sprzcciwia się tym wszystkim tezom, według których tradycyjne obrzędy współcześnie zanikają. Uważa, że "zanikają jedynie te treśei i formy obrzędów, które nie pełnią już żadnej funkcji, S,! puste. Miejsce ich zajmują jednak obrzędy, zwyczaje i wierzenia nowe" (s. 265). Simonides jest również autorką następnego opracowania, Folklor i folklorystyka Śląska na tle tu ludoznawcze materiały średniowieczne (takie, jak np. Księga Henrykowska, Katalo?) mayii Rudol/iI, Cm/ex Mikołaja z Koźla, vesta Romanorum i in.), śląskie źródła folklorystyczne wieków XVI-XVII (różne kroniki lokalne, dzieła takich autorytetów, jak W. Rożdzieński, A. Gdacjusz, J. Praetorius, L. D. Hermann. F. A. Zimmermann, J. Kauschke) oraz ,.czasów nowożytnych", czyli od l połowy XIX wieku, wyróżniając tu jako oddzielną część .•Folklor i folklorystykę Śląska w niemieckim kręgu zainteresowali". Ten historyczny przegląd, w którym Simonides bądź to odnajduje zapomniane i niedocenione przez dotychczasowych badaczy dzie/a i obszary, bądź obala niektóre blc;dne tezy i wcześniejsze ustalenia uczonych, wieńczy podrozdział "Folklor i folklorystyka Śląska po 1945 roku". Wydaje się, iż ten ostatni dział. mimo przywołanych wielu nazwisk autorka potraktowała dość pobieżnie. wspominając jedynie o wybranych badaniach. Podobnie, bardzo ogólnie, pisze Simonides w tej części pracy o śląskim folklorze słownym, muzycznym i tanecznym (zob. s. 340-344). Może właśnie dlatego, że sama jest autorką wiciu prac poświęconych folklorowi słownemu, a także redaktorem epokowej monografii Folklor Górne?}o .~Iąska. Aby więc uniknąć powtórzeli, Simonides ogranicza się do podsumowującej syntezy, podpowiadając odbiorcy szczegółowe opracowania w przypisach. Część II. omawianej książki kończy praca Barbary Bazielich Sztuka ludowa na Śląsku. Autorka, pisząc o bogactwie i różnorodności dziedzin twórczości ludowej, zwraca uwagc; na budownictwo mieszkalne i gospodarcze, urządzenie wnętrz, meble, wyroby z drewna, skóry, me:ródel. Charakteryzuje 17 Lud t. LXXVI �258 talu, plastykę eksponuje obrzędową, trzy działy szkle i rzeźbę. rzeźby, W ramach Różallcowa i Kodeńska; "dobry sztuki stroje, malarstwo podrozdziałów wyszycia, omawia harty itp. W rezultacie i papicrze, na płótnie w szczcgółowy malarstwo sposób na najbardziej Matka Boska i Chrystus są naj popularniejszymi postaciami na Matka Boska Czystochowska, Pickarska, Karmiąca, Szkaplerzna. Chrystus Pasterz"). tkactwo, ludowcj: konkretnych powszechne wzroce i motywy. obrazach śląskich (tu głównic: i jako malarstwo, tradycyjnej zaś Centrum przede wszystkim malarstwa na "na szkle krzyżu", w XIX otwartym "I. wieku był na bokiem" Śląsku rejon podsudecki, a zwłaszcza okolice Kłodzka, Opawy i Kamiennej Góry. Szczególnie wicie uwagi Bazielich poświyca tradycyjnej rzcżbie, omawiając różne jej typy, odmiany i warianty. W świetle jej badań rzcżby Chrystus ludowej, (głównie jako Natomiast na krzyżu drugą pod postać się - Lektury chiwalne jak mimo pisze znanego ksiąźki Frasobliwy częstotliwości - ulatwia dokumentujące a trzecią kultowego "nader najbardziej - św. Jan (Góra popularny postacią jest (głównie św. Anny), temat Matka Boska Nepomucen). w ikonografii ludowej rzadko". indeks zabytki stanowią występowania i Pieta), miejsca znawczyni omawianej fotografie, Chrystus "z Dzieciątkiem" św. Anna, pojawia oraz względem rzeczowy, Śląska oraz calość zaś zamykają ilustracje życic społeczno-obyczajowe jego (armiesz- kańców). Wobec trudno tak ogólnej przedkładać bogactwem z konieeznoci znaczenie reOeksji, perfekcyjną one dokumentują w sposób i wpływy kultur obcych jednych o kulturze konkretnego problemów również prezentacji Kultury opracowań nad znajomością niezwykle regionu, szczególowych rzetelny na te pograniczne jako W rezultacie pogranicza, 'i.e wszystkie osobliwości nic tylko słowiański ziemie. regionu z perspektywy ludowej .ill{skiej ludno.ki drugie, lokalnych. charakter tym cenniejszą, Wszystkie kultury otr/.ymujemy rodzimej imponują śląskiej. nowoczesną 'ie ujmującą ale pracę bogaty zestal'. antropologicznej. Teresa Smoli/iska Teresa S m o l i ń s k a, Rodzina Opole 1992, ss. 196. Praca kowanie jest rezultatem zakresu siebie treści folklorystycznych w kulturze. kwestiami badań. Tym egzystencji. zjawisk, przydatność praca studiów i życiem nymi przede i szerzej znaczonego nad teren tradwji kulturowej. się na szczególne nowy kontekst traktowana jako występowania ukierun- dla prowadzonych twórca "aspck tu i użytkownik folklorystycznego" rod7.iną socjalizacji wartości zamysłu ujawnia ich własnej grupy; folklorystyce z innymi dyscyplinami jeszcze podejmowanych przebiegiem jeden procesu i enkulturacji, dostarczenia współpracę tu książce ogólny z perspektywy autorka wszystkim opowieść dotyczącymi historii dla pracy dla się swoistym który tworzenia członków terenem kulturowej 3. jest ważnym możliwości pogłębionego spo/ccznymi, dla ujęcia szczególnie cel. Jest nim przedstawienie folklorystycznej kultury zaopatruje innych z et- dowodu badań na nad społecznym. W recenzowanej słownego l.decydowała uzyskać się rodzina jako w procesie na temat Obok poprzez i socjologią, kulturą stała odznaczający 2. uczestniczy m.in. w poglądy i społecznej nologią kontekstem która po to, aby a jednocześnie globalnego, i komunikacji; badanych folklorystki, i rozważań aspekt rodzinnej Autorka włączyła się w ten sposób do dyskusji nad ważnymi poznawczo i społecznic kulturowego charakteru rodziny jako grupy i instytucji, która: I. stanowi segment społeczeństwa rodziny studiów obserwacji przez o sobie. Folklorystyczny zakresu rozwinięcia wybrała i zjawisko rodziny do analizy zainteresowaniami jednocześnie wykorzystuje studiów nicktórymi nad z bogatych opowiadania, związane jej możliwości ważnymi zasobów tzw. folkloru przy tym z genealogicz- czlonków. wskazania problemami Świadoma znaczenia folklorystyki. wybadań Za- �259 stanawia sit; wivc m.in. nad Ijawiskiem "folkloryzacji" - przekształcenia sir; opowieści z tekstu uwarunkowanego subiektywnie i związanego z jednostką w przekaz kolektywny i zobiektywizowany, nad relacją mir;dzy tekstami mówionymi i zapisanymi, wreszcie nad społecznymi ramami folkloru i rolą przekraczania tych ram i granic w jego przekształceniach. Przedstawia ponadto szerszy program folklotystycznych badall nad rodziną, w których przedmiotem byłyby nie tylko przejawy folkloru ustnego i ich rodzinne użytkowanie, ale również bardziej szczegółowa analiza innych zachowall rodzinnych, w tym obrz<;dów i ich wielorakich znaczeń. Całość ujęla autorka w pięć rozdziałów. Pierwszy z nich dostarcza informacji wprowadzających, dotyczących problematyki, zakresu i metod pracy oraz dokonuje przeglądu badań nad rodziną ze stanowiska folklorysty. Dowiadujemy się, że badania przeprowadzone zostały w Jatach 1984·1990 w różnych typach rodzin wiejskich na Górnym i Dolnym Śląsku, w południowej Wielkopolsce i części Polski centralnej. Metodą gromadzenia materiałów była ankieta oraz wywiad, w których przeprowadzeniu pomogli autorce studenci i uczniowie. Drugi rozdział omawia warunki i formy rodzinnego uczcstnictwa w kulturze oraz towarzyszącą działaniom kulturowym strukturę życia rodzinnego i układ ról i pozycji w rodzinie. Trzeci zajmuje się funkcjonowaniem tradycji folklorystycznych w rodzinie, przynosząc analizę sytuacji sprzyjających tworzeniu i przekazywaniu folkloru oraz roli poszczególnych członków rodziny w tych procesach. Rozdział czwarty koncentruje się na zainteresowaniach członków rodziny jej historią. Dość powszechnic deklarowanym chęciom poznania historii rodzinnej i wysokiej ocenie tego rodzaju zainteresowań odpowiada jednakże wiedza fragmentaryczna i na ogół niegłęboka. Na tym tle wyróżniają się nieliczne rodziny, w których przechowano legendy herbowe, obecnie uzupełniane o inne wiadomości I. historii rodziny i upowszechniane. W rozdziale ostatnim, w zakończeniu, umieszczono wnioski z badali i wymienione już uprzednio propozycje wobec przyszłych studiów nad rodziną. Wartość pracy polega nie tylko na wskazanym już nowatorstwie, wynikającym z rozpatrywania przejawów folkloru w kontekśce rodziny, otwierającym nowe perspektywy dla folklorystyki. Polega ona również na rozwinięciu i dostarczeniu nowych punktów widzenia wielu zagadnień, podejmowanych już w innych niż folklorystyka dyscyplinach. Do tych zagadnień, które w pracy T. Smolińskiej uzyskały nowy wymiar, należy m.in. zgromadzenie dodatkowych dowodów na silniejszy przekaz kultury w rodzinie ze strony matki i jej rodziny, potwierdzenie tzw. "przerywanego" przekazu kultury, szeroka analiza sytuacji folklorotwórczych w rodzinie a przede wszystkim zwrócenie uwagi na światopoglądowe znaczenie przejawów folkloru. Rozdział dotyczący opowieści związanych z historią rodziny dostarcza bowiem nie tylko niezwykle interesujących tekstów, w tym tekstów legcnd herbowych, funkcjonujących w rodzinach, ale również próbuje wyjaśnić znaczenie znajomości historii rodzinnej w rodzinach współczesnych. Godna uznania jest świadomość metodologiczna autorki, nakazująca jej odróżniać wartości deklarowane od realizowanych oraz dostrzegać różnice w wypowiedziach w gronie własnym rodziny i w obecności "obcego", jakim jest badacz. Szerokość i nowość ujęcia stworzyły również pewne trudności, zwauażalne w pracy, którymi w tym miejscu chcę sir; zaj"ć. Przyjęcie zalożeń badań socjologicznych i etnologicznych nad rodziną, polegające m.in. na szczegółowym rozróżnieniu rodzin ze względu na ich strukturę i sposób uczestnictwa w kulturze, zaprezentowane w rozdziale drugim, nie znajduje w zasadzie zastosowania w analizie funkcjonowania tradycji folklorystycznych w rodzinie. Obserwujemy tutaj pierwszy etap badań wykorzystujących doświadczenia różnych dyscyplin, w którym pojawia się już znajomość tych doświadczeń, natomiast brak jeszcze pełnej ich integracji z przedmiotem studiów. Druga uwaga dotyczy braku precyzyjnych kategorii analizy współczesności, właściwego zresztą nie tylko folklorystyce, ale również etnologii. Nie zawsze tradycja - dziedzictwo, związanc z przeszłością odróżniane jest od tradycji - wartości, związanej bardziej z teraźniejszością. Folklor występujc w pracy raczej jako dziedzina kultury, chętnie wiązana z kulturą ludową a rzadziej jako aspekt kultury, niezależny od czasu i granic kultury, choć o "folklory- �260 stycznym aspckcie" mówi podtytuł pracy. Na koniec uwagę moją zwróciła pewna niekonsekwencja w próbach przyjęcia podmiotowego podejścia w badaniach. Autorka kilkakrotnie wc wstępnej części pracy odwołujc się do "folklorystycznego automodelu rodzinności", którego przedstawienie potraktowane zostało jako cel pracy. Po to aby zrekonstruować taki model nic wystarcza gromadzić i prezentować informacje, których udziela "rodzina o sobie". Taki własny obraz grupy musi bowiem stanowić również pewną całość, zbudowaną na podstawie przyjmowanego przez grupę systemu wartości, ponadto winien być chroniony w trakcie jego odtwarzania przed interpretacjami badacza. Do podmiotowej analizy np. nic należy dość nieoczekiwane wyjaśnienie przez badaczkę wzrostu wśród młodych zainteresowania dziejami rod/jny: "Wydaje się, że wyrosło ono na gruncie wzmożonej chęci poszerzenia swej wiedzy na temat przeszłości historycznej Polski" (s. 137). Przydatność materiałów i metod analizy stosowancj przez folklorystę dla hadal] nad kulturą rodziny została w książce udowodniona. Z zainteresowanoem zatem można oczekiwać następnych prac T. Smolińskiej, zapowiadającej poszerzenie zakresu analizy i wykorzystanic w studiach nad rodziną nie tylko folkloru slownego ale również integralnie z nim potraktowanych materiałów dotyczących zwyczajowości i obrzędowości rodzinnej. ZhirJl1icw Jasiewic: Włodzimierz Piątkowski, Jagoda Jezior, Rafał Ohme, Listy i/o Kaszpirowskieyo. rzel1ie socjologiczl1e, Wydawnictwo Marek Łoś, Lublin 1993, ss. 143. Spoj- Przedstawiana książka dotyczy tematu fascynującego: tcgo, co zwykło się w skrócie nazywać "fenomenem Kaszpirowskiego". Ów "fenomen" to tylko jeden, choć z pewnością najhardziej spektakularny, spośród licznych przypadków różnych nickonwencjonalnych psycho- i bioenergoterapeutów, zdobywających sobie w naszym kraju mniejszą lub większą, przelolI1ą lub bardziej trwahl popularność. Jest to ważne zjawisko społeczno-kulturowe, które zresztą można obserwować również w innych krajach, i nie powinno umykać uwadze badaczy. Stykamy się z nim w życiu codziennym i może właśnie dłatego tak trudno jest przeanalizować je naukowo, uwalniając się od emocji. O Kaszpirowskim słyszał chyba każdy, napisano o nim wiele, czasem krytycznie, częściej w tonic apologetycznym, nikt jednak dotąd nie pokusił się o dokonanie rzetclncj, antropologicznej cz.y socjologicznej analizy jego działalności i przycz.yn tak wielkiej, jeszczc do niedawna. popularności. Pierwszą taką, i to udaną próbą, jest omawiana książka, przygotowana przez Włodzimierza Piątkowskiego z Zakładu Socjologii Medycyny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Luhlinie i jego współpracowników. Praca opatrzona jest krótkim posłowiem rcd. Haliny Aczkasowej, która zainicjowała i realizowała w latach 1990-1992 cykl telewizyjnych programów z dr. Anatolijem Kaszpirowskim. W. Piątkowski, socjolog medycyny, już od dłuższego czasu prowadzi systematyczne badania nad leczeniem niekonwencjonalnym; jest m.in. autorem ważnej i interesująccj książki Spotkania z inną medycyną. Listy do Kaszpil'owskiego to książka przejrzyście opracowana, składająca się z dość obszernego wstępu i trzech rozdziałów, przedstawiających kolejno: prohlemy metodologiczne, analizę statystyczną materiału oraz wybór listów telewidzów do terapeuty. "Wstęp" jest właściwie charakterystyką postaci Kaszpirowskiego, jego szczególnych cech osobowości i metody terapeutycznej, ujętą na szerszym tle społecznym. Autor analizuje czynniki, które sprawiły, że Kaszpirowski stał się na początku lat 90. jedną z najpopularniejszyeh postaci kultury masowej w Polsce. Zwraca uwagę na specyficzny splot okoliczności politycznych i gospodarczych związanych z okresem transformacji ustrojowej oraz na wsparcie "potężnego medium" - telewizji, która uczyniła z niego gwiazdę, idola publiczności (uosobiającego zarazem, jak trafnie zauważa �261 Piiłtkowski, j..:d..:nz mitów kultury masowej - lekarza-supermana). Autor stwierdza, że, wbrew opiniom, telcterapia Kaszpirowskiego odbiega od klasycznej psychoterapii, zawiera jedynie niektóre jej elementy. Natomiast w recepcji społecznej jest Kaszpirowski powszechnie traktowany jako bioenergoterapeuta, choć sam konsekwentnie przeciwstawia się włiłczaniu jego metod IN obręb medycyny nickonwencjonalnej. Niemniej, W. Piątkowski wskazuje na szereg pokrewnych technice Kaszpirowskiego metod lecznictwa niekonwencjonalnego stosowanych w Europie Zachodniej i w USA. Niezależnie jednak od kwestii zaszeregowania telcterapii i jej propagatora, najważniejszym problem..:m badawczym dla przedstawiciela nauk społecznych pozostaje fenomen ogromnej popularności terapeuty z ukraińskiej Winnicy i to podkreśla wyrażnie autor książki. Prezentuje walory perspektywy socjomedycznej, która może ujawnić przyczyny tego zjawiska, ukazując je w szerokiem kontekście stanu społecznej służby zdrowia w Polsce i społecznego odbioru tej sytuacji, w dużej mierze wpływającego na obecną popularność praktyk niekonwencjonalnych specjalistów oraz samoleczenia. Autor wybrał interesującą metodę badawczą - analizę treści listów telewidzów, skierowanych do dr. Kaszpirowskiego. Był świadom - jak wynika z rozważań metodologicznych problemów związanych z przyjęcicm tej perspektywy. Wskazuje na nikłe dotychczas zainteresowania socjologów tego typu żródłami i brak "teorii listu". Tym bardziej warte są uwagi interesujące rozważania W. Piątkowskiego na temat specyficznych cech tego materiału, perspektyw i ograniczeń ich badania. Autor wskazuje m.in. na brak możliwości wpływu badacza na formę i zakres informacji zawartych w listach (tę właściwość podzielają zresztą listy z innymi typami materiału zastanego). Stąd wynika niemożność przeprowadzenia pełnej analizy statystycznej. np. w odniesieniu do wyks/.tałcenia autorów listów (nic podało go 92,7% osób), wieku (brak danych o 58,8'~. osób), czy efektów teleterapii (35,9% autorów nie podało na ten temat informacji). Warto również porównać przytoczone w książce wyniki badań OBOP z rezultatami analizy listów. Okazuje się, że tylko 3% ankietowanych przez OBOP uznało, że seanse Kaszpirowskiego miały pozytywny wpływ na ich organizm. Natomiast 50,2'10 autorów listów stwierdziło poprawę swego stanu zdrowia, łącznie w 80,6% przypadków chorób. Tak duża różnica wypływa zapewnc z faktu, że listy skłonni Sił pisać raczej ci, którzy odczuwają pozytywny efekt, niż ci, którzy nic dostrzegają żadnych skutków teletarapii, bądź też skutki negatywne (tych ostatnich było tylko 2%,). Jak wynika z analizy statystycznej, aż 78,8% autorów listów stanowią kobicty (z ogólnej liczby przeanalizowanych 1907 listów, które nadeszły do telewizji w ciągu 1990 roku). Ten fakt, 1,",,<lI1Y z ogólnie obserwowanym zjawiskiem przewagi kobiet wśród klienteli specjalistów mcdyc:",) komplementarnej, wymaga wnikliwych badań, ponieważ, jak stwierdza autor, "ws/.ystkie Inalll: interpretacje (... ) są tylko po części przekonywające" (s. 134). Najobszerniejsza część pracy - rozdział III., zatytułowany tak, jak cała książka: "Listy do Kaszpirowskiego", zawiera wybór listów, ilustrujących najlepiej (zdaniem autorów) omawiane problemy. Listy podzielone są na trzy główne zespoły: prezentujące odczuwane skutki terapii, próby interpretacji "fenomenu Kaszpirowskiego" i wrażenia doznawane podczas seansów. Największą grup!; listów - opisujących efekty teleterapii - uporządkowano według rodzaju tych efektów (pozytywne, brak efektów leczenia i pogorszenie stanu zdrowia). Najliczniejsze listy, a mianowieic te, którc opisują pozytywne skutki telcseansów (zajmują one aż 45 stron książki), zostały posegregowane według rodzaju chorób czy dolegliwości. Podstawą był sporządzony przez autorów klucz kodowy, I. zastosowaniem nazw chorób (czy grup chorób) przyjętych w międzynarodowej klasyfikacji chorób WHO. Jednak napotykamy w układzie listów także takie oznaczenia (,.choroby naczyniowe", "choroby oczu"), których nie ma w przytoczonym w rozdziale I. kluczu kodowym. Ponadto, w wydzielaniu poszczególnych jednostek tego klucza, ujętych pod nagłówkiem "Rodzaj dolegliwości", widoczne są pcwne niekonsekwencje. Do "rodzajów dolegliwości", oprócz np. "chorób układu krążenia", zaliczone zostały również takie jednostki. które logicznic należą raczej do efektów terapii, np. "zanik blizn", "ciemnienie włosów", �262 "porost włosów", czy "rzucenie palenia". łnncgo rodzaju problem klasyfikacyjny wiąże się z faktem, że listy z reguły nie były monotematyczne, zazwyczaj dotyczyły kilku różnych zagadnień i wymieniały różne choroby trapiące ich autorów. To stawiało przed autorami książki trudne zadanie wyboru dominującego w liście tematu - każdy list mógł być z założenia przyporządkowany tylko jednej kategorii szczegółowej (poprawność metodyczną zapewniało równoległe kodowanie listów przez 3 osoby). Wydaje się, że przyjęte rozwiązanie jest słuszne; inaczej trzeba by dzielić każdy list na drobne fragmenty i zamieszczać je czasem kilkakrotnie. w różnych miejscach. Autorzy książki w rozdziale I. zapowiadają podejście przede wszystkim jakościowe do badanego materiału. Ze względu na jego specyfikę, analiza ilościowa ma tu mniejsze znaczenie. Jednak zawarta w pracy analiza jakościowa pozostawia pewien niedosyt. Oddzielny rozdział dotyczy materiału statystycznego, toteż czytelnik oczekuje, że po obszernej prezentacji wyboru listów znajdzie również rozdział poświęcony jakościowej analizie materiału. Tymczasem napotyka jedynie zakończenie, lakonicznie podsumowujące wyniki badań nad listami, łącznie z danymi uz.yskanymi przez autora z wywiadów i materiałami zebranymi przez OBOP. Poza tym nawiązania do treści listów, także łącznie z danymi z innych źródeł, znajdujemy w części wstępnej pracy. Wydaje się, że książka zyskałaby dużo, gdyby oddzielny jej rozdział zawierał wnikliwą analiz.ę jakościową "materiału listowego". Niemniej, książkę czyta się z wielkim zainteresowaniem i podziwem dła autorów, którzy podjęli się bendyktyńskiej iście pracy - kodowania, kłasyfikacji i opracowania materiału zawartego w ogromnej liczbie listów. M usieli przy tym samodzielnie pokonywać piętrzące się przeszkody, nie mogąc korzystać z żadnych wzorów krytycznych analiz socjologicznych zbiorów listów. Praca wykazała, że zastosowana metoda może być bardzo owocna w badaniach nad stanem świadomości społecznej, także w zakresie stosunku do niekonwencjonalnych metod leczenia. Książka może zainteresować nie tylko specjalistów, ale takżc każdcgo "zwykłego" czytelnika, który znajdzie w cytowanych listach przcjmujący wyraz ludzkiego cierpienia, nadziei, a nieraz takżc wielkiej radości z odzyskania zdrowia i ogromnej wdzięczności dla dr. Kaszpirowskiego, nazywanego uzdrowicielem, "genialnym Anatolijem", a w jednym z listów "posłańcem z gwiazd". DlInllla Kraków. duli, Kraków Przestrzenie kulturowe, Penka/a-Gaw{'cka pod red . .I. Bujaka, A. Zambrzyckiej-Steczkowskiej i R. Go- 1993, ss. 139, ił. Prezentowany tom szkiców z zakresu antropologii miasta, rezultat współpracy krakowskich historyków i etnologów, ukazał się z poważnymi perturbacjami. Przedwczesny zgon dwojga redaktorów opóźnił wydanie oraz, jak można sądzić ze wstępu autorstwa R. Goduli, która ostatecznie przygotowała całość do druku - uniemożliwi! peine zrealizowanie wstępnej koncepcji. Jakkolwiek było, sądzić należy przedstawiony czytelnikowi rezultat, a nie zamierzenia. Zainteresowanie krakowskich badaczy Krakowem, jego kulturą i mieszkańcami, dało się już zauważyć od kilku lat. Próby zastosowania etnograficzno-ctnologicznego aparatu analitycznego do kwestii miejskich, zwłaszcza miasta tak bogatcgo w historię i różnorodnego pod względem kulturowym, jak Kraków daly - jak można się było spodziewać - intcresujące rezultaty'. Do początkowych zainteresowań folklorem miejskim, miejską obrzędowością, zagadnieniami kontaktów miasto-wieś podmiejska, doszła obecnie kwestia miejskiej przestrzeni . .lej właśnie, kulturoI Zob. "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace etnograficzne" z. 26: 1987. red. j.w.; także: "ZNUJ. -Kunachowicz. Prace etnograficznc" z. 2i. 19H6 pod red. J. Bujaka oraz ..Z UJ. Prace etnograficzne" z. 23: 19H7 pod red. A. Zambrzyckiej- �263 wemu wymiarowi istotnych dla miasta i jego mieszkańców miejsc, poświęcony jest, w przeważająceJ części, prczcntowany tom. Gros artykułów poświęconych jest krakowskiemu Rynkowi, który będąc jednym z największych placów Europy. spełnia! w swoich ponad siedemsetletnich dziejach rozmaite funkcjc. O politycznych funkcjach Rynku traktuje artykul M. Rożka Forum regale. Rynek krakowski jako miejsce wydarzeń polityczl1ych (X I V-X V I I I wiek); o obrzędowych z kolei B. Pilichowska (Rok ohrzędowy na krakowskim Rynku w minionych stuleciach); o komunikacyjnych J. Duda (Komul1ikac.ljna jilllkcja Rvnku Gltiwne{fo w Krakowie); ekonomiczne zaś omawia J. Bieniarzówna (Krakowskie taryi w dawnych wiekach). Lektura tych prac każe schylić czoło przed erudycją autorów, ale jednocześnie skłania do wniosku, że, po picrwsze, zaprczentowali oni typowo "historyczne" artykuły, nie zawierające wcale, lub minimalne ilości, "etnologicznego" spojrzenia na problem, oraz, po wtóre, że są one także ..historyczne" w tym sensie, iż zajmują się generalnie przeszłością, na uboczu pozostawiając zjawiska występujące współcześnie. W zasadzie poza pewnymi próbami uwspółcześnienia wywodu, widocznymi w artykułach J. Dudy i B. Pilichowskiej, pozostałe stanowią kompilację godnych uwagi faktów historycznych, niejako wstępny material do etnologicznych analiz. Są niewątpliwie cennym, ale zaledwie tłem. zbiorem faktów, które dopiero należałoby poddać etnologieznej analizie. Podobny zarzut, przy wszystkich nic podlegających kwestii zaletach, postawić można pracy J. Kracika (SllIropolski Kleparz - targ w lokall1ej kulturze społecznej). Z. Szromba-Rysowa w artykule Tar!l0wisko SliIrv Kleparz - elf/ogra[lczna perspektywa badawcza precyzyjnie ukazuje atrakcyjność etnograficzno-etnologicznego podejścia do problematyki przestrzeni miejskiej - tu w odniesieniu do jednego z najbardziej znanych i ważnych miejsc targowyeh miasta. Zarysowanie owej badawczej perspektywy nie oznacza jednak jeszcze, iż została ona zastosowana. Na to przyjdzie jednak zapewne poczekać. Z kolei z opracowania E. Fryś-Pietraszkowej (Kraków a wsie podmiejskie w rela,jach etnograficznych sprzed .IlU lat), w którym zaprezentowany został interesujący material etnograficzny, od lat oczekujący w zaciszu archiwum na skutecznych interpretatorów, wynika jasno, iż kontakty miasto-wieś owocowały między innymi powstawaniem istotnych kulturowo "miejsc zderzenia". Ich etnologiczna analiza mogłaby wiele, jak mi się zdaje, wnieść do zrozumienia istoty wzajcmnych wpływów, splotu harmonii i konfliktów w procesie kontaktów między mieszkańcami K rakowa a ehłopami z podmiejskich wsi. Odnoszę wrażenie, że prawdziwie udaną próbą zastosowania pojęciowego aparatu etnologii do analizy kulturowej przestrzeni miejskiej jest zamieszczony w tomie artykuł D. Gut Nowa HUla w .~wiad(/m(),vci jej mieszklll;niw. Autorka usilowała, z interesującym skutkiem, dotrzeć do .,struktury przeżywanej" micjskiej przestrzeni, mając tu na myśli "całą sferę wyobrażeń i mitów, naroslych wokół samego miasta i rozgrywających się w nim wydarzeń". Efekt byłby zapewne jeszeze pełniejszy, gdyby autorka oparła swoje wnioski na bogatszym materiale analitycznym, zwłaszcza już publikowanym 2 Oceniając gener<t1nie krakowski tom studiów na temat przestrzeni miejskiej stwierdzić można, iż wi,,:ccjobiecujc, niż daje, przynajmniej jeśli chodzi o etnologoczne analizy. Jest raczej cennym do nich wstępem, ukazujc perspektywy wspólnych badań historyków i etnologów, stanowiąc dowód na atrakcyjność tej problematyki dla obu partnerów. Mniemać zatem można, że następne publikacje b,,:dą dowodem nie tylko godnej uwagi mody na temty z zakresu antropologii miasta - tu: właśnie Krakowa - alc przede wszystkim staną się prezentacją oryginalnych osiągni,,:ć z tego zakresu. Ryszard :! Zoh. opracowanie roku J. Mikuło\Vski nutcriałtl\\' z inicjatywy Pomorski. Kwl../m' w Iwszej pllmiró, pokonkursowych: Oddziału Krakowskiegt) konkurs Biblioteka Krakowska nr 127, Kraków pod hasłem .,Czym był i czym jest dla mnie Kraków" Polskiego Towarzystwa Socjologicznego. Kantor 1991. Jest lo naukowe został ogłoszony w 1969 �264 Marian M o r a wczy 11 s k i, Rzeź ss. 192, ok, 50 il. 1846 r., DChic(l, Pilzno, TUr/ulw i okolice, Tarnów 1992, Są wydarzenia w polskich dziejach, których wspomnienie zawsze wywolywać będzie emocje. a których interpretacje i oceny różnić się będą w zależności od pochodzenia, poglądó\\ społecznych, wizji dziejów i - generalnie - światopoglądu jednostki dokonującej oceny. Czasem także od temperamentu i wrażliwości. Rzecz jasna, nie powinno to dotyczyć historyka, od niego wymaga się obiektywizmu. Ale przecież i on jest tylko człowiekiem. Jednym z najbardziej bolesnych zdarzeń w polskieh dziejach jest galicyjska rabacja 1846 roku. Kilka krwawych dni mroźnego stycznia tamtego pamiętnego roku, kilka powiatów objętych zaburzeniami - chłopską ruchawką; może tysiąc zabitych przedstawicieli stanu szlacheckiego, rabunki i gwałty, a w ich rezultacie - narodowy szok. Publicystyka i sztuka przez dziesięciolecia żywiły się tym tematem, żyła nim także wieś galicyjska, żywe wspomnienia o rabacji utrzymywały się do niedawna. Także niejeden historyk zyskał poklask albo cięgi za sposób w jaki ukazywał źródła, przebieg i sens owej krwawej łaźni. Kaznodzieje - zarówno świeccy jak i duchowni gromili wady narodowe, posługując się przykładami z tamtych dni. Był to temat zawsze niepokojąco aktualny, pozwalający - przez swoją niejasność i złożoność motywów działających w 1846 roku stron - uzasadnić sprzeczne niekiedy poglądy i opinie. A dziś? Czy dziś warto jeszcze wracać do tamtych wydarzeń? Czy są jakieś powody, dla których należy przypominać ofiary i ich katów'? Czy są jakieś względy, które winny skłaniać współczesnego Polaka do rozpamiętywania klęski zgotowanej przez austriackiego okupanta szlacheckiemu powstaniu, przeciw którym skierowano sprawiedliwy acz ślepy gniew polskiego ludu'? Czy to, co się wtedy stało, to tylko wybryk historii, czy prosta a tragiczna konsekwencja nieporozumienia między ludźmi z dołu i szczytów społecznej drabiny? A może wręcz reguła w naszych dziejach, konsekwencja połączenia pobożnych życzeń typu "iakoś to będzie" z brakiem organizacji? Podobne pytania można stawiać w nieskończoność, jedno jest pewne, zainteresowanie rabacją wciąż istnieje, a nowe na jej temat prace, nie tylko historyczne, mogą liczyć na zainteresowanie. Tak też będzie zapewne w przypadku książki historyka - ale historyka literatury - Mariana Morawczyńskiego zatytułowanej lakonicznie Rzeź 1846 r. Jest to drobiazgowa opowieść o pamiętnych wydarzeniach na obszarach dotychczas uznawanych za marginalne: we wsiach na wschód od Tarnowa, szczególnie w okolicach Dębicy. Autor w zasadzie nie wnosi nowych informacji, porządkuje znane dotychczas, pewne relacje uściśla, inne podaje w wątpliwość. W sumie, z punktu widzenia wiedzy o wydarzeniu, niewiele. A jednak czyta się tę książkę z wielkim zainteresowaniem, nawet wbrew jej wadom: chaotycznej miejscami narracji, niejasności wywodów, czasem zbytniej skłonności do uogólnień. Czytamy pracę Morawczyńskiego nie tylko z zainteresowaniem, ale również z bólem i z jakimś niejasnym a dojmującym uczuciem jej aktualności. No cóż, to chyba nieuniknione, że czytelnik przejmuje się ładunkiem dydaktycznym jaki niesie w sobie wspomnienie galicyjskiej rzezi. Bo czyż nie jest tak, że dzielenie społeczeństwa na lepszych i gorszych, tych myślących i rządzących, i tych od czarnej roboty, że patriarchalizm połączony z niesprawiedliwością, mogą prowadzić prostą drogą do wybuchu niekontrolowanego gniewu. Tak jest i tak zapewne zawsze będzie, a kto o tym zapomina, czyni wielki błąd. A austriackie machinacje, perfidne szezueie brata na brata. te judaszowe srebrniki wypłacane przez obcych Polakom za polską krew - jak to się ma do poruszanych kwestii'? Owszem. ma się bezpośrednio i najboleśniej, bowiem podobne działania mogą mieć miejscc jedynie wtedy, gdy brak porozumienia, prawdziwego, a nie tylko deklarowanego bratcrstwa, wtedy gdy brak wspólnoty interesów, wzajemnego szacunku i tolerancji między ludźmi. Tego właśnie w tragiczny sposób zabrakło w Galicji w 1846 roku i dlatego polała się obficie polska krew. Brakło, tam gdzie winien się był znaleźć, rozumu, przenikliwości, brakło solidaryzmu narodowego i dlatego w ową lukę - �265 przepaść mil;dzy wiejskim ludem (któremu nie danym jeszcze było poczuć się narodem) i szlachtą - mając,! się za naród, mógł wcisnąć sil; wróg. I wygrał, choć nic na długo. Myślenie o rabacji wbrew pozorom nie jest dziś,jak sądzę,jalowe i anachroniczne, to po prostu myślenie o źródłach nieporozumierl społecznych i sposobach przeciwdziałania im. To myślenie o tym, jak trudne, a czasem wręcz niemożliwe bywa owo przeciwdziałanie, a także i o tym, że zbrodnia rodzi się cZl;sto I.arówno z arogancji jak i z ignorancji. Oby przebogatej lekcji wypływającej z galicyjskiej rzezi nic trzeba już było nigdy na nasl.ej ziemi przerabiać. Książka M. Morawczyńskiego wartościowa sam;'kW sobie, I.yskuje jeszcl.c, gdy?, budzi w czytelniku ważne i aktualne pytania i wątpliwości. Ryszard Kantor Maria P a rad ()w s k a, Wkład Polaków w rozwój cywilizacyjno-kulturowy Ameryki Lacińskiej, Wydawca: Komisarz Generalny Udziału Polski w Wystawie Uniwersalnej EXPO '92 w Sevilli, Wydawnictwo "Warsawa", Warszawa, bez roku wydania, ss. 297, indeks nazwisk. Wydawca: Komisarz Generalny Udziału Polski w Wystawie Uniwersalnej EXPO '92 w Sevilli nie miał szczęścia do redaktora ani oficyny wydawniczej. Odbiło się to najakośei książki, a głównie na niestarannej korekcie, pozostawieniu fragmentu strony niezadrukowanej (ślad ingerencji cenzury?), wadliwym zszyciu arkuszy (mały margines wewnętrzny utrudnia lekturę), a przede wszystkim niestarannym indeksie nazwisk (nie zdołano np. ustalić imienia Kolumba; szczęście, że Autorka podała w tekście imię Mickiewicza, bo już rozwiązanie pierwszej litery imienia Lelewela okazało się nicwykonalne), Zapewne równie? z winy redaktora pierwsze zdanie "Wstępu" rozpoczyna się słowami: .,Pil;ćsetna rocznica odkrycia Ameryki przez Kolumba, przypadająca na rok 1992 [.. .]" (s. 3), jest nieprecyzyjna. Wiemy przecież, że mieszkańcy Azji do Ameryki docierali przed 1492 rokiem. Wykopaliska archeologiczne dowodnie potwierdziły także pobyt mieszkańców Europy na kontynencie amerykańskim przed tym rokiem. Mil;dzy innymi dlatego rocznicę pierwszej wyprawy Kolumba do Indii obchodzono pod hasłem "Spotkanie Dwóch Światów". Z powyższych uwag wnosić można, że recenzowana książka jest typowym tworem - jak to mawiał Kazimierz Wyka - "jubileatyzmu", podobnie jak tablica na gmachu "Wspólnoty Polskiej" w Warszawie poświl;cona Ignacemu Domeyce, ufundowana w 1992 roku przez Komitet Polski ,.Spotkania Dwóch Światów", na której w brązie odlano błędną datę rektorstwa wybitnego Polaka w Uniwersytecie w Santiago de Chile t. Tak jednak nie jest. Maria Paradowska nawiązując świadomie do rocznicy ważnej odkrywczo wyprawy Kolumba, nie dała się zupełnie zepchnąć na pobocza "jubileatyzmu", narzucone przez nie przygotowaną do tego typu publikacji oficynę wydawniczą. Jej książka jest pionierską monografią problemu, przedstawioną w formie popularnej. Uważny czytelnik książki Marii Paradowskiejjest pełen podziwu dla trudu Autorki. To prawda, że nie miała ona warunków do przeprowadzenie kwerendy archiwalnej (nawet w Polsce) i pisząc swe dzieło oparła się głównie na pamiętnikach oraz literaturze popularnonaukowej. Mimo to przedstawiony obraz, dotyczący zwłaszcza XIX i początku XX wiekujest bardzo interesujący. Okazuje się, że Autorka zdołała zebrać więcej danych niż to uczyniono w ogłoszonej w 1983 roku pod redakcją Marcina Kuli ksi"żce Dzieje Polonii IV Ameryce Łacińskiej. Historiajest chybajcdyną dziedziną, gdzie miłośnicy badań przeszłości mogą, mimo braku warsztatu, inspirować badania profesjonalistów. Maria Paradowska uzyskała lo prezentuj,!c głównie informacje z zakrcsu historii nauki i techniki. Rzeczowość przckazu w książce Marii Paradowskiej ulega zachwianiu w relacjach dotyczących Polaków w Ameryce Łacińskiej po drugicj wojnie światowej. Tu już nie wystarczy oczytanie l Autorzy tekstu na tej tahlicy zapewnie nic wiedzieli, że istnieje książeczka Aliny Szwejccrowej pt. /gnac.v Domeyko, wydana w 1975 roku z poprawnie zestawionym kalendarium. Domeyko nic był rektorem w latacb 1857·1873 tylko 1867-1883 (w latach t852- t 867 sprawował funkl:ję delegata rZ'-ldu do .spraw reorganizacji uczelni). �266 w mniej lub bardziej łatwo dostępnych publikacjach. Polityka pozyskiwania po 1945 roku literatury zachodniej zdecydowała, że kwerenda w krajowych bibliotekach niewiele daje. Analiza licznych relacji podróżniczych, drukowanych niemal masowo po 1956 roku; daje wyniki niekiedy trudne do weryfikacji. Bardziej wiarygodna jest literatura spccjalistyczna, która jednak umknęła uwadze Autorki. Zwracam uwagę, że Instytut Nauk Geologicznych PA N prowadzi l na Kubie przez 15 lat badania stacjonarnc, uwieńczone ważnymi publikacjami (w tym mapy kopalin mineralnych). Autorka w zasadzie pominęła również krąg badaczy skupiony wokół redakcji "Estudios Latinoamericanos" z Instytutu Historii PAN. Wielu z tych autorów prowadziło kwerendy w archiwach i bibliotekach Ameryki i dysponuje dużym zasobem informacji o udziale Polaków w rozwoju cywilizacji Ameryki Łacińskiej. Brak informacji na ten temat w książce Marii Paradowskiej zdaje się wskazywać, że praktycznie nie ma kontaktów z historykami z tego kręgu (tzn. Instytutu Historii PAN), a ponadto nie korzysta z retrospektywnych i bieżących bibliografii historycznych, geograficznych i geologicznych. Recenzowana książka, poza "Wstępem" i "Zakończeniem" składa się z dziewięciu rozdziałów prezentujących zebrany przez Autorkę materiał w układzie chronologicznym i przedmiotowym. Pierwszy z tych rozdziałów dotyczy działalności Polaków w Amcryce w XVI-XVIII wieku. W siedmiu kolejnych nakreślono szerzej działalność naszych rodaków w różnych dziedzinach: rolnictwie, technice, badaniach przyrodniczych (geologicznych, zoologicznych, botanicznych). wojsku, odkryciach geograficznych i pracach etnograficznych itp. Ostatni rozdział dotyczy działalności w różnych dziedzinach życia społec7.eństw: naukowej w uniwersytetach i instytutach badawczych, lekarskiej, posługi duszpasterskiej, kulturalno-oświatowej, życiu politycznym i artystycznym oraz "w innych dziedzinach życia" (dotyczy to przeważnie prowadzących przedsiębiorstwa i zakłady przemysłowe). Taki układ treści powoduje, że niektóre informacje o dokonaniach wybitnych badaczy powtarzane są w różnych rozdziałach. Zawsze jednak prezentowane s,! one w innym kontekście. przez co czytelnik mniej zorientowany - a przecież do nich Autorka adresowała sw'! ksi,!żkę stopniowo wciąga się w zawiłe problemy Polonii latynoamerykańskiej. Spccjaliści nie zawsze są w stanie akceptować niektórych szczegółowych przekazów Marii Paradowskiej. Ograniczę się do podania kilku informacji o gcologach: Ignacy Domeyko: studiował w Oddziale Nauk Fizycznych i Matematycznych a nie "wydziale fizyczno-matematycznym" (s. 99); w 1838 roku przybył do Coquimbo a nie La Sereny (s. 100) osady, od której już wtedy przyjął nazwę pobliski port; rektorem był do 1883 roku, a nie "do wyjazdu z Chile" (s. 199), gdyż wyjechał w 1884 roku. Ważniejsze są jednak pominięcia: brak charakterystyki dokonań Domeyki w górnictwie, prawodawstwie, meteorologii, balneologii i innych dyscyplinach. Dodam do tego pewną ciekawostkę. Otóż zaraz po przyjeździe Domeyki do Coquimbo omal nic doszło do zerwania umowy. Tę wprawdzie firmował rząd, ale opłacali właściciele kopalIl, którym przybysz miał podać sposób na pozyskanie srebra z wykopanych zwałów rudy ołowianej. Z największym trudcm udało się Domeyce przekonać administrację prowincji, że czynność ta wymaga większego zesołu fachowców, a tych musi wykształcić. Z oporami przyjęto jego perswazjc, a z czasem wydawano nawet w La Screnie napisane przez niego podręczniki. Z żalem żegnano go w Coquimbo, gdy opuszczał to miasto. Wahał się z decyzją wyjazdu do Francji, głównie nie chcąc uczestniczyć w jałowych sporach emigracji. Dlatego przyjął propozycję pracy w stolicy Chile. Inny bohater książki Marii Paradowskiej: Józef Siemiradzki. Charaktcrystyka lego opiekuna polskiej emigracji do Ameryki Południowej została przedstawiona poprawnic, a szczegóły dotyczące dokonań geologicznych kumuluj,! błędy poprzcdników. Na s. 110 Autorka piszc: "Jeden ze słowników brazylijskiego Jnstituto Historico, w tomic I, na stronic 907, nazwał Józefa Siemiradzkiego "najwybitniejszym geologiem tego kraju" (to jest Brazylii). Informację tę poda! Józef Retinger w książce Polacy w cywilizacjach obcych dIJ krJ/Jcu X l X wieku (nb. tytuł niew!aściwie zapisany, podobnie jak i bibliografii, gdzie zresztą nic uwzględniono edycji tej książki z 1991 roku). Pomińmy precyzję cytowanego tekstu. Rzccz w tym, ŻC Siemiradzk i prowadził badania �267 geologicznc w Brazylii raczcj przygodnie i - choćby z tego względu - jego dorobek nie był tak znaczący, jak stale pracujących w tym kraju geologów niemieckich. Podczas pisania ksi"żki moi.na było także precyzyjniej określić dokonania Ernesta Malinowskiego w Peru, a I.właszcza jego udział w budowie kolei transandyjskiej. Wiele o tym twórcy pisał w ostatnich latach Bolesław Orłowski (do artykułów tych nie dotarła Autorka), a najnowsze dane zawarł w książce wydanej w 1992 roku Osiągnięcia inżynierskie Wielkiej Emigracji. Z treści tych opracowań, opartych m.in. na żródłach północnoamerykańskich, wypowiedzi Władysława Klugera (cytowane przcz Autorkę) są nicco przejaskrawione. Uwagi powyższc zdają się wskazywać, że książka Marii Paradowskiej, przed kolejną edycją, musi być starannie zweryfikowana przez specjalistów z różnych dziedzin. Dotyczy to przede wszystkim spraw związanych z udziałem Polaków w rozwoju cywilizacyjnym i kulturalnym Ameryki Łacińskiej przed 1939 rokiem. Okres póżniejszy właściwie należy napisać od początku. Podane przez Autorkę informacje dotyczące ostatniego półwiecza są bowiem zestawione z pominięciem dokonań najważniejszych (jak choćby brak danych o pracach badawczych Instytutu Nauk Geologicznych PAN). Zwracam uwagę na niektóre z pominięć: I. Przez wicie lat Kuba stanowiła miejsce pracy polskich przyrodników. Obok geologów zwracam uwagę na studia zoologiczne Bronisława Wojciecha Wołoszyna z Instytutu Zoologii Systematycznej i Doświadczalnej PAN z Krakowa oraz geomorfologiczne Mariana Puliny z Uniwersytetu Śląskiego; 2. Udział polskich ekspertów geologów w badaniach złóż kopalin mineralnych w Chile (m.in. prace prowadzili profesorowie Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie; na miejscu towarzyszyli im Chilijczycy, absolwenci tej uczelni) oraz w Brazylii (badania z ramienia przedsiębiorstwa usługowego); 3. Uczestnictwo w kongresach międzynarodowych, dokumentowane zwłaszcza przez geologów poważnymi sprawozdaniami; 4. Wyprawy badawcze, zwłaszcza do Peru i Chile, organizowane m.in. przez Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi (dokumentowane nawet wydawnictwami po hiszpańsku), Polskie Towarzystwo Studiów Latynoamerykanistycznych i wiele, wiele innych; 5. Prace okresowe profesorów uczelni i instytutów polskich jako wykładowców w wyższych zakładach nauczania w różnych krajach Ameryki Łacińskiej (m.in. Wiesław Szlenk wykładał matematykę w Meksyku, a Maciej Suffczyński fizykę w Wenezueli; Danuta Kosmowska-Suffczyńska towarzysząc mężowi prowadziła badania geologiczne); 6. Wśród Polaków, którzy wyemigrowali z kraju i osiedli w Stanach Zjednoczonych AP badania geologiczne złóż surowców mineralnych oraz ogólnych problemów tektoniki w Ameryce Środkowej i Południowej prowadzil na większą skalę Jan Krasoń. Rejestr tych uwag możnaby z pewnością potroić. Wymieniając je starałem się raczej wskazać na kierunki uzupelnień niż na braki dotychczasowego opracowania. Książka Marii Paradowskiej powstała w wyniku zapotrzebowania społecznego. Jej nakład właściwie nie trafii do księgarń w kraju. Jest więc potrzeba wydania kolejnej, poprawionej i znacznie wzbogaconej, edycji. Jest także pilna potrzeba ogłoszenia jej wersji w języku hiszpańskim. Jeżeli wersja ta powstanie (np. przy czynnym zaangażowaniu się oficyny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego) maszynopis winicn być starannie zweryfikowany przede wszystkim przez historyków zajmujących się profesjonalnie dziejami Ameryki Łacińskiej, a następnie przetłumaczony przez iberystów o dużej wiedzy historycznej. W tej wersji należy wzbogacić część opracowania, dotyczącą udziału Polaków w rozwoju kultury i cywilizacji Ameryki Łacińskiej zwłaszcza po 1956 roku. Tu nie może być poważnych pominięć, gdyż czytelnikami książki będą przede wszystkim ludzie znający Polskę bądź przyjaźniący się z Polakami mieszkającymi i pracującymi w różnych krajach Ameryki Środkowej i Poludniowej. Wiarygodność przekazu będzie więc wyrazem nie tylko umiejętności Autorki, ale równieź informacją o poziomie nauk historycznych w Polsce. Zbigniew Wójcik �268 Zygmunt Librowicz, Polacy IV Syherii. Posłowicm opatrzyli Wrocław 1993, ss. 380 (reprint. Kraków 1884) + 51. A. Kuczyński i Z. Wójcik. Książka Polacy IV Syberii Zygmunta Librowicza wznowiona w "Bibliotece ZcsłaJica" wydana została po raz pierwszy w Krakowie w roku 1884 i, jak piszą autorzy .,Posłowia": Antoni Kuczyński i Zbigniew Wójcik, trudno dziś uzyskać bliższe informacje na temat jej czytelniczego obiegu. Podobne trudności napotkają prawdopodobnie edytorzy wydanej w 1865 roku wc Lwowie rozprawy Lucjana Tatomira Pamiętniki o Syherii. Zygmunt Librowicz pisząc swoje szkice poświ,<conc problematyce syberyjskiej wrósł już w środowisko rosyjskie, ożenił si,<z Rosjanką, był sekretarzem redakcji petersburskiego pisma "Now", nie zaniedbuj"c także drukowania w czasopismach niemieckich. Wszystko to sprawiło, że niektóre bibliografie traktują jego działalność z pewnym chłodem. Temu dystansowi sprzyjają zresztą nie tylko losy autora, ale także odmienny rozkład akcentów, który sprawił, że pełne ostrych oskarżeń Dzieje Polaków na Syberii 1 zyskały i zyskują liczniejszych czytelników. Jeśli jednak wznowienie książki Michała Janika było długiem wobec literatury polskiej, to Polacy IV Syherii mogą być pozycją, któm łatwo zyska odbiorców pośród czytelników z innych obszarów językowych, zainteresowanych dobrą eseistyką i wiedzą o kontynencie, który do dziś budzi tyleż zainteresowania ile wywołał kontrowersji. Niezwykle bogaty obszar, słabo zaludniony, opanowywany przez niezbyt liczną administracj,< rosyjską, która wyraźnie odczuwała potrzebę stworzenia zaplecza gospodarczcgo i kuturalncgo. Dodajmy także naukowego. W tych właśnie płaszczyznach ujawniła się aktywność Polaków przeniesionych na Syberię za odmowę udziału w tłumieniu polskiego powstania, zesłanych do rot aresztanckich. odnajdujących możliwość psychicznego oderwania od zesłańczej codzienności w podejmowaniu prac przyrodniczych, kreśleniu map i opisów plemion. Nic zabrakło wśród nich także skrz,<tnyeh gospodarzy zakładających warsztaty rzemieślniczc, cukicrnic i manufaktury. Przypomnijmy jednak, że większość zesłanych na Syberię stanowili potomkowie zubożałych lub wn;cz ubogich rodzin, które nie zawsze mogły udzielić najbliższym pomocy. Brak matcrialnego wsparcia należało tedy zastąpić umiejętnością dostosowania się do trudnych warunków, na czym nic zbywało potomkom zubożałej szlachty i dlatego skład socjalny Polaków na Sybcrii tak bardzo przypomina obraz społeczeństwa angielskiego w Indiach. Syberia okazuje się ponadto dla wielu miejscem refleksji, przedmiotem opisu ale także szczeblem w karierze rozpoczętej jako przymusowo wcieleni do ciężkiej służby w batalionach orenburskich leżących już poza właściwą Syberią. "Zauważono, pisze Librowicz, że pomimo ogólnego narodowcgo charakteru i bytu Polacy zamieszkali w różnych miastach syberyjskich mieli zupełnie odrębne i odróżniającc ich cechy, wady, zalety, zajęcia i sposoby zarobkowania. W Jenisejsku, pisze korcspondent "Kraju" z Krasnojarska w r. 1883 - byli oni butni, hałaśliwi, zadawalniający wszystkic swe pragnienia; w Minusińsku - hreczkosieje i hurtownicy mniej dbali o ogładę, więcej za to micli do czynienia z kredką; w Aczyńsku byli myśliwymi i po części rolnikami, gdyż dla braku spławów taniość produktów nie opłacała trudu i zachodów; w Krasnojarsku, jako stolicy urzędników i tzw. "raznoczyńców", byli urzędnikami i raznoczyńcami; w Irkucku - byli kupcami; w Tobolsku - przeważnie - trudnili się rzemiosłem itd." 2 Ci, bardzo liczni przecież w wielusettysięcznej grupic zcsłańców - ludzie pełni przedsiębiorczości, nie pozbawieni ponadto chęci ryzyka nic pozostawiali po sobie dokumentów pisanych. Zawsze jednak chętnie służyli pomocą uboższym rodakom. niezależnie od tego czy poślubili Rosjanki czy też przybyłe do nich z kraju narzeczone. Tcn lęk przed wynarodowicnicm przez małżcństwo, który skłania wiele rodzin do zawicrania małżcństw przcd wyjazdem na Sybcrie czy, szcrzcj, do Rosji, nie był zresztą zjawiskiem tak prostym i dającym się jcdnoznacznie określić. Oczywiście, z administracyjnego punktu widzenia żony Rosjanki miały prawo do żądania I M. Janik, 2 Z. Librowicz, "p. cil., s. 214-215. Dzieje Po/akow na Syberii, Kraków 1928, ss. 461 (rcprinl). �269 ochrzC7.enia dzieci w cerkwi prawosławnej. Tak też było w rodzinie Librowicza, który, zdaniem autorów posłowia, pochodzc!c /. rodziny żydowskiej był ewangelikiem. W tym miejscu pisz,!ccj nasuwaj,! si~ pewnc w;ppiiwości. Czy danc tc są zupcłnie pewne? Wyniki kwerendy przeprowadzonej przez Bolesława Szostakowicza w Sankt Petersburgu mogą budzić zastrzeżenia. Nie ma także nazwiska Librowicz w Szkicl/ch yeltl'a/oyicznych Kazimierza Reychmana opartych m.in. na Archiwach Zboru Ewangelicko-Augsburskiego i Archiwum Zboru Ewangelicko-Reformowanego3 Wydana została dot'ld tylko seria pierwsza tych genealogii, mOle badacze dziejów rodziny Librowiczów si~gn<l w przyszłości także do tych materiałów. Zagadnienic zasugcrowane przez Antoniego Kuczyliskiego i Zbigniewa Wójcika wydaje si~ bowiem ukazywać nowe pole badawcze dla zaintcresowanych zagadnieniami demografii, a właśnie ta dziedzina ma przed sobą ogromne możliwości i jcj właśnic syberystyka dostarcza tak wielu materia/ów. Dodajmy - syberystyka i rusycystyka rosyjska mająca lepiej opanowanc prace archiwalne a także szersze horyzonty. Sprawa sposobu wrastania w nowe środowisko lub, znacznie trudniejsze, próby uczestniczenia w dwu narodowościach S,! niejednokrotnie sprawą niezwykle skomplikowaną ale też w ciągu ostatnich wieków nieuchronną. Przykładem mogą być losy Aleksandry Żeromskiej4, siostry pisarza, która wyszła za mąż za Rosjanina. Ale przecież nic był to przypadek odosobniony i nic dotyczył tylko Polek. W swej bardzo współczesnej książce Wyrwane strony Józef Czapski notuje słowa zasłyszane od swego wuja Meyendorffa: "Należał on do rodziny bałtyckiej. W tych bałtyckich rodzinach jcdyną dost~pną karicrc; otwicrała Rosja. Pami.,:tam, jak wuj mi powicdzial: »Ty nie wyobrażaj sobie, że twoje babki i prababki były zawsze takie kulturalne. Sicdziały w swoich starych pałacach czy zamkach i miały długic kajcty, w których zapisywaly co dzieli ccnę mięsa i cytaty z Pisma Świętego«. Ja zawsze to pamiętam, to jcst moja tradycja. Synowic tych rodzin szli do dyplomacji" S. W drugiej połowic dwudziestego stulecia zjawisko małżelistw mieszanych przybrało rozmiar, który porusza demografów. Losy Polaków, I:wlaszcza w dziewiętnastym wieku, dają niezmiernie bogaty materiał do przeprowadzenia badali. które do dziś niemal nie zostały zapoczątkowane. "Posłowie" do książki Zygmunta Librowicza jest być może zapowiedzią zmiany w dotychczasowych badaniach. Materiały takie nic zyskały dotychczas zainteresowania w oczach badaczy lubiących raczcj szerokie gości lice niż nicprzetarte ścieżki. Autorka tego ooracowania nie ukrywa jednak, że książka Librowicza lub jej recell/ja może prl:ypomnieć któremuś z rosyjskich, gruziliskich czy kazachskich czyteiników, że jego babka by/a Polką. Być może w zapomnianych papierach odnajdzie siC;także notes, w którym spisywała swe trudne i radosne momenty pobytu. Spisywała te momenty zupełnie bezinteresownie, bez pamięci o dzieciach, jak to czyniła w swych Pamiętnikach ksic;żna Maria Wolkoliska. Odnalezicnie takicgo notesu bc;dzie z pewnością ważnym momentem, zarówno w dziejach literaturoznawstwa jak socjologii lub demografii. Być może zainteresuje siC;tym zagadnieniem slawistyka rosyjska rOl:porządzająca wi~kszą kadrą i znakomitymi na/wiskami. Przypadek Igora Bełzy znakomicie znającego swą genealogię nic jest tu z pewności" wyjątkiem. Pytaniem, które może postawić czytelnik jest: dlaczego szukać takiego zapomnianego pamiętanika, autorki nic autora. Wydaje się przecież możliwe, że kronikarzem wrastania w nowc środowisko będzie mr;ż.ezyzna. Mc;żcl:yźni jednak, zwłaszcza w dziewiętnastym wicku łatwiej odnajdywali dla siebie inne tereny aktywności, jak omawiany tu autor Polaków w Syberii, Igor Be/za lub Koziell-Poklewski. o którym pisze Librowicz, wyliczając dowody jego aktywności ,,0 20 wiorst od Tomska założył fabrykę szkła; sprowadził brata z kraju, osadził go w Tomsku i ożenił z Polką, siostrą jedncgo z wygnaliców"b Właśnie odnalezicnie mcmuarów żon encrgicznych J K. Kcychrnan. S:kin 1/('III'O/o.llicJl(" Seria I. WarSi'.awa 1936, ss. 212 (reprint) . .• H. M. M<łlgowska. "liJms/.:il' plllllJ Stefana /.eronl..•kiego, ,,Slavia Orientalis", 1976, ~ J. Czapski, Wrn\"llllt' _••t/"tmy. Lcs J.:cJitions Noir sur Hlanchc 1993. ss. 190. Z. Lihrowil:z. op. dl.. s. :\22. h 7_ 2. s. 191-198. �270 i przedsi;;biorezyeh kierunkach. bardzo m;;zow Może wcześnie niezawodnych może też dopisać dostrzegł pomiędzy książki w dziewi;;tnastym kolonią powinno zwrócić animatorek zesłańczą a krajem. w naszym, uwag;; w zupełnie esej w książce jako Syberii w demografów ciekawy nic tylko o Polakach wieku uwag;; jeden roI;; kobiet łączniczek Wznowienie skierować jeszcze życia bardziej kilku na Łotwie, W maju Polonijnym odbyło sympozjum kolejnego zredagowany tom zawierający wzgl;;dów "Problematyka organizator referaty - pisze - mniejszości polskiej, ograniczenie, jakim po drugiej że zarówno kowane były sowieckiej racji stanu, W przypadku mniejszości -religijnej. w zasadzie tematy podjęcie historyk Polaków zakres łotewski, państwa lennych polskiego, króla Szwecji i Polski, narodowe a stolica Stefana i ludnościowe polskiego z Polską wśród dotyczy z czasem których osadnictwa. - Jak wiadomo, 1582. Przez zostały o dzisiejszej sytuacji stanowi wieki przez Rosję. Łotwy, co prawda Próba zarysu Polski i Polaków stanowi a całości, czyński szkic poruszył wyjaśniając dziejami na obszarze opracowanie dopełnienie wprowadza dzisiejszej K. Dybciaka M. kwestię genezę znanej teatru czytelnika polskiego Recepcji Łotwa łotewskich w potocznym w Rydze, łotewskie na Łotwie. bogaty w nazw geograficznych polskim z ważnych w jej rywalizacji polityczne (ok. 60 tys.), lecz jest kulturalnej fragmentów obecności tego artykułu i historiografii X X wieku, my.VIi politycznej. w ifzyku frazy "jechać placówek wjazdem Przesz/o.\'{: i teraźniejszocić. świat niektórych polskiej bylo w skład liczące się mniejszości ludności w polskiej literaturze niepodleg/a języku jednej Rozwinięcie wchodzila stosunki mającego polskiej i Semigalii te były miejscem Skomplikowane w zadziwiająco Łotwy. Ziemie Boruty Kurlandii Łotwy kolejno obecność w orbitę była z uroczystym państwa po/ska które także Eryk Jekabson. dzie;()w ukazal ten wszedl obszary Kiedy nadrabiać (... ) musimy dziejów. księstwo tylko ok. 2,2% widoczna w życiu kulturalnym i społecznym. J. Kolbuszewski z kolei w opracowaniu Kultura musimy tematyczne, do 1795, część dzisiejszej opanowane polska i socjologicznych. na przestrzeni gdy obszar kościelno- uniemożliwialo na Łotwie, segmenty ta podporząd- np. problematyki na przestrzeni jej Odpada Okoliczność współczesne, jak Polaków Ryga przez wiele lat kojarzona w roku ze Walewander, nieznany. się na wspólczesności od czasów, uwagi jako i zamieszkującej tej problematyki historycznych, w cztery tempa się starannie dotychczas sowiecka. - do glosu dziejów takiego Edward praktycznie jeszcze polsko-łotewskie to jest ks. Łotwy była okupacja związków od 1562 roku Batorego zdecydowały zarówno zgrupowane w szkicu Stosunki i stał si;; terenem w stosunkach zostały tematyczny dotąd bardziej jak i koncentrować od XVI wieku, na Łotwie polityki bramy materialy Pierwszy młody badal1 do ukazał znaczenie. (... j wykluczenie opracowania mapy. Organizatorem problemów publikacji nic dopuszczała Ma/gowska jest najwyższej współczesna kształt i - polskiej historiograficzne, Prezentowane omówię. jak światowej jak która do naukowego zarówno zaległości prognozować". wojnic Godny istotne niż i Duszpasterstwem miesiącach, ukazywania omawianej dzisiaj historyczne, kompleksowych dzisiaj przystępujemy do historyczna, przybiera sprawiła, plam", a mających wc wstępie zarówno Polonią się już przyzwyczaić, w Lublinie. "białych Maria na Łotwie. nad kilku ruchliwym 1993, ss. 348, aneksy, nt. Polaków Badań Po należy wygłoszone nie poruszanych sympozjum terytorium Lubelskiego. naukowych zapełniania politycznych Lublin listy, był Instytut Uniwersytetu z konferencji konsekwcntnego bowicm się w Lublinie już z długiej Katolickiego materiałów przykład Walcwandera, 1992 roku tego spotkania, wydania pod red. ks. Edwarda przecież ale także dyscyplin. Hanna Polacy który na wygnaniu znacznie przedstawicieli nieoczekiwanych Librowicza, po/skim, M. Bu- między innymi do Rygi". M. Kloc zaj;;ła się kulturalnego życia Polaków od �271 XIX końca turain,! wieku po lata środowiska micdzywojenne. polskiego, jak Jej opracowanie i smctny fakt, ukazuje iż problematyka zarówno aktywność ta dotychczas jest kul- słabo po- znana. Druga czcść (omu micdzywojennym, polskiej na Łotwie no-religijnym temat - Polaków faktów nym toczyło sic raczej Czcść trzecia świetle, dotyczy stopniu na działalności i operatywna konkluduje autor - miejskiej (zwłaszC/a podarstw i zachowanych kadra". Baza się organizacji Generalnie polskicj innymi, mniejszości życiu społecz- polskich, ten sam ta część tomu na Łotwie między o na w okresie dobrych ukazuje międzywojen- niemal przez cały okresu II wojny światowej, omawiając okres w artykule Polacy przez ten dzicki oporu bądź na Łotwie inteligencji) oporu kresowej i wiejskiej przez M. Cyw fał- światowej. na Łotwie ludności z małych z tych środowisk była konsekwentnie Z kolei II wojny ruchu postawie okupacji na Łotwie przedstawianym w czasie 1941-1944 polskiego szlacheckich; ta nis/.czona i obserwacjach. pomijanym patriotycznej wojskowych, dworków przeżyciach lata ruchu w latach była jeszcze działalność A. Ourejko. na własnych działalność młodzieży, koncentruje lat tragicznych, polskiego możliwa w dwudziestoleciu pisze polsko-łotewskich. sic na zagadnieniu "Powstanie na konspiracji również l3yczkowski sic w dużym skoncentrowal szywym J. Albin omawia na Łotwie E. Jekabson Stankiewicz co było rezultatem, opracowania Polaków Łotwy. że 7.yeie mnicjszości pomyślnie, J. Z. -- porusza pallstwowych i niemieckiej. 1939-ll)I)() oparł nych ujcciu życia niepodicgłej 19I9-1941, i dowodzi, stosunków sowieckiej ukazania w tym okresie, w nieco innym ten okres próbc istnienia w latach wiele nowych galiski stanowi w okresie ubogich wywodziła władzę - polskiej gos- się potrzeb- sowiecką w następ- latach. Ostatnia czc;ść tomu najnowszym, władz - czasom, odradza sic życic religijne po II wojnic kiej na Łotwic z religią, pisze Z. Szuba. Zwi'lzku polskie. Polaków na Łotwie, Polacy niewielką, to i znaczną narodowa należy z krajem. spoleczellstwie a wraz z nią i kulturalne niezwykle która cenne kraju na narodowych. przebiegała przedstawia przetrwała cicżki okres współczesne dzieje Jedną z form więzi tej z zewnątrz. na Łotwie. wieków. jest bez Omawiana O opiece warunkach wątpienia czyni się szkolnictwo ono K a c z m a rek, Urszula Kaczmarek wiedzy o obccności pionierskie stawiają I pracc istotne Zoh. U. od pewnego i roli odznaczają pytania Kal.:l.Jllarek. Dzieje Polaków Polaków już czasu /. godną na sic nie tylko z pogranicza na ziemiach obszarach bogatym polska zdaje się rozkwitać. wiedzy Rumunii J945·!CJ8Y. C::.eclws/m\'lu:ia. N;cm;aka /lll ud, /945-JiJXY. Rl'f'uhliku Poznan /)(,łUokraryczłla, Polonii 1991; Poznall pallstw bogactwem socjologii Akl.\'W'IO.~l: kU!IUr(//1l(HI.~wim(}Wll i na i-ł1'Ur:('cl1 "' kraryc:nn tzw. w Ił' Bu/u"r;;, JtV{,'gr.v. Poznań 1993, ss. 120, ił. zapełnia luki w naszej socjalistycznych Niemic('kiej zhiorowo.ki polonij/Irch 1993. I. Jej ale również Nie na wszystkie CzecilOsimvu<ji, teji.e. Kultura ich polskim Kantor faktograficznym, i etnografii. życiem mniejszość to znakomicie. uwagi pracowitością byłych ogromnym historii, bułgarskich, wiedzy zbiorowość Ryszard U rSllIla walki powstałego o podtrzymywanie poszerzenie publikacja duszpasters- kompendium Ukazuje i dbać tolerancji warunkach niedawno tym cechom na Łotwie dziejom dzięki i religijną, narodową Dzięki i dziś w nowych Polaków - odradzające prawdziwe kilku świadomością na ataki śledzić dzialałność wydawnictwo, a zwłaszcza w trudnych omawia przestrzeni sic ugruntowaną o rodakach mniejszości opiece, W. Krukowska odpornością na Łotwie Z uwag,! światowej, łotewska, a K. Frąckowiak-Karczewska w tym ale od/.naczaj"cą kulturalnym więzi Lo/wie IW mniejszości po II wojnic światowej, pallstwa o polskiej jest okresowi sic pallstwowość poświc;cona gdy odrodziła z nich, to Republice Europy Demo- .Środkowej �272 oczywiste, da się odpowiedzieć przy dzisiejszym stanic wiedzy, wszystkie jednak świadcz" o dociekliwości autorki. Podobne zalety posiada opublikowana ostatnio praca U. Kaczmarck poświęcona Polakom na ziemiach bułgarskich. Problematyka ta, prawda, że marginalna, była dotychczas zupełnie niemal zaniedbana. Nic oznacza to, iż nie istnieją źródła ukazuj,!ce obccność i rolę Polaków na tamtych obszara<.:h. Są one jednak stosunkowo nieliczne, wyrywkowe i rozproszone. Autorka zgodnie ze swoją nader skrupulatną metodą postępowania, przeprowadziła szerokie studia archiwalne. zgłębiła literaturę przedmiotu oraz ~ co szczególnie godne podkreślenia - nawiązała ścisłe kontakty ze współczesną emigracją polską w Bułgarii. W rezultacie, w pracy opartej na tak rozległych poszukiwaniach, udało jej się nic tylko zarysować dzieje Polaków na ziemiach bułgarskich (co zostało zaanonsowane w tytule pracy i co juź samo w sobie mogło stać się powodem uznania jej za nader cenną), ale także - i to stanowi prawdziwą rewelację - starannie nakreśliła "aktywność polityczną, gospodarczą, wreszcie kulturalno-oświatową grupy polskiej w Bułgarii" po II wojnie światowej. O tym, o naj nowszych dziejach bułgarskiej Polonii nic prawie nie było wiadomym. Dla porządku przypomnijmy, że przed powstaniem listopadowym na terenie dzisiejszej Bułgarii, w owym czasie znajdującej się pod tureckim panowaniem, Polacy pojawiali się sporadycznie, najczęś<.:iejw charakterze jeńców. Po powstaniu listopadowym skierowała się tam pewna cząstka emigracji żołnierskiej, która - jak pisze autorka - przekształciła się w emigrację połityczną. Szczególnie w latach wojny krymskiej(l853-1854) wzrosła aktywność polskiej emigracji politycznej na tym obszarze, tworzono tam nawet polskie jednostki wojskowe. Nowa fala emigracji napłynęła na ziemie bułgarskie po powstaniu styczniowym. Póżniej los zrządził, że PoJaey brali udział w wojnie turecko-rosyjskiej po obu stronach. Po powstaniu niepodlcgłego paristwa bułgarskiego, Polacy, choć nicliczni, odegrali w nim pewną rolę, zwłaszcza w medycynie. gospodarce, częściowo również w kulturze i oświacie. Tuż przed wybu<.:hem II wojny światowej mieszkało na terenie Bułgarii ok. 680 Polaków. Dzieje Polaków w niepodległej Bułgarii to przejawyaktywnoki pewnej liczby wybitniejszych jednostek oraz działalność drobnych organizacji, które ukierunkowane były na rzecz zachowywania polskoś<.:i w emigracyjnych środowiskach oraz służyły zbliżeniu polsko-bułgarskiemu. Nic byo ono łatwe ze względu na znaczne różnice kulturowe i religijne oraz gcneralnie odmienne tradycje. Z tych też przyczyn Polacy w Bułgarii nic asymilowali się do bułgarskiego społeczeristwa, zachowywali swoje wyznanie i system wartości, wykazując jednakże pełną lojalność wobec bułgarskiego państwa. Po 1/ wojnie światowej liczba Polaków w Bułgarii wzrosła do około 2000. Grupę tę stanowią potomkowie emigrantów z okresów wcześniejszych oraz nowi emigranci z fali zwanej niekiedy, "sercową", gdyż są to "polskie połowy" małżeństw mieszanych, głównie kobiety. Bułgaria, to jest ziemie na których dziś istnieje paristwo bułgarskie, nigdy nie była miejscem docelowym masowej emigracji Polaków, jedynie w pewnych okresach znalazły się tam odpryski emigracj politycznej. Nie oznacza to wszakże, iż nieliczna Polonia bułgarska nic zasługuje na zainteresowanie. Przeciwnie, jest ona interesującym badawczym problemem; poznanie jej, ustalenie stopnia jej aktywności (np. organizacyjnej), odsłonięcie mechanizmów, które wpływaly na trwanie polskości w sytuacji bytowania grupy liczebnie marginalnej o ograni<.:zonej więzi z krajem macierzystym, dostarczyć mogą ciekawych materiałów porównawczych, przydatnych dla badari innych, znacznie liczniejszych zbiorowości polonijnych na świecie. Ozi<;ki pracochłonnym studium U. Kaczmarek dowiadujemy się dostatecznie wicie o obecności Polaków na ziemiach bułgarskich w przeszłości oraz o współczesnej Polonii bułgarskiej, aby uznać, iż jest to grupa interesująca i pod wieloma względami oryginalna, pod innymi zaś przypominająca wszystkie zbiorowości polonijne świata. Dotyczy to szczególnie godnej uwagi, ale i typowej aktywności emigrantów na polu ochrony języka ojczystego i rodzimej kultury. RYSZltrd Kalltor �273 Edward Soltys, Benedykt Heydenkorn, Trwanie w walce. Ku/turowa nia Polskich KOlllhll/WlliJW IV Kanadzie, Toronto 1992, ss. 245, ił. analiza Stowarzysze- W 1992 roku ukazała się nakładem Polsko-Kanadyjskiego Jnstytutu Badawczego w Toronto Kongresu Polonii Kanadyjskicj, jako 22 tom studiów, nadzwyczaj interesująca praca, która swoimi założeniami, zakresem tcmatu i sposobem podania go, wyróżnia się wyraźnie na tle publikacji ukazuj'lcych si.,: poza granicami Polski, a dotyczącymi działalności organizacji - nazwijmy je umownie - polonijnych. Monografii organizacji polonijnych, a naj rozmaitszym charakterze i zakresie działania, od drobnych, regionalnych, po masowe grupujące Poloni.,: całych kontynentów, opublikowano już sporo. Wszystkie one powstały wedle jednego schematu, niosą pewną sumę informacji, obciążone jednak trybutem na rzecz doraźności (powstawały najczęściej jako dzieła jubileuszowe) i funkcją krzepienia scrc i ducha działaczy i członków organizacji, o których traktowały, najczęściej nie przekraczają poziomu ksiąg pamiątkowych. Chwalebne wyjątki wręcz można wyliczyć na palcach jednej ręki. Dotychczasowc monografie, piszę o nich tyle, gdyż dopiero na ich tic ujawnia się ranga pracy E. Sołtysa i B. Heydenkorna, miewały pewną wartość dla badacza, były rodzajem dokumentacji dokonali danej organizacji, ukazując jej działalność najczęściej nie bez przesadnej życzliwości; wykorzystywane krytycznie, stanowić mogły i często stanowiły interesujące żródło do poznania problemów Polonii. Brakowało im jednak pewnego krytycznego dystansu do ukazywanych zjawisk i problemów, nie miały szerszych ambicji zarysowania jego kulturowego tła, słowem: nie było to obiektywne analizowanie kulturotwórczej roli organizacji. Interesujące dla badacza Polonii, nie miały waloru - poza dokumentalnym - dla badacza kultury i jej mechanizmów. Odmiennie sprawa wygląda w przypadku omawianej książki. Już w jej podtytule jest określenie "kulturowa analiza" i bynajmniej nie znalazło się ono na wyrost. W istocie Trwanie \I' \\a/ce to prawdziwie kulturowa analiza niemal pół wieku już trwającej działalności Stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Kanadzie. Konsekwencja wykazana przez autorów w prezentacji owej. widzianej pucz pryzmat kultury działalności powoduje, iż praca - jako jedna z pierwszych - przekracza wąski krąg "literatury polonijnej", w istocie wspominkarskiej i jubileuszowej, i jej adresatcm mog'l być ci wszyscy, których interesuje ludzka kultura w jej uniwersalnych treściach i mechanizmach. Nic darmo wc wstępie pracy znajdziemy słowa lapidarnie ujmujące jej cel, którym jcst "pokazanie, jak doświadczenie polskich weteranów II wojny światowej zostało przeniesione w symbole, metafory, mity, legendy, rytuały i ceremoniały". Innymi słowy, praca ma ambicję ukazywać powstawanie kultury symbolicznej pewnej grupy, a także owej kultury funkcjonowanie. Punktem wyjścia analiz, co oczywiste, było ukazanie dziejów Stowarzyszenia Polskich Kombatantów. Organizacja ta, a właściwie jej autonomiczna gałąź istniejąca w Kanadzie, bo ona jest przedmiotem pracy, powstała - jeśli tak można powiedzieć - z tragedii wielotysięcznej rzeszy żotnierzy Polskich Sil Zbrojnych na Zachodzie, którym nie dany był powrót w chwale do ojczyzny, lecz gorzki chleb emigranta. W Kanadzie osiedliło się wielu polskich weteranów, oni to pow o/ali organizację, która walcząc o ich status kombatancki i społeczny, jednocześnie budowała i kultywowała, w oparciu o jasno sformułowaną ideologię niepodległościową, świat wartości, w imię których wcześniej walczono, by później chronić je w nowych, trudnych warunkach na emigracji. Poszczególne rozdziały pracy, zatytułowane niekiedy z prowokującą wręcz dobitnością (..Sztandar wśród chmur", "Wspólnota żywych i umarłych"), wydobywają na pierwszy plan zespół czynników tklcrminujących ideologię i działalność SPK w Kanadzie. Na przykład w rozdziale ..Żal" ukazano precyzyjnie te czynniki, dla których kombatanci i ich organizacja nie mogli być inni, jeśli mieli pozostać w zgodzie z ideałami, które przyświecały walczącym w czasie Il wojny światowej polskim żołnierzom. Poczucie krzywdy i przegranej, tak dziwne z pozoru w przypadku I 18 - Lud I. LXXVI �274 weteranów zwyci<;;skiejjakoby armii świadomość, iż zostali przcz aliantów "sprzcdani", poczucie. iż są zdani tylko na siebie, ale także przckonanie, iż wojna si<;;jeszcze nic skollczyła, że powrót do ojczyzny - nicmożliwy dla nich w danym momencie - wiąże się z dalsz;, walką (innymi środkami) o jej wolność, wyznaczały fundamentalne zasady ideologii ZPK. Od zniewalaj'leego poczucia żalu. krzywdy i przegranej droga wiodła - choć przecież nic musiała - k u silnej integracji kombatantów na obczyźnie, trwałej i niezłomnej postawie antykomunistyczncj, a tabe ku - to w sfcrze kultury, w której realizowała się kombatancka świadomość - bogatemu ceremoniałowi organizacyjnemu. Doświadczenia kombatantów wplynęły w decyduj"cy sposób na kształt ceremoniału ich organizacji, na język organizacyjny, na symbolikę, mitologię grupy, jcj stosunek do świata zewnętrznego. Wrzesierl, przeźycia w sowieckich łagrach, Katyń, Monte Cassino - to zasadniczc komponenty świadomości kombatantów i zręby ich ideaologii oraz filary ich symbolicznej kultury. Książka E. Sołtysa i B. Heydenkorna w precyzyjny sposób ukazuje strukturę symbolicznej kultury kombatantów i jej integrującą funkcję, w niej autorzy widzą źródła aktywności organizacyjnej byłych żołnierzy, ich niezłomności (taki jest też tytuł jednego z rozdziałów pracy: "Niezłomni"), przekonanie o słuszności wyboru i krzcpiącej członków tej grupy nadziei. a właściwie pewności ostatecznej wygranej narodowej sprawy, co w ostatnich latach zdaje się znajdować potwierdzenie. Szczególną uwagę budzi rozdział "Uroczystości", który jest prób,! - starannie przemyślaną i konsekwentnie przeprowadzoną - całkowitego ukazania rytuału organizacyjnego wraz z ukazaniem jego genezy, a nie tylko prezentacji poszczególnych rytuałów, wyrwanych z kulturowego kontekstu, co było charaktcrystyczne dla monografii organizacji polonijnych. Wcześniejsze fragmenty pracy znajdują w tym rozdziale uwieńczenie, w nim potwierdzaj,! się i wzmacniają poprzednio czynione wywody i wnioski. Przy całej oryginalności pracy, przy wszystkich jej walorach, brak uje mi w niej próby odpowiedzi na dość zasadnicze pytanie. Otóż kombatanci - członkowie SPK, żyli przez dziesięciolecia w konkretnym kraju, mając status emigrantów, wśród wieloetnicznego społeczetlstwa Kanady. Ich świadomość, całe ich doświadczenie, działalność i nadzieje nakicrowane były na zewnątrz, na kraj, na utraconą ojczyznę, na służbę dla niej. Jak zatem ten ogromny, w sensie stopnia zaangażowania emocjonalnego i konkretnego działania, wysiłek osłabiał ich aktywność na miejscu, wpływał na indywidualne kariery i aspiracje. Czy nic ograniczał ich roli w Kanadzie, czy nie osłabiał ich rangi jako grupy nacisku, czy nic wpływał na osłabicnic naturalnych i poniekąd dla jednostek korzystnych z pewnych względów tendencji integracyjnych (żeby nic użyć określenia dobitniejszego: asymilacyjnych). Brakło mi w pracy, choć rozumiem, że nic było z wielu względów łatwo o tym pisać - śladów pozaorganizacyjnych przejawów życia kombatantów, ich życia rodzinnego (jaka była, bo przecież nie "kombatancka", świadomość, a także system wartości, ich dzieci i wnuków?), informacji o aktywności ekonomicznej itd. Czy trwanie kombatantów przy ich systemie wartości (ze wszystkimi konsekwencjami takiej postawy), nic powodowało konniktów międzypokoleniowych, a także pewnej marginalizacji samej organizacji i jej członków w kanadyjskim społeczeństwie. Oczywiście, pewne przesłanki do odpowiedzi na te pytania, znalazły się w tekście pracy. Jest ich jednak zbyt mało, aby wyrobić sobie jaśniejszy pogląd. Praca Trwanie w walce wydaje się, jak wspomniałem na wstępie, otwierać nowe perspektywy badań; odchodząc od przyjętego, a przynajmniej nagminnic stosowanego, schcmatu monografii organizacji polonijnych ku precyzyjnej, choć ze zrozumiałych względów często nasyconych emocją. analiz kulturowych. Dostarcza ciekawego materiału, budzi zainteresowanie konkluzjami, powoduje refleksje wykraczaj,!ce poza swój tematyczny zakres, i również jest - co nie odbiera jej w żadnym stopniu walorów dzieła naukowego - hołdcm złożonym ludziom ciężko dotkniętym przcz los, a jednocześnie prezentującym konsekwentne postawy patriotyczne i niepodległościowe. ludziom wiernym swoim przekonaniom i umiejącym o nic walczyć. Ryszard Kanw,. �275 Władimir Moskwa Władimir Akademii Nikołajewicz świc,:tych w islamie szamanizmu Środkowej. jak równic? w szeregu praca W. N. Basiłowa dorobku zagadnień eksponuje dominacji kartach jsko element szamanizmu wiekową ludowego tradycją na kulturową buddyzmu, zachodzącymi próbę kondycji sicdmiu rozdziałów: l. analizy szeregu wierzeń jak pracy ludów głównie w ramach wniosek natury oraz buddyzmie zrozumienia poznania Biorąc uwagę na i Kazachstanu (wpływy jak się szamanizmu 3. "Szamańska duchy, 7. Sza- specyficzną iż szamanizm jako forma nie tylko poznanie formę uwarunkowaną zoroastryzmu, i złożonymi długo- manicheizmu, przemianami pod uwagę powyższe "przeżytków" W. N. Basiłow czynniki wierzeń nes- historycznymi autor stwierdza, pierwotnych, iż i w dziprzy tym zachował się w islamie lecz także w chrześcijaństwie istoty szamanizmu jesl ważne dla całościowego analizuje szamanizm cechami środowiska w efekcie charakter zjawiska regionalnego. sic,: lerminem do ..szamaństwo". które jego zdaniem wierzell zdegradowanego islamu). zachowały przez wykładnic,: "regionalnych" W. Szamanizm to termin, N. Basiłowa zatracimy który został pełnił budzi wszak przyjęty występujących ludów. bądź li pytanie ideę jego zdaniem znajdował używa funkcjonuje; autor w swej zastosowanie natomiast określenia odnosi się do wierzeń, różnych systemów religijnych (stosowane natury samego także przez metodologicznej. szamanizm jako zróżnicowanych bądź o jako innych cechach "doktryny". form wierzenio- odpowiadających etnicznym propozycja które (w tym Jeśli bowiem zjawisko szamanizmu pod względem z powyższym W. N. Hasiłow, l\.ulI swiafxch w i"'{amie. Moskwa 1970, ss. 144. W. N. Hasitow. l:hriulJIi/.:.i tludww. Mnskwa 1984. ss. 208. względu ponieważ dla określenia wielu odrębnych historyczno-kulturowe, w którym Z tego właśnie to terytorialnych, W związku zjawisko rozróżnienie traktującego samym jako kulturowego, rolę główną, adekwatne autora tym wiele "odcieni" (w tym religijnym) który si« w ramach rosyjskojt;l.ycznych) przyjmiemy ich rozwoju; u których jest bardziej Wprowadzone specyficznie reprezentujących "szamanizm", ludów, kultu w publikacjach i kulturowym się zwrócić obszaru islamu) względu w odniesieniu przypadku stara Środkowej sic,: specyficznymi nic posługuje w formie to stara religii. W swej książce przybierającego jak autor (szamanizm) uległy tutaj daleko id'Ieym "deformacjom" głęboko synkretyczną formę. W N. Basiłow formułuje w formie i z tego właśnie charakteryzujące tego jednak stwierdzając, czasów historii autor Azji tego środowiska. ogólnej do współczesnych wierzenio- i obrzędowej, przyjmując, problematyką Historia charakter tradycji w islamie, powyżej swój lat. Kolejna tej formy mitologicznej przetrwaly znalazły dotychczasowego charakterystykę Wskazaną terenie pierwotne struktury wierzeniowe siejszej rzeczywistości reprezentują stopniom podejmuje oblicze". Azji nosząca podsumowanie ocenę zawiera "przeżytków" Syberii, na ludów islamu. wstc,:pie swcj funkcjonuj'lcq torianizmu, badaczy aulor zagadnień dwudziestu i Kazachstanu, tak w perspektywie w formie ludów ostatnich szczególnie Praca i Kazachstanu", wybranych poświęconej z szamanizmem także niejako książl;e w tym religii muzułmańskiej. na - Środkowej i stanowi W prezentowanej czytelnika opracowania Rosyjskiej syntezy A/ji Środkowej i Kazachstanu, 2. Ogólne informacje o szamanach, 4. Szamańska obrzędowość, 5. Osoba szamana. Ekstaza, 6. Szamańskie W obszernym I Nauka, i Antropologii obszernej związane zakresie Azji autora "muzułmańskie autor się na przestrzeni ludów II badań klóre Etnologii N. Basiłowa pojawiły z szamanizmem, te jej e1cmenty, manizm książce W. Szamanizm wieloletnich W. N. Basiłow, u ludów choroba", ! Azii i Kazachstana, Sredniej jako popularnonaukowego które Alji Środkowej zainteresować oraz Instytutu czylelników choć w nieco węższym naukowego. w warunkach określa - związanych wej "ludów I artykułów. syntezy, jest efektem wych, u narodow profesor gronu Zainteresowania 2 wyraz jego Basilow Nauk znany jesl szerszemu kultowi temat Ba s i ł o w, SzamansIwo Nikołajewicz 1992, ss. 32~. różnym (językowym) W. N. Basilowa nie �276 wydaje sir; być w pelni uzasadniona opozycji terminologicznej. W swcj pracy autor posługuje szcregu Azji badaczy zajmowali krótkc, ludów siy na tym terenie charakterystykę matcriałów, sprawiając wrai'.enie się materiałem Środkowej już od XVIII wieku. publikacji. - stopniu w znacznym niecfektywnej faktograficznym i Kazachstanu, poszczególnych co w cfckcie tworzenia poznawczo zaczerpnir;tym którzy z opracowali problematyk,! szamanizmu W rO/.dz.iale I. W. N. Basiłow podkreSla - przy utrudnia pr/eprowadza tym odcl.Uwalny możliwości nicdostatek ca1ościowej rekonstrukcji szamanizmu. Zawartość sprawia merytoryczna wrażenic w litcraturze przedmiotu ctymologii terminu określają szamana, których jego tj. dość na temat jakim autor zdaniem, II. jest w pełni adekwatna rozdziału "rejestru", chaotycl.l1ic profesji szamariskiej. poszczególne, omawia zakresy nałeżaloby informacji, Po krótkim eksponowane przez podstawowych funkcji zaliczać: do jego tytulu. skompilowanych rozp0l.l1anie wprowadzcniu W. N. przyczyny choroby ludzi, zwierząt oraz zgubionych lub skradzionych tekst pojawiły się w zagadnienie Basiłowa, spełnianych lcczenia, leczenie chorych przy pomocy różnych rytuałów, przcpowiadanie wanie o losie", w tym także o losie ludzi, z którymi brak bezpośrednicgo zaginionych W całości jakie społeczności przez szamanów, do i wybór jej metody przyszłości, "wyrokokontak tu, odszukiwanie przedmiotów. Autor wicie miejsca poświęca także charakterystyce szamańskich atrybutów, w tym głównie instrumentów. W rozdziale II I. W. N. Basiłow podjął analizę niczmiernie istotncgo dla badaczy szamanizmu problemu dotyczącego określać mianem kategorii osób bydących oceny psychicznie wynikiem wysuwanych stanu "szamar1skiej nie stanowiącą W. N. Basilow upośledzonych. Autor dość wnikliwych na własnych być rozpatrywana zjawisko to winniśmy uniwersalnego obserwacji badawczych) analizować dla szamanizmu badaczy formułujc w ścisłym bądź ocen też rod/.ajl! tego wniosków psychiczncj (polegając z wierzeniami wtajemniczenia. - choroba" nie W. N. Basiłowa jako Wedlug ocenę w tym także iż "s/.amańska W przekonaniu do zjawiska błr;dnych ułomności których przekonanie. związku zaliczano Dysk redy t uj,!C powyiSl.ą psychicznych. obrzydu przyjr;lo się szamanów przykładów na podstawie chorób schematu wicie ich "profesji". opinii, w kategoriach to stan w iiteraturzc w przeszłości tezr; o pewnego charakterystyczną szereg odmiennych doświadczeniach powinna który autor podaje ugruntowujących cechę przytacza szamana, Jak zauważa na ich podstawie, szamanów, psychiczncgo choroby". ważne autora ogniwo jest to związek o charakterze przyczynowo-skutkowym stymulowany normami obrzr;dowymi funkcjonującymi w danej kulturze, nie zaś jak wcześniej powicrzchownie wnioskowano ułomnością psychiki szamana. W tym też kontekście szamanów - "dziedziczenie W rozdziale IV., poświęconym łu faktograficznego Z uwagi między materiał, kompleksu Kolejny, V. rozdzial szamanizmu, mianowicie kultowe oraz "mocy" zwraca uwagę o kunszcie jego wielogodzinne mistrzowskie Uzbeków, dokonuje obrz~dowego na sztuki. Zalicza te cechy do nich w obrzędach, gry nadzwyczajne na miydzy niebywałą instrumentach, umiejytności postaci znakomiq odporność znakomite wykorzystania kluczowym spełniającej i predyspozycje innymi Turkmenów. systematyzując wariantów Analizując szamar1skiego kondycj~ iluzji funkcje szamana które pozwalającą wokalne, - autor stanowią na zadawany uzdolnienia sztuki (rolniczego). zagadnieniom określone postać fizyczne, fizyczn,! b~dące za niczbędne oraz "tadżyckiego" poświęci I dwom jako ludów, Kal.achów, dwóch matcriamisteriów. uznajc W podsumowaniu, się w ekstazie. osobowości poszczególnych szamariskiej (hodowlanego) szamana przejawiającej przeglądu szamariskich W. N. Basilow wyróżnienia W. N. Basilow genctyeznego nicuzasadniona. dokonuje istol~ wśród oraz Ujgurów. próby charakterystyce czytelnika rytuału szamanizmu", "tureckicgo" swej książki autor stanowi,!cy obrz<;dowości interesujcej szamańskiej, opanowanie formy obciążenia W. N. Basiłowa szamańskiej, Tadżyków mianowicie uczestnictwo rytmu, danej (rzekomego się według kamłania "islamizacji charakterystyki Karakałpaków, zebrany poczucie procesu zaprezentowanie Kirgizów, obrzęd zróżnicowanie efektem choroby" wydaje obrzędowości prezentującego na czytelne innymi odrębne teza "szamańskiej choroby") na hól, iśeie doskonałe rozmaitych trików �277 stosowanych podczas spcłniania obr7l;du. Akccntując szczególnie owo bogactwo stosowanych przez szamana "s/.luczck" (st'lpanic po rozżarzonych metalowych przedmiotach, przebijanie ciała ostrymi nafl:.,:dziami itp.) autor stara siy zarazem potwierdzić pełną wydolność psychiczną szamana, uznaj'le iż stosowanic "trików" możliwe jest jedynie w warunkach absolutnej kontroli świadomości nad podejmowanymi czynnościami. Wychodząc z powyższego założenia autor podejmuje analiz~ techniki s/.amańskicj ckstazy. Jego zdaniem w warunkach środkowoazjatyckiego szamanizmu głównym środkiem w jej osiąganiu jest przede wszystkim monotonne rytmiczne powtarzanic (wygrywanie, śpicwanie lub odtwarzanic w pamięci) pewnego określonego motywu melodii. W odróżnicniu od np. szamanów syberyjskich środkowoazjatyccy szamani nie stosowali I.daniem autora środków halucynogennych. Ostatnie dwa rozdziały W. N. Basiłow poświyca analizie złożonego problemu, mianowicie .,islamizacji szamanizmu" oraz przenikaniu pewnych elementów wierzeniowych szamanizmu do systemu religii muzułmańskiej. Autor podkreśla, iż szamanizm pod wpływem islamu utracił głównie te elementy, którc "nic mieściły siy w ramach światopoglądu muzułmańskiego. łslam nic zaakceptował przcdc wszystkim szamańskiej kosmologii stąd też konsekwentnic "eliminował" wszelkie przejawy kultu, odnoszące siy do sfer pozaziemskich. W konsekwencji znacznemu ograniez.eniu ulcgła socjalna oraz rytualna funkcja szamana tj. funkcja mediacji z duchami tamtego świata. Świat istot nadprzyrodzonych, z którymi szaman winien nawiązywać kontakt podczas "mediacyjncj podróży", został zdegradowany i przyjął obraz picczary, tajnego podziemia. Pewne ślady szamańskich podróży w zaświaty zachowały się jednak do dziś w sufijskich misteriach (zikr)". W podobnym zakrcsic (w formic przcżytków) przctrwała w islamie szamańska demonologia, kult przodków oraz głównc bóstwa szamaliskiego panteonu, którc wlączone zostały w poczet muzułmańskich świ~tych b,!di: tei. wstały nimi zastąpione. W podsumowaniu swej książki autor charakteryzuje między innymi współczesną kondycję szamanizmu na omawianym terenie. Jego zdaniem tradycje szamańskie najtrwalej zachowały się na tcrenie Uzbekistanu i Tadżykistanu, na pozostałym zaś tercnie Azji Środkowej funkcjonuje on w bard7.0 ograniczonym zakresic. W. N. Basiłow wyraża zarazem przekonanie, iż w nowych warunkach spoleczno-politycznych, w których oficjalna ideologia państwa skierowana przeciwko religii utraciła SW,! moc, szamanizm uzyskał perspektywy reaktywacji swych tradycji. Podsumowując, książka jcst jcdll<! z niewielu pozycji, w której podjyto próby względnie całościowego opracowania problematyki szamanizmu na terenie Azji Środkowej. Niezwykłc cenną wartością pracy jest bogata faktografia, którą autor "ilustruje" poszczególne zagadnienia, jak również starannie opracowana bibliografia. Autorowi można jcdynie poczynić zarzut, iż omawianego zagadnienia nie ujął w szerszym kontekście historycznym. jak również niezmiernie powierzchownie naświetlił współczesny stan I.achowania świadomości tradycji religjnej na omawianym terenie. Wskazane uwagi nic umniejszaj,! jednak wartości pracy, która wnosi niewątpliwie istotny wkład w poznanie tradycji wierzeniowycb ludów Azji Środkowej. Maria Kuśko Marek M. Dl.ickan, ss. 152. Ara"ia Mayica. Wiedza tajemna Arahów przed islamem, Warszawa 1993, Magia nalci".ydo tych tematów, które od czasów starożytnych zajmowały umysły filozofów, historyków, a szerl.ej humanistów. Jej tajemniczość i związek z wydarzeniami niezwykłymi skłaniał do prowadzenia badań i nieustannych poszukiwali. Ustalenia definicyjne dalekie są jednak od zadowalających. Panuje tam bowiem gąszcz różnych propozycji. M. Dziekan traktuje magię jako zespół fenomenu współwystępującego w ramach szerokiej gamy zachowań kulturowych. Na �278 podstawie klasycznych dzieł arabskiego tekstów, a także ustaleń aspekty działań wróżbiarsko-magicznych, obejmują przede staroarabskiej. istocie wszystkim Specyficzne zjawiskami i różnice. niemieckiego Odtwarzając wyodrębnia pozwala ustalić aspekty warstwę Zakres tematyczny omawianych jednak poruszane kwestie Praca świata rzeczywistości pozwolil bowiem ptak, uszczegółowić Tematykę "Wróżbiarstwo" oraz "Magia Abual-lsfahani: Opowieść zaczarować oraz I tak i czary". pustyni i zachowań ten jest znaczący, cechujących wszystkim obszarach świata Koran o praktykach materiał także porównać zawarte w dwóch stanowią i o tym, dawne przedmuzułmańskiej się również podrozdziały wynikaly z istoty przyszłość natury: lub odkrywał skiej, aby wyjaśniać w wyobraźni Działania ludzi "kahin ludziom bóstw posiadał tajemnice "Wróżbiarstwo ducha, przeszłości bezwzględnie kahinów autor naturalnym staroarabskich. tekst literacki Nygus rozkazała naturalne" go wiąże z cechami dla innych, Chalt, się czyli którzy ich przywileje który ukazywał był dla społecznoci mu staroarab- sił pozazicmskieh, co działo społeczelistw przepo- się kahinowie, wspólnoty przeznaczcnia wszystkim (O zachowania ze strzał", zajmowali konieczny tajemnicą władały sposobu W opinii nicwidzialnego (... ). Kahin ich losy otoczone tego czasu i przywileje kultu ze częściach: "magiezny". wróżbiarstwem miejscami się bogaty, zachowania dwa dodatki: dlaczego i "Wróżbiarstwo sztuczne", czyli wróżenie z ruchu, ptaków i zwierząt (Kijafa i .f/rasa, Tira i .fal, "Wróżenie W epo'ce opiekowali różne sfery okazał podstawowych kahinów) oraz głosów geomantyka). wróżbiarsko- obejmujących itd.). Zebrany całości semicką. Arabskiego. muzułmańskiego. opis zachowań al-Waklidzie autor albowiem kulturę do Półwyspu do wiedzy a Uzupełnienie występują Podział się przede problemy zakończenia": pierwszej mieszkańców praktyki, Ibn w swej i jcdnostkowcgo niebieskie organizują o Amarze "Zamiast w części wiedniach liczne książki proweniencji z podobnymi podobieństwa Jest to szczegółowy ciała i magiczne równocześnie uporządkowania zwierzę, pewne Badania akcentując wierzeń odnosi przedmuzułmańskiej. wróżbiarskie sztuczne. w różnych istotne staroarabskiego. (człowiek, współczesnymi. pierwotnych fragmentarycznic on w swojej książce ezt;sto konfrontuje i hebrajskiej, zagadnień wnosi czyli społecznego zachowanych podjął w epoce i wierzenia i wróżbiarstwo występują M. Dziekana -magicznych życia naturalne wspólną mantyczne, zwyczaje europejskiej wróżbiarstwo oraz J. Wclhausena realizowanc praktyki arabskie kultury średniowiecza semitysty które się na ziemi" przedpiśmiennych (s. 9-10). powołując się na inne regiony i kultury: "Podobne funkcje mieli też kahinowie i kahiny u starożytnych Hebrajczyków" (s. 10). Aktorami wróżbiarstwa naturalnego byli kahinowie, natomiast wróżbiarstwem sztucznym zostały uznane aktywność różnego Autor w pełni zadżar) istotne zajmowali za niezgodne formatu omawiając oddaje istotę w świetle znaczenie z lewą stroną, się tzw. wieszczowie z doktryną wróżbiarstwo analizowanego przypisywano natomiast i prawej nie stanowią wspólne wielu Jednak trwa do dzisiaj wróżbiarzy zagadnienia. dobrą wprawdzie (arra!). religijną. sztuczne Wróżenie materiału kierunkom, zwraca Wraz uchodziło uwagę stroną. o specyfice świata na i głosów terminologię ptaków za zjawisko pochodziły (Jal) z prawą islamu ich działania i własnych obserwacji l z zachowań skąd z nadejściem w świetle literatury Techniki dość d7więki. która zwierząt (ijafa, powszechne. Złą nowinę mantyczne staroarabskiego, arabską, oraz Również (lira) łączono i opozycja ale potwierdzają strony lewej elementy kultur2. l Jako przykład swoistej specyfiki światC:1 muzulmi:ińskiego można wskazać na rolę tzw. marahutów, lokalnych swiętych w Afryce połnocnej. W okresie arabizacji pełnili oni rolę mediatorów, przyczynili się do ocalenia tr<.I(.1yl:j i plemiennej. Marabutt:m zostawała osoba pobożna lub wyróżniająca się mocą czynienia cudów. Por.. E. Rckłajtis, Nit!pod{t!ql(J.~(:Alqit'rii iki narodowe trdei. w: Poslade narodów a wspólcze.m().~(:' Warszawa 1984, s. 120-121. W krajach Północnej Afryki (Algierii, Tunc/ji i Maroku) marabuci w dalszym ciągu odgrywają rolę znaczącą, o czym mogłam się przekonać podczas mojego wieloletniego pobytu w tym r~g:ionie (Tunezja 1982-1984. Algieria 1986-t991). 2 \V tym przypadku uwidaczania się wyraźny związek tradycji arabskiej z wartościami i zal:howaniami powszechnymi w innych kulturach. Por. W. Kopaliński, Slownik ~')'mboli. Warszawa 1990. �279 Islam nie akceptował wróżbiarstwa jednak jak pisze M. Dziekan technikami mantycznymi wymienione nie. Wyartykułowane współcześnie trzy w jednym istotne postacie dla z pf/ysłów w literaturze Arabów ,,Istnieje sunny, czyli przekaz i wypowiedziach Proroka oraz ludzi mu i konia" (s. 28), W porównaniu z innymi tradycji muzulma"lskiej obejmuj,/cej przekazy o czynach najbliższych (... ), że Arabowie wróżyli z kobiety, domu średniowiecznej elementy, tworzące traktowano podstawę marginal- wróżby występują półncnoafrykańskieh: "Franges de femmes, toupets de cheval ou certains seuils 3. I"rędzle kobiety dzielność albo Należy podkreślić bogactwo sztucznego. Uwagę zwraca nich śladów w postaci z treści opowieści domostwa, informacji interpretacja odciśniętych o czterech konia progi jakie zawierała książka losów ludzi i zwierząt stóp, kopyt synach Nizara czy racic. Opisy Ibn na na podstawie tcmat tego zagadnienia Madda oraz z eposu się również ptaki będące wróżbiarstwa pozostawionych prz~z czytelnik poznaje Żywocik zatytułowanego ksi('::nic:ki 2al (// liimmy, W kręgu zainteresowań mantycznych. gęś. sr,;pa, suarda staroarabskiego, of/ekano autora i orła. Wymienione również m.in. ze Starego zamykają sowę, dzikiego nic stanowi kręgach natomiast obiektem gołębia, oczywiście kulturowych występowanie kulturowe. suka, gazela, szarańczę), zachowania człowieka atmosferyczne (zaćmienie słońca poszukiwań ptactwo i tradycje (osiol, wielbląd, kruka, w innych Potwierdza na położenie także zwierzęta zalicza: albowiem o przyszłości. bez wzg";du znanych znalazły Do uprzywilejowanych o specyfice wspólnego przepowiadania wilk), owady (mrówki, ich zachowall dla wielu kultur przyszłości muchy, komary obejmuje i kleszcze Nobla z 1988 roku, Egiptu Testamentu rozważania M. Dziekan sprawami skala w książce (największym argumentuje i próbuje możliwości sposobów związane wróżenia z wróżeniem Część traktuj,!e amulety wraz przedmuzułmańskich za pomocą strzał i rzutków. i ziemi. Ostatnia na piasku arabską: na jaką zwraca i czarach, funkcje formuły, uwagę jednak Spośród zagadniell miłosnej, której zduszenie owego .l Prol"crhe.'i ('r IY~5. s. 175. Autor ognia (... ) są w powszechnym najczęściej die-f;OIlS zwi'Izanych przypisuje w sercu znakomite Islam rzeczywistość określone z magią dwa (lof'ultlin's 1l1,qhi<~"'I('s. interesujące podstawowe mężczyzny" ale celc: ludowych dzielnic tego zjawiska się nad swoimi koraniczne. (s. 84). Uzyskanie Również się ustalenia tych w których o islamizacji «pogańskie» "rozpalenie informacyjne zachowania, po dziś dzień, dawne o "swoistej świadectwo świadczy wydają świadczy jak i pozaeuropejskich. odrzucił użytku wersety nadal popularne, szezególnic w medycynie ludowej, zastąpionc fragmentami świętej księgi" (s. 82). Dziekan europejskich, stanowi ochronne. do wróżenia Nagrody linie na ziemi,>" (s. 75). Ta szeroka M. zarówno Ciąg praktyka (s. 75). Aktualność jeśli ktoś zastanawia się, że «kreśli o magii zaklęciami, pisze, że na ulicach "współcześnie pełniących l. Kairu« cieszy się wróżbita)" w wielu kulturach : "Amulety rÓŻne święte Starego ich bieg, mówi znanych i przedmiotach stosowano wypisane frazeologią przewidzieć działań druga, o sposobach »Opowieści powodzeniem wróżbiarskich współobecności" oraz (np. połykanie, drganie oka, kichanie), ciała niebieskie i zjawiska i księżyca, spadające gwiazdy i meteory). Nawiązuje również do dzisiaj cieszy się niezwykh! popularnością w krajach arabsko-muzułmańskich: "Zwyczaj na piasku przetrwal do współczesności (... ). Znany egipski pisarz Nadżib Mahfuz, laureat stolicy orni tokawkę, wróżbiastwa na podstawie elementu Tematyka praktyk kurę, wróbla, ognia efektów wierzeń ale są na nich zaklinanie teksty dotyczące miłości magii (... ) i (... ) zapewnia Necuiliis dll ..•S(;.'i,traduits et commentćs par Kadde 80Ularene, jest zostały z kolei ed. OPU, Alger �280 działanie tzw. afrodyzjaków, stanowiących wyciąg z ziół. Napój miłosny podaje się zarówno kobiecie jak i mężczyźnie, aby zapałali do siebie uczuciem. Autor pisze o braku współczesnych receptur na tego typu mikstury, tymczasem z własnych obserwacji i przeprowadzonych rozmów wiadomo mi, że sposób przyrządzania napoju jest w każdej rodzinic chroniony, albowiem panuje przekonanie, że jeżeli trafi w obce ręce może utracić swoją moc działania 4 Wpływ na pozytywne relacje między małżonkami miały noszone przez kobiety talizmany miłosnc w kształcie przekutego kamienia (hinimma) oraz wykonane z ziemi pochodzącej z grobów legendarnego plemienia arabskiego - Adytów (kabala i daradahis) (s. 85). Autor zwraca uwagę na tematykę miłosną występującą w licznych zaklęciach. Ponadto, omawiając różnorodne funkcje węzłów magicznych, wskazuje także na ich rolę w magii miłosnej: "W Maroku strój panny młodej powinien mieć aż siedem węzłów. Rozwiązać je musi młody małżonek w noc poślubną, zanim zacznie z nią obcować cieleśnie" (s. 103). Obrzęd ten zdaniem Autora wskazuje na powiązania antyczne, albowiem ,,(... J w Starożytnym Rzymie panna młoda jako element stroju miała tzw. "nodus Herules", czyli węzeł heraklejski, który rozluźniał pan młody" (s. 103). Wielorakie funkcje węzła potwierdza Autor wskazując m.in. na ochronę przed "zlym okiem". Przekonanie w magiczne właściwości narządu wzroku znane jest zresztą w wielu kulturach 5. Lęk przed zagrożeniami wywołanymi ingerencją "złego oka" wytworzył przekonanie o zbawiennych właściwościach amuletów, na jakie zwraca uwagę autor wymieniając m.in. zasłonę, czarny kamieit (kohla), zajęczą łapkę, krew menstruacyjną, wisiorek złożony z jednego lub kilku kamieni, biały kamieit lub wypolerowany, kulisty kawałek kości. Amulety te najczęściej zawieszano na szyi. Właśnie wiara w "złe oko" potwierdza podobne działania zapobiegające u różnych ludów. Książkę M. Dziekana można uznać za interesujący przewodnik wicdzy wróżbiarsko-magicznej świata staroarabskiego. Rozdziały poświęcone wróżbiarstwu naturalnemu i wróżbiarstwu sztucznemu dostarczają nieznanej informacji na temat zawartości tekstów arabskiej literatury średniowiecznej, a opisy praktycznych czynności wzbogacone ilustracjami dodają walorów wizualnych. Anlla Derek Bryce, Symholika krzyży celtyckich, tłum. P. Gręda, Kraków Barska 1993, ss. 118, ił. Na tę pozycję warto zwrócić uwagę co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze, jest to pierwsza tłumaczona na język polski popularnonaukowa pozycja dotycząca kultury celtyckiej, która ostatnio zaczyna budzić spore zainteresowanie w Polsce. Przyczyniła się do tego, bez wątpienia, działalność krakowskiego Towarzystwa Miłośników Kultury Narodów Celtyckich. Z kręgu tej organizacji wywodzi się zresztą autor tłumaczenia i wydawca omawianej pozycji. Drugi powód, dla którego warto zwrócić uwagę na pracę Bryce'a (wydaną zresztą stosunkowo niedawno w oryginale i ukazującą aktualny stan badań nad problemem), to jej kapitalne walory popularnonaukowe. W tej doprawdy niewielkiej publikacji pomieścił autor zaskakująco wicie istotnych informacji o kulturze celtyckiej w ogóle, a o celtyckiej sztuce w szczególności. Koncentrując się na symbolice krzyży celtyckich, w imponującym jasnością skrócie, ukazał autor związki tego typu wytworów kulturowych, związanych z pojawieniem się chrześcijaństwa na wyspach brytyjskich, z całym dotychczasowym dorobkiem celtyckiej kultury duchowej. Z dorobkiem, którego symboliczne treści wywodziły się z dziedzictwa antyczncj Europy, a ich realizacja na gruncie celtyckim nabrała wysoce oryginalnego charakteru, by z czasem stać się istotną częścią europejskiej kultury i sztuki czasów romańskich. 4 5 Par. też: A. Gaudio, R. Pelletier, Femmes d'islam au Por. w. KopaiiiIski, op. cit.. s. 271-275. .''if.'X(! interdit, ed. Dcnoel/Gonlhcir. Paris 19RO. s. n. �281 Nie mamy w,ppliwości, czytając pracę Bryce'a i zapoznająe się z jej bogatą częścią ilustracyjną, że obcujemy ze sztuką wysokiej jakości, będącą nie tylko wyrazem biegłości technicznej, ale przedc wszystkim głębokiej duchowości, wyrażającej się w skomplikowanej symbolice. Nie ma też oczywiście wątpliwości, iż chrześcijaństwo przejęło w znacznej części symbolikę pogariską, zwlaszcza jej elementy o charakterze uniwersalnym, zaadaptowało je do swoich potrzeb, tym samym ocalając je przed zaniknięciem i budując pomost między przeszłością a współczesnością. Dla polskiego czytelnika interesującego się sztuką romańską występującą na naszych ziemiach zastanawiającą może być zbieżność licznych elementów i motywów dekoracyjnych, występujących - choć nie w tym samym okresie historycznym - na dwóch bądź co bądż kra licach Europy. Ogólnie należy uznać. że praca Bryce'a, choć nie może zastąpić lektury podstawowych pozycji z zakresu dziejów celtyckiej sztuki, niemal zupełnie w Polsce niedostępnych, daje przecież pewne wprowadzenie do tego zagadnienia. Należy mieć nadzieję, że polski czytelnik zainteresowany bogatym i tajemniczym pod pewnymi względami światem celtyckiej kultury, zarówno przedchrześcijańskiej. jak i chrześcijańskiej, tworzonej i przechowywanej w celtyckim mateczniku, jakim były przez wieki i do pewnego stopnia są także i dziś wyspy brytyjskie, oraz podrażniony, w dobrym scnsie, skromną, lecz niezmiernie interesującą pracą tu omawianą, doczeka się nicbawem dzieł ogólniejszych, bardziej przegl<!dowych. Ryszard Lcszek Dzięgiel, ""i'ze! kurdyjski. Universitas, Kraków Kantor 1992, ss. 446. Kurdystan stanowi bliskowschodnią krainę geograficzną zlokalizowaną na terenach przygranicznych Iraku, Iranu, Turcji i częściowo Syrii. Jest to obszar górzysty leżący między Taurusem Armeńskim na północnym zachodzie a Zagrosem na południowym wschodzie. Zamieszkują go Kurdowie, których liczcbność ocenia się na około 16 milionów. Trudno wyobrazić sobie, aby we współczesnym świecic, szczycącym się poważnymi osiągnięciami w zakresie praw człowieka, a szczególnie gwarancją samostanowienia narodów, nikt nie pomyślał o przyznaniu im niepodległości. Wprawdzie w ostatnich latach w związku z wojną iracko-irańską oraz agresją Iraku na Kuwejt i skuteczną intcrwcncją wojsk ONZ, ukazało się w prasie światowej sporo artykułów o Kurdach, ale nic przyniosły one żadnej zmiany na lepsze. W wyniku krwawo stłumionego powstania Kurdów przez siły zbrojne Saddama Husajna, ponad milion Kurdów irackich schroniło się w Iranie, a około pół miliona umknęło do południowo-wschodniej Turcji. Gazy trujące stosowane przez Irakijczyków wywołały jedynie gdzieniegdzie oburzenie, zaś obecna wielka ofensywa tureeka przeciw partyzantom kurdyjskim przechodzi prawie bez echa, nie powstrzymując fali przemocy i represji. Strategiczna pozycja Turcji i jej przynależność do NATO stanowią najlepsze zapewnienie bezkarności. W naszych środkach masowego przekazu pojawiają się również wzmianki o walkach w Kurdystanie i o ciężkim położeniu ludności, niemniej jednak rzcczowe i godne uwagi wiadomości o Kurdach należ'l do niczwyklej rzadkości. Naukowe informacje są też niezadowalające, bo brak nam środków na finansowanie wypraw, a ponadto bezpieczne dotarcie do terenów ustawicznych zamieszek stoi zawsze pod znakiem zapytania. Mimo to doskonale rozumiemy wysiłki tego dzielnego narodu i solidaryzujemy się z nim. U schyłku 1991 roku zorganizowano u nas akcję pomocy dzieciom kurdyjskim, w ramach której wysłano wiele odzieży, żywności i lekarstw, a wc wrześniu 1992 roku powstało w Krakowie, przy współudziale prof. L. Dzięgla, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Kurdyjskiej. Na marginesie warto zaznaczyć, że już w ubiegłym stuleciu niektórzy nasi rodacy penetrowali obszary zamieszkiwane przez Kurdów, pozostawiając różne zapiski z podróży. Należał do nich �282 między innymi filareta tłumacz w konsulatach w Persji studiował plemion. Interesował quI's sur literaturę konsulem rosyjskim powstał no/ices prowadził badania wśród czego dowodem zamieszkujących jest praca zamieszczona na którym rękopis w 1861 roku w Kościesza i Smyrnie. to stanowisku 1857 W tam F.ludl's philoloyi- roku tekstów Bajazidiego, w paryskim (1801-lli94), został Jednak liczący Z jego inicjatywy przez Żabę jego interesująca et des tribus du K ourdistan. praca najważniejszym 656 stron tlumacz mianowany prze/o 18 lat. Badal język kurdyjskich. przetłumaczony się w Petersburgu kurdyjsko-rosyjsko-francuski Żaba 184li roku pozostawał gromadzenia Mahmuda ukazała et l'I?cits de la lilterature August Salonikach był inspiratorem słynny by! obszerny słownik ski (721 ss). orientalista w Jaffie, w Erwrum, Ponadto oraz kurdyjską, de Soleimanie, inny polski a ponadto w 1858 roku francuski. Dialecte rosyjskim Kurdów, kraju filologią Chodźko (1804-1891), zatrudniony jako i w Reszt. Podczas I(l-Ietniego pobytu Asiatique". rolę odegrał konsulacie i kulturę i folklor Kurde. "Journal Podobną Aleksander Borejko w Tebriz, Teheranie się również la langue czasopiśmie przy i orientalista rosyjskich na język pt. Recueil des dziełem Polaka i francusko-rosyjsko-kurdyj- Do Kurdystanu dotarli też dwaj inni nasi rodacy: Władysław Jabłonowsk i (1841-1894) i Karol Brzozowski (1821-1904). Pierwszy był lekarzem warmii tureckiej i pozostał w imperium osmańskim do końca poznając rozległe zielniki, a ponadto placówki naukowe przybył do Turcji początkowo życia. Piastując połacie prowadził w kraju i za granicą. Drugi a następnie W 1869 roku ustalenia możliwości rozwoju Zagros, rozciągającą się od Sprawozdanie likowano późno, Biorąc uwagę obecnie książkę i ma na swym wspomnienia Ludoznawcze w 1991 roku dra czyta /lie do lti/leraire miasta "Bulletin każdemu się z wielką doskonałych zdrów przyjemnością. problemami jest Kieruje przez należy tego powitać z wykształcenia Katedrą i oryginalnych wydane opub- de GĆographie". uznaniem Autor 1: 750 000. ci Amadieh spoleczeństwa Dzięgla. na pólnocy. w skali de la Societć dla część gór Amadija mapą z tym większym osiadł w zakładaniu do Kurdystanu de Suleimanich polskiego sporo próbie udział wyprawę różne emigracyjny, Po nieudanej ze sporządzoną Leszka Sporządził zasiliły i dzialacz biorąc oraz poza jej granicami. naukowym Lwów odbył zbiory Badał północno-zachodnią poludniu państwa, hab. w Polsce koncie wojenne na wraz zainteresowanie prof. żołnierz polskiej. Paszy w paryskim bez własnego i szanowanym poeta, wiele podróżował i Kurdystan. Jego po całej Turcji zatytułowane wzrastające - tam armii Midhata trasy w 1892 roku narodu znanym w Krakowie z wyprawy na świecie prezentowaną etnologiem z kolei Sulajmanija w Bagdadzie Mezopotamię na tych obszarach. przebytej bo dopiero pod na zlecenie miasta szpitala i archeologiczne. podróżował gospodarki geograficzny francuskie największego jego etnograficzne w 1853 roku celem organizowania sieci telefonicznej. opis komendanta w tym również badnia we wsi Bozhane, Pozostawił funkcje bliskowschodnie, Etnologii prac. Polskie Również Towarzystwo Od wielu lat poświęcił się badaniu zmiany kulturowej zachodzącej wśród ludów Bliskiego Wschodu. Prowadził obserwacje w Afganistanie i Libii, a w latach 1977-1980 uczestniczył w zespole polskich ekspertów agroekonomicznych mających przede przygotować wszystkim ArbiI, Dohuk specjalistów i Sulejmanija. z Instytutu Rolniczej Zakho, Zabem Sarsangu koło Pandźwinu Zalewem Małym Do Iraku północnego W październiku i Amadii, w górach Zagros siedmiu Kurdyjskiego i Leśnictwa a w miesiącach Derbendikhan, nad i listopadzie Małym Zabem osiedli Dzic,:gicl przybył 1977 roku roku wiejskich. Autonomicznego Tropikalnych nastr;pnego i pod Arbilem. zaś w rok później Regionu profesor Krajów wiosennych wytypowanych wraz z grupą i Subtropikalnych główne pral:e koncentrowały były prowadzone w okolicach Rania Sarsjanu, i północne naszych Akademii się nad Wielkim nad granicą W 1979 roku objęły swym zasięgiem rejon miasta Chodziło w prowincjach irańską obszar brzegi Zalewu Dokan nad na Zabie. Prowadząc zebrał nawodnienia tak zwanego Rolnictwa w Krakowie. w okolicach wokół plany o tereny wiele badania cennego wokoło materiału, 80 wsiach który i miasteczkach posłużył irackiego mu do opracowania Kurdystanu ponad polski dwudziestu etnolog warto- �283 ściowych publikacji. Rural Commulli/y kulturowcj Na specjalne wyrOZnIenIe oj" CIIII/I.'mpllrary wśród pewnej Przygotowując kategorii do druku spostrzeżeń bliskowschodnich, światowych profesjonalistów. takich ośrodków 7.asługuje Iraqi Kurdislan rolników kurdyjskich swe najnowsze lecz oparł Ponadto wiedzy, jak Oxford, wydana dzieło książka pt. zmiany w Iraku. wykorzystał naukowych Sztokholm, jego Jej treść dotyczy nie tylko na wyróżnionych sporo Cambridge, żyjących autor się również zdobył w 1991 roku Facing Moderniza/ion. pracach danych Bergen, wyniki innych dzięki Uppsala, swych znanych wyjazdom Durham, do Erlangen i Lipsk. Recenzowana W pierwszym ksi"żka regionu, już badaczy, w trzecim polskich jc,;zyk i problemy w szóstym nas z ustrojem dziesiąty z systemem sposobem odżywiania i upadek w drugim się, a trzynasty życic kurdyjskiej rzemiosła, Kurdów wioski, handel miejski, warunki w czwartym dawniej natomiast ośrodki rozdziałów. łącznie naturalne dzieje literacką i dziś, dziewiąty Kurdów, w piątym Rozdział z cyklem dwunasty Na stronach rozdziału w piętnastym zobrazowano rozwój centra edukacji i codzienne rzetelnie i niezmiernie ich ósmy życia jednostki, indywidualnym, i higieną. kultu, z udziałem omawianego i piśmiennictwo. z gospodarstwem z ubiorem rozbudowanych i Kurdystanu, nakreślono twórczość jedenasty znacznie Kurdów demograficzne, społecznym rolniczym, dość poznawania religi~\ zaś w siódmym zapoznaje nakrcślono się z piętnastu zwięźle etapy wzmiankowanych diasporę, składa przedstawiono ze czternastego miast, rozkwit życie na terenach zurbanizowanych. Wszystkie rozdziały przy tym urozmaicone bujących zostały pokaźną nawet najbardziej m.in. mało znane zredagowane ilością wybrednych informacje fachowo, umiejętnie dobranych, odbiorców. o Jezydach pasjonujących Doskonałym i Żydach potwierdzeniem kurdyjskich. Czytelnik również lepsze zrozumienie jednego z najbardziej pogłębiania wiedzy skomplikowanych o Kurdach. Poza Cennym u7.llpcłnieniem według stanu -perskiego stanu pogranicza między z lat sześćdziesiątych Pomocne w Izraelu, nomadów, wojowników Wykaz problemów bliskowschodnich literatura lukę w znajomości pierwsza XX wieku, druga, XIV a XIX stuleciem, fotografie wizerunki (ponad wiosek kurdyjskich wykorzystancgo wybranych są trzy mapy: przedstawia ważniejsza a trzecia - niektóre są po raz etnograficzna tego rycerskiego rozmieszczenie księstwa Kurdów kurdyjskie plemiona turecko- kurdyjskie według XX wieku. są też dobre kurdyjskich granicznych, książki z lat siedemdziesiątych mógł ich kulturą materialną Książka umożliwi mu tym polska otrzymała pozycję znakomicie wypełniającą dotychczasową narodu, jego pochodzenia, języka i obyczajów. Są absor- tego wywodu będzie pierwszy zapoznać sic,;z burzliwymi dziejami i codziennym życiem Kurdów, i duchową oraz z szeroko omówioną wielowiekową walką o niezawisłość. i zachęci go do dalszego interesująco. ciekawostek których obrzędy zaprezentowano weselne, m.in. góralskie Żydów zagrody, obóz itd. piśmiennictwa trafnie 30), na i miasteczek, obejmuje i 7. wyczuciem. 241 pozycji Są to przeważnie zarówno polskich, najnowsze prace jak i za- o Kurdach i Kurdystanie. W następnym tyczną 7. wydaniu zaznaczenicm tej niezmiernie terenów naszych pożytecznej badań książki w północnej warto by zamieścić części Iraku mapę w latach schema- 1977-1980. Roman Karczmarczuk Regina Lietuviy M er k i c n ć, GYl!u/h,l iikis X VI (l.-X X (l. pirmojoje kulturos istorijos, W serii wydawniczej Reginy Mcrkiene t. 14), "Mokslas", "Is Lictuviy poświęcona kultiiros gospodarce Vilnius istorijos" hodowlanej puseje. Elnines patirlies i§takos (IS 1989, ss. 236, ił. ukazała na Litwie się, jako jej czternasty od początków tom, praca XVI do połowy �284 XX wieku. Autorka objęła badaniami obszary Litwy Wielkiej i Małej I Obraną problematykę rozpatruje z dwóch punktów widzenia - badacza dziejów gospodarczych i ctnografa. Interesuje ją zwłaszcza rozpowszechnianie się umiejętności hodowlanych 2, które - jak wskazuje - prowadziło do przemian w sferze kultury materialnej i kształtowania się regionalnej specyfiki gospodarczej. We "Wstępie" do pracy przedstawiła modelowo proccs "przcjmowania elcmentów doświadczenia zawodowego" 3 Rozpatrując ezynniki ograniczające rozprzestrzenianie się umiejętności gospodarczych, zaliczyła do nich m.in. bariery etniczne; nie jest jednak skłonna przeceniać ich zljUczenia (s. 8-9). Poza "Wstępem" i "Zakończeniem" (to ostatnie w językach litewskim, rosyjskim i angielskim, s. 205-220), znajdujemy w pracy trzy rozdziały. W pierwszym i najobszerniejszym z nieh (s. 33-103) zajęła się Autorka głównie ilościowymi i strukturalnymi zmianami w hodowli. Uznaje, iż wynikały one zasadniczo ze związków łączących hodowlę z całoks7.taltem gospodarki. Stąd i tytuł rozdziału: "Działalność gospodarcza a hodowla"4. W następnym rozdziale - "Produkty hodowli" - zostały omówione kolejno: I. przetwórstwo mleka; 2. ubój zwierząt, przetwórstwo i konserwacja mięsa; 3. pozyskiwanie i obróbka skór i wc/ny. Trzeci rozdział zapoznaje czytelnika z pomieszczeniami dla zwierząt. Wobec rozległości chronologicznych ram pracy nieuniknionc było marginalne potraktowanie lub pominięcie w niej niektórych zagadnień, nie tylko drugorzędnych 5, ale i istotnych (np. związków hodowli z rynkiem wewnętrznym i zewnętrznym w XVI-XVIII wieku). Mimo ograniczeń w zakresie tematu treść rozprawy jest bardzo bogata, toteż w niniejszej n.:cen7ji ograniczę się do zasygnalizowania tylko niektórych z jej wywodów i ustaleń, przede wszystkim zaś tych, które dotyczą stanu hodowli w XVI-XVIII wieku. Autorka szczególną uwagę skupiła na hodowli zwierząt roboczych - koni i wołów - co w pełni jest uzasadnione ich znaczeniem w gospodarce Litwy do stosunkowo niedawnych czasów"W zagrodach chłopskich stanowiły najważniejszą, otoczoną szczególną troską, część inwentarza żywego. W hodowli dworskiej ich znaczenie bylo silnie zróżnicowane - większc w gospodarstwach ubogiej szlachty ("dworkach i zbiedniałych dworach", s. 34), mniejsze w wielkich folwarkach, korzystających w szerokim zakresie ze spw;:żaju chłopskiego. Według szacunków Autorki (tab. 25) w drugiej połowic XVI wieku udział koni w ogólnym pogłowiu zwierząt dworskich wynosił 8,5%, wołów zaś 9,2%, Najlicz.niej reprczentowane były w hodowli dworskiej - podobnie jak i w chłopskiej - owce (25.4%) i świnic (11l,2%), w następnej zaś kolejności krowy (16,9%), których pogłowie dorównywało niemallącznej liczbie wolów i koni 7. 1 Z terenu Małej Litwy znajdujemy w pracy niewiele danych. Zarnic~zczonc w ro/.prawic mapki (i~!cznic 24) ukawj:.j. Li!w!; w jej dzisiejszych granicach. W badaniach Autorka wykraczała niekicdy poza te granice, nickiedy lnów zawl;żala geograficzn~ horyzont obserwacji (np. omawiając dzieje hodowli w okresie między wojnami światowymi wykorzystuje dane zsadniczo tylko z terenu ówczesnej Republiki Litewskiej). l U;iyty prl'.czc mnie termin ..umiejęlllOsci hodowlane". dalcce nic w pełni oddajc lrdt slosowanego pr/ez Autorkę określenia "gamybine patirlis", oznaczaj<.!cego dosłownie ,.doswiadczenie produkcyjne". W tlumau.cniu można by użyć wyrażenia ,.doświadczenie zawodowe", lecz powstaje wątpliwość, czy 7..asadnc jest mówienie o "I".awodzic" rolnika w XVI-wiec?ncj Litwie. Toteż zastępczo posługujemy się terminami - "umiejętnosci gospodarcze" luh (hardziej s/czcgt·,łowo) "umiejętnosci hodowlane" . .l Określa przy tym drogi rozpowszechniania si~ owych doswiadczen i akcentuje mIę rll;i-nych struktur społccznych w ich zachowywaniu, wzbogacaniu i wymianic. -l W dosłownym tłumaczeniu: "Dzialalność g.ospodarcza a stado l.wi~r7.ąt". Takie sforlllulowanic Iylulu rozdziału 7oslalo podyktowane, jak sądzę, zamiarem AUlorki zwrócenia uwagi głównic na zllli~lny w poglowiu zwicrz;.p ~o""p(lJ"Jn,;zychi struklurze hodowli. ~ Do nich zaliczyłbym pominiętą w pracy kwestię hodowli drobiu. t> Ta rola zwierząt roboczych uwarunkowana hyła ukierunkowaniem rolni<..:lwana produkt.:ję l.hoi,owC!,wymagającą pracy ze sprzężajem. Autorka trafnie zauważa, że w gospodarstwach dworskich obok koni roboczych hodowano też wierlchowt: i cugowe, nie z.awsze dające się wyodrębnić w oparciu o dane źródeł. Z drugiej strony w gospodarstwach chlnpskk:h rolę I.wierzą! robol.:zych pełniły krowy. 7 Margines hodowli stanowiły kozy (4,5%). Przytoczone dane procentowe dotycz,", Iylko pogłowi;! dorosłych 7wierząl gospodarczych. �285 Pod wzglr;dem struktury hodowli gospodarstwo chłopskie różniło sir; od dworskiego głównie znacznie wyższym pogłowiem zwierząt roboczych niż krów, a także dużo wir;kszą liczebnością wołów od koni (tab. 22-23, 31-32 i inne). Na niektórych jednak terenach koni hodowano nie mniej niż wołów, a nawet wir;cej. Z takim preferowaniem hodowli konia spotykamy się zwłaszcza w północno-zachodniej Auksztoeie; ku południowi i wschodowi tej krainy wzrastał natomiast odsetek wołów wśród zwierząt roboczych (s. 59-60, 68). Podohnie i w południowo-wschodniej Żmudzi woły wystr;powały wśród zwierząt roboczych liczniej niż w jej północno-zachodniej części (s. 44-45). Terytorialne zr<')żnieowanie struktury hodowli zwierząt roboczych wiąże Autorka z wpływem licznych czynników, a m.in. zamożnością gospodarstw chłopskich, formą włościańskich świadczeń, przenikaniem wzorów gospodarki hodowlanej z ziem łotewskich, zniszczeniami wojennymi i klr;skami elementarnymi. Przeprowadzona w pracy gruntowna analiza oddziaływania owych czynników ukazuje, jak rolnik litewski, kierując sir; doświadczeniem przodków i własnym, dostosował strukturr; hodowli do wymagań środowiska naturalnego, warunków społecznych i gospodarczych. Z przedstawionych w rozprawie spostrzcżcń na temat zmian w strukturze hodowli w XVI-XVIII wieku wynika, iż nie były one wielkie. Ohjawiły się głównie względnym ubytkiem zwierząt rohoczych w gospodarstwach dworskich w ciągu XVII i w pierwszej połowic XVIII wieku, które to zjawisko wynikało, zdaniem Autorki, przede wszystkim z ówczesnego wzrostu pańszczyzny (s. 48)"' Zastanawiające jest, iż na ziemiach litewskich, odmiennie niż na hiałoruskich, zasadniczo stabilne pozostawały do korica XVIII wieku proporcje między liczbą wołów i koni". W odróżnieniu od struktury hodowli jej stan liczebny ulegał dużym wahaniom, odzwierciedlając kolejne fale zniszczeó gospodarczych nawiedzających Litwr; i póżniejszą z nich odbudowę. Z uwag Autorki można wnioskować, że po zniszczeniach hodowla dość szybko podnosiła się z upadku dzir;ki w/.rostowi areału łąk i pastwisk zajmujących miejsce dawnych pól ornych (s. 57) 10 Przechodząc do bliższego przedstawienia hodowli bydła mlecznego próbowała R. Merkienć w pierwszym rzr;dzie okrcślić jego rasy (w XVI-XVIII wieku), opierając się m.in. na danych o maści krów. Godne uwagi jest jej przypuszczenie, że już w XVI wieku pojawiło sir; na Litwie wysokomleczne bydło holenderskie (s. 80-81) 11. Ogół hodowanych na Litwie krów charakteryzował sir;, I.daniem Autorki, niską mlecznością (s. 104-105). Zauważa jednak zarazem, iż wielkie zapasy serów przechowywane w niektórych dworach, świadczą o gromadzeniu w nich sporych ilości mleka. Uważam za prawdopodobne, że część owych serów pochodziła z danin chłopskich. W partii pracy omawiającej przetwórstwo mleka sporo miejsca zajmują spostrzeżenia na temat naczyó do jego przechowywania, narzędzi do wyrobu masła i sposobów wyrobu oraz przechowywania serów. Uwagr; zwraca m.in. próba odtworzenia na podstawie XVI-XVIII-wiecznych inwentarzy, wyglądu dawnych sernic dworskich (s. 105). Już w XVI-wiecznym żródle znalazła Autorka przykład osadzania takiego pomieszczenia na słupie. Mamy więc tu do czynienia z prototypem uwiccznioncj w "Panu Tadeuszu" sernicy soplicowskicj. Do stosunkowo słabo rozwinir;tych działów hodowli na Litwie należało owczarstwo. Wprawdzie owce stanowiły, obok świó, naj liczniejszą część inwentarza żywego, Iccz przecież stan ich poglowia nie przedstawiał się imponująco. W zagrodach chłopskich hodowano przeważnie K Co \v/hud/a lJ Zmiany KriL'.\tjanie lI) \v;,tpliwosci, w struktur/c Hie!or!1ssii Aut(lrka Wf) zdaje nii ląk na tzw, ziemiach bowiem hodowli Autorka /,v,'icrz"t zauważa, roboczych że również na Białorusi p%willie ,l( V fJ-X V J II wieka, Mińsk wage; przypisywać wykorzystywaniu w/orni si~ wi<;ksz,-, w gospodarstwach chłopskich spadło pogłowie w XVII-XVIIl wieku przedstawia P. G. koni. Kozłowskij, 1969. po dobie zniszczeń naturalnych łąk na nadbrzeżach rzek, pustych. jest jui fakt hodowli hyła holenderskiego (zachodnio-fryzyjskiego) na Białorusi w końcu XVI wieku. Ry'g:t; - do swoich tamtejszych dóhr ks. Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zwany Sierotką, zob. M. Siekierski, Ltllu1ed ~Vl.'llfrh ill lhe (1/,(///(1 Duchy of Ur/nlUnia: The cU)flomic A.1!"ai,-.\'ąl Prince Nicholas Christopher Radziwil/ (1549-1616), "Acta 11 Sprowad/il Ohecnie je Baltico-Slavica", znany pr'leI t. XXI. 1992. s. 229-:nO. �286 po kilka owiec, w gospodarstwach dworskich nieraz po kilkadziesiąt (rzadko ponad sto sztuk) 12 Ponieważ udój od jednej sztuki był dziesięciokrotnie mniejszy niż od krowy (s. l (3), można sądzić, że ceniono je mniej jako dostarczycielki mleka, więcej zaś ze względu na wełnę, którą pozyskiwano w trakcie dwukrotnej strzyży w ciągu roku (s. 155) l3 Jako zwierzęta rzeźne traktowano przede wszystkim świnie (s. 125). Do końca XVlII wieku ich pogłowie nie przedstawiało się okazale; Autorka sugeruje, że nawet w gospodarstwach dworskich hodowano je głównie z przeznaczeniem na własną konsumpcję, nie zaś na sprzedaż 14 Charakterystyczne jednak, że przy dość niskich wskaźnikach pogłowia trzody chlewnej (s. 85, 88-89), wysoki poziom osiągnęło na Litwie przwtórstwo mięsa i jego konserwacja 15. W pracy uwypuklone zostały korzystne zmiany w gospodarce hodowlanej na Litwie w XX wieku. Już w pierwszej jego połowie intensyfikacja hodowli nabrała szerokiego rozmachu, ujawniając się zwłaszcza we wzroście pogłowia zwierząt i uszlachetnianiu ich ras. Jedną z głównych przyczyn owych przeobrażeń upatruje R. Merkiene w pomyślnych koniunkturach handlowych (s. 95 i inne). Za ważne czynniki aktywizacji gospodarki hodowlanej w XIX wieku uznaje także uwłaszczenie włościan, wprowadzenie na masową skalę uprawy ziemniaka, rozwój przemysłu i transportu (s. 97-98). Charakterystyczne, że właśnie na Litwie, a ściślej mówiąc na jej północnych obszarach (gubernia kowieńska), wpływowych czynników okazał się dla hodowli szczególnie pomyślny. Widocznie już przed końcem XVIII wieku osiągnęła tam wysoki poziom, co pozwoliło jej w następnym stuleciu skutecznie wykorzystać nowe możliwości rozwoju. Dopomogły jej w tym zapewne dawniejsze związki z szerszym rynkiem handlowym. W końcu XVIII wieku (w latach 1786-1791) udział produktów hodowli w eksporcie Wielkiego Księstwa Litewskiego wynosił rocznie średnio 9,7% 16; dla obszarów objt;:tych badaniami przez R. Merkiene wskaźnik ten był zapewne znacznie wyższy. Eksportowane produkty hodowlane pochodziły nie tylko z gospodarstw dworskich, ale i z chłopskich. Znany jest fakt pośrednich i bezpośrednich kontaktów handlowych włościan ze Żmudzi i z północnej Auksztoty z miastami bałtyckimi. Wprawdzie do miast tych wywoził włościanin litewski głównie len, ale przy okazji zbywał i artykuły pochodzące z hodowli 17. W sumie można spostrzec, że obserwowany w XIX wieku eksport litewskich produktów hodowlanych był zjawiskiem o dawnej tradycji, choć oczywiście zmieniała sit;:jego skala. Pomyślny rozwój hodowli na Litwie przerwała I wojna światowa. Jednak już w pierwszej połowie lat dwudziestych przedwojenny poziom produkcji hodowlanej nie tyko został ponownie osiągnięty, ale i przekroczony. Do ówczesnego rozwoju hodowli w istotnej mierze przyczyniła się,jak podkreślono w pracy (s. 99), reforma rolna. Autorka przypomniała imponujące osiągnit;:cia hodowli litewskiej w latach dwudziestych i trzydziestych, zwracając uwagę m.in. na dokonujący się w niej postęp techniczny. 12 W regionach z rozwiniętym owczarstwem, np. w Wielkopolsce. po kilkadziesiąt sztuk owiec spotykamy często w gospodarstwach chłopskich, a w trzodach dworskich po kilkaset i więcej sztuk, zob. W. Sobisiak, Owc::arstwo, w: Kultura /udmHł Wielkopolski. t. II. Poznań 1964, s. 185-213 (odpowiednie dane na s. 186·189). u Pierwsze bli:iBze informacje o strzyżeniu owiec na Litwie, do których dotarła Autorka, pochodzą. 'l. XVIII weku. Do tego tei czasu odnosi się spostrzeżenie o dwukrotnej strzyzy w ciągu roku. W późniejszym czasie na CZęŚCI terytorium Litwy upowszechniło się trzykrotnie w ciągu roku strzyżenie owiec. 14 Wskazuje m.in. na uzupełnianie przcz szlachtę konsumpcji mięsa w drodze ści,-!gania danin zwicrzycych (s. g2). Jednak daniny te już w XVI wieku nie odgrywały istotnej roli. Warto wspomnieć, żc świnic (żywiec i mii(so wieprzowe) były popularnym artykułem handlu. M. Siekierski, s. 22g, spostrzega w oparciu o dane z folwarków radliwiłłowskich, że w odróżnieniu od innych zwierząt gospodarczych świnie hyły często sprzedawane. IS Autorka omówiła m.in. wyrób i konserwację kumpii (szynek) i skiłądzi (można je określić jako spcl:)'ficzny rodzaj salcesonów). W zgodzie z dość powszechną w literaturze przedmiotu opinią uznaje skiłądzie za potrawę miejscowego (litewskiego) pochodzenia. ló L. Troska, R. lasas, lVnieszniaja torgowla J/Viclikogo Knia::eslwa Litowskof}o w posil'dnijc gody je(IO sll.\~('~(:'stwm..-amja (1785-1792), w: Lietuvos TSR Moksiu akademijos darbai. seria A. t. 1(32). Vilnius 1970. s. 46. lah. nr 2. 17 Na ten temat nie hrak bezpośrednich danych źródłowych, zob. np. 11lStrukdjos /l'odalinllj mid,! adminlstrw)jai Lietu1"(~ie X V{f-X l X (l., wyd. Z. Kiaupa i l. Kiapiene, Vilnius 1985, s. 25 (,-Poddani na włości cokolwick hydła, lnów. slcmienia. wosków. łojów. skór do Rygi albo gdzie indziej przedawać i wyprowadzać będą. wtedy wprzód arendarzowi zapłacie powinni (. .. )": Rirże. 1764 r.). �287 ROI.prawa R. Merkienc dostarcza wielu nowych danych o stanic gospodarki chłopskiej i dworskiej na Litwie. Pozwala lepiej poznać dyferencjację majątkową dawnej wsi, przynosi cenne spostrzeżenia o strukturze konsumpcji, przedstawia zajęcia związane z hodowlą (zwłaszcza przetwórstwo mleka i mi~sa), odsłaniając w ten sposób przed czytelnikiem codzienność życia wiejsk iego. Sporo można się z niej dowiedzieć nawet o warunkach mieszkaniowych litewskiego włościanina. Odpowiednie informacje przynosi rozdział trzeci, poświęcony - jak wspomniałem pomieszczeniom dla zwiep.ąt hodowlanych. Rzecz w tym, iż owe pomieszczenia pospolicie służyły równi6. za mieszkania dla ludzi. Charakterystycznym budynkiem łączącym funkcje domu micszkalnego i pomieszczenia dla zwierz,!t był "nom" ("nam", "nams", "num", "noma", "numa"). Z czasem tracił on swe funkcje mieszkalne, staj'lc si~ typowym budynkiem gospodarczym. Ta zmiana w przeznaczeniu "nomu" najszybciej dokonala si~ w dworach. Jednak jeszcze w XVIII wieku w dworkach i plebaniach wyst~powaly "nomy" będ,!ce jednocześnie obor,! dla bydła i mieszkaniem dla czeladzi. R. Merkiene wnikliwie przcśledziła zmiany jakim ulegały funkcje "nomu", jego rozplanowanie, wyposażenie itd. (s. 187-19 J). Podobnie szczegółową obserwacją objęła inne - występujące w gospodarstwach dworskich i chłopskich budynki, służące za pomieszczenia dla zwierząt hodowlanych. Przeprowadzaj,!c ich klasyfikację wyjaśniła jednocześnie wiele zawiłości terminologicznych. Lekturę pracy. zwłaszcza zaś wywodów na temat zabudowań gospodarczych, istotnie ułatwia zamiesz.cl.Ony w niej materiał ikonograficzny: plany i przekroje budynków, ryciny i fotografie. Niezmiernie pomocne dla czytelnika są również zamieszczone w tekście mapki, obrazujące geograficzny zasięg różnego rodzaju 7jawisk I. dziedziny hodowli. To kartograficzne przedstawienie wspomnianych zjawisk dopomogło Autorce w wyodrębnieniu na badanym terytorium czterech regionów "gospodarczo-kulturowych": żmudzkiego. auksztockiego (obejmującego jednak tylko północno-zachodni,! cz~ść Auksztoty jako historyczno-geograficznej krainy), dzukijskiego i zaniemeńskiego. Autorka przckonywaj,!co uzasadnia wyodrębnienie poszczególnych stref. Należy jednak zauważyć, żc podkrcślaj'lc odrębność gospodarczą Żmudzi nietrafnie uznała, że w XVI w. specyficzną cech,! temtejszej hodowli było znacznie liczniejsze pogłowie wołów niż koni (s. 41-45). Rejestry dochodów hospodarskich z włości żmudzkich z lat 1537-1538, na których się oparła, wymieniają konie w posiadaniu włościan tylko w tych wypadkach. gdy liczby tych zwierząt nie można było przeliczyć na pełną liczbę soch wołowych 1~. Odstępstwa od tej reguły były niezmiernie rzadkie, co wskazuje na ich przypadkowy charakter 19 Autorka przyjmując, że w rejestrach miano "socha wołowa" oznacza z.awsze parę wołów, 7.naeznie zawyżyła liczbę tych zwierząt. W istocie relacje liczbowe mi~dzy pogłowiem wołów a koni były na Żmudzi w XVI wieku zapewne podobne, jak na innych tcrenach Wielkiego Ksi\=stwa, na co wskazują m. in. dane inwentarza Cytowian z 1555 roku 20. W wiciu micjscach pracy Autorka z uwagą docieka, w jakiej mierze gospodarka hodowlana na Litwie korzystala /. obcych wwrów, w jakiej zaś z rodzimych doświadczeJl. Dostrzega, że różne innowacje w dziedzinie hodowli trafiły na Litwę z Zachodu i z ziem łotewskich 21. Zdaje się IKKonie (sochy k(\llskic) przeliczano w rejestrach na sochy wołowe w stosunku 2: I. Stąd np. przy włościaninie posiadającym 'auk i tfZ.y konie zapisy'wanu dwie sochy wołowe i jednego konia itp. Oryginały rejestrów znajdują sir; w Bibliotece Akademii Rcpuhliki Litewskiej. H2 [24. 1'1 Rcjc:-:tr'l. ].o;lX roku odnotowuje konie prz)' ponad \OSO gospodarzach, lecz tylko przy kilku wymienia więcej niż jednego konia. PoJohnit: sztuk~ tych '/wicrZ<It. parę V.'Oh'Wi rcjc:str z 15.17 roku wymicniaJ'fc konie.:: przy pUIl:Jd tysiącu gospodarzy tylko przy kilku wymienia więcej niż jedną 10 Akry i:(/lIIrajfmyie ~Vilt'nsJ,;oju A"l"hi('(Jw~/i(';t' .••k(~iu Kommissijeju dla razhora driewnich aktm'\i (dalej cyt.: AWK), t. XIV, Wilno l XX?, nr 2..'\. 12-17. W ('ytowianal:h w ogólnej liczbie zwierząt roboczych należących do chtopów woły stanowiły 590/0 a konie ..lI%. W dohrach slnłowyd\ hiskupa wileńskiego w 153lJ roku odpowiednio 57% i 43%. zob. J. Ochmański, PowsiUllie i rozwój lalx/imdium hiskul' ...• 'h'O \\'i!l'Ib/"ieao (IJR7-1550), Poznań 196). s. 132. .!I Pr/.yv.k nauania winny pclniej llwzględnia( przenikanie na Lilwę innowacji (organizacyjnych. technicznych itp.) w dzieuzinie h()uow1i I I.iem polskich. Prawdoplldohny wydaje się np. wplyw na ewolucjI; litewskiego budownictwa gospodarczego wZ\)fÓW podl'lskich. co wyra/nic sugeruje instrukcja J. Łaszkowskiego dla włości korszowskiej z 1562 roku, zoh.: A WK, L XXV, Wilno I X9X. s. 92. �288 natomiast prawic nie uwzględniać możliwości oddziaływania na gospodark" hodowlaną ziem litewskich wpływów z sąsiedniej Białorusi. Za bardzo konstruktywny element badali R. MerkieOl~ uważam konsekwentne stosowanie rozróżnienia między hodowlą dworską (elitarną) a prowadzon<t przez włościan, przy jednoczesnym, stalym dostrzeganiu jego umowności. Autorka często podkreśla ścisłe związki w dziedzinie hodowli między dworem a wsią. Nieraz można tu mówić nawct o swoistcj symbiozie. Tak np. dworskie zwierzęta robocze często zasilały - w formie załogi - chłopski inwentarz żywy. Warto też przypomnieć, iż w ramach powinności na rzecz dworu chłopi zobowiązani byli nieraz trzymać w swych zagrodach pańskie konie "putne", tuczyć woły i wieprze 22 Tego rodzaju kooperacja między dworem a wsią ułatwiała rozpowszechnianie si.,: umiej.,:tności hodowlanych. Nie ulega wątpliwości akcentowany w pracy fakt, że dwory zwykle przodowały w modernizacji hodowli, stanowiąc pod tym wzgl.,:dem wzór dla włościan. Można jednak przypuszczać, że z drugiej strony dwór nieraz wprowadzał innowacje w swej gospodarce hodowlanej korzystając z doświadczeń wsi. Do zagadnień wymagających dalszej dyskusji należy kwestia granic chronologicznych w dziejach hodowli na Litwie. Autorka na ogół nie wytycza ich dość wyraźnie. Zdaje się wyodrębniać cały wiek XVII i pierwszą połowę XVllł stulecia jako okrcs regresu w gospodarce hodowlanej; w kaźdym razie podkrcśla spadek pogłowia zwierząt roboczych jUl. w pierwszej połowie XVIl wieku. Z lektury pracy moźna wnioskować, że jakościowe przcmiany w dzicdzinic hodowli do końca XVIII wieku nic były zbyt głębokie. Czytamy np., iż wyrób i sposób konserwacji produktów mleczarskich w ciągu XVI-XVIII wieku niewiele się zmieniły (s. 107), co wzbudza zastrzeżenia w zestawieniu z innymi uwagami zawartymi w rozprawic23 Zastrzec muszę, że generalnie skłaniam się do przyjęcia tezy o dużej sile tendencji konserwatywnych zarówno w hodowli, jak i w całej gospodarcc rolncj dawnej Litwy. Przykładem oddziaływania tych tendcncji (wspomnianych też w pracy, s. I i), mo7.c być długotrwałc utrzymywanie się na Żmudzi zwyczaju zaprzęgania wołów do jarzma za rogi. Ta praktyka, wzbudzająca zdziwienie już XVI-wiecznych obserwatorów stosunków żmudzkich, a za jawny anachronizm uchodząca w XVIII wieku utrzymująca się jeszcze w XIX stulcciu 24 Tcn przyklad zastanawiający jest szczególnie z tcj racji, iż pochodzi z tcrcnu Żmudzi, która pod względcm gospodarczym była przodującym regioncm Wielkiego Księstwa Litewskiego. Rozprawa R. Merkiene oparta jest na obszernej i różnorodnej podstawie materiałowej. Znaczną jej cz.,:ść stanowią źródła r.,:kopiśmienne, wyszukane przez Autork.,: w archiwach Wilna, Kowna i Petersburga. Dostrzec można wprawdzie pewne braki w wykorzystaniu literatury przedmiotu i publikacji źródłowych, ale nic zaważyły one istotnie na ostatecznych wynikach pracy25 Autorka wydobyła ze źródeł obfity materiał statystyczny, starannie go opracowała i przedstawiła w postaci 33 tabel. Odnosi się do niego z godnym podkreślenia krytycyzmem; tak np. podkreśla, iż zaczerpnięte z XVI-XVIII-wiecznych źródeł dane o liczbie inwentarza żywego w gospodarstwach chłopskich są z reguły zaniżone. Bacząc na względną wartość informacji źródłowych poddaje je wnikliwej analizie i ostroźnie formułuje wnioski. 22 Tuczenie wieprzy dworskich bylo częstym obowiąJ'.kiem młynarzy_ O "karmieniu" (••",.:ychowywaniu"') wołów pan'skich zoo.: K. Jablonskis, LielUrHki iod'fiai setlosios rasIlllil,1 kal/Joje, I dali.",: Tekstui, Kaunas 1941, s. 22,41. O hodowaniu przez włościan koni ,.pulnych" na potrzeby dworu (i z pewnością te:i dla niego nal~i.ących}zob. np.: !starijm ArdJ}To.",. I. I: XVI amztllus Ueturos iłil!('łHoriai, wyd. K. Jablonskis, Kaunas 1934, nr 3, sZp. 22. 2j p. z uwagą (s. \05-106) o stosunkowo póżnym (w XVII wieku?) pojawieniu się na Litwie tłul.:zck du masła (maślnic). N Z Kroniki Sarmacyi Europejskiej Alexandra Gwaynina: t~'f1roflY ... , wyd. K. J. Turowski, Kraków IK60, s. 214; ir6d/a do d::it!j{}\\' powstaniu chlopów szawelskich w 1769 rok!" wyd. W. Kula i 1. Leskiewio.owa, .,Teki Archiwalne". t. 5. Warsl.(Iwa 1957; M. G[adon]. Opisanie 1958; Ro:v.'ój t. powiatu re/szewskiego ... , Wilno 1846, s. 101. dla dóbr maynal'kil'il i sz/achl'ckidJ Wrocław 1963. Z prac poruszających zagadnienia hodowli na Lilwic pominięla została {}ospodarki Io/w(lf("ztlej tul Linde; Bia/urus; do polowy X V I "';l'ku, Poznań 1965. 2:- Zwraca II, uwagę pominięcie Instrukcji gospodarczych OZ X V II·X I X wit'ku. m.in. Ttlzprawa t. I. Wrocław S. Kasperczaka. �289 O szerokości Jej rozprawy. zarówno paru l. horyl.ontów Dzi~ki oświetlić stuleci dawna - niekiedy prawic badaniom aż po dzień dyskusji prl.ez badacf.Y tów pochodzenia w literaturze mimo swego świadczy szerokich już sam zakres granic hodowli, zdołała jak i przedstawić dzisiejszy. W swej pracy naukowej, podjęła istotnego w ciągu zagadnień i takie, (np. kwestia Autorka ich rozwój obok również znaczenia chronologiczny czasowych b~dących które były dotąd przetwórstwa produk- zwierl.~cego). R. Merkienć zastosowała ukazuje hodowl~ roślinną. Z drugicj, litewskiej R. Merkienć swym genez~ wielu ;rjawisk w dziedzinie puedmiolem niedoceniane badawczych zakreśleniu nowoczesną, w powi'!Zaniu kultury dając pierwsl.ellstwo materialnej. interdyscyplinarną z innymi działami spojrzeniu Rozprawa metod~ gospodarki, etnografa, jest swoistą badań. a zwłaszcza przedstawia wyprawą tropami Z jednej rolniczą strony produkcją ją w kontekście tej kultury dziejów ku jej odległym żródłom. Swego rodzaju oś wytyczającą kierunek badań się doświadczcli z dziedziny życia gospodarczego. eksponowancgo przesadnie miejsca perspektywy wyniki badawcze swych przenikania szczcgółowych badali. wywoła jcst Oczekiwać się naukowo widzi do przedstawia należy, dyskusj~, rozpowszechniania centralnego, pożyteczne, wniosków. przemiany tej pory opracowaniem je w nowym że wśród badaczy dziejów na którą w pełni zasługuje. Opowidannia W popularno-naukowej wydarzenia niem z 1933 roku. szych pisarzy Adrian historyczne silny oświetleniu jako poświ~eona wpływ została rok u i kolicl.ąc dziejów hodowli kierunki i kultury Zdaniem historii wyłącznic Tatarzy z procesem Ukrainy, nie i politycznie budowuje bardzo t. i Turcy. LXXVI Proces rozwoju które p,\I1stw, bogatym takich jak Polska bardzo materiały zarówno interesujący kozactwa", sposób. i rysunki który kozactwa i Rosja. historycznym zaporoskim ramach, dają miał i ma Tymi działania jako pojawieniem swoją wojskowe ugrupowanie jako równoległy aktywnej się nowych koncepcję które narodu byli na początku czynnik i folklorystycznym. od 1483 z genezą został jako niżowym, czynników, najeźdźcami przedstawiony a kozactwo Całą kozackim poczynając tego wydarzenia powstała najeźdźcom. zaktywizowane materiałem Jawornickiego. zawierają pieśni, fotografie i wyjaśnienie i powiązanie ukraińskiej wstało wojsku w szerokich Sicz Zaporoska świadomości historyczne jest wznowie- Ukraińców. wskazanie przeciwko w b<lrdzo się "mitu o sławnym Sicz Zaporoska walczącej wykształcenia o niezależność było jego bogate Kiew z najpopularniej- Dimitria Prace ludowe ksztaltowania Siczy Zaporoskiej A. Kaszczcnki ukrailiskiej, życic kozackie która był jednym w nich i etnograficznych: Opowiadania że w 1483 roku powstała ukraińskiego. Lud Kaszcl.enki głównie Wykorzystywał procesu czasie Weselka, naj słynniejsze akademika ludowej Jurkiewicz nyzowe, Kaszczenki, nie drukowano. i życic polityczne na kultur.;: omawiającej Adriana w swoim odzwierciedlające na rok u 1828. Celem wolnej ludności 19 kozactwa. rezultat i wytycza gospodarczych zaporoz'ke tak jak prace A. Kaszczenki przcśledzenia Adriana worota", Kaszczenko folklorystycznych możliwość wijs'ko autorstwa były I..nane prawic j<lk i etnograficzne, Ksi"żka sprawiły, Feoranowicz z ż.ycia Duży zbiór m<lterialów enografom si~ praca do ostatnich eiek<Jwe spostrzeżenia pro sławne pl. "Zołoti pojawiła i jego utwory Od l<lt trzydziestych bardzo serii na Ukrainie, nowe Uogólniając w hodowli Jan Adrian K a s ze z e /I ko, 1992, ss. 271. il. choć nie odsłaniając doświadczeń. najpcłniejszym Litwie, kwestia generalizujących Autorka wspomnianych na ożywioml okazało stanowi temu zagadnieniu na sformułowanie spostrzeżeń rozprawa gospodarczych dalszych Litwy i pozwalając si~ i kumulowania Recenzowana zwierz,!t w pracy, Autorki Nadanie silnych walki militar- Kaszczenko Autor uważa; podże �290 wraz z rozwiązaniem o wolność niżowego Ukrainy, która Pracę swoją autor procesie. zaczyna Wywodząc próbuje wojska uzasadnić swój narodu tezę wyodn;bnienia grup etnicznych. także codzienne również swoich kozacką własnych ułatwia czytelnikowi W następnym ukraińskich autor sprawczą kiego. Bardzo jednak Tureckim, powstawania itp. rejestrowy, wypiszczyk, itp. Kolejne rozdziały pracy poświęca poroskiego w latach rycznym bardzo uroczystość tyczne 1681-1709 wyraziście złożenia tradycji kozackiego Autor odmienny życia wydarzeń próby folklorystycznym je na podstawie roli kozactwa w czasach chłopskich w życiu kozactwa, zaporoscy rolę w ruchu analizy grup terminologię na Zaporożu. w powstaniach Kozacy różnych środowis- się odrębnych Wprowadzając poświęca byli takich jak główną Bohdana kozactwa jako kozackich, zbiorowości. takich jak: i przywileje w latach Na szcrokim 1710-1734. hajdamactwa. Interesuj'!co dostrzegając opisuje sił,! Chmielnic- walec o niezalcżność rosyjskiemu, kozak wojska za- tle histo- A. Kaszezcnko w nicj ccchy charakterys- dzieli kozactwa Bogata ikonografia A. Kaszczence i upadek zresztą cie po materiały niżowego Zaistniała w pracy przez kiedy bowiem Ukraina nowego z nadzwyczaj rekonstrukcji wykorzystane teraz, daj" dobrc uznając, Rok 1828 postrzega i powstanie w połączeniu dopuszczalny Kaszczenki na 7 okresów kozactwa i życia kozackiego. nowe możliwości źródeł, tle historycznym, mo7.1iwości rekonstrkcji okresic. rozwój typ wydarzeń A. Kaszczenko pisze o dzicjach kozactwa w ramach ich broń, konie a takżc wiadomości o dawnych ujęte na szerokim w tym zaporoskiego kiem. fenomen państwu i ostatnim rozdziale Wygląd Kozaków, i przywilejach, zwyczajach A. wierności z warunkami formowanie historyczny powa7.ną A. Kaszezenko kozackiej. W przedostatnim państwa rosyjskiego. życia przedstawił hołdu w tym rekonstruuj,!c i innych kozactwa i roli kozactwa materiał Kaszczenki A. Kaszczenko i upadkowi powiązan,! Kozaków i określenia walki w Siczy, uwagi i odegrali zbrojnej Kijowskiej ówczesnego w tym rozdziale przydomki Rusi na udział odnotować Zdaniem dokonano typowe dużo uwagi Rady Perejasławskiej interesująco przedstawiono wiele ukraińskiego etnograficznych. i zrozumienie tradycje folklorze. spowodowały Uzupełniając A. Kaszczenko nic zapomina z Imperium które i materiałów Skierowawszy narodu życic kozackie poznanie rozdziale ł Rzeczypospolitej. walka spostrzeżell istnieć z czasów ukraillskiego komunikacji, autor pokazać genezy się narodu i możliwościami przestały w ukraillskim ukraińskiego wschodniosłowiańskich próbuje ślad od wyjaśnienia początki ka geograficznego zaporoskiego pozostawiła kozactwa popularno-naukowej, Warto uzyskała konieczność państwa interesuj,!cym życia kozactwa. autora. że w każdym jako datę, która który nicpodległy odmiennego spojrzenia z folkłoru pracy.jest jednak podkreślić, uniemożliwia państowy, na sięgnię- wydanie nic jcst historię daly brak wskazania że powtórnc byt istniał na kres rosyjskiego. materiałem Słabością okresie wskazuje Ukrainy pracy przypadi narodu ukraińskiego. WladyslalV r. na01CJl'tTj, A. Aromunów z Aminciu, Cdl1li,ti Armdne$ti Metsovo), di-Aminciu. TomKo I nohrtajlol, BACąlKIl r(!~l'()/j()ta t. I, EKliom;lś rr.polJ. TO/) Bielecki Mn(Jó/JoIJ (pidlli A9TJvU 1988, ss. 158. r. A. nablCJl'tT], Ciinti,ti Fiirserotesti. T(!ay()/iliw Ipapallplwrwv - Ap/II1VIW/I}Jixw1' (Pidni Faraerolów - Arwanitowolochów), ToniKoI nO).,r/(JjlOI, t. 2, E'tUlplllŚ ApCJlllUV1KOU(BAaX1Kou) nOA1'tlallotJ, Do rąk opracowane Tom A9TJva 1991, ss. 166. naszych trafiły przez Georgiu pierwszy zawiera ostatnio Padioti, przede dwa opatrzone wszystkim zbiory pieśni przezell przykłady Aromunów komentarzem, folkloru grupy z Półwyspu Bałkańskiego, słowniczkiem i fotografiami. Aromunów z położonego �291 w górach Pindos miasteczka Metsowo (arom. Aminciu), drugi zaś to wybór tekstów folklorystycznych mikroetnosu Farserotów, zwanych również Aromunami albańskimi (gr. Ap~aVtW~Aaxot). Obie publikacje zasługują na szczególną uwagę ze względu na swoje nowatorstwo i wyjątkową szczupłość dotychczasowych informacji o etnicznej grupie Aromunów, ich historii i kulturze. Mogą one stanowić istotny przyczynek do badań w zakresie etnografii, etnolingwistyki, etnomuzykologii, folklorystyki, studiów nad mniejszościami etnicznymi (tzw. minority studies), oraz szeroko rozumianej ba/kanistyk i. Autor opracowall zaopatrzyl je w wyczerpujące przedmowy w językach greckim, aromuńskim i francuskim. Zawierają one podstawowe informacje o Aromunaeh, ich historii, pochodzeniu, rozmieszczeniu, języku, muzyce, folklorze i tradycjach z nim związanych. W tekstach widać doskonale emocjonalne zaangażowanie autora - Aromuna pragnącego ocalić od zapomnienia fragment tożsamości własnego ludu. Opinie autora dotyczące pochodzenia i historii Aromunów nie są wolne od subiektywizmu, tak właściwego przedstawicielom małych grup etnicznych stojących na krawędzi zagłady kulturowej, dla których pamięć o wielkich momentach własnej historii i niegdysiejszej świetności stanowi ostatni często bastion świadomości etnicznej odrębności. Aromuni, zwani po polsku również Wołoehami, są jedną z wielu grup etnicznych zamieszkujących Półwysep Bałkański, przede wszystkim Grecję (góry Pindos, Gramos, Epir, Tesali\ i Meglen), południowo-wschodnią Albanię, południową Macedonię, południowo-zachodnią Bułgarię, oraz jako emigranci (czy też repatrianci) - Rumunię. Liczebność Aromunów (użytkowników języka aromuńskiego) szacuje się obecnie od 50 tysięcy (Winnifrith, 1987, s. 7), 100 tysięcy (Gunnemark, 1991), 110 tysięcy (Rikman, 1988), do ponad 350 tysięcy (Mańczak, 1988). W recenzowanych pracach Padioti'ego brak danych liczbowych dotyczących ludności aromuńskiej. Dyskusyjna jest również kwestia statusu i przynależności genetycznej etnofakru (bądż etnolektów) używanych przez poszczególne grupy Aromunów. Aromuński klasyfikowany bywa jako odrębny język (Gunnemark, 1991). Padioti nazywa język Aromunów dialektem proto-rumuńskim, wywodzącym się z łaciny ludowej, ze znacznymi wpływami z języka illiryjskiego (który dał początek współczesnemu albańskiemu). Inne żródła jako ojczysty dla Aromunów podają macedorumuński dialekt języka rumuńskiego (Rikman, 1988; Majewicz, 1989). Mańczak (1988) oprócz tego ostatniego podaje również meglenorumuński, jako dialekt rumuńskiego używany przez Wołochów w okolicach Salonik (z kilkunastoma tysiącami użytkowników). W innych opracowaniach megleński wymieniany jest jako jeden z dialektów aromuńskiego (Winnifrith, 1988, s. 22). Prawic wszyscy Aromuni są dwu- lub trójjęzyczni, posługując się prócz własnego etnolektu również greckim w Grecji, albańskim w Albanii, rumuńskim w Rumunii, czy macedońskim i serbochorwackim w Macedonii. W zakłopotanie wprawiać może również wielość etnonimów nadawanych ludności aromuńskiej. Najczęściej jako synonimy stosowane są nazwy Aromunów i Wołochów (ang. Aromoulles, Vlachs; franc. Aroumaines, Valaques), czasem również Kucowołochów. Rikman (1988) wymienia następujące etnonimy: MaKCÓOllcKlte pyMblHbl, lJUlllJapbl, KYlJoeAaxu, tjjapUlepombl. We wstępie do drugiej z recenzowanych prac Padioti wyjaśnia, że nazwa Farseroci (arom..fiir:ferol) obejmuje tylko jedną z grup Aromunów zamieszkujących Półwysep Bałkański, zwaną inaczej Arvanilo- Vlahi (albańscy Wołosi), Caraguni (zhellenizowani); Albańczycy zaś zwą ich Ramani (Rzymianie) lub Ciobani (alb. "pasterz, owczarz"). Literatura dotycząca Aromunów i ich języków, choć stosunkowo bogata, ciągle nie znana jest szerszym kręgom badaczy. Wśród opracowań historycznych na największą uwagę zasługują opracowania Weiganda z 1888 oraz Winnifritha z 1987 roku. W recenzowanych pracach autor traktuje historię tylko jako tło powstawania bogatego folkloru Aromunów. Dość szczegółowo omawia jednak historię i etymologię ludową wyjaśniającą pochodzenie i nazwę tego etnosu. Jak już jednak wspomniano, szczególnej wartości nabierają omawiane prace przede wszystkim ze względu na zawarty materiał językowy i folklorystyczny. Oba tomy zaopatrzone są na wstępie w szczegółowe omówienie zastosowanego zapisu ortograficznego. �292 Ponadto tom pierwszy zawiera obejmujący około 1300 hasel słowniczek aromuńsko-grecki. szczególnie przydatny przy analizie tekstów. Jego wartość podnosi brak ogólnodostltpnego słownika i gramatyki aromuńskiej. Główny trzon tomów stanowią teksty pieśni aromuńskich wykonywanych przy rozmaitych okazjach. Tom pierwszy zawiera następujące gatunki pieśni: bożonarodzeniowo-noworoczne (gr. Y.UAUVTU, arom. kolinde), kołysanki, wielkanocnc, heroiczne i historyczne, weselno-zaręczynowe. miłosne, pieśni śpiewanc "na obczyźnie", satyryczne dwuwicrsze epigramatyczne, picśni pasterskie. góralskie, żałobne oraz opis obrzędów pogrzebowych i żałobnych. Znakomita wiltkszość tekstów w tym tomie wyposażona jest w tłumaczenia na język grecki. Tom drugi, niestety, jest wyłącznie jednojęzyczny. Brak już tłumaczeń pieśni; zaopatrzone są one jednak w krótkie uwagi słownikowe i merytoryczne po grecku, umieszczonc po każdym z utworów. Tom ten zawiera pieśni: dzieciltce. miłosne, wojenne, wędrowne, żałobne oraz liryczne. Istotną wadą obu tomów jest brak zapisu nutowego zamieszczonych picśni; dla badań etnomuzykologicznych jednak wielce pomocny może okazać się komentarz muzykologiczny zamieszczony przez autora we wstr;pie do tomu drugiego. Istotną wartość poznawczą mają również zamieszczone fotografie (około 30), przede wszystkim osób, o charakterze etnograJicznym i w kilku wypadkach archiwalnym. Publikacja obu zbiorów ma niewątpliwie charakter apclu o przestrzeganie praw mnicjszości etnicznych w Grccji. Świadczy o tym opublikowany jako aneks do drugiego tomu fragment "Resolution sur les langues et cultures des minorites regionales et elhniques de la Communaute europeenne" w j9zykach francuskim i greckim. Charakter ten poświadczony jest również we wstępach do obu tomów, gdzie mowa o nieocenionej roli, jaką odegrały niegreckie grupy etniczne w kształtowaniu współczesncj kultury i historii politycznej państwa greckiego, a o której to mli tak cZltsto zapominają Grecy i ich władze 1. TiJll1aSZ Wichakiewie Publikacje Koła Zainteresowań Kulturą Ormian (3). Koło Zainteresowań Kulturą Ormian (KZKO) przy warszawskim oddziale PTL już od lat dziesięciu prowadzi godną najwyższej pochwały działalność wydawniczą. Pisałem już o niej w poprzednich dwóch tomach "Ludu", piszę też w niniejszym, gdyż działalność ta nie ustaje. W roku 1991 i 1992, a więc w okresic, gdy prezesem KZKO pozostawała Małgorzata Axentowicz-Sokołowska, a jego opiekunem z ramienia PTL Leon Ter-Oganian, ukazało się znów kilka publikacji poświęconych Armenii i Ormianom. Te skromnie wydane i o niskim nakładzie broszury i książki są pilnie poszukiwane przez coraz liczniejszych w naszym kraju armenofilów. Najpierw chciałbym zwrócić uwagę na książkę Aleksandra Chećki, Armenia na w/a.me oczy. Jest to reportaż ukazujący Armenię i jej mieszkańców po trz9sieniu ziemi, które następilo 7 grudnia 1988 roku. Daje on nam okazjr; poznania Ormian podczas kolcjnej w ich dziejach tragedii. Jeszcze smutniejszych faktów z ich historii dotyczy mikropowicść Bohdana G9barskiego. Morituri. Opowie.\:(' 01915 r. Jej podtytul tłumaczy wszystko, w roku 1915 rozpocz9ły Si9 bowiem w Turcji masowe mordy na ludności ormiańskiej, w efekcic których według najostrożniejszych szacunków zginęło półtora miliona ludzi. G9barski, wybitny znawca spraw ormialiskich, nie ogranicza się do samego przedstawienia wydarzeń, które mogły zaistnieć w owym 1915 rok u, stara się także wniknąć gł9boko w psychikę swych bohaterów, ukazać najskrytsze motywy ich działania. l Publikacje cytowane: E. V. Gunnemark, Arumallian. w: Cowllrics, peoples mill their lall~u'ą.J('.'i.Thl' y"lJlinnuistic !wr:dnook. Geolingua, Gothcnhurg 1991; A. F. Majewicz, Jfzyki j:wiutu i ich klusyflkmwmie. PWN, Warszawa 19X9: W. M ariC7.ak. J'j~.rJ.: rumuński, w: Jrzyki indoeuropejskie, pod red. L. Bednarczuka. I. 2, PWN, Warszawa 19XX: E. A. Rikman. Awmun)'. w: Nmody mira. !storiko-elrwgrajiczeskij sprawoanik, pod red. lu. \V. HromJeja, SowieIskaja Enciklopedija. Moskwa 19XX: G. \Veigcwd Die Aromlmcn, 1. 1-2, Leip7.ig 1888: T. J. \Vinnifrith. The Vlach'i: The Hislory of a Uli/kan P('(}pk. DucbVt)Tth. I.ondon 1987. �293 Proza Gęharskiego to nie jedyny przykład zainteresowania literatury polskiej Ormianami. O innych czytamy w jednym ze szkiców zamieszczonych w Rozmaitościach polsko-ormiwiskich Zbigniewa Kościowa. W tym zbiórku przeczytać można poza tym o dwóch polskich kompozytorach ormiańskiego pochodzenia: Józefie Nikorowiczu i Karolu Mikulim, a także o znanym fotografiku Stanisławie Hoberze. Zbigniew Kościów, autor niejednokrotnie już wydawany przez warszawskie KZKO, przyczynil si.,: nadto do wydania Zapi8kliw podróżnych Symeona Lehaey (Szymona z Polski). Ówże Symeon żył na pr/.ełomie wieku XVI i XVII w Polsce, aczkolwiek młodość spędził na pielgrzymkach do miejsc świętych. Osiadłszy wreszcie we Lwowie jął spisywać swoje wspomnienia z podróży po krajach śródziemnomorskich i po Bliskim Wschodzie. Kościów wybral i spolszczył tylko pewne fragmenty dzieła Symeona, które dotyczą Ormian. Otrzymaliśmy bardzo ciekawe przyczynki etnograficzne, dotąd nieznane w Polsce, choć w kraju tym napisane. W ostatniej kolejności omówię Słownik pisarzy radzieckiej Armenii, napisany przez Artdrzeja Pisowicza. Zawiera on biogramy około 100 pisarzy i krytyków literackich, którzy tworzyli w Związku Radzieckim. Książka ta bardzo rozszerza naszą wiedzę o malo znanej literaturze ormiańskiej (także dzięki l'o8/owiu Jerzego Szokalskiego). Zachwyca w niej ogromna erudycja autora, wybitnego wszak armenisty z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Czytając zamieszczone w Słowniku .. życiorysy pisarzy, i:ałuje się, że tak mało jest polskich przekładów z literatury ormiai1skicj. Być może ukażą się one kiedyś jako kolejne publikacje warszawskiego KZKO. Grzegorz Pe/czyński � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/5c4511f60804dbdfe5796a5ffe7c38ac.pdf c255e77c29196b3d90b7a8da31f736a8 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2078 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1994 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1928 Title A name given to the resource Spis treści / LUD 1994 t.77 Description An account of the resource LUD 1994 t.77, s.3-12 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text L ORGAN U D POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO I KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH POLSKIEJ AKADEMII NAUK TOM LXXVII ZA ROK 1994 ��u L D ORGAN POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO I KOMITETU ORGAN NAUK ETNOLOGICZNYCH E DE LA SOCIETE POLONAISE D'ETHNOLOGIE ET DU COMITE DES SCIENCES ETHNOLOGIQUES ZAŁOŻONY W ROKU 1895 PRZEZ ANTONIEGO KALINĘ OGÓLNEGO ZBIORU TOM LXXVII ZA ROK 1994 fi 1895 POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE KOMITET NAUK ETNOLOGICZNYCH POLSKIEJ AKADEMII POZNAŃ - WARSZAWA - WROCŁAW 1994 NAUK �KOMITET REDAKCYJNY Maria Biernacka, Zbigniew Jasiewicz (przewodniczący) Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Anna Kowalska-Lewicka, Antoni Kuczyński - sekretarz ZESPÓŁ REDAKCYJNY Redaktor naczelny - Zbigniew Jasiewicz, Zastępca redaktora naczelnego - Jacek Bednarski, Sekretarz redakcji - Monika Leonowicz Tłumaczenie angielskie Zbigniew Nadstoga ISSN 0076-1435 Pozycja dotowana przez Komitet Badań Naukowych oraz Ministerstwo Kultury i Sztuki POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE - WROCŁAW 1994 ADMINISTRAOA, 50-139 WROCŁAW, UL. SZEWSKA 36 REDAKCJA. 61-809 POZNAŃ, ŚW. MARCIN 78 WROCŁAWSKA DRUKARNIA NAUKOWA - Zam. 2931/94 �SPIS TREŚCI I. STUDIA I MATERIAŁY Danuta Penkala-Gawęcka, Antropologia medyczna a etnofarmakologia . Terence W r i g h t, Narracja telewizyjna a film etnograficzny. . . . Dorota Angutek, Dualistyczny rytuał religijny. Próba ujęcia modelowego Zygmunt K ło d n i c k i, Tak zwana rubież etnograficzna a problem genezy przestrzennego zróżnicowania kultury ludowej w Polsce. . . .. . Anna Ta r go ń s k a, Funkcja informacyjna polskich ludowych dziewczęcych i kobiecych fryzur, nakryć głowy i narzutek naramiennych. Na przykładzie Małopolski środkowej w II połowic XłX i I połowie XX wieku. . . . . . . Olga Kotlicka, Motyw przemiany w wilkołaki jako element inicjacyjnego stadium obrzędu weselnego u Słowian. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jacek Schmidt, Poznańskie i Kongresówka. Dawne podziały polityczne regionu w świetle wyobrażeń zbiorowych współczesnych Wielkopolan. . . . . . . . . Maria N o wac k a. Emocje i refleksje wywoływane przez ryby u rybaków z Murzynowa Dioni7jusz Czubaja, Współczesne opowieści o obcych. Z badań w Mongolii Konrad Gór n y, Szamańska wizja świata Ałtajczyków. . . . . . Bożena M u szk a Is k a, Fonosfera praktyk szamańskich. . . . . . . Michael A b d a II a, Łowiectwo ludowe u współczesnych Asyryjczyków na pograniczu syryjsko-turecko-irackim . . . . . . . . . . . II. I'RZI'D 13 24 33 47 70 89 97 117 133 lSI 161 169 IOO-LECIEM POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO Antoni K u c zy ń ski. O nienapisanej książce Bronisława Piłsudskiego . . . Antoni K u c l Y ń s k i, Korespondencja Bronisława Piłsudskiego z Adamem Fischerem, redaktorem naczelnym "Ludu" . . . . . . . . . . . . . . . Władysław M. Łatyszew, Materiały do bibliografii publikacji o Bronisławie Piłsudskim w języku rosyjskim. . . . . . . . . . . . Antoni Kuczyński, Zbigniew J. Wójcik, Dwa nieogłoszone teksty o Janie Stanisławie Kubarym . . . . . . . . . . . . Borys P. Polewoj, W poszukiwaniu nowych danych o Diariuszu Adama Kamieńskiego-Dłużyka . III. Edward T. Said, Culture and imperialism, (W1Jjciech 1. Burs=ta). . 191 199 205 223 225 RECENZJE Alfred A. Knopf, New York 1993, ss. 380 . . . . . . . 259 �6 Martyn Hammersley, What's wrong with ethnography? Methodological exploration, Routledge, London 1992 (Dorota Wolska). . . . . . . . . . . . . . . Claude Levi-Strauss, Didier Eribon, Z bliska i z oddali, tłum. Krzysztof Kocjan, Wydawnictwo Opus, Łódź 1994, ss. 221 (Konrad Górny). . . . . . . . . Jean Paul Sartre, Rozwaźania o kwestii żydowskiej, tłum. i przedmowa Jerzy Lisowski, Futura Press, Kraków 1992, ss. 151 (Jacek Schmidt) . . . . Jerome-Antoine Rony, Magia, tłum. M. Gawlikowski, "Siedmiogród", Wrocław 1993, ss. 124 (Dorota Angutek). . . . . . . . . . . . . . . . . . . Historia leków naturalnych, pod red. Barbary Kuźnickiej, t. 1, Źródła do dziejów etnofarmacji polskiej, Instytut Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN. Pracownia Historii Farmacji, Warszawa 1986, ss. 353; t. 2, Natura i kultura - współzależność w dziejach lekoznawstwa, jw., Warszawa 1989, ss. 138; t. 3, Ziołoznawstwo w dawnej i współczesnej kulturze Rzeszowszczyzny, Instytut Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN. Pracownia Nauki o Leku, Warszawa 1993, ss. 167; t. 4, Z historii i etymologii polskich nazw roślin leczniczych, jw., Warszawa 1993, ss. 147, indeksy, i!. (Zbigniew J. Wójcik . . . . . . . . . . . . . . .. Kabzińska-Stawarz). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Antoni Kuczyński, Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory. Antologia historyczno-kulturowa, Ossolineum, Wrocław- Warszawa-Kraków 1993, ss. 436 (Roman Karczmarczuk) Jadwiga Kucharska, Poszukiwania tożsamości kulturowej ludności kaszubskiej w Polsce i Kanadzie, "Łódzkie Studia Etnograficzne" t. 32, 1993, ss. 135 (ks. Władysław (Ryszard (Ryszard Kantor). (Ryszard . Kantor). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 278 279 284 285 286 287 .. Kantor). Tatarów Kamocki) 268 Machay, Moja droga do Polski. Pamiętnik, wyd. 3, Kraków 1992, ss. 193 Jadwiga Ciechanowska, Adam Czarnowski, Tatrzańskie lata (Z wędrówek po górach i Zakopanem XIX i XX w.), Kraków 1993, ss. 178, i!. (Ryszard Kantor) . "Rocznik Podhalański" t. 5, Wydawnictwo Tatrzańskie, Zakopane 1992, ss. 483, i!. 124 "Rocznik 266 281 Szu list ) .. Marek Dziewierski, Bożena Pactwa, Bogdan Siewierski, Dylematy tożsamości. Studium społeczności łemkowskiej w Polsce, Katowice 1992, ss. 138, i!. (Ryszard Kantor) Włodzimierz Wnuk, Andrzej Kudasik, Podhalański ruch regionalny, Oficyna Podhalańska, Kraków 1993, ss. 174 (Ryszard Kantor). . . . . . . . . . Ludwik Kamiński (vel Kamieński), O mieszkańcach gór tatrzańskich. Najdawniejsza monografia etnograficzna Podhala, z rękopisu opracował, objaśnieniami opatrzył oraz podał do druku Jacek Kolbuszewski, Oficyna Podhalańska, Kraków 1992, ss. 174 Ks. Ferdynand 265 271 .... Za wschodnią granicą 1917 -1933, "Wspólnota Polska" i "Pallotinum II", Warszawa 1993, ss. 447 (Iwona Kabzińska-Stawarz). . . . . . . . . . . . . . . . Kresy Północno-Wschodnie Drugiej Rzeczypospolitej (stan badań), Białystok 1993, ss. 84 (Iwona 262 .. Polskich", .... ..... wyd. Związku . Tatarów . . . Polskich, . . . . 288 . Gdańsk . . 288 1993 (Janusz . "Zeszyty Łużyckie" nr l, 1990 - nr 8, 1993 (Ewa Siatkowska). . Mieczysław B. Markowski, Obywatele ziemscy w województwie kieleckim 1918-1939, Kieleckie Towarzystwo Naukowe, Kielce 1993, ss. 236 (Zdzisław 1. Winnicki). . . Gabriel Brzęk, Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie i jego Twórca, Wydawnictwo Lubelskie Nowe, Lublin 1994, ss. 200, i!., aneksy, indeks nazwisk (Zbigniew J. Wójcik) Vacys Milius, Mokslo draugijos ir Iietuviv etnografija (XIX a. antroji puse - XX a. pirmoji puse), Mokslo ir enciklopedijv leidykla, Vilnius 1993, ss. 155 (Witold Armon) Slimane Zeghidour, La vie quotidienne i la Mecque de Mahomct i nos jours, Hachette, Paris 1989, ss. 447 (Anna Barska). . . . . . . . . . . .. .... 290 291 293 295 297 300 �7 Vaclav L. Serosevskij, Jakuty. Opyt etnograficeskogo issledovanija, wyd. 2, Moskva 1993, ss. 736, il. (Zbi(}niew Ił(Jjcik). . . . . . . . . . . Dusan Holy, Ctibor Necas, Zalujici piseń. O osadu Romt! v nacistickych koncentracnich tciborcch, Ustav lidove kultury, Stnlznice 1993, ss. 152, fot., diagramy, nuty (Wojciech Dudziak). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 305 IV. KRONIKA Profesor Dorota Simonides - uczona, nauczyciel akademicki, polityk. Jubileusz 35-lecia pracy naukowej i dydaktycznej (Teresa Smolińska) . .... III Konfercncja Europejskiego Stowarzyszenia Antropologów Społecznych, Oslo, 24-27 czerwca 1994 (Zbigniew Jasiewicz) . . . . . . . . . . . . V Kongres Międzynarodowego Towarzystwa Etnologicznego i Folklorystycznego, Wiedeń, 12-16 września 1994 (Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Jadwiga Kucharska) Konferencja "Etnologia polska: między ludoznawstwem a antropologią", Poznań, 26-27 maja 1994 (Micha/ Buchowski). . . . . . . . "Ekologia i folklor". Druga międzynarodowa konferencja, Łódź, 3-6 czerwca 1994 (Maria Łukowska. Violetta Przerembska) 307 311 314 317 318 . Konferencja "Polacy w Kazachstanie. Historia i współczesność", Wrocław - Bagno, 27-30 czerwca 1994 (Monika Leonowicz). . . . . . . . . . . . . . . . "Na skrzyżowaniu kultur". Sesja naukowa z okazji 25 lat pracy polskich misjonarzy Oblatów M.N. w Kamerunie, Obra, 12-13 września 1994 (Ryszard Vorbrich). . .. Sesja popularnonaukowa "Kultura regionu w programach i podręcznikach szkolnych", Chorzów, 25 września 1993 (protokół z dyskusji) (Elżbieta Berendt). . Haft - rzemiosło czy sztuka? Wystawa w Muzeum Etnograficznym w Krakowie, luty-marzec 1994 (Anna Spiss). "Repatrianci" - nowy konkurs na pamiętniki przesiedlonych (Magdalena Jarmuła) .. Etnograficzny tom serii "Zapysky Naukovoho Tovarystva imeni T. Sevcenka" i lOG-lecie Muzeum Etnograficznego we Lwowie (Edward Pietraszek) . . . . . "Honorowa Odznaka Sybiraka" dla "Biblioteki Zesłańca" (Roman Karczmarczuk). .. V 320 323 325 328 330 332 335 IN MEMORIAM Maria Gladyszowa 1912-1994 (Zofia Szromba-Rysowa, Marian Palmowski 1929-1993 (Anna Spiss) Danuta Tylkowa) . 345 347 ��CONTENTS I. STUDIES AND MATERIALS Danuta Pe n k a Ia-G a węc k a, Medical anthropology vs. ethnopharmacology Terence Wright, Television narrative and ethnographic film. . . . Dorota A n g u t e k, Dualistic ritual in religious cultures. An attempt at modelling. Zygmunt K lo d n i e k i, The so-ealled ethnographic border vs. the genesis of spatial differentiation of folk culture in Poland. . . . . . . Anna Targońska, The informative function of Polish folk girls' and women's hairdos, headgear and worn in Central Malopolska at the turn of the 20th century. Olga K o t Ii c k a, Transformation into werewolves as an element of the Slavonic wedding ceremony . . . . . . . . Jacek Sc h m i d t, Thc Poznali Provincc vs. the Congress Kingdom of Poland. Old political divisions of the region in the opinion of contemporary inhabitants of Wielkopolska Maria N o wac k a, Fish evoked emotions and renections of fishermen from Murzynowo Dionizjusz Cz u ba Ia, Modern tales about strangers. A field study in Mongolia Konrad Górny, The shamanic vision of the Altaic world. . . . . Bożena M u sz k a Is k a, Thc phonosphere of shamanic practices. . . . . Michael A bd a II a, Folk hunting of contemporary Assyrians living in areas bordering Syria, Turkey and Iraq. . . . . . II. IlITORE THE CENTt'NNIAL OF THE POLISH ETHNOLOGICAL Edward T. Said, Culture and imperialism, (Wojciech 47 70 89 97 117 133 151 161 169 SOCJETY Antoni K u czy ń s k i, About Bronislaw Pilsudski's unwritten book . Antoni Kuczy ń s k i, Letters betwcen Bronislaw Piłsudski and Adam Fischer, Editor-in-Chief of "Lud" . . . .. .... Władyslaw M. Ła t y sze w, Materials for the bibliography to the publication on Bronislaw Piłsudski in the Russian language. . . Antoni K u czy li s k i, Zbigniew J. W ój ci k, Two unpublished texts about Jan Stanislaw Kubary . . . . . . . . . . . Borys P. Polewoj, In search of new data on the Adam Kamieński-Dłużyk's Diary. . . III. 13 24 33 191 199 205 223 235 REVIEW Alfred A. Knopf, New York 1993, pp. 380 259 J. BurszllI) Marlyn Hammersley, What's wrong with ethnography? Methodological Routledge, London 1992 (Dorota Wolska). . . . . exploration, 262 �10 Claude Levi-Strauss, Didier Eribon, Z bliska i z oddali (De pres et de loin), trans!. by Krzysztof Kocjan, Wydawnictwo Opus, Łódź 1994, pp. 221 (Konrad Górny) Jean Paul Sartre, Rozważania o kwestii żydowskiej (Rellexions sur la question juive), trans!. and foreword by Jerzy Lisowski, Futura Press, Kraków 1992, pp. 151 (Jacek Schmidt) Jerome-Antoine Rony, Magia (La magie), trans!. by M. Gawlikowski, "Siedmiogród", Wrocław 1993, pp. 124 (Dorota Angutek). . . . . . . . Historia leków naturalnych (History of natural medications), ed. by Barbara Kuźnicka, vo!. 1, Źródła do dziejówetnofarmacji polskiej (Sources for the history of Polish ethnopharmacy), Instytut Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN. Pracownia Historii Farmacji, Warszawa 1986, pp. 353; vo!. 2, Natura i kultura - współzależność w dziejach lekoznawstwa (Nature and culture - interdependence in the history of pharmacognosy), ditto, Warszawa 1989, pp. 138; vo!. 3, Ziołoznawstwo w dawnej i współczesnej kulturze Rzeszowszczyzny (Medicinal phytology in the old and contemporary culture of the Rzeszów region), Instytut Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN. Pracownia Nauki o Leku, Warszawa 1993, pp. 167; vo!. 4. Z historii i etymologii polskich nazw roślin leczniczych (On the historyand etymology of Polish names of medicinal plants), ditto, Warszawa 1993, pp. 147, indicess, i!. (Zbigniew J. Wójcik) . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kabzińska-Stawarz). . . . . . . . . . . . . . . 266 268 271 . Za wschodnią granicą 1917-1933 (Beyond the eastern border 1917-1933), "Wspólnota Polska" and "Pallotinum II", Warszawa 1993, pp. 447 (Iwona Kabzińska-Stawarz) Kresy Północno-Wschodnie Drugiej Rzeczypospolitej (stan badań) (North-eastern borderlands of the Second Polish Republic [The state of research]), Białystok 1993, pp. 84 (Iwona 265 . . . . . 274 . 278 . 279 Antoni Kuczyński, Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory. Antologia historyczno-kulturowa (Siberia. Four hundred years of Polish Diaspora. A historical and cultural anthology), Ossolineum, Wrocław- Warszawa- Kraków 1993, pp. 436 (Roman Karczmarczuk) .... . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jadwiga Kucharska, Poszukiwania tożsamości kulturowej ludności kaszubskiej w Polsce i Kanadzie (Search for the cultural identity of Kashubians in Poland and Canada), "Łódzkie Studia Etnograficzne" vo!. 32, 1993, pp. 136 (Rev. Władysław Szulist) Marek Dziewierski, Bożena Pac twa, Bogdan Siewierski, Dylematy tożsamości. Studium społeczności łemkowskiej w Polsce (The dilemmas of identity. A study of thc Russian population [Rusnaki] inhabiting the Rzeszów region in Poland), Katowice 1992, pp. 138, i!. (Ryszard Kantor) . . . . .. Włodzimierz Wnuk, Andrzej Kudasik, Podhalański ruch regionalny (The regional movement in Podhale), Oficyna Podhalańska, Kraków 1993, pp. 174 (Ryszard Kantor) Ludwik Kamiński (alias Kamieński), O mieszkańcach gór tatrzańskich. Najdawniejsza monografia Podhala (On the inhabitants of the Tatra Mountains. The oldest ethnographic monograph of Podhale), prepared from a manuscript, with explanations, by Jacek Kolbuszewski, Oficyna Podhalańska, Kraków 1992, pp. 174 (Ryszard Kantor) Rev. Ferdynand Machay, Moja droga do Polski. Pamiętnik (My road to Poland. A diary), 3rd ed., Kraków 1992, pp. 193 (Ryszard Kantor). . . . . . . . . Jadwiga Ciechanowska, Adam Czarnowski, Tatrzańskie lata (Z wędrówek po górach i Zakopanem XIX i XX w.) (The Tatra years [On trips in the mountains and Zakopane in the 19th and 20th c.]), Kraków 1993, pp. 178, i!. (Ryszard Kantor). . "Rocznik Podhalański" vo!. 5, Wydawnictwo Tatrzańskie, Zakopane 1992, pp. 483, i!. 124 (Ryszard Kantor) "Rocznik Tatarów (Janusz . Kamocki) "Zeszyty Łużyckie" . Polskich", publication . No 1, 1990 - . 281 284 285 286 287 288 288 .. of the Związek Tatarów Polskich, Gdańsk 1993 . . . . . No 8, 1993 (Ewa Siatkowska). . 290 291 �11 M ieezyslaw B. Markowski, Obywatele ziemscy w województwie kieleckim 1918-1939 (Landed aristocracy in the Kielce province 1918-1939, Kieleckie Towarzystwo Naukowe, Kielce 1993, pp. 236 (Zdzisław J. Winnicki). . . . . .. .... Gabriel Brzęk, Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie i jego Twórca (The Dzieduszycki Museum in Lvov and its Founder), Wydawnictwo Lubelskie Nowe, Lublin 1994, pp. 200, ił., appendiccs, name index (Zbigniew J. Wójcik). . . . . . Vacys Milius, Mokslo draugijos ir lietuvil) etnografij a (XIX a. antroji puse - XX a. pirmoji puse), Mokslo ir enciklopedijl) leidykla, Vilnius 1993, pp. 155 (Witold Armon) . Slimanc Zcghidour, La vie quotidienne la Mecque de Mahomet nos jours, Hachctte, Paris 1989, pp. 447 (Anna Barska) Vaclav L. Serosevskij, Jakuty. Opyl etnograliceskogo issledovanija, 2nd ed., Moskva 1993, pp. 736, ił. (Zhiyniew J. W'tjjcik). . . . . .. .... Duśan Holy, Ctibor Necas, Zalujici piseń. a osadu RomiJ v nacistiekyeh koncentracnich taborech, Ustav lidove kultury, Straznice 1993, pp. 152, photographs, diagrams, musical notes (W'tljciech Dudziak). . . . a a 293 295 297 300 303 305 IV. CHRONICLE Professor Dorota Simonides - scholar, academic teacher, politician. The jubilee of 35 years of scholarly and didactic work (Teresa Smolińska) 3rd Conference of the European Association of Social Anthropologists, Oslo, 24-27 June 1994 (Zbigniew J lIsiewicz). . . . . . . . . . . . 5th Congress of International 'Society of Ethnology and Folklor, Vienna, 12-16 September 1994 (Bronislawa Kopczyńska-Jaworska, Jadwiga Kucharska). . Conference "Polish ethnology: between ethnography and anthropology", Poznań, 26-27 May 1994 (Michał Buchowski) . . . "Ecology and folklore", 2nd International Conference, Łódź, 3-6 June 1994 (Maria Łukowska, Vio/ella Przerembska). Conference "Poles in Kazakhstan. 1994 (Monika Leonowicz). . . Historyand . . . . . . . . . 307 311 314 317 318 present days", Wrocław - Bagno, 27-30 June . . . . . 320 "At the crossroads of cultures". Scholarly session on the occasion of 25 years of work of Polish Oblate missionaries in Cameroon, Obra, 12-13 September 1994 (Ryszard Vorhrich) . . . .. 323 .... Scicntific session on 'The culture of the region in school curricula and textbooks", Chorzów, 25 September 1993 (minutes of the discussion) (Elżbieta Berendt) . Embroidery - a craft or an art? Exhibition at the Ethnographic Museum in Cracow, February-March 1994 (Anna Spiss) . .... . . . . "Repatriates" - diaries of the resettled, a competition (Magdalena Jarmula) . Ethnographic volume in series "Zapysky Naukovoho Tovarystva imeni T. Sevcenka" and the centennial of the Ethnographic Museum in Lvov (Edward Pietraszek) . . An Honorary Badge of a Siberian Deportee for the "Biblioteka Zesłańca" (Deportee's Library) (Roman Karczmarczuk) . . . . . V. IN 325 328 330 332 335 MEMORIAM Maria Gladyszowa 1912-1994 (Zofia Szromba-Rysowa, Marian Palmowski 1929-1993 (Anna Spiss). . .. Danuw .... Tylkowa) 345 347 �� https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e7cd91c1eef285cf98181ab213873e48.pdf 0adf604f6e7064b28552fe3ca3471b47 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3312 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1984 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3104 Title A name given to the resource Spis treści / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1984 t.38 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1984 t.38 z.1-2, s.1-2 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text P O L S K A A K A D E M I A N A U K в I N S T Y T U T S Z T U K I • R O K XXXVIII • 19 84 polska sztuka ludowa • N r 4 1-2 �CONTENTS Jerzy Jan Prokopiuk Mitarski С. G . J u n g ' s m o t l i o d o f a c t i v e i m a g i n a t i o n 3 Fantastic improvizations of Wojciech 7 Wojciech Giza Autobiography Wojciech Giza Symbol Aleksander Ewa Jackowski Korulska 11 The visions of L u d w i k Holesz 13 N i k i f o r , Ociepka a n d myself. Urszula Sulowska Father's portrait. Teofil A. Wislocki 9 within symbol Aleksander Jackowski Seweryn Giza's O n Stanisław Z a g a j e w s k i On Władysław . . Sułowski 29 Ociepka 37 The Janów occultists — Teofil Ociepka a n d his disciples 57 64 — Ociepka, m y t h i c a l personage — Bolesław S k u l i k as d i s s i d e n t o r p h i l o s o p h i c a l s t a t u r e o f t h e Janów p a i n t i n g m i l i e u * * * 68 Letter of Koserusaders Seweryn A. Wislocki Aleksander Jackowski 19 Erwin 73 Sówka, a s p i r i t u a l Disciple o f T e o f i l Ociepka . . . 77 Gateway t o dreams. O n the p a i n t i n g o f D o r o t a L a m p a r t ' s , Bro­ nisława i'iprok's a n d M a n a MuszaFs 89 * * * Dreams 101 * * * T h e sect o f H r u s z k a 103 Aleksandra Jackowska Aleksander Hanna Jackowski Szewczyk opracowała Krystyna Lesieu-l'lachecka SUMMARY* T h e Master o f strange Voices f r o m H e a v e n ; nstruments to Ryszard 105 Wójcicki Classifies! i o n o f t h e t e x t s o f f o l k songs. The bulletin of the Folklore Recordings A r t of the Polish Academy I l l A scmiotic problem of the Institute 115 of o f Sciences 122 OF ARTICLES 125 Резюме 12(i REDAGUJE ZESPÓŁ: A l e k s a n d e r J a c k o w s k i (red. nacz.), J a d w i g a J a r n u s z k i e w i czowa, Anna Kunczyńska-Iracka, Jan Krzysztof Makulski, Jerzy Łoziński, R o m a n R e i n f u s s (z-ca r e d . nacz.). S e k r e t a r z r e d a k c j i — E w a K o r u l s k a . R e d a k t o r t e c h n i c z n y — HHa l i n a Ż e l e c h o w s k a . Tłumaczenia — Piotr Paszkiewicz, Magdalena Iwińska (ang.) i N a t a l i a Stasińska (ros.). S e r w i s f o t o g r a f i c z n y — J a n S w i d e r s k i . Adres Redakcji: Instytut Sztuki PAN, ul. DŁUGA poczt. 994 T e l . 31-32-71/4, w e w n . 227, 229. Rękopisów nie zamówionych redakcja nie zwraca. 2 8 , 0000 - 9 5" 0 Warszawa, skr. �P O L S K A S Z T U K A ROK XXXVI! - L U D O W A 1983 A b r a m i u k M a r i a , Szenejko Ołga, O świętowaniu. Z pamiętników twórczyń l u d o w y c h , 8. 1 1 3 Aleksa n r 1/2 Anastazja, Benodyktowicz dniego. W e s e l e l i t e w s k i e , s. 69 Zbigniew, Symboliczne Sacrum i profanum w . i kulturowe aspekty monastycyzmu kulturze monastycznej Bukowska-Floreńska I r e n a , Eugeniusz Bąk — C i e r n i a k Stanisław, F r a g m e n t y . . nr l/J wschod- i w kulturze tradycyjnej m a l a r z i r z e ź b i a r z /. S z o p i e n i c , s. 2 1 5 z p a m i ę t n i k a , s. 1 4 9 n r 3/4 n r 3/4 n r 3/4 C i e r n i a k S t a n i s ł a w , M ó j ż y c i o r y s , s. 2 4 1 n r 3/4 Jackowska n r 1/2 Aleksandra, Poglądy Z a l i p i a n e k n a s z t u k ę , s. 19 Jackowski Aleksander, Obrazy Krasińska E w a , W n ę k Maria, Nowy Kubiak Krzj-azŁof, Rozalii B a r a i ' i s k i e j - D z i e c i o k n v K k i c j , s. 39 . Sącz, S k r y t k a P o c z t o w a Dzień narodzin Głowy. Przyczynek 1 4 8 , s. 127 . . . n r 1/2 . . . n r 3/4 d o badań n a d p r o b l e m a t y k a ś w i ę t o j a ń s k ą , s. 1 7 5 Kurek n r 3/4 Mirosława, Wesele w i e j s k i e j a k o z j a w i s k o Lewandowski Ogrodowska Robotyeki estetyczne, s. 8 1 n r 1/2 A n d r z e j , K u c h e n n a m a k a t k a , s. 2 5 1 B a r b a r a , Świąteczne Czesław, W ę g l a r z zdobnictwo n r 3/4 w n ę t r z , s. 9 5 n r 1/2 S t a n i s ł a w . O l i l o p potęgą, j e s t i b a , s t a , s. 3 . Szenejko Olga, A b r a m i u k M a r i a , O świętowaniu. Z pamiętników twórczyń . . . n r 1/2 ludowych s. 1 1 3 n r 1/2 Szewczyk Hanna, struktur Wesele kurpiowskie o b r z ę d o w y c h , s. 5 1 . . 1940—1956. Szewczyk Hanna,, O niektórych S z u t k o w s k a D a n u t a , I-'oczatek n r 1/2 1 9 7 5 - - 1 9 8 3 , s. 59 poszukiwanie Stanisław, O j c o w i e Węglarz Stanisław, P u s t e l n i c y — n r 1/2 f o r m u ł y i n t e r p r e t a c } j n e j , s. s 9 . tekstach subkultury i koniec Węglarz i twlycyjnyHi . S z e w c z y k H a n n a , W e s e l e raz. j e s z c z e . K u r p i e Szewczyk H a n n a , Rózga weselna: D e s e m i o l y/.acja u c z n i o w s k i e j , я. 1 8 5 Cieniiakowogo . . . ! r 1/2 . nr 3 1 ś w i a t a , s. 2 4 2 n r 3/4 p u s t y n i , s. 135 n r 3/4 l u d o w i ś w i ę c i , s. 1 5 1 n r 3/4 W ę g l a r z Stanisław, R o b o t y e k i Czesław, Chłop potęgą j e s t i b a s t a . O m i t y z a o j i k u l t u r y ludowej Woźniak w n a u c e , я. 3 n r 1/2 Mana, Wytwórcy Woźniakowi! l u d o w i m i ę d z y w ł a s n y m ś r o d o w i s k i e m a C e p e l i ą , s. 9 Maria, Twórcy l u d o w i w świetle swoich p a m i ę t n i k ó w , s. 1 9 9 . . . . n r 1/2 n r 3/4 R E С E N Z J К Bartosz Adam, Wystawa FVys-Pietraszkowa s. malowanek w Z a l i p i u , s. 1 1 6 119 n r 1/2 W S P O M X 1 1-3 К 1 Л Bielawski Ludwik. Aurelia Mioduehowska К.Я, n r 1/2 E w a , W y s t a w a t k a n i n d w u o s n o w o w y c h i sojpaków w Białymstoku, Szczepan l' O Ś M I E R T N E (1918-1983), s. 1 2 1 M u c h a ( 1 9 0 8 - 1 9 8 3 ) , s. 123 M i d u r a Franciszek, Kazimierz Piotrowski J a n , Władysław Pietkiewicz Wójcik (1910- 1 9 8 3 ) , s. 125 . . . . . . ( 1 8 9 5 - 1 9 8 3 ) . s. 1 2 t i nr 1,2 er 12 iw 1,2 nr 1,2 R Ó Z X E Jasiewicz Zbigniew, List do redakcji. W ankietę, „ P o l . S z t . L u d . " , S u m m a r y o f articles Розюме sprawie wprowadzenia do odpowiedzi na 1 9 8 1 n r 2, s. 1 2 3 n r 1/2 n r 1/2, 3/4 11,1 L - > ^/4 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/434aba450f6f9b5deffd4fa31d5d3fa2.pdf 979547887992cda4c17bcbf61d9bc7ea Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5088 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4720 Title A name given to the resource Spis treści / LUD 2004 t.88 Description An account of the resource LUD 2004 t.88, s.5-7 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 88, 2004 SPIS TREŚCI I. STUDIA I MATERIAŁ Y Janina Hajduk-Nijakowska, Kulturowy kontekst oswajania przestrzeni zdegradowanej kataklizmem Tomasz W i ś l i c z, Z zagadnień obyczajowości seksualnej chłopów w Polsce XVI-XVIII wieku. Przyzwolenie i penalizacja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Katarzyna O r s z u l a k - D u d k o w s k a, Świat ogłoszeń matrymonialnych - poszukiwania i inspiracje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Grażyna P y l a, Prymicje jako obrzęd przejścia Alfonsas M o t u z a s, Kult Góry Krzyży znakiem walk Polaków i Litwinów o wolność religijną i narodową. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Andrzej Woź n i a k, Polskie badania etnograficzne w Gruzji w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Władysław M. Ł a t y s z e w, Scripta manent. Spuścizna naukowa Bronisława Piłsudskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Waldemar K u l i g o w s k i, Antropologia kultury w Polsce: następne pokolenie? . . Marcin B r o c k i, Antropologiczna autorefleksja nad przekładem międzypokoleniowym. .. . .. .... . ... . ... . ... . ... . ... . ... . .. . . . .. .. .... . . ..... . . Sławomir S ikor a, Moje spojrzenie na etnografię . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Agnieszka Koś c i a ń s k a, Płeć, religia, polityka - o mojej antropologii . . . . . . Ryszard Vo r b r i c h, Wódz jako funkcjonariusz. Despotyzm zdecentralizowany w społeczeństwie postplemiennym Kamerunu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rafał B e s z t e r d a, Zmiany w tradycyjnym systemie rolnictwa wywołane przez misjonarzy morawskich na terenie pogranicza indyjsko-tybetańskiego (od połowy XIX wieku) Grażyna S z e l ąg o w s k a, Ziemniaki w tradycyjnym pożywieniu ludowym. . . . . 13 41 65 79 91 105 123 143 169 187 203 219 237 251 II. POGLĄDY I OPINIE Jerzy C z aj k o w s k i, A propos Hazeliusa i Skansenu 275 m.SYLWETKI Antoni K u c z y ń s k i, Władysław M. Łatyszew z Instytutu Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego w Jużno-Sachalińsku laureatem nagrody "Przeglądu Wschodniego" za rok 2002 ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 �6 IV RECENZJE I NOTY RECENZYJNE Benjamin L e e W h o r f, Język, my.Ś'/,rzeczywistość, przeł. Teresa Hołówka, Warszawa 2002 (Magdalena Parus-Jaskułowska). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jeremy R i fk i n, Wiek dostępu. Nowa kultura hiperkapitalizmu, w której płaci się za każdą chwilę życia, Wrocław 2003 (Anna Torobińska) . . . . . . . . . . . . . . . . Po co nam rzeczywistość? Ekran, mit, rzeczywistość, red. Wojciech Józef Burszta, Warszawa 2003 (Małgorzata Dziura) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Marek Z a l e s k i, Formy pamięci, Gdańsk 2004 (Aleksandra Rzepkowska) . . . . . Jarosław Rok i c k i, Kolor, pochodzenie, kultura. Rasa i grupa etniczna w społeczeństwie Stanów Zjednoczonych, Kraków 2002 (Ewa Nowicka) . . . . . . . . . . Zbyszko M e los i k, Kryzys męskości w kulturze współczesnej, Poznań 2002 (Aleksandra Kosakowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Anna M a l e w s k a- S z a ł y g i n, Wiedza potoczna o sprawach publicznych. Rozmowy o władzy lokalnej w wybranej gminie mazurskiej w latach 1994-1995, Warszawa 2002 (Waldemar Kuligowski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Izabella B u kra b a-R y l s k a, Edward M a j e w s k i, Krystyna Ł a p i ó s k a-Ty s z k a, Barbara P e r e p e c z k o, Maria W ie r u s z e w s k a, Polska wieś w świadomości społecznej. Wiedza i opinie o kulturze ludowej, rolnikach i rolnictwie, Warszawa 2004 (Aleksandra Rzepkowska) Kosznajderia - kraina i ludzie między Chojnicami a Tucholą (XV-XX w.), red. Włodzimierz Jastrzębski, Bydgoszcz-Tuchola 2003 (Roman Bąk) . . . . . . . . . . Zapomniane skarby. Stroje ludowe Polski i Ukrainy w ,ysunkach 1. Głogowskiego i K. W Kielisińskiego (informator loIYstawy),Lwów-Toruń 2002 (Roman Bąk) . . . Ewa C h m i e l e w s k a, Święci na polskich rozstajach - południowa Wielkopolska. Część l. Słup sakralny Pawła Brylińskiego w Chotowie, Latowice 2002 (Roman Bąk) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Człowieczy los. Dumki i wiersze Jana Raka, Husów 2003 (Tomasz Michalewski) . . . Helena Kra s o w s k a, Bukowina. Mała ojczyzna - Pietrowce Dolne, Pruszków 2002 (Magdalena Pokrzy,lska). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gieroj iii zbojnik? Obraz rozbojnika w lołkłorie Karpatskogo regiona I Heroes or Bandits: Outlaw Traditions in the Carpathian Region, ed. V. Gasparikova and B.N. Putilov, Budapest 2002 (Katarzyna Marcol) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Olga G o l d b e r g-M u I k i e w i c z, Stara i nowa ojczyzna. Ślady kultury Żydów polskich, Łódź 2003 (Ewa Banasiewicz-Ossowska). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Magdalena Ś n i a d e c k a-K o t a r s k a, Być kobietą w Ekwadorze, Warszawa 2003 (Zbigniew Jasiewicz). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jocelyne B o n n e t, en collaboration avec lose da Silva L i m a, Bronisława l awo r s k a, Marcin P i o t r o w s k i, Dimanche en Europe, Strasbourg 2003; Claude Madeleine O u d o t, Michele S i m o n s e n, Noel en Europe, Strasbourg 2003 (Inga Kuźma) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aagot N o s s, Frd tradisjonell klesskikk til bunad i Vest-Telemark, Oslo 2003 (Barbara Bazielich) "Okolice - Kwartalnik Etnologiczny", Toruń 2003-2004 (Violetta Wróblewska) . . . . ,,(op.cit.,) maszyna interpretacyjna. Pismo kulturalno-społeczne", Warszawa 2002-2004 (Magdalena Radkowska, Agnieszka Kościańska). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Collectanea Eurassiatica Cracoviensia. Zrozumieć Eurazję. Od starożytności do czasów współczesnych, red. Jadwiga Pstrusińska, Piotr Stalmaszczyk, Kraków 2003 (Leszek Dzięgiel) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 303 305 309 313 317 322 325 327 330 335 338 341 343 345 348 350 352 353 355 361 �7 V KRONIKA 80. Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Łódź, 23 września 2004 (Anna Spiss). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . "Kultury wobec globalizacji. Problematyka unifikacji kulturowej w zainteresowaniach polskiej humanistyki". Konferencja towarzysząca jubileuszowemu LXXX Zjazdowi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Łódź, 24-25 września 2004 (Anna Nadolska-Styczyńska) Posiedzenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, Olszanica, 14-15 maja 2004 (Katarzyna Kaniowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konferencja "Tolerancja i jej granice w relacjach międzykulturowych", Poznań, 27-28 listopada 2003 (Izabela !dzik) "Entre autres / Among others" - VIII Konferencja SIEF oraz III Konferencja ADAM, Marsylia, 26-30 kwietnia 2004 (Inga Kuźma) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konferencja "Wartości uniwersalne i odrębności narodowe tradycyjnych kultur europejskich w warunkach procesów integracyjnych", Lublin-Kazimierz Dolny, 23-27 czerwca 2004 (Bożena Kubit) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Warszawska Specjalna Konwencja Association For The Study ofNationalities, Uniwersytet Warszawski, 18-21 lipca 2004 (Zbigniew Jasiewicz) . . . . . . . . . . . . . Konferencja "Sfera sacrum i profanum w kulturze współczesnych miast Europy Środkowej", Warszawa-Pułtusk, 16-18 września 2004 (Jolanta Wiśniewska). . . . . Odsłonięcie tablicy pamiątkowej Bronisława Piłsudskiego, Kraków, 3 listopada 2003 (Antoni Kuczy/iski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Archiwum naukowe Antoniny Pisarczyk (Hanna Kossak-Nowocień) . . . . . . . . . "Szkoło! Szkoło! Gdy cię wspominam ...". Wystawa w Muzeum Etnograficznym, Kraków, październik 2000 - czerwiec 2001 (Małgorzata Oleszkiewicz, Grażyna Pyla) . . . . Muzealny przegląd strojów i kostiumów, Kraków, wrzesień-październik 2003 (Ewa Fryś-Pietraszkowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . "Zofia i Roman Reinfussowie. Życie, praca i dzieło". Wystawa w Muzeum Etnograficznym im. Seweryna Udzieli, Kraków, październik 2003 - styczeń 2004 (Anna Spiss) "Zabawki z jarmarku. Kielecki ośrodek zabawkarstwa ludowego". Wystawa w Muzeum Etnograficznym, Kraków, maj-czerwiec 2004 (Małgorzata Oleszkiewicz, Grażyna Pyla) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 366 369 371 374 376 379 381 383 386 399 402 403 407 VI. IN MEMORIAM Janina Dydowicz 1930-2003 (Aleksandra Wojciechowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . Andrzej Łaszczyński 1919-2003 (Ewa Fryś-Pietraszkowa). . . . . . . . . . . . . . . . . . Jacek Olędzki 1933-2004 (Anna Zadrożyńska) Jean Rouch 1917-2004 (Ryszard Vorbrich) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zdzisław Szewczyk 1918-2004 (Maria Zachorowska) Leon Ter-Oganian 1910-2002 (Grzegorz Pełczyński)... . . . .. .... 411 413 414 416 417 419 ��CONTENTS I. STUDIES AND MATERIALS Janina H aj d u k-N ij a k o w s k a, The cultural context of adaptation to a disaster degraded space . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tomasz W i ś l ic z, On sexual customs of peasants in 16th_18th century Poland. Consent and punishment. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Katarzyna O r s z u l a k-D u d k o w s k a, The world of marriage ads - prospecting and inspiration. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Grażyna P y l a, The first mass as the rite of transition . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Alfonsas M o t u z a s, The cult of the Hill of Crosses as the sign of Poles and Lithuanians fighting for the freedom of faith and nationality. . . . . . . . . . . . . . Andrzej Woź n i a k, Polish ethnographic research in Georgia in the second half of the 191h century and at the beginning of the 20tl1 century Władysław M. Ł a t y s z e w, Scripta manent. Bronisław Piłsudski's scholarly heritage. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Waldemar K u l i g o w s k i, The anthropology of culture in Poland: the next generation? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Marcin B r o c k i, Anthropological self-reflection on the translation between generations. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sławomir Sikora, My look at ethnography.............................. Agnieszka Koś c i a ń s k a, Gender, religion, politics - about my anthropology . Ryszard Vo r b r i c h, The chief as a functionary. Decentralised despotism in the post-tribal society of Cameroon. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rafał B e s z t e r d a, Changes in the traditional system of agriculture triggered by Moravian Missionaries in the borderland between India and Tibet (from the mid 19'h century) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Grażyna S z e l ąg o w s k a, Potatoes in the traditional peasant food. . . . . . . . . . . 13 41 65 79 91 105 123 143 169 187 203 219 237 251 II. VIEWS AND OPINIONS Jerzy C z aj k o w s k i, A propos Hazelius and Skansen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 III. PROFILES Antoni K u c z y ń s k i, Władysław M. Łatyszew from the Institute of Bronisław Piłsudski's Heritage in Yuzhno-Sakhalinsk - winner of the award of "Przegląd Wschodni" for 2002. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 �10 IV. REVIEWS AND REVIEW NOTES Benjamin Lee Whorf,Język, myśl, rzeczywistość [Language, thought, reality], translated by Teresa Hołówka, Warszawa 2002 (Magdalena Parus-Jaskulowska). Jeremy R i fk i n, Wiek dostępu. Nowa kultura hiperkapitalizmu, w której płaci się za każdą chwilę życia [The age of access. New culture of hypercapitalism in which you pay for every moment ofyour life], Wrocław 2003 (Anna Torobińska). . . . Po co nam rzeczywistość? Ekran, mit, rzeczywistość [What do we need reality for? Screen, myth, reality], ed. Wojciech Józef Burszta, Warszawa 2003 (Maigorzata Dziura) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Marek Z a I e s k i, Formy pamięci [Forms of memory], Gdańsk 2004 (Aleksandra Rzepkowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jarosław Rok i c k i, Kolor, pochodzenie, kultura. Rasa i grupa etniczna w społeczeństwie Stanów Zjednoczonych [Colour, origin, culture. Race and ethnic group in the US society], Kraków 2002 (Ewa Nowicka) Zbyszko M e los i k, Kryzys męskości w kulturze wspólczesnej [The crisis of maleness in modem culture], Poznań 2002 (Aleksandra Kosakowska). Anna M a l e w s k a-S z a ł y g i n, Wiedza potoczna o sprawach publicznych. Rozmowy o władzy lokalnej w wybranej gminie mazurskiej w latach 1994-1995 [Common knowledge on public affairs. Conversations about the local authority in one Mazurian commune], Warszawa 2002 (Waldemar Kuligowski) . . . . . . . Jzabella B u kra b a-Ry l s k a, Edward M aj e w s k i, Krystyna Ł a p i ń s k a-Ty s zk a, Barbara P e r e p e c z k o, Maria W i e r u s z e w s k a, Polska wieś w świadomości spolecznej. Wiedza i opinie o kulturze ludowej, rolnikach i rolnictwie [Polish village in social perception. Knowledge and opinions about the folk culture, fanners and agriculture], Warszawa 2004 (Aleksandra Rzepkowska ) . . . Kosznajderia - kraina i ludzie między Chojnicami a Tucholą (XV-XX w.) [Kosznajderia - the land and people between Chojnice and Tuchola (15Ih-20Ih century)], ed. Włodzimierz Jastrzębski, Bydgoszcz-Tuchola 2003 (Roman Bąk) . . . Zapomniane skarby. Stroje ludowe Polski i Ukrainy w rysunkach 1. Głogowskiego i K. W Kielisińskiego (informator wystawy) [Forgotten treasures. Polish and Ukrainian folk costumes in 1. Głogowski's and K.w. Kielisiński's drawing (a guide to the exhibition)], Lwów -Toruń 2002 (Roman Bąk) Ewa C h m i e l e w s k a, Święci na polskich rozstajach - poludniowa Wielkopolska. Część I. Slup sakralny Pawła Brylińskiego w Chatowie [Saints on the polish cross-roads - South Great-Poland], Latowice 2002 (Roman Bąk) . . . Człowieczy los. Dumki i wiersze Jana Raka [Human fate. The dumkas and poems of Jan Rak], Husów 2003 (Tomasz Michalewski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Helena Kra s o w s k a, Bukowina. Mala ojczyzna - Pietrowce Dolne [Bukowina. A smali homeland - Pietrowce Dolne], Pruszków 2002 (Magdalena Pokrzyńska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gieroj iIi zbojnik? Obraz rozbojnika w fołklorie Karpatskogo regiona / Heroes ar Bandits: Outlaw Traditions in the Carpathian Region, ed. V. Gasparikova and B.N. Putilov, Budapest 2002 (Katarzyna Marcol) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Olga G o l d b e r g-M u l k ie w i c z, Stara i nowa ojczyzna. Ślady kultury Żydów polskich [The old and new homelands. Traces of the culture of Polish Jews], Łódź 2003 (Ewa Banasiewicz-Ossowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Magdalena Ś n i a d e c k a-K o t a r s k a, Być kobietą w Ekwadorze [Being a woman in Ecuador], Warszawa 2003 (Zbigniew Jasiewicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 303 305 309 313 317 322 325 327 330 335 338 341 343 345 348 �11 Jocelyne B o n n e t, en collaboration avec Jose da Silva L i m a, Bronisława J a w o rska, Marcin Piotrowski, Dimanche en Europe, Strasbourg 2003; Claude Madeleine O u d o t, Michele S i m o n s e n, Noel en Europe, Strasbourg 2003 (Inga Kuźma) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aagot N o s s, Fra tradisjonell klesskikk til bunad i Vest-Telemark, Oslo 2003 (Barbara Bazielich) "Okolice - Kwartalnik Etnologiczny" ["Okolice" - An Ethnological Quarterly], Toruń 2003-2004 (Violetta Wróblewska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ,,(op.cit.,) maszyna interpretacyjna. Pismo kulturalno-społeczne" [,,(op.cit) interpretation machine. Cultural and social periodical], Warszawa 2002-2004 (Magdalena Radkowska. Agnieszka Kościariska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Collectanea Eurassiatica Cracoviensia. Zrozumieć Eurazję. Od starożytności do czasów współczesnych [Collectanea Eurassiatica Cracoviensia. Understanding Eurasia. From ancient to modem times], ed. Jadwiga Pstrusińska, Piotr StaIJnaszczyk, Kraków 2003 (Leszek Dzięgiel) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 352 353 355 361 V.CHRONICLE 80th General Meeting of Delegates to the Polish Ethnological Society, Łódź, 23 September 2004 (Anna Spiss) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . "Cultures vs. globalization. The problem of cultural standardization in Polish humanities". Conference accompanying the jubilee 80th General Meeting of the Polish Ethnological Society, Łódź, 24-25 September 2004 (Anna Nadolska-Styczyńska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Meeting of the Ethnological Sciences Committee, Polish Academy of Sciences, 01szanica, 14-15 May 2004 (Katarzyna Kaniowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Conference "Tolerance and its limits in intercultural relations", Poznań, 27-28 November 2003 (Izabela !dzik) "Entre autres / Among others" - 8th SIEF Conference and 3rd ADAM Conference, MarsaiIle, 26-30 April2004 (Inga Kuźma) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Conference "Universal values and national differences in traditional European cultures in view of integration processes", Lublin-Kazimierz Dolny, 23-27 June 2004 (Bożena Kubit) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Special Warsaw Convention Association For The Study of Nationalities, Warsaw University, 18-21 July 2004 (Zbigniew Jasiewicz). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Conference "The sphere of sacrum and profanum in the culture of modem cities of Central Europe", Warszawa-Pułtusk, 16-18 September 2004 (Jolanta Wiśniewska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Unveiling of a commemorative plaque to Bronisław Piłsudski, Kraków, 3 November 2003 (Antoni Kuczyński) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Scholarly archives of Antonina Pisarczyk (Hanna Kossak-Nowocień) . . . . . . . . "Szkoło! Szkoło! Gdy cię wspominam ..." [School! School! When I remember you ...]. Exhibition at the Ethnographic Museum, Kraków, October 2000 - June 200 I (Małgorzata Oleszkiewicz. Grażyna Pyla) ..... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Clothes and costumes. Museum exhibition, Kraków, September-October 2003 (Ewa Fryś-Pietraszkowa) "Zofia i Roman Reinfussowie. Życie, praca i dzieło" [Zofia and Roman Reinfuss. Life, work, achievements]. An exhibition at the Seweryn Udziela Ethnographic Museum, Kraków, October 2003 - January 2004 (Anna Spiss) . . . . . . . . . . . . . . . . 363 366 369 371 374 376 379 381 383 386 399 402 403 �12 "Zabawki z jarmarku. Kielecki ośrodek zabawkarstwa ludowego" [Toys from the fair. The Kielce centre of folk toys]. An exhibition at the Ethnographic Museum, Kraków, May-June 2004 (Małgorzata Oleszkiewicz, Grażyna Pyla) 407 VI. IN MEMORIAM Janina Dydowicz 1930-2003 (Aleksandra Wojciechowska) . . . . . . . . . . . . . . .... Andrzej Łaszczyński 1919-2003 (Ewa Fryś-Pietraszkowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jacek Olędzki 1933 - 2004 (Anna Zadrożyńska). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jean Rouch 1917-2004 (Ryszard Vorbrich) Zdzisław Szewczyk 1918-2004 (Maria Zachorowska) Leon Ter-0ganian 1910-2002 (Grzegorz Pełczyński) . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . 411 413 414 416 417 419 Za uprzejmą zgodą dr. Aleksandra Błachowskiego prezentujemy w niniejszym tomie ilustracje 1. Głogowskiego i K.W. Kie1isińskiego z katalogu wystawy im poświęconej (zob. recenzja, s. 330). � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/997ed22f91238a47cd7b74f7d85b147a.pdf 8457bea292ec5342b8e55d9260b3353e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:272 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1966 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:241 Title A name given to the resource Recenzje i sprawozdania cz.1 /LUD 1964-65 t.50 Description An account of the resource LUD 1964-65 t.50, s.321-362 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 320 cJlep;yeT Cql1TaTb 3a 3XO MHTeJlJleKTyaJlbHOrO TBOpqeCTEa )KpeQoB TeoTeryaKaH, 3a MCTOqHMKrro3HaHMH MX 60JlbllI0i1 pem1rMo3Hoi1 M J1JilTepaTYPHOi1 Tpa,[lHQVlJil.MOHYMeHTaJlbHocTb, 3TMQeCKMi1MaKcMMam.t3M, pe3KMe rrepeXO,[lbl HacTpolOHHH OT QyP;OBMl.l.\HOCTM K yTOQHeHHoi1 rrpHBJleKaTeJlbHOCTM,rrepe,[la''la C OP;HOi1CTOpOHbIHeOObIQai1Hblx 11 TparWleCKMX IICMXM'-leCKHX COCTORHMM, a c ;I1pyroi1 OQapOBaTeJlbHbIX rrei13al:Kei1-'" BOT HaHóo.:ree xapaKTepHble '-lepTbI MX rrpoH3Be,[leHMH. II. RECENZJE Sztuka Kamerunu. s. 11, tablic I Muzeum SPRAWOZDANIA Etnograficzne w Krakowie. Kraków 1961 r., 12. Z okazji wystawy prymitywnej sztuki "ludu kameruńskiego" pokazano naj piękniejsze okazy, które przywiózł do Krakowa Stefan Szolc-Rogoziński (wyprawa do Kamerunu 1882-85). Znajdują się one w Muzeum Etnograficznym i Muzeum Narodowym w Krakowie. Krótkie objaśnienia dotyczące pochodzenia zbiorów oraz bardzo ogólnikowe zamknięte na półtorej strony - objaśnienia eksponatów (podane w 4-ch językach), spis eksponatów bez określenia szczegółowego ich pochodzenia oraz bardzo dobre fotografie - zamykają całość. Niezupełnie jednak jasnym jest, dlaczego w objaśnieniu podano: "lud kameruński", skoro ta jedność z punktu widzenia etnografa jest wątpliwa, i skoro da się tu naliczyć aż 15 plemion (L. R a t a j s k i, Afryka, W. P. Warszawa 1963. str. 139) należących z kolei do różnych grup etnicznych i językowych, jak np. Bantu, Semi-Bantu, Chamito-Semici, Hausa, Sudańczycy (Czamba, Mburu, Bute i inni) a nawet Pigmeje (Babinga). Na północy - Kanuri, Arabowie. W radzieckiej encyklopedii (Afrika, Encyklopedyczeskij sprawocznyk, Moskwa 1963. str. 387), grupy te ujmowane są mianem "narody" - i słusznie, bo trudno dawną jedność kolonialną i zmienioną sytuację polityczną określać obecnie mianem "lud kameruński". Sama nazwa "Kamerun" pochodzi od nazwy rzeki, stworzona przez Portugalczyków Rio dos Camaroes. W konsekwencji - nie można uznać za ścisłe, a nawet słuszne określenia pod ilustracjami takie jak "wybrzeże Kamerunu", "Góry kameruńskie", "Kamerun", "znad rzeki kameruńskiej" - bez próby powiązania etnicznego. Także objaśnienie pod ryciną 11, "grzebień z Loango" wprawia w zakłopotanie, gdyż leży ono w Kongo w okolicach Brazzaville i było w średniowieczu osobnym państwem. Sztuka Loango i Kamerunu - to nie to samo, bowiem tym zróżnicowaniom etnicznym i językowym odpowiadają różnice kulturowe, zwłaszcza w sztuce plastycznej i instrumentach muzycznych. Co więcej, mimo gruntownej industrializacji i ogólnego postępu, różnice w kulturze, zwyczajach, wierzeniach i sztuce silnie ważą na nowych procesach etnograficznych. Świadczą o tym zarówno prace dawnego typu jak B. Ankermanna, L. Frobeniusa, H. Baumanna, R. Thurnwalda, D. Westermanna, jak i nowsze np. A. Murdocka. Rozumie się, że w zbiorach mogą brakować niekiedy, bardziej szcze21 �• 322 323 gółowe metryki - przy opracowywaniu jednak naukowym ekspozycji etnograf musi usiłować powiązać wiadome i uzupełnić braki. wych, wprost z zewnątrz. Obok !ali jest izba jadalna a po bokach tych izb, tak w ciągu środkowym (głównym), jak i w ciągach bocznych, mieszczą się małe alkierze służące za sypialnie lub składziki. Wnętrze domu nie jest rozplanowane symetrycznie. Nie można też ustalić schematu typowego rozplanowania wnętrza, choć zawsze można określić rodzaj pomieszczeń występujących w każdym domu. Ich wielkość uzależniona jest od wielkości samego budynku a to zaś łączy się z zamożnością właściciela. We współczesnym budownictwie w badanym przez autorów rejonie Portugalii dają się obserwować pewne przemiany. Budynki bywają stawiane obecnie co'raz częściej jako wolnostojące. W takich domach mieszkalnych zanika wtedy podcienie przed głównym wejściem do domu. W nowych budynkach ulegają powiększeniu okna, nawet w wypadku gdy pozostawiło się małe podcienie przed głównym wejściem. Bywają też drugie drzwi wejściowe umJ,eszczane z frontu domu. Wypadnie dodać, że obecna publikacja autorów jest kontynuacją poprzednio prowadzonych prac. Należy spodziewać się dalszych publikacji z tej dziedziny. K. Wolski J. Gaje/<: Ernesło Veiga de Oliveira i Fernando Galhano Casas da .?ona centra! do portugues Trabalhos de Antropologia e Etnologia da Sociedade de Antropologia e Etnologia e do Centro de Estudos de Etnologia Peninsular, vol. XVIII, Fasc. 3-4 (Nowa Serie da Sodedade e do Centro), Porto 19611962 (Instituto de Antropologia - Faculdade de Ciemcias), s. 239-255. fot. 12, rys. 4. Autorzy zajmujący się już w swych poprzednich pracach zagadnieniami związanymi z budownictwem mieszkalnym w Portugalii (A Regiao e a Ca:;a Gandaresa, w Trabalhos de Antropologia e Etnologia vol. XV, fasc. 3-'1, Porto 1955/57, s. 265-285) w swej ostatniej pracy publikują materiały pochodzące z własnych badań terenowych przeprowadzonych w nadmorskim rejonie środkowej Portugalii, głównie w okręgach Leiria i Pombal. Autorzy zajmują się wyłącznie domem mieszkalnym. Oczywiście nie jest to budow':1ictwo drewniane, lecz charakterystyczne dla Portugalii budownictwo kamienno-gliniane. W większości, wiejskie domy mieszkalne są parterowe, choć w innych okręgach kraju trafiają się domy jednopiętrowe. Ściany są grube i masywne. Jako pokrycie dachu występuje dachówka "rzymska". Budynki stoją wolno, lecz także często rzędem obok siebie, przypierając do siebie ścianami, co im nadaje formę jakby jednego długiego domu o licznych podcieniowych werandach. Podcienia te są typu wpuszczanego, mieszczą się przy wejściu do mieszkania przed drzwiami frontowymi. Podcienia jednak nie <ą rozmieszczone symetrycznie i nie zajmują całego czoła budynku. Przeważnie podcienie mieści się w jednej trzeciej cz~ści ściany czołowej. W niektórych budynkach bywa też podcienie od strony patio. Patio i ogródek znajdują się na tyłach domu mieszkalnego. Obecnie od strony tylnej domu umieszczane są lokalności gospodarczo-kuchenne. Kuchnia a raczej ognisko mieści się w części przylegającej do patio. Ognisko wywędrowało z części środkowej domu do części zewnętrznej. W środku domu pozostały tylko duże kominy. Budynki bywają często trójtraktowe. Jako pierwszy trakt trzeba przyjąć w takim wypadku ciąg izb i podcienie przy ścianie czołowej. Autorzy podają jako przykła:i takiego rozwiązania wnętrza plan domu z Granja (w okręgu Leiria). Ciekawym jest, że ciągi zewnętrzne są znacznie węższe od ciągu wewnętrznego, są one też niższe. Także posadzka w nich znajduje się na nieco niższym poziomie niż w pomieszczeniach ciągu środkowe~o. W środkowej części znajduje się główna izba, zwana "sala", do której wchodzi się bezpośrednio z podcienia a w domach nowszych, bezpodcieniolitoral Henry Field, Camel brands and graffiti from Iraq, Syria, Jordan, Iran Arabia, Supplement to the Journal of the American Oriental Societ,Y NO 15, October-December 1952, s. VI, 41, fig. 43. and Cenna praca znanego badacza Wschodu prof. H. Fielda, zawiera omówienie bogatego materiału ikonograficznego (załączonego w 43 ilustracjach) zebranego w latach 1925-1950, podczas badań terenowych, przeprowadzanych w Iraku, Syrii, Jordanii, Iranie i Arabii. Materiał ten to znaki własnościowe poszczególnych ludzi lub szczepów przeważnie arabskich beduinów (koczowników), wypiętnowane <wypalone) na skórze wielbłądów. Te znaki własnościowe, zwane wasm (pl. wusum) lub ausam w Arabii (w Algierze nazwą tą oznacza się inicjał), umieszczano na udach, policzkach, szyjach lub nogach wielbłądów. Wypalano je zaś po lewej lub prawej stronie zwierząt. Raz tylko piętno znajdowało się dwukrotnie wypalone na jednym i tym samym zwierzęciu na udzie i na szyi. Na 1040 zebranych i podanych znaków, część tylko odnosi się do wielbłądzich, oznaczających przynależność własnościową zwierząt. Spory procent zebranego materiału, to znaki na skałach, rysunki (ozdoby), znaki na cysternach, które autor porównuje i usiłuje połączyć ze znakami dawnych alfabetów występujących niegdyś na badanych terenach. Hans A. Winkler, współautor jednego z rozdziałów w pracy Fielda (The origin and distribution of Arab camel brands, s. 26-35>, zwraca też uwagę na to, że większość chamickich i protochamickich plemion afrykat'lskich piętnuje swoje zwierzęta, umieszczając znaki na nogach. Piętnowanie nie- sn f �324 325 wolników znakiem własnościowym pana, zakazywał już kodeks Hammurabiego. Na Kaukazie są używane całe serie znaków własnościowych (tamgas). Często znaki te noszą cechy pokrewier'lstwa z literami miejscowych alfabetów. Arabskie napisy ścienne wykazują łączność z literami napis6w thalmudycznych, lyhyanicznych i safaitycznych. Przeglądając omawianą pracę nasuwa się pytanie, dlaczego nie przeprowadzono porównania znaków własnościowych i napisów skalnych z elementami miejscowego zdobnictwa. Wszak często znaki własnościowe wiążą się też bardzo ściśle ze zdobnictwem, jak to wykazał na materiałach pochodzących z Półwyspu Iberyjskiego E. Frankowski w swej cennej pracy wydanej w roku 1916 (E. F l' a n k o w s k i, Los signos quemados y esquilados sabre los animales de tiro de la Peninsula Iberica. Memorias de la Real Sociedad Espanola de Historia Natural. vol. X. Madryt 1916, s. 267310, fig. 49), której autor niestety nie wymienia w załączonej bibliografii. . Również niezmiernie cenne byłoby nawiązanie do innych znaków własnościowych występujących np. na terenach europejskich (znaków kamieniarskich, garncarskich, rybackich lub wreszcie naszych słowiańskich bartnych). Pewnym uzupełnieniem omawianej pracy Field'a, a właściwie podanych materiałów ikonograficznych, jest dodatek o znakach własnościowych stosowanych przez hodowców wielbłądów w Czolistanie w księstwie Bahawalpuru w Pakistanie Zachodnim (Czolistan, jest to nazwa północno zachodnich terenów pustyni Thar). Do poprzedniej kolekcji znaków własnościowych dochodzi jeszcze 51 znaków z Czolistanu (Appendix: O Animal brands in Cholistan, H. F i e l d, An Anthropological Reconnaissance in West Pakistan, 1955, pub!. by the Peabody Museum, Cambridge, Mass, 1959, p. 274275). Bezsprzecznie dużą zasługą prof. Field'a jest staranne zebranie różnych znaków i znaków własnościowych z krajów Islamu i udostępnienie ich w publikacji, światowej literaturze fachowej, tym wszystkim, którzy zajmują lub zajmować się będą zagadnieniami sfragistyki, heraldyki i znaków własnościowych. Krzysztof Dov Noy, Jefet Volkserziihlungen Schwili erziihlt hundertneunundsechzig Wolski jementische 1957-1960, wydane przez wydaw& Co., Berlin 1963, oprawa płócienna, fot. l, s. 376, aufgezeichnet in Israel nictwo Walter de Gruyter cena 58 DM. Zbiór zestawiony przez D o v N o y'a obejmuje 169 opowiadań zapisanych lub nagranych na taśmie magnetofonowej wedle relacji żydowskiego bajarza, imigranta z Jemenu, Jefet Schwili, w języku hebrajskim w roku 1957 w Holan, przedmieściu Tel Avivu. Jefet Schwili, znakomity narrator urodzo- ny w 1918 roku, uczęszczając przez 4 lata do szkoły poznał 5 ksiąg Thory (Księgi Mosisa) i wyjątki z Talmudu. Mając lat 9 wstąpił dla nauki do zawodu ojca, po którym został złotnikiem. Ożeniono go kiedy miał lat 16. Dar opowiadania oraz repertuar Jeret Schwili odziedziczył po ojcu, namiętnym opowiadaczu. Ani ojciec ani Jefet Schwili nie traktowali opowiadania profesjonalnie śladem innych wschodnich bajarzy. Za opowiedziane bajki na sesji izraelskich badaczy bajek Jefet Schwili został wyróżniony oraz odznaczony jako "najlepszy opowiadacz bajek w Izraelu". Na uwagę zasługuje fakt, że bajarz nie zna tytułów swoich bajek, lecz wierzy w autentyczność opowiadanych zdarzeń. D o v N o y, uczeń Stith T h m o p s o n'a, po powrocie z Indiana University (USA), tworzy w 1955 roku IFA (Israel Folktale Archive), mające swoją siedzibę w Muzeum Etnologicznym w Haifie, dysponujące w końcu 1962 roku zbiorem 500 zinwentaryzowanych opowiadań żydowskich z ponad 30 krajów. Inwentaryzacji dokonano na podstawie systematyki wątków Aarne - Thompson'a z roku 1928. Po wstępie przynoszącym dane biograficzne o narratorze i jego najbliższej rodzinie następują opowiadania kolejno numerowane od 1 do 169. Opowiadania te Dov Noy podzielił na następujące grupy wedle typów dotyczących dziedzin życia: A. - Opowiadania o zwierzętach w ilości 10, B. Bajki - 36, C. - Religijne opowiadania - 23, D. - Romantyczne opowiadania - 27, E. - Rządzenie losu (Das Walten des Schicksals) - !O, F. Zbój, głupi anioł śmierci - 6, G. - Opowiadania komiczne (Schwiinkeund Schnurren) - 38, H. - Zydowsko-jemeńskie legendy i podania - I. lVIaimonides i Ibn Esra - 4, II. - Rabbi Schalom Schabasi - 5, III. - Zydzi w Jemenie - 10. Wszystkie opowiadania są bardzo krótkie, (najdłuższe z nich zajęło bajarzowi 2 godziny opowiadania). W nielicznych tylko bajkach występują wiersze, podane w prozie na podstawie arabskiego oryginału. Część ostatnia - suplement - prócz bibliografii, skrótów i rejestru informatorów zawiera objaśnienia do poszczególnych opowiadań z podaniem numeru IFA, typów oraz wątków wedle AT, z ewentualnym podaniem dodatkowych objaśnień jak np. pochodzenie opowiadania, wzgl. krótkie streszczenia opowiadań opowiedzianych przez bajarza, lecz nie wydanych w tym zbiolrze. Z uwagi na to, że z 263 opowiadań podanych przez Jefeta Schwili względnie jego rodzinę do końca 1961 roku tylko 171 zostało wydanych w omawianym zbiorze, Dov Noy podaje krótkie streszczenie pozostałych 92 opowiadań. Cennym dla badacza jest również indeks typów i wątków w liczbie porządkowej wedle AT3 z przeciwstawieniem inwentarza IF A. Wydawca wylicza nadto 19 nowych, nie występujących w AT3 typów opowiadań. Pewna część opowiadań odpowiada typom EB (Wolfram E b e l' h a l' d i Pertev Naili B o l' a t a v, Typen Tilrkischer Volksmiirchen, Wiesbaden 1953). Część �326 327 ostatnią suplementu stanowi słowniczek zawierający objaśnienia terminów hebrajskich, arabskich, tureckich i innych występujących w opowiadaniach. Jefet Schwili erziihlt jest cennym wkładem do poznania arabsko-żydowskiej prozaicznej literatury ludowej, której zinwentaryzowaniem wedle naj nowszych wymogów naukowych poszczycić się może Żydowskie Archiwum Folklorystyczne w Haifie a zasługuje na uwagę nie tylko jako zbiór bajek iudowych i baśni, występujących na odmiennym terytorium językowym, lecz także jako usystematyzowany zbiór, z którego wybrano to, co jest pierwotne i autentyczne i to, co stanowi obce domieszki lub jest stylizacją narratora. Konrad Wypych Peter Fusch, Die ViiIker der Siidost-Sahara, Tibesti, Borku, Ennedi; VerOffentlichungen zum Archiv fur Vćilkerkunde (Museum fiir Vćilkerkunde in Wien), Band 6, Wien 1961, rys. 20, w tym 1 mapa, 1 szkic mapy oraz 20 fotografii na kredzie, opr. płóc., s. 254. Autor przedstawia wyniki naukowe swoich dwóch wypraw do południowo-wschodniej Sahary w latach 1955 i 1956, których zadaniem było przeprowadzenie badań etnograficznych nad kulturą i historią szczepów Tibesti, Borku i Ennedi, które w XIX i pierwszej połowie XX wieku były przedmiotem badań H. Barth'a, G. Nachtigal'a i H. Carbou'a, lecz z różnych przyczyn przedstawiały bardzo odbiegający od rzeczywistego stanu obraz faktyczny. Większość szczepów Ennedów, zwanych przez autora Balami (nosi arabską nazwę Bidejatów, zwanych przez Barth'a także Terauami), nazywa swój kraj nie Ennedi lecz Belebe. Zamieszkuje go 30 tys. mieszkańców. Mieszkańcy Tibesti, zwani Tuhu również Teda, Toda czy Tibbu, zajmują tereny w okolicach szczytu Emi Kussi w liczbie około 35 tys. mieszkańców. Dazagadami autor nazywa mówiących narzeczem dazaga szczepy, zwane również z arabska Goranami. Należą do nich: Gedowie, Anakazowie, Dozowie, Kamadjadowie i Unjadzi, zwani również Wanjami. Goranów jest około 30 tys. Jako podstawę podziału etnicznego autor przyjął język - tibu - należący do grupy języków centralno sudańskich. Objęte badaniami terytorium mieści się w granicach pomiędzy 13° i 24° wschodniej długości i zwrotnikiem Raka a 16° szerokości północnej. Góruje nad nim najwyższy szczyt Sahary, wulkan Emi Kussi, wysokości 3415 m. Nie bez znaczenia jest fakt, lż objęte badaniami tereny leżą zdala od uczęszczanych szlaków komunikacyjnych, że mieszkańcy nomadzi i p6łnomadzi - zajmują się hodowlą osłów i wielbłądów obok kóz, owiec i bydła. Najczęściej uprawiane rośliny to: pszenica, jęczmień, proso, rzadko kukurydza, bawełna, tytoń, matu południowo-wschodnia pustyni. cebula Sahara i pomidory. Pod względem klinależy do naj cieplejszych obszarów Z uwagi na bliskie stosunki pomiędzy badanymi plemionami autor omawia zbiorowo ich zdobycze ergologiczne, wymieniane tradycyjnie zapewne od setek lat. W rozdziale o kulturze materialnej autor omawia formę i funkcję pomieszczeń mieszkalnych - domu stożkowego, namiotu z mat i in., studnię; techniki: kolwalstwo - przetapianie starego żelastwa i wytop nowego, - narzędzia kowalskie, garncarstwo, plecionkarstwo, garbarstwo, farbiarstwo, impregnację, ubiór, zdobnictwo, tatuaż, broń i narzędzia, łowiectwo - zapadki i sieci, - instrumenty muzyczne, siodła i uprząż konia, artykuły użytku codziennego jak misy, koszyki, ceramikę itp. oraz zabawki. Trafny dobór rysunków stanowi cenne uzupełnienie bogatego materiału faktograficznego, ujętego w sposób bardzo zwięzły i z wnikliwą znajomością· Z kolei autor analizuje formy gospodarcze, podział socjalny z wyszcze_ gólnieniem klanów, grup spokrewnionych, genealogii, podział zajęć wedle płci, ich wzajemny stosunek, urodziny, małżeństwo i śmierć oraz związane z nimi zwyczaje, prawo zwyczajowe, religię i magię u Balów, Tubów i Daza gadów, starając się wyodrębnić wpływy iberyjskie i arabśkie, wskazać zwyczaje, przejęte przez inne kultury, nawet grecką. Osobno autor omawia kastę kowali, socjalnie na niskim poziomie stojącą, występującą u wszystkich narodów południowo-wschodniej Sahary, jest to najprawdopodobniej odłam sudańskich szczepów kowali. Godny uwagi jest również fakt, że li Tubów znajdujemy jeszcze (rok 1956) nielicznych starszych niewolników obojga płci i że oddalenie się niewolników spowodowało zaburzenia gospOdarcze wśród niedoceniających uprawę ziemi nomadów i półnomadów. Rozdział dotyczący historii południowo-wschodniej Sahary autor dzieli na 4 podrozdziały, wyodrębniając źródła pisane, przekazy ustne oraz źródła archeologiczne i dokonuje próby porównania kultur sąsiednich narodów afrykańskich. Uwzględniając dostępne wyniki badań archeologicznych autor w konkluzji dochodzi do wniosku, że pierwotny człon ludności badanych terenów stanowiły typy antropologiczne odpowiadające jasnoskórnym, iberyjskim, północno-afrykańskim, o czaszkach dolicho-cephalos i acro-cephalnych. Stan ten uległ zmianie dopiero po najazdach Etiopijczyków, którego to terminu autor używa dla uniknięcia terminu Chamitów, których wpływy znajdują odbicie w kulturze badanych. W suplemencie autor podaje: krótki zarys chorób i sposoby ich leczenia - zalecane na podstawie przepowiedni z piasku przez występującego w charakterze znachora kowala. Kilka bajek, podań i legend oraz przegląd znaków własnościowych, używanych do znakowania wielbłądów, bogata bibliografia oraz indeks zamykają całość. Die Volker der Siidost-Sahara to monografia, w typie kierunku historycz- �328 nego, w krytycznym świetle szeroko uwzględniającą wyniki badań naukowych od zapisów Herodota (500 p.n.e.) poprzez Artemidoresa (270 p.n.e.), Ptolemeusza i innych do pierwszych lat drugiej połowy XX wieku. Stano_ wi cenny zbiór wiadomości, otrzymanych drogą badań terenowych u progu drugiej połowy XX wieku, do poznania kultury narodów Afryki północno-wschodniej, zasługujący szczególnie w świetle postli'Pującej cywilizacji i zachodzących w Afryce przemian narodowo-wyzwoleńczych na baczną uwagę· K. W. Rein Helmut, Die Insektennahrung der australischen Ureinwohner. Aka.demie- Verlag, Berlin 1962, s. 159, ilustr. 22, tab!. 5, map. 3. Veroffentlichungen des Museums flir VOlkerkunde zu Leipzig, zeszyt 13. Opierając się na bogatej literaturze autor omawia zagadnienie znaczenia insektów w pożywieniu zbieracko-łowieckich ludów Australii. Dwa rozdziały pracy poświęcone są najważniejszym owadom: gąsienicom, molom, szarańczy, termitom i mrówkom. Autor daje zasięgi ich występowania, spożywania, znaczenia w gospodarce i pożywieniu Australijczyków. Przeprowadza też klasyfikację owadów oraz sposobów zdobywania ich. Na podkreślenie zasługuje- wszechstronne ujęcie zagadnień. Poznajemy nazwy owadów w języku potocznym, używanym pomiędzy białymi i tubylcami, ich łacińską terminologię, miejsca występowania, czasem związane z owadami totemy i kulty. Przy użyciu ujęć kartograficznych autor przedstawia na 3 mapach występowanie: owadów, miodu z dzikich barci jako pożywienia i narzędzi jak witka, piła rotangowa, liny i inne. Owady autor dzieli na dwie zasadnicze grupy: tłuszczodajnych, do której zalicza 19, występujących w drzewach, korzeniach i na liściach insektów wzg!. ich larw, powszechnie określanych jako Witchetties lub Witchetty Grubs i mole Bogong (Euxoa infusa) oraz cukrodajnych, do której zalicza pszczoły Trigona (Meliponinae) w Kordylierach, mrówki miodowe (Melophorus spp.) w północnej i środkowej Australii oraz występujące głównie w środkowej Australii mszyce (Psylidae, Aphididae, Spondyliaspis eucalypti i inne), wytwarzające wskutek fizjologicznej potrzeby rodzaj rosy miodowej, szybko parującej i krystalizującej się w czysty cukier zwany manna. Podział ten dokonany został przez samych Australijczyków i ma swoje uzasadnienie gospodarcze i kulturowe. Autor dochodzi do wniosku, że owady wbrew dosyć szeroko rozpowszechnionej opinii, nie stanowiły zastępczego pożywienia, lecz wręcz odwrotnie, stanowiły przysmak o wysokiej zawartości odżywczej i wybornym smaku, ulegający w zależności od technologii przerobu dodatkowo zmianom aromatycznym. 329 Zbieractwo owadów i larw, miodu i cukru spowodowało podział pracy, polegający na kooperacji, w ramach której mężczyznom przypadały w udziale zajęcia wymagające siły i wiele zręczności, jak np. przy podbieraniu miodu, kobietom pozostało zbieranie bardziej dostępnych owadów i larw, miodu mrówkowego czy też cukru. Nasuwające się wnioski po przeczytaniu omawianej pozycji to: a) owady nie stanowiły zastępczego pożywienia w okresach głodowych, lecz były równorzędne z pożywieniem mięsnym, rybnym i roślinnym, b) podział owadów na tłuszczodajne i miododajne, c) składanie poprzez spożywanie owadów zapasów tłuszczu i cukru in corpore na przyszłość (zarówno jedne, jak i drugie insekty oraz produkty zbierano sezonowo), d) rozwój specjalistycznych narzędzi zbierackich i e) podział pracy przyowadobraniu. Die Insektennahrung der australischen Ureinwohner bez wątpienia jest poważnym przyczynkiem do studiów nad pożywieniem Australijczyków. K. W. Marie Reay. The Kuma - Freedom and Conformity in the New Guinea Melbourne University Press, Carlton 1959, s. 222, fot. 19, tab!. 9. Kumowie, jak mówi autorka w swojej socjologicznej rozprawie, liczącej 8 rozdziałów, nie wytworzyli i nie znają żadnego etnonimu na określenie siebie samych. Nazwą Kuma autorka określa część ludności znacznie większego ugrupowania etnicznego, znanego sąsiadom pod nazwą Nangampów (Nangamp), zamieszkujących w liczbie 25 tys. osób środkową część Doliny Waghi, w górach zachodniej Nowej Gwinei. Ludność tego obszaru posługuje się kilkoma dialektami zwanymi przez nich yoowi, yoonerag, yoosera, yookoga, yoonam oraz yooma, należących do grupy języków papuaskich. Od ostatniego dialektu autorka wyprowadziła nazwę Kuma fonetycznie najbardziej zbliżonej do wymowy y ooma. Praca przedstawiona przez M. Reay jest owocem około półtorarocznych badań terenowych nad prymitywnym ludem, o ubogiej kulturze materialnej. Trudnią się oni hodowlą świń i uprawą ogrodową orzechów ziemnych, kukurydzy, trzciny cukrowej, słodkich ziemniaków, owocujących cały rok i innych jarzyn. Ogrody wznoszą się terasowato, a obszar ich wynosi około 88 km X 24,5 km. Ustrój społeczny znamionuje wyraźny poligamiczny patriarchat. W dalszej treści pierwszego rozdziału autorka omawia stosunki własnościowe - ziemia stanowi wspólną własność, a tylko plony są własnością uprawiającego; podział pracy plony ziemi zbierają kobiety, owoce z drzew, kukurydzę i trzcinę cukrową - mężczyżni. Oni też trudnią się budową domów dla żon i siebie, handlem, wytwarzaniem narzędzi i zaopatrywaniem w opał. Highlands, �331 330 Na czoło jednak wysuwa się hodowla świń; ilość ich stanowi o bogactwie i znaczeniu właściciela. Świnie odgrywają bardzo ważną rolę w wierzeniach i praktykach. Opiekunem ich jest jeden z wielkich duchów - Ceru duch płodności. ' Następne dwa rozdziały poświęcone są klanowi i jego funkcji społeczn~j. Na czele klanu stoi wódz, pierwszy wśród równych - primus inter pares. Jego insygniami są sokole skrzydła. Poznajemy również terytoria zamiesz~ane przez róż~e ,~lany, ich podział, sposoby zawierania małżeństw pomiędzy członkami roznych klanów, problemy zdrady małżeńskiej, wcielenie przybysza do klanu, potyczki tudzież zawarcie pokoju pomiędzy powaśnionymi k~anami.. Omawiając stosunki społeczne autorka przedstawia w3pólnotę mieszkamową. Odróżnia w nich 3 grupy: rodzinne, poligamiczne i br~ci z. żona~i ~ d~iećmi .<tubylCy są bowiem zdania, że bracia i ich żony z dZiećmi powInm mleszkac we wspólnocie). Dowiadujemy się nadto o emocjonalnYCh. więza~h rodzinnych, jedynych w swoim rodzaju. I tak np. więź brata do sIOstry Jest silniejsza niż do żony (zgodnie z zasadą, że w razie śmierci żony ~ożna mieć inną żonę, lecz siostry już mieć nie można). Dalej autorka omawia władzę rodziców nad dziećmi, ich stosunek do matki i ojca, ~ota ~ene w odróżnieniu od matki, jeszcze po ślubie dziecka troszczącego Się o Jego los, tradycję poligamii określającą stosunki małżeńskie i pozamałżeńskie. Prawo zwy,czajowe Kumów określa rolę "wod.za" i "biegłego mówcy" (zastępca "wodza" i wyraziciel jego woli), dziedziczność tych stanowisk, ewentualnie sposoby wyborów; środki represji i zapobiegania zdradzie małżeńskiej. Godnym uwagi jest sposób regulowania sporów w drodze publicznej dyskusji, po której wódz decyduje o trybie załatwienia nieporozumienia. Nie mniej ciekawie przedstawiają się zagadnienia wchodzące w zakres kultury społecznej jak sposoby wychowywania dzieci, wdrażanie ich w życie, zajęcia dzieci, zamążpójście wzgl. żeniaczka i zwyczaje weselne. Problemom kultury duchowej, w szczególności wierze w istoty duchowe kultom autorka poświęca dużo miejsca. Dowiadujemy się że Kumowie :wyrÓżni~~ą duchy, którym przypisują takie właściwości jak wolę, apetyt I zdolnosc wyczuwania urazy. Zdaniem tubylców duchy te zainteresowane są losem ludzi, a także i plonami. Pojęcie duszy jest u Kumów dualne świadomo~ć i nieśmiertelność. Ma ona także, wedle ich wierzeń, nad przyrodzon~ siłę dobra i zła, z którymi można się kontaktować. Poznajemy dobre I złe duchy, czarowników, czarownice i ich dzieci, wielkie duchy: B.ollm płodności ludzkiej, Ceru - płodności świń. Na cześć tych ostatmch odbywa się najwięk3za uroczystość doroczna tzw. święto świń w .czas~e którego Kumowie zabijają nieomal wszystkie świnie, wYko~ n~Ją tance rytualne, obnoszą broń, nakładają szaty ornamentowane i wspamałe peruki z pióropuszów. Zarówno Bolima jak i Geru uważane są za duchy szkodliwe, lecz kontrolowane przez człowieka, niewidoczne, z których Bolim wędruje, zaś Geru jest duchem osiadłym. Ostatniego przedstawia się za pomocą figur geometrycznych, noszonych na głowie dzieci a także przez mężczyzn w czasie święta. Różnego rodzaju kulty zajmują w życiu Kumów bardzo wielką rolę i uderzają podobieństwem do kultów Melanezji i Afryki. Autorka przedstawia również historię najmłodszego kultu Kumów, nazywanego cargo cutt*. Z uwagi na to, że historia tego kultu jest odzwierciedleniem poziomu umysłowego ludów pierwotnych omawia ją nieco szerzej. Swoje pierwsze zetknięcie z białym człowiekiem Kumowie datują na rok 1947, w którym przez ich obszar przechodził patrol wojskowy. Nic dziwnego, że zetknięcie się kultury epoki kamiennej z cywilizacją połowy XX wieku wzbudziło u tubylców ciekawość. Stosunki handlowe Kumów bazują na handlu wymiennym zawodo'wym i przypadkowym. Handel wymienny przypadkowy cdbywa się najczęściej wzdłuż szlaków handlowych. Na podstawie opisu imprezy handlowej na największą skalę - targów jesiennych - dowiadujemy się ciekawych rzeczy o sposobach i trybie zawierania transakcji handlowych, których przedmiotem są wprost olbrzymie ilości produktów rolnych, z których najważniejszą pozycję stanowią orzechy (na 500 mieszkańców oferuje się do sprzedaży około 6000 m3 orzechów). Tubylcy rozróżniają 3 kategorie wartości, z których najwyższą stanowią świnie i pióra ptaków rajskich, naj niższą mała miarka bambusowa soli. Nawet zaręczyny wartościuje się i przelicza na pióra ptasie, płatne po urodzeniu się pierwszego dziecka. Oszukany w transakcjach handlowych dopuszcza się porwania i oddaje dziecko dopiero po wyrównaniu strat. Kuma, pionierska praca o ludach w Nowej Gwinei, jest ważnym wkładem do etnografii, choć przedstawia tylko cząstkę dwu milionowego narodu o 500 językach, w aspekcie socjologicznym. Praca ta nie jest stricto sensu monografią etnograficzną ale doskonałym źródłem do poznania Nangampów, przedstawionych wszechstronnie i z dogłębną znajomością· Spostrzegawczy czytelnik znajdzie w poszczególnlych rozdziałach książki, a przede wszystkim w ilustracjach pewne wiadomości z zakresu kultury maThe terialnej. K. W. BEITRAGE ZUR VOLKERFORSCHUNG, Hans Damm zum 65. Geburtst3.g, VerOffentlichungen des Museums fUr Volkerkunde zu Leipzig, Heft 11. Redakcja Dietrich Drost i Wolfgang Konig. Akademie- Verlag, Berlin 1961, Textband s. 750, ryc. 9, wkładki 2, map 11, Tafelband 152 tabJ. Z okazji 65 rocznicy urodzin profesora dra Hans'a D a m m'a, etnologa ') Zob. G. O nal of Cultural t e r wal, and Social O S A Cargo Cult Anthropology, in the Mamberano Area. An Intern. JourPittsburgh 1983, vol. n, number l, S. 1-14. �333 332 i muzeologa, dyrektora lVIuzeum Etnologicznego w Lipsku, wydano prace ponad 50-ciu autorów obejmujące przede wszystkim przyczynki do etr.ografii Oceanii. Problemom etnografii Oceanii poświęcone są następujące prace: Bengt A n e II w pracy o sieciach rybackich zajmuje się zastosowaniem sieci typu kłoni i typu suwaty w Polinezji i Oceanii, przedstawia kilka ich odmian, charakterystykę i zasięgi. Thomas S. B a r t h e l na podstawie studiów Metraux'a i P. Englert'a oraz własnych badań terenowych przedstawia zabawy mieszkailców Wysp Wielkanocnych, dochodząc do wniosku, że w kulturze społecznej istnieją tu prócz znanych na 'całym świecie zabaw jak zagadki, bąki, ćwiczenia cielesne, szczudła, także zabawy rodzime lub przejęte drogą migracji z Polinezji, (a nie jak dotąd przypuszczano z południowej Ameryki). Zaliczamy tu przede wszystkim latawce, jazdę na deskach po falach, saneczkowanie po zielonych stromych zboczach, (także budowanie zabawek-okrętów wskazuje na pochodzenie zachodnie), kościane łyżwy i sposób poruszanh się nimi przypominają polinezyjskie chodzenie na skorupach orzechów kokosowych. Na podkreślenie zasługuje fakt, że nieomal wszystkie związane ze sportem i zabawą nazwy są pocbodzenia polinezyjskiego. Tibor B o d r o g i w artykule pt. "Kapkap z Melanezji", poświęconym sztuce ornamentacyjnej ozdób typu wisiorkowatego zwanej "kapkap", dokonuje podziału ornamentów, wyznacza drogi migracyj i obecne zasięgi. Ogólną cechą "kapkap" jest ornament, składający się z wężykowo wyciętych motywów na obwodzie kilku kół lub kilku elips, oparty w części centralnej o kształt krzyża lub sześcioboku, o zewnętrznym ząbkowatym wykończeniu. Szlaki migracyjne okrągłych wisiorków prowadzą z Mikronezji do Melanezji (z Nowej Irlandii do Santa Cruz), zaś elipsowatych z Nowej Irlandii do Cieśniny Torresa. Hans F i s c h e r przedstawiając zabawy dziecięce szczepu Wotut we wschodniej Nowej Gwinei wskazuje najważniejsze elementy zabaw jak: l) ruch ciała (aktywny bądź pasywny), 2) powodowanie ruchu, 3) echa, 4) wytwarzanie formy, 5) napięcie, 6) naśladownictwo, 7) współzawodnictwo, 8) zręczność, które należy uwzględnić przy podjęciu systematyki zabaw. GUnter G u h r w rozprawie o małżeństwach wewnątrzrodzinnych i ich terminologii na wyspach Melanezyjskich, wchodzących w skład Nowych Hebrydów, ilustruje wyniki badań 12 diagramami oraz zestawia wyniki uzyskane przez R. H. Codrington'a i W. H. R. Rivers'a. Ernst G e r m e r poświęca artykuł pamięci Mikłucho-Makłaja, jego walce przeciwko polityce kolonialnej cesarstwa niemieckiego o równe prawa mieszkańców mórz południowych. Werner H a r t w i g w rozważaniach na temat kultury społecznej na płd.-wsch. Wyspach Salomona w XIX wieku omawia stosunki własnościo- we, socjalny podział, charakter wytwórczości, formy wartości w handlu wymiennym i wpływ kolonizatorów wymiany, pojęcia na Melanezyjczy- ków. Georg H o 1t ker opierając się na własnych badaniach i notatkach podręcznych misjonarzy, wśród nich także J. P. Schebestyl zapoznaje czytelnika z kulturą duchową, sz(:zególnie ciałopaleniem nad dolnym Ramu w Nowej Gwinei, terenie zamieszkałym przez szczep Kire-Puir. Szczególną wartość posiada równieź słowniczek papuaski i rozważania nad systemem liczenia, opartym na częściach ciała w odróżnieniu od innych np. systemów dwójkowych, trójkowych, piątkowych, siódemkowych i dziesiątkowych. Gerd K o c h w przyczynku do problemów migracji w Polinezji daje krótki przegląd dotychczasowych teorii (nie wypowiadając się zdecydowanie za żadną). Od lat już dyskusja toczy się o to, czy szlaki wędrowne Polinezyjczyków z południowo-wschodniej Azji prowadziły przez Mikronezję czy Melanezję. W. S c h m i d t (1899) wnioskując na podstawie podobieństwa języków polinezyjskich i salomońskich wypowiada się za szlakiem melanezyjskim. F. G r a e b n er (1905) na podstawie badań nad rozprzestrzenieniem elementów kultur jest przekonany, że drogi migracyjne dla kultur południowo-polinezyjskich prowadziły przez Melanezję a dla kultur północno-wschodnich przez Mikronezję. P. S. S m i t h (1910) jest zdania, że drogi te prowadziły przez Melanezję. W. C h u r c h i 11 (1916) dopatruje się aż trzech szlaków migracyjnych: na północ i na południe od wysp melanezyjskich i polinezyjską. Ostatnia nie posiadała jego zdaniem żadnego połączenia z Melanezją. A. W. Nieuwenhuis wypowiada się na podstawie nie występowania malarii na Polinezji za drogą migracyjną przez Mikronezję. Wedle G. T h i 1e n i u s a (1903) względy meteorologiczne przemawiają za wyborem drogi przez Mikronezję. R. Heine-G e 1 d e r n (1932) na podstawie megalitycznych pomników i toporów wypowiada się za szlakiem przez Mikronezję. Również F. S p e i s er (1946) dopatruje się w "całkowitym braku mieczy o 4 ostrzach ... niezbitego dowodu na to, że Polinezyjczycy nie wędrowali przez Melanezję". No podstawie badań kulturowych Oceanii dochodzi nawet do wniosku, że Polinezyjczycy w większości dotarli bezpośrednio z Filipin przez Mikronezji: do Polinezji. B. S t i 11 f r i e d (1953) wskazując na polinezyjskie elementy językowe w Mikronezji, strukturę socjalną, mity i inne elementy kulfury wypowiada się za mig,racją przez Mikronezję. Godna uwagi jest również opinia B. A n e ll'a (1955), stwierdzającego na podstawie badań nad narzędziami rybackimi wyraźną granicę między Melanezją i Polinezją. Dla polinezyjskich narzędzi rybackich nie widzi pierwowzorów na Archipelagu Malajskim, lecz ustala ich północno-wschodnie pochodzenie, przede wszystkim japoilskie. Zdumiewające są także wyniki badań grup krwi, wskazujące wbrew wynikom t. 'zob. też: XLV, Wrocław Stefan Ł Y s i k, 1960, S. 35. Pigmeje ajrykańcy i zagadnienie ich języka, Lud, �334 pisuje się w Nowej Gwinei, w okolicach górnego Kwama, magiczną siłę powodującą miłość, wprowadza czytelnika w wierzenia, czary i tańce, posiadające magiczną siłę, powodującą miłość u wybranki. Herbert T i s c h n e r w przyczynkach do etnografii wysp WiU Lewu i Wanua Lewu publikuje dotąd nieogłaszane drukiem wyjątki prac J. T. Kleinschmidt'a z jego pobytu na wyspach w latach 1876-1877. Jedyną w swoim rodzaju wartość przedstawiają rysunki zatytułowane "Tatuaż kobiet na wyspach Fidżi". Doskonały materiał ilustracyjny oddaje nieocenione usługi w poznaniu tej sztuki. Autor omawia nadto przyrządy używane do wykonywania tatuażu, barwniki i różnice pomiędzy dwoma zasadniczymi sposobami wykonywania tatuażu. Nie mniej ciekawie przedstawiają się również dalsze rysunki Kleinschmidt'a jak świątynie i chaty, z których jedna do złudzenia przypomina chatę symetryczną o dachu dwuspadowym. Etnografii i pokrewnych nauk poświęconych Azji i Afryki dotyczą prace: Walter B o t t g e r omawia znajdującą się w Museum fUr Volkerkunde statuę japońskiego króla piekła i przedstawia proces jej restauracji. Herbert B r a u t i g a m rozpatruje zbrojne powstania ludowe polyetnicznych grup w poł.-zach. Chinach z punktu widzenia etnografii i dochodzi do wniosku, że grupy polyetniczne podzielają wspólny historyczny los. Ich żądania ziemi, obniżki podatków i dzierżawy, walki o zniesienie feudalizmu i etnicznego ucisku zostały w różnym stopniu spełnione, zależnie od lokalnych, socjalnych, etnicznych i historycznych przesłanek. Wszystkie zwycięstwa lub klęski polyetnicznych grup powstańczych dotknęły w mniejszej mierze całego narodu niż ludności polyetnicznej danego terytorium. badań lingwinistycznych i kulturowych na pokrewieństwo między Polinf!zyjczykami i Indianami i nie wykazujących takiego pokrewieństwa pomiędzy Polinezyjczykami z jednej i Melanezyjczykami, Mikronezyjczykami i Indotlezyjczykami z drugiej strony. Karl Erik L a r s o n daje krótki opis drewnianego wieszaka człekokształtnego, prawdopodobnie wykonanego przez członka szczepu, specjalizującego się w wyrobach snycerskich, na Wyspach Fidżi. Carl L a u f e r zaznajomia z magią związaną z połowem dzikiej świni n3. Wyspach Nowej Gwinei oraz z technikami łowieckimi. Andreas L o m m e l porównuje style malarstwa naskalnego w Australii i przedstawia zasięgi wzorów antropomorficznych i linearnych oraz nawarstwianie się ich w południowo-wschodniej Australii. Szczegółowa analiza motywów i form na terenie wymienionych obszarów wykazuje dobitnie występujące paralele. Np. ryciny kangurów z obszarów południowo-zachodniej Australii są pod względem stylu bardzo podobne do rycin kangurów z południowo-wschodniej Australii. Nie mniej godne uwagi są paralele w odniesieniu do przedstawień figur ludzkich i motywów abstrakcyjnych. Źródłem występujących na południu i północy paraleli stylu jest nawarstwienie się linearnych motywów na południowym-wschodzie i południowym-zachodzie. W wyniku tego nawarstwiania w każdym z tych obszarów znajdujemy podobne sceny (kopulacja), podobne figury ludzi siedzących, figury pod lukami, figury z profilu, motywy labiryntowe itp. Hans N e ve r m a n n przeprowadza badania nad genezą słów Mo'o (oznacza na Samoa, Tahiti, Markizach i Hawai - jaszczurkę) i Taniwha (oznacza jaszczurkę, również wieloryba) i przedstawia liczne podania polinezyjskie z nimi związane, podaje także zasięg tych podań. Hans P l i s c h k e podejmuje próbę ustalenia początku geograficznego pojęcia wysp Salomonowych, które wedle legendy były źródłem bogactwa Salomona. Kraina złota, Ophir, stała się celem licznych wypraw, z którymi autor zaznajamia czytelników. Frederick R o s e przedstawia w pracy swoJeJ skutki gospodarcze i zmiany językowe, jakie spowodowało przejęcie przez mieszkańców wyspy Groote Eylandt od Iridonezyjczyków dłubanki w miejsce dotychczas stosowanej tratwy. Ludność przeszła z myślistwa do rybołówstwa. Erhard S c h l e s i e r w rozprawie o dwujęzyczności i pozycji społecznej władających dwoma językami w Melanezji, omawia środki stosowane przez mieszkańców Nowej Gwinei celem przezwyciężenia trudności językowych. Autor podziela zdanie B. Malinowskiego2, że podjęte przez tubylców próby wynikły z "potrzeby" rzeczy w pojęciu funkcjonalnej etnologii. Carl A. S c h m i t z dając opis drewnianej figurki kobiecej, której przy• zob. K. M o s z y ń s k i, Ludy pasterskie, Kraków Kate F i n s t e Irb u s c h poza dokładnym opisem instrumentu muzycznego tzw. organów ustnych, wsch. i płd.-wsch.-azjatyckiego znajdującego się w Museum fUr V61kerkunde, podaje również opisy i zasięgi innych odmian .tego instrumentu. Wolfgang K 1>n i g pisze o wojskowo-administracyjnej organizacji pasterzy turkmeńskich, umożliwiającej im utrzymanie swojej odrębności. Johannes S c h u b e r t omawia nowe nabytki z północnych Indii i Himalajów dla Museum fUr V1>lkerkunde w Lipsku. S. We s t p h a l - H e 11 b u s c h w pracy o uprawie ryżu w południowym Iraku wskazuje na odmienność sprzętu i technik. Ernst D a m m a n n w artykule pt. Do przekazów Segedju porównuje dane uzyskane drogą wywiadu z danymi naukowymi i dochodzi do wniosku, że pokrywają się one z materiałami ze starej literatury naukowej, są w konkretnym wypadku bogatsze od opracowań naukowych i mogą rzucić ciekawe światło na badania nad historią Afryki, szczególnie nad migracjami. Dietrich D r o s t przeprowadza studium nad główką glinianej fajki z Ka- 1953, s. 299 i dalsze. 'f z ,. �336 337 merunu, zasługującą na uwagę ze wzgłędu na płastykę, odtwarzającą jeźdźca na koniu. Eike H a b er 1 a n d w rozprawie poświęconej żelazu i kowalom w północno-wschodniej Afryce zaznajamia czytelnika z techniką wytopu żelaza, jego obróbką, narzędziami, przede wszystkim miechem kowalskim i pozycją socjalną kowala-hutnika dochodząc do wniosku, że prócz wielu innych elementów kultury również sposób wytopu żelaza, forma miecha kowalskiego i pozycja społeczna kowala wskazują, iż pierwotni osadnicy południowej Etiopii w przeszłości stanowili wspólnotę kulturową z ludami Sudanu, nim zostali od ostatnich wskutek migracji oddzieleni. Wskazują na to archaiczna technika wytopu żelaza, różniąca się zasadniczo od wysokiej techniki południowo-etiopskiej, jak również kowalstwo, różniące się od kowalstwa Bantu wschodnłej Afryki. Rolf H e r z o g daje przegląd muzealnictwa, placówek i instytutów etnograficznych w Kairze. Hildegard H o f t m a n n na licznych przykładach omawia możliwości oddania europejskich pojęć z zakresu kultury materialnej, duchowej i społecznej w języku eve. Walter K o n r a d w przyczynku do kultury duchowej szczepu Buduma, zajmującego wyspy jeziora Czad, podaje 9 bajek o zwierzętach, zasłyszanych u tubylców. Kurt K r i e g e r omawia garncarstwo szczepu Hausa oraz daje dokładny opis procesu technologicznego, funkcjonalnego przeznaczenia wyrobów garncarskich, określa pozycję socjalną garncarza oraz możliwości zbytu wyrobów. Na uwagę zasługują bardzo dobre ilustracje. Rudolf L e h m a n n w artykule "Jonker Afrikaner i misjonarze Herero jako 'naczel!nicy wbrew woli' w południowo-zachodniej Afryce w 19441861 r." daje przegląd wydarzeń politycznych. Gunther S p a n n a u s publikuje po raz pierwszy materiały z badań terenowych nad naczelnikami plemion Tombodji, Danda i Szanga w południowo-wschodniej Afryce z lat 1931/32. Określenie pozycji społecznej naczelnika, stosunki własnościowe, jego pozycja w kulcie przodków, rola w sądownictwie, wreszcie pogrzeb, itp. stanowią bogaty materiał do badań nad kulturą społeczną. Lothar S t e r n opierając się na dostępnej literaturze pisze o handlu żywnością nad jeziorem Czad w IX wieku. Wyliczając najważniejsze targi, artykuły zbytu, liczby handlujących oraz środki wymiany i płatności, autor dochodzi do wniosku, że: istniała całkowita wolność handlu i rzemiosła, zawodowi maklerzy regulowali kupno i sprzedaż wyrobów bawełnianych (wpływ wschodni), w targach udział brały niższe klasy społeczne. Artykuły zbywane były przez kobiety (produkty rolne, owoce i zioła) i mężczyzn (mięso i artykuły gospodarcze) a taltże przez pielgrzymujących kupców. Siegfr~ed W o 1f . p:zeds:awi~ opisy żelaznych, lanych wyrobów szczepu B.ena o Jeszcze defImtywme me określonej funkcji. StylizaCja ptaków zdamem autora wskazuje, iż pełniły one rolę instrumentów muzycznych. Pro?lemom etnografii Ameryki i pokrewnym naukom poświęcone są następuJące rozprawy: .. H~rbert .B a 1 u s pisząc o napoju kaui, używanym przez szczepy brazyliJskIe TapIrape, wykazuje, że istniał kulturowy związek Indian Tapirape ze szczepami Tupinamba na co wskazują: l. nazwa napoju, 2. jego skład (maniok i. kukurydza), 3. cztery fazy produkcyjne, 4. rola odżywcza napoju, (~hoć ?uprnamba w odróżnieniu od Tapirape używają kaui jako napoju podmecaJącego). Lothar D r li g e r korzystając z wyjaśnień F. Weygold'a omawia malowidło tipi 'Indian Dakota, którzy przypisują malowidłom moc ochraniającą (na .podst~wie wizji wzgl. snów). Symbole' malowane dzielą na dwie grupy: 1. sIły śWIa.tła - słońce, księżyc, tęcza itp. i 2. Przedmiot wizji właściciela. Heinz I s r a e 1 omawia rzeźbione kły koni morskich z południowowschodniej Alaski, wskazuje na wysoki poziom technicznego wykonania rzeźb, charakterystyczne zwyczaje ich twórców i dopatruje się wpływów obcych kultur na tę sztukę, np. wpływ sztuki indiańskiej. Paul Kir c h o f f pisze o przyczynku Chimalpahin'a do historii Tolteków, w szczególności o jego mylnym zestawieniu danych historycznych na podstawie różniącego się kalendarza, co w konsekwencji uniemożliwiło porównanie różnych opisów i bezbłędne ustalenie dat. Eva L i p s - w etnobotanicznej rozprawie o cukrze klonowym, jego spo~oba:h. uzYS~iwania, ~rzerobie, zasięgach uprawy w północnej Ameryce I roh Jako srodku odzywczym, zapoznaje nas nadto 'ze zwyczajami i wier~eniami .Indian, związanymi z cukrodajnym drzewem klonowym i jego pIelęgnacJą. Peter N e u m a n n przedstawia opis ozdobnej w demony wodne misy murzynów z dorzecza Amazonki, omawia wierzenia w dobre i złe duchy wodne, ich siłę magiczną, modlitwy do demonów i wskazuje na paralele w wierzeniach murzynów zachodnich wybrzeży Afryki. Ursula S c h 1 e n t h e r w przyczynku do problemu uwarstwienia etnicznego obu Ameryk na podstawie argentyńskiego zbioru archeologicznego i prac materiałowych dochodzi do wniosku, że istnieje: 1. koncentracja bardzo wczeSn!c,h kultur n.a obszarze południowym Ameryki Południowej, 2. brak podobIenstwa pomIędzy wczesnymi kulturami Ameryki Północnej Ameryki Południowej. Franz T e r m e r w tłumaczeniu na język niemiecki publikuje pierwszy opis ruin Uxmal i Yucatan wedle relacji misjonarza Antonio de Cuidad Real, drukowanej w Hiszpanii w roku 1586. Sprawozdanie to ukazało się pod tytułem: "Relación Breve y Verdadera de algunas cosas de las muchas que sucedieron al Padre Fray Alonso Ponce en las provincias de la Nueva 2:? �338 Espana" i opisuje wyprawę do ruin Uxmal i Yucatan w 1588 r. w której autor uczestniczył. Problemom etnografii Europy i pokrewnym naukom poświecone są następujące prace: Friedrich B e h n w artykule o malowidłach skalnych w Alpach włoskich wskazuje na uzupełnianie się nauk etnografii i prehistorii w interpretacji malowideł. Rudolf M o s c h k a u omawiając dwa obrazy ryte w skałach Rudawy saksońskiej określa je jako wczesnobrązowe, powstałe pod silnym wpływem południowo-wschodnioeuropejskim jako odbicie magicznych wzgl. kultoworeligijnych wyobrażeń. Wolfgang J a c o b e i t wypowiada się w sprawie wzajemnych stosunków pomiędzy nomadyzmem, pasterstwem górskim i transhumancją i ubiega się o zmianę terminu jako niewłaściwego, nie oddającego stanu rzeczywistego. Termin "transhumancja" pochodzi od hiszpallskiego "transhumar" wzgl. z włoskiego "trashumanar" i dotarł do naszej nomenklatury poprzez francuskie "transhumar" wzgl. "transhumance". Zarówno "transhumance" jak i "trashumar" występują po raz pierwszy w pierwszej połowie XIX wieku i oznaczają ogólnie "wędrówki stąd". Nie udało się .;ak dotąd ustalić jakiego terminu używano wcześniej na określenie tego typu gospodarki zarówno we Francji jak i Hiszpanii. Człony "trans" i "humus" prowadzą do następującej definicji: z transhumancją mamy do czynienia kiedy korzystanie z ziemi wykracza poza uprawianą ziemię w formie hodowli zwierząt, nie stanowiącej innej jedności jak tylko własność (lecz nie wspólnoty interesu). Autor proponuje w miejsce terminu "transhumancji" nowy termin, oddający bardziej charakter tegoż typu gospodarki a mianowicie "Wanderschafhaltung" to jest "wędrowna hodowla owiec". Ludwik K u n z w rozprawie o uprawie bru i żyta dwuletniego we wschodnich Morawach w XIX wieku zapoznaje nas z uprawą ziemi, siewem, żniwami, młócką i przerobem tych dwóch gatunkó\v zbóż i wskazuje na niektóre techniki rolnictwa pierwotnego, które utrzymały się wśród małorolnych, uprawiających ber i żyto dwuletnie. Barbara T r e i d e przedstawia kronikę Adama Bremeńskiego o północno-wschodniej Europie XI wieku, zawierającą wg niej bądź to w skutek nieznajomości wzgl. złej interpretacji etnonimów - zgoła fantastyczne informacje. Sprawom muzealnictwa: historii zbiorów prehistorycznych w lVluseu:n fUr Volkerkunde v; Lipsku, ekspozycjom czasowym w Museum fiir Volkerkunde w Berlinie oraz historii i zbiorom Museurn w Herrnhut, obejmującym około 3000 eksponatów etnograficznych, (w głównej mierze z Grenlandii, Alaski i Labradoru, obok licznych z Ameryki, Australii, Oceanii, Afryki i Azji) poświęcone są prace Edith H o f f m a n n, Brigitte M e n z e l i Lore S i e v er s. 339 Różnym problemom poswlęcone są pozostałe prace i tak: Ferdinand H err m a n n w artykule pt. Obrzezanie, dochodzi do wniosku, że sensu inicjacji należy dopatrywać się w idei ofiary, w tym wypadku idei ofiary krwawej, choć przypisuje się obrzezaniu również ideę przemiany albo oczyszczenia. Irmgard S e 11 n o w w rozważaniach teoretycznych "teoria poznania i pojęcie historii szkoły socjologiczno-funkcjonalnej" dochodzi do wniosku, że w szkole funkcjonalnej istnieją dwie grupy: 1. "czyści" albo właściwi funkcjonaliści (Malinowski, Radcliffe-Brown), którzy z góry wykluczają historyczne badania, 2. grupa, która pragnie prowadzić badania historyczne, ale przy tym zajmuje się wyłącznie historyczną przemianą funkcji (Thurnwald, Miihlmann). Grupy te różnią się jeszcze i tym, że pierwsza jako przedmiot badań obiera funkcję; druga - włącza do badań psychologiczne punkty widzenia. Thurnwald np. mówił o "socjalnopsychologicznych sytuacjach", podcz.as gdy Miihlmann włączył do badań "międzynarodowe daty", tak, że "można szkołę funkcjonalną uważać za gałąź socjologicznej szkoły". Na podstawie dalszych rozważań autorka dochodzi do wniosku, że "stosunek funkcjonalistów do historii nie był więc jednolity. Przyczyna tego leżała w różniącym ich pojęciu historii. Dla Radcliffe-Brown'a i Malinowskiego historia była niczym innym jak następującymi po sobie konkretnymi wydarzeniami, więc historią polityczną. Dla Thurnwald'a i Miihlmann'a natomiast historia była procesem, z której przebiegu należało rejestrować u różnych narodów identyczne lub podobne sytuacje wzgl. wydarzenia". Skutkiem tego "w licznych badaniach zwolennicy szkoły funkcjonalnej nagromadzili bogaty materiał, który często zawiera interesujące i cenne szczegóły. Niemniej metoda funkcjonalna opracowała ten materiał naukowo tylko jako problem cząstkowy ... nie tylko związek wydarzeń, lecz przede wszystkim decydująca przyczyna musi zostać zbadana. Przesłanką do tego jednak jest przywrócenie ważnego związku, którego brak jest w monografiach pisanych przy pomocy metody funkcjonalnej: związku histOll"ycznego". Tego badania jednak zwolennicy tej szkoły nie chcieli podjąć. Zastąpili oni dochodzenie historycznej prawidłowości przez dochodzenie funkcyj względnie historycznej zmiany funkcji". Wydany na cześć Hans'a Damm'a tom kończy się spisem bibliograficznym prac i wykładów, w opracowaniu Adalbert'a Plott. W podsumowaniu tego bardzo skrótowo przeprowadzonego omówienia należy stwierdzić, że większość publikowanych w tym tomie prac, to istotny wkład do etnologii. Szeroki wachlarz problemowy i światowy zasięg terytorialny stanowią o wartości Beitriige zur VoLkerforś.:hung, z których czerpać będq wiadomości fachowcy. Konrad W ypych �340 Gottfried Oosterwal,People of the Tor. A. Cultural-Anthropological Studyon the Tribes of the Tor Territory (Northern Netherlands New-Guinea), Rotterdam 1961, s. 293, mapy 2, fot. 11. Książkę G. Oosterwala, misjonarza, przebywającego w latach 1957 do 1959 w Nowej Gwinei czyta się z wielką przyjemnością. Jest ona podsumowaniem etnograficzno-socjologicznych badań terenowych, obejmujących obszar około 1400 km2 w dorzeczu górnego Toru, przecinającego tropikalne lasy, mokradła i góry Gauttier. Warunki geograficzne, jak to autor stale podkreśla, wywierają decydujący wpływ na życie mieszkańców Toru. Pracę swoją autor podzielił na następujące rozdziały: obszar i jego mieszkańcy, gospodarstwo, małżeństwo i życie seksualne, związki pokrewne i struktura pokrewieństwa, grupy socjalne i (w zakończeniu) - religijny aspekt kultury. Materiał etnograficzny przedstawiony przez autora obejmujący szczególnie kulturę społeczną, jest tak bogaty, że nie sposób omówić go w krótkiej recenzji. Najważniejsze problemy to: zawieranie małżeństw na zasadzie teW. wymiany sióstr (wh.en yO'lL have no sister, you cannot merry); w wypadku braku siostry może to być inna krewna. Dziewczyna stanowi więc objekt wymiany. Małżeństwa są w ponad 20% poligamiczne. Obok nich istnieją również małżeństwa typu: lewirat, sororat, porwanie i uprowadzenie z miłości (love - marriage). Po ślubie młodożeńcy obierają przyszłe miejsce zamieszkania wedle własnej woli, bądź to przy rodzicach. Ściśle przestrzegany jest również podział pracy. Za wyłącznie męskie zajęcia uchodzą: handel, karczowanie lasów, budowa domów, połów ryb, polowanie oraz wielka ilość różnych ceremoniałów o charakterze religijnym. Kobietom w udziale przypada zaopatrzenie mężczyzn i dzieci w żywność (szczególnie Sago) oraz opieka nad dziećmi. Autor wspomina, że kobiety posiadają również udział w radzie starszych i wywierają decydujący wpływ na sposób przyjmowania gości. Opuszczają mężów w wypadku złego traktowania. Dużą rolę w życiu miłosnym i religijnym odgrywa tzw. Wambo znaczące: pieśń, taniec, uczucie, ducha, siłę i liście drzew, służące jednemu celowi _ zdobyciu kobiety. Wambo to czar miłości, mit siłodajny, taniec zwycięstwa i największa pomoc. (s. 143). Godne uwagi są także: religijny aspekt kultury, budowa faareh ("święty dom mężczyzn") oraz zdobiące jego wnętrze symbole (latający lis, księżyc, penis), dom fatrau (dostępny w odróżnieniu od faareh tylko mężczyznom, jego przeznaczenie i cel), wierzenia odnośnie istot nadprzyrodzonych, zwyczaje związane z urodzinami, leczeniem chorych i ciałopaleniem zmarłych. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, iż kobiety gromadzą w swoim ręku dwie podstawowe, najważniejsze w życiu mieszkańców Toru funkcje: z,opatrzenie w podstawową żywność (Sago) oraz przekazują matrilinearnie 341 święte flety i mity, chociaż matrl'll'nearnos'c' me . przejawia się w innych dziedzinach życia. Stara~ni~ dobrany, choć nieliczny, materiał ilustracyjny daje cenne ~zupełmeme do ubioru (ozdoby głowy, konstrukcji i wyglądu wewnętrznego I . zewnętrznego faareh), rybołówstwa oraz sposobu przechowywania fl~tow. Napisan~ z wielką znajomością zagadnienia książka jest dalszym wkładem do poznama kultury tubylców Nowej Gwinei; byłoby pożądane aby autor z podobną dogłębnością przedstawił także kulturę materialną i duchowa. K. W. ~. L. Kr~eber Anthropology, s. 856 + XXXIX, 50 ilustracji (map, diagramow, tablIc), Harcourt, Brace & World, INC New York and Burlinga . d . me, pierwsze wy ame 1923, drugie uzupełnione 1948 przedruk drugiego wyd 1961 (bez zmian). ' . Antropologia jest bodaj jedyną dyscypliną, która w różnych środowiskach .. naukowych na świecie jest odmiennie definiowana. Katedry antroPO:Ogll spoty~amy na różnych wydziałach uniwersyteck.ich w zaleźności od zamteresowan pos~czególnyCh badaczy. Tam, gdzie antropolog zajmuje się tema:yką z pogr~mcza etnologii i archeologii, katedra jego znajduje się na :vydZlale humamstycznym - gdzie antropogenezą i biologią człowieka tam Jes~ na wydziale przyrodniczym łącząc się naj ściślej z zoologią - ~dzie znow kons~ytucjonalizmem i genetyką, tam włączono ją do nauk lekarskich. Powszechm-=: zresztą podkreśla się stanowisko antropologii jako dyscypliny kontak:oweJ. Wskutek tego nawet niektórzy pedanci zarzucają złośliwie, że prawdzIwy, wszechstronny antropolog jest po prostu wielowydziałowym dyletantem. Jest to z pewnością krzywdzące. Nauka o człowieku musi szerokim "':achlarze~ o~ejmować ~roblematYkę dotyczącą człowieka łącząc syntetyczme .z~g~dmema przyrodmcze z humanistycznymi. W związku z tym właśnie defm~cJ.a antropol?gii jest taka trudna. Są nawet antropologowie, którzy ,,",:yrazme rez~gnuJą z podawania definicji swej dyscypliny. Dość wspommeć podręcznik Lestera i Mi1lota wydany w 1947 r " gd'Zle pozot .,francuskl . s aWla Sl~ tę kwestIę intuicji zainteresowanych nie wypowiadając się samem~. Ciekawe były też wyniki ankiety wysłanej w latach 1947/48 przez \vłosk.lego badacza środowisk nau.co 1h ł .,. Sergio Sergi'ego do stu rozmaitych wyc na antropologl'l' . Na' Jwszec-h . .' ca ym SWleCle z prośbą o zdefiniowanie stronmeJsza była bodaJ odpowiedź dana przez Aleśa Hrdlićkę arne k . k' t ' ry ans lego an ropologa pochodzenia czeskiego. Orzekł on, że dyscyplina ta ma trzy zak~esy,. s.ą to kol~jno: a. fizyczna zajmująca się biologią człowieka, w szczegolnoscl fizJologią i patologia . b ' ps yc h'ICZ. tanatomią l . . porównawczą, na z:"lązana z. e no Oglą, Językoznawstwem i psychologią wreszcie c. archeologiczna powiązana z antropogenezą. �34:2 A. L. Kro e b e r w swym syntetycznym dziele pOswlęconym antropologii zgadza się zasadniczo z definicją Hrdlicki, skraca ją jednak do jednego zdania: "jest to nauka o człowieku, jego dziełach i zachowaniu (behavior)". Wydaje się jednak, że najlepszą z możliwych definicji dał Jan Czekanowski: antropologia zajmuje się człowiekiem, jako biologicznym podłożem zjawisk społecznych. Wynikają z tego ujęcia konsekwentnie dwa nurty. Jedni badacze zajmują się bardziej biologicznym podłożem, drudzy zjawiskami społecznymi. Antropologia polska w okresie powojennym przeszła pod kierunkiem Jana M y d l a r s k i e g o wyraźny proces biologizacji, stała się wyłącznie "antropologią fizyczną". Zagadnienia humanistyczne pozostawiono dyscyplinom pokrewnym zachowując z nimi oczywiście bliskie kontakty. Nauka zachodnia pozostała wierna dawnym tradycjom. Uprawia zarówno antropologię fizyczną jak psychiczną, przy czym ta ostatnia jest czymś w rodzaju "pan-nauki" obejmującej niemal wszystkie dziedziny ludzkiego poznania i ludzkiej działalności. Książka Kroebera nie jest podręcznikiem sensu stricto lecz pewną syntezą osiągnięć wielu dyscyplin szczegółowych. Jest ona doskonałym odbiciem zachodnich poglądów. Antropologii fizycznej poświęcił autor zaledwie 4 rozdziały obejmujące ok. 22u/o całości dzieła, reszta - w sumie 14 rozdziałów - to antropologia psychiczna z bogatym zróżnicowaniem tematyki uwzględniającej między innymi np. historię alfabetu a nawet sprawy mody. Szczegółowa kompozycja książki przedstawia się następująco: Rozdz. 1 Krótka część ogólna traktująca o definicji i zakresie antropologii i wskazująca zarazem na powiązania tej dyscypliny z dziedzinami pokrewnymi. Rozdz. 2 .- Miejsce człowieka w przyrodzie. Autor uwzgl<;dnił obszerną literaturę, nie podaje jednak - jak to jest powszechnie w zwyczaju alfabetycznego spisu autorów, lecz tylko w wykazie źródeł na końcu książki wymienia niektóre nazwiska i tytuły, które uznał za najważniejsze. Ten sam tok postępowania znajdujemy następnie we wszystkich dalszych rozdziałach. Jest zarazem ciekawe, że Kroeber powołuje się nie tylko na literaturę ściśle naukową, ale również na beletrystykę H. G. Wellsa. To postępowanie może budzić pewne zastrzeżenia w odniesieniu do warsztatu .na~kowego Kroebera. Wśród publikacji wykorzystanych w rozdz. 2 znajdUją się zarówno prace z zakresu neurofizjologii i zoopsychologii jak monografie o życiu pszczół, mrówek i termitów. W zakresie anatomii porównawczej naczelnych stoi autor pod wyraźnym wpływem klasycznych już prac Thomasa Huxleya, ponad to wykorzystał jednak nowszą literaturę w tym zakresie. Do naj ciekawszych należą podrozdziały dotyczące psychologii porównawczej małp człekokształtnych. Rozdz. 3 o człowieku kopalnym zawiera rr:nóstwo braków wynikających z tego, że w 1948 r. paleontologia Primates nie dysponowała wieloma później poznanymi materiałami. Szczególnie dotyczy to kopalnych pramalp 343 człekokształtnych z kręgu Limnopithecus-Proconsul oraz dwunożnych form przedludzkich z kręgu Australopithecinae. Również sprawa Eoanthropus dawsoni, czyli słynnej chimery z Piltdown, nie była wówczas jeszcze wyświetlona. Ten rozdział wymaga bodaj największych uzupełnień. W dobie obecnej zasadniczymi problemami ewolucji najwyższych Primates wraz z człowiekiem są: stanowisko filogenetyczne Proconsulidae, stanowisko filogenetyczne Australopithecinae, stanowisko filogenetyczne Homo neandertaliensis i wreszcie pojawienie się bezpośrednich przodków dzisiejszych ras ludzkich. Kroeber nie dał nawet próby rozwiązania tych czterech fundamentalnych zagadnień. Rozdz. 4 omawiający rasy współczesnego człowieka uzupełnił autor danymi z genetyki, serologii, endokrynologii, konstytucjonalizmu i badań nad domestykacj ą. Dla polskiego czytelnika szczególnie interesujące jest wyczerpujące przedstawienie osiągnięć polskiej szkoły antropologicznej Jana C z e k a n o w s k i e g o. Kroeber znał osobiście Stanisława K lim k a ucznia Czekanowskiego, i współpracował z nim w czasie jego pobytu w Ka~ lifornii. Dzięki temu kontaktowi poznał gruntownie podstawy metodyczne stworzone w polskiej szkole antropologicznej. W rycinie 12 przedstawił Kroeber części mapy antropologicznej świata ogłoszonej przez K l i m k a w publikacji pi. Terytoria antropologiczne (Prace Geograficzne nr 15, Warszawa 1932). Kroeber ocenia bardzo pozytywnie osiągnięcia polskiej szkoły, jakkolwiek nie widzi w nich jedynej podstawy dla dalszych prac dotyczących etnogenezy. Należy tu podkreślić, że wbrew Kroeberowi jedynie polskie metody ilościowe mogą być przydatne dla prac etnograficznych. Rozdz. 5 o zagadnieniach rasogenezy wydawał się autorowi szczególnie trudny ze względu na groźbę interpretacji zróżnicowania u ludzi w sensie dyskryminacji rasowej. Wyjaśnia przeto, że badania różnic rasowych są zagadnieniami biologicznymi, a wszelkie wyciąganie wniosków rasistowskich jest świadomym nadużyciem. Szczególnie drażliwym momentem okazała się sprawa testów sprawdzających poziom inteligencji. Na s. 194 przytacza autor zestawienie wyników testowania warmii USA, gdzie między innymi badaniom została poddana grupa Polaków (382 osób). Wypadli oni fatalnie i znaleźli się na szarym końcu. Autor jednak wyjaśnia, że polegało to na słabej znajomości języka angielskiego badanych i nie stanowi odbicia rzeczywistego poziomu ich inteligencji. Rozdz. 6 pt. "Język" rozpoczyna część humanistyczną dzieła. Autor opiera się wyłącznie na literaturze lingwistycznej amerykańskiej. Obniża to z pewnością wartość jego pracy, ponieważ dzieła europejskie z zakresu językoznawstwa wniosłyby wiele cennych danych do zagadnienia, szczególnie w zakresie języków europejskich. Rozdz. 7 do 15 dotyczą zjawisk kulturowych, w szczególności: istoty kultury; jej form i wzorów; postępu kultury; możliwości jej przeobrażeń; �344 345 wisk o zajmowane jest bliskie teorii średnim wpływie. dalej historii niektórych wynalazków; zasięgu pewnych zjawisk kulturowych; historii alfabetu; rozprzestrzeniania się kultur; wreszcie psychologii i socjologii. Rozdziały te nie stanowią kompozycyjnych całości, a przy tym nadmiar rozważań filozoficznych nieraz dezorientuje. Autor odbiega często od tematu robiąc rozmaite dygresje - oczywiście ciekawe - ale wprowadzające niewątpliwy zamęt. Rozdz. 16 omawia początki cywilizacji ludzkiej cofając się do paleolitycznych prapoczątków. Wydaje się, że należało tę część omówić wcześniej, gdy była mowa o antropogenezie. Przerzucanie zagadnienia powstania cywilizacji na końcowe rozdziały nie jest niczym usprawiedliwione. Rozdz. 17 i 18 dotyczą dalszych etapów rozwoju kulturowego u najwcześniejszych społeczeństw Starego i Nowego Swiata i stanowią dalszy ciąg rozważań rozdz. 16-go. Ostatni rozdz. 19 poświęcony jest retrospekcjom i perspektywom na przyszłość. Ogólnie charakteryzując poglądy Kroebera należy podkreślić pewien polifiletyzm w odniesieniu do rozwoju kultur oraz monofiletyzm, jeśli chodzi o biologiczny proces antropogenezy. Autor wywodzi zresztą zgodnie z danymi paleontologicznymi - gatunek Homo sapiens z jednego tylko pnia wyjściowego wraz z całym rzędem Primates. Podkreśla zarazem nieodwracalność procesu ewolucyjnego oraz niemożność wtórnego scalania się raz wyodrębnionych gatunków czy rodzajów, jakkolwiek powstały z tych samych form wyjściowych. Biologiczne linie rozwoju, które z biegiem czasu wytworzyły wyższe jednostki systematyczne, są od siebie izolowane i nie mogą się wtórnie krzyżować ani mieszać. Inaczej jest z ewolucją kultur, tam wciąż widzimy przeplatające się procesy dyferencjacji i integracji, wpływy krzyżują się w rozmaity sposób, a rozwój postępuje drogami wielce zawiłymi. Graficznym przedstawieniem tych zjawisk jest ilustracja nr 18 na str. 260 przedstawiająca drzewo życia i drzewo kultur. Każde zjawisko kulturOwe może według Kroebera powstawać wielokrotnie i to zupełnie spontanicznie wszędzie, gdzie istnieją po temu warunki, a więc w różnych, nawet dalekich punktach kuli ziemskiej - w niezbyt jednak odległych okresach czasu. Pogląd ten przypomina ciekawą te::>rię ologenezy, której autorem był Daniele Rosa z Modeny w początku XX wieku. Wszędzie, gdzie środowisko sprzyja, powstają wg Rosy nowe formy organiczne. Według tej teorii zastosowanej do antropogenezy przez G. M o n t a n d o n a w 1928 r. istoty przedludzkie powstawały niezależnie oj siebie w różnych częściach świata, a więc były szeroko rozpowszechnione. Dalsza selekcja następowała raczej przez wymieranie tych istot w pewnych okolicach niż przez dalekie wędrówki. Teoria ologenezy nie jest właści\'.·ie polifiletyzmem we właściwym tego słowa znaczeniu, ale jakimś powszechnym monofiletyzmem, ponieważ formy powstające są ze sobą blisko spokrewnione i mogą się ze sobą krzyżować w sposób nieograniczony. Stano- przez Kroebera w odniesieniu do zjawisk kulturowych ologenezy, jakkolwiek trudno byłoby tu mówić o bezpo- Można by u Kroebera znaleźć także pewne nieświadome analogie do teorii p a n t o p i z m u J ó z e f a P a c z o s k i e g o, tym dla nas bliższej, że autorem był Polak. Paczoski opierał się na swych badaniach z socjologii roślin i ogłosił teorię różniącą się nieco od ologenezy. Zgadza się z tym, że nowe odmiany powstają tam, gdzie zaistnieją korzystne warunki środowiskowe, niemniej odmiany te nie muszą powstawać, nie jest to więc zja_ wisko zdeterminowane, ale mogą jedynie powstawać w zależności od warunków i otoczenia. Rozwój progresywny postępuje dichotomicznie, to znaczy odmiana lub gatunek dzieli się na dwa, tak jak to następuje w pączkowaniu u istot niższych. Z tych dwu nowych gałęzi dalszy podział nie musi się odbywać w tym samym czasie, lecz niektóre formy powstają z pewnym opóźnieniem, jednak stosunkowo niewielkim. Kolejność występowania nowych podziałów może być różna, zależnie od tempa ich powstawania, raz szybszego, raz powolniejszego. Botaniczna teoria Paczoskiego nie znalazła do tej pory odbicia ani w zoologii ani w antropologii, ale zapewne w przyszłości będzie musiała być uwzględniana. Kroeber z pewnością nie zetknął się z poglądami Paczoskiego, ale jest z nimi zgodny, co w gruncie rzeczy potwierdza słuszność przedstawionego w omawianej książce ujęcia. Niezależne koncepcje powstawały niemal równocześnie w różnych krańcach świata. Dzieło Kroebera informuje zarówno o bazie materiałowej, którą dysponuje antropologia, jak o zasadniczych postawach światopoglądowych współczesnej nauki amerykańskiej. Niejedno w filozofii referowanej przez autora może budzić sprzeciwy, nie przekreśla to jednak wartości tego wielkiego dzieła, powinno jednak pobudzić do dyskusji. Może właśnie ta dyskusyjność poglądów autora stanowi największy walor omawianej publikacji, ponieważ dyskusje są jednym z najważniejszych elementów rozwoju nauki. Wanda Stęślicka .1 ANTHROPOLOGY TODAY, Antropologia współczesna, przegląd encyklopedyczny, dzieło zbiorowe pod redakcją A. L. Kroebera, University of Chicago Press, wyd. pierwsze 1953 r., s.. XV + 950 + 16 (index) 30 tablic. Obszerna ta publikacja zawierajqca 50 rozpraw różnych autorów amerykańskich i europejskich ukazała się dzięki subwencjom Fundacji WennerGren (dawniej Viking Fund), w dziesięciolecie jej istnienia. Zależność poczynań naukowych od rozmaitych prywatnych fundacji jest dla nas czymś �346 347 bardzo egzotycznym, niemniej jest to zjawisko charakterystyczne dla warunków amerykańskich. Po ostatniej wojnie zaznaczył się ogromny rozwój nauk biologicznych, a także społecznych. Ponadto antropologowie przekonali się naocznie, do czego może doprowadzić nadużycie koncepcji antropologicznych przez zgubną doktrynę polityczną. Powstała zatem konieczność przedyskutowania C3łości zagadnień wchodzących w zakres nauk antropologicznych. Z funduszów Fundacji Wenner-Gren zorganizowano w 1951152 międzynarodowe sympozjum antropologiczne, którego przewodnictwo objął Alfred L. K I' o e b er, autor syntetycznego dzieła "Anthropology". W wyniku obrad sympozjum zrodziła się właśnie niniejsza publikacja. Zawiera 50 prac będących niejako 50 rozdziałami zamykającymi całość problematyki antropologicznej w ujęciu amerykańskim, a więc stosunkowo skromny zakres antropologii fizycznej z ogromną przewagą antropologii psychicznej. W wielu przypadkach "Anthropology Today" stanowi uzupełnienie, rozszerzenie i wzbogacenie syntetycznej książki Kroebera "Anthropology" o nowe materiały i nowe ujęcia. Omawiana publikacja rozpada się na trzy wielkie działy: I. Ewolucja biologiczna i rozwój kultur (ss. 3-400); II. Postępy w różnych dziedzinach badań, nowe osiągnięcia (ss. 401-740); III. Zastosowania antropologii (ss. 741-950). Każdy z tych działów kolejno podaje wpierw prace dotyczące metod, następnie nowych wyników, wreszcie teorii. W sumie powstało dzieło będące czymś pośrednim między encyklopedią a podręcznikiem. Dział I. Wśród prac z zakresu metod znajdujemy trzy tytuły: Datowanie znalezisk archeologicznych; Datowanie znalezisk kostnych; Metodologia historii kultury. W artykułach referujących wyniki doby ostatniej omawia się kolejno: Naczelne; Zagadnienie istnienia człowieka kopalnego w aspekcie historycznym; Znaleziska człowieka kopalnego (jedyny w całym tomie artykuł w języku niemieckim H. Weinerta); Paleopatologia; Biologiczne podstawy ludzkiego zachowania (behavior); Rasa; Paleolit Starego Swiata; Neolit Starego Swiata; Historia kultur Ameryki Południowej; Historia kultur Ameryki Srodkowej; Historia kultury anglo-amerykańskiej; Lingwistyka, w szczególności języki społeczeństw niepiśmiennych; Style. W artykułach treści teoretycznej znajdujemy następujące tematy: Ewolucja i postęp; Teoria ewolucji i filogeneza człowieka; Archeologiczne teorie i interpretacje dla Starego Swiata i dla Nowego Swiata; Osiągnięcia w b3daniach historycznych. Dział II. Najpierw znajdujemy 5 prac dotyczących metodyki prac terenowych, a mianowicie: Metody i techniki w językoznawstwie; Technika badań psychologicznych, metoda testów; Metoda ankietowania, sprawa na,viązywania kontaktów; Kontrola i eksperymentowanie; Zbieranie materiałów antropologicznych. W artykułach dotyczących naj nowszych osiągnięć badawczych następują kolejno tytuły: Wkład genetyki do antropologii; Uniwersalny podział kultur; Struktura społeczna; Związek języka z kulturą; Lingwistyka formalna; Postępy w badaniach folkloru; Kultura, osobowość i społeczeństwo; Oddziaływanie kultury; Cechy narodowe; Wartości kulturowe; Koncepcje wartościowania w antropologii. Wreszcie w zakresie teorii mamy trzy prace: Ekologia ludzka; Metodologia antropologii fizycznej; Zależność antropologii od nauk społecznych oraz humanistyki. Ostatni dział dotyczący zastosowań zawiera wyłącznie prace referujące dotychczasowe osiągnięcia, brak w tym dziale zagadnień metodycznych i części tearetycznej. Oto przegląd tytułów: Zastosowania antropometrii; Wzrost a konstytucja; Zastosowania antropologii w naukach lekarskich; Zastosowania zdobyczy lingwistyki do nauczania języków; Zastosowania antropologii w przemyśle; Zastosowania antropologii w administracji państwowej w USA, w Afryce południowej, w koloniach holenderskich, wreszcie w działalności ONZ. Ostatnia praca dotyczy aparatury technicznej w pracy badawczej. \ , Jak wynika z treści dzieła, którą pozwalają ocenić w przybliżeniu pod3ne tytuły, w amerykańskiej antropologii badanie duchowych właściwości człowieka wypiera coraz bardziej "historię naturalną gatunku ludzkiego". Jest rzeczą oczywistą, że ani osteologia ani somatologia ani fizjologia nie potrafią nic powiedzieć o świadomości człowieka. Zachodzi jednak pytanie, czy antropologia ma się rzeczywiście tym wszystkim zajmować. Przeglądając pokaźny tom "Anthropology Today" dochodzi się mimo woli do wniosku, że antropologia amerykańska stała się poniekąd "omnibusem", jeśli wolno w tym miejscu użyć nieco trywialnego wyrażenia. Oczywiście antropologia nie może się ograniczać do dawnej "sztuki mierzenia" ciała żywego i szkieletu, co mogło wystarczać w wieku XIX i na początku XX, gdy celem była klasyfikacja i problem był rozwiązany, gdy każdą formę potrafiono odpowiednio nazwać. Antropolog współczesny poszukuje całościowego ujęcia rzeczywistych i czynnych ludzi, do tego celu potrzebuje wszystkiego: pomiarów i statystyki, badań genetycznych, behaviorystyki i konstytucjonalizmu, jego działalność nie może być li tylko kontynuacją tradycyjnych form antropologii. Nowa antropologia dąży do wyjaśnienia procesów ewolucyjnych, które doprowadziły do powstania zróżnicowanych form ludzkich. Gdy się zaczyna szukać przyczyn zróżnicowania, nasuwają się problemy dotyczące funkcji, fizjologii i psychologii. Dawniej, w fazie opisowej antropologii fakty mówiły same za siebie. Obecnie decydują pewne kierunki myślowe, koncepcyjne, które dążą do tego, by fakty łączyć w związki przyczynowe w sposób możliwie bezsprzeczny. Weryfikacją hipotez są doświadczenia, w antropologii kontrola biostatystyczna nieraz musi zastępować doświadczenie bezpośrednie. Rozwój antropologii światowej zmierza �349 348 raczej ku fizjologii porównawczej u różnych grup ludzkich. To widać chociażby z programów wielkich międzynarodowych kongresów antropologicznych. Na kongresie w Paryżu w 1960 r. mówiono o "anthropologie physiologique", która ma stanąć równorzędnie obok tradycyjnej "anthropologie morphologique". Wewnętrzny związek między punktem widzenia morfologii i fizjologii przedstawia hasło: "Kształt jest utrwaloną funkcją". Takie ujęcie sprawy jest jak najbliższe poczynaniom antropologii polskiej. Z tego też względu śledzenie rozwoju antropologii amerykańskiej budzi niejakie obawy. Czy tam antropologia nie rozpłynie się \v morzu zagadnień humanistycznych? Czy to nie zagrozi jej samoistności? Chyba słuszniejszą drogę obrała antropologia polska rezygnując z ekspansji w dziedzinę humanistyki· i stając się po prostu częścią biologii. Jest rzeczą oczywistą, że antropolog musi nadto badać biologiczny sens tych ugrupowań, jakie wytworzyła społeczna organizacja ludzkich populacji. Niemniej przyszłość antropologii polskiej leży w dalszej biologizacji tej dyscypliny. Szczegółowy wykaz autorów "Anthropology Today" wraz z krótkimi notkami biograficznymi (s. 941-950) pozwala się zorientować w zespole współpracowników tego dzieła encyklopedycznego. Większość stanowili oczywiśc~e badacze amerykańscy, jest ich 41, autorów angielskich jest 6, franCUSkICh4, ponadto jeden Niemiec (niektóre artykuły miały dwóch autorów). Wszyscy autorzy reprezentują poważne instytuty naukowe lub katedry uniwersyteckie. Ciekawy jest przE;'gląd kierunków naukowych reprezentowanych przez poszczególnych współpracowników Anthropology Today, otóż mamy wśród nich 11 archeologów, 10 socjologów, 8 etnologów, 7 językoznawców, 6 antropologów fizycznych, 3 fizjologów, 3 zoologów, 1 filozofa, 1 prawnika, 1 historyka medycyny i 1 geologa. Ten dobór specjalności mówi sam za siebie. Właściwie mamy tylko 6 rzeczywistych antropologów, czyli antropologów fizycznych, cała reszta to nie antropologia lecz w najlepszym przypadku dyscypliny pokrewne, a czasem wogóle nie mające z antropologią nic wspólnego. Całość dzieła stanowi przeto bardzo pouczający przegląd współczesnego stanu antropologii amerykańskiej, która poniekąd przestaje być antropologią. Wanda Stęślicka CURRENT ANTHROPOLOGY. Dzieło zbiorowe, suplement dla "Anthropology Today" pod redakcją dyrektora Fundacji Wenner-Gren, W. L. Thomas'a jr. University Chicago Press 1956 ss. 351 + 26 (index), 9 tablic. Ponieważ każdy rok przynosi nowe osiągnięcia, zachodzi konieczność stałE:go modernizowania dawnych syntez. Z tego też względu już w trzy laca po opublikowaniu przeglądu encyklopedycznego nauk antropologicznych pt. "Anthropology Today" przystąpiła Fundacja Wenner-Gren do uzupel- nienia tego dzieła suplementem. Redakcję powierzono W. L. T h o m a s ow i, który równocześnie przygotowuje obszerne dzieło zawierające wyniki sympozjum na temat roli człowieka w przeobrażaniu powierzchni Ziemi. Nie zwoływano tym razem specjalnego zjazdu, lecz Redakcja zwróciła się do 19 czołowych przedstawicieli nauk antropologicznych na całym świecie zapraszając ich do współpracy. Przeważnie Redakcja wysuwała zarazem propozycję tematu, niekiedy jednak, jak np. było z Julianem S. Huxleyem, pozostawiono wybór tematu autorowi. Większość artykułów zawartych w "Current Anthropology" to uzupełnienie prac ogłoszonych przez innych autorów w "Anthropology Today". W artykułach tych znajdujemy bardzo wiele nowych materiałów, dotąd nigdzie jeszcze nie publikowanych, ponadto sporo w nich nowych ujęć syntetycznych. Pierwsza część dzieła pt. Ewolucja biologiczna i rozwój kultury, pióra Juliana S. H u x l e y a, jest rozprawą czysto teoretyczną o charakterze światopoglądowym. Huxley jest w gruncie rzeczy nowoczesnym filozofem przyrody, a główną dziedziną jego zainteresowań jest ewolucjonizm. W tym duchu jest utrzymana jego rozprawa. Druga część tomu nosi ogólny tytuł: Przeszłość człowieka - środowisko, znaleziska, przodkowie - i omawia kolejno następujące zagadnienia: Filogenetyczna zmiana trybu życia przez przodków człowieka i związane z tym zjawiska; Współzależność prymatologii z antropologią; Formy kopalne człowieka; Archeologia Starego i Nowego Świata; Archeologiczne teorie oraz interpretacje; Chronologia i metody datowania; Historyczny rozwój kultur; Przekazywanie i przejmowanie dóbr kulturalnych. W części trzeciej znajdujemy ogólne rozważania teoretyczne, a mianowicie: Koncepcje prymitywizmu i autochtonizmu w antropologii; Badania zespołów cywilizacyjnych; Cechy ogólne natury ludzkiej i jej zmienność; Aktywność funkcjonalna; Metody porównawcze w badaniu kultur; Historia myśli antropologicznej; Scalenie nauk antropologicznych; Powiązanie socjologii z antropologią. Formalny przegląd tytułów pozwala bardzo ogólnie zorientować się w treści całego dzieła. Do naj ciekawszych należy rozdział dotyczący scalenia nauk antropologicznych. Jego autorem jest Sol T a x, profesor antropologii Uniwersytetu w Chicago i wydawca czasopisma pt. "Current Anthropology", mającego właśnie w myśl jego intencji spełniać misję integrowania antropologii. Autor podaje bardzo ciekawą statystykę publikacji antropologicznych z ostatnich lat w różnych amerykańskich wydawnictwach. Spośród nich 39% dotyczyło etnologii, 4% językoznawstwa, 13% antropologii fizycznej, 12% archeologii, 28% różnych innych zagadnień. W takiej sytuacji badacze, określający się sami jako antropologowie, nie mogą często znaleźć wspólnego języka, poniewaź zakres badań, metody i cele mają zgoła różne. Sol Tax widzi więc także zarysowujący się kryzys w antropologii amerykańskiej. Dochodzi jednak do optymistycznego �351 350 wniosku, że mimo wszystko można będzie znaleźć wspólną płaszczyznę porozumienia. Widzi drogę wioaącą do tego celu we wzajemnej współpracy i wymianie doświadczeń, w dyskusjach na wspólnych zjazdach, w zbiorowych publikacjach i wogóle w pracy zespołowej wiążącej różne kategorie nauk antropologicznych w funkcjonalną całość. Zapewne tą drogą można będzie istotnie doprowadzić do scalenia nauk antropologicznych. Należy oczekiwać, że w najbliższych latach pojawią się nowe uzupełnienia amerykańskich syntez antropologicznych w postaci dalszych suplementów. .CAHIERS FRANc;AIS dawnictwo trymestralne, Wanda StęśHcka D'ANTHROPOLOGIE. Nr 1, 1963, rocznik 1. Wyorgan profesorów Ecole d'Anthropologie de Paris. Pierwszy zeszyt będący debiutem nowego czasopisma naukowego poświęconego antropologii nawiązuje do dawnych tradycji tej dyscypliny we Francji*. Na początku XIX wieku był Paryż jedynym ośrodkiem antropologii na świecie. Wszystkie zagadnienia antropologii zostały już wówczas sprecyzowane, lecz adepci tej nauki byli rozproszeni po różnych wydziałach uniwersyteckich. Czynnikiem koordynującym ich poczynania stały się towarzystwa naukowe, które miały na celu "badanie historii naturalnej człowieka". Pierwszym z nich było założone w 1800 r. stowarzyszenie pod nazwą "Societe des Observateurs d€ l'Homme", którego zadaniem było poza obserwacją biologiczną także badanie zjawisk kulturowych. Na drugim miejscu wymienić należy "Societe d'Anthropologie de Paris" założone przez znakomitego chirurga i antropologa Pawła Broca w 1859 r. Od tej daty rozpoczyna się żywiołowy rozwój nowo powstającej dyscypliny we Francji. Broca utrwalił ostatecznie stanowisko antropologii jako samodzielnej nauki zakładając w 1876 r. "Ecole d'Anthropologie de Paris". Szkoła antropologiczna w Paryżu doszła pod koniec XIX wieku do najświetniejszego rozkwitu dysponują·c aż 17 katedrami. W tym okresie antropologia francuska dominowała nad wszystkimi pozostałymi środowisk3mi tej dyscypliny na całym świecie. Ten okres świetności jednak przen-,inął. Gdy dziś przeglądamy pierwszy zeszyt "Cahiers Frani;ais d' Anthropologie" trudno się oprzeć rozczarowaniu. Rozmiary wydawnictwa są skromne, 28 stron in 4°, wprawdzie na doskonałym papierze, ale bez materiału ilustracyjnego, poza kilkoma wykresami. Brak nawet skorowidza treści oraz wszelkich komunikatów informujących o życiu placówki czy przeglądu wydawnictw. Mamy w całym zeszycie pięć różnej treści artykułów niczym ze sobą nie powiązanych. W pierwszym zeszycie nowego wydawnictwa oczekuje się jakiegoś słowa wprowadzającego, informacji ogólnej o celach pu• Patrz; Sprawozdanie J. Lud XLVIII, str. 529-542. G aj k a z VI Kongresu M. U. N. A. i E. w Paryżu. blikacji i zapowiedż przyszłego kierunku prac. Zamiast tego znajdujemy na wstępie krótką wypowiedż J. A. H u e t'a pod nieco pretensjonalnym tytulem "Antropologia zawsze żywa" rzucająca haslo bliskiego już "odrodzenia" tej dyscypliny. Jest tam mnóstwo wytwornie stylizowanych frazesów zdumiewających po prostu ubóstwem treści. Jedyny artykuł mogący wzbudzić rzeczywiste zainteresowanie antropologa to "Metody oceny wieku biologicznego człowieka", (Les methodes de mesure de l'age biologique chez l'homme F. B o u l i e re' astr, 5-14 z 18 wykresami), Zagadnienia gerontologii i geriatrii są dziś szczególnie aktualne. Wobec coraz dalszego przesuwania granicy wieku w populacjach cywilizowanych dochodzi do stałego podwyższania odsetka ludzi starych w społeczeństwie. Badania procesu starzenia, usuwanie jego skutków i uaktywnianie ludzi starych jest dziś szeroko dyskutowane. Autor omawia testy fizjologiczne, badania cytologiczne, procesy utleniania, krążenie, wydala?ie, sprawność umięśnienia, wydzielanie dokrewne, narządy zmysłów l układ nerwowy u ludzi starych, Do tej pory nauka nie dysponuje jednoznacznymi wynikami badań. Trudno określić, co należy uznać za "normę" w procesie starzenia, a co podpada pod patologię. Być moż€ w dalszym ciągu prowadzonych badań ustali się nowe wskazania higieniczne dla wieku młodzieńczego i dojrzałego, które zapewnią "łagodne" starzenie się organizmu w wieku podeszłym. Wykresy dotyczą nie tylko zjawisk czysto biolog.icznych ale także sprawności intelektualnej. Cały artykuł daje wyczerpUJący przegląd zagadnienia i zasługuje na uwagę wszystkich zainteresowanych gerontologią. Dalsze artykuły w omawianym zeszycie są treści wyłącznie psychologicznej. Jest wprost zadziwiające, co w Ecole d'Anthropologie uważa się za antropologię P. R. B i z e pod tytułem "Dla nowych czasów nowi ludzie" zamieszcza apel o zmianę sposobu myślenia. Zastosowania psychologii w czasach współczesnych dotyczą selekcji odpowiednich ludzi do różnych typów pracy, dalej stosunków między ludźmi i wydolności psychicżnej, organizacji pracy i naukowego przygotowywania decyzji. W paryskiej szkole antropologicznej otwiera się nowe studium poświęcone metodologii umysłowej. Dla polskiego antropologa ta tematyka nie mieści się w obrębie naszej dyscypliny. Następnie P. Vas s a l omawia "Co to jest thalassolithicum"; są to mianowicie mezolityczne wyroby kulturowe znajdowane na wybrzeżach morskich. Problematyka ta łączy etnologię z oceanografią. R. C h a n t a l w artykule "Naukowe przygotowanie decyzji" referuje wyniki konferencji odbytej w Ecole d'Anthropologie pod kierownictwem prof. R. Bize. Sprawy niezwykle ciekawe z zastosowaniem teorii informacji i rachunku prawdopodobieństwa mogą dostarczyć cennych danych dla psychologów. Całość jednak pozostawia dla antropologa sensu stricto poczucie niedosytu. �352 353 Jeśli się uwzględni sytuację antropologii zachodniej, zarówno anglosaskiej jak francuskiej, wydaje się konieczne przedyskutowanie zakresu antropologii i zakreślenie jej wyraźnych granic. Wanda Stęślicka M. O. Koswen, Etnograficzeskije Rezultaty Wielikoj Siewiernoj Ekspe1733-1743, s. 167-212. Sybirskij Etnograficzeskij Sbornik III, Trudy Instituta Etnografii im. N. N. Mikłucho-Makłaja, Nowaja Serija, tom. LXIV, Moskwa-Leningrad 1961. Artykuł M. O. K o s w i e n a sumujący wyniki Wielkiej Północnej Ekspedycji Rosyjskiej wprowadza czytelnika w historię badań rosyjskich na terytorium północno-wschodniej Syberii. Rosja, która odkryła światu północno-wschodnią Azję, poczyniła rówDlez poważne kroki ku jej zbadaniu. W roku 1725 na mocy zarządzenia cara Piotra I zorganizowana została pierwsza rosyjska wyprawa na teren Syberii północno-wschodniej. Na czele tej wyprawy stał doświadczony żeglarz Vitus B e r i n g, a cel jakim było zbadanie wybrzeży północno-wschodniej Azji zaprowadził go na półwysep Kamczatki. Etnograficzny rezultat tej wyprawy był raczej skąpy, stanowiły go fragmentaryczne opisy dotyczące ludów tej części Syberii. Pierwsza wyprawa Vitusa Beringa posiadała rekonesansowy charakter, przed mającą odbyć się wielką północną ekspedycją, która już w roku 1733 wyruszyła na ten teren. Ekspedycję podzielono na dwie części: pierwsza z nich, na czele której stał Vitus Bering, miała za zadanie przeprowadzić dokładne badania wybrzeży północno-wschodniej Azji oraz ostatecznie ustalić, czy kontynent amerykański łączy się z kontynentem azjatyckim. Druga część wyprawy, na czele której stał G. F. MUller, miała prowadzić badania przyrodnicze, a w skład jej wchodzili S. P. Kraszennimkow, G. W. Steller, I. G. Gmelin, I. E. Fischer, J. r. Lindenau późniejsi autorzy bogatych opracowań o ludach północno-wschodniej Syberii. dycji Zestawiona bogata bibliografia dotycząca pierwszych badań północnowschodniej Azji, czyni całość zajmującą i ciekawą. Sumując rezultaty Wielkiej Północnej Ekspedycji podkreśla autor zebranie przez jej uczestników cennego materiału etnograficznego, a uwagi poczynione nad językiem Koriaków i Kamczadali są pierwszymi lingwistycznymi opisami w historii rosyjskiej etnografii. Warto też podkreślić, że recenzowany artykuł Koswiena jakkolwiek tytułem swym wyznacza treść omawianych zagadnień, przynosi także informacje geograficzne dotyczące obu wypraw Vitusa Beringa. Antoni Kuczyński Z. P. Sokołowa, Zamietki ob Ewienkach bassieJna Kefi, Sibirskii etno-[,raHeze,kij :,bornik, IV, s. 165-175, Trudy Instituta Etnograrii im. N.' N. Mikłucho-Makłaja, Nowaja serija, tom LXXVIII, Moskwa 1962. Recenzowany artykuł oparty jest na materiałach pochodzących z badań terenowych przeprowadzonych latem 1958 roku przez Obski Oddział Akademii Nauk ZSHR w dorzeczu rzeki Keti Tomskiego ObWOcli..l G'Jrno-Kcc" skiego Rejonu. Narodowy Okręg Ewenkijski utwcrzony w roku 193000c; względem administracyjnym wchodzi w skład Kraju Kr8sncjarskiC'<.;o. ~ Zestawione przez autorkę wyniki badań terenowych nie posiadają prob:em.ov>ego omówienia, lecz podkreślają one jedynie wystqpowanie szeregu zJawIsk kulturowych wspólnych dla całej grupy Ewenków. W czasie przeprowadzania badań w rejonie tym znajdowało się GO gospodarstw Ew(nków .łą.cznej licz?i.e. 175 .osób. Współczesny tryb życia tej małej grupy ludnoscI Jeszcze dZISiaJ posIada tradycyjne znamiona bogatej niegdyś kultury ludowej. Mieszkanie ich stanowi przcnośny stożkowy szałas pokryty korą brzozową lub brezentem, w zimie zaś skórami reniferowymi. Idac nieco dalej aniżeli uczyniła to autorka warto podkreślić, że tak'l sam'ą formę mieszkail posiadały inne koczowniczo-myśliwskie plemiona syberyjskie !j. Samoje~zil, Koibalowie2, Sojad, Ostjacy3, Karagasi4• Tuwińcy, Dołg~ny', Oroc201116• Oprócz szałasów budują Ewenkowie spichrze na wysokI:h palach, w których przechowują zbyteczne dla życia codziennego j::rzedmIOty. Podczas polowania myśliwi budują takie schowki zabezpieczając w ten sposób upolowaną zwierzynę przed drapieżnikami. Podstawę gospodarczego bytu tej małej grupy ludności stanowi hodowla reniferów, dodatkowo zajmują się myślistwem i rybołówstvvem a wiele przedmiotów codziennego użytku wyrabiają z drzewa, kory brzozo'~ej i skó~y. Wyprawą skór zajmują się kobiety i one też szyją odzież przyozdabiając Ją kolorowymi nićmi oraz drobnymi koralikami. Tradycyjną odzież noszoną podczas ciepłych pór roku weliminowały ubrania dostarczone przez placówki handlowe. Jednak \v okresie zimy Ewenkowie ubierają się w swoje futrzane ubrania uszyte według starych wzorów. ? Autorka podkreśla, to odległa przeszłość u Ewenków. 1 A. C a s t r 389. 1856,str. ~",~,~c 'W. S e n, h m i d t, że silna władza ojcowska i egzogamiczna rodzina ustroju patriarchalno-rodowego panujc1cego dawniej Reiseberichte Die und Karagassen. Brieje Ursprung aus den der Jahren Gotteside 1845-1849, Petersbu:.g . :\Iiinslcr in Westf. , N. W. Z a 1 e s ki - K ctnogrUjii i antropologii Kuragasutc. Trudy Antropologii Ob~zczestwa pn Imperat0r~koj WOjennoj Akademii, 1891,tom III. str. ;;1. IstOTL,ko-EtnograjlCzeS"kl) Atlas Sibz.ri, l\iosk\va-Leningrad IDGI, S. 178, rys. 1, 3. ~ op. CIt., S. 183, rys. 1. s op. cit., s. 191, rys. 1, S. 193, rys. 1. 2: �354 355 Idąc dalej za autorką wspomnieć naldy o tym, że poważną rolę w życiu dawnych Ewenków odgrywał szamani7.m, który jest dzisiaj zjavviskiem raczej sporadycznym. Szamani Ewenków ubierali się w odrębne bardzo r.rygi'181ne str'Jje ozdobione dzwoneczkami, koralikami, pa'ćeczkami ze skóry i metalowymi kółkami. Silnie zakorzeniona wiara w życie pozagrobowe Dozostm\iia trwale zwyczaje, które jeszcze i (łzisiaj są przestrzegane. Do ~robu zm~.rłcgo wkładają E,venko'",ie naczynia oraz drobne sprzęty go~podarcze. Na mogile stawiają sanie, a na sąsiednich drzewach rozwieszają odzież zmarłego. W sumie artykuł wnosi wiele ciekawego materiału odnoszącego się do kultury materialnej, społecznej i duchowej Ewenków koczujących w rejonie rzeki Keti Tomskiego Obwodu. Poznanie tradycyjnej kultury Ewenków posiada istotne znaczenie dla studiów nad zasiedleniern Ameryki Północnej przez paleomongoloidalne Antoni Kuczyński ISTORIKO-ETNOGRAFICZESKIJ ATLAS SIBIRI, pod red. }\1. G. L ew i n a i L. P o t a p o w a. Wydawnictwo Akademii Nauk Z.S.R.R., Moskwa-Leningrad 1961 r., s. 496, tablic 229, map 29, rysunków lużnych 35, format 84 X 108 oprawa płócienna, cena 6 rubli. Historyczllo-Etnografi"zny Atlas Syberii opracowany został przez Syberyjski Oddział Instytutu Etnografii Akademii Nauk Z.S.R.R. Atlas posiada następujący układ tematyczny, którego poszczególne działy oprac.owali: 1) Transport i komunikacja przy pomocy reniferów - M. G. L e w 1 n i G. ]\II. Was i l e w i c z; 2) Formy psiego zaprzęgu - W. \V. A n t r o p o w:' iM. G. Le wi n; 3) Formy nart - W. W. A n t r o p o w a; 4) Formy łodzi.-:W. W. Antropowa; 5) Budownictwo A. A. Popow; 6) Odzlez wierzchnia - N. F. P r y t k o w a; 7) Nakrycia gło\vy - N. F. P r y t k o w a. Oprócz te·matów dotYC:ćclcych kultury materialnej jest w ;\ Fasie roz;~iał poświęcony formie bębnów s/;amal',skich w opraco\vanh E. D. ~o T o kOlI ewe j i rozdział o sztuce ludowej, dotyczący form i motywów orname~tacyjnych u ludów Syberii napisany przez I. W. I wan o w a. Atlas zaWIera 29 map, w tym dwie pierwsze znajdujące się na str. 6 i 7 dotyczą ro:mieszczenia ludów Syberii w XIX i na początku XX wieku oraz w XVlI wieku. Mapa rozmieszczenia ludów Syberii w XVII wieku przedstaw.ia p,rzy.bliźoll.c cr~;nicc !-::rvtorL'.li12ĘO :=c(SiE::gll II-u grup jt~z?ko\'.'ych: tlUTS1\..L~,1, ugryjs;d;j .. l1lOw,olskiej, pó1t'ocno-wschodni2j, samojedzkie;,. jU~~2.irskis.i, tunguzko-m2ndżurskiei. kc:tckit'j, giliackic1. eckimosk;oi i al 'os,ne') Mapa druga lokalizuje rozmieszczenie poszczególnych grup etnicznych D.')kladnicj:~L_ dou'oj i pleii1icnnoj 1 o:lH"\vicnic sostatc tego zagadnienia znajdt!je się: P. narodolo Sibiri tv X'lII w. Mosk\va D a ł g i c h, 1960 r. O. Ro- w końcu XIX i na początku językowe. XX wieku w oparciu o terytorialne zasięgi Tablice typologiczne poszczególnych faktów kulturowych zestawione w obrębie działów wspólnie dla terenu całej Syberii, poprzedzone są tekstem informacyjnym uwzględniającym material, technikę wykonania, formę i funkcję poszczególnych typów i odmian. Przestrzenne występowanie wytworów kulturowych, ich typów i wariantów, przedstawione jest w Atlasie na kartogramach stanowiących dopełnienie tablic typologicznych i tekstu informacyjnego. Większość map zestawionych w Atlasie odnosi się do końca XIX oraz do początków XX wieku, a tylko niektóre z nich rzucają pewne światło na wiek XVIII. Mapy dotyczące wieku XVIII przedstawiają rozmieszczenie form psiego zaprzęgu i typów sań ciągnionych przez psy. (str. 75, 76, 77). Podstawę materiałową do opracowania Atlasu stanowiły bogate zbiory Instytutu Etnografii Akademii Nauk ZSRR, Etnograficznego Muzeum Narodów ZSRR, Archeologiczno-Etnograficznego Muzeum Akademii Nauk ZSRR oraz zbiory Przyrodniczych Towarzystw Naukowych i innych mniejszych muzeów regionalnych. Posiadany materiał determinował chronologiczne ramy pracy, a słaba jeszcze znajomość archeologii Syberii, szczególnie jej niektórych regionów, nie mogła stanowić naukowego dopełnienia przy opracowywaniu poszczególnych działów Atlasu. Licząc się jednak z tymi brakami materiałowymi do wcześniejszych okresów historycznych naukowy zespół badaczy Syberii przeanalizował posiadany materiał faktograficzny w świetle którego udało się wyznaczyć kilka historyczno-etnograficznych regionów. Szczególną uwagę etnografów zwracały te ludy Syberii, które zachowały archaiczny ustrój gospodarczo-kulturowy, - koczujący hodowcy renów, osiadli rybołówcy, nadmorscy i tajgowi myśliwi. Analiza porównawcza elementów kultury materialnej tych ludów zwłaszcza Kamczadałów, Koriaków, Czukczów, Jukagirów, Giliaków, - całej tej grupy tzw. paleoazjatów, dała wspólnie z materiałem archeologicznym, .ięzykowym i ą.ntropologicznym możliwość prześledzenia rozwoju kulturowego i gospodarczego każdego z tych niewielkich narodów. Narody te stanowią relikt naj starszej ludności Syberii co słusznie już wcześniej zauważyli W. G. Bogoraz i A. M. Zołotarew2• Oprócz północno-wschodniej czów, Koriaków, Kamczadałów ~'v. l\luzeja G. B o g o r a z - Dre'1.cnie Antropołogj.i i Etno~r'J t. 7.F:almootnoszenij t. IV, 1938. na SClI·crO-tcostoke prowincji kulturowej wydzielono również perescLcnia VI. 1~1:27;.:\. /\:jl, w Seu', wspólnej dla region amurski Czukobej- Elcra:.:jż i Art1ljr.JJT\.ie, SborniJ{ () ł l) t a r e \v, l::. istOTii etnic:eskich Iz\\'estLJ woroncżskoq;') G·)s. Pccl. In-L.l, ::'.1. Z �356 mujący grupy etniczne dolnego Amuru i wyspy Sachalin. Uzyskano liczne l"Ja ist:'i;:nie sajańsko-8łt8jskiego regionu or:c,imu,h1C2s() c2ły szereg grup etnicznych tiurskiej rodziny językowej. Zarysowała się również wschodnio-syberyjska prowincja, do której należą liczne grupy Ewenów i Ev,;enków, wydzielono też zachodnio-sybersyjski region wspólny dla kultury Chantó\'i, l\Iansów, Ostjaków i Samojedów. Najnowsze odkrycia radzieckiego archeologa A. P. Okładnikowa onz materiały antropologiczne i językowe potwierdzają wyniki analizy etnograficznej. Oprócz wydzielenia tych kilku historyczno-etnograficznych regionów uzyskano potwierdzenie na istnienie dawnych związków pomiędzy ludami Azji Środkowej i Syberią Zachodnią oraz ludami Wschodniej Syberii i Chinami. Główny swój cel, którym jest badanie sposobów życia różnych narodów 0'37. ich k\'ltury etnografia radziecka rozwiązuje w ujęciu historycznym wyjaśniając w ten sposób skomplikowane procesy powstawania poszczególnych form działalności gospodarczej i kulturowej nierozerwalnie związanych z etnogenezą, historią rozmies1:czenia i migracji grup etnicznych. Badając te zagadnienia pamiętać należy o skrupulatnym badaniu materiałów archeologicznych i etnograficznych uzupełniając je wynikami badail antroole ,ii e\nL'znej i językoznawstwa, zakladając, że każdy krok ;1aprzód w rozwoju kultury ludzkiej wywołany jest określoną potrzebą społeczną. Zestawiony w Atlasie materiał faktograficzny daje jako wynik swoistą monografię zjawisk kulturowych z ich podziałem na typy i odmiany z zaznaczeLiem wspólnych cech i różnic, natomiast kartograficzna metoda ujmowania tych zjawisk ,przyczyniła się do v!yjaśnienia skomplikowanej sprawy pochodzenia i kształtowania się zespołu faktów kulturowych wspólnych dla określonych grup etnicznych na terenie Syberii. (o~"vody o Antoni Kuczyński TABLE OF CONTENTS PART I I. Dissertations The 70-th anuary of the Polish Folklore Society (J. Gajek). . of Golds and Orochons in 1914) . F r a n c i s z e k Wok r o j, The Population of the River Amur in the Light of Anthropological Materials of S. Poniatowski. . J ó z e f G l i n k a, Somatoscopy and Somatotypology (Constitutional) of the Groups of River Amur Population of Golds and Orochons . T a d e u s z L e w i c k i, Relics of Old Worships and Pagan Beliefs of Medieval Berbers at Moslem time. T a d e u s z M i l e w ski. Earth and Heaven in the Poetry of the Aztecs I S t a n i s ł a w P o n i a t a w s k i, EXI:edition Diary (to the Country II. Reviews 7 121 191 230 297 and Reports The Art of Cameroun, Ethnographic Museum in Cracow, Cracow 1961 (J. Gajek) E r n e s t o V e i g a d e O l i v e i r a, F e r n a n d o G a l h a n o, Houses of the Central Zone of the Portuguese Seacost (K. Wolski) H e n r y F i e l d, Camel Brands and Graffit from Iraq, Syria, Jordan, Iran and Arabia (Krzysztof Wolski) . . .. D o v N a y, Jefet Schwili Tells 169 Jemen Folk Tales marked out in Israel 1957-1960 (Konrad Wypych) . . . P e t e r F u c h s, Populations of South-East Sahara, Tibesti, Borku, Ennedi, Vienn~1 1961 (K. W.) . . . • . R e i n H e l m u t, Insect Alimentation of the Australian Primitive Inhabitants, Berlin 1962 (K. W.) . ... M a r i e R e a y, The Kuma-Freedom and Conformity in' the .Ne\~ Guinea Highland", Carlton 1959 (K. W.) .". . . . CONTRIBUTIONS TO THE FOLK INVESTIGATIONS, To the 65-th i\nuary of Hans Damm's Birthd3Y, Publicatio;ls of the Museum of Ethnology in LeiiJzig, Berlin 1961 (Konrad V.'ypych) 321 322 323 324 326 323 329 331 �360 Kir i a n a v A n g e l, Language National Elements -Bulgarian History, Sofia HJ62 (lI. R.) RUSSIAN FOLKLORE, vol. VIII, Moskwa-Leningrad Of the Sbv- CH 1963 (Henru,:ri Romańska) 696 III l' a w a, Ethnographic Yluse701 16.50 27.29.25.- IV C r a n i c l e Reminiscence Coanected wit;" Dr Tadeusz Delimat (.l. Gaje:~) . Report of the Whole Works of the Polish Ethnographic Society in 1963 (O. G.) Reports on the Scientific and Didactic Activity Ol the chairs, of the Institute of History of Material Culture and of th2 D20art111ents I American Seminar Organized by the Cracow Section or the Polish Ethnographic Society (Ta(eusz Milewski) 749 757 13.50 29.30.- 772 V Miscellanea Index of the L-th volume of Lud (Olga Gajkowa) Table of Illustrations and Maps in Polish Table of contents in English zł 22.29.27.- Museum s M a r i a Z n a m i e r o w s k a - P r li f f e um Collections in Pol,md . cena 775 793 798 16.50 25.27.28.28.27.32.- 13.50 16.50 26.27.26.29.26.32.30.30.- nowolnoI, pc>"wski. Nawy �I I Jf..;<t."", T· .4 '.M. J;(j 013 ATLAS POLSKICH CZĘSC 1. Agnieszka Dobrowolska 2. Bożena Stelmachowska 3. Franciszek Kionowsl<i ~-O tJ-t. Ą - 1. 2. 3. 4. Adam Adam Adam Halina I POMORZE Strój pyrzycki, Strój kaszubski, Strój warmiński, CZĘSC j STROJÓW I WARMIA 1955 1959 1960 II WIELKOPCLSKA III KUJAWY IV MAZOWSZE l. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9, 10. 11. 1950 (wyczerpany) 13.50 29.30.- I SIERADZKIE Maria Zywirska - Strój kurphwskl Puszczy Bialej, 1952 (wyczerpany) Jadwiga Swiątkowska Strój lowlcki, 1953 Jan Pi~tr Dekowski - Strój piotrkowski, 1954 Janusz Swieży Strój p:>dlaskl, 1958 Jan Pbtr Dekowski - Strój sieradzki, 19~O Janina Krajewska - Strój opoczyński, 19~6 Adam Chętnik Strój km'piowski Puszczy Zielonej, 1960 CZĘSC 16.50 27.29.25.- SLĄSK 1. Tadeusz Seweryn - Strój dolnośląski (Pogórze), 2. Stanisław Bronicz - Strój pszczyński, 1954 3. Longin Malicki - Strój górali śląSkich, 1956 CZĘSC cena zł 22.29.27.- Glapa Strój szamotuhki, 1~51 (wyczerpany) Glapa - Strój dzierżacki, 1958 . Glapa Strój iubuskl, 1956 Mikulowska - Strój kujawski, 1953 CZĘSC 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. LUDOWYCH 16.50 25.27.28.28.27.32.- V MAŁOPOLSKA Roman Reinfuss Strój górali szczawnickich, 1949 (wyczerpany) Francis2ek Kotula Strój rzeszowski, 1951 (wyczerpany) Janusz Swieży Strój krzczonowski, 1959 (wyczerp.) Edyta Starek - Strój spiski, t954 • Franciszek Kotula - Strój łańcucki, 1955 . Setastian Fli ak - Strój Za~órzan, 1916 . Farbara KacnowskaTarecka Strój bllgoraJskl. 1958 Janusz Kamocki Strój sandomierski, 1957 . Tadeusz Seweryn - Strój Krakowiak6w wschodnich, 1960 J. I M. Kamoccy - Sr6j Swiętokrzyski 1961 Edyta Starek Strój orawski LITERATURA 13.50 16.50 26.27.26.29.26.32.30.- 30.- LUDOWA Dwumiesiecznik poświęcony sp:'awom literatury ludowej, pod red. J. Krzyżanowskir!,o i S. Swirki. Zeszyty: podhalański, kielecki. rzeszowski, cieszyński. dolnośl'ski. górn~sląsko-opolski, kaszubski, warmiński, luteiski. mazurski, podlaski, p~morski, iubuski, łowicki, mazowie~ki, kurpiowski, sie"adzko-ł<:czycl<i. phtrk~wski. Prenumcl ata roczna 48.-. Zamówi;mia przyjmuje Redakcja, Warszawa, Nowy Swiat 72, pokój 121. Konto czekowe 1-7-110000 iub Oddzlaly Ruchu. �100.-- A ReEl ~r Nr Nr Nr Nr Nr Nr Nr Nr Nr Nr Nr Nr Nr Nr Nr W U.\1 Wladysław ZicmaeJ,i, MATERIALY :X) HISTCRII ODZIEZY LUDCWEJ 1818-1863, 1956 . 11. Halin" Eittncr, MATERIALY DO BIBLIOGRAFIl ETNOGRAFII PCLSKlEJ CZŁCNKOW ?T.L., Do5 12 . WlesJaw ElcńkQwskl, FCPRZ~DNICY CSKARA KOLBERGA NA POLU BADAŃ LUDC ZNAWCZYCH W PCLSCE, 1956 13, 14, 15, 16. Praca zbi)rowa, BIULETYl\; 1;-';2CRMACYJNY PCLSKIE~O TCWARZYSTWA LUDC ZNAWCZEGC Nr l, 2, 3, 4, (wyczerpany) 17. Wikt"r Schra;n;n, LUDOWE OBRZĘDY WESE;LNE WE WSIACH DeLINY HCCZEWKI I TAR;\JAWKI ZIEMI SANCCKIEJ, 19:;8 (wycz.) 18. ~tanisław Bąk, WESELE LUDCWE W GRĘBGWIE SANDOMIERSKIE 19. Clga GaJkJwa, JAN KARŁCWICZ I LUDWIK KRZYWICKI JAKO REPREZENTANCI DWU NURTOW W ETNOLCGII FOLSKIEJ (wyczerp.) 20. Julian Bartys i Irena Turn'lu, MATERIALY DO HISTGRII CDZIEZY LUDCWEJ Pl.-WSCH. WIELKCPCLSKI 21. Ten'sa Siudowsl~a-Muzyk, BARTNICTWO W PŁN.-WSCH EUROPIE ZE SZCZEGOLNYM UWZGLĘDNISNIEM POLSKI 22. Józef Gajek, TRANSPORT I KOMUNIKACJA LĄDOWA - kwestionariusz Nr 5 dla celów P.A.E. (wyczerpany) 23. Anna Lyszcz-Wirpsz"wa, NABYTKI BIBLIOTEKI P.T.L. W LATACH 1956-1959 24. Józef Babicz, NAUKA O LUDACH FRYDERYKA PATZLA 25. Marla Henslowa, ROSLINY DZIKO ROSNĄCE W KULTURZE LUDU PCLSKIEGO 26. Janusz Bohdanowicz. MATERIALY DO KOWALSTWA LUDOWEGO PCŁUDNICWEJ KIELECCZYZNY. 27. Jólef Gajek, LUDCWA KULTURA MATERIALNA ZAGADNIENIA WYBRANE. Kwestionariusz Nr 6 dla celów. P. A. E. 28. Aleksander Oleszczuk, PI£SNI LUDOWE Z PODLASIA Nr Nr Nr I cen a Zł lU. BIBLIOTEKA Nr ~ ~]' 1\ F. .~ l , . Ii ,j 20.- 16.- 20.25.20.30.25.30.25.30.20.- :1 I ,l I 30,30.30.- '\ POPULARNA 1. Józef Burszta, CD OSADY SŁOWIAŃSKIEJ DO WSI WSPOŁCZESNEJ (wyczerpany) 2. Alfred Zaręba, PRACA DIALEKTCLOGA W TERENIE 3. Adam Glapa I Alfons Kowalski, TANOE I ZABAWY WIELKOPOLSKIE 4. Aleksander Lech Godlewski, DReGI SYNOW SLONCA... • 30.30.10.46.30.- OSKAR KOLBERZ;:'DZIEŁA WSZYSTKIE Reedycja monografII etnograficznych. Inedita. Studia, materiały i przyczynki etn0graficzne. Korespondencja. Twórczość muzyczna. Mat2rialy dokumentacyjne. Zam6\\'ienia PRdsyłać na adres: PCLSKIE T WARZYSTWO LUrOZ!\'AWCZE WROCŁAW, NANKERA 4 II ! � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/1ef1fe7e508f985c7502b6fc3bf0ced7.pdf 498eb5d88e51f283cd39b6ac14796dd6 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:273 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1966 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:242 Title A name given to the resource Spis treści cz.2 / LUD 1964-65 t.50 Description An account of the resource LUD 1964-65 t.50, s.363-364 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text WYDAWNICTWA POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO LUD cen C:t zł 87."- Tom XL - Indeks 39 tomów, pOd red. J. Gajka Tom XLI - za rok 1954 2 cz .. Tom XLII - za rok 1955 (ku czci Oskara Kolberga) 2 cz. Tom XLIII za rok 1956 Supl. H. Bittner-Szewczykowa Mater. do bibliografii etno Tom XLIV 7.a rok 1957 Tom XL V - za rok 1958/59 Tom XLvI za rok 1960 Tom XL VII za rok 1961 Tom XLVIII za rok 1962 (na Kongres Slawistów w SOfii) Tom XLIX za rok 1963 2 cz. Tom L - za rok 1964 2 cz. . PRACE Tom Tom Tom Tom Tom Tom Tom Tom Tom Tom Tern Tom I MATERIAŁ Tom T:>m Tom Tom Tom 1:\0.75.55.85.88.88.85.85.100.100.- LUD Y ETNOGRAFICZNE XIII Prace zbiorowe. Tom łódzki pJd red. K. Zawistowicz-Ada:nskiej, Wrocław 1959 XIV Prace zbiorowe. Sląsk Ciesz;yński, pod red. M. Sub~czowej, KatowIce-Cieszyn 1959 (wyczerpany) XV St. Wall i s I J. O n d r u s z, Przys10wia śląskie pol red. St. Bąka i M. Suboczowej, Wroclaw 1961, 2 cz .. XVI Prace zbiorowe. Tom szczeciński pod red. J. Gajka I Z. Jank~wskiego, Szczecin 1959 (wyczerpany) . XVlI W. Ł El g a. Ziemia Chelmlńska p:>d red. J. GaJka I M. Znl\mlerowskiej-Prlfferowej, Wrocław 1961 • XVIII Prace zbiorowe. Tom lubelski pod reel. O. Gajkowej XVIlI, część II, Anna C z e k a n a w s k a: "Pieśni Ellgorajskie" XIX - Prace zbiorowe Olsztyńskie . XXII KonferenCja Pomorzoznawcza w Szczecinie XXIII - Prace zbiorowe. Tom śląski pod red. St. B~ka XXIV Z. S t a s z c z a k, Budownictwo chłopskie w woj. 1ubelski'TI XXV, J. P a w ł o w s k a, Dolnośląska wieś Pracze w powiecie mi1ickim w latach 1945-1960 (Studium etnograficzne, cz. I) (w druku) PRACE Tom 1n- 68.- TO~1L 16.- CZĘŚĆ II 78.20.72.46.32.45.15.80.45.- ETNOLOGICZNE III Marian P 1 e z i a, Grt;ckie i łacińskie źródła do naj starszych Sl'-'wian cz. I (d:> VIII wiejtu), Poznań-Kraków 1952 . IV Edward Kar wat, Katalog magii Rulolfa (wyczerpany) V R. H. N o c o ń. Dzieje, kultura i upad"lt Inków (wy'z r;any) \'1 J. C z e k a n o w s k i, W flab lasów Art'wimi VII Ch. Va kar e l s k i, Etno[rafia pułgarii . VIII K. P i e t k i e w i c z, Kultura ludowa Łotwy (w druku) dziejów 37.14.40.4'.,80.- -----------------~_. __ ._- �363 CZĘSĆ II 1. Rozprawy J a n C z e k a n o w s k i, Zagadnienie praojczyzny Słowian w slawistyce polskiej a wyniki antropologiczne (Zusammenfassun[', KpaTKoe cOAeplKaHl1e) R o d e ryk L a n g e, Kinetography Laban (Movement Notation) and the Folk Dance Research in Poland (KapTKoe cOAeplKaHl1e). A n n a C z e k a n o w s k a, The Diatonic Melodies of the Narrow Range in Slavic Countries . B o h d a n B a r a n o w s k i, Zanik użytkowania wołów jako siły pociągowej w Polsce i w krajach sąsiednich (Summary, KpaTKoe cO)J.eplKaHlle) T a d e u s z W rób l e w s k i, Pogranicze polsko-niemieckie w świetle materiałów etnograficznych (Zusammenfassung, KpaTKoe cOAeplKaHl1e) S t e f a n L e w, Dom przysłupowy w górnym i środkowym dorzeczu Sanu (Summary, KpaTKoe cOAeplKaHHe) J a n u s z B o h d a n o w i c 7., Analogie słowiańskie i odrębności kultury ludowej Pomorza Zachodniego w świetle atlasowych opracowań etnograficznych (Summary, KpaTKoe CO,[leplKaHHe) W o l f g a n g J a c o b e i t, Agrarethnographische Forschungen in dEr Deutschen Demokratichen Republik M a r i a n P o kro p e k, Niektóre tradycje historyczne a współczesne przeobrażenia kultury wsi północno-wschodnich terenów Polski (Summary, KpaTKoe cOAeplKalme) E d war d P i e t r a s z e k, Problematyka kultury robotniczej a etnografia (Summary, KpaTKoe cOAeplKaHl1e) B l' o n i s ł a w a K o p c z y ń s k a - J a w o r s k a, Problematyka karpackiego szałaśnictwa i chowu owiec w czechosłowackich publikacjach etnograficznych z lat 1959-1962 . II. 365 378 392 411 431 467 526 557 568 585 601 R e c e n z j e i s p r a w o z d a n ia R i c h a r d We i s s, Hauser und Landschaften der Schweiz, Edenbach-Zi.irich und Stuttgart 1959 (J. Gajek) . H e n ryk Z w o l a k i e w i c z, Etnografowie i regionaliści w badaniach kultury ludowej Lubelszczyzny, Lublin 1962 (J. Gajele) P i o t r Ś w i e r c, Pieśni Józefa Lompy ze zbioru Juliusza Rogera, Opole 1963 (Henryka Romańslea) . L i n d a D e g h, Marchen, Erzahler und Erzahlergemeinschaft, Berlin 1962 (Maria Fryczowa) LATYSZSKIJE NARODNYJE PREDANIJA, Riga 1962 (Kazimierz Pietleiewicz) G i u s e p p e C o c c h i a l' a, Istorija fołkłoristiki w Jewropie, Moskwa 1960 (Aleksander Zyga) . RUSKIJ FOLKLOR, Moskwa-Leningrad 1962 (Kazimierz Strzała) 629 634 635 636 639 641 646 �364 DEUTSCHES JAHRBUCH FUR VOLKSKUNDE, Berlin 1962 (J:5zef 647 Burszta) PRACE I MATERIAŁY MUZEUM AHCHEOLOGICZNEGO I ETNOGRAFICZNEGO W ŁODZI, Łódź 1957-1962 (Irena Turna'l) PRZEGLĄD HISTORYCZNY, Warszawa 1962 (Irena Turnau) . NARODOPIS V HISTORICKE EXPOSICII VLASTIVEDNEHO MUZEA, Brno 1959 (Halina Bittner-Szewczykowa) SBORNIK SLOVENSKEHO NARODNEHO MUZEA, Bratislava-Martin 1960 (Halina Bittner-Szewcz)Jkowa) . ETHNOGRAPHICA, Brno 1959 (Halina Bittner-Szewczykowa). KRATKIJE SOOBSZCZENIJA, Moskwa 1962 (Barbara Bazielich) P e t r o v P e t a r, Kragovidni pametnici v Zapadna Balgarija, Sofia 1962 (Henryka Romańska) . A t a n a s P r i m o v s k i, Trudnovo-pomynacni pesni, Sofia 1962 (Henryka mańska) 657 665 672 673 674 677 690 694 695 696 III. M u z e a M a r i a Z n a m i e r o w s k a - P r li f f e r o w a, seum Collections in Poland . IV. Kro Ethnographic Mu701 nika Wspomnienie o drze Tadeuszu Delimacie (J. Gajek) . Sprawozdanie z całokształtu prac Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w 1963 r. (O. G.) . Sprawozdania z działalności naukowej i dydaktycznej Katedr i Zakładów Etnografii (zestawili K.W. i T.S.) . Seminarium amerykanistyczne zorganizowane przez krakowski Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (Tadeusz Milewski) 745 749 757 772 V. Róż n e Indeks L t. Ludu (O. G.) . Spis rycin i map . Contents of part I. and. part II z p R A w y 655 675 (K. Simiczijew) K o l e S i m i c z i j e w, Powojenne macedońskie wydani:'! folklorystyczne ROMANOSLAVICA, Bukareszt 1963 (Józef Gajek) PRZEGLĄD HUMANISTYCZNY, Warszawa 1953 (Maria Fryczowa) Kir i a n o v A n g e l, Narodnostni elementy v ezika na "Istorija slavjanobalgarska", Sofia 1962 (H. R.) RUSSKIJ FOLKŁOR, t. VIII, Moskwa-Leningrad 1963 (HenrYka Ro- o 652 654 673 Romańska) D i n e k o v P e t ar, Brat'ja Miladinovi v istorijata na balgarskata folkloristika, Sofia 1962 (Henryka Romańska) . IZWESTIJA NA ETNOGRAFSKIJA INSTITUT I MUZEJ, ~ofia 1962 R 775 793 798 JAN CZEKANOWSKI ZAGADNIENIE PRAOJCZYZNY SŁOWIAN W SLAWISTYCE POLSKIEJ A WYNIKI ANTROPOLOGICZNE Jedno z podstawowych zagadnień slawistyki stanowi odpowiedź na pytanie, gdzie znajdowała się hipotetyczna praojczyzna Słowian. Ześrodkowuje się ono na ustaleniu tego obszaru, z którego przypuszczalnie wyszły fale migracyj prasłowiańskich. Wiadomo bowiem, że dopiero z biegiem czasu ogarnęły one olbrzymie obszary dawniej zamieszkiwane przez inne ludy, jak to poświadczają źródła historyczne. Zresztą proces ten nie zakończył się dotychczas jeszcze, nie tylko 1'a terytorium Azji, ale nawet i na kontynencie europejskim. W ostatnich dziesięcioleciach zagadnienie lokalizacji praojczyzny Słowian stanowiła przedmiot ożywionej dyskusji. Pomnikowe dzieło Lubora N i e d e r l e g o (902) wypowiedziało się za jej umieszczeniem w średniej części dorzecza Dniepru, łącznie z zabagnioną strefą Polesia, przy czym na zachodzie miała ona obejmować górną i średnią część dorzecza Wisły, zaś luźnymi osiedlami sięgać nawet do sąsiedniej części dorzecza Warty. Jednakże i później nawet tak znakomici uczeni, jak Aleksy S z a c h m atow (1911) i Jan Michał Rozwadowski (1913) brali w rachubę górne części dorzeczy Niemna i Dźwiny Zachodniej. Natomiast młodsza generacja slawistóvv polskich w latach dwudziestych podjęła próbę zgromadzenia dowodów uzasadniających konieczność uznania Słowian za autochtonów wschodniej części Europy środkowej. Wypowiedzenie się za lokalizacją naj dawniejszej praojczyzny Słowian w dorzeczach Wisły i Odry stanowiło � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/73ab80f4b8b5f426256877beda379dae.pdf acd0bef1876177110f8781c10cc4388c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2677 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1998 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2490 Title A name given to the resource Summary of articles; Noty o autorach / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1998 t.52 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1998 t.52 z.2, s.112 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text SUMMARY OF ARTICLE Stanisław Cichowicz Ignorabimus. Anthropological Notes Obviousness of appearance is the starting point of this brief philosophical essay. Taken from B . Chmielowski's famous 17-th century encyclopedia Nowe Ateny (New Athens), a definition of a horse reads: ..Everybody sees what a horse looks like". Set against Pontius Pilate's words about Jesus Christ „Ессе Homo" (Behold the man), the definition becomes the basis for a survey of miscellaneous definitions of man, formulated with reference to both Greek and Biblical tradition. But they all seem to fail. Who is man? Ignorabimus. THEATRE A N D ANTHROPOLOGY * ** The Fool. From the Perspective of a Few Worlds. Khalid Tyabji Talks Not Only About Theatre with Jola Cynkutis, Dagnoslaw Demski and Sławomir Sikora When at college, Khalid Tyabji, who is a Hindu joined a theatre troupe run by European Barry John in Delhi. The group performed both Hindu and European plays. This was when Tyabji made his first contact with a world of local tribesmen. Tyabji also studied anthropology and arrived in Poland to take the Ph.D. in anthropology. He began to collaborate with actors whose roots were in Grotowski's Laboratorium theatre. Tyabji tells about his theatre education, own theatrical vision, mingling with members of tribal communities and life among the people, and about gradually abandoning the attempt of scientific cognition towards cognition trough common life. He began to produce spectacles in which he made use of the character of a fool (e.g. Genaral Tomfoolery, Foolsong) The character turned out to be close to his nature and allowed him, without being „tom between" to participate and live in different worlds. He has also acted in the films Kamasutra and Hanuman. Henryk Jurktjwski Puppets in Ritual The autor present a panorama of puppets participating in the different kind of rituals mainly in Africa, Asia and America. In his enumeration readers can find reports on such primary customs as cult of ancestors connected with funeral rituals, fertility rituals and all other use of the magical puppets in the primary medicine men or in the acts of devinations. He opposed the pure African or American ritual to the so called Asian theatres. Asian puppet theater shadow ones and those with three dimensional figures have not served in fact to communion with god by repetition of his deeds and life (classic definition of ritual) executed in the collective manner but had the individual, narrative character, executed by one puppeteer-priest (dalang, pulavar) and besides many practical functions (exorcism, fertility targets, supplication). The Author try to respond the question how does it happen that the Asian theatre although presenting developed stories remained instruments of the humans relationship with gods. He found the answer in different origins of the European and Asian puppet theatre. The first started from the "pure" ritual giving initiative to the coryphaeus who became stage characters; the second (Asian) had its origins in acts of shamanns, who retained till now their leading functions as the narrator of the still sacred shows. However the Author is aware that his classification has only a model value because the ritual and theatre are full of hybrid phenomena. Monika Sznajderman The Jester. The Birth and Structure of a Myth This text comprises an attempt at describing the fundamental structure of the mythical thought which gave rise to the archaic and contemporary universal figure of the jester, both "literal" and "metaphorical", which we encounter on all levels of culture: from "low", folk, and popular to "high", from the circus and fairground theatre to the cinema, painting, and music. Tracing the history of the jester via the etymology of this concept in assorted languages, his fate in the circus, the theatre, and literature, as well as the history of his costume, the author allows us to perceive the bond which links thoroughly contemporary literary or film figures, whose features of a jester, at first glance not at all obvious, are discovered by us only after careful analysis, with their mythological ancestors, originating in Greek, Roman or Hindu culture. Death in Mass Media The articles collected in the section Death in Mass Media were presented at session organized by students of the Department of Ethnology and Anthropology of Culture of Warsaw University in Spring 1998. The areas the young authors devote their attention to include: film, TV, newspapers and popular periodicals, women's magazines and tabloids, reporter's photography, cartoons, advertizing and a world of computer cyberspace. You will find here reflections on the presence and absence in the media of death, of playng with death, and commercialization of death. The articles speak a lot about a state of contemporary culture dominated by the media. And about seriousness and insignificace of the culture, and its peculiar exhibitionism. Bronisław Malinowski A Diary This issue continues the publication of the early diares kept by the renowned anthropologist Bronisław Malinowski. The diaries are preceded by an introduction by Grażyna Kubica-Heller. NOTY O AUTORACH Iwona Chodorowska - studentka K E i A K UW, uczestniczka badań terenowych w Widzach na Białorusi, por. „Konteksty" Nr 1/1998 Krzysztof Cibor - student K E i A K UW. Stanisław Cichowicz - filozof, tłumacz, edytor, poeta, artysta. Autor książki Fi­ lozof i istnienie. U podstaw teodyceii G. Leibniza, PWN 1970, Est modus in Rehus, Tow. Muzyki Współczesnej 1987, Moje ucho a księżyc. Diagnozy i dy­ wagacje, Wyd. Słowo, Obraz i Terytoria 1966, Czy można przesadzić rzepak? 67 haiku, Wyd. BWA 1966. Jola Cykunlis - przez jedenaście lat pracowała ze Zbigniewem Cynkutisem, czo­ łowym aktorem Teatru Laboratorium. Po jego śmierci kontynuuje i rozwija metodę pracy teatralnej, jako aktorka, reżyser, prowadząc warsztaty w Polsce, Annglii, Niemczech, Włoszech, USA. Ostatnio wspótprowadzila międzynaro­ dowy projekt Quo Vudis (Unia Europejska, 1997) oraz współpracowała przy powstawaniu spektaklu Człowiek Serce Khalida Tyabji. Dagnosław Demski - etnolog (studia U W ) . Praca doktorska na temat ludowego hinduizmu. Pracuje w Zakładzie Etnologii I A E PAN. Prowadzi! badania tere­ nowe w Indiach, Pakistanie i na Białorusi. Zuzanna Grębecka-Ćwick - studentka K E i A K UW. Dorota Hall - studentka K E i A K UW. Kirsten Hastrup - s'wiatowej sławy antropolog, profesor w Instytucie Antropologii w Kopenhadze. Autorka licznych artykułów i książek. Ostatnio wydała (wraz z P. Hervikiem) książkę Social Experience and Anthropological Knowledge (1994). Hennryk Jurkowski - ur. 1927, teatrolog, profesor w Akademii Teatralnej w Warszawie Wydział Lalkarski w Białymstoku. Teoretyk i historyk teatru la­ lek. Również prace z zakresu folklorystyki, semiologii, antropologii. Krytyk teatralny publikujący swe prace w czasopismach „Literatura Ludowa", „Sce­ na", „Teatr", „Dialog" i inne. Dramaturg i tłumacz. Do najważniejszych prac historycznych należą: trzytomowe Dzieje teatru lalek (PIW 1970-1984); do prac teoretycznych: Szkice z teorii teatru lalek ( P O L U N I M A - Ł ó d ź ) , do dzieł dramatycznych Tryptyk staropolski wystawiony w Teatrze Lubelskim (1972). Szeroka działalność zagraniczna głównie w Międzynarodowym Stowarzysze­ niu Tatrów Lalek U N I M A (sekretarz generalny, prezydent, prezydent honoro­ wy). Stalą współpraca ze szkołami teatralnymi (w charakterze profesora go­ ścinnego) w Londynie, Stuttgarcie, Charleville-Mezieres, i Pradze czeskiej. Adrianna Kabza - studentka K E i A K UW. Angieszka Kamińska - studentka K E i A K UW. Agnieszka Kirchner - studentka K E i A K UW. Grażyna Kubica-Heller - jest pracownikiem Zakładu Antropologii w Insytucie Socjologii UJ. Jest autorką książki Luteranie na Śląsku Cieszyńskim oraz współredaktorką tomu Malinowski Between Two Worlds, CUP 1988. Interesuje się pro­ blematyką mniejszości religijnych oraz biografią i twórczością Bronisława Ma­ linowskiego. Mieszka w Krakowie i Ustroniu. Barbara Myerhoff - zmarła profesor antropologii. Autorka m.in. Number Our Days. Peyote Hunt. Draginja Nadazdin - studentka K E i A K UW. Magdalena Radkowska - studentka K E i A K UW. Tomasz Rakowski - student K E i A K UW. Sławomir Sikora - etnolog (studia U W ) . Zajmuje się antropologią filmu i foto­ grafii Krzysztof Strachota - student K E i A K UW. Tomasz Strączek - etnograf, studia UW. Kierownik Muzeum Uniwersytetu War­ szawskiego. Wykłada w K E i A K UW. Monika Sznajderman - etnolog (studia UW), studia doktoranckie w Instytucie Sztuki PAN. Napisała pracę doktorską poświęconą postaci błazna w kulturze. Autorka książki Zaraza. Mitologia dżumy, cholery i Aids. Khalid Tyabji - studiował antropologię, od czasów collegee'u związany z tea­ trem, m. in. współpracował z aktorami wywodzącymi się z teatru Laboratorium Grotowskiego. We własnych przedstawieniach odwołuje się do postaci błazna, z jego bogatą tak hinduską jak i europejską symboliką. Postać ta - jak twierdzi - pozwala mu funkcjonować na granicy wielu światów (Europa, Indie, świat społeczności plemiennych). Tomoho Umeda - student K E i A K UW. Anna Wróbel - studentka K E i A K UW. Marceli Zygała - student K E i A K UW. SPROSTOWANIA W poprzednim numerze (nr 1/1998) autorami fotografii na stronie 12 i 13 jest p. Krzysztof Furmanek, a na stronie 15 Władysław Kaleta. Autorów serdecznie przepraszamy za pominięcie ich nazwisk. Przepraszamy również serdecznie p. Grażynę Kubicę-Heller za zniekształcenie jej nazwiska w nocie o autorce. 112 �W poprzednich numerach „Kontekstów" - Problematyce antropologii teatru poświęcone były numery 3-4/1991, 2/1993 oraz 2/1995 - Antropologii śmierci numer 1-2/1986 WARUNKI P R E N U M E R A T Y 1. Wpłaty na prenumeratę prowadzoną przez „Ruch" przyjmowane są na okresy kwartalne. Cena prenumeraty w 1998 roku wynosi 4,50 zł za numer (w 1999 - 5 zł). Prenumerata ze zleceniem dostawy za granicę jest o 100% droższa. Wpłaty na prenumeratę przyjmują: - na terenie kraju - jednostki kolportażowe „Ruch"; istnieje również możliwość prenumeraty „pod opaską". Wpłaty od osób i instytucji z miejscowości, w których nie ma jednostek kolportażu „Ruch" należy wnosić do Ruch SA Oddz. W-wa, ul. Towarowa 28, konto jak niżej: - na zagranicę - Zakład Kolportażu Prasy i Wydawnictw 00-958 Warszawa, konto P B K S A , X I I I Oddział W-wa 11101053-16-551-2700-1-67. Dostawa zamówione prasy następuje: - przez jednostki kolportażowe „Ruch" - w sposób uzgodniony z zamawiającym. - przez urzędy pocztowe - pocztą zwykłą na wskazany adres, w ramach opłaconej prenumeraty z wyjątkiem zlecenie dostawy na zagranicę pocztą lotniczą do odbiorcy zagranicznego, której koszt w pełni pokrywa prenumerator. Terminy przyjmowania prenumeraty na kraj i zagranicę - do 20 X I na I kwartał roku następnego, do 20 II - na II kwartał, do 20 V na III kwartał, do 20 VIII na I V kwartał. 2. Prenumeratę „Kontekstów" prowadzi także firma AMOS, Warszawa, ul. Zuga 12, 01-806 Warszawa (tel. 34 65 21). Wpłaty na okre­ sy półroczne (dwa zeszyty lub jeden podwójny) i roczne przyjmowane są na konto: AMOS, VIII Oddział P K O BP, Warszawa Nr 10201084-77578-270-1-111. 3. Cena prenumeraty rocznej przez „Ruch" lub AMOS wynosi 18 zł (w 1999 - 20 zł). Prenumerata za półrocze: 9 zł (w 1999 - 10 zł); numer pojedynczy 4,50 zł (w 1999 - 5 zł). 4. Zeszyty bieżące oraz niektóre dawne można kupować w Instytucie Sztuki PAN, Warszawa, ul. Długa 28 (hall). 5. Prenumerata zapewnia otrzymywanie pisma w cenie wyżej podanej, niezależnie od tego, o ile droższy będzie w sprzedaży numer. Wydawnictwo Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, publikuje książki i czasopisma z zakresu sztuki, teatru, filmu, muzyki, folkloru Stałą sprzedażą książek i czasopism Wydawnictwa IS PAN, prowadzi Dział Wydawnictw Instytutu Sztuki 00-950 W-wa, ul. Długa 28. tel. 831-32-71 do 79 w. 274, 258 oraz następujące księgarnie: Gdańsk Warszawa - Gdańska Księgarnia Naukowa, Łagiewniki 56 - Antykwariat „Bibliofil", Szpitalna 19 Księgarnia Akademicka, ul. Anny 6 Księgarnia Naukowa „Elefant", ul. Podwale 6 Kraków - - Główna Księgarnia Naukowa im. Bolesława Prusa Krakowskiego Przedmieście 7 Księgarnia ORPAN, Pałac Kultury i Nauki Księgarnia ORPAN BIS, ul. Twarda 51/55 S.C. Księgarnia Ossolineum „Litera" ul. Jaworzyńska 4 Księgarnia Uniwersytecka „Liber" Krakowskie Przedmieście 24 Księgarnia w Centrum Sztuki Współczesnej Pałac Książąt Ujazdowskich Księgarnia „Reprint", Krakowskie Przedmieście 71 Księgarnia „Odeon", Hoża 19 Księgarnia „Odeon" II, ul. Bagatela 14 Księgarnia „Czytelnik", ul. Wiejska 14 Galeria „Zachęta", Plan Małachowskiego 3 - Księgarnia Ossolineum, Rynek 6 - Łódź - Księgarnia Ossolineum, Piotrkowska 181 - Bestseller, Wrocławska 16 Księgarnia Koala, Ratajczaka 39 Księgarnia Uniwersytecka, Zwierzyniecka 7 - Księgarnia Literacka „Ossolineum" ul Gen. Sikorskiego 7 - Poznań Szczecin Wrocław Ciągłą sprzedaż hurtową publikacji Wydawnictwa IS PAN prowadzi: 1. Akademia Klon s c . Hurtownie Książek. 01-217 W-wa, ul. Kolejowa 15/17, tel. 632-55-91 2. Skład Księgarski „centrum" sp. z o.o. 01-217 W-wa, ul. Kolejowa 5П tel. 631-86-93 Numer liczy 14 ark. druk. Fotoskład: „Iskra", Warszawa, ul. Ratuszowa 11; tel. 18-94-24 Druk: inż. Piotr Włodarski, ul. Ksawerów 21; tel. 43-14-71 w. 240 Nakład 1200 egzemplarzy � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/264f67b003bc309e2de46d70c236cbeb.pdf 133e7beffbe9dfc374785cff3257bc87 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2680 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1998 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2491 Title A name given to the resource Spis treści / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1998 t.52 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1998 t.52 z.3-4, s.1-2 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text P O L S K A N ^ J ^ T ' ' U К A L U D O W KONTEKSTY A N T R O P O L O G I A 1998 K U L T U R Y rok LII n r 3 - 4 (242-243) E T N O G R A F I A indeks 369403 cena S Z T U K A 1 0 zł Świat obrazów Jacka Malczewskiego Teresa Grzybkowska, Witold Dobrowolski, Maria Janion, Zygmunt Kubiak ^ Podróże - miejsca mityczne - rzeczy Michał Ajvaz, Francois Augieras, Albert Bajburin, Zbigniew Benedyktowicz, |У| Krzysztof Cibor. Stanisław Cichowicz. Dariusz Czaja, Jurij Cywian, „I Maciej J. Dudziak, Krystyna Duniec, И Р Daniel Gerould, Marzena Gierga. Jan Gondowicz, Grzegorz Graff, Zuzanna Grębecka-Ćwiek, Dorota Hall, Zbigniew Herbert, Irena Huml, * * Jarosław jot-Drużycki, Anna E. Kubiak, | %J1 ^ •Л j i Krzysztof Lipka, Krystian Lupa, Marta Miskowiec, Marek Oziewicz, Andrzej Pilichowski-Ragno, Magdalena Radkowska, Tomasz Rakowski, Sławomir Sikora, Lech Sokół, Leonid Stołowicz, Wiesław Szpilka, Tomoho Umeda, Elżbieta Waga, Jerzy S.Wasilewski, Jerzy Wojciechowski, Tomasz Żukowski Bronisław Malinowski Dzienniki A �SPIS TREŚCI Zbigniew Stanisław Benedyktowicz Cichowicz Podróże, miejsca mityczne, przedmioty Problemat Sartre'a (Rzecz) JACEK MALCZEWSKI Teresa Grzybkowska Witold Dobrowolski Maria Janion Zygmunt Kubiak Jacka Malczewskiego Finis Poloniae, Rewolucja 1905 roku czy wyznanie miłosne? Mitologia Malczewskiego Staw w Wielgiem czyli pomiędzy s'miechem a s'miercia Hellenizm Jacka Malczewskiego Zbigniew Herbert Tomasz Żukowski Podróż, Elegia na odejście pióra, atramentu lampy (z tomu Elegia na odejście) Abym jak wiór ognisty spłonął w oddechu nocy - okupacyjne dos'wiadczenie s'wiata w poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Lech Sokół Dariusz Czaja Marzena Gierga Jerzy Wojciechowski Marta Miskowiec Jarosław jot - Druzycki Sławomir Sikora Jan Gondowicz Francois Augieras Marek Oziewicz Krystian Lupa Grzegorz Graff Maciej J. Dudziak Albert Bajburin Stanisław Cichowicz Jerzy Wasilewski Leonid Stolowicz Jurij Cywjan Tomasz Rakowski Magdalena Radkowska Maciej J. Dudziak Magdalena Radkowska Michał Ajvaz Krzysztof Cibor Wiesław Szpilka Tomasz Rakowski Andrzej Pilichowski-Ragno Tomoho Umeda Zuzanna Gręhecka-Cwiek Dorota Hall Anna E. Kubiak Krzysztof Lipka Irena Huml Henrik Ibsen - mit osobisty Toskania. Trzy podróże Tajemnicze miejsca greckiej Sycylii. Syrakuzy miasem wielkich kobiet (cz. I) Szkicownik Jana Potockiego z jego podróży do Cesarstwa Marokańskiego Kano. Koszmarny upal, zmęczenie i kurz Miasto jego osobliwości i ich zbieracze W Lizbonie jak na wsi Kartografia a niektórzy pisarze Podróż na Górę Atos Co można znaleźć w szafie? Światy równoległe Kronik narnijskich C S . Lewisa (cz. I) Miejsca i podróże mityczne Cuda Polski - mityczna przestrzeń, mityczne dzieje Etnografie Brunona Schulza. Próba antropologicznego ujęcia Ulicy Krokodyli jako analizy miasta Semiotyczne aspekty funkcjonowania rzeczy Koan Zenona Tajna historia przedmiotów Zwierciadło jako model semiotyczny, epistemologiczny, aksjologiczny Rentgen, chirurgia, mikroskop w semiotyce wczesnego kina Ciało prześwietlone - Radiografia i jej magia Przedmiot, podróż, miejsce mityczne. Projekt neurologii Mikro-makro market. Przyjemność i groza ponowoczesnego rynku Przyszła do mnie z wizytą sprzedaż bezpośrednia Sklep na ulicy Maisla Ten który wędruje. Historia pewnego przekaźnika, teraźniejszość pewnego przekazu Rower, narty, buty Trzy miesiące w fitness klubie O fotografiach Roberta Mapplelhorpa Gitara elektryczna Jak żywy? Końska dawka hiperrealności Pielgrzymka do starej-nowej ziemi świętej Brudne misie czystych relacji, czyli rzecz o nostalgii w kulturze Szrukoj Kulturotwócza rola warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w mieście i w kraju - wybrane zagadnienia Ibsen w Teatrze Telewizji Ikonozofia wieczysta Krystyna Duniec Elżbieta Waga BRONISŁAW MALINOWSKI Bronisław Malinowski Daniel Gerould Bronisław Malinowski Dzienniki 1908-1913 zeszyt I I I Podróż Witkacego do tropików: itinerarium cejlońskie Dziennik 1914 ROMAN REINFUSS Lech Sokół Pożegnanie . . . Nasz Profesor . Summary of the Articles Noty o Autorach Na Na o k ł a d c e : Jacek Królak, Podróże, miejsca mityczne, rzeczy, kolaż s t r o n i e t y t u ł o w e j : Piramida zwierząt, Brema, Plac Targowy © Copyright by „Konteksty". Przedruk za zgodą redakcji Numer dotowany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki i Fundację im. Stefana Batorego 2. 34 42 5" 6, 64 6' 7 7 8> 9) 98 10' 109 118 120 124 128 131 13' ]<* 1< V U 15 15. 15' 15 16 16 Ib/ 171 1 1 1 �POLSKA SZTUKA LUDOWA KONTEKSTY ANTROPOLOGIA KULTURY ETNOGRAFIA SZTUKA nr 3/4 -1998 INSTYTUT SZTUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK �CONTENTS Zbigniew Benedyktowicz Stanisław Cichowicz Journeys, Mythical Places, Objects (Introduction to the Issue) The Sartre Problem 3 5 JACEK MALCZEWSKI Teresa Grzybkowska Witold Dobrowolski Maria Janion Zygmunt Kubiak Finis Poloniae and The 1905 Revolution by Jacek Malczewski or a Confession of Love? The Malczewski Mythology The Pond in Wielgie, or Between Laughter and Death The Hellenism of Jacek Malczewski Zbigniew Herbert Tomasz Żukowski A Journey, An Elegy on the Passing Away of a Pen, Ink, a Lamp 22 May I be Consumed by Fire Like a Wood Shaving Ablaze in the Breath of the Night. The Occupation-era Experiencing of the World in the Poetry of К. K. Baczyński 25 Henrik Ibsen—a Personal Myth 29 Tuscany. Three Journeys 34 Syracuse—The Town of Great Women 42 The Sketchbook of Jan Potocki from His Journey to the Moroccan Empire 57 Kano. Dreadful Heat, Exhaustion and Dust 61 The Object, the Journey and the Mythical Place 64 In Lisbon as in a Village 68 Cartography and Certain Writers 73 A Journey to Mount Athos 74 What's to be Found in a Wordrobe? Parallel Worlds of C.S. Lewis's Chronicles of Namia (Part I) 80 Mythical Places and Journeys 91 Miracles of Poland—Mythical Space, Mythical History 98 The Ethnographies of Bruno Schulz. An Attempted Anthropological Interpretation of 77te Crocodile Street as an Analysis of the Town 105 Semiotic Aspects of the Functioning of Objects 109 Zeno's Koan 118 The Secret History of Objects 120 The Mirror as a Semiotic, Epistemological and Axiological Model 124 The X-ray, Surgery and the Microscope in the Semiotics of the Early Cinema 128 The X-rayed Body—the Magic of Radiography 131 The Object, the Journey and the Mythical Place 134 Micro-and Macro Markets. Sketches from the Anthropology of a Confrontation 140 Direct Sale on a Visit 144 Shop on Maisel Street 146 The Walkman. A History of a Certain Transmitter—the Present of a Certain Transmission 148 Bicycle, Skis, Boots 151 Three Months in a Fitness Club 153 On Robert Mappelthorp's Photography 156 The electric guitar 158 A Lifelike Nail? An Equine Dose of Hyperrealism 161 A Pilgrimage to the Old-New Holy Land 164 Dirty Teddies of Pure Relations, or on Nostalgia in Culture 167 "Shrukoy" (Szrukoj) 170 The Culture-creating Role of the Academy of Fine Arts in Warsaw in the Town and on a National Scale. Select Problems. Inauguration Lecture at the Warsaw Academy of Fine Arts. Academic Year 1998/1999 . . . 173 Ibsen in Television Theatre 176 Eternal Iconosophy 179 Lech Sokół Dariusz Czaja Marzena Gierga Jerzy Wojciechowski Marta Miskowiec Jarosław jot-Druzycki Sławomir Sikora Jan Gondowicz Francois Augieras Marek Oziewicz Krystian Lupa Grzegorz Graff Maciej J. Dudziak Albert Bajburin Stanisław Cichowicz Jerzy Wasilewski Leonid Stołowicz YuriyTsivyan Tomasz Rakowski Magdalena Radkowska Maciej J. Dudziak Magdalena Radkowska Michał Ajvaz Krzysztof Cibor Wiesław Szpilka Tomasz Rakowski Andrzej Pilichowski-Ragno Tomoho Umeda Zuzanna Grębecka-Ćwiek Dorota Hall Anna E. Kubiak Krzysztof Lipka Irena Huml Krystyna Duniec Elżbieta Waga 8 11 13 19 BRONISŁAW MALINOWSKI Bronisław Malinowski Daniel Gerould Bronisław Malinowski Diary 1908-1913, Copybook I I I Witkacy's Journey to the Tropics: a Ceylonese Itinerary Diary 1914 183 190 195 Farewells Our Professor 216 217 ROMAN REINFUSS Lech Sokół Summary of the Articles 224 Notes about the Authors 220 R e d a g u j ą : Zbigniew Benedyktowicz (redaktor naczelny), Aleksander Jackowski, Sławomir Sikora (sekretarz redakcji), Danuta Benedyktowicz, Dariusz Czaja, Czesław Robotycki Doradzają i w s p ó ł p r a c u j ą : Jerzy Bartmiński, Antoni Kroh, Ludwik Stomma, Roch Sufjma; Zofia Bisiak Tłumaczenia: Korekta: Projekt okładki Redaktor Adres Aleksandra Rodzińska-Chojnowska Barbara Sawów redakcji: " Д (|11Ш01Ш]И i strony techniczny: ш tytułowej: Jacek Królak \V ^Yf <УТМУ ч ) о Р Krzysztof Nalewajko Instytut Sztuki PAN, ul. Długa 28, 00-950 Warszawa, skr. poczt. 994, tel. 831-32-71/4 wew. 243; fax 831-31-49 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ce5b8197c21c5eedfe5fe9c385c6e20b.pdf da1bad2460252337aa268e5b71363a55 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:723 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:666 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.1, s.303-314 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. X V z. 1 NORWESKIE PARKI ETNOGRAFICZNE Zagadnienie m u z e ó w skansenowskich b y ł o wielokrotnie poruszane w powojen­ nej l i t e r a t u r z e etnograficznej Przy projektowaniu nowych p a r k ó w etnograficz­ n y c h w r ó ż n y c h r e g i o n a c h naszego k r a j u p o w o ł y w a n o s i ę n a s t u l e t n i e j u ż t r a ­ dycje k r a j ó w skandynawskich. Wydaje się, ż e pożyteczne będzie przedstawienie trzech n a j w a ż n i e j s z y c h m u z e ó w skansenowskich w Norwegii p o ł o ż o n y c h n a przed­ m i e ś c i a c h n a j w i ę k s z y c h m i a s t tego k r a j u : O s l o , T r o n d h e i m i B e r g e n . T a i n f o r ­ m a c j a m u z e a l n a u ł a t w i ć m o ż e o r g a n i z a c j ę tego t y p u m u z e ó w w P o l s c e . Norsk F o l k e m u s e u m jest n a j s t a r s z y m m u z e u m typu skansenowskiego na ś w i e c i e . Z e s k r o m n y c h z a c z ą t k ó w z 1867 r . o t w a r t o j e w 1894 r . d z i ę k i H a n s o w i A a l l (1869-1946) w B y g d e y n a p r z e d m i e ś c i u Oslo. P o d o b n i e j a k i n n e tego t y p u m u z e a s k a n d y n a w s k i e , z a w i e r a ono szereg d z i a ł ó w . C z ę ś ć z n i c h m i e ś c i s i ę w n o r ­ m a l n y c h budynkach muzealnych z t r a d y c y j n y m typem ekspozycji. W ogromnym p a r k u pomieszczono obecnie 105 b u d y n k ó w z a b y t k o w y c h , z k t ó r y c h n a j s t a r s z e p o c h o d z ą z X I I I w . W s z y s t k i e domy m i e s z k a l n e p o s i a d a j ą w y p o s a ż e n i e w n ę t r z a pochodzące niekiedy z nieco p ó ź n i e j s z e g o okresu aniżeli same zabudowania. W innych działach muzealnych znajdujemy wyposażenie mieszczańskich w n ę t r z m i e s z k a l n y c h p o c z ą w s z y od X V I I w . i ubiory m i e s z c z a ń s k i e . W osobnym p o ­ mieszczeniu znajduje s i ę biblioteka i pracownia H e n r y k a Ibsena. Analogicznie do k u l t u r y m i e s z c z a ń s k i e j w p o d o b n y c h p o m i e s z c z e n i a c h u k a z a n o k u l t u r ę l u ­ d o w ą , a w i ę c w y p o s a ż e n i a w n ę t r z , n a r z ę d z i a p r a c y i u b i o r y . W o s o b n y m dziale p o k a z a n o p r o t e s t a n c k ą s z t u k ę k o ś c i e l n ą w N o r w e g i i od 1536 r . W ś r ó d d a l s z y c h d z i a ł ó w w y m i e n i ć n a l e ż y tkactwo wzorzyste w postaci tapiserii i k o b i e r c ó w t a k c h a r a k t e r y s t y c z n y c h d l a n o r w e s k i e j s z t u k i l u d o w e j . W dziale r o l n i c t w a u k a z a n o n a r z ę d z i a p r a c y ze s z c z e g ó l n y m u w z g l ę d n i e n i e m p r z e t w ó r s t w a m l e c z n e g o . W osob­ n y c h d z i a ł a c h e k s p o n u j e s i ę w r e s z c i e i n s t r u m e n t y m u z y c z n e , z a b a w k i oraz k u l t u r ę materialną Laponii. Bogaty zestaw e k s p o n a t ó w ukazuje h o d o w l ę r e n ó w , r z e ­ m i o s ł a , polowanie i wreszcie ubiory. 2 1 D a n e bibliograficzne podaje A . P y t l i ń s k a , Zagadnienie muzeów skan­ senowskich w powojennej literaturze polskiej, „ R o c z n i k Muzeum Etnograficznego w K r j a k o w i e " , t. 1: 1966, s. 191-202. N a p o d s t a w i e u s t a l e ń z n a j n o w s z e j l i t e r a ­ t u r y p r z e d m i o t u podano o k r e ś l e n i e p a r k e t n o g r a f i c z n y u ż y w a j ą c go n a p r z e m i a n ze s k a n s e n e m . J e d y n a o b s z e r n i e j s z a i n f o r m a c j a o p r a c y m u z e a l i s t ó w s k a n d y n a w ­ s k i c h to a r t y k u ł A. Z a r ę b y , Zastosowanie kwestionariusza do badań etno­ graficznych w Szwecji, „ L u d " , t. 41: 1954, cz. 1, s. 823-830. P i e r w s z a data podana przez P y t l i ń s k a , op. cit., s. 192, n i e dotyczy j e s z c z e r z e c z y w i s t e j d z i a ł a l n o ś c i m u z e u m i u d o s t ę p n i e n i a go p u b l i c z n o ś c i . P r a g n ę t u p o d z i ę k o w a ć s e r d e c z n i e m u z e a l i s t o m n o r w e s k i m , w s z c z e g ó l n o ś c i z a ś dr M a r c i e Hoffmann z Norsk Folkemuseum, dzięki k t ó r y m m o g ł a m tak wiele zobaczyć w c i ą g u k r ó t k i e g o pobytu i o t r z y m a ł a m wszystkie w y d a w n i c t w a . 2 �KRONIKA 304 Krótkie zestawienie najważniejszych działów stałej ekspozycji muzealnej b y ł o k o n i e c z n e j a k o w p r o w a d z e n i e do p r z e d s t a w i e n i a samego s k a n s e n u u d o s t ę p ­ nianego j e d y n i e w o k r e s i e l e t n i m . C z ę ś ć w y p o s a ż e n i a w n ę t r z p r z e j ę t a zostaje przez odpowiednie d z i a ł y s t a ł e j ekspozycji w b u d y n k a c h m u z e a l n y c h . U k ł a d ze­ s p o ł ó w b u d y n k ó w w skansenie w i ą ż e s i ę z p o d z i a ł e m Norwegii n a szereg geogra­ f i c z n y c h i e t n o g r a f i c z n y c h r e g i o n ó w . N a j s t a r s z y m b u d y n k i e m s k a n s e n u jest k o ś ­ ciół drewniany p o c h o d z ą c y z G o l z regionu Hallingdal w p o ł u d n i o w e j Norwegii i n a l e ż ą c y do k o l e k c j i k r ó l a O s k a r a I I z e s t a w i o n e j o k o ł o 1885 r . K o ś c i ó ł n a l e ż y do t y p u b u d o w n i c t w a s a k r a l n e g o z X I do X I I I w . i p o c h o d z i z o k o ł o 1200 r . W N o r w e g i i z a c h o w a ł o s i ę o k o ł o 30 tego t y p u k o ś c i o ł ó w d r e w n i a n y c h i s ą one niezmiernie c h a r a k t e r y s t y c z n e dla skandynawskiego t y p u b u d o w n i c t w a nie podle­ g a j ą c e g o w p ł y w o m zachodnioeuropejskim. D a c h i ściany tych b u d y n k ó w wspie­ r a j ą s i ę n a n i e z m i e r n i e l i c z n y c h f i l a r a c h , co p o w o d u j e o g r o m n e r o z c z ł o n k o w a n i e c a ł o ś c i p r z y s p a d z i s t y c h f r a g m e n t a c h d a c h ó w . C z ę ś ć tego t y p u k o ś c i o ł ó w o t a c z a z e w n ę t r z n a galeria. K o ś c i ó ł z G o l posiada część w y p o s a ż e n i a w n ę t r z a z ł a w k a m i i r z e ź b a m i z d r z e w a z n a p i s a m i r u n i c z n y m i z o k o ł o 1250 г., podczas gdy m a l o ­ w i d ł a z d o b i ą c e a b s y d ę i c h ó r p o c h o d z ą dopiero z 1652 r. K i l k a p o d o b n y c h k o ś ­ c i o ł ó w z a c h o w a ł o s i ę w g ó r z y s t y m t e r e n i e N o r w e g i i , j a k np. s ł y n n y k o ś c i ó ł z B o r g u n d i ( o k o ł o 1150 r.) czy k o ś c i ó ł z H e d d a l z p o ł o w y X I I I w . P e w n e p o d s t a w o w e e l e m e n t y tego b u d o w n i c t w a d r e w n i a n e g o z a c h o w a ł y s i ę w s ł y n n y m zespole c e r ­ k i e w n y m na w y s p i e K i ż i w republice K a r e l s k i e j na jeziorze Onega. J e d n a k ż e drewniane filary w s p i e r a j ą tu kopulaste kształty d a c h ó w i p o s z c z e g ó l n y c h kaplic W wielu norweskich kościołach drewnianych zachowało się w s p a n i a ł e malarstwo średniowieczne, barwne poliptyki w o ł t a r z a c h . Pomimo w p ł y w ó w malarstwa zachodnioeuropejskiego, z w ł a s z c z a angielskiego, w i e l e z t y c h o b r a z ó w , p r z e c h o ­ w y w a n y c h p r z e w a ż n i e w muzeach historycznych Oslo i Bergen, z a c h o w a ł o cha­ r a k t e r m a l a r s t w a l u d o w e g o ze s c e n a m i u k a z u j ą c y m i k u l t u r ę m a t e r i a l n ą ś r e d n i o ­ wiecza. 4 N o r s k F o l k e m u s e u m posiada jedne z n a j s t a r s z y c h z a b y t k ó w budownictwa ś w i e c k i e g o l u d o w e g o n a terenie N o r w e g i i , a c h y b a i E u r o p y . D o m m i e s z k a l n y z R a u l i a n d w r e j o n i e N u m e d a l d a t o w a n o n a k o n i e c X I I I w . , podczas gdy r z e ź b y n a d r z w i a c h p o c h o d z ą r a c z e j z o k o ł o 1250 r . N a p i s r u n i c z n y p o d a j e : „ T o r g a u t F i w i l ,[Ząb L w a J m n i e z r o b i ł " . "Wnętrze s k ł a d a s i ę z sieni, a l k o w y i w i ę k s z e j i z b y . N i e p o s i a d a on k o m i n a , a t y l k o o t w ó r w d a c h u , k t ó r y m u l a t n i a ł s i ę d y m z p a l e ­ n i s k a . D o m ten p o s i a d a ł g a l e r i ę d r e w n i a n ą , p r z e z k t ó r ą w c h o d z ü o s i ę do m a ł e j izby sypialnej p o ł o ż o n e j w części strychowej ponad sienią i a l k o w ą . T a k w niej, j a k i w d u ż e j i z b i e pod ś c i a n a m i s t a ł y ł o ż a i ł a w y do s p a n i a . Z o k o ł o 1300 r . p o ­ c h o d z ą t a k ż e t r z y b u d y n k i gospodarcze. B u d o w l a n a f i l a r a c h z d o l i n y S e t e s d a l pierwotnie s ł u ż y ł a za m ł y n , p ó ź n i e j za spichlerz. Podobnie j a k p o z o s t a ł e , dato­ w a n o j ą n a podstawie i n s k r y p c j i r u n i c z n y c h . D r u g i spichlerz pochodzi z T v e i t o H o v i n w rejonie T e l e m a r k . Jego ś c i a n y otacza n a parterze otwarta, a n a p i ę t r z e w e w n ę t r z n a galeria. D e k o r a c j a drzwi n a ś l a d u j e formy f i l a r ó w z kapitelami zdo­ bionymi stylizowanymi lwami. Nad drzwiami w k a b ł ą k u wyrzeźbionego koszyka w i d a ć w y o b r a ż e n i e l u d z k i e j t w a r z y . T r z e c i spichlerz pochodzi z R o l s t a d w doli- 3 Kiżi. Architiekturno-bytowoj muziei-zapowiednik pod otkrytym niebom, F i l i a l Gosudarstwiennogo Krajewiedozeskogo M u z i e j a K a r i e l s k i j A S S R , Pietrozawadsik 1962. M . В 1 i n h e i m , The Stave Church Paintings. Mediaeval Art from Nor­ way, Milano 1965; S. M a r s t r a n d e r , Forer for Kirkesamligen, Videnskapsselskapets Oldsaksamling, T r o n d h e i m 1059. 4 �305 KRONIKA nie Gudbrandsdal, znanej ransa była izba otoczona wewnętrzną gdzie s y p i a l i g o ś c i e c z y a jako miejsca siedziby rodzinnej Krystyny córki Law- na piętrze S y g r y d y U n d s e t . P a r t e r b u d y n k u s ł u ż y z a m a g a z y n , podczas gdy pewne szczegóły Poświęcono przykład wała więcej w Należy miejsca są w przypominają czterem podkreślić, okresie ścianach Okna budownictwa jednak późniejszym Przy z fermy. architektoniczne tu średniowiecznego charakter. galerią. kobiety zamki najstarszym ludowego że widać ludowe znaczna stabilność jeszcze kształcie ze ślady średniowieczne. budynkom względu ?tanowiącym na budownictwo ich według ugrupowano poszczególnych zabudowań czarnią przykłady czy budynków w skansenie regionów w form. K u r n e kraju. chaty ze dochodziły oddzielnych Starano domu mieszkalnego, chlewnią formie strychami przeznaczonymi niejednokrotnie dodatkowe na dać wśród tych z ków z często równocześnie zachowały się pomieszczeniem także na jako łaźnie kuźnie, piec, poza młyny, tym kształtach s p i c h l e r z e i szopy, a t a k ż e konieczne w surowym w tych wypadkach domach łoża na W z XVII ścianach staranniej większych pialne ław, z w. dochodzi krzeseł bocznych domach obok Należy i foteli, naczyń. Wiele darzy dla a n a l f a b e t ó w w wnętrzach tyka ludzkie i s i ę stare pochodzących usuwanie zwrócić i uwagę i Posiada z ławami a znajdują na narzędzi urozmaiconych XVII w. cały Jednakże się typu przezna­ rzeźbione oknami. na wąskie odzież. izby s i ę zdobnictwo drewnia­ kalen­ 5 skandynawskich . rzeźby liczba wzorzystych tkanin a także przedstawiających niektórych fermach na kuchnie. się otworów W zmiany gospodarczego typu spo­ domach okiennych, na pierwszym i znaczne urozmaicenia w w y p o s a ż e n i u w to Obok drogą budynek mieszkalny także są ilościowego, nie na wielkie wzór piece fińskich i całe pieców wyposażenie łaziebnych. 5 Do pię­ meble zmienia si^ rodzinnego. należy wyróżnić łaźnie zamieniane w X V I I lub X V I I I w. na r ó ż n e g o typu suszarnie zbiorów; wykorzystywano w celu sy­ oparcia wyobrażenia uzyskanego Na powiększenie okre- niektó­ pod skrzynie się m a ł e z mieszkalnych u k ł a d w n ę t r z a b u d y n k u i styl życia l udynków duża 6 obserwuje salą, zwykle i krzesłami rzeźbione ornamentu ornamentu . zamienione z różnych ogromnego b o g a c t w a posiada uderza ona także rozwijające o geometrycznych, formach galerii o t a c z a j ą c y c h Spośród garncarza wraz o izba, z w a n a n o w ą kredensy, mieszkalnych zwierzęce naczynia kuchenne. natomiast i izby z paleniskiem. W dziecinnych, a także trze, b u d o w ę p i e c ó w i k o m i n k ó w i stół i różnorodności k u r n e chaty z druga mieszkalnej dekoracyjnych, tapiserii i k o b i e r c ó w postacie i dużej tak charakterystyczne dla k r a j ó w bogactwa we szafki izby sprzętów wyjątkowanego drzewie dom liczne użyt­ budyn­ s u s z a r n i e do s u s z e n i a z b o ż a i s i a n a sprzętów. i ogromny kołysek nych także cenniejszych przyozdabiano łóżkami. otwarte z sieni, a l k o w y przechowywanie przy Coraz tartaki, zaś niezmiernie zespołach budynkach mieszkalnych pochodzących isów s k ł a d a s i ę n a j c z ę ś c i e j czona folusze, niektórych klimacie. Urządzenie wnętrza w rych parowe. W ow­ siana. D o mieszkalne w. chłopskich w i ę k s z y c h rodzin, kuchnie p o ł ą c z o n e zwykle z pralnią, suszarnie ziarna i l n u kowane po­ i XVIII s t a j n i , obory suszenie domy cecho­ i dachy ferm się przy tym spichlerza, stodoły, unikalny norweskie kryte darnią m o ż n a odnaleźć w budynkach datowanych także na X V I I Zabudowania łóż, łuków rzymskich, wnętrza. Niektóre piece rzadko w y s t ę p u j ą c y c h były tym zbudowane budynków należy H. S t i g u m , V á r l?árearv. Bilder ira Norsk Folkemuseum Samlinger, O s l o 1957, s. 50-53; W . E n d r e i , Kalendarze dla analfabetów, „Kwartalnik H K M " , R 15: 1967, n r 3. Musée Populaire et Folkloriąue de Norvege, O s l o 1961; S t i g u m . op. cit. 8 20 — Etnografia Polska, t. X V , z. 1 �306 KRONIKA mleczarnia z Ustrammen z rejonu • Glámdal. N a parterze przerabiano mleko n a m a s ł o i s e r y , podczas gdy i z b a n a p i ę t r z e s ł u ż y ł a z a s u s z a r n i ę b i e l i z n y i s y ­ p i a l n i ę s ł u ż b y f o l w a r c z n e j . P o s z c z e g ó l n e typy m a g a z y n ó w nie r ó ż n i ą s i ę m i ę d z y sobą układem wnętrz. Z budynków przemysłowych w y m i e n i ć należy kuźnię wiej­ ską z Nordmore z p e ł n y m w y p o s a ż e n i e m w narzędzia kowalskie, tartak z H a r dangieru p o c h o d z ą c y z X V I I I w . p o r u s z a n y w o d ą z a p o m o c ą t r z e c h k ó ł r ó ż n e j w i e l k o ś c i . W ś r ó d l i c z n y c h m ł y n ó w n a j s t a r s z y pochodzi z X V I w . z H a r s t a d w r e ­ j o n i e S a t e s d a l . U ż y t k o w a n o go z w y k l e t y l k o n a j e s i e n i i n a w i o s n ę , gdy p o r u ­ s z a j ą c y go potok m i a ł o d p o w i e d n i ą i l o ś ć w o d y . P o d o b n e w y p o s a ż e n i e i k o ł a n a s i ę b i e r n e p o s i a d a folusz z J a s v o l l W r e j o n i e S u n n m 0 r e , s ł u ż y ł on t a k ż e do m y c i a t k a n i n p ó ł w e ł n i a n y c h . I n t e r e s u j ą c e w y p o s a ż e n i e p o s i a d a dom g a r n c a r z a z N e s p o c h o d z ą c y z X I X w . Poza p o d w ó j n y m piecem ceglanym n a l e ż y z w r ó c i ć u w a g ę na k a m i e ń m ł y ń s k i r o z g n i a t a j ą c y g l i n ę poruszany kieratem k o ń s k i m . W s k a n s e n i e N o r s k F o l k e m u s e u m nie k o l e k c j o n u j e s i ę j e d y n i e b u d o w n i c t w a wiejskiego. R o z p o c z ę t o t a k ż e u r z ą d z a n i e d o m ó w i w n ę t r z mieszkalnych r z e m i e ś l n i ­ k ó w i r o b o t n i k ó w m i e s z k a j ą c y c h w miastach. W tym celu uzyskano szereg d o m ó w w O s l o p o c h o d z ą c y c h n a o g ó ł z X V I I do X I X w . N a p r z y k ł a d Dom rzemieślni­ ków z l a t 1661-1741 stoi p r z y z r e k o n s t r u o w a n e j u l i c z c e h a n d l o w e j starego. O s l o . M u z e u m u z y s k u j e coraz to w i ę k s z ą i l o ś ć t y c h d o m k ó w , n i s z c z e j ą c y c h n i e r a z n a p r z e d m i e ś c i a c h m i a s t a . W ten s p o s ó b m u z e u m o d t w o r z y ł o w n ę t r z a mieszkalne r z e m i e ś l n i k ó w p o c z ą w s z y od X V I I w . i r o b o t n i k ó w n o r w e s k i c h z u b i e g ł e g o s t u ­ l e c i a . Z a c h o w a ł y s i ę t a k ż e domy b o g a t y c h k u p c ó w . P r z e c h o w y w a n o t a k ż e 9 s ł u ­ p ó w granicznych z X V I - X I X w. I n t e r e s u j ą c y wreszcie p r z y k ł a d niezmienności n o r w e s k i e g o b u d o w n i c t w a l u d o w e g o s t a n o w i dom e m i g r a n t ó w z b u d o w a n y w K i n d ­ red, w stanie P ó ł n o c n a D a k o t a w U S A . S k a n s e n w Oslo u k a z u j e p r a c ę i ż y c i e c o d z i e n n e s z e r o k i c h rzesz l u d n o ś c i N o r w e g i i od ś r e d n i o w i e c z a do p o c z ą t k ó w n a ­ szego s t u l e c i a . C e n n y m u z u p e ł n i e n i e m t y c h i n f o r m a c j i j e s t m i e s z c z ą c y s i ę obok opisywanego muzeum oddział Muzeum Uniwersyteckiego. W specjalnym b u d y n k u pomieszczono trzy zachowane ł o d z i e w i k i n g ó w w r a z z c a ł y m ich w y p o s a ż e n i e m w n ę t r z mieszkalnych i narzędziami pracy przekazanymi pochowanym członkom r o d z i n y k r ó l e w s k i e j z I X w . Ł o d z i e te znaleziono u w y l o t u O s l o f i o r d u w O s e b e r g , Tune i Gokstad . 7 F o l k e m u s e e t for T r o n d h e i m og T r o n d e l a g z a ł o ż o n e w 1909 r. j e s t d r u g i m pod w z g l ę d e m w i e l k o ś c i parkiem etnograficznym w Norwegii. N a j w i ę k s z a kolekcja z a b y t k ó w budownictwa drewnianego z n a l a z ł a się w o m a w i a n y m muzeum w l a ­ t a c h 1914-1916, stopniowo u z y s k u j e s i ę d a l s z e z e s p o ł y b u d o w n i c t w a świeckiego z r ó ż n y c h r e g i o n ó w k r a j u . K o m p l e t u j e siię p r z y t y m p r z e d e w s z y s t k i m z b i o r y z r e g i o n u T r o n d h e i m i s z e r z e j ze ś r o d k o w e j i p ó ł n o c n e j N o r w e g i i , p o d c z a s gdy w s k a n s e n i e w O s l o p r z e w a ż a ł y z a b y t k i z p o ł u d n i o w e j c z ę ś c i tego k r a j u . P o d o b ­ n i e j a k w i n n y c h m u z e a c h , w 13 s a l a c h u r z ą d z o n o e k s p o z y c j ę r ó ż n e g o r o d z a j u z a b y t k ó w z zakresu r z e m i o s ł a i sztuki zdobniczej z a r ó w n o ludowej, j a k i m i e s z ­ c z a ń s k i e j . Z a b y t k i te p o c h o d z ą n a j d a l e j z X V I I w . Z n a j d u j e m y t a m i n t e r e s u j ą c e w y p o s a ż e n i e w n ę t r z , u b i o r y w r a z z d o d a t k a m i do n i c h , t k a n i n y w z o r z y s t e , h a f t y i koronki, a t a k ż e n a r z ę d z i a w ł ó k i e n n i c z e i rolnicze oraz m a t e r i a ł y ikonogra­ ficzne p o c h o d z ą c e z d r z e w o r y t ó w . W p a r k u etnograficznym w Trondheim znajduje się k i l k a d z i e s i ą t b u d y n k ó w , a przy realizacji dalszych p l a n ó w zagospodarowania terenu ilość ich przekroczy setkę. D o najstarszych z a b y t k ó w należą dwa kościoły drewniane. Przebudowany A. H a g e n. Les bateaux Vikings, Oslo 1966. �307 KRONIKA k o ś c i ó ł z H a l t d a l e n pochodzi z lat 1050-1100, a l e d e k o r a c j a w n ę t r z a z o s t a ł a w y ­ konania o k o ł o 1604 r . B a r d z i e j o k a z a ł y jest k o ś c i ó ł z b o w A s e n zbudowany w 1434 г., l e c z p r z e b u d o w y w a n y i p r z e r o b i o n y n a p r o t e s t a n c k i w X V I w . O b a te k o ś c i o ł y r ó ż n i ą s i ę z n a c z n i e f o r m ą a r c h i t e k t o n i c z n ą od o p i s y w a n y c h u p r z e d ­ nio k o ś c i o ł ó w z p o ł u d n i o w e j N o r w e g i i i p o s i a d a j ą w n ę t r z a p o z b a w i o n e d e k o r a c j i malarskiej. Zespoły budownictwa świeckiego uporządkowano podług regionów, s t w a r z a j ą c tradycyjne u k ł a d y ferm z zabudowaniami gospodarczymi. J a k k o l w i e k n a j s t a r s z e domy p o c h o d z ą dopiero z X V I I w., u k a z u j ą one p r z y k ł a d y c h a t k u r ­ nych, budownictwa na palach i d a c h ó w k r y t y c h darnią. Obok k o ś c i o ł a z H a l t d a ­ l e n stoi z e s p ó ł d o m k ó w r y b a c k i c h n a d m a ł ą p r z y s t a n i ą d l a ł o d z i , n a d b r z e g a m i f i o r d u z o k o l i c T r o n d e n l a g s . " W y j ą t k o w o b o g a t ą d e k o r a c j ą w y r ó ż n i a s i ę dom m i e s z k a l n y z a m o ż n e g o c h ł o p a z O p p d a l z p o c z ą t k u X I X w . Zdobiono z a r ó w n o o t w o r y d r z w i o w e i o k i e n n e , j a k sufit. O s n a w i a n j ' s k a n s e n p o s i a d a wyjątkowo liczne i znakomicie w y p o s a ż o n e w n ę t r z a r ó ż n y c h w i e j s k i c h i m i e j s k i c h w a r s z t a ­ t ó w rzemieślniczych. W y m i e n i ć należy rzeźnię, warsztat rymarski i garbarski, szewski, złotniczy, zegarmistrzowski, p a r ę p o m i e s z c z e ń k a n t o r ó w kupieckich, p i ­ w i a r n i i t r a k t i e r n i oraz w i ę k s z y c h k u c h n i z u b i e g ł e g o s t u l e c i a . W w i ę k s z y c h po­ m i e s z c z e n i a c h , np. w d a w n e j a p t e c e z 1687 г., obok z a m o ż n i e j s z y c h m i e s z c z a ń ­ skich w n ę t r z m i e s z k a l n y c h umieszczono zbiory z zakresu historii transportu, j a k s a n i , n a r t i ł o d z i . W o s o b n y m dziale m o ż n a z n a l e ź ć z a b y t k i u k a z u j ą c e ż y c i e p a ­ sterzy k o c z o w n i k ó w . 8 Z u p e ł n i e inny charakter m a muzeum w Garnie Bergen. I n t e n s y w n a rozbudowa i p r z e b u d o w a tego bogatego m i a s t a p o r t o w e g o s p r a w i ł a , ż e z a m o ż n i e j s i k u p c y p r z e n o s i l i s i ę j u ż w p o c z ą t k a c h u b i e g ł e g o s t u l e c i a do s w y c h l e t n i c h r e z y d e n c j i n a p r z e d m i e ś c i a c h miasta. K i l k a z tych b u d y n k ó w w e s z ł o n a s t ę p n i e w skład m u ­ z e u m w r a z ze s t a r y m i d o m a m i p r z e n o s z o n y m i z B e r g e n czy o k o l i c z n y c h m i a s t . W rezultacie p o w s t a ł o kilka uliczek z domami p o c h o d z ą c y m i z k o ń c a X V I I I w. i z u b i e g ł e g o s t u l e c i a . U k a z u j ą one codzienne ż y c i e k u p c ó w i r z e m i e ś l n i k ó w tego portowego m i a s t a . W tej c h w i l i s k a n s e n l i c z y t y l k o 17 d o m ó w , j e d n a k ż e p l a ­ nuje s i ę uzyskanie dwukrotnie w i ę k s z e j ich liczby. O p r ó c z paru d o m ó w z a m o ż ­ nych k u p c ó w z w y p o s a ż e n i e m p o c h o d z ą c y m z p r z e ł o m u X V I I I i X I X w. zacho­ w a ł y s i ę domy: m a r y n a r z a , piekarza, z o s o b n ą p i e k a r n i ą , szwaczki, p o w r o ź n i k a , s z e w c a i a p t e k a r z a . N a s z c z e g ó l n ą u w a g ę z a s ł u g u j e m a l e ń k i domek szwaczki p o c h o d z ą c y z 1766 г., s k ł a d a j ą c y s i ę z p o k o j u i k u c h e n k i . Z a w i e r a on n a r z ę d z i a pracy z I p o ł o w y X I X w . W ś r ó d starannie u r z ą d z a n y c h w n ę t r z mieszkalnych z r ó ż n y c h o k r e s ó w u b i e g ł e g o stulecia na u w a g ę z a s ł u g u j ą pomieszczenia czelad­ n i k ó w , służby, kantory handlowe i starannie skompletowane urządzenia k u c h e n ­ ne. C z ę ś ć z a c h o w a n y c h u b i o r ó w z k o ń c a X V I I I i z X I X w . j e s t u k a z a n a w e w n ę ­ t r z a c h m i e s z k a l n y c h w p o s t a c i z a w a r t o ś c i o t w a r t y c h szaf i p o r z u c o n y c h r o b ó t e k r ę c z n y c h . D u ż e z b i o r y m a l a r s t w a i p o r c e l a n y s ł u ż ą do u z u p e ł n i a n i a s z c z e g ó ł ó w ekspozycji poszczególnych w n ę t r z . 9 1 0 Informacje o norweskich zbiorach muzealnych p o s i a d a j ą s z c z e g ó l n e znacze­ nie ze w z g l ę d u n a k o n i e c z n o ś ć szybszego p r z e s t a w i a n i a n a s z y c h z b i o r ó w z a ­ b y t k ó w b u d o w n i c t w a w i e j s k i e g o i m i e j s k i e g o n a ten t a k n o w o c z e s n y i p o s i a d a ­ j ą c y o l b r z y m i e w a l o r y d y d a k t y c z n e rodzaj e k s p o z y c j i . Irena 8 nem 9 1 0 S. O. Tiller, Folkemuseet for Trondheim museets samlinger, T r o n d h e i m 1961. Gamie Bergen. Fremden Führer, B e r g e n br. „ G a m i e B e r g e n " , A r b o k 1966, B e r g e n 1966. og Trondelag. Ęeileder Turnau gjen- �308 KRONIKA MUZEUM W maju publiki 1971 г., POD OTWARTYM w 50 rocznicę R a d z i e c k i e j , zostanie zeum gruzińskiej nego muzeum bytków Kultury naukowym zespół przed przy budowy etnografów powstania otwarta kilku wydatnej i jest czł. koresp. gruzińskich. Generalny AN Gruzińskiej GSRR Giorgi mu­ omawia­ Ochrony Za­ SRR. Kierownikiem Czitaja, muzeum Re­ wielkiego Towarzystwo władz projekt Socjalistycznej część materialnej. B u d o w ę Gruzińskie pomocy TBILISI pierwsza kultury laty W Gruzińskiej uroczyście architektury ludowej podjęło NIEBEM zasłużony opracowany senior został przez pod k i e r u n k i e m a r c h i t e k t a , doc. Ł . S u m b a d z e . U z y s k a n o pod m u z e u m skonale położony, rozległy lisi, l e ż ą c y m i ę d z y szosy Poniżej wykorzystany (47 h a ) n a z a c h o d n i m skraju stolicy parkiem W a k e a jeziorkiem Ż ó ł w i m , ł a t w o przebiegającej linowej. teren na szczyt muzeum dla góry, znajduje występów doskonale się duży zespołów widoczny stadion ludowych i dostępny z od sportowy, który Tbi­ strony wagoników urządzania do­ Gruzji kolejki może festiwali być folklo­ r y s t y c z n y c h . W a d ą tego t e r e n u j e s t jego d u ż e n a c h y l e n i e , s i ę g a j ą c e m i e j s c a m i 30° i zbyt mała styczną osadzenie część płaskiego, terenów nadającego Gruzji. się Nadaje siię pod on zabudowę natomiast charaktery­ doskonale zresztą Wnętrza nich muzeum dążą do budynków skutek dużego odmiennych ctwa zostaną korzystny uległo trapiły tradycji. urządzone klimat zabytkowy naszej zniszczeniu Gruzję aż nie strefie w czasie do połowy starożytną, a z zrekonstruowane starych były na ogół geograficznej. Wiele znajdowane w skupisko pochodzi. według bardzo i tak i okazów — licznych wsiach budowni­ i mieszkalnych, pochodzący tego typowy 0 też wieku dawniej jednej dużej ma d l a tej części izbie dwóch i z południowej pochodzić większość daleko budowle Gruzji G r u z j i , jest datowany jego drewnianych dom-ziemianka, w Jest stok to góry, posiadający niskie zbudo­ wanym z piramidalnie ułożonych równo­ cześnie oświetlania kamienne z bardzo kamienne wieże obronne, charakter mają domy W muzeum darczych, Przy a wznoszone zostaną lub pięć nych, do p i e r w s z e j p o ł o w y szeroko które części także dymu i charakterystyczne Gruzji, różne dachami X I X w. są oraz domy wysokie, Zupełnie przeważnie inny drewniane. rodzaje b u d y n k ó w muzeum wzięto pod uwagę gospo­ terytorialno-administracyjny p o d z i a ł G r u z j i , w s k u t e k czego c a ł y t e r e n e k s p o z y c j i wschodnią. na wypuszczania dwuspadowymi nizinnej p o d z i e l o n o n a 10 s t r e f p o d s t a w o w y c h , i do kaukaskich sakralnych. urządzaniu 1 ekonomiczny wsi niskimi, jedno- uwzględnione nawet bali, służący Dla zachodniej, pomieszczeniach, na X V w. części. wbudowany liczą muzeum w e j ś c i e zaopatrzone w d r z w i z g r u b y c h bierwion i spory o t w ó r w stropie wnętrza. mniejszych które sięgają po k i l k a , a n a w e t k i l k a n a ś c i e s t u l e c i . J e d e n ze z r e k o n s t r u o w a n y c h j u ż w domów na budynków tureckich, kamienne jak wpływu dawnych budynków na oraz kamień, mszczącego perskich formy odpowied­ różnorodne gospodarczych form jednak mongolskich, Niektóre lub z której wznoszone wywierający X I X w. jest przyrodniczych jakiego najazdów budynek dla krainy, gruzińskie się bardzo materiał, kraju, albo warunków Zachowaniu zarówno jak w epokę każdy Budownictwo zróżnicowania sprzyjał budynki, tego, a b y znalazło się w krajobrazie odpowiednim tradycyjnych wzorów. 1 z na większą tego k r a j u . budynków w terenu nizinnych w n i m o b i e k t ó w z g ó r s k i c h okolic G r u z j i , o b e j m u j ą c y c h Twórcy i ilość dla Każda dzieliła z tych się z których stref Gruzja i mieści które pięć jedną nadal etnograficznej obejmuje Gruzję lub więcej stanowią krain podstawę zachodnią historycz­ podziału �309 KRONIKA etnograficznego czyli Szida tego k r a j u . N a w s c h o d n i ą i l Kwemo Kartli ; Samcche i Dżawacheti; Mta-Tuszeti, na; ze I V . wschodnie — czarnomorskie strefą szóstą krainy: Kacheti; I I I . południowa (Kaukaz) — Chewi, wysokogórze Pszawi i Chewsureti; V. południowo V I . wybrzeże razem G r u z j ę s k ł a d a j ą s i ę strefy: I . c e n t r a l n a , I I . wschodnia osetyńska obłast' autonomicz­ (Kolchida); V I I . strefa zachodnia, Guri, Imereti Megreli, Raczia, — Mtiuleti, obejmująca i Leczchumi; V I I I . A d ż a r s k a R e p u b l i k a A u t o n o m i c z n a ( G r u z i n i z m a h o m e t a n i z o w a n i od X V I I w . ) ; IX. Abchaska Republika Autonomiczna; Swaneti gdzie i górna będą nadmienić, w Azerbejdżanie, perskich w siedleńcy w następstwie w 1 połowie Cchinwali, (razem w XVIII w Osetyńczycy, ponad 120 tys.), przybyli wymienionymi, zostanie zaś znaczną po przy etapie wąski i i Persją, głównie którzy zamieszkują budynków, liczbie kultury materialnej i dzieła zasady p e ł n e g o więcej zbadany są budowle scowości Sijoni, kompletowana z materiału u zostaną znajdowała ilość się w niebem kultury ludowej możność tego w (wscho­ na zostaje przed muzeum przeniesie­ nie przyjęto zwłaszcza kamien­ miejscu, odpowiadającego t r a k t u j e s i ę stare, z a ­ 1966 r . ś w i ą t y n i ę ta, c z ę ś c i o w o w stanie przed­ skansenie z miej­ uszkodzona w i takim bez u z u p e ł n i e ń . muzeum muzeach budowa Gruzji etnograficznego, regionalnych potrwa kilkanaście obiektów łatwiejszego zde­ staniej M u z e u m G r u z j i i m . S. D ż a n a s z i i , licznych którego dotąd gdzie wysta­ liczne lecz które etnograficzne tego s p o s ó b , j a k nasze mniejsze muzea regionalne. w Tbilisi, i stworzy sala I, I I I , V I , V I I mieścić W jeszcze w wyodrębnionego stosunkowo ośrodek obszarze m u z e u m Inaczej postawiona w Państwowym pod i duża części budynków, V I w. Ś w i ą t y n i a dotychczas eksponowanych archeologicznych 1 dopiero muzeum, d z i a ł y historii, archeologii i przyrody. E k s p o z y c j e się także otwartym situ. się na dawnym miejscu, a w i ę c nie posiada do strefy będzie obiekt in kamienia. jak przeniesioną z tereny wejścia głównie większość znajdującego (bez s k l e p i e n i a ) , z o s t a ł a organizowanych w podobny ctwem Gruzji Z n a j d z i e s i ę t u o k o ł o 40 o b i e k ­ sztuki. K a ż d y gatunkowi kamienne, dział etnograficzny krotni rejon wschodniej parkowy. dlatego n i e k t ó r e pochodzącą o b e j m u j e ponadto pod teren prze­ masą i c z ę ś c i ekspozycji etnograficznej zinwentaryzowany pierwotnemu bytkowe Gruzja i autentyzmu, wznoszone znajdują na wydzielono placu obszar których dokładnie tylko zwartą Gruzji południowej znaczna c z ę ś ć jest j u ż gotowa. N a c a ł y m 200 r ó ż n y c h jakim najazdach przez R o s j ę z T u r c j ą sala kinowo-odczytowa zagospodarowane niem w mieszkańców uchodźcy strefami Obie podstawowe mioty ne, część jako głównym zarządu, przedzieli pierwszym tów, z których mniej kamiennej. najliczniejszą niszczących osadzeni i X I , p o ł o ż o n e w dolnej c z ę ś c i t e r e n u m u z e a l n e g o . ponad rzeźby stanowią głównie większej podstawowymi budynek o r a z pod u s ł u g i . i zachodnią) W (Kaukaz), tj. w. wzniesiony dnią w okazy Gruzini Grecy w o j e n toczonych administracyjno-kulturalny wowa tu Ormianie i oraz RA południowej przyszli wysokogórze historyczno-archeologiczną (XI), archeologiczne Gruzji X I X w. T a k ż e strefę Abchazkiej którzy w., oraż X . zachodnie także a w rozproszonych wioskach sięgają XVIII Poza zabytki że narodowościową, stanowią Wydzielono eksponowane Wypada grupę Raczia. kraju, Muzeum lat, zwielo­ etnograficznych, a także zapoznania s i ę z w i e l k i m boga­ kraju. N a z w y t y c h k r a i n p o d a j ę zgodnie z i c h a u t e n t y c z n y m , g r u z i ń s k i m b r z m i e ­ niem, k t ó r e m. in. zachowuje najnowszy fundamentalny atlas G r u z j i , opraco­ wany i w y d a n y przez A k a d e m i ę N a u k G S R R (Atlas Gruzinskoj Socjalisticzeskoj Sowielskoj Respubliki, T b i l i s i — M o s k w a 1964). �310 KRONIKA Realizacja ilości muzeum fachowców Środków finansowych dotacji n a b u d o w ę budowy, jako napotyka umiejących jest trudności konserwować sporo, gdyż tego w i e l k i e g o obowiązek zależnie od b u d o w y ludowej na miejscu, w rząd kultury się w całe braku wsie. odpowiedniej zabytkowe budowle. S R R udzielił znacznych go, p o d o b n i e j a k i n i c j a t o r z y narodowej. zabezpiecza t y m nawet z Gruzińskiej obiektu, t r a k t u j ą c wobec skansenu wynikające i rekonstruować Warto Gruzji podkreślić, szereg że obiektów T a k na przykład zabezpieczeniu poddana została jedna z najciekawszych w s i chewsurskich Szaszili (Kaukaz), mieszkańcy Kachetii. z o s t a l i p r z e n i e s i e n i p r z e d b l i s k o 20 l a t y n a n i z i n n e t e r e n y Czynności stosunkowo zabezpieczające zabytków Etnografii zadania i muzeum kultury ludowej pozostają Gruzji Katedra z Etnografii bliskiej prowadzi atlasu podstawę z się jednak szereg w dla p e ł n e g o terenowych Tbilisi. całość Gruzji. opracowania przez w MUZEUM Muzeum starej w Sieradzu, p o w s t a ł e swą właściwą działalność związku z tym i stworzyć Gruzji. budynku artystyczne. paleolitu aż do historycznych i W okresie również zarówno organizowania mieście, archeologiczne plastyką ekspozycje: etnograficzne. została w się z eksponatów 1961 r . n o w a archeologicznych, pierwszych stałych znalezione i miasteczkach podczas one i obrzędową czy wreszcie, była liczne Łask, początkowo w 1967 г., i jest tematem eksponaty penetracyjne zdobnictwa, ludowym badań zostały prowadzone S ą one uzupełniają O d 1950 r . p r o w a d z o n e częściowo Dotyczyły zapoczątkowane i stacjonarne, i wioskach powiatu. nich historyczne. także wystaw penetracyjne je o badania nad sieradzkim strojem ludowym, sztuka ludowa złożoną z pracowników nadwarciańskich. pasterstwo, (Studia Wyniki i materiały również głównie innych ośrodków, Objęto urządzenie pozarolnicze. i re­ początkowo są również i stacjonarne w następnych garncarstwem, kowalstwem. etnograficznych, Nie tych do nimi wnętrza badań dziejów zagadnienia, zwyczaje opublikowane ziemi badania na terenie sztuki ludowej. takie chaty, prowadził sieradzkiej). i j a k m. w Poza W bieżącym roku in. weselne pożywienie, czy wydawnictwie Sieradzkiem pow. R a d o m s k , Ł ę c z y c a etnogra­ badania nad kulturą obrzędy będą tylko prowadzonych M u z e u m . W l a t a c h 1964-1968 p r a c o w n i k M u z e u m , r a z e m z e k i p ą ficzną one a pow. Sieradz, a l a t a c h poszerzono jednak składająca jak i w bogate badania odbudowywaniem stałe Mu­ otrzymaniu d z i e j e S i e r a d z a i r e g i o n u s i e r a d z k i e g o od c z a s ó w współczesności, samym zbiory Składnica etnograficznych. nadal, terenie jako 1947 r. po ze s t o p n i o w y m pierwsze pierwsze b a d a n i a archeologiczne w w odbudowie b u d y n k u , otwarta kontynuowane były prowadzić (1950 г.), n a s t ę p n i e w 1953 r . p o w i ę k s z o n o j ą o z b i o r y Po całkowitej stała ekspozycja przedstawiająca wsi 1937 r. p o c z ą t k o w o zaczęło organizowano archeologiczną i historyczną przez w Pietraszek SIERADZU „pojagiellońskiej" kamienicy. Wraz montowaniem na W tego muzealnych kultury ludowej etnografii Zakład realizacji placówek Prowadzone gruzińskiej W Edward zealna, od z tym inwentary­ opracowywaniem etnograficznego Zakładem m a objąć oraz z w i ą z a n ą łączności Uniwersytetu materiałów przyszłości w A N GSRR współpracuje gromadzenie w inwentaryzujące której zachodniej niedawna. Prace nad b u d o w ą zacją i nie­ kultury prowadzone czy Wieluń. zapoczątkowane zajęcia własnym zostały Dotyczyły badania �311 KRONIKA nad .sieradzkim budownictwem wanie tów najciekawszych i do p l a n o w a n e g o Podstawową ludowym, najbardziej których jednym charakterystycznych z zadań dla jest działalnością terenowych, przez Muzeum kilka i Muzeum pieru, jak i jest zakupuje konkursy na dotyczyły plastyki obiek­ skansenu. gromadzenie, opracowywanie s t ę p n i a n i e e k s p o n a t ó w . E k s p o n a t y te g r o m a d z i s i ę p o p r z e z e k s p l o r a c j ę badaniach wytypo­ sieradzkiego głównie sztukę s i ę eksponaty ludową. ceramika, tkactwa, obrzędowej i kowalstwa, zgłaszane Konkursów a więc dzonymi przez Muzeum badaniami terenowymi, były na i o których do t e j innych ściśle udo­ organizowane takich było wycinanki i terenu przy ozdób związane z była mowa pory z pa' prowa­ poprzednio. Z p r a c ą n a u k o w o - b a d a w c z ą n i e r o z e r w a l n i e z w i ą z a n a jest p r a c a o ś w i a t o w a , p r o w a d z o n a przez M u z e u m od s z e r e g u lat. P o d s t a w ą tej p r a c y s ą e k s p o z y c j e s t a ł e l u b czasowe, w ł a s n e w z g l ę d n i e w y p o ż y c z a n e np. z M u z e u m S z t u k i w Ł o d z i , c z y t e ż i n n y c h o ś r o d k ó w m u z e a l n y c h . O p r o w a d z a n i e po w y s t a w a c h czy w y g ł a s z a n i e p r e l e k c j i i l u s t r o w a n e j e k s p o z y c j ą to c z ę s t o s t o s o w a n y s p o s ó b s z e r z e n i a w i e d z y 0 r e g i o n i e s i e r a d z k i m czy s z t u c e . M u z e u m n i e o g r a n i c z a s i ę j e d n a k do organizo­ w a n i a w y s t a w t y l k o w e w ł a s n y c h p o m i e s z c z e n i a c h . C z ę s t o o r g a n i z u j e w y s t a w y ob­ j a z d o w e w i n n y c h o ś r o d k a c h m u z e a l n y c h czy t e ż w d o m a c h k u l t u r y i k l u b a c h . W y ­ s t a w y t a k i e u r z ą d z a n e b y ł y np. w Ł a s k u , P a b i a n i c a c h , Z e l o w i e , a t a k ż e w e W ł o c ł a w k u ( „ S i e r a d z k i e k o w a l s t w o ludowe") i w T u r k u , g d z i e n a 62,5-lecie p o w . T u r e k i 100-lecie m i a s t a z o r g a n i z o w a n o wystawę „ S i e r a d z k a sztuka ludowa". W Łodzi przy w s p ó ł u d z i a l e Towarzystwa Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h Muzeum z o r g a n i z o w a ł o w b i e ż ą c y m r o k u trzy w y s t a w y — „ W y c i n a n k a sieradzka" w Ł ó d z ­ kim D o m u Kultury, „Sieradzka tkanina ludowa" w K M P i K ( w y s t a w a ta z a ­ i n a u g u r o w a ł a nowy rok o ś w i a t o w y w K M P i K ) i ponownie w Ł D K „Sieradzkie g a r n c a r s t w o ludowe". W o t w a r c i u t y c h w y s t a w w z i ę l i r ó w n i e ż u d z i a ł t w ó r c y ludowi, a na otwarcie wystawy tkanin urządzono pokaz folklorystyczny — w y ­ s t ę p o w a ł z e s p ó ł muzyczny, ś p i e w a n o stare p r z y ś p i e w k i z w i ą z a n e z p r z ę d z e n i e m 1 tkaniem. Jednocześnie urządzono najlepsza sieradzka prządka. Wszystkie te wystawy cieszyły pokaz się przędzenia, dużym i M u z e u m z d o b y ł y n o w e grono s y m p a t y k ó w . tury przybrała Muzeum historii wystaw, przy często w kursy daną wystawą. na różnego Sieradzu Gospodyń kańców jednym przez Wiejskich jest czy wiejskie z regionem. powiatu dziejami zwiedzających pochodzących starszych. Odległość Oprócz wystaw w wsi o ś w i a t o w e , przeznaczone ze w s i . głównie tych Dom prelekcji cieszy Mam posiada stosunkowo na m y ś l i nie dla w i e j s k i c h szkół, ś w i e t l i c na Koła najczęściej się miesz­ Muzeum S i e r a d z u jest duży procent wycieczki szkolne, tu w i ę k s z e j organizowane wy­ Kul­ też również o zainteresowaniu jakim nie Bardzo charakterze przez Powiatowy k u l t u r a l n y c h , czy które i objazdowych zresztą korzystają od m i a s t a n i e o d g r y w a czasowych są Muzeum uznaniu, Kul­ przez archeologii, oświatowej. okazji warto dodać, że Muzeum w Polsce, sieradzki Muzeum prelekcji zapraszani są w Tematyka udział Domem ale r ó w n i e ż wygłaszane chyba świadczy o region działaczy usług i wzięła na organizowaniu lub w y s t a w k i organizowane kluby. regionu ludności. Przy z nielicznych m u z e ó w będzie odczyty Muzeum N a j l e p i e j to ich czy czasowej Z a przez p r a c o w n i k ó w terenowych PTTK. powodzeniem, z z a k r e s u etnografii, rodzaju kursy którym Współpraca z Łódzkim i polegać Prelekcje dla p r z y s z ł y c h w ś r ó d miejscowej ale zresztą okazji otwarcia wystawy organizowane związana osób tylko pracownicy n a u k o w o - o ś w i a t o w i kładowców tury nie charakter stały czy s z t u k i , a t a k ż e n a w y g ł a s z a n i u ilustrowanych tylko Ostatnio w roli. są r ó w n i e ż wystawki i klubów. W chwili �312 KRONIKA obecnej Muzeum posiada się w bieżącym większyło który nawiązał z i „Z dawnej skie i i nie związane i rzadziej rysunków, związanych Wystawki natomiast muzealne, wystaw z których i dotyczą bieżącym się z z sześciu eksponatów, nie i zbiorach głównie jak to z ma objazdowych, historii których są prowadzone państwa były są w bardzo z nich: rosyj­ Ermitażu" sieradzkim" reprodukcji, miejsce w wystawek czy lekcje szkół czy zdjęć wypadku oświatowych i regionu młodzież z pradzieje pokazowe oraz dla sztuki szersze Słowian nauczycieli jego zabytków. składający Ekonomicznego ludowej, jak itp. w Również Ośrodka W są n a w y s t a w i e od tematu b ą d ź t e ż n a sali odczytowej i w ó w c z a s lekcje te np. z k ó ł ­ prowadzone s ą orne i l u s t r o w a n e i filmem. jekcyjne, r z u t n i k i i epidiaskopy do p r z e z r o c z y i f i l m ó w ) . C z ę ś ć l e k c j i o d b y w a w Sieradza, czy terenie, kiedy to np. lekcje z prelekcją dotyczące łączy badań własne zdję­ ciami, przezroczami a nierzadko również (Muzeum posiada np. Mu­ Metodycznego kami zależności rozwoju zagadnienia, czy l e k c j e z k ó ł k a m i z a i n t e r e s o w a ń , historycznymi. rów­ obywa­ temat, ( l e k c j e h i s t o r i i i j ę z y k a polskiego), plastycznymi, lekcje ale wychowania Technikum zakresu też obejmujące prowadzo­ pracy są podstawowych, i p r e l e k c j i n a ten lekcje polskiego, się formą ramach zajęć Sieradza uczestniczyła również rzemiosła dzieje młodzież się cykl odczytów lekcji, w rolniczych, tylko te p r o w a d z o n e Prowadzone najdawniejsze zeum się są niektóre w po­ Sieradz, „Malarstwo w archeologiczne bardziej r o z p o w s z e c h n i a j ą c ą głównie roku odbył Sieradza. narzędzi z wystawek Oto europejskiego składają czasowych korzysta i licealnych. L e k c j e telskiego W te tych epoce k a m i e n i a " , „Badania odbiorców z n i m i p r e l e k c j i to t y l k o j e d e n r o d z a j p r a c y o ś w i a t o w e j nej przez M u z e u m . C o r a z nież jak: ich W a r c i e , pow. wycinanki. Organizowanie i grono sieradzkiego. ludzi w malarstwa regionem sieradzka". a Tematy regionu „Życie „Arcydzieła z wystawek, współpracę. wyłącznie książki", „Wycinanka wystawki stałą dotyczą radzieckie", inne, takich roku o szpital psychiatryczny w Muzeum różnorodne dziejów dziesięć archeologicznych się zwiedzanie stanowiska aparaty czy archeologicznego O d s z e r e g u l a t (od 1957 r.) M u z e u m w S i e r a d z u p r o w a d z i S t u d i u m współudziale szerzenie czym. wiedzy Czasami sztuki, dzielą jednak się jach. Prelekcje kiedy filmem. dawnej m. czy in. ze podejmowane słuchaczami ramach współczesnej są swymi są Studium muzyki Łódzkiej. świadczy Powszechnej. z wrażeniami takich są z udziałem te o zainteresowaniu organizowania z cieszą czy też się mieszkańców dużym jest gospodar­ dotyczące np. też pre­ innych kra­ przezroczami, nie­ po czasami znanych Regionalne Studium niekiedy podróży zdjęciami organizowane Koncerty ogólniejsze, muzealnictwem, zazwyczaj polskiej, Zadaniem rozwoju kulturalnym i zagadnienia związanych ilustrowane Opery Wiedzy o jego p r z e s z ł o ś c i , problemów te W chyba najlepiej o potrzebie Towarzystwa o regionie, niektórych legenci i się zabytków miasta. przy stów, pro­ koncerty muzyków i powodzeniem, Sieradza dobrą np. soli­ co muzyką imprez. I n n y c h a r a k t e r m a j ą o d b y w a n e co d w a tygodnie N i e d z i e l n e S p o t k a n i a M u ­ zealne, prowadzone w y ł ą c z n i e przez n a u k o w o - o ś w i a t o w y c h p r a c o w n i k ó w M u z e u m . T e m a t y k a t y c h S p o t k a ń jest bardzo r ó ż n o r o d n a : s k a r b y polskiej k u l t u r y i sztuki, sztuka ludowa, z w y c z a j e i o b r z ę d y , dzieje i r o z w ó j r z e m i o s ł a , ż y c i e l u d ó w p r y ­ mitywnych, p i ę k n o r e g i o n ó w Polski. W b i e ż ą c y m r o k u zorganizowano szereg S p o t k a ń o tematyce z w i ą z a n e j z 25-leciem P R L (wykorzystano zestaw filmowy „ C h w i l a w s p o m n i e ń " ) — odbudowa k r a j u po z n i s z c z e n i a c h w o j e n n y c h i j e g o r o z w ó j g o s p o d a r c z y i k u l t u r a l n y . N i e k i e d y S p o t k a n i a te z w i ą z a n e s ą z p r z y p a d a - �313 KRONIKA jącymi rocznicami czy w a ż n i e j s z y m i gotowywane są zestawy filmowe, wydarzeniami. N a wszystkie Spotkania przy­ poprzedzone zwykle krótką, wprowadzającą pre­ lekcją. Zarówno sobie Studium duże inne grono imprezy i młodzież,, Brak zowane zbierać pracy 0 Regionalne, stałych organizowane szczególnie przez osobnej, specjalnej wystaw się sympatycy regionie i sztuki wystawy, katalogi Muzeum po i brak raz pierwszy zarówno a na zdobyły wszystkie ludzie w czy nawet sztukę także (wszystkie audycje zorganizowało w pewnym się nowych D o tej p o r y pokazy, to Muzealne również pomieszczenia, uniemożliwia regionie, ludowej. Są kinowo-odczytowej tego p o s z u k u j e o Spotkania przychodzą starsi, j a k internatów. czasowych), Muzeum, Mimo nie t y l k o wytworów sali którzy Muzeum. ze s z k o l n y c h są na sali oświatowej. j a k i Niedzielne słuchaczy, imprezy organi­ którym mogliby stopniu form rozszerzenie popularyzacji nowych form ludową popularyzowano telewizyjne. kiermasz wiedzy rozpowszechniania W wytworów poprzez bieżącym sztuki roku ludowej, k t ó r y m i a ł n a celu u d o s t ę p n i e n i e autentycznych w y t w o r ó w sztuki, o k t ó r e niestety tak trudno w resowaniem miejscowym mieszkańców jezdnych. Skłoniło to kiermaszu każdego roku. Warto sklepie Cepelii. S p o t k a ł Sieradza, s t a n o w i ł Muzeum też wspomnieć do podjęcia o współpracy Radia, które nagrywa audycje m ó w i ą c e Telewizja stawy Łódzka Warszawską, Innym rodzajem czy archeologii. sztuki nagrywane są działalności ludowej, audycji zawsze Łódzką oraz jest historii, pracowników czy w y ­ z Rozgłośnią np. sieradzkiej za granicą. udzielanie nauczycielom studentom pomoc również konsultacji' ze s t a ł e g o ekonomii, również „Łódzkich dotyczące uczniowie muzealnych. Jeśli sztuki ludowej, w „ P r a c a c h i M a t e r i a ł a c h M u z e u m Archeologicznego Etnograficzna" w Studiach Łodzi (nr 3: 1960, n r Etnograficznych" w szereg i n n y c h o p r a c o w a ń ogólniejszych, latach i za­ etnografii to s ą to z a r ó w n o w ł a s n e p u b l i k a c j e , j a k „ P r a c e i M a t e r i a ł y Seria typu Polskiego ich t w ó r c ó w dotyczące tych nierzadko korzystają znajdują przy­ tego są dla P o l a k ó w naukowo-oświatowej do p r a c d y p l o m o w y c h Z materiałów zamieszczone ficznego. z Rozgłośnią zainte­ dla osób organizowania współpracuje cykle Z i e m i S i e r a d z k i e j " (t. 1: 1962), k a t a l o g i kuły w wytwory Nauczycielskiego którzy 0 materiały, Muzeum atrakcję o regionie- s i e r a d z k i m c z y p r a c y M u z e u m . Muzeum. Muzeum materiałów Studium średnich, decyzji c z y f o l k l o r u . A u d y c j e te p r z e z n a c z o n e 1 udostępnianie ocznego przez dla której sztuki ludowej jów popularyzuje organizowane s i ę on z o g r o m n y m też pewną 5: 1961, n r szkół chodzi do D z i e ­ czy a r t y ­ i Etnogra­ 7: 1963) c z y 1959, 1961, 1962, j a k r ó w n i e ż dotyczących etnografii Polski, historii czy sztuki. Na ców zakończenie ludowych. 1 pokazy, również stara często należy też wspomnieć s i ę o stypendia pomaga im w dla mniej Burzenina wystarało (wyrób został kilka przyczynia się również w pewnym z jaką i a zdolnych życiowych 1954 r . Z e s p ó ł znalazło otacza poprzez twór­ wystawy twórców, kłopotów. Tkaczek w zatrudnienie. Pomoc ale Dzięki Moni- Muzeum s t o p n i u do r o z w o j u l u d o w e j t w ó r c z o ś c i J a d w i g i glinianych s i ę o stypendium np. w kobiet ich Muzeum i wyroby zamożnych rozwiązywaniu staraniom Muzeum zorganizowany cach, pow. Sieradz, w k t ó r y m Grali o opiece, Nie tylko popularyzuje ich twórczość figurek zwierzęcych), dla której Muzeum zapomogi. M u z e u m w S i e r a d z u n i e jest w i ę c t y l k o z b i o r n i c ą m a r t w y c h (z pozoru) p r z e d ­ miotów, ale b i e r z e i powiatu. udział w codziennym, normalnym życiu mieszkańców Elżbieta miasta Delida � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ed299b74f7dc26f24368787711079df0.pdf 6fef44f4af46af1d9e020e3eaa9f063d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:725 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:667 Title A name given to the resource Spis treści / ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.2, s.5-10 Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INSTYTUT H I S T O R I I KULTURY MATERIALNEJ POLSKIEJ AKADEMII NAUK ETNOGRAFIA POLSKA XV Zeszyt 2 WROCŁAW • WARSZAWA • KRAKÓW • G D A N S K ZAKŁAD N A R O D O W Y IMIENIA OSSOLIŃSKICH WYDAWNICTWO POLSKIEJ AKADEMII 1971 NAUK �REDAKTOR: WITOLD DYNOWSKI SEKRETARZ REDAKCJI: KRYSTYNA MAŁKOWSKA Adres redakcji: Warszawa, Nowy Świat 69 Okładkę projektował ZBIGNIEW K L I M C Z Y K Teksty angielskie PIOTR GRAFF Redaktor Zyta Kwiecińska Redaktor techniczny Michał Łyssowski Printed in Poland Z a k ł a d N a r o d o w y i m . O s s o l i ń s k i c h — W y d a w n i c t w o . W r o c ł a w 1971. N a k ł a d : 500 + 120 egz. O b j ę t o ś ć : a r k . w y d . 24, a r k . d r u k . 19,63, a r k . A l 25. P a p i e r p o w i e k , k l . V , 80 g, 70 X 100. O d d a n o do s k ł a d a ­ n i a 6 I I I 1971. P o d p i s a n o do d r u k u 11 I X 1971. D r u k u k o ń c z o n o w p a ź d z i e r n i k u 1971. W r o c ł a w s k a D r u k a r n i a N a u k o w a . Z a m . 589/71. K - 9 . C e n a z ł 55.— �SPIS TREŚCI Część I ARTYKUŁY Anna Kutrzeba-Pojnarowa — Założenia teoretyczne i realny program nowych prac nad syntezą etnografii Polski Józef G a j e к — Znaczenie „Polskiego Atlasu Etnograficznego" dla etno­ grafii Polski Andrzej W o ź n i a k — Źródła zainteresowań ludoznawczych w ideologii pol­ skiego Oświecenia Mieczysław K a r a ś — Stare i nowe warstwy toponomiczne w polskich Karpatach 11 17 37 53 Część II ARTYKUŁY Maria F r a n k o w s k a — Procesy akulturacyjne w indiańskich społeczno­ ściach Meksyku Aleksander P o s e r n - Z i e l i ń s k i — Odrodzenie ewolucjonizmu. Podstawowe problemy i założenia teoretyczne anglosaskiego neoewolucjonizmu . . . Streszczenie w j . angielskim Krzysztof M a k u l s k i — Zmiany w życiu gospodarczym i społecznym K e l Ahaggar (1954-1965) Marek Arpad K o w a l s k i — Sztuka Afryki Wschodniej Streszczenie w j . angielskim Marek Arpad K o w a l s k i — Związki Danii z Afryką 69 103 135 137 161 183 185 S T U D I A I MATERIAŁY Antoni K u c z y ń s k i — Wkład polskich podróżników do historii etnografii. Pamiętnik Faustyna Ciecierskiego jako źródło etnograficzne X V I I I wieku Maria P a r a d o w s k a — Rękopis kurdyjski ze zbiorów Augusta Kościeszy Żaby i jego znaczenie dla etnografii polskiej Jerzy Sławomir W a s i l e w s k i —• Dualistyczne aspekty genezy feudalizmu Tadeusz Maciej C i o ł e k — Dwa znaczenia terminu „autorytet" w bystroniowskim modelu kultury ludowej 201 225 251 275 �6 SPIS TREŚCI KRONIKA I I Międzynarodowy Kongres Mongolistów w U ł a n Bator (3-13 I X 1970) — Zofia Sokolewicz i Danuta Markowska Posiedzenie Komitetu Redakcyjnego „Ethnologia Europaea" — K. M. . . Seminarium naukowe zorganizowane przez Pracownię Badań nad Współczes­ nością Ośrodka Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie (4-6 V I 1970) — Krystyna Małkowska 281 284 286 RECENZJE Tomasz Marszewski, The Age of Maize Cultivation in Asia, "Folia Orientalia", t. 4:1963, s. 244-295; The Age of Maize Cultivation in Asia, "Folia Orien­ talia", t. 10:1969, s. 91-191 — Tadeusz Lewicki Siergiej A. Tokariew, Pierwotne formy religii i ich rozwój, Warszawa 1969 — Agnieszka Bartelska Vólkerkunde für jedermann. V E B Hermann Haack, Lipsk 1966, ss. 436, map 57 — Janusz Kamocki Vilmos Voight, Towards balancing of folklore structuralism, "Acta Ethnographica Academiae Scientiarum Hungaricae", t. 18 (1-3): 1969, s. 247-266 — Violetta Krawczyk Ernestine Friedl, Vasilika. A village in modern Greece, New York 1965, ss. 110 — Anna Kuczyńska Materiały do Etnografii Gruzji (Masalebi Sakartwelos Etnografiisatwis), t. 14, Tbilisi 1968 — Edward Pietraszek A. I . Robakidze, The social structure of the Caucasian mountaineers. Moscow 1968 — Edward Pietraszek Neli Bregadze, Mtis micatmokmedeba dasawlet sakartweloszi, Tbilisi 1969, streszczenia rosyjskie i angielskie — Edward Pietraszek Książki nadesłane — Marek Arpad Kowalski, Maria Woźniak, Andrzej Woź­ niak, Jerzy Sławomir Wasilewski 287 295 297 299 302 304 307 308 309 �СОДЕРЖАНИЕ Часть I СТАТЬИ Анна К у т ж е б а - П о й н а р о в а — Теоретические основы и реальная программа новых трудов по синтезу этнографии Польши Юзеф Гаек — Значение „Польского Этнографического Атласа" для этнографии Польши Анджей В о з ь н я к — Источники интереса к народоведению в идеологии польского просвещения Мечислав К а р а с ь — Древние и новые топонимические наслоения в польских Карпа­ тах 11 17 37 53 Часть II СТАТЬИ Мария Ф р а н к о в с к а я — Акультурационные процессы в индейских обществах Мек­ сики Александр П о с е р н - З е л и н ь с к и — Возрождение эволюционизма. Основные пробле­ мы и теоретические положения англосаксонского неоэволюционизма Резюме на английском языке Кшиштоф М а к у л ь с к и — Изменения в экономической и общественной жизни Кель Ахаггар (1954-1965) Марек Арпад К о в а л ь с к и — Искусство Восточной Африки Резюме на английском языке Марек Арпад К о в а л ь с к и — Связи Дании с Африкой 69 103 135 137 161 183 185 ИССЛЕДОВАНИЯ И МАТЕРИАЛЫ Антони К у ч и н ь с к и — Вклад польских путешественников в историю этнографии. Дневник Фаустина Цецерского как этнографический источник X V I I I века . . . Мария П а р а д о в с к а я — Курдская рукопись из собраний Августа Костеши Жабы и её значение для польской этнографии Ежи Славомир Василевски — Двойственные аспекты генезиса феодализма Тадеуш Мацей Ц и о л е к —Два значения термина „авторитет" в быстроневской моде­ ли народной культуры 201 225 251 275 �8 SPIS TREŚCI ХРОНИКА I I Международный конгресс монголистов в Улан Баторе (3-13 I X 70) — София Соколевич и Данута Марковская Заседание Редакционного Комитета „Ethnologia Europaea" — К. М Научный семинар, организованный Лабораторией исследований по современности Центра по научным исследованиям им. В. Кентжинъского в Ольштыне (4-6 VI 1970) — Крыстына Малковская 281 284 286 РЕЦЕНЗИИ Томаш Маршевски, The Age of Maize Cultivation in Asia, „Folia Orientalia", t. 4: 1963, s. 244-296; The Age of Maize Cultivation in Asia, „Folia Orientalia", t. 10: 1969, s. 91-191 — Тадеуш Левицки Сергей А. Токарев, Первобытные формы религии и их развитие, Варшава 1969 — Агнешка Бартельская Volkerkunde für jedermann. V E B Hermann Haack, Лейпциг 1966, стр. 436, карт 57, иллюстр. — Януш Камоцки Vilmos Voight, Towards balancing of folklore sturcturalism, „Acta Ethnographica Academiae Scientiarum Hungaricae", т. 18 (1-3): 1969, стр. 247-266 — Виолетта Кравчик Ernestine Friedl, Vasilika. A village in modern Greece, Нью Йорк 1965, стр. ПО — Анна Кучиньская Материалы по этнографии Грузии (Masalebi Sakartwelos Etnografiisatwis), т. 14, Тби­ лиси 1968 — Эдвард Петрашек A. I. Robakidze, The social structure of the Caucasian mountaineers, Москва 1968 — Эдвард Петрашек Neli Bregadze, Mtis micatmokmedeba dasawlet sakartweloszi, Тбилиси 1969, резюме на русском и английском языках — Эдвард Петрашек Книги присланные — Марек Арпад Ковальски, Мария Возьняк, Анджей Возьняк, Ежи Славомир Василевски 287 295 297 299 302 304 307 308 309 �TABLE OF CONTENTS Part I PAPERS Anna K u t r z e b a - P o j n a r o w a — Theoretical assumptions and a feasible program of works on a synthesis of Polish ethnography Józef G a j e к — The significance of the „Polish Atlas of Ethnography" for Polish ethnography Andrzej W o ź n i a k — The sources of interest in folk ways in the ideology of the Polish Enlightment Mieczysław K a r a ś — Old and recent toponymic layers in the Polish Karpathians 11 17 37 53 Part II PAPERS Maria F r a n k o w s k a — Processes of acculturation in Indian communities in Mexico Aleksander P o s e r n - Z i e l i ń s k i — A revival of evolutionism. Basic pro­ blems and theoretical assumptions of the English neo-evolutionism . . A summary in English Krzysztof M a k u l s k i — Changes in economic and social life of K e l Ahaggar (1954-1965) Marek Arpad K o w a l s k i — The art of Eastern Africa A summary in English Marek Arpad K o w a l s k i — Denmark's relations with Africa . . . . 69 103 135 137 161 183 185 STUDIES AND M A T E R I A L S Antoni K u c z y ń s k i — A contribution of Polish travellers to the history of ethnography. The Memoir by Faustyn Ciecierski as an 18th century ethnographic source Maria P a r a d o w s k a — The Kurdish manuscript from the collection of August Kościesza Żaba and its significance for Polish ethnography . . Jerzy Sławomir W a s i l e w s k i — The dualistic aspects of the origin of feudalism Maciej Tadeusz C i o ł e k — The two meanings of the term "Authority" in Bystron's model of folk culture 201 225 251 27& �10 SPIS TREŚCI CHRONICLE I I International Congress of Mongolists in Ulan Bator, September 3-13, 1970 —• Zofia Sokolewicz and Danuta Markowska Meeting of the Editorial Board of "Ethnologia Europaea" — K. M. . . . A scientific seminar organized by the Contemporary Studies Department of the W. Kętrzyński Research Center in Olsztyn, June 4-6, 1970 — Kry­ styna Małkowska 281 284 286 REVIEWS Tomasz Marszewski, The Age of the Maize Cultivation in Asia, "Folia Orientalia", vol. 4: 1963, pp. 244-295; The Age of Maize Cultivation in Asia, "Folia Orientalia", t. 10: 1969, pp. 91-191 — Tadewsz Lewicki . . . . Siergiej A. Tokariew, Pierwotne formy religii i ich rozwój (The Primitive Forms of Religion and Their Development), Warszawa 1969 — Agnieszka Bartelska Volkerkunde für jedermann. V E B Hermann Haack, Leipzig 1966, pp. 436, 57 maps, i l l . — Janusz Kamocki Vilmos Voight, Towards balancing of folklore structuralism, "Acta Ethnographica Academiae Scientiarum Hungaricae", Vol. 18 (1-3), 1969, pp. 247266 — Violetta Krawczyk Ernestine Friedl, Vasilika. A village in modern Greece, New York 1965, pp. 110 — Anna Kuczyńska Materials to the Georgian Ethnography (Masalebi Sakartwelos Ethnografiisatwis), Vol. 14, Tbilisi 1968 — Edward Pietraszek A. I. Robakidze, The social structure of the Caucasian mountainers, Moscow 1968 — Edward Pietraszek Neli Bregadze, Mtis micatmokmeebda dasawlet sakartweloszi, Tbilisi 1969, summaries in Russian and English — Edward Pietraszek Books sent in •— Marek Arpad Kowalski, Maria Woźniak, Andrzej Woźniak, Jerzy Sławomir Wasilewski . 287 295 297 299 ?02 304 307 308 309 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/78dc51f22612c6a9030d1b8b01395a8d.pdf 7e353cfb930f822c741b103f20790335 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4887 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4533 Title A name given to the resource Strony tytułowe i spis treści / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.3 ; s.106 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text �T R E S C Roman Reinfuss Barbara Bazielich Stefania Krzysztofowicz Elżbieta Królikowska Ewa Śnieżyńska-Stolot Józef Półćwiartek Stanisław Skibiński Franciszek Kotula Ewa Fryś-Pietraszkowa Barbara Poloczkowa Skansenowskie muzeum przemysłu ludowego w Etera (Bułgaria) Moda w strojach regionalnych tematem wysta­ wy na Śląsku Źródła ikonograficzne przedstawień „Oka Opatrz­ ności" Wędrowni szopkarze Adeodatus Martyński kamieniarz z Borzęcina . Piszczelnicy i zabawkarze leżajscy wczoraj i dziś „Koza" dożynkowa w powiecie chełmskim . . Kompleksowe badania nad kulturą ludową . . Dwadzieścia pięć konkursów szopek krakowskich Muzeum w czeskim Cieszynie 107 112 121 127 131 136 141 145 150 157 RECENZJE Jerzy Czajkowski RSS Tóth Janos: Gocsej nepi epiteszete (Budow­ nictwo ludowe w regionie Gocsej) . . . . Georgi Kożucharow: Bałgarskata kaszta prez pet stoletija (Bułgarski dom w ciągu pięciu stu­ leci) 161 162 LIST DO REDAKCJI 163 KRONIKA 164 SUMMARY O F ARTICLES 166 PE3KJME 167 Na okładce: Oko Opatrzności, 61., pi., wł. Muzeum Archeolog, i Etn. w Łodzi, nr inw. 6509. Na stronie tytułowej: Ryba, drewno polichrom. Wyk. Józef Piłat, Dębska Wola pow. Kielce. Fot. Jan Swiderski. �KWARTALNIK INSTYTUTU SZTUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK ROK XXII polska sztuka ludowa 1968 NR 3 �R E D A G U J E Z E S P Ó Ł : A l e k s a n d e r J a c k o w s k i ( r e d . nacz.), J a d w i g a J a r n u s z k i e w i c z o w a (z-ca r e d . nacz.), A n n a K u n c z y ń s k a - I r a c k a , Jacek Olędzki, K s a w e r y Piwocki, R e i n fuss (z-ca r e d . nacz.). S e k r e t a r i a t r e d a k c j i •— K r y s t y n a C h o j n a c k a . R e d a k t o r techniczny — Maria Klukowska. U k ł a d graficzny — Jadwiga Jarnuszkiewiczowa. T ł u m a c z e n i a — Doris Ron o w i c z (ang.), N a t a l i a S t a s i ń s k a (ros.). R e d . : I n s t y t u t S z t u k i P A N , W a r s z a w a , u l . D ł u g a 23. W y d . i a d m i n i s t r . : P.P. W y d a w n i c t w a A r t y s t y c z n e i F i l ­ m o w e , W a r s z a w a , u l . P u ł a w s k a 6 1 , t e l . 44-50-19. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/10d63634c29704792a453000bc6c80f9.pdf 0aa80d70306abd8661707fd2cf7ee55e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4886 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4532 Title A name given to the resource Summaries / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.1-2: s.101-105 Language A language of the resource ang, ros. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text P O L I S H F O L K A Q U A R T E R L Y P U B L I S H E D B Y T H E A R T I N S T I T U T E OF T H E P O L I S H A C A D E M Y No 1—2 OF YEAR BOOK X X I I R T SCIENCES ' 1968 SUMMARY OF ARTICLES J a d w i g a J a r n u s z k i e w i c z — V O G U E OR M A R ­ KET D E M A N D There is no doubt of the fact that naive a r t is arousing more and more interest and that the number of naive artists is growing. The t h i n g t h a t intereste the authoress is w h a t has caused this quick rise of the naive artist, whether i t is a m a t t e r of snobbery or the vogue of the moment, or whether there are now the right conditions f a v o u r i n g the development of this k i n d of art. This interest i n naive art" is not l i m i t e d to the intellectual sphere, b u t is practically a general t h i n g . The "discovery" of naive art at the beginning of the 20th century is today regarded not as the vogue of the times but a historical phenomenon, the reaction of artists to the naturalism and academicism dominating i n the art of those times; i t is connected w i t h the first searchings of m o d e r n art. Today w e use different criteria in evaluating the w o r k s of naive artists, that is, not only criteria of an artistic nature, for w e are also i n ­ terested i n the i n d i v i d u a l i t y of expression i n this k i n d of art. The success of a naive artist today is decided by criteria w h i c h go beyond the bounds of t r a d i t i o n a l tastes, criteria w h i c h make i t difficult to give a u n i vocal evaluation. Naive art is interesting, and this is one of its m a i n good points as far as today s evaluations are concerned. The present interest shown i n naive art goes hand i n hand w i t h the vogue for daubery and the art of the bazaar, w h i c h is an expression of the modern tendency towarda equality of a l l kinds of artistic phenomena and forms of artistic activity. This situation largely accounts for the quick rise to po­ pularity of the naive artists at present. K s a w e r y P i w o c k i — A F E W WORDS A B O U T THE A R T OF M O D E R N P R I M I T I V E S Should the w o r k s of naive artists be put systemati­ cally i n ethnographic collections? Deliberating on this problem, the author begins w i t h a definition of ethno­ graphy, attempting to establish the subjects of ethno­ graphic research. Ethnography is the study of the c u l ­ ture of strata that, w i t h i n the f r a m e w o r k of the na­ tional culture, create phenomena other t h a n the official version of that culture. Thus we reach the conclusion that ethnographic museums should collect and keep records of the art of the m o d e r n primitives. The author raises the problem of w h a t makes folk art different from the w o r k s of the naive artists. Folk art is based on traditions, uses t r a d i t i o n a l patterns and technical knowledge. The naive artist seeks ways of conveying his ideas i n an i n d i v i d u a l w a y , he tries to liberate h i m ­ self from inner tensions, creating his o w n w a y of looking at the w o r l d . These differences between folk art and the w o r k of naive artists give rise to doubts as to the purposefulness of collecting the art of ,.others". M o d e r n folk art is becoming m u c h more closely related to the w o r k of the naive artists as regards subject and form, so the fact of i n c l u d i n g the art of "others" i n ethno­ graphic collections should not be questioned. O t o B i h a l j i - M e r i n — T H E W O R L D OF T H E NAIVE The text is based on the book "The Naive A r t i s t s of Yugoslavia" and the i n t r o d u c t i o n to the catalogue of the F i r s t Triennale of Naive A r t i s t s i n Bratislava. I t contains a r e v i e w of the w o r k s of naive artists a l l over the w o r l d . The author discusses the reasons for the g r o w t h of interest i n naive art. The attraction of p r i m i t i v i s m was a f o r m of reaction to modern civiliza­ tion, the d y i n g folk a r t o f many countries has turned into naive art. The author defines the bounderies of naive art, w i s h i n g to distinguish i t f r o m the art of children and the m e n t a l l y defective. He tries to define its place i n modern art. B i h a l i j - M e r i n begins w i t h the w o r k s of H e n r i Rousseau and analyses the works of French naive artists. The poetic flowers painted by Seraphine Louis, the urban landscapes of Louis V i v i n , the porters and wrestlers of Bombois, the mythological scenes'painted by Bauchant are representative of the French naive school. A p a r t from them, the author gives pen portraits of several other naive painters of the French school. As early as the 18th century there were represen­ tatives of naive art i n the United States. The first of them was E d w a r d Hicks, who painted allegorical scenes w i t h animals. Joseph Pickett, Horace P i p p i n , John Kane, M o r r i s Hirshfield are the A m e r i c a n naive artists. I n the United States naive paintings developed out of folk art, i n B r i t a i n they developed alongside academic art and were usually the w o r k s of laymen. The author also writes about D u t c h and German naive art. The most outstand­ ing representatives i n those countries are: Josephine Hermans, K a r l Kazimierczak and doctor Paps. Naive art i n Switzerland, as i n the United States, developed from folk art and was based on original folklore t r a d i ­ tions. Naive art i n Yugoslavia is w e l l k n o w n and has many representatives. I v a n G e n e r a l i ć founded the H l e bine school, one of the outstanding personalities of w h i c h was M i r k o V i r i u s . Kovacice and Uzdin are two other Yugoslav centres of naive art. The Kovacice centre bases its w o r k on Slav folklore and i n Uzdin, most of the artists are women. Eugen Buktenica, M a t i j a Skurjeni and I v a n Rabuzin are also outstanding perso­ nalities among the naive artists of Yugoslavia. Czechoslovak naive artists also take their inspiration from folk art. Naive paintings have become popular, but sculpture has only aroused the interest of a few. The A f r o - A m e ­ rican sculptures of Georges L i a u t a u d are partly inspired by Christian symbolism. The sculptures of Bogoslav Z i v k o v i c resemble A f r i c a n totem posts and sculptures. The author concludes his deliberations w i t h this review of naive sculpture, stressing the great importance of the First Triennale of Naive A r t i s t s i n Bratislava. Georges Schmits — ON NAÍVE PAINTING This is the text of a statement made at a symposium held on the occasion of the First Triennale of Naive A r t i s t s i n Bratislava. The author deals w i t h the question of classifying naive art and the criteria by w h i c h one can decide whose w o r k s should be placed i n this cate­ gory and asks w h y paintings resembling those of V i v i n or Bombois are classified as naive. The author says that u n i n t e n t i o n a l incompetence is one of the charac­ teristic features of naive art. Errors i n the drawing and perspective, lack of likeness between the model and the picture are features of incompetence*. The author next deals successively w i t h these features i n greater detail. Perspective is ignored by the naive artist, he does not convey the w o r l d as i t is, but his o w n vision of i t . A n d i t is not only faults i n perspective that point to naive painting, but also the fact that these paintings do not resemble reality. Deformations, the exaggeration of forms, often to fantastic dimensions are u n i n t e n t i o n a l effects achieved by the naive artist. I n connection w i t h this, one cannot be a naive artist deliberately. M a n y naive artists make a detailed analysis of their w o r l d . The steam engines painted by Demonchy are v e r y painstakingly done down to the last detail. The details he paints express his p i c t u r e of the w o r l d . As regards choice of colour, w e do not find incompe­ tence among the naive painters. The rules of colour harmony are kept. I n conclusion the author says that naive p a i n t i n g is getting more popular. The reason for this is that the naive painters express their vision w i t h the aid of nature, w h i l e w i t h professional artists i t is a starting p o i n t for deformation. 101 �Aleksander Jackowski OF N A I V E A N D F O L K A R T — THE BORDERLINE The author discusses the subject on the basis of Polish material. He is interested i n the origins of naive and folk art and makes a tentative definition of both notions. The scope of the notion of folk art and culture varies according to the approach of the researcher. The researcher on folk art is interested i n genetically r u r a l works of art w i t h period features. Works of art w i t h i n d i v i d u a l features are on the borderline of naive art. The author seeks the precursors of naive art i n 19th century folk art (sculptures, paintings, graphic art). Elements of the "naive" w a y of seeing things are evident i n the w o r k of tile-makers (fig. 44 and 45). The folk style is seen i n tiles i n the ornamental elements and decorations; scenes w i t h figures are painted i n the "naive" style. Certain elements of p r i m i t i v i s m are e v i ­ dent i n religious guild paintings, p a r t i c u l a r l y i n votive pictures. The author shares the opinion of R. Wildhaber that it is also the function, not only the aesthetic values, that are decisive i n classifying a w o r k as folk art. A n example of this are the paintings of Czajka (fig. 1). Although i n style they are l i n k e d w i t h folk paintings they are not functionally l i n k e d w i t h the folk m i l i e u . I n the period of the decline of the t r a d i t i o n a l folk art, there are many examples of creative w o r k s on the borderline of folk and naive art. Naive art began to flourish i n the period of the disintegration of folk culture. Folk art does not, i n this case, f u l f i l an i n t e ­ grating function i n the r u r a l community, i t is purchased by different customers w i t h different tastes. V e r y t a ­ lented artists have a chance of expressing themselves i n their own i n d i v i d u a l way. M a n y painters from the folk m i l i e u become amateurs s u b m i t t i n g to the influence of official art. Some of them r e m a i n f a i t h f u l to the folk traditions. The author analyses the w o r k of Zofia B a r a ń s k a - D z i e c i o l o w s k a (fig. 5), Franciszek Janeczko (fig. 11, 12, 13), Dorota L a m p a r t (fig. 8, 9, 10), Helena R o j Kozlowska (fig. 14, 15), N i k i f o r (fig. 18, 19) as artists linked w i t h folk traditions. He sees these links not only i n the stylistic inspiration but also i n the k i n d of i m a ­ gination and w a y of t h i n k i n g . The author states that almost a l l contemporary Polish folk sculpture is on the borderline of naive art. A r t i s t s from the urban m i l i e u also get inspiration f r o m folk art. The naivete of the sculptures is manifest i n the way of interpreting the subject, i n the m e n t a l approach of the artist towards the w o r l d (Wawro — f i g . 33, Kudla — fig. 30). I n the sculptures of L a m ę c k i , the form is almost uniform, but he treats different subjects i n different ways. A n o t h e r i n d i v i d u a l artist is Zagajewski (fig. 40, 41), but he also bases his w o r k s on the t r a d i ­ tions of folk ceramic sculptures. The sculptures are a domain of Polish naive art w h i c h stand out at i n ­ ternational exhibitions. This is due to the traditions of folk sculpture w h i c h are s t i l l very m u c h alive here. I n conclusion, the author emphasizes that the decline of folk a r t is unavoidable, its place being taken by amateur or naive art, and that artists whose w o r k is on the borderline of folk and naive art w i l l not base themselves on the patterns of folk art. A n n a K u n c z y n s k a - I r a c k a — ILLUSTRATIONS TO T H E C H R O N I C L E S OF F A T H E R P O K O R S K I The authoress writes about the illustrations i n v o ­ lume I I of the chronicles of the C z ę s t o c h o w a monastery w r i t t e n i n the thirties of the 18th century. The author of the chronicles and of the illustrations to them was Father Innocent Pokorski, p r i o r of the Pauline Fathers of C z ę s t o c h o w a i n t h e years 1710—1718. The p r i o r spent the last years of his life (he died i n 1734) i n w r i t i n g an account of the events and religious ceremonies that had taken place i n the C z ę s t o c h o w a monastery. The chronicles contain 19 illustrations supplementing the w r i t t e n description and i n most cases they are next to the text i n question. They are d r a w n i n b r o w n i n k and are coloured w i t h l i g h t tints. Most of them show the foundations of the Pauline Fathers i n Poland, others depict ceremonies and events t a k i n g place at C z ę s t o ­ chowa, for instance, the consecration of one of the bis­ hops, Prince Frederick t a k i n g H o l y Communion. The illustrations are an artistic document to the text of the chronicles. The authoress says that i n the l i g h t of the historical m a t e r i a l already studied Father Pokorski's illustrations are of an i n d i v i d u a l character and do not follow any of the k n o w n iconographic patterns. The illustrations are undoubtedly an example of 18th cen­ t u r y p r i m i t i v e art. A l e k s a n d e r J a c k o w s k i — AFTER T H E FIRST T R I E N N A L E OF N A I V E A R T I N B R A T I S L A V A The author was the commissioner of the Polish section at the e x h i b i t i o n of naive art from a l l over the w o r l d . The e x h i b i t i o n was a confrontation of various approaches and schools. The author introduces the reader to the problems of the genesis of naive art. The first exhibition of the w o r l d of naive artists was arrang­ ed according to a definite conception, presenting certain categories of "naivete". The Bratislava e x h i b i t i o n did not draw any exact line to m a r k the boundaries of the notion of naivete. Various approaches were represented: amateurs; folk art, i m i t a t i o n of modern art. The author, who was asked to sit on the j u r y , stresses how difficult it was for the members of the j u r y to select the works to be displayed at the exhibition. The Triennale presented some v e r y interesting sec­ tions, namely, the French, Belgian, Yugoslav ones, and some of the w o r k s exhibited by German and Czech artists. The Polish section displayed a v e r y diversified collection of works. The most interest was aroused by sculptures on the borderline of folk and naive art. The H u n g a r i a n sculptures were also interesting, being a vera­ near approach to folk art. A t the symposium organized on the occasion of the exhibition, papers were read. I n the discussion, efforts were made to esatblish the boundaries of the notion of "naive a r t " and to define the criteria by w h i c h it could be recognized. Jerzy D a r o w s k i — HERÓDEK The author — one of the staff of the Museum in Zakopane, gives a pen p o r t r a i t of this p r i m i t i v e folk sculptor. H e r ó d e k , this is the nickname of the artist, lives i n L i p n i c a W i e l k a i n N o w y T a r g district. He is a cripple and w o r k s as a f a r m labourer and shepherd. The T a t r a Museum i n Zakopane and the Museum at Rabka took an interest i n his w o r k and H e r ó d e k became the vogue after the art exhibitions i n 1966 at which his w o r k s were shown. He w o r k s w i t h large spruce logs, the contours of the figures being p r i m i t i v e l y h e w n and sculpted. The figures are t a l l (about one metre) and are mostly figures of Christ, saints and angels (fig. 1). I n the round log, only the face, sometimes the head covering, are sculpted. They are painted w i t h o i l paints and each of the holy figures has his attributes d r a w n or engraved upon it. According to the author, the sculptures of Heródek are a far cry from folk art and are the creation of primitive imagination. H e r ó d e k ' s w o r k s are on the borderline of folk art and naive art. M i c h a i ł Ł a d u r (Moscow) — T H E H A P P Y WORLD OF M A R I A P R I M A C H E N K O The editor-in-chief of the periodical Diekoratiwnoye Iskusstvo publishes an article about a naive painter from the U k r a i n e . L i k e m a n y naive aritsts in Poland, M a r i a Primachenko emerged from the folk milieu. The w o r k s of the artist go beyond the bounds of tradi­ tional folk art, h a v i n g elements of personal expression. The author emphasizes her s k i l l i n choosing colours, w h i c h are intense but not gaudy, a feature so charac­ teristic of folk art. The subjects of her pictures and her w a y of i n t e r p r e t i n g t h e m place M a r i a Primachenko on the borderline of folk and naive art. Fantastic birds among flowers (fig. 2, 3) and f a i r y - t a l e animals (fig. 5) are the subjects painted by M . Primachenko. It is thought that the source of her inspiration are folk tales and legends. The artist is the holder of the Shevchenko Prize. The author also deals w i t h the problem of care for folk art and the possibilities of its development in the Soviet U n i o n . �П О Л Ь С К О Е КВАРТАЛЬНЫЙ № 1—2 ЖУРНАЛ Н А Р О Д Н О Е ИЗДАВАЕМЫЙ ИНСТИТУТОМ ИСКУССТВА И С К У С С Т В О ПОЛЬСКОЙ АКАДЕМИИ НАУК ГОД И З Д А Н И Я X X I I 1963 РЕЗЮМЕ Я д в и г а Я р н у ш к е в и ч — МОДА И Л И К О Н Ъ Ю Н К ­ ТУРА Искусство н а и в н ы х в ы з ы в а е т в с е б о л ь ш и й интерес, что я в л я е т с я н е о с п о р и м ы м ф а к т о м . Р а с т е т опрос на этот в и д творчества и п о п у т н о р а с т у т р я д ы его т в о р ­ цов. Автора и н т е р е с у е т п р и ч и н а столь б ы с т р о й и успешной к а р ь е р ы , н а и в н ы х : н а д о л и это п о н и м а т ь к а к снобизм, к а к моду, и л и ж е с у щ е с т в у ю т с о в е р ш е н ­ но р е а л ь н ы е у с л о в и я , с п о с о б с т в у ю щ и е р а з в и т и ю этого вида творчества. Оно в ы з ы в а е т и н т е р е с не т о л ь к о в и н т е л л е к т у а л ь н ы х к р у г а х ; его п о п у л я р н о с т ь я в л я е т ­ ся чуть л и н е всоебщей. „ О т к р ы т и е " наивного -и с к у с ­ ства в н а ч а л е X X в е к а н е р а с с м а т р и в а е т с я у ж е в н а ­ стоящее в р е м я к а к мода, а к а к и с т о р и ч е с к о е я в л е н и е , свидетельствующее о р е а к ц и и х у д о ж н и к о в на н а т у ­ рализм и а к а д е м и з м , д о м и н и р о в а в ш и й в и с к у с с т в е того периода. Это в я з а л о с ь с п о и с к а м и п у т и к новому искусству. Т е п е р ь , д а в а я о ц е н к у н а и в н о м у т в о р ч е с т в у , мы п р и м е н я е м и н ы е , не т о л ь к о х у д о ж е с т в е н н ы е , к р и ­ терии, п о с к о л ь к у нас и н т е р е с у ю т т а к ж е его и н д и в и ­ дуальные черты. Об у с п е х е о т д е л ь н ы х х у д о ж н и к о в р е ш а ю т н ы н е критерии, в ы х о д я щ и е з а п р е д е л ы т р а д и ц и о н н о г о в к у с а и отнюдь не о д н о з н а ч н ы е . О д н и м и з г л а в н ы х д о - . стоинств н а и в н о г о т в о р ч е с т в а я в л я е т с я в о з б у ж д а е м ы й им интерес. В н а с т о я щ е е в р е м я и н т е р е с к н а и в н о м у творчеству п е р е к л и к а е т с я с модой н а „ к и ч и " и я р м а ­ рочное и с к у с с т в о . Это в свою о ч е р е д ь с в и д е т е л ь с т в у е т о современных тенденциях предоставить равные права различным явлениям в искусстве, р а з л и ч н ы м формам х у д о ж е с т в е н н о й д е я т е л ь н о с т и . И этим м н о г о е - о б ъ я с н я ­ ется, если г о в о р и т ь об у с п е ш н о й к а р ь е р е н а и в н ы х в наше время. К с а в е р ы П ив о ц к и — Н Е С К О Л Ь К О СЛОВ О СО­ ВРЕМЕННОМ ИСКУССТВЕ ПРИМИТИВОВ С л е д у е т л и и с к у с с т в о н а и в н ы х с и с т е м а т и ч е с к и со­ бирать в э т н о г р а ф и ч е с к и х к о л л е к ц и я х ? Затрагивая эту проблему, а в т о р о с т а н а в л и в а е т с я н а д о п р е д е л е н и е м этнографии и пытается установить, что является пред­ метом этнограсрических и с с л е д о в а н и й . П р е д м е т о м э т и х и с с л е д о в а н и й д о л ж н а б ы т ь к у л ь т у р а групп, к о т о р ы е в рамках национальной к у л ь т у р ы создают иные я в л е ­ ния, чем о ф и ц и а л ь н ы е ф о р м ы этой к у л ь т у р ы . Отсюда следует, что п р о и з в е д е н и я современного и с к у с с т в а примитивов д о л ж н ы собирать и описывать этногра­ ф и ч е с к и е музеи. А в т о р п ы т а е т с я в ы я с н и т ь вопрос чем о т л и ч а е т с я народное и с к у с с т в о от наивного. Н а р о д н о е искусство о п и р а е т с я на т р а д и ц и ю , и с п о л ь з у е т т р а д и ц и о н н ы е ш а б ­ лоны и технику. Н а и в н ы й х у д о ж н и к стремится найти индивидуальную форму высказывания, стремится п р е о д о л е т ь в н у т р е н н ю ю с к о в а н н о с т ь , в ы р а б о т а т ь свой л и ч н ы й в з г л я д на о к р у ж а ю щ и й м и р . Э т и р а з л и ч и я между народным и наивным творчеством в ы з ы в а л и сомнение ц е л е с о о б р а з н о л и с о б и р а т ь произведения и с к у с с т в а „ д р у г и х " . По ф о р м е и с о д е р ж а н и ю с о в р е ­ менное н а р о д н о е и с к у с с т в о все более п р и б л и ж а е т с я к искусству „ н а и в н ы х " и собирание в этнографичес­ к и х к о л л е к ц и я х „других" не подлежит сомнению. O t o B i h a l j i - M e r i n — МИР НАИВНЫХ В основу т е к с т а в з я т а к н и г а „ Н а и в н ы е в Ю г о с л а в и и " и вступление к каталогу I Триеннале наивных в Б р а ­ т и с л а в е . Это обзор в с е м и р н о г о т в о р ч е с т в а н а и в н ы х . Автор рассматривает предпосылки, в ы з в а в ш и е рас­ тущий интерес к наивному искусству. Влечение к при­ м и т и в и з м у — это своего р о д а р е а к ц и я на с о в р е м е н ­ н у ю ц и в и л и з а ц и ю ; о т м и р а ю щ е е во м н о г и х с т р а н а х н а ­ родное и с к у с с т в о п е р е р о д и л о с ь в н а и в н о е т в о р ч е с т в о . Автор намечает границы наивного искусства, пытаясь точно о т д е л и т ь его от т в о р ч е с т в а д е т е й и д у ш е в н о б о л ь н ы х . О н с т а р а е т с я у с т а н о в и т ь его место н а ф о н е современного и с к у с с т в а . О п и р а я с ь на т в о р ч е с т в о Henri Rousseau, B i h a l j i M e r i n а н а л и з и р у е т т в о р ч е с т в о ф р а н ­ цузских наивных. Поэтические цветы кисти Seraphine Louis, г о р о д с к и е п е й з а ж и Louis V i v i n , г р у з ч и к и и б о р ­ ц ы Бомбу a (Bombois), м и ф о л о г и ч е с к и е с ц е н ы А. В о и chant п р е д с т а в л я ю т ф р а н ц у з с к у ю ш к о л у н а и в н ы х . К р о м е н и х а в т о р дает п о р т р е т ы е щ е н е с к о л ь к и х н а и в ­ ных художников французской школы. У ж е в X V I I I в. в США существовали представи­ тели наивного искусства. Первым из них был Edward Hicks, р и с о в а в ш и й а л л е г о р и ч е с к и е с ц е н ы с ж и в о т ­ н ы м и . Joseph Pickett, Horace P i p p i n , John Kane, Morris Hirshfield это а м е р и к а н с к и е н а и в н ы е . В С Ш А н а и в ­ н а я ж и в о п и с ь в ы р о с л а н а основе народного т в о р ­ чества, в А н г л и и она с о п у т с т в о в а л а а к а д е м и ч е с к о м у искусству и отличалась светским характером. Автор описывает т а к ж е наивных художников Г о л л а н д и и и Германии, где с а м ы м и в ы д а ю щ и м и с я б ы л и Josephine Hermans, K a r l Kazimierczak и доктор Paps. I ii В Ш в е й ц а р и и , точно т а к ж е к а к в США, наивное искусство р а з в и в а л о с ь на о с н о в е народного творчества, опираясь на оригинальные традиции фольклора. Наив­ н о е и с к у с с т в о и з в е с т н о т а к ж е в Ю г о с л а в и и , где оно имеет м н о г и х и с п о л н и т е л е й . I v a n Generalic создал ш к о л у в Hlebine, где я р к о в ы д е л я л с я M i r k o Virius. Kovacice и Uzdin — в о т е щ е д в а ц е н т р а наивного искусства в Югославии. Центр в Kovacice п р о д о л ж а е т традиции словенского фольклора, в Uzdin г л а в н ы м образом р и с у ю т ж е н щ и н ы . Eugen Buktenica, Matija S k u r j e n i и I v a n Rabuzin в с е о н и в и д н е й ш и е п р е д с т а ­ вители наивных художников Югославии. В Чехословакии н а и в н ы е художники т а к ж е свя­ з а н ы с н а р о д н ы м творчеством. Н а и в н а я ж и в о п и с ь п р и о б р е л а п о п у л я р н о с т ь , в то в р е м я к а к с к у л ь п т у р а в ы з ы в а е т интерес л и ш ь у н е ­ многих. А ф р и к а н с к о - а м а р и к а н с к и е с к у л ь п т у р ы Georges L i a u t a u d тесно с в я з а н ы с х р и с т и а н с к о й символикой. С к у л ь п т у р ы Bogosava Zivkovica н а п о м и н а ю т тотеми­ стические столбы и а ф р и к а н с к и е скульптуры. В за­ к л ю ч е н и е а в т о р д е л а е т обзор екул:ь-;птурного искусства, подчеркивая важное значение I Триеннале наивных в Братиславе. 1 1 Ж о р ж Ш л и т е — О ЖИВОПИСИ НАИВНЫХ В ы с к а з ы в а н и е на симпозиуме по случаю I Триен­ нале н а и в н ы х в Братиславе. Автор занимается класси­ ф и к а ц и е й н а и в н о г о т в о р ч е с т в а , с т а р а я с ь установить к а к о г о р о д а искусство с л е д у е т к нему п р и ч и с л и т ь и п о ч е м у ж и в о п и с ь , н а п о м и н а ю щ у ю V i v i n и л и Bombois п р и ч и с л я ю т к н а и в н о й . А в т о р у т в е р ж д а е т , что н е п р е д ­ н а м е р е н н о е н е у м е н и е — это одно 'из о с н о в н ы х свойств наивного искусства. О ш и б к и в р и с у н к е и в переспективе, отсутствие с х о д с т в а м е ж д у м о д е л ь ю и картиной я в л я ю т с я именно п р и з н а к а м и н е у м е н и я . А в т о р пооче­ р е д н о р а с с м а т р и в а е т эти свойства. Н а и в н ы м ч у ж д а п е р с п е к т и в а . О н и н е передают, они п о своему рисуют образ м и р а . В п р о ч е м , н е т о л ь к о о ш и б к и в перспективе являются отличительной чертой наивной живописи; о ней говорит т а к ж е несходность м е ж д у действитель­ ностью и т в о р ч е с т в о м н а и в н ы х . И с к а ж е н и я , гипер­ болизация форм, принимающая иной раз фантасти­ ч е с к и е р а з м е р ы , т а к о в ы н е п р е д н а м е р е н н ы е приемы, к к о т о р ы м п р и б е г а ю т н а и в н ы е . В в и д у этого нет речи о программной наивности. Многие н а и в н ы е д а ю т п о д р о б н ы й а н а л и з мира. Demonchy р и с у е т свои п а р о в о з ы о ч е н ь детально, т щ а ­ т е л ь н о о т д е л ы в а я к а ж д у ю м е л о ч ь . Сумма э т и х д е ­ т а л е й в ы р а ж а е т его м и р о в о с п р и я т и е . Н е у м е н и е не про­ я в л я е т с я у н а и в н ы х в р а с ц в е т к е . Они не нарушают гармонию к о л о р и с т и к и , В з а в е р ш е н и е автор отмечает, что н а и в н а я ж и в о п и с ь п р и о б р е т а е т б о л ь ш у ю п о п у л я р ­ ность. Это о б ъ я с н я е т с я , тем, ч т о н а и в н ы й х у д о ж н и к в ы с к а з ы в а е т с я более непосредственно, в то время к а к п р о ф е с с и о н а л ь н ы е х у д о ж н и к и п р и б е г а ю т к искусствен­ ным приемам, ведущим к искажениям. А л е к с а н д р Я ц к о в с к и — Г Р А Н И Ц Ы НАИВНОГО И НАРОДНОГО ИСКУССТВА А в т о р р а с с м а т р и в а е т этот вопрос, основываясь на п о л ь с к о м м а т е р и а л е . Его интересуют с в я з ь между 203 �н а и в н ы м и н а р о д н ы м искусством и он п ы т а е т с я о п р е ­ д е л и т ь -оба эти п о н я т и я . О х в а т п о н я т и я народного искусства и к у л ь т у р ы з а в и с и т от того, к а к подходит к этому вопросу и с с л е д о в а т е л ь . И с с л е д о в а т е л я н а р о д ­ ного изобразительного и с к у с с т в а и н т е р е с у е т т в о р ­ чество, генетически с в я з а н н о е с ч е р т а м и сельского стиля. Творчество с и н д и в и д у а л ь н ы м и особенностями н а х о д и т с я н а грани наивного искусства. А в т о р и щ е т п р е д ш е с т в е н н и к о в наивного искусства в н а р о д н о м и з о ­ бразительном искусстве X I X в. (скульптура, ж и в о ­ пись, г р а ф и к а ) . Э л е м е н т ы „наивного в и д е н и я " в ы с т у ­ п а ю т п р и х у д о ж е с т в е н н о й в ы д е л к е и з р а з ц о в ( и л л . 44, 45). Н а р о д н ы й с т и л ь и з р а з ц о в н а х о д и т свое в ы р а ж е н и е в декоративных элементах, орнаментах, ф и г у р н ы е сцены представлены „наивно". Некоторые элементы примитивизма выступают в цеховой религиозной ж и ­ вописи, п р и ч е м это особенно з а м е т н о в д а р с т в е н н ы х образках. Автор разделяет взгляд Р. Вильдхабера, что о п р и ­ н а д л е ж н о с т и данного п р о и з в е д е н и я к народному и с к у с ­ с т в у р е ш а ю т н е т о л ь к о его х у д о ж е с т в е н н а я ценность, а т а к ж е его ф у н к ц и я . П р и м е р о м м о ж е т с л у ж и т ь ж и ­ вопись Ч а й к и (илл. 1). В стилевом о т н о ш е н и и оно с в я з а н о с народной ж и в о п и с ь ю , н о его ф у н к ц и я не имеет ничего о б щ е ю с н а р о д н о й средой. В п е р и о д у п а д к а .традиционной н а р о д н о й к у л ь т у р ы п о я в л я е т с я все б о л ь ш е п р о и з в е д е н и й на г р а н и народного и н а и в ­ ного искусства. Этот вид т в о р ч е с т в а р а с ц в е л в п е р и о д у п а д к а народной к у л ь т у р ы . Н а р о д н о е и с к у с с т в о не исполняет тогда роли, о б ъ е д и н я ю щ е й с е л ь с к у ю об­ щ е с т в е н н о с т ь : у нового п о т р е б и т е л я н о в ы е в к у с ы . Л и ш ь у более о д а р е н н ы х х у д о ж н и к о в м о ж н о о ж и д а т ь и н ­ д и в и д у а л ь н о г о творческого п о ч е р к а . Многие ж и в о ­ п и с ц ы из н а р о д н о й с р е д ы с т а н о в я т с я л ю б и т е л я м и , п о д ­ ч и н я я с ь в л и я н и ю о ф и ц и а л ь н о г о искусства. Н е к о т о р ы е м а с т е р а п о - п р е ж н е м у не и з м е н я ю т н а р о д н ы м т р а ­ дициям. Автор анализирует творчество З о ф и и БараньскойД з е н ц и о л о в с к о й (илл. 5), Ф р а н ц и ш к а Я н е ч к и (илл. 11, 12, 13), Д о р о т ы Ламшарт (илл. 8, 9, 10), Е л е н ы Р о й К о з л о в с к о й (илл. 14, 15), Н и к и ф о р а (илл. 18, 19) к а к х у д о ж н и к о в , с в я з а н н ы х с народной т р а д и ц и е й . Эту с в я з ь он з а м е ч а е т н е т о л ь к о в с т и л е в о й и н с п и р а ц и и , но и в образе м ы ш л е н и я и в в о о б р а ж е н и и х у д о ж н и к а . А в т о р у т в е р ж д а е т , что ч у т ь л и н е в с я современная польская народная скульптура находится на грани наивного и с к у с с т в а В л и я н и ю народного д у х а п о д д а ю т ­ ся т а к ж е х у д о ж н и к и и з городской среды. Н а и в н о с я ъ скульптурных произведений проявляется в трактовке тематики, в м и р о в о з з р е н и и х у д о ж н и к а (Вавро •— илл. 33, К у д л а — и л л . 30). С к у л ь п т у р ы Л я м е н ц к о г о (илл. 29) о т л и ч а ю т с я почти о д и н а к о в о й ф о р м о й , но трактовка тематики различна. К иному явлению сле­ д у е т отнести т в о р ч е с т в о З а г а е в е к о т о ( и л л . 40, 41), н о и он имеет н е к о т о р ы е о б щ и е ч е р т ы с народной и я р м а р ч н о й с к у л ь п т у р о й . С к у л ь т у р а •—• область п о л ь с к о г о наивного искусства, к о т о р а я в ы д е л я е т с я на м е ж д у ­ н а р о д н ы х в ы с т а в к а х . Это о б ъ я с н я е т с я тем, ч т о т р а ­ д и ц и я н а р о д н о й с к у л ь п т у р ы все е щ е ж и в а . В заключение автор подчеркивает, что отмирание народного искусства н е и з б е ж н о ; его место з а й м е т л ю ­ б и т е л ь с к о е и л и н а и в н о е искусство. И тогда х у д о ж н и к и с н а и в н о - т в о р ч е с к и м н а п р а в л е н и е м н е будут о п и р а т ь ­ с я на о б р а з ц ы народного искусства. АннаКунчиньска-Ирацка— К ^ Х Р О Н И К Е ОТЦА ПОКОРСКОГО ИЛЛЮСТРАЦИИ Автор рассматривает иллюстрации, содержащиеся во втором томе х р о н и к и Ясногурского М о н а с т ы р я (в Ченстохове) с т р и д ц а т ы х годов X V I I I в . Автором х р о ­ н и к и и ее и л л ю с т р а ц и й б ы л отец И н н о ц е н т ы ( И н н о ­ кентий) П о к о р с к и , п р и о р я с н о г у р с к и х п а у л и н о в в 1710—1718 гг. П о с л е д н и е г о д ы ж и з н и (ум. в 1734 г.). П о к о р с к и п о с в я т и л описанию с о б ы т и й и р е л и г и о з н ы х п р а з д н е н с т в в Ясногуреком м о н а с т ы р е . Х р о н и к а со­ д е р ж и т 19 и л л ю с т р а ц и й , д о п о л н я ю щ и х з а п и с и . И л л ю ­ с т р а ц и и в ы п о л н е н ы пером, к о р и ч н е в ы м и ч е р н и л а м и и, к а к п р а в и л о , н а х о д я т с я р я д о м с текстом. Г р а в ю р ы подкрашены светлыми разведенными красками. Б о л ь ­ ш и н с т в о и з н и х и з о б р а ж а е т у ч р е ж д е н и я п а у л и н о в на т е р р и т о р и и П о л ь ш и , на н е к о т о р ы х п р е д с т а в л е н ы т о р ­ ж е с т в а и события, п р о и с х о д я щ и е в м о н а с т ы р е , к а к н а п р и м е р п о с в я щ е н и е в с а н епископа, п р и ч а с т и е к н я з я Фридерика. Рисунки являются художественным до­ кументом, и л л ю с т р и р у ю щ и м т е к с т х р о н и к и . А в т о р у т в е р ж д а е т , что в с в е т е и с с л е д о в а н н ы х исто­ р и ч е с к и х м а т е р и а л о в и л л ю с т р а ц и и П о к о р с к о г о носят ч е р т ы и н д и в и д у а л ь н о г о т в о р ч е с т в а и н е напоминают н и одного и з и з в е с т н ы х и к о н о г р а ф и ч е с к и х образцов. Г р а в ю р ы безусловно я в л я ю т с я п р и м е р о м п р и м и т и в ­ ного т в о р ч е с т в а X V I I I в . А л е к с а н д р Я ц к о в ск и — ПОСЛЕ I ТРИЕННАЛЕ ИСКУССТВА В БРАТИСЛАВЕ Автор статьи б ы л назначен уполномоченным поль­ ского о т д е л е н и я в ы с т а в к и всемирного наивного и с к у с ­ ства. В ы с т а в к а я в и л а с ь смотром р а з л и ч н ы х н а п р а в ­ л е н и й и ш к о л . А в т о р з н а к о м и т ч и т а т е л я с генезисом наивного и с к у с с т в а . П е р в ы е в ы с т а в к и н а и в н ы х имели известную концепцию, представляли известные кате­ гории ,наивности". Б р а т и е л а в с к а я в ы с т а в к а н е у т о ч ­ н я л а о т ч е т л и в о г р а н и ц п о н я т и я наивности. Т а м д е ­ м о н с т р и р о в а л и с ь л ю б и т е л и , н а р о д н о е творчество, под­ р а ж а н и е с о в р е м е н н о м у искусству. Автор, у ч а с т в о в а в ­ ш и й в ж ю р и , у к а з ь г в а е т на трудности, с которыми с т о л к н у л и с ь ч л е н ы ж ю р и , п о д б и р а я р а б о т ы на в ы ­ ставку. В ы з ы в а л и интерес на триеннале" о т д е л е н и я : ф р а н ­ цузское, б е л ь г и й с к о е , ю г о с л а в с к о е , н е к о т о р ы е р а б о т ы н е м е ц к и х и ч е ш с к и х х у д о ж н и к о в . П о л ь с к о е отделение б ы л о очень р а з н о р о д н ы м . Особый интерес в ы з ы в а л а с к у л ь п т у р а , где э л е м е н т ы народного и с к у с с т в а о п р е ­ д е л е н н о г р а н и ч а т с Наивным. О б р а щ а л а т а к ж е в н и ­ м а н и е в е н г е р с к а я с к у л ь п т у р а , тесно с в я з а н н а я с н а ­ р о д н ы м творчеством. По с л у ч а ю в ы с т а в к и с о с т о я л с я симпозиум, на кото­ ром были зачитаны д о к л а д ы и проведена дискуссия; участники дискуссии пытались дать точное определе­ ние понятию „наивное искусство" и установить кри­ терии, на о с н о в а н и и к о т о р ы х м о ж н о б ы л о б ы отли­ ч а т ь этот в и д т в о р ч е с т в а . Ежи Д а р о в ск и — ГЕРОДЕК А в т о р — р а б о т н и к М у з е я в местности З а к о п а н е — • знакомит читателя с народным скульптором-прими­ тивистом. Геродек, — т а к о в о п р о з в а н и е с к у л ь п т о р а —, п р о ж и в а е т в Л и п н и ц е В е л ь к о й , р а й о н Н о в ы Тарг. Он к а л е к а , работает б а т р а к о м и п а с т у х о м . Н а его работы о б р а т и л и в н и м а н и е Т а т ж а н с к и й М у з е й в Закопане и М у з е й в Р а б к е . П о с л е с о с т о я в ш и х с я в 1966 г. в ы ­ ставок, н а к о т о р ы х э к с п о н и р о в а л и с ь работа Геродка, он стал п о п у л я р н ы м . В п р и м и т и в н о обтесанных ело­ в ы х к о л о д а х Геродек в ы р е з ы в а е т к о н т у р ы фигур. В ы с о к и е (ок. 1 метра) ф и г у р ы и з о б р а ж а ю т главным образом Х р и с т а , с в я т ы х и а н г е л о в (илл. 1). В круглом обрубке обозначено т о л ь к о лицо, иногда головной убор. Ф и г у р ы р а с к р а ш е н ы м а с л я н ы м и к р а с к а м и , при­ чем к а ж д ы й с в я т о й и з о б р а ж е н со своими атрибута­ м и — н а р и с о в а н н ы м и либо в ы р е з а н н ы м и . П о м н е н и ю а в т о р а с т а т ь и с к у л ь п т у р ы Геродка да­ л е к и о т т р а д и ц и й народного искусства и являются т в о р е н и я м и п р и м и т и в н о г о в о о б р а ж е н и я . У Геродка э л е м е н т ы народного и с к у с с т в а г р а н и ч а т с наивными. Михаил Ладур ПРИМАЧЕНКО — РАДОСТНЫЙ МИР МАРИИ Г л а в н ы й р е д а к т о р ж у р н а л а „ Д е к о р а т и в н о е искус­ с т в о " п е ч а т а е т с т а т ь ю о н а и в н о й у к р а и н с к о й худож­ нице. К а к и многие п р е д с т а в и т е л и наивного творчества в П о л ь ш е , М а р и я П р и м а ч е н к о в ы р о с л а в атмосфере народного искусства. Т в о р ч е с т в о х у д о ж н и ц ы выходит з а п р е д е л ы т р а д и ц и о н н о й н а р о д н о й к у л ь т у р ы и отли­ ч а е т с я с в о е о б р а з н ы м и н д и в и д у л а ь н ы м почерком. Автор отмечает ее у м е н и е п о д б и р а т ь сочные, н о не крикли­ в ы е к р а с к и , ч т о я в л я е т с я столь х а р а к т е р н о й чертой н а р о д н ы х м а с т е р о в . По т е м а т и к е р и с у н к о в и интер­ п р е т а ц и и творчество М а р и и П р и м а ч е н к о находится на г р а н и народного и н а и в н о г о искусства. Ф а н т а с т и ч е с к и е п т и ц ы среди ц в е т о в (илл. 2, 3)и ска­ з о ч н ы е ж и в о т н ы е (илл. 5) — вот тематика, которой у в л е к а е т с я П р и м а ч е н к о . Н а д о д у м а т ь , что источником в д о х н о в е н и я я в л я ю т с я д л я нее н а р о д н ы е сказки и пре­ д а н и я . М а р и я П р и м а ч е н к о — л а у р е а т п р е м и и им. Шев­ ченко. В своей с т а т ь е а в т о р з а т р а г и в а е т т а к ж е вопрос з а б о т ы о народном т в о р ч е с т в е И'^Ьамф&шости его раз­ в и т и я в Советском Союзе. ^ '.А ч I BIBLIOTEKA S �CZASOPISMA INSTYTUTU SZTUKI PAN w y d a w a n e przez: P.P. W Y D A W N I C T W A A R T Y S T Y C Z N E I F I L M O W E B I U L E T Y N H I S T O R I I S Z T U K I , k w a r t a l n i k , ponad 100 str. dużego f o r m a t u , około 100 ilustracji. Cena 24 zł, prenumerata półroczna 48 zł, roczna — 96 zł. P O L S K A S Z T U K A L U D O W A , k w a r t a l n i k , 64 str. dużego formatu, bogaty m a t e r i a ł ilustracyjny. Cena 18 zł, prenumerata p ó ł r o c z n a 36 zł, roczna — 72 zł. P A M I Ę T N I K T E A T R A L N Y , k w a r t a l n i k , ponad 170 str. d r u k u , około 100 ilustracji. Cena 18 zł, prenumerata p ó ł r o c z n a 36 zł, roczna — 72 zł. M U Z Y K A , k w a r t a l n i k , około 130 str. d r u k u , liczne p r z e k ł a d y nutowe. Cena 18 zł, prenumerata p ó ł r o c z n a 36 zł, roczna — 72 zł. Wszystkie czasopisma n a b y w a ć meracie. można regularnie jedynie w prenu­ W A R U N K I PRENUMERATY „POLSKIEJ SZTUKI LUDOWEJ" P r z e d p ł a t y na p r e n u m e r a t ę przyjmowane są w terminie do dnia 10 m i e s i ą c a p o p r z e d z a j ą c e g o okres prenumeraty. P r e n u m e r a t ę na k r a j dla c z y t e l n i k ó w i n d y w i d u a l n y c h p r z y j m u j ą u r z ę d y pocztowe oraz listonosze. Czytelnicy i n d y w i d u a l n i m o g ą d o k o n y w a ć w p ł a t r ó w n i e ż na konto PKO nr 1-6-100020 — Centrala K o l p o r t a ż u Prasy i W y d a w n i c t w „ R u c h " — Warszawa, u l . Wronia 23. Wszystkie instytucje p a ń s t w o w e i społeczne m o g ą z a m a w i a ć prenume­ r a t ę w y ł ą c z n i e za p o ś r e d n i c t w e m O d d z i a ł ó w i Delegatur „Ruch". Cena prenumeraty: p ó ł r o c z n i e zł 36, rocznie zł 72. Cena prenumeraty za g r a n i c ę jest o 40% droższa od ceny podanej w y ż e j . P r z e d p ł a t y na t ę p r e n u m e r a t ę przyjmuje na okresy p ó ł r o c z n e i rocz­ ne P r z e d s i ę b i o r s t w o K o l p o r t a ż u W y d a w n i c t w Zagranicznych „ R u c h " w Warszawie, u l . Wronia 23, za p o ś r e d n i c t w e m P K O Warszawa, konto nr 1-6-100024, tel. 20-46-88. SPRZEDAŻ Egzemplarze n u m e r ó w zdezaktualizowanych m o ż n a n a b y w a ć w Punk­ cie W y s y ł k o w y m Prasy A r c h i w a l n e j „ R u c h " , Warszawa, u l . Nowomiejska nr 15/17 na miejscu, lub na z a m ó w i e n i e za zaliczeniem poczto­ w y m . Konto P K O N r 114-6-700041 V I I O/M Warszawa. A k t u a l n e numery czasopism I n s t y t u t u Sztuki P A N posiada Ośrodek Rozpowszechniania W y d a w n i c t w N a u k o w y c h P A N w P a ł a c u K u l t u r y i N a u k i w Warszawie. Zakłady Graficzne „Tamka". Zakład Nr 2. W-wa. Podchorążych 39. Zara. 402. Pap. iłustr. k l . I I I , 125 g. B I + karton biały k l . I I I , 220 g. B I . Nakład 1650 egz. N-24. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/cbd6aba33d64d0a506a4853f0a0fca1d.pdf 090103a650122cd00c5add908d642247 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4885 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4531 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.1-2: s.97-100 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Autorka opisuje p r z e m y s ł artystyczny z P ó ł w y s p u Indochińskiego reprezentowany przez bogato zdobione wyroby koszykarskie, tkactwo b a w e ł n i a n e w Assam i biżuterię w y r a b i a n ą przez górali z północy. Odrębnie o m ó w i o n e są t u k u l t u r y Madagaskaru i archipelagu indonezyjskiego. Madagaskar jako jedna z wysp na Oceanie I n d y j s k i m z w i ą z a n a jest k u l t u r o w o nie z Afryką, j a k m o ż n a by p r z y p u s z c z a ć , lecz z I n d o ­ nezją; wykazuje r ó w n i e ż pewne analogie z Chinami. Podobieństwo tych k u l t u r widoczne jest w j ę z y k u (na­ zewnictwo i nomenklatura p o k r e w i e ń s t w a ) , a jeszcze bardziej w gospodarce i z w i ą z a n y c h z n i ą n a r z ę d z i a m i rolniczymi. Sztuka Madagaskaru reprezentowana jest przez prymitywne i nieciekawe pod w z g l ę d e m formy slupy kamienne z n a j d u j ą c e się przy w e j ś c i u do wsi. Związane są z n i m i z r ó ż n i c o w a n e wierzenia religijne. Nieco więcej uwagi p o ś w i ę c a s ł u p o m r z e ź b i o n y m w drzewie oraz l o k a l n e m u r z e m i o s ł u artystycznemu, k t ó r e odznacza się m i ę d z y i n n y m i ciekawymi w y r o b a m i b i ż u ­ terii o bardzo starych formach. Archipelag indonezyjski jest silnie z r ó ż n i c o w a n y k u l t u r o w o ze w z g l ę d u na r ó ż ­ norodne zajęcia l u d n o ś c i (myślistwo, rolnictwo) oraz odmienne religie, z n a j d u j ą c e swe odbicie w sztuce (ta­ tuaż, maski, laski magiczne o zdobionych r z e ź b a m i g ł o ­ wicach) i w r z e m i o ś l e artystycznym. Region A r k t y c z n y o p r a c o w a ł a docent Eveline Lot-Falck, pracownica działu arktycznego w M u s é e de 1'Homme. Region ten reprezentuje przede w s z y s t k i m kultura L a p o ń c z y k ó w z bardzo c i e k a w ą s z t u k ą r e l i g i j n ą i rysunkami, w k t ó r y c h znajduje odbicie wiedza i w y ­ obrażenia o świecie. Rozdział zawiera opis w y r o b ó w z kości, masek -zwierzęcych p r z e d s t a w i a j ą c y c h f o k i , r y ­ by itp. Autorka porusza r ó w n i e ż zagadnienie w y k o r z y s t a ­ nia arktycznej sztuki t r a d y c y j n e j dla celów populary­ zacji sztuki ludowej tego regionu. Ameryka Północna. Jej kulturę opracował Nicole Belmont — p r a c o w n i k Z a k ł a d u Antropologii Spo­ K R O zjazdy Dnia 15 grudnia o d b y ł a się w Lublinie o g ó l n o p o l s k a konferencja naukowa poświęcona problemom współczesnego malarstwa ludowego. Referat w p r o w a d z a j ą c y wygłosił prof, dr Roman Reinfuss. D y s k u ­ tanci p r ó b o w a l i ustalić, co n a l e ż y określić mianem w s p ó ł c z e s n e g o m a ­ larstwa ludowego. Czy bazarową twórczość makatek i „ d y w a n ó w " można zaliczyć do kategorii m a l a r ­ stwa? Z okazji konferencji otwarto w salach Muzeum na Z a m k u w y s t a ­ wę w s p ó ł c z e s n e j ludowej twórczości malarskiej. Pokazano k i l k a starych obrazków na szkle oraz ok. 100 r ó ż ­ nego rodzaju makatek i „ d y w a ­ nów" malowanych na p ł ó t n i e , pa­ pierze i płycie p i l ś n i o w e j . Były to m a k a t k i produkowane w w o j . l u ­ belskim lub kupione na targach a p o c h o d z ą c e z innych o ś r o d k ó w . Mapa umieszczona na wystawie p o k a z y w a ł a k i e r u n k i rozchodzenia się makatek z w o j . lubelskiego do różnych o ś r o d k ó w w całej Polsce. * Dnia 21 stycznia odbył się w PDK w Krasnymstawie Zjazd T w ó r ­ Halina Wójcik N za Konferencje, łecznej w College de France i L'Ecole Pratique des Hautes É t u d e s . Rozdział ten zawiera k r ó t k i rys histo­ ryczny i antropologiczny l u d n o ś c i pierwotnie zamiesz­ k u j ą c e j A m e r y k ę . Poprzedza on opis w i e l k i c h k u l t u r M e k s y k u i A m e r y k i Ś r o d k o w e j . W opisie sztuki w s p ó ł ­ czesnych I n d i a n zajmuje się g ł ó w n i e k u l t u r a m i znad p ó ł n o c n o z a c h o d n i e g o brzegu Pacyfiku: A l a s k ą , p ó ł n o c n o z a c h o d n i ą K a l i f o r n i ą łącznie z K o l u m b i ą brytyjską. W y s t ę p u j e t u bogata twórczość plastyczna widoczna w rzeźbie, stroju oraz maskach o b r z ę d o w y c h . Ameryka Południowa opracowana została przez p a n i ą docent Simone Dreyfuss — p r a c o w n i c ę Centre N a t i o n a l de la Recherche Scientifique. W o b r ę b i e k o n t y n e n t u p o ł u d n i o w e g o w y r ó ż n i a k i l k a r e g i o n ó w o od­ miennych k u l t u r a c h , dając ich c h a r a k t e r y s t y k ę . Jako p i e r w s z ą omawia s z t u k ę A m e r y k i R ó w n i k o w e j : b o g a t ą rzeźbę w drewnie, p l a s t y k ę u ż y t k o w ą (ceramika, w y ­ roby koszykarskie) oraz p l a s t y k ę o b r z ę d o w ą (maski ob­ r z ę d o w e , ozdoby z piór). Wiele miejsca p o ś w i ę c a zdo­ bieniu ciała przy pomocy malowania. Zamieszcza r ó w ­ nież k r ó t k ą c h a r a k t e r y s t y k ę plemion Czako zamieszku­ j ą c y c h dorzecze rzek Parany i Paraguay, s t a n o w i ą c y c h do dzisiaj n a t u r a l n y rezerwat i n d i a ń s k i e j k u l t u r y . Przy o m a w i a n i u sztuki regionu A n d ó w autorka zwra­ ca u w a g ę na zdobnictwo w metalu, w y r ó ż n i a j ą c e się b o g a t ą b i ż u t e r i ą ze srebra i złota, oraz c e r a m i k ę . Roz­ dział zamyka o g ó l n y m i r o z w a ż a n i a m i na temat sztuki Indian Ameryki Południowej. Praca jako całość stanowi n i e w ą t p l i w i e bardzo cenny w k ł a d do l i t e r a t u r y p o ś w i ę c o n e j zagadnieniom sztuki p r y m i t y w n e j . W a r t o ś ć jej polega nie tyle na analizie sa­ mej twórczości plastycznej l u d ó w p r y m i t y w n y c h , ile na p o w i ą z a n i u tej twórczości z c a ł o k s z t a ł t e m kultury, a przede w s z y s t k i m z bogatym i skomplikowanym ś w i a ­ tem w i e r z e ń , o b r z ę d ó w i zwyczajów. okres X I 1967 - K A III 1 9 6 8 ców L u d o w y c h . W trakcie obrad powołano Klub Twórców Ludowych P o w i a t u Krasnostawskiego. W cza­ sie dyskusji poruszono szereg za­ gadnień związanych z formami pra­ cy K l u b u . K l u b będzie o r g a n i z o w a ł spotkania autorskie, w y s t a w y i eks­ pozycje przedstawiające dorobek a r t y s t ó w ludowych. Obecny na zjeź­ dzie prezes Międzywojewódzkiego K l u b u Pisarzy L u d o w y c h B r o n i s ł a w Pietrak w swym w y s t ą p i e n i u pod­ k r e ś l i ł p o t r z e b ę kontynuowania t r a ­ d y c j i ludowej. * W dniach od 19 do 21 lutego od­ b y ł a się I I O g ó l n o p o l s k a K o n f e r e n ­ cja Etnograficzna zorganizowana przez I n s t y t u t H i s t o r i i K u l t u r y M a ­ terialnej P A N . W pierwszym dniu obrad w Rzeszowie prof, dr W. D y nowski wygłosił referat w p r o w a ­ dzający na temat b a d a ń mongols k o - b u ł g a r s k i c h . Po referacie uczest­ nicy obu ekspedycji wygłosili spra­ wozdania z b a d a ń na terenie B u ł ­ g a r i i i Mongolii. D r u g i dzień obrad p o ś w i ę c o n y był referatom i spra­ wozdaniom z b a d a ń nad kulturą l u d o w ą i przemianami s p o ł e c z n y m i na w s i rzeszowskiej. Ostatniego dnia uczestnicy konferencji zwie­ dzili Muzeum Budownictwa L u ­ dowego w Sanoku; dyrektor m u ­ zeum A . R y b i c k i zapoznał zebra­ nych z p o s t ę p e m prac w skansenie sanockim. O d b y ł a się r ó w n i e ż p r o ­ jekcja f i l m ó w etnograficznych o Mongolii. * Dnia 20 lutego z m a r ł w Chmiel­ nie w y b i t n y t w ó r c a ludowy Leon Necel. Był on członkiem znanej, starej rodziny kaszubskiej, k t ó r a od k i l k u p o k o l e ń z a j m o w a ł a się garncarstwem. Odszedł jeden z n a j ­ bardziej zasłużonych dla regionu t w ó r c ó w i działaczy ludowych, od­ znaczony Srebrnym i Z ł o t y m K r z y ­ żem Zasługi, wielokrotnie nagra­ dzany na wystawach i konkursach k r a j o w y c h i zagranicznych. Działalność muzeów W z w i ą z k u z 20-leciem M i ę d z y ­ narodowej Rady M u z e ó w (ICOM) ogłoszona została I I M i ę d z y n a r o d o ­ wa Kampania Muzealna w okresie od 1.X.67 do 1.VIII.68. W związku z t y m o d b ę d z i e się szereg wystaw sztuki ludowej. Muzeum w B i a ł y m ­ stoku p o k a ż e t r a d y c y j n ą i w s p ó ł ­ czesną s z t u k ę l u d o w ą całego woje­ w ó d z t w a białostockiego, obrzędy i u - .97 �dowe Pomorza G d a ń s k i e g o p o k a ż e Muzeum Pomorskie, s z t u k ę cer­ k i e w n ą Ł e m k ó w — muzeum w N o ­ w y m Sączu, a B i e l s k o - B i a ł a — w s p ó ł c z e s n ą twórczość l u d o w ą re­ gionu Podtatrza. P r z e w o d n i c z ą c y m polskiego komitetu przygotowują­ cego obchody Roku Muzealnego zo­ stał w y b r a n y prof, dr Ksawery P i wocki. Z a k o ń c z e n i e licznych imprez K a m p a n i i Muzealnej odbędzie się w muzeum w S ł u p s k u i w skan­ senie w Klukach. * Przystąpiono do organizowania pierwszego w Polsce, jednego z nie­ licznych w Europie muzeum m ł y narstwa. Zlokalizowano je we wsi O ł d a k o w i z n a (pow. M i ń s k Maz.), gdyż w powiecie m i ń s k i m zacho­ w a ł o się k i l k a d z i e s i ą t zabytkowych ( X V I I I i X I X w.) m ł y n ó w wodnych, w i a t r a k ó w i spichlerzy. O p r ó c z dzie­ j ó w p r z e m y s ł u zbożowego zwiedza­ j ą c y b ę d ą mogli z a p o z n a ć się z t e c h n i k ą w y p i e k u pieczywa. * W Biibicach (pow. K r a k ó w ) o t w a r ­ to s t a ł ą Izbę R e g i o n a l n ą . Pokazano stroje regionalne, p l a s t y k ę o b r z ę ­ d o w ą oraz zabytki archeologiczne. oddziałów. Przewiduje się u r z ą d z e ­ nie skansenu w Tarnowie, N o w y m Sączu i na polanie Palenica koło Morskiego Oka. T r w a j ą prace nad przeniesieniem k i l k u o b i e k t ó w za­ bytkowego b u d o w n i c t w a do skan­ senu pod N o w y m S ą c z e m . Planuje się umieszczenie k u r n e j chaty z Ro­ g ó w k o ł o Podegrodzia; z i n w e n t a r y ­ zowano z a g r o d ę ł e m k o w s k ą w W i e r chomli. Skansen usytuowany będzie w rejonie rzeki Ł u b i n k i . l e ń s k i c h " , pokazano pisanki w y k o ­ nane techniką batikową, kozy, gwiazdy i w i e ń c e d o ż y n k o w e . W dziale plecionkarstwa eksponowa­ no m . i n . ule s ł o m i a n e ; w dziale k o w a l s t w a d o m i n o w a ł y przedmioty zabytkowe mazurskie. Ekspozycję u z u p e ł n i a ł k o m p l e t starych mebli mazurskich z X I X w . * W p a ź d z i e r n i k u czynna b y ł a w Grodnie w y s t a w a b i a ł o s t o c k i e j sztu­ k i ludowej. T w ó r c z o ś ć ludowa w o j . b i a ł o s t o c k i e g o w z b u d z i ł a d u ż e za­ interesowanie, szczególnie p o d o b a ł o się t k a c t w o i ceramika — dwie naj­ bardziej r o z w i n i ę t e w Białostoc­ k i e m gałęzie sztuki ludowej. Uchwała komisji kultury Woj. Rady Nar. w Łodzi z a t w i e r d z i ł a opracowany przez prof, dr K . Zaw i s t o w i c z - A d a m s k ą p r o j e k t skan­ senu Łodzi i w o j e w ó d z t w a . P a r k etnograficzny o b e j m o w a ł b y obiek­ ty z regionu ł ę c z y c k o - k u t n o w s k i e go, r a w s k o - o p o c z y ń s k i e g o , sieradzko-łaskiego, piotrkowsko-radomszczańskiego, w i e l u ń s k i e g o i ł o w i c k o skierniewickiego. Planuje się r ó w ­ nież zespół b u d y n k ó w starej Łodzi i łódzkiego o k r ę g u p r z e m y s ł o w e g o . Konkursy, wystawy, i dni folkloru festiwale W odrestaurowanym zamku w K ę t r z y n i e mieszczą się sale muzeum regionalnego. Obok ekspozycji geo­ logicznej znajduje się wystawa etnograficzna. Pokazano stare na­ rzędzia rolnicze oraz zabytki sztu­ k i ludowej W a r m i i i Mazur. W dniach od 2 do 7 p a ź d z i e r n i k a łódzka Cepelia z o r g a n i z o w a ł a T y ­ dzień Sztuki L u d o w e j . W trzech sklepach otwarto w y s t a w y sztuki ludowej trzech r e j o n ó w etnogra­ ficznych w o j . łódzkiego: ł ę c z y c k i e ­ go, sieradzkiego i ł o w i c k i e g o . T y ­ dzień Sztuki L u d o w e j zainauguro­ wano pokazem toczenia n a c z y ń za­ demonstrowanym przez H i e r o n i m a M u s z y ń s k i e g o z Sieradza. * * * Obok p a r k u etnograficznego we wsi K l u k i planuje się zorganizo­ wanie drugiego w w o j . k o s z a l i ń ­ skim skansenu na wyspie Bielawa na jeziorze Drawsko. W skansenie znajdzie się zrekonstruowana na podstawie wykopalisk z r ę b o w a cha­ ta s ł o w i a ń s k a z X — X I w., w innej części zabytki charakterystyczne dla r ó ż n y c h r e j o n ó w w o j . k o s z a l i ń ­ skiego: chaty z Ziemi Z ł o t o w s k i e j i Bytowskiej oraz r e l i k t y architek­ t u r y s ł o w i a ń s k i e j , osobny dział b ę ­ dzie p o ś w i ę c o n y r o z w o j o w i rol­ nictwa od czasów p r a s ł o w i a ń s k i c h aż do c h w i l i obecnej. * W I w k o w e j (pow. Brzesko) po­ wstaje muzeum k u l t u r y ludowej tego rejonu. Organizatorem pla­ cówki jest ks. Jan Piechota, k t ó r y chce pomieścić zbiory we w n ę t r z u wieży nowego kościoła. Ekspozycja będzie o b e j m o w a ć dawne n a r z ę d z i a pracy, meble, a przede wszystkim rzeźbę i malarstwo. Organizator m u ­ zeum stara się o r e k o n s t r u k c j ę l u ­ dowego stroju m ę s k i e g o i kobiece­ go, zamierza u z y s k a ć w depozyt X I V - w i e c z n e rzeźby z okolic I w k o ­ wej z n a j d u j ą c e się obecnie w M u ­ zeum Diecezjalnym w Tarnowie. * Park etnograficzny Z i e m i K r a ­ kowskiej będzie się s k ł a d a ł z trzech 98 W p a ź d z i e r n i k u w muzeum w Sieradzu otwarto pokonkursową w y s t a w ę kowalstwa. Na • w y s t a w i e pokazano prace wykonane specjal­ nie na konkurs oraz stare w y r o b y i n a r z ę d z i a kowalskie b ę d ą c e w po­ siadaniu rodzin k o w a l i . Eksponowa­ no 120 w y r o b ó w z 25 m i e j s c o w o ś c i p o w i a t u sieradzkiego. K o n k u r s i w y ­ stawa b y ł y poprzedzone badaniami penetracyjnymi prowadzonymi przez kustosza muzeum i działu etnogra­ ficznego Z. N e u m a n o w ą . M i n . K u l ­ t u r y i Sztuki oraz Cepelia p r z y ­ zna 13 n a g r ó d i 1 stypendium. Obok ciekawych i r ó ż n o r o d n y c h o k u ć budowlanych i do w o z ó w po­ kazano u r z ą d z e n i e k u ź n i , zestaw n a r z ę d z i k o w a l s k i c h i stolarskich w y k o n a n y c h przez k o w a l i . Ze sta­ rych przedmiotów eksponowano zamek do d r z w i z X V I w . oraz bar­ dzo ciekawy zamek do skrzyni w i a n n e j . K o n k u r s kowalstwa zor­ ganizowany po raz pierwszy w po­ wiecie sieradzkim w y k a z a ł , że t r a ­ dycje k o w a l s t w a są jeszcze ż y w e . * W październiku w PDK w Ełku czynna b y ł a w y s t a w a sztuki l u d o ­ w e j p o w i a t u ełckiego. Pokazano zabytki sztuki mazurskiej oraz przedmioty przywiezione i zaadap­ towane przez o s a d n i k ó w . Ze w s p ó ł ­ czesnej twórczości ludowej cieka­ we b y ł o tkactwo oraz plastyka ob­ r z ę d o w a . Obok p i ę k n y c h p a l m „ w i ­ * * 14 p a ź d z i e r n i k a otwarta została w Muzeum Etnograficznym we W r o c ł a w i u w y s t a w a pn. „Współczes­ na plastyka o b r z ę d o w a w s i dolno­ ś l ą s k i e j " . Celem w y s t a w y było po­ kazanie w y b r a n y c h na konkursie, najlepszych p r z y k ł a d ó w artystycz­ nej t w ó r c z o ś c i z w i ą z a n e j z o b r z ę ­ dami dorocznymi. Zgromadzone eks­ ponaty n a w i ą z y w a ł y do tradycyj­ nych w z o r ó w wyniesionych z róż­ nych r e g i o n ó w Polski, s k ą d pocho­ dzi l u d n o ś ć wiejska Dolnego Śląska. W u k ł a d z i e w y s t a w y zastosowano podział zgodny z c y k l e m obrzędów dorocznych. Z p r z e d m i o t ó w zwią­ zanych z okresem wiosny pokaza­ no zestaw p a l m , pisanek, pieczywa o b r z ę d o w e g o , natomiast okres lata i jesieni r e p r e z e n t o w a ł y bukiety, w i e ń c e ż n i w n e , rózgi weselne i ko­ rowaje. Najwięcej zgromadzono p r z e d m i o t ó w o d n o s z ą c y c h się do ob­ r z ę d ó w zimowych, j a k : szopki, tu­ ronie i kozy, gwiazdy, maski, ubiory H e r o d ó w i „ d r a b ó w " noworocznych. U z u p e ł n i e n i e m ekspozycji b y ł y pa­ j ą k i i b u k i e t y sztucznych kwiatów. Przewodnik po wystawie „Współ­ czesna plastyka o b r z ę d o w a na wsi d o l n o ś l ą s k i e j " W r o c ł a w 1967 s. 20, i l . 12 został opracowany przez Marię Gołubkow.. W g r u d n i u o d b y ł o się w muzeum spotkanie z t w ó r c a m i ludowymi, w ś r ó d k t ó r y c h znaleźli się również uczestnicy k o n k u r s u na plastykę o b r z ę d o w ą . W spotkaniu wzięło u d z i a ł 39 osób, w y r ó ż n i a j ą c y m się t w ó r c o m w r ę c z o n o nagrody. * W listopadzie w Białymstoku, w Muzeum Ruchu Rewolucyjnego, czynna b y ł a w y s t a w a twórczości ludowej G r o d z i e ń s z c z y z n y zorgani­ zowana przez Muzeum Okręgowe w B i a ł y m s t o k u przy współudziale Muzeum G r o d z i e ń s k i e g o i Domu T w ó r c z o ś c i Ludowej. Pokazano ok. 100 e k s p o n a t ó w z zakresu tkactwa, r z e ź b y , malarstwa i ceramiki. Dzia­ ł e m najbardziej i n t e r e s u j ą c y m było tkactwo, pokazano r ó ż n o r o d n e płach­ t y w e ł n i a n e tkane rozmaitymi tech­ nikami, ręczniki i krajki. * K r a k o w s k i e szopki były ekspo­ nowane w p a ź d z i e r n i k u na wysta­ w i e w Madrycie. Wystawa była �zorganizowana z okazji V I M i ę d z y ­ narodowego Kongresu B e l l e n i s t ó w . Zestaw 10 szopek k r a k o w s k i c h b y ł na wystawie najokazalszy i jedno­ rodny tematycznie, szopki w z b u ­ dziły duże zainteresowanie, podo­ bała się precyzja w y k o n a n i a , p r o ­ porcje i autentyczny f o l k l o r . * W listopadzie w Instytucie K u l ­ tury Węgierskiej w Warszawie otwarto w y s t a w ę — kiermasz w y ­ robów sztuki ludowej. Pokazano bogaty ' w y b ó r ceramiki, haftów, tkanin, koronek i metaloplastyki. * W listopadzie r o z s t r z y g n i ę t o k o n ­ kurs p a m i ą t k a r s t w a regionalnego Hzeszowszczyzny. Do k o n k u r s u p r z y ­ stąpiło 85 osób zgłaszając 795 prac. Jury pod przewodnictwem prof, dra R. Reinfussa p r z y z n a ł o 42 nagrody i wyróżnienia. W dziale p l a s t y k i ludowej na szczególną u w a g ę z a s ł u g i w a ł y m a ł e formy pieczywa o b r z ę d o w e g o : szysz­ k i weselne i ptaszki. W y s o k i po­ ziom artystyczny reprezentowały plecionki z korzenia, s ł o m y i w i k l i ­ ny oraz ceramika z o ś r o d k ó w w Medyni, Pogwizdowie, Zalesiu, D o mastowie, K ł o d a w i e i Rzepienniku. Znane ośrodki w Brzozie Stadnic­ kiej i L e ż a j s k u p o k a z a ł y p i ę k n e za­ bawki. W dziale adaptacji S. Kotowicz z Zarzecza doskonale z a s t o s o w a ł a elementy czarnego i różowego haftu lasowiackiego do zdobienia serwet. W dniach od 15 do 30 listopada czynna b y ł a w Rzeszowie w y s t a w a pokonkursowa, na k t ó r e j ekspono­ wano nagrodzone prace. Organiza­ torem k o n k u r s u b y ł o Spółdzielcze Zrzeszenie C h a ł u p n i k ó w i W y t w ó r ­ ców P L i A w K r a k o w i e przy w s p ó ł ­ pracy W R N i Muzeum O k r ę g o w e g o w Rzeszowie. * W Muzeum M a z u r s k i m w Olszty­ nie czynna b y ł a w y s t a w a t k a n i n dekoracyjnych i ceramiki W a r m i i i Mazur. Eksponowano przedmioty ze z b i o r ó w muzeum oraz w s p ó ł ­ czesne w y r o b y mazurskich t w ó r c ó w ludowych. W dziale t k a n i n spół­ dzielnia C P L i A „ T k a n i n a " w M i k o ­ łajkach pokazała dywany strzyżo­ ne, a Katarzyna Bemtoenek z W i e l ­ barka znane chodniki-szmaciaki. W dziale ceramiki obok ekspozycji sta­ rych kafli mazurskich pokazano w s p ó ł c z e s n ą c e r a m i k ę E. Szyszko z Biskupca i A. Azarewicza z Olsz­ tyna. * W listopadzie w P D K w K r a ś n i ­ k u Jan Stelmaszczyk z ramienia Stowarzyszenia M i ł o ś n i k ó w Ziemi Kraśnickiej zorganizował w y s t a w ę sztuki ludowej regionu k r a ś n i c k i e ­ go, p o c h o d z ą c e j z jego z b i o r ó w p r y ­ w a t n y c h . Na otwarciu J. Stelmasz­ czyk m ó w i ł o t w ó r c z o ś c i ludowej okolic Kraśnika; w uroczystości uczestniczyli t w ó r c y l u d o w i m . i n . garncarze z U r z ę d o w a . * W Starej Kordegardzie w Ł a z i e n ­ kach w Warszawie czynna b y ł a w grudniu pokonkursowa wystawa t k a n i n zorganizowana przez Cepelię. Na wystawie pokazano tkaniny u ż y t k o w e oparte na t r a d y c y j n y c h wzorach regionalnych. Bardzo p i ę k ­ ne t k a n i n y ze spółdzielni „ W i e l k o ­ polskiej" w Poznaniu, w Ś w i d r a c h W i e l k i c h k/Otwocka i B i a ł e g o s t o k u o t r z y m a ł y pierwsze nagrody. Spółdzielnia „Opocznianka" za­ prezentowała tkaniny płaszczowe 0 wzorach opartych na m ę s k i c h k a ­ mizelkach do stroju ludowego. * Rozstrzygnięty w grudniu trady­ cyjny konkurs szopek k r a k o w s k i c h b y ł jubileuszowym X X V k o n k u r ­ sem. Obok znanych szopkarzy b i o ­ rących udział kilkakrotnie w kon­ kursach, w tegorocznym zaprezen­ t o w a l i swój dorobek n o w i adepci szopkarstwa. Lauratami zostali: W i t o l d G ł u c h , Tadeusz Gillert, M a ­ ciej Moszew oraz B r o n i s ł a w P i ą c i k . Przyznano r ó w n i e ż 5 n a g r ó d d r u ­ gich, 6 trzecich, 8 czwartych; auto­ rzy 54 szopek o t r z y m a l i w y r ó ż n i e ­ nia. Recenzję z konkursu zamieścimy w n a j b l i ż s z y m numerze. * W W D K w Szczecinie otwarto w grudniu doroczną wojewódzką w y s t a w ę twórczości ludowej i plas­ t y k i amatorskiej. Na w y s t a w i e po­ kazano 300 e k s p o n a t ó w . W dziale r z e ź b y prezentowali swoje prace E d w a r d K o ł a c z i Piotr S k r ę t o w i c z , uczestnicy w i e l u w y s t a w twórczości naiwnej i ludowej. Pokazano t k a ­ niny, k o r o n k i oraz w s p ó ł c z e s n ą ce­ r a m i k ę o p a r t ą na wzorach cerami­ k i iłżeckiej. * Muzeum K u j a w s k i e w e W ł o c ł a w ­ ku zorganizowało wystawę pn. „ W s p ó ł c z e s n a sztuka ludowa na K u j a w a c h " . Prace pokazane na w y ­ stawie p o c h o d z ą z konkursu, k t ó r y s w y m zasięgiem o b e j m o w a ł oprócz p o w i a t u w ł o c ł a w s k i e g o r ó w n i e ż po­ w i a t A l e k s a n d r ó w K u j . i Radzie­ j ó w K u j . ' W dziale haftu przyznano 4 nagrody, szereg prac z a k u p i ł o M i n . K u l t u r y i Sztuki. W formach zdobnictwa w n ę t r z a znana t w ó r c z y ­ n i ludowa Leokadia Wolska poka­ zała p i ę k n e p a j ą k i , za k t ó r e otrzy­ m a ł a n a g r o d ę . Ubogo reprezento­ w a n y b y ł dział rzeźby, pokazano t y l k o 9 prac trzech a u t o r ó w . Na u w a g ę z a s ł u g i w a ł y siwaki z L u b i e ­ nia Kujawskiego oraz w y r o b y plecionkarskie Z. Tomaszewskiej ze w s i Grono, k t ó r a oprócz t r a d y c y j ­ nych k o s z y k ó w p o k a z a ł a nowe f o r ­ my: ptaki, maleńkie koszyczki 1 talerzyki. * Tradycyjne kowalstwo ludowe w regionie ł ą c z y c k i m to temat k o n ­ k u r s u i w y s t a w y zorganizowanej przez muzeum w Łęczycy. Pokaza­ no okucia do w o z ó w , s k r z y ń i w r ó t , k r a t y , k ł ó d k i i ś w i e c z n i k i . Obok p r z e d m i o t ó w w y k o n a n y c h przez k o ­ w a l i wystawiono eksponaty u n i k a l ­ ne, j a k np. czternastowieczne o k u ­ cia do d r z w i kolegiaty r o m a ń s k i e j ' w T u m i e pod Łęczycą. W organi­ zacji w y s t a w y współuczestniczyły w y d z i a ł y k u l t u r y W R N w Łodzi i PRN w Łęczycy. * „ P o l s k a zabawka ludowa" to t y ­ t u ł w y s t a w y zorganizowanej przez Cepelię w Starej Kordegardzie w Ł a z i e n k a c h warszawskich. Wysta­ w a czynna b y ł a w g r u d n i u . Wśród zabawek glinianych p o w t a r z a ł y się motywy miniaturowych dwojaczk ó w , d z b a n u s z k ó w , f i g u r k i kogut­ ków, muzykantów oraz kukułki , i s ł o w i k i w formie g w i z d k ó w . Po­ kazano r ó w n i e ż szopki i tradycyjne f i g u r y zapustowe: diabeł, śmierć, t u r o ń i n i e d ź w i e d ź . R z e ź b i a r z Ignacy Kamiński nadesłał na wystawę drewniane f i g u r k i diabła łęczyc­ kiego. O p r ó c z zabawek zgromadzo­ no na w y s t a w i e meble dla dzieci: saneczki, kołyski, k r z e s ł a na biegu­ nach, s t o l i k i i stołeczki zdobione p i ę k n y m ornamentem. Ozdobami na c h o i n k ę ubrano drzewko ś w i ą t e c z n e , b y ł y ozdoby z wydmuszek, koloro­ wej b i b u ł y , słomy, piór i pacior­ ków. Osobno zgromadzono ekspo­ naty pt. „ Ś w i a t b a ś n i i legend", gdzie pokazano l a j k o n i k i , drewniane smoki krakowskie, zaczarowane do­ rożki. * W Kopenhadze czynna b y ł a w y ­ stawa kurpiowskich i łowickich w y ­ cinanek. W czasie ekspozycji Czes­ ława Konopkówna demonstrowała sposób wycinania z r ó ż n o k o l o r o w e ­ go papieru. Prasa d u ń s k a zamieściła pochlebne recenzje z wystawy. * W salach w a s z y n g t o ń s k i e g o ho­ telu „ H i l t o n " otwarto w grudniu w y s t a w ę polskiej sztuki ludowej z o r g a n i z o w a n ą przez Cepelię. W ś r ó d e k s p o n a t ó w z n a j d o w a ł y się k i l i m y , dywany, rzeźba w drewnie, s t y l i ­ zowane meble i liczne przedmioty służące do dekoracji w n ę t r z . Opra­ cowano starannie foldery zawiera­ jące fotografie e k s p o n a t ó w p o m y ś ­ lane jako pocztówki, wydano r ó w ­ nież broszurki i n f o r m u j ą c e o Polsce i pracach polskich a r t y s t ó w . O t w a r ­ cia w y s t a w y d o k o n a ł ambasador PRL J. M i c h a ł o w s k i . * W grudniu rozstrzygnięto kon­ kurs sztuki ludowej i p a m i ą t k a r ­ stwa Ziemi Lubuskiej zorganizowa­ ny przez Cepelię, Wydz. Kult. PWRN, Muzeum O k r ę g o w e , L u b u ­ skie Towarzystwo K u l t u r y . Na k o n ­ kurs w p ł y n ę ł o ok. 500 prac, w t y m r ó w n i e ż prace a u t o c h t o n ó w z okolic Babimostu, D ą b r ó w k i Wielkopol­ skiej, Starego i Nowego Kramska. 158 najlepszych w z o r ó w zaprezen­ towano na pokonkursowej wystawie g r o m a d z ą c e j rzeźbę, c e r a m i k ę , haf­ ty, w y c i n a n k i , tkactwo i p l a s t y k ę obrzędową. * w W foyer Muzeum T a t r z a ń s k i e g o Zakopanem zorganizowano i n - 99 �•teresującą w y s t a w ę dawnych drze­ w o r y t ó w ludowych z teki Ł a z a r ­ skiego. Są to plansze wykonane z oryginalnych k l o c k ó w d r z e w o r y t ­ niczych p o c h o d z ą c y c h z X V I I I t X I X w. * W Muzeum Regionalnym w Pa­ bianicach otwarto w l u t y m w y s t a ­ w ę polskiej r z e ź b y ludowej tak za­ bytkowej j a k i w s p ó ł c z e s n e j . Re­ p r e z e n t o w a ł a ona dorobek t w ó r c ó w k i l k u n a s t u r e g i o n ó w . Na wystawie pokazano zbiory muzeum oraz eks­ ponaty w y p o ż y c z o n e z innych m u ­ zeów. Redakcja „ D z i e n n i k a Ł ó d z k i e g o " i Cepelia ogłosiły konkurs, na pa­ m i ą t k i z Łodzi i w o j e w ó d z t w a . T w ó r c y l u d o w i m o g ą zgłaszać do konkursu n i e d u ż e formy tkackie, hafciarskie, m i n i a t u r y n a c z y ń ce­ ramicznych, c e r a m i k ę f i g u r a l n ą , za­ b a w k i ludowe, przedmioty plecio­ ne ze słomy, w i k l i n y , korzenia i si­ towia, a t a k ż e przedmioty r z e ź b i o ­ ne, m i n i a t u r y r e k w i z y t ó w o b r z ę d o ­ w y c h i drobne w y r o b y kowalstwa artystycznego. * Wystawa b u ł g a r s k i e g o haftu a r t y ­ stycznego czynna b y ł a w l u t y m w Bułgarskim Ośrodku Kultury w Warszawie. A u t o r k ą w y s t a w i o n y c h prac b y ł a Rosica Czukanowa, k t ó r a studiuje i bada haft ludowy transp o n u j ą c m o t y w y ludowe do sztuki ludowej. O p r ó c z prac Czukanowej wystawiono r ó w n i e ż hafty ludowe z o k r ę g ó w sofijskiego, gabrowskiego, swisztowskiego i p l e w e ń s k i e g o . Po­ przednio hafty b y ł y eksponowane w Muzeum Etnograficznym w T o ­ runiu. Zespół d/s Plastyki i Sztuki L u ­ dowej przy M i n . K u l t u r y i Sztuki, Prez. W R N w Łodzi oraz muzea regionalne w o j . łódzkiego ogłosiły konkurs na w y b r a n e zagadnienia w s p ó ł c z e s n e j sztuki ludowej ziemi łódzkiej dla uczczenia p r z y p a d a j ą ­ cego w 1968 r. X X V - l e c i a PRL. K o n k u r s ma na celu, oprócz popu­ laryzacji sztuki ludowej, w y s z u k a ­ nie nowych t a l e n t ó w w ś r ó d t w ó r ­ ców ludowych. * W Muzeum Z i e m i Przemyskiej otwarto w l u t y m bardzo interesu­ j ą c ą w y s t a w ę c e r a m i k i pokuckiej (z lat 1849—1939) p o c h o d z ą c ą ze zbiorów prywatnych Aleksandra Rybickiego, dyrektora Muzeum B u ­ downictwa Ludowego w Sanoku. Kolekcja obejmuje 217 e k s p o n a t ó w , w ś r ó d nich malowane kafle A l e k ­ sandra B a c h m i ń s k i e g o oraz r ó ż n o ­ rodne naczynia i ś w i e c z n i k i a r t y ­ s t ó w pokuckich. * Wystawa sztuki meksykańskiej czynna b y ł a w styczniu i l u t y m w salach P K i N w Warszawie. Na w y s t a w i e pokazano s z t u k ę staro­ ż y t n y c h c y w i l i z a c j i Meksyku, sztu­ k ę w s p ó ł c z e s n ą i l u d o w ą . Meksy­ k a ń s k a twórczość ludowa zawiera bardzo wiele p i e r w i a s t k ó w ze sztuki c y w i l i z a c j i s t a r o ż y t n y c h , szczegól­ nie b y ł o to uchwytne w ceramice oraz ozdobach i rekwizytach stroju. Bogactwo i różnorodność form ś w i a d c z ą o t y m , że nie jest to sztuka z a n i k a j ą c a o charakterze muzealnym, lecz t w ó r c z o ś ć nadal żywa i inspirująca meksykańską sztukę profesjonalną. * W m a r c u w Muzeum Regional­ n y m w Ł ę c z n e j otwarto w y s t a w ę ceramiki z o ś r o d k a w P a w ł o w i e . W s p ó ł o r g a n i z a t o r e m w y s t a w y było Muzeum O k r ę g o w e w Lublinie. * * Doroczne „Dni K r y n i c y " odby­ w a ł y się w okresie od 10 do 24 l u ­ tego. W czasie t r w a n i a D n i w y ­ s t ą p i ł y zespoły regionalne, zorga­ nizowano w y s t a w y prac N i k i f o r a oraz l u d o w y c h rzeźbiarzy Piotra Zelka i Józefa Citaka. W dniach od 4 do 10 marca od­ b y w a ł y się we W ł o c ł a w k u uroczys­ tości z w i ą z a n e z D n i a m i K u l t u r y Kujawskiej. W dniu inauguracji u r o c z y s t o ś c i prof, dr M a r i a Znam i e r o w s k a - P r ü f f e r o w a w y g ł o s i ł a od­ czyt na temat r o l i k u l t u r y ludowej we w s p ó ł c z e s n y m życiu społeczeń­ stwa. Z okazji D n i ogłoszono kon­ kurs dla t w ó r c ó w sztuki ludowej. * W Myślenicach zorganizowano konkurs na artystyczne w y r o b y k o ­ walskie. Organizatorami k o n k u r s u b y l i : Wydz. K u l t . W R N w K r a k o ­ wie, Prez. PRN w M y ś l e n i c a c h oraz Sekcja Badania Sztuki Ludowej IS P A N w K r a k o w i e . Twórcom przyznano wiele n a g r ó d , plon k o n ­ k u r s u pokazano na wystawie. Szcze­ gólnie ł a d n e b y ł y okucia do d r z w i i okien oraz okucia do w o z ó w . * Muzeum Ś l ą s k a Opolskiego w ra­ mach w s p ó ł p r a c y z muzealnictwem c z e c h o s ł o w a c k i m p r z y g o t o w a ł o ko­ l e j n ą w y s t a w ę pt. „Współczesna plastyka l u d o w a na Opolszczyźnie". W y s t a w a b ę d z i e eksponowana w k i l k u m i e j s c o w o ś c i a c h w Czecho­ słowacji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c4c89f8c715daedcc12fcc51e2b9a24b.pdf 4afdf7ab50d98334069bb5a34b47a3b9 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4884 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4530 Title A name given to the resource Recenzje / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.1-2: s.92-96 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource 1968 Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text П. 1. Jean R E C Charles Pellerin, E Bitwa N pod piramidami, Z Épinal. J Jean Mistier, Francois Blaudez, A n d r é Jacquemin: E P I N A L ET L ' I M A G E R I E P O P U L A I R E , ilustr 106; lista g r a f i k ó w d z i a ł a j ą c y c h w P a r y ż u od X V I I I w i e k u do pocz. X I X w i e k u . W r o k u 1961 została w y d a n a w P a r y ż u praca Epinal et 1'imagerie populaire b ę d ą c a zbiorowym podsumowa­ niem dotychczasowych b a d a ń francuskich h i s t o r y k ó w nad tzw. „ i m a g e r i e " , czyli f i g u r a l n y m i przedstawieniami graficznymi, p r o d u k o w a n y m i m i ę d z y i n n y m i w Epinal. Logiczny u k ł a d problemowy w p r o w a d z i ł p o d z i a ł na trzy rozdziały t r a k t u j ą c e 1) o genezie „ i m a g e r i e " , opra­ cowanej przez g ł ó w n e g o redaktora Jean Mistlera, 2) his­ t o r i i „ i m a g e r i e " w Epinal, zebranej przez Francois B l a u deza, oraz 3) o ich p r o d u k c j i i handlu, o m ó w i o n e j przez A n d r é Jacquemina. I . Jean Mistier poprzedza o m ó w i e n i e genezy „ i m a ­ gerie" p r ó b ą ustalenia definicji „ i m a g e r i e populaire", k t ó r y c h nie w ł ą c z a w zakres sztuki ludowej. Jako s z t u k ę l u d o w ą c h c i a ł b y określić s z t u k ę t w o r z o n ą przez l u d dla ludu ł, zaznaczając r ó w n o c z e ś n i e , że tematycznie jest ona, a zwłaszcza grafika i malarstwo, z w i ą z a n a poprzez rzemieślnicze obrazki dewocyjne z malarstwem, rzeźbą, w i t r a ż o w n l c t w e m sztuki oficjalnej . T w ó r c y „ i m a g e r i e " nie b ę d ą c y ich u ż y t k o w n i k a m i produkowali je dla ludu, d o b i e r a j ą c tematy odpowiada­ j ą c e jego zainteresowaniom, s p e c y f i c z n ą zaś f o r m ę — nie l u d o w ą — d y k t o w a ł y w a r u n k i masowej, zmechanizo­ wanej produkcji. Ostatecznie t e r m i n „ i m a g e r i e " albo „ i m a g e r i e d'Epinal" o k r e ś l a w sztuce i literaturze rodzaj ludowej produkcji, prostej i naiwnej w formie. Historia „ i m a g e r i e " , dotychczas jeszcze niekompletna, notuje już pierwsze p r z y k ł a d y w X V w i e k u , k t ó r e stosowane były przede wszystkim przez z a k o n n i k ó w , a u t o r ó w i n 2 1 „On serait t e n t é d ' é c r i r e que l'art populaire est celui qui est cree par le peuple et pour le peuple..." 2 „...les t h é m e s , les sujets de l a gravure populaire ne sont certainement pas d'origine folklorique... Pour les gravures, l'influence de la peinture, de la sculpture, des v i t r a u x est encore plus nette et plus directe..." 92 E P a r y ż 1961; s. 189; k u n a b u ł ó w i k s y l o g r a f ó w . W y r a ź n e o ś r o d k i produkcji „ i m a g e r i e " odnajdujemy w w i e k u X V I w Lyonie i Tu­ luzie, gdzie stosowano t e c h n i k ę drzeworytu, popularna też i w w i e k u X V H w Orleanie, Chartres, Le Mans. Silny r o z w ó j tych o ś r o d k ó w n a s t ę p u j e w w i e k u X V I I I , zaś w X I X w i e k u do n a j w i ę k s z e g o r o z k w i t u dochodzi produkcja „ i m a g e r i e " w Epinal i w Metzu. Z k o l e i M i s t i e r w o m a w i a n y m rozdziale o genezie g r a f i k i p r z e s u n ą ł czas powstania pierwszego drzewo­ r y t u , tzw. „Bois Portat", w b e n e d y k t y ń s k i m klasztorze •— „ F e r t e - s u r - G r o s n e " na d a t ę około 1370, zaś rok 1400 p r z y j ą ł za d a t ę p e ł n e g o j u ż rozwoju drzeworytu na te­ renach L o t a r y n g i i i B u r g u n d i i . Grafika X V w i e k u tematycznie o b e j m o w a ł a przed­ stawienia M a t k i Boskiej, Chrystusa, sceny ze Starego i Nowego Testamentu, ilustracje Złotej legendy Jakuba de V o r á g i n e oraz nieliczne jeszcze ilustracje romansów rycerskich, k s i ą g dydaktycznych, fars, bajek. Kontynuacją tego rodzaju p r z e d s t a w i e ń s ą zdaniem Mistlera bardziej rozbudowane sceny ś w i e c k i e z X V I I w i e k u , które były u z u p e ł n i a n e k r ó t k i m i opisami, wierszem względnie opo­ wiadaniem (np. scena z zamordowaniem Henryka de Valois, k t ó r ą w y j a ś n i a d w u l i n i o w y opis). W wieku XVII p o j a w i ł y się r ó w n i e ż g r a f i k i o n o w y m typie ikonogra­ ficznym, j a k „ Ś m i e r ć k r e d y t u " , „ M o n d e son versé", „ D i a b l e d'Argent", „ D r z e w o m i ł o ś c i " , spopularyzowane na przestrzeni X V I I I i X I X w i e k u obok przedstawień politycznych i satyrycznych, oraz tzw. imagerie religieuse produkowane dla z a k o n ó w i p i e l g r z y m ó w . Po dokonaniu analizy w a r t o ś c i artystycznych grafiki X V i X V I w i e k u , w oparciu o dotychczas opublikowaną l i t e r a t u r ę , Mistier s t a r a ł się w y k a z a ć a n a l o g i ę poszczegól­ nych t y p ó w ikonograficznych r o z w i j a j ą c y c h się niezależ­ nie od siebie w r ó ż n y c h o ś r o d k a c h graficznych Francji. I I . H i s t o r i ę „ i m a g e r i e " z E p i n a l o p r a c o w a ł Francois Blaudez, k t ó r y w y k a z a ł s p e c y f i k ę t ł a historycznego Epi- ��E LJGE ¿MI : II. 5. Ralier-Boulard, IJLWEBSKLLlT^ с j г i у ; Potop (fragm.), nal, ś r o d o w i s k a , w k t ó r y m p o w s t a ł a m a n u f a k t u r a p r o ­ d u k u j ą c a przez p ó ł t o r a w i e k u „ i m a g e r i e " , graficzne przedstawienia figuralne, o naiwnej formie, lecz p r o ­ pagandowej i r ó ż n o r o d n e j treści. R o z w ó j Epinal, miasta położonego na p ó ł n o c n y m wschodzie F r a n c j i k o ł o Metzu, jako o ś r o d k a produkcji „ i m a g e r i e " , b y ł k o n s e k w e n c j ą tradycji drukarskich, notowanych j u ż na przestrzeni X V I I w i e k u . W r o k u 1617 w y d a n e zostało przez Nicolas Clemente dzieło: Les Rois et Dues d'Austrasie depuis Téodoric I-er, fus ainée de Clovis, jusque á Henri I I á present régnant, p r z e t ł u m a c z o n e na j ę z y k francuski przez Francois Thibaudeta z D i j o n , a w r o k u 1634 Récherches des Saints Antiquites de la Vóge wydane w d r u k a r n i Amboise-Amboise. To ostatnie dzieło i l u ­ strowane było trzema p o r t r e t a m i b i s k u p ó w , przedsta­ w i e n i a m i M a t k i Boskiej i ś w . Józefa. R ó w n o c z e ś n i e w w i e k u X V I I notuje się pierwsze w E p i n a l k a r t y do gry. W I I p o ł o w i e X V I I w i e k u p o j a w i ł y się tam l u ź n e k a r t y drzeworytnicze z w y o b r a ż e n i e m M a t k i Boskiej, świętych patronów i orędowników, ujętych zgodnie z k o n c e p c j ą ś r e d n i o w i e c z n ą a o k r e ś l a n y c h jako obrazki ś w i ę t e „feuille des Saintes", „ F e u d'Saints". Drzewo­ r y t y te, kolportowane w okolicy, czczone b y ł y jako obrazki dewocyjne i umieszczane w e w n ę t r z a c h miesz­ kalnych na ś c i a n a c h , nad ł ó ż k a m i , w szafach, kufrach itp. Jako pierwszych t w ó r c ó w „ i m a g e r i e d'Epinal" n o t u ­ j e się w X V I I w i e k u Claude Cardineta, autora Cantique spirituel compose á la louange du glorieux Saint Nico­ las... sur le chant Retournez au marest... oraz J. B o u charda. Natomiast w w i e k u X V I I I czynni b y l i między i n n y m i Jean Nicolas Vatot, Jean Charles Didier I , autor drzeworytu z fryzem z dwunastoma a p o s t o ł a m i , umiesz- 94 ' * drzeworyt, : Orlean, • . koniec XVIII w. c z ú n y m i we w n ę t r z a c h arkad, oddzielonych od siebie pilastrami. Najsilniejszy r o z w ó j o ś r o d k a w Epinal nastą­ pił za c z a s ó w działalności Jean Charles Pellerina, któ­ rego n a l e ż y u z n a ć raczej za r z e m i e ś l n i k a niż artystę. Ojciec jego w r a z ze s w y m bratem p r z y b y ł do Epinal z k o ń c e m X V I I I w i e k u jako k a r t o w n i k , czyli drukarz k a r t do gry. Jean Charles, dobrze przygotowany do za­ w o d u drukarskiego, p o c z ą t k o w o t r u d n i ł się produkcją k a r t do gry, lecz j u ż w r d k u 1800 z a i n s t a l o w a ł nowo­ czesne atelier z czterema prasami i rozpoczął produkcję „ i m a g e r i e " na w i ę k s z ą s k a l ę . Z n a j ą c zapotrzebowanie l u d u , z w r a c a ł s p e c j a l n ą u w a g ę na t y p y ikonograficzne p r o d u k o w a n y c h przez siebie „ o b r a z k ó w " . Były to po­ c z ą t k o w o przedstawienia M a t k i Boskiej, Ukrzyżowanie, sceny ze stworzeniem ś w i a t a , p o w r o t e m syna marno­ trawnego. Najszybciej r o z p o w s z e c h n i a ł y się przedstawie­ nia ś w i ę t y c h p a t r o n ó w i o r ę d o w n i k ó w , k t ó r e flanko­ wane b y ł y tekstem m o d l i t w y l u b p i e ś n i do świętego. Jean Charles Pellerin r o z p o w s z e c h n i ł również „ima­ gerie" z przedstawieniami ś w i e c k i m i , t a k ż e i z innych o ś r o d k ó w Francji. W jego warsztacie zostały wyprodu­ kowane ilustracje opowieści o Genevieve de Brabant Barbe-Bleu, Adelajdzie i Ferdynandzie, Śmierci kredytu, D é g r e des Ages oraz p i e ś n i l u d o w y c h o bohaterskim k s i ę c i u Malborough i Monsieur et Madame Denis. Naj­ bardziej charakterystyczne b y ł y dla manufaktury Pelle­ r i n a „ i m a g e r i e " , b ę d ą c e a p o t e o z ą Napoleona, ze scenami b i t w y pod Waterloo i P i r a m i d a m i , u z u p e ł n i a n e krótką informacją historyczną. O s o b n ą g r u p ę „ i m a g e r i e " produkowanych przez Jean Charles Pellerina w o ś r o d k u w Epinal t w o r z ą „obrazki" dziecięce, groteski, k a r y k a t u r y , j a k na przykład „Les cris de Paris", „ A l f a b e t k a r y k a t u r " , „La Grande familie de Chats". �W miarę wzrostu zapotrzebowania na „ i m a g e r i e " te­ mat będący k o n s e k w e n c j ą z a i n t e r e s o w a ń p r z e c h y l a ł się na stronę świeckich p r z e d s t a w i e ń . „ I m a g e r i e " s t a ł y się rozrywką i n a u k ą , zaczęły -spełniać r o l ę informatora historycznego, naukowego, politycznego, kolportera h u ­ moru, dowcipu, k a r y k a t u r y , zaś teksty drukowane jako uzupełnienia ilustracji b y ł y dostatecznym ich opisem. I I I . Problem p r o d u k c j i „ i m a g e r i e " z e b r a ł w o m a w i a ­ nej pracy A n d r é Jacquemin, k t ó r y g ł ó w n y nacisk położył na stronę techniczną. P o d k r e ś l i ł znaczenie o ś r o d k a Epinal dla rozwoju drzeworytu, charakterystycznego dla po­ szczególnych o ś r o d k ó w francuskiej sztuki ludowej. R ó w ­ nie typowy był dla o ś r o d k a w E p i n a l sposób kolorowania oraz zestawy barw, o d r ó ż n i a j ą c e „ i m a g e r i e " z Epinal od „obrazków" z Chartres, Orleanu, L e Mans, Rennes, Caen. Silnie r o z w i n i ę t a technika d r z e w o r y t u została z czasem z a s t ą p i o n a miedziorytem, a k w a t i n t ą , litografią — technikami graficznymi bardziej w y d a t n y m i w p r o ­ dukcji. Na zakończenie omawianego r o z d z i a ł u A n d r e Jacque­ min podał w i a d o m o ś c i d o t y c z ą c e organizacji pracy w manufakturze w Epinal, i n f o r m u j ą c , że w r o k u 1845 Repr. z: Jean Mistier, Francois Blaudez, II. 6. Zegar André p r a c o w a ł o tam 35 mężczyzn, 3 kobiety oraz 40—60 dzieci, k t ó r z y zarabiali p r z e c i ę t n i e 60 c e n t i m ó w do 5 f r a n k ó w ; p r z e d s t a w i ł t a k ż e i m p o n u j ą c e w y n i k i ich pracy obej­ m u j ą c e j około 400 t y p ó w ikonograficznych na starych drzeworytach, 400 l i t o g r a f i i , ponad 4500 „ o b r a z k ó w " figuralnych, ponad 1000 r y c i n z przedstawieniami żoł­ nierzy. Ł ą c z n i e z m a n u f a k t u r y w E p i n a l rozeszło się około 9000 t y p ó w „ i m a g e r i e " , k t ó r e znalazły o d b i o r c ó w we Francji, Hiszpanii, Portugalii, R u m u n i i , A n g l i i , obu A m e r y k a c h , w Afryce, p e ł n i ą c rolę obrazka dewocyjnego, opowieści historycznej, anegdoty i u z y s k u j ą c z cza­ sem w a r t o ś ć k o l e k c j o n e r s k ą . O m ó w i o n a k s i ą ż k a zredagowana przez Jean Mistlera i u z u p e ł n i o n a p i ę k n ą s z a t ą graficzną poprzez szeroki p r z e g l ą d przedstawionego m a t e r i a ł u dostarcza możliwości analizy ikonograficznej. Nie mniejsze znaczenie m a j ą p r ó b y ustalenia definicji „ s z t u k i ludowej", genezy „ i m a ­ gerie populaire" oraz wykazanie historycznego rozwoju „ i m a g e r i e " . Niestety, autorzy nie zainteresowali się w y ­ c z e r p u j ą c o s t r o n ą f o r m a l n ą „ i m a g e r i e " , o g r a n i c z a j ą c się jedynie do p r o b l e m ó w warsztatu i produkcji. Stefania Krzysztofowicz Jacquemin, kredytu, Bretania, Epinal XVIII et l'imagerie w. populaire. Paryż 1961. �L ' A R T ET LES S O C I É T É S P R I M I T I V E S A T R A V E R S L E zbiorowa pod r e d a k c j ą Jean Claude Iberta. Książka wyszła z obszerną p r z e d m o w ą pióra MaxPol Foucheta. Fouchet r o z w a ż a problem sztuki nazwanej przez X I X wiecznych badaczy „ p r y m i t y w n ą " . Z a u w a ż a , że o k r e ś l e n i e to zmieniło nieco swoje p o c z ą t k o w e zna­ czenie, i zastanawia się, czy m a m y prawo n a z y w a ć tak sztukę, t w o r z o n ą niejednokrotnie przez ludzi utalento­ wanych i p e ł n y c h i n w e n c j i . P r z y m i o t n i k „ p r y m i t y w n y " u ż y w a n y b y ł j u ż co n a j ­ mniej 100 lat temu dla o k r e ś l e n i a wszystkiego, co nie mieściło się w ramach ó w c z e s n y c h k a n o n ó w artystycz­ nych. Dzisiaj t e r m i n ten s t r a c i ł swoje znaczenie pejora­ tywne, nie jest natomiast jednoznaczny. O k r e ś l a r ó ż n o ­ rodne postawy, często nawet k r a ń c o w o r ó ż n e . Ludzie paleolitu, k t ó r z y stworzyli r y s u n k i na ś c i a n a c h w A l tamira, Lascaux, Font-de-Gaume, Combarelles lub Niaux, b y l i n i e w ą t p l i w i e p r y m i t y w n i . Do n i c h n a l e ż ą r ó w n i e ż ci, k t ó r z y żyją obecnie w buszu australijskim. W j a k i sposób natomiast określić s z t u k ę dziecka oraz twórczość ludzi o n i e z w y k ł e j w y o b r a ź n i g r a n i c z ą c e j z p s y c h o p a t i ą , a r ó w n o c z e ś n i e w y k s z t a ł c o n y c h ? A u t o r decyduje się z a r e z e r w o w a ć n a z w ę „ p r y m i t y w n i " dla ludzi oddalonych od cywilizacji w s p ó ł c z e s n e j , p o n i e w a ż w y r a ż a j ą oni po­ przez f o r m ę p l a s t y c z n ą swoje nadzieje i uczucia oraz w y o b r a ż e n i a i w i e d z ę o świecie. T e r m i n „ s z t u k a p r y m i ­ t y w n a " r ó w n i e ż nie jest d o k ł a d n i e sprecyzowany. A u t o ­ rzy k s i ą ż k i stairają się u k a z a ć oblicze i f u n k c j ę sztuki p r y m i t y w n e j na r ó ż n y c h terenach, w y d o b y ć czynniki, k t ó r e na n i ą w p ł y n ę ł y , szczególnie c z y n n i k i etniczne. Za p r z y k ł a d sztuki p r y m i t y w n e j służy najczęściej sztuka l u d ó w A f r y k i . P a t r z ą c na nią, zwracamy u w a g ę przede wszystkim na f o r m ę , podczas gdy cała sztuka p r y m i ­ tywna, nie t y l k o a f r y k a ń s k a , przez swych o d b i o r c ó w nie b y ł a t r a k t o w a n a w y ł ą c z n i e jako element dekoracyj­ ny, lecz s p e ł n i a ł a funkcje k u l t o w e . Omawiane studium, ilustrowane l i c z n y m i zdjęciami e k s p o n a t ó w ze ś w i a t o w e j s ł a w y k o l e k c j i , p o ś w i ę c o n e jest sztuce s p o ł e c z e ń s t w p r y m i t y w n y c h sześciu olbrzy­ mich r e g i o n ó w ś w i a t a n i e z a l e ż n e j od w s p ó ł c z e s n e j cy­ w i l i z a c j i . Poszczególne rozdziały s t a n o w i ą m o n o g r a f i ę tej twórczości artystycznej w Afryce, Oceanii, A z j i po­ ł u d n i o w e j , A r k t y c e oraz Ameryce P ó ł n o c n e j i P o ł u d n i o ­ w e j . Autorzy — pracownicy p o w a ż n y c h i n s t y t u c j i n a u ­ kowych, najlepsi specjaliści z tego zakresu — s t a r a j ą się o d p o w i e d z i e ć na podstawowe pytania: j a k i e jest jej miejsce, funkcja społeczna i religijna oraz jakie czyn­ niki determinują ją w konkretnych społeczeństwach prymitywnych. A f r y k ę o p r a c o w a ł Luc de Heusch — profesor u n i ­ wersytetu w Brukseli. Zaczyna od o g ó l n y c h r o z w a ż a ń teoretycznych na temat sztuki a f r y k a ń s k i e j , jej stylu, formy i f u n k c j i oraz daje k r ó t k i rys historyczny doty­ czący okresu z e t k n i ę c i a s i ę cywilizacji n o w o ż y t n e j z k u l ­ t u r ą a f r y k a ń s k ą , a szczególnie z w i ą z a n e g o z t y m p r o ­ blemem odkrycia sztuki plastycznej w Afryce. Szerzej zajmuje się o m ó w i e n i e m r o l i r z e ź b i a r z a w s p o ł e c z e ń ­ stwie a f r y k a ń s k i m , k t ó r e g o p r z y w i l e j e są bardzo często w i ę k s z e niżeli k r ó l a czy wodza. Zwraca u w a g ę na fakt ścisłego w s p ó ł w y s t ę p o w a n i a zawodu r z e ź b i a r z a i k o ­ wala, na k t ó r e g o p r e s t i ż m a j ą n i e w ą t p l i w i e w p ł y w : rola, j a k ą odgrywa ogień w życiu A f r y k a ń c z y k a , oraz z w i ą ­ zane z n i m wierzenia z n a j d u j ą c e odbicie w r z e ź b a c h W drzewie. R z e ź b i e n i e p o s ą g ó w i masek r y t u a l n y c h , nierozdzielnie ze sobą z w i ą z a n e , koncentruje się w c h ł o p ­ skiej, rolniczej k u l t u r z e A f r y k i zachodniej i ś r o d k o w e j . B r a k go natomiast w regionach o k u l t u r z e pasterskiej na terenie A f r y k i wschodniej i p o ł u d n i o w e j . Po k r ó t k i m opisie warsztatu artysty, n a r z ę d z i oraz m a t e r i a ł u wykorzystywanego na r z e ź b y ( k a m i e ń , drze­ wo, żelazo) przechodzi autor do c h a r a k t e r y s t y k i p l a s t y k i figuralnej czasów przedhistorycznych, p o c z ą w s z y od n a j ­ starszych znanych z wykopalisk r z e ź b z k a m i e n i a i t e r r a k o t y (np. znad jeziora Czad) i najdawniejszych r z e ź b w metalu, szczególnie b r ą z u i m o s i ą d z u , z t e r e n ó w A f r y k i zachodniej i centralnej. Na tle tej ogólnej cha­ r a k t e r y s t y k i d o k ł a d n i e j analizuje k u l t u r y r o z w i n i ę t e na obszarach Sudanu, Nigerii, G w i n e i , Konga, n a z y w a j ą c je kulturami „ m o t y k i i topora". Jako jedne z pierwszych omawia m i k r o k u l t u r y , k t ó r e w y t w o r z y ł y się na r o l n i ­ czych obszarach stepu s u d a ń s k i e g o , sięgające swymi p o c z ą t k a m i neolitu. L u d y z a m i e s z k u j ą c e ten teren t w o r z ą 96 MONDE. Paris 1964, s. 352, i l . 160, map 5. Praca o d r ę b n e grupy k u l t u r o w e i lingwistyczne. Przedmiot z a i n t e r e s o w a ń autora stanowi ich k u l t u r a , a szczególnie zwyczaje, sztuka plastyczna oraz dostrzegalne wzajemne w p ł y w y . Te ostatnie o m ó w i o n o na p r z y k ł a d z i e w y s t ę p o ­ wania podobnych masek r y t u a l n y c h z w i ą z a n y c h z od­ m i e n n y m i zwyczajami na r ó ż n y c h terenach. Np. maski, k t ó r e u ż y w a n e s ą w zwyczajach z w i ą z a n y c h z przecho­ dzeniem z w i e k u m ł o d z i e ń c z e g o do d o j r z a ł e g o (typowe dla m a t r y l i n e a r n e j k u l t u r y Bantu), spotyka się jako maski pogrzebowe w Sudanie. Jedne i drugie u w a ż a autor za te, k t ó r e s t a n o w i ł y p o c z ą t e k teatru. Osobny dział stanowi analiza stylistyczna a f r y k a ń ­ skiej p l a s t y k i figuralnej, w ś r ó d k t ó r e j znajduje autor f o r m y realistyczne ( A f r y k a centralna), kubistyczne (Su­ dan), w n i e k t ó r y c h zaś dopatruje się p e w n y c h cech k l a sycystycznych. Jako o d r ę b n y wydziela s t y l „ b a n t u " m a ­ j ą c y pewne cechy s u d a ń s k i e g o k u b i z m u i realizmu afrykańskiego. O m a w i a j ą c f u n k c j ę masek a f r y k a ń s k i c h , u w z g l ę d n i a ich s y m b o l i k ę , z w i ą z e k z wierzeniami, o d d z i a ł y w a n i e na p s y c h i k ę ludizką oraz s t r o n ę m a g i c z n ą , k t ó r a z a c h o w a ł a się już niejednokrotnie t y l k o w f o r m i e teatralnych przedstawień. R e a s u m u j ą c swoje w y w o d y , p o d k r e ś l a autor, j a k i m zmianom uległa f u n k c j a masek, p r z e c h o d z ą c z k u l t o ­ wej w k o m e d i o w ą , zwraca u w a g ę na w a ż n ą rolę teatru ludowego, a szczególnie maskarad m a j ą c y c h głębokie podłoże filozoficzne, z w i ą z a n e z p s y c h i k ą A f r y k a ń c z y k a , jego wierzeniami o p a r t y m i na kulcie p r z o d k ó w . O c e a n i a została opracowana przez Jean Guiarta — dyrektora naukowego L'Ecole Pratique des Hautes Etu­ des. Na w s t ę p i e podaje on informacje d o t y c z ą c e badań Oceanii i jej sztuki plastycznej odizolowanej od obcych w p ł y w ó w na skutek m i n i m a l n y c h k o n t a k t ó w z innymi k o n t y n e n t a m i . Jej funkcja s p o ł e c z n a na wyspach Oceanii, Polinezji, Hawajach b y ł a daleko w a ż n i e j s z a aniżeli wa­ l o r y formalne. N a j c z ę s t s z y m i tematami s ą t u obrzędy z w i ą z a n e z i n i c j a c j ą i h i e r a r c h i ą społeczną. Rzeźby 0 charakterze symbolicznym p r z e d s t a w i a j ą osoby zaj­ m u j ą c e o k r e ś l o n e miejsce w h i e r a r c h i i s p o ł e c z n e j . Często s ą to p o m n i k i grobowe osób p e ł n i ą c y c h w a ż n e funkcje w plemieniu. D a j ą one w y o b r a ż e n i e o rozwarstwieniu w s p o ł e c z e ń s t w i e , w k t ó r y m ogromnie rozbudowany b y ł system przechodzenia ze stanu niższego do wyższego. W y r a ż a się to m i ę d z y i n n y m i w f o r m i e u ż y w a n y c h ma­ sek. O m a w i a j ą c je, przytacza autor r ó w n i e ż związane z n i m i podania z Nowej Kaledonii, k t ó r e najlepiej obra­ zują ich r o l ę w tamtejszym s p o ł e c z e ń s t w i e . Zajmuje się t a k ż e znakami r o d o w y m i , ich dziedzicznością, jak rów­ nież dziedzicznym przekazywaniem t e m a t ó w i m o t y w ó w zdobniczych z n a j d u j ą c y c h się na tabliczkach wotyw­ nych, t a t u a ż u i r z e ź b a c h umieszczonych na kalenicach chat. W r z e ź b a c h d o m i n u j ą f o r m y z w i e r z ę c e i ludzkie twarze. W rozdziale t y m stosunkowo dużo miejsca zajmuje sztuka religijna, w k t ó r e j autor omawia wyobrażenia b ó s t w i c z a r o w n i k ó w . Sztuka ta posiada potężną nad­ budowę wierzeniową i zwyczajową. A z j a . A u t o r k a tej części — Solange Thierry, kustosz działu azjatyckiego w Musee de 1'Homme — zajmuje się p r y m i t y w n y m i l u d a m i Assanu, B i r m y , K a m b o d ż y , Laosu 1 W i e t n a m u oraz części wysp archipelagu indonezyj­ skiego. U w z g l ę d n i a p o w i ą z a n e z rzekami i morzami ob­ szary l e ż ą c e w I n d i a c h i Chinach. Sztuka w naszym zro­ zumieniu, a w i ę c t r a k t o w a n a jako swobodne uzewnętrz­ nienie s u b i e k t y w n y c h p r z e ż y ć t w ó r c y , tam nie istnieje. Jest ona bowiem uprawiana jako ścisła specjalizacja dziedziczona z pokolenia na pokolenie. Rzeźbiarzem jest ten, kto rodzi się z ojca r z e ź b i a r z a , dziedzicząc po przod­ kach w z o r y i tematy rzeźb, k t ó r e bez zmian kopiuje. P r z y k ł a d e m tego są p r y m i t y w n e r z e ź b y wykonane w drzewie lub kamieniu, k t ó r e posiada k a ż d a wieś na za­ chodzie Bihar, gdzie w y s t ę p u j ą one jako słupy stawiane z okazji p o g r z e b ó w l u b wesel. A u t o r k a dołącza opisy z w i ą z a n y c h z n i m i ś w i ą t i uroczystości łącznie z wierze­ n i a m i i m i t a m i d o t y c z ą c y m i b ó s t w i b o h a t e r ó w przed­ stawianych na p o s ą g a c h . P o s ą g i te m a j ą zapewnić łącz­ ność m i ę d z y ż y j ą c y m i a z m a r ł y m i . Wierzenia i związane z n i m i zwyczaje b y ł y bardzo rozbudowane, a maski i k a r y k a t u r y o d g r y w a ł y w nich n i e m a ł ą rolę. �Autorka opisuje p r z e m y s ł artystyczny z P ó ł w y s p u Indochińskiego reprezentowany przez bogato zdobione wyroby koszykarskie, tkactwo b a w e ł n i a n e w Assam i biżuterię w y r a b i a n ą przez górali z północy. Odrębnie o m ó w i o n e są t u k u l t u r y Madagaskaru i archipelagu indonezyjskiego. Madagaskar jako jedna z wysp na Oceanie I n d y j s k i m z w i ą z a n a jest k u l t u r o w o nie z Afryką, j a k m o ż n a by p r z y p u s z c z a ć , lecz z I n d o ­ nezją; wykazuje r ó w n i e ż pewne analogie z Chinami. Podobieństwo tych k u l t u r widoczne jest w j ę z y k u (na­ zewnictwo i nomenklatura p o k r e w i e ń s t w a ) , a jeszcze bardziej w gospodarce i z w i ą z a n y c h z n i ą n a r z ę d z i a m i rolniczymi. Sztuka Madagaskaru reprezentowana jest przez prymitywne i nieciekawe pod w z g l ę d e m formy slupy kamienne z n a j d u j ą c e się przy w e j ś c i u do wsi. Związane są z n i m i z r ó ż n i c o w a n e wierzenia religijne. Nieco więcej uwagi p o ś w i ę c a s ł u p o m r z e ź b i o n y m w drzewie oraz l o k a l n e m u r z e m i o s ł u artystycznemu, k t ó r e odznacza się m i ę d z y i n n y m i ciekawymi w y r o b a m i b i ż u ­ terii o bardzo starych formach. Archipelag indonezyjski jest silnie z r ó ż n i c o w a n y k u l t u r o w o ze w z g l ę d u na r ó ż ­ norodne zajęcia l u d n o ś c i (myślistwo, rolnictwo) oraz odmienne religie, z n a j d u j ą c e swe odbicie w sztuce (ta­ tuaż, maski, laski magiczne o zdobionych r z e ź b a m i g ł o ­ wicach) i w r z e m i o ś l e artystycznym. Region A r k t y c z n y o p r a c o w a ł a docent Eveline Lot-Falck, pracownica działu arktycznego w M u s é e de 1'Homme. Region ten reprezentuje przede w s z y s t k i m kultura L a p o ń c z y k ó w z bardzo c i e k a w ą s z t u k ą r e l i g i j n ą i rysunkami, w k t ó r y c h znajduje odbicie wiedza i w y ­ obrażenia o świecie. Rozdział zawiera opis w y r o b ó w z kości, masek -zwierzęcych p r z e d s t a w i a j ą c y c h f o k i , r y ­ by itp. Autorka porusza r ó w n i e ż zagadnienie w y k o r z y s t a ­ nia arktycznej sztuki t r a d y c y j n e j dla celów populary­ zacji sztuki ludowej tego regionu. Ameryka Północna. Jej kulturę opracował Nicole Belmont — p r a c o w n i k Z a k ł a d u Antropologii Spo­ K R O zjazdy Dnia 15 grudnia o d b y ł a się w Lublinie o g ó l n o p o l s k a konferencja naukowa poświęcona problemom współczesnego malarstwa ludowego. Referat w p r o w a d z a j ą c y wygłosił prof, dr Roman Reinfuss. D y s k u ­ tanci p r ó b o w a l i ustalić, co n a l e ż y określić mianem w s p ó ł c z e s n e g o m a ­ larstwa ludowego. Czy bazarową twórczość makatek i „ d y w a n ó w " można zaliczyć do kategorii m a l a r ­ stwa? Z okazji konferencji otwarto w salach Muzeum na Z a m k u w y s t a ­ wę w s p ó ł c z e s n e j ludowej twórczości malarskiej. Pokazano k i l k a starych obrazków na szkle oraz ok. 100 r ó ż ­ nego rodzaju makatek i „ d y w a ­ nów" malowanych na p ł ó t n i e , pa­ pierze i płycie p i l ś n i o w e j . Były to m a k a t k i produkowane w w o j . l u ­ belskim lub kupione na targach a p o c h o d z ą c e z innych o ś r o d k ó w . Mapa umieszczona na wystawie p o k a z y w a ł a k i e r u n k i rozchodzenia się makatek z w o j . lubelskiego do różnych o ś r o d k ó w w całej Polsce. * Dnia 21 stycznia odbył się w PDK w Krasnymstawie Zjazd T w ó r ­ Halina Wójcik N za Konferencje, łecznej w College de France i L'Ecole Pratique des Hautes É t u d e s . Rozdział ten zawiera k r ó t k i rys histo­ ryczny i antropologiczny l u d n o ś c i pierwotnie zamiesz­ k u j ą c e j A m e r y k ę . Poprzedza on opis w i e l k i c h k u l t u r M e k s y k u i A m e r y k i Ś r o d k o w e j . W opisie sztuki w s p ó ł ­ czesnych I n d i a n zajmuje się g ł ó w n i e k u l t u r a m i znad p ó ł n o c n o z a c h o d n i e g o brzegu Pacyfiku: A l a s k ą , p ó ł n o c n o z a c h o d n i ą K a l i f o r n i ą łącznie z K o l u m b i ą brytyjską. W y s t ę p u j e t u bogata twórczość plastyczna widoczna w rzeźbie, stroju oraz maskach o b r z ę d o w y c h . Ameryka Południowa opracowana została przez p a n i ą docent Simone Dreyfuss — p r a c o w n i c ę Centre N a t i o n a l de la Recherche Scientifique. W o b r ę b i e k o n t y n e n t u p o ł u d n i o w e g o w y r ó ż n i a k i l k a r e g i o n ó w o od­ miennych k u l t u r a c h , dając ich c h a r a k t e r y s t y k ę . Jako p i e r w s z ą omawia s z t u k ę A m e r y k i R ó w n i k o w e j : b o g a t ą rzeźbę w drewnie, p l a s t y k ę u ż y t k o w ą (ceramika, w y ­ roby koszykarskie) oraz p l a s t y k ę o b r z ę d o w ą (maski ob­ r z ę d o w e , ozdoby z piór). Wiele miejsca p o ś w i ę c a zdo­ bieniu ciała przy pomocy malowania. Zamieszcza r ó w ­ nież k r ó t k ą c h a r a k t e r y s t y k ę plemion Czako zamieszku­ j ą c y c h dorzecze rzek Parany i Paraguay, s t a n o w i ą c y c h do dzisiaj n a t u r a l n y rezerwat i n d i a ń s k i e j k u l t u r y . Przy o m a w i a n i u sztuki regionu A n d ó w autorka zwra­ ca u w a g ę na zdobnictwo w metalu, w y r ó ż n i a j ą c e się b o g a t ą b i ż u t e r i ą ze srebra i złota, oraz c e r a m i k ę . Roz­ dział zamyka o g ó l n y m i r o z w a ż a n i a m i na temat sztuki Indian Ameryki Południowej. Praca jako całość stanowi n i e w ą t p l i w i e bardzo cenny w k ł a d do l i t e r a t u r y p o ś w i ę c o n e j zagadnieniom sztuki p r y m i t y w n e j . W a r t o ś ć jej polega nie tyle na analizie sa­ mej twórczości plastycznej l u d ó w p r y m i t y w n y c h , ile na p o w i ą z a n i u tej twórczości z c a ł o k s z t a ł t e m kultury, a przede w s z y s t k i m z bogatym i skomplikowanym ś w i a ­ tem w i e r z e ń , o b r z ę d ó w i zwyczajów. okres X I 1967 - K A III 1 9 6 8 ców L u d o w y c h . W trakcie obrad powołano Klub Twórców Ludowych P o w i a t u Krasnostawskiego. W cza­ sie dyskusji poruszono szereg za­ gadnień związanych z formami pra­ cy K l u b u . K l u b będzie o r g a n i z o w a ł spotkania autorskie, w y s t a w y i eks­ pozycje przedstawiające dorobek a r t y s t ó w ludowych. Obecny na zjeź­ dzie prezes Międzywojewódzkiego K l u b u Pisarzy L u d o w y c h B r o n i s ł a w Pietrak w swym w y s t ą p i e n i u pod­ k r e ś l i ł p o t r z e b ę kontynuowania t r a ­ d y c j i ludowej. * W dniach od 19 do 21 lutego od­ b y ł a się I I O g ó l n o p o l s k a K o n f e r e n ­ cja Etnograficzna zorganizowana przez I n s t y t u t H i s t o r i i K u l t u r y M a ­ terialnej P A N . W pierwszym dniu obrad w Rzeszowie prof, dr W. D y nowski wygłosił referat w p r o w a ­ dzający na temat b a d a ń mongols k o - b u ł g a r s k i c h . Po referacie uczest­ nicy obu ekspedycji wygłosili spra­ wozdania z b a d a ń na terenie B u ł ­ g a r i i i Mongolii. D r u g i dzień obrad p o ś w i ę c o n y był referatom i spra­ wozdaniom z b a d a ń nad kulturą l u d o w ą i przemianami s p o ł e c z n y m i na w s i rzeszowskiej. Ostatniego dnia uczestnicy konferencji zwie­ dzili Muzeum Budownictwa L u ­ dowego w Sanoku; dyrektor m u ­ zeum A . R y b i c k i zapoznał zebra­ nych z p o s t ę p e m prac w skansenie sanockim. O d b y ł a się r ó w n i e ż p r o ­ jekcja f i l m ó w etnograficznych o Mongolii. * Dnia 20 lutego z m a r ł w Chmiel­ nie w y b i t n y t w ó r c a ludowy Leon Necel. Był on członkiem znanej, starej rodziny kaszubskiej, k t ó r a od k i l k u p o k o l e ń z a j m o w a ł a się garncarstwem. Odszedł jeden z n a j ­ bardziej zasłużonych dla regionu t w ó r c ó w i działaczy ludowych, od­ znaczony Srebrnym i Z ł o t y m K r z y ­ żem Zasługi, wielokrotnie nagra­ dzany na wystawach i konkursach k r a j o w y c h i zagranicznych. Działalność muzeów W z w i ą z k u z 20-leciem M i ę d z y ­ narodowej Rady M u z e ó w (ICOM) ogłoszona została I I M i ę d z y n a r o d o ­ wa Kampania Muzealna w okresie od 1.X.67 do 1.VIII.68. W związku z t y m o d b ę d z i e się szereg wystaw sztuki ludowej. Muzeum w B i a ł y m ­ stoku p o k a ż e t r a d y c y j n ą i w s p ó ł ­ czesną s z t u k ę l u d o w ą całego woje­ w ó d z t w a białostockiego, obrzędy i u - .97 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/997338f9fce59b6a13637f7c28207937.pdf 1df34dbbe9da1e96408c7c0719be8ccd Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5136 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1946 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4765 Title A name given to the resource Resumé / LUD 1946 t.37 Description An account of the resource LUD 1946 t.37, s.537-574 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text RESUME MORPHOLOGIE DU CONTE POPULAIRE La base de toutes les etudes sur le conte populaire consiste dans une systematique correcte de tous les materiaux qui entrent dans le domaine de ses etudes. Cette systematique correspond a une bibliographic raisonnee dans les etudes litteraires. Mais cela ne se laisse faire qu'a condition, que la systematique soit ргёсёdee par une autre operation tres compliquee et qui semble lui etre posterieure, savoir: par la morphologie du conte. Sans cette ope­ ration la systematique s'ernpetrerait dans des difficultes sans issue et ses resultats seraint loin d'etre corrects. Cette paradoxale situa­ tion methodologique n'est que le resultat du caractere tout specifique du conte populaire, caractere qui le fait distinguer d'autres oeuvres d'art de la parole, disons des oeuvres litteraires. La base de la systematique des contes populaires c'est leur division en divers sujets einregistreJs par la folkloristique actuelle et dont la liste fut dressee ipar Aarne-Thompson dans son oeuvre «Types of the Folk-tale» (1928). On sait cependant, que les sujets se composent d'unites plus petites, nominees motifs qui apparaissent aussi bien dans les sujets, qu'independamment. Thompson a fait preuve d'avoir bien compris leur grande importance, en donnant un essai phenomenal de leur classement dans son enorme travail «Motive-Index of Folk-Literature* (1932—5). La premiere operation du morphologue, et en consequence celle aussi du systematiseur de contes populaires, est d'etablir une delimitation entre le sujet et le motif et de faire ressortir les motifs particuliers dans les bornes du sujet. Cette delimitation jette en meme temps dans beaucoup de cas une lumiere caracteristique sur le proces de for- �538 mation d'un grand nombre de contes, surtout quand les sujets donnes <ne sont qu'une somme tolale de quelques motifs successifs, lies en Ire eux chronologiquement et causalement, p. ex. dans les «contes ou figment les animaux» (fables). Les grandes diffieulltes des etudes morphologiques sa presentent eependanl seulement alors, — et ce sont des cas ties frequents, surtout dans les «conles de fees» —, quand les meme motifs apparaissent dans divers sujets et amenent de ties graves consequences pour la naissance et la vie de contes, ainsi que, naturellement, pour leur systematique. J'appele ces motifs «motifs de jonction», car car ils constituent des plate-formes entre des groupes entiers de contes et deviennent une source de leurs affinites innatendues, de leur liaisons et de leurs transformations. Ce sont des motifs identiques ou au moins analogues a ceux qu'on rencontre dans les contes de contenu different. Tel est p. ex. le motif des «animaux reeonnaissants» qui tirent le heros de toute sorte d'embarras, qui, au moment du danger, le secourent, lui sauvent la vie ou la lui restiluent. Le motif du «gobelet glisse furtivement» peut servir comme un autre exemple: i l apparait dans la Bible, dans la vie d'Esope, dans la legendę de Conipostelle et dans la «byline» russe des 40 pelerins. L'existence des motifs de jonction fait naitre de nouvelles fables grace a renetrelacement de divers sujets qui out le meme motif de jonction; de deux contes qu'on pourrait determiner schematiquement par des formules: D'AbC et MbN peut naitre un nouveau conte AbN, car deux differentes situations sont liees par leur membre commun b, qui est preciseinent un motif de jonction. Grace a ceci, les contes a construction composee, aussi bien que ceux a construction de cadre, sont un fait tout a fait normal; dans le premier cas, grace a l'existence du motif de jonction, deux contes indćpendants A, B, donneront naissance a une nouvelle creation A—B, — dans le second cas c'est dans le cercie du conte С qu'un autre conte pourra se developer', de sorte, que nous aurons une composition nouvelle С—D—C. C'est seulement apres avoir scrupuleusement discerne toutes ces possibilites a l'aide de l'analyse morphologique, qu'on pourra realiser la classification de la �539 variante donnee ou du groupe de variantes du conte et enregislrer le phenomene etudie dans le cadre du systeme international universellement accepte et, par consequent, faciliter aux prochaines etudes d'etre scientifiquement correctes. Ce precede doit avoir pour resultat la constation de l'identite des variantes donnees et la determination des relations qui exi­ stent entre elles. Mais voiei qu'une nouvelle difficulte se pose ici, et l'une des plus essentielles. La pratique folkloristique prouve que, grace a l'existence des motifs de jonetion et grace a d'autres facteurs qui evoquent la vie du conte, i l у a, a cole des variantes indubitablement identiques, une grande quantite d'autres dune identite probleniatique laquelle ne se laisse determiner qu'a l'aide de longues et penibles etudes speciales de caractere genelique ou historique. Qu'est-ce que la systematique doit en faire? I I me seonble, qu'a 1'exception d'un certain nombre de cas, ou l'identite a subi un si considerable effacement, qu'elle pourrait etre decouverte seulement a l'aide d'une etude toute speciale, c'est une que­ stion plutót simple, Le systernatiseur qui connait '.'existence des motifs de jon­ ction et celle des difficultees qui leur sont propres, les etudie toujours sur le fond de la composition; i l approfondit et tache de decouvrir leurs fonctions de construction, — et dans la construc­ tion meme i l prete une attention particuliere a la succession stable des motifs dans le sujet donne,.aux relations causales qui les unissent, enfin a leur clarte. S'il observe bien les facteurs nommes ci dessous, i l ne commetara pas de faute et i l s'acquittera d'une manierę precise de ses fonctions de systematiseur. Son but sera atteint surtout, si une connaissance approfondie de la morphologie du conte lui permet de discerner clairement le prologue qui, ordinairement, n'est qu'un supplement mecanique, du corps organique du conte. Du reste, une description exacte des composantes du conte qui n'entrent pas dans, le systeme, constituera la vole, d'apres laquelle la realisation d'une classification correcte se laissera toujours accomplir, pourvu que Pelement pris pour base ait une clarte suffisante et qu'il soit un motif exactement precise. J. Krzyżanowski �540 METHODS OF ETHNOLOGY s Introduction A. Need, object and division of ethnology: 1. Ethnology as a separate science has her own methods, 2. On products of culture and people-spreaders of culture on the base of critically examined material, 3. Following methods of critical examination of material, Following methods of examination of products i. e. general ethnolcgy, Following methods of products of the people i. e. methods of etnography. B. Development of ethnological methods: 1. Conditioning factors: a) philosophical currents, b) development of same ethnology sciences. and closely related 2. Principal stages of this development up to the present time. a) psycholog ism: idealistic, materialistic (natural), sociological, freudism, functionalism. b) historism: antropogeographical, English diffusionism, continental historism. c) directions physico-historical: ologenic and statistic. �541 Lecture I . Methods of criticism of material: A. B. C. D. Collection of material i n the area. Worth of direct material. Access to gathered material. Criticism of indirect material. II. Methods of examination of products: A. Characteristic of products by analysis: 1. Settling of components and grade of composition of products, 2. Settling of reacting relations between components, 3. Settling of reacting relation between components and varieties and surroundings. B. Elucidation by way of analysis of results obtained by the above mentioned analysis: 1. Of d e v e l o p m e n t . Formation of varieties under the the influence of changes supervening in surroundings, 2. of g e n e s i s of the product i . e. the union of its com­ ponents under various influences which allowed the given product to play its part solely in its primary sur­ roundings. III. Methods of the study of the people: A. Characteristic of a people by way of analysis: 1. the composition of its culture, 2. varieties of its culture, 3. relation of its culture to surroundings. B. Elucidation by way of synthesis: 1. of the d e v e l o p m e n t of a people i . e. the formation of its varieties in time and space under the influence of changes in the surroundings, �542 2. g e n e s i s of a people i . e. the uniting of given cultural components in given surrounding in a certain time and in a given group of human beings which played its part in its last surroundings. Closing A. Theory and methodological practice. B. Appreciation of results of research. C. Principal shortcomings in ethonological prospects of further development. methodology and I I . ETHNOLOGICAL FACTS AND METHODS OF EXAMINING THEM Introduction Facts and methods of their examination Till the beginning of the present century there lasted a period of unmethodical scientific study in the domain of ethnology. Later on, ethnological facts began to be explained with methods applied to other sciences, and lastly after this first stage — ethnological facts were treated in a new manner specially created for this purpose. The second period of the development of ethonology dates from a wide manifestation of the historical trend in which a special method was systematically devised for the elucidation of facts subjected to ethnological study. There appeared new methodics prepared by Fr. Graebner, W. Schmidt and Muhlmann. Since the last war there is a heightened polemical controversy between opposite methodological trends and its outcome are studies with a historical treatment given to the former ethnological methods: Pinard, de la Boullaye, Radin, Lowie, Bornemann. We fail to find the necessary method for the elucidation of many ethnological facts in the works of Graebner, Schmidt, Bulch and Muhlmann. One of those facts is the genesis of the cultural product which till �543 now has been either omitted or superficially treated in all metho­ dological studies. These gaps are quite evident when one puts in regard the system of facts with the system of ethnological methods. This is the aim of the present study. I . O u t l i n e of t h e s y s t e m of E t h n o l o g i c a l facts (cf. the preceding Nr. of «The People* p. 112 nn.) 1. Remarks touching the division of facts The division of facts, the relation of facts to their sur­ roundings, the changes in the relation of facts to their surroundings and the changes in the products themselves correspond with the categories of facts divided by sociologues. The social statics dis­ tinguished by them corresponded with the two first above men­ tioned facts, and the social dynamics with the two following ones. It is quite right to distinguish social processus from cultural ones as the objects of culture are different from the social ones. Z n a n i e c k i divides the sociological facts in social acts, social relations, social individuals and social groups. Our division is about the same after having eliminated the cultural objects and introduced the people into the social groups. 2. Division of ethnological facts The criterium of this division is to be found in the manner of transmitting cultural objects from generation to generation. The character of social objects depends on it. There are two W'ays of transmitting culture: the older one is solely oral teaching, hence tradition, and the later one is based on a higher form of writing. Thence the division of cultures and people in uncivilised (without writing) and civilised (with writing). Ethnology deals with the first and the second are the object of humanistic and social sciences w'hich are older than ethnology. Ethnological researches reach also the pre-civilised stages of civilised people and also the objects of culture transmitted by tradition and cultural unions with social �544 groups. More on the ethnological topic: Poniatowski St. «The aims and object of Ethnology* 1922, Archives of anthropological studies v. I I , Nr. 2. 3. Sociological facts and domain of sociology Separately from ethnological and historical facts touching concrete cultural and social objects, we give the name of socio­ logical facts, in the exact sense, to all the common and recurring traits of these objects as well as to the processus they undergo. On this basis are built the theories of culture, of social groups etc. I I . G e n e r a l m e t h o d s of e s t a b l i s h i n g ethnological facts The above mentioned four separate categories of ethnological facts are very unevenly accessible to the ethnologue. Most easily accessible are ethnological objects, in the first place their structure. It is more difficult to fix the functions of those objects and even more difficult to penetrate their ideology, because they are often made comprehensible only when a thorough knowledge of a whole culture and of a whole corresponding people has been gained. It is even more arduous to examine the dependance of objects on their surroundings and the part played by these objects as regards their surroundings. Here is a w ide outlook on a whole people and on their whole culture unquestionably necessary. This explains the great importance of collecting exactly and fully all the possible ethnological material and of examining it before it serves for the explanation of facts. r Dependently on this whether the material is gathered directly from the land area, or whether it derives from narratives, we obtain the following division: We adopt for a basis Graebner's method of establishing facts taken up by Schmidt and we enlarge and alter the whole in the following manner: Division of the methods of settling ethnological facts. �545 I . Criticism of direct material: A. Collection on the spot: 1. Qualifications of the researcher, 2. Technique of work. B. Making the collected material accessible: 1. Storing, 2. Publishing. C. Worth of collected material: 1. genuineness, 2. ethnographical localization, 3. chronological localization, 4. grade of individuality, 5. sufficiency of cognizance: of structure — function — ideology — dependancy of surroundings — part played for surroundings. I I . Criticism of indirect material (descriptions): 1. Criticism of author, his qualifications — relation to the place of research. 2. Criticism of text. The adding of a chapter on methods of interpreting facts does not seem necessary as such an interpretation is the outcome of the elucidation of facts and should be taken in regard to parti­ cular methods applited to singular categories of ethnological facts. III. Singular c a t e g o r i e s of f a c t s a n d of t h e i r examination methods Dependency on the methodological trend various categories of ethnological facts have awakened a very unequal interest and this has influenced the development of the method of their eluci­ dation. In the meantime all categories of ethnological facts are closely correlated. This is why a complete ethnological method must contain the methods of probing and elucidating all the six categories of objects: cultural objects, unions of cultural objects, L u d , Т. X X X V I I 35 �546 culture, social unities, social groups, societies (peoples) The me­ thods of elucidating the afore-said categories should be preceded by general knowledge, i. e. by the theory of each of these categories. The ways of classifying each of the afore-said six categories can be various; for example the objects can be characterised: 1) 2) 3) 4) on the basis of their proprieties, on the basis of their part in various types of unions, on the basis of their belonging to various types of culture, on the basis of the various relations of different types of units to them, 5) on the basis of various social groups to them, 6) on the basis of various societies. The more important classification should suffice for the pre­ sent. Other researches must be left to the future seekers. 1. Objects of culture and methods of their I . A. O b j e c t s o f examination. culture 1) D e f i n i t i o n o f o b j e с t: an object of social origin i . e. which is indebted for its descendance to an individual, a group, or a whole society (people) and socially reacting on an individual, a group, or a whole society. 2) The division of objects: is possibly various but widely applied is based on the principal groups of humain needs i . е.: material — spiritual — orga­ nization and language. 3) Traits of objects: a) s t r u c t u r e : generally speaking one must discern the e 1 em e n l s and their relations, s t r u c t u r a l m o d i f i c a t i o n s and here for the fixing of a terminology we admit c h a n g e s which vary with their components when the set remains the same, and t y p e s which are different, first of all because of their set, but which may also have different components. �547 s i n g u 1 a r 1 y: 1- o material products: their elements collected material from geographical sur­ rounding. The set is the outcome of an intertwining of those elements by the technical work which gives a form. Modifications are the outcome of a number of ele­ ments of the material of these elements, of the technical work, and the intertwining of these elements. 2- o spiritual products: their elements create spiritual experience. Their whole is formed by the alinement of these ex­ periences in time and space and this makes the style of the product. Modification are the outcome of: the quantity of elements, the quality of experiences and of the style. 3- o social products: their elements operate on the material of the relations between individuals or social groups. The set is due to the stable or temporary relations of these elements between themselves, which are the social norm, modifications are the outcome of the number of elements and their relations. b) f u n c t i o n : one must g e n e r a l l y distinguish the produce and the aim, functional modifications, treating in d e t a i l : material products: productiveness (working) a certain part of the material product works, the rest help, for example: the blade of the knife and the handle. 35* �548 The aim depends on the quantity of working elements (for example when the roof of a bus is used for transporting baggage), modifications depend on the two preceding, spiritual products: their produce depends on the intensity of the experiences which they have occasioned, the aim is the greater the more varied are the occasioned experiences, the modifications of the productiveness and of the aim go together, social products: the produce and the aim go together in them, the social norm is not subjected to modifications; lapses from the norm are not modifications. c) ideology: one must largely discern: the principle of the product, the valuation of the product, the differences in probing or valuation give varieties, res­ pectively types of modifications, treating in detail: material products: the probing consists in the knowledge of their structure and their function, the valuation in the judgement of their produce and the ends of their function, modifications depend on the above said differences, spiritual products: the probing depends om the knowledge of the psychology given surroundings in which the vital experience takes place, the valuation depends on the judgment of the degree of intensity and variety of vital experience occasioned by the product, �549 modifications depend on differences between the afore said. products of organization: the probing depends on the knowledge of relations between individuals or social groups, the valuation depends on the produce and the ends of given whole of relations, no modifications occur here. 4) Dependance of products surroundings. and of their modifications on their A. On the cultural surroundings: 1. on other cultural products: which are necessary to it store products, sustaining products, to which it is necessary' stored products, sustained products, 2. on cultural sets: facilitating sets, needing sets, 3. on culture: producing cultures, assimilating cultures, B. On the social surroundings: 1. On the social individuals active in relation to the product passive in relation to the product 2. On social groups active in relation to wholes facilitating, needing, passive in relation to the above-said. 3. On people diffusing productive and assimilating culture. �C. On racial surroundings The structures of products are mostly conditioned by mor­ phological traits, their functions by physicological traits and their psychic racial, ideologies by the psychic trend of their racial ground. D. On geographical surroundings either directly through supplied material, either through other products. 5) Pari played by products in surroundings (need of terms: objects influential, objects influenced, scopes of influence). A. On cultural surroundings 1. on other cultural products: part played positively, attraction of one by another part played negatively, one excludes the other. 2. on cultural arrangements: part played positive part played negative. On culture: part played positive — negative. 13. On social surroundings: 1. on social individuals: are life-possibilities heightened or lowered? 2. on social groups: is their interior cohesion strengthened? 3. on society. C. On racial surroundings: 1. on individuals: the influence of the product on their health, development and productiveness, 2. on the racial basis of social groups and on the whole society through processes of selection. D. On geographical surroundings: changes brought by the product: orographic, hydrographic, floristic, faunistic. �551 6) Changes in same products. a) genesis: cause: aimed — aimless course: inner — cultural combination inter — cultural combination inter — cultural derivation b) growth and decline: structure — function — ideology c) decay as result of changes in surrounding. 7) Location of product and its modifications. In time and space. Mixing processus: contact and migration. Location: permanent and unstable. I . li. Methods of e x a m i n i n g cultural products. 1. Preliminary remarks: The aim of the examination is to fix and elucidate the static and dynamic of the product from its genesis to the last stage of its development. The last stages of development usually serve as base of researches. It is on the background of the wdiole development that one can make the immediate material subjected to examination comprehensible. What is given indirectly is to be found in the union between the examined product and its surroundings. 2. The collection and criticism of material as regards statics and dynamics according to methods of settling ethnological facts. o. Treatment of material: a) analysis of topological object, b) analysis of conditional object, c) analysis of the influence of the object on its sur­ roundings, e) elucidation of the genesis of the object by the settling of the conditions of surroundings for the oldest type of object; verification of this elucidation by other objects �of same hypothetical surroundings as the examined object. I I . Cultural s e t s and methods of examination. 1. Definition of sets: group of cultural objects bound by interdependancy. 2. Division of sets: a) producive sets, b) concomitant sets, c) sustaining sets. 3. Traits of cultural wholes: a) structure, function and ideology. The structure is formed by the composing products, the function is the compelling necessity for another object (use of pro­ duct), the ideology is expressed by the understanding of its whole value. b) the ideology of cultural sets was rather indifferent to searchers till the present time, because the masses lack a distinct ideology of cultural sets, which goes only with prominent individuals. 4. Dependance of cultural sets on surroundings and their changes: a) On the cultural surroundings, b) On the social surroundings, c) On the racial surroundings, d) On the geographical. 5. Part played by the sets and its change in relation to: a) the cultural surroundings, objects', sets , b) social surrounding — individuals-groups, peoples, c) racial surrounding, d) geographical surrounding. 6. Changes in the cultural sets themselves: a) genesis, b) development and decline, c) disappearance. 7. Location of cultural set and its modifications. Methods of examining cultural sets vide I . B. above. �553 A. Culture and methods of examining Ihem. 1. Definition of culture*: total of cultural sets necessary to the independent life of larger human groupments and transmitted inside their boundaries from generation to generation. 2. Division of cultures: cultures of people, cultures of epochs, cultures of areas: geographical, linguistic, economic, reli­ gious, political etc. 3. Distinctive marks of culture: structure — cultural wholes with various categories of needs, function — compelling necessity of all its wholes to satisfy the totality of the needs of life of an autonomical groupment, ideology — the valuation of the whole of cultural sets by those who benefit by them (a certain predominant in a given culture can be mentioned). 4. Dependance of culture on surroundings and its changes: a) on cultural surroundings i . e. other cultures; b) on the social surroundings: 1. on i n d i v i d u e 1 s: the examination of social indivi­ duals ought to be analogical to the examination of cultural products. One must gain knowledge of a series of singular social individuals of a certain people to be able to fix their principle types and varieties. Classification cannot be based on their psvchic traits but on their social trends, and since an individual is social thanks to the culture he pos­ sesses, then to each distinctive cultural product cor­ respond parallel types of social individuals. For example: to various types of scythes correspond va­ rious types of mowers. An individual can be a com­ bination of several social types and if one of them �554 is predominant the result is that this type subjects the others. Thus there are distinct types with the marked predominance of one: a) men of action, managers — marked characters, b) men passively receptive — imitators. 2. Social groups are organizations of individuals and facilitate the creation, the sustenance and the consumlion of products to higher individuals. •'i. S o c i e t i e s are organizations of social groups ena­ bling the work of these groups. It is sheer nonsense to say that a social group as society is a creater, respectively a consumer of-cul­ ture. It is an error of totalism. Only individuals create and consume. c) on the racial surroundings; d) on the geographical surroundings. HI. B. Method of examining cultures. Remark of the publisher. As regards this part, the author has left only three questions. He begins by the function and says: The free function, tree, because directed by feeling, as to its aim — changing as to its produce — dependent on the sense of duty Ideology — changing, dependent on w i s d о in, moral or immoral, the 1 a w observed or transgressed. Structure — changing, dependent on the will, directing the individual according to conscience. St. Poniatowski THE PRIMIT1VENESS OF BUSHMAN CULTURE The Bushmen represent a higly archaic racial type; they may well be one of the most ancient human races. This statement is supported by observations taken from the four aspects of man in which his appearance and activity find their clear and natural �555 expressions. They give evidence that Bushmen stature, culture, way of thinking and speaking are very primitive, probably the most primitive of all existing human tribes. The height of the Bushmen averages 4 ft. 7 in. (men) and 4 ft. 5 in women). Their skin is of a light yellowish-brown hue, and wrinkled, this being apparently due to the irregular condi­ tions of feeding in the steppe. On the rare occasions when food is plentiful (especially in the rainy season) the Bushmen will gorge himself, so that the skin on his swollen belly becomes smooth, but when the food supply fails he will be. on the brink of starvation for month on end, and his skin will become wrinkled again. His hair is scanty, his hands and feet small and delicate, his legs very short in comparison with his long trunk, and yet these legs can stand extraordinary hardships. He can run for miles and miles, pursuing game without pausing for breath, until the animal breaks down from sheer exhaustion. His body is very supple: in his buttocks he generally has a store of fat. This feature is parti­ cularly prominent in the women and is known as steatopygv. The face is pearly square in front, the eyes are small, unsteady and slanting, the lower part of the ear-lobe is grown together with the head and almost adjoins the jaw. The lips are narrow, their colour approaches that of the rest of the face, the nose is flat and broad, the chin very litle developed. Outside of South West Africa, Bushmen inhabit parts of Angola and of the Kalahari desert. The chief dress of the Bushmen is a kind of triangular leather apron or a narrow belt with a few leather thongs hanging down in front like a very small apron. The women wear a leather belt to which two small aprons are fastened, one in front and the other at the back. Apart from that they often wear a leather covering round the shoulders, and this is called karos. The children are. as a rule, quite naked, and infants arc carried in the above-men­ tioned karos on the mother's back. They generally wear nothin" on their heads, but the women usually adorn themselves with little chainlets of shells, of ostrich eggs, strung on a thread and attached to the hair. Round the neck they wear similar chainlets �556 or a kind of necklace made of little pieces of leather, seeds, or glass-beads. These are supposed to be amulets. The women also wear round their necks a sort of powder-bag, made of the shell of a small tortoise, in which they keep the so-called bukhu, a kind of powder made chiefly of the pulverised herb lareb, while the men hang a pipe round their necks. On the arms or legs (below the knees) they sometimes wear rings of leather, grass, or iron. For hunting the Bushman puts on sandals of gemsbok leather, which enable him to run long distances without sinking into the sand, and partly also protect his feet against thorns and sharp> flints. At times of famine the Bushmen eat both their leather carosses and their sandals. The Bushman hardly ever indulges in the luxury of a wash or a bath. He simply does not feel the need. Water is much too precious to be wasted like that. But the women will often powder themselves, smear themselves with fat, or with red or brown paint, to embellish themselves. In some districts the men will scatter ashes on their bodies before hunting, presumably in order to render themselves inconspicuous on the grey background of the steppe and so escape the observation of the animals they are going to hunt. But it may also be done for magical purpuses. Bushmen with scars on their faces, or. with one little finger cut off, are also met with. The scars, on the face are in some cases an embel­ lishment, in others a tribal mark, or a distinction for prowess in hunting. The cutting off of the little finger is practised for pur­ poses of ridding a patient of disease, which is supposed to flow out together with the blood. Apart from that, these practises may have a magical significance. The dwelling of the Bushman is a quadrangular or semi­ circular shed, sort of chalet or very primitive hut, The entrance opening is always to leeward, changing with the direction of the wind. Near the entrance the Bushman kindles the fire. A l l the inhabitants gather round it to warm themselves during the nights, which are often bitterly cold. A Bushman commune counts about 50—100 persons, who generally constitute a family group, with a chief. On the whole �557 there are no great differences in the rights of the two sexes, the work of the men and of the women being of about the same value. Thus the Bushman social life has features both of patriarchate and of matriarchate. At present monogamy is, for economic reasons, the usual form of marriage among the Bushman tribes. In former times, however, when game was more plentiful in the steppe, polygamy was practised to a greater extent. In spite of great mutual affec­ tion in the Bushman families, the women sometimes have to kill their new-bonis, because there is no food for them. Whatever someone makes or wins for himself is his pro­ perty. The Bushman has a very accurate sense of fairness and right. Manslaughter, adultery, theft, robbing of wells, transgressing the boundaries of the communal area are severely punished, some­ times with death. Bows and poisoned arrows are the weapons of the Bushman. Besides the bow, they also use javelins, knives, and a wooden club called kirri. The hut of a deceased person is burned down, and the dead man is buried on that spot, wrapped in his karos. The earliest religion of the Bushmen seems to have been the cult of the moon, which heavenly body they worship with dances lasting all night and with some sort of prayers. Every tribe has, as a rule, its magician or wizard. The language of the Bushmen is remarkable for the frequent occurrence of smacking sounds called clicks. Their life and ways of thinking may best be illustrated by short narratives literally translated from the tales as told by natives belonging to different Bushman tribes, and collected by several linguists (Th. Hahn, C. Meinhof, D. F. Bleek, R. Stopa). The following narratives are given in Polish versions in this paper: How we live in the Steppe (two different versions. Famine. Hunting the Jackal. Making an Apron. The Lion, the Jackal and the Ostrich. �558 The Moon and the Hare. The Division of the Earth. Two of the narratives, vz. Building a Hut and Girl's I n i ­ tiation are provided with the original Bushman text and the inter­ linear Polish translation, showing perhaps most clearly in literal terms and arrangement of words the primitive structure' of Bush­ man thought and language. Roman Stopa DWELLINGS OF THE YAKOOTS Oorasa, kalyman, yourta, or bałagan, elbelen, are according to Sieroszewski the names of various types of Yakoot dwellings. Oorasa is probably a booriat word, bałagan is persian. Yourta is of touranian origin and means place of dwelling: yourt or sourt. Kalyman or goolema may be derived from the toungooze. A purely Yakoot name for dwelling is: jeejay. All the dwellings of the Yakoots have flooring. It seems none of them use clefts, caves or dugouts. For construction they use: wood, bark (especially birch), skins, webs, earth, dung, mess, hay, tree-roots and branches. In the Kolinas ooloose sometimes snowhuts are being erected, but not for long. Bricks are known but only used for fire-places. The oorassa is the oldest and most typical type of Yakoot dwellings and is a round cabin from 6.5— 9.5 m. high with a diameter of 4.5—6.5 m. measured at the base. The frame-work is formed by four posts with their thinner ends joined under an angle of 60 degrees. On top of the frame-work are placed four horizontal planks forming a rectangular frame on which repose the thin bands of the roof construction. Oorassa roofing consists of broad stripes of birch-bark first boiled in milk, then sewn together with horse-hair and adorned with manycoloured desings. In the interior of the Oorassa there is a fire-place and along the walls are placed the couches. The Oorassa of old have nearly disappeared. In the North where there is difficulty of getting birch-bark and the frost is severe, turf is used to cover the Oorassa. 'ach is the dark and dirty kaliman. The wealthy �559 protect themselves from the falling filth by placing birch-bark or tanned skins under the turf. Nowadays the Yakoots live in a Yourta wdiich is also called balangan or bałagan (sec pictures 4, 5, 6, 7). The frame-work consists of four posts 20 cm. thick and 1 m. 30 cm.—1 m. 70 cm. high. These posts are driven into the earth deeper than 60 cm. and in a square with 6.5—9.5 m. of distance between each of them is placed the South-East post for which the Yakoots have a special reverence as it is the abode of the Yoorta-Spirit. At the end of the posts, in longitudinal i n ­ cisions, are fixed the beams which form the roof sloping EasL and West. The beam is greased with butter, koomiz or horse blood. On the frame-work of the roof is first placed wood, thin and round semi-circular shingles, on which comes: moss, hay, bark and mould. The logs which form the walls are set somewhat inclined arid are like a truncated pyramid sloping at an angle of 70 degrees. The Yoorta generally has 2—3 windows to the East and South, a 30 cm. big square. In the Summer these apertures are closed with moss, paper, fish-bladder, or horse-hair net and in the winter with thick ice-panes. The door aperture is closed with thick planks covered with oxen-hide. The exterior of the Yoorta is covered with cow-dung and mould. All round is an earthen dyke 90 cm. high, 30—50 cm. broad. " Inside the Yoorta along the walls there are 4—8 permanently fixed settees, and each of them has a special destination. In the middle of the Yoorta is the fire-place which has the form of a square trunk made of thick logs. 60—80 cm. filled with clay. From there leads a conduit to the chimney and a slanting smoke-escape. It is made of long and thin wands covered with clay inside and outside. The Yakoots give great attention to fire­ places. When travelling, the Yakoots protect themselves from the severe climate by making a protecting wall of sticks and branches �560 tightly intertwined. It is the elbelen or haltan, just one single sort of shield which is placed so as to protect from the wind. 2) The most ancient form of Yakoot dwelling is the Yourassa which appertains to horse-breeding culture. In the Northern regions to which the Yakoots. had been driven, the Yourassa did not give sufficient protection from the cold, this is why it began to be covered with turf and took the name of kaliman. As the new country was very inconvenient for horse-breeding, because of the lack of vast meadows and steppes and on the other hand very good for oxen which could contentedly graze on smaller expanses, the Yakoots abandoned horse-breeding for oxen. This led to the preparing of provisions of hay and also to the building of shelters for the oxen, a foresight which enabled to pass long and severe winters. 7 The kaliman was changed into a Yourta, because the top part which proved unnecessary, was abolished. At the same time the aperture through which the heat escaped was stopped, and the space to be heated became smaller without inconvenience to the inhabitants of the dwelling. The perpendicular and the inclined walls, also the perpendicular arrangement of logs make the dif­ ference between the Yourta and the dwellings of other Siberian people. The division of the Yourta into the right-hand-side part i. e. reserved to males, or East part, and the left part, the West, or women's part, shows clearly that this type of dwelling was the outcome of two cultures i . e. the patriarchal pastoral culture of the breeders of horned cattle and horses, worshipers of the sun" and fire, with the custom to turn towards the East when offering a sacrifice, and the patriarchal-agricultural which had adopted the turning towards the West when offering sacrifices. Other domains of Yakoot culture also demonstrate the same mixing of the patriarchal pastoral culture with the patriarchal agricultural one, for example religion, mythology and agricultural activities. Teofil Chodzidlo �561 THE HELLENIC CUSTOM OF WEARING ONE SHOE ONLY Ancient authors frequently mention the custom of wearing only one shoe; this custom is common to heroes and peoples. We may quote as a principal representative of heroes I as on (Pindar Pyth. 470 sqq.), Perseus (Artemidor. Oneirokrit. IV 63), Lykurgus (Antholog. Palat. X V I 127); besides them peoples such as the Aitoles (Euripides Meleagr. fgm. 534, Nauck. Arislot. i'gm. 74, Rose. Schol. in Pind. Pyth. 4, 70), the Plataeans (Thukyd. Hist. I l l 22); accord­ ing to Macrobius (Saturn. V 18, 13 sqq.) Vergil (Aen. V I I 689) transferred this custom to the Anagnini, a poeple of ancient Italy. The explanations of this custom are restricted usually to Iason and his personal adventures. As Apollonios of Rhodus tells (Argon. I 7 sqq.) Iason crossing the river Anauros lost one shoe in its waters. Ps. Pherekydes changed this interpretation saying that Iason took off his shoes before wading across the river, and after crossing it put on only one shoe, because he hurried to the sacrifice. This interpretation is remarkable; as monumental tra­ dition shows, the offering person has often only his right foot shod. Katharine Esdaile ('0 o»' iQ~.b.z. Two statues of a boy ce­ lebrating the Eleusinian mysteries [Journal of Hellenic Studies XXIX 1909, 1—5J) gathered together after W. Amelung (Skulpturen des Vatik. Mus. I I No 393) all the monuments which indeed show the offering Perseus wearing only one shoe; Miss Esdaile sees in these young ephebs of the Eleusinian mysteries 'boys from the hearth' (s aa śiTiac): and as to the custom, «parallels prove that the baring of one foot had a definite religious meaning and was especially connected with the cult of chthonian. goddesses*. Frie­ drich Hauser (Die Statue der 'Sehutzi'lehenden' im Palazzo Baiberini [Jahreshefte des Osterreich. Archaolog. Inslituts in Wien XVI 1913, 57—77]) recognises Pylhia in the woman wearing only one shoe on account of her pathetic face W. Amelung explained this custom in a separate study (Atti della Pontificia Accademia di archeologia 1905/6 123 sqq.), and concluded that one bare foot ensures to the man or woman a magic contact with the earth and Lud, Т. X X X V I I 36 �562 therefore secures vital power and victory: this interpretation was accepted by L. Levy (Die Schuhsymbolik im judischen Ritus, Monatschrift fur Geschichte und Wissenschaft des Judentums L X I I 1918, 185 sqq.) and Jungbauer (Schuh, Handworterbuch des dcutscchen Aberglaubens, Berlin 1935, V I I 1308). Sir James Frazer (The Golden Bough, London 1911, I I I 311) supposes «that the intention of going with one shoe on and one shoe off is to restrain and to set at liberty, to bind and unbind... to rid the man himself of magical restraint* etc. O. Gruppe (Griechische Mythologie u. Religionsgeschichte, Munchen 1906, I I 912 adn. 7) according to J. Bachofen (Das Mutterrecht, Basel 1858, 159) thinks it to be a re­ ligious ceremony: to offer a votive shoe and consequently to walk with one shoe. All these interpretations are very insufficient especially Wilhelm Kroll (Unum exuta pedem'— ein volkskundlicher Seitensprung [Giotta XXV 1936, 152—158]) took care to evi­ dence it. Nothing can better illustrate the helplessness of all hy­ pothesis than the symbolic commentary of Jean Brunei (Iason monokrepis [Revue Archeologique 1934, IV 34—43]) who — con­ trary to all ancient authorities — affirms that king Pelias handed his one shoe to Iason in sign of restoring him his kingdom. Therefore we endeavour to find the proper rationale of this custom which no doubt bad its practical function in the life of the people. Iason is characterised by Pindar as a strange warrior: the ancient commentaries specify it by saying that this sort of warrior's custom belongs to the Aitoles. As the ancient in primi­ tive times always fought barefooted, we have to require a special function for the use of the shoe on the right foot. This function we find in the fact that the Aitoles fought — as all ancient peoples did — manibus pedibusque and therefore protected the right foot which mainly took part in the battle, in the same manner as e. g. the boxer protects his hands by putting on gloves. Zofia Ganszyniec �563 RICHARD BERWIŃSKI Richard Berwiński played an important part in the history of ethnography and ethnology. His principal work: «Studies on po­ pular literature from the standpoint of historical criticism* publi­ shed in 1854 must be considered as the first polish work on ethno­ graphy; a mile-stone between ancient and modern views not only on literature but on the whole popular culture. He was not suf­ ficiently apprized at the time, especially by the rueful romantics whose illusions as regards the essence of popular culture had been swept away by his book. It is only in the time of Karłowicz and thanks to the eulogy of Rostafiński that he met with full re­ cognition. But a proper monography is still.missing, and the object of the present lecture is to fill this gap. Richard Berwiński born in 1819 was educated in Great Po­ land surroundings. He went to a lower school i n Leszno. For a time he was completing his education in Poznań, mostly in the Raczyń­ ski Library. He passed his bachelor's examination in Wroclaw and was a student of the University in this town. In the life et work of Berwiński there are four distinct pe­ riods. In the first: (1836—1840) the author was in close relations with the Editor's office of the: «People's friend* and influenced by romantic opinions as regards the people. He made several poetical transcriptions of popular legends and fairytales; mostly litterary popular productions. His most important work in this period was: «The Goplo Goddess*, and the works which appeared in a collection published under the title of popular culture. His warm pro-slav sympathies were characteristic at this time The second period (1841—1846) created a bond between Berwiński el Poznań with the Editior's office of the: «Lilterary Weekly*, the Polish Democratic Society, with social and political workers, for instance with E. Dembowski et H. Kamieński author of a profound work: «Philosophy of Material Economy* (Poznań 1843—45). 36" �564 In this time Berwiński indulged in political polemics which we find expressed in his poems especially in the verse: «Mice Tower». The man of letters had become a belligerent politician. As an emissary under orders to foment an insurrection against Russia he was arrested in the year 1945 in Tarnów by the Austrian authorities. It is there he lived through the bitter and painful disil­ lusions which were the outcome of the atrocious Galician mas­ sacres. Extradition soon followed. He was given up by Austria to the Prussian Government, sentenced to a long term of imprison­ ment, and started to work scienifically behind the bars of Ihe В erl i n M oa b i t - p r i s o n. The third period (1846—1854) was begun by his work on popular culture. The revolution in Berlin opened his prison. Besides his scientific work on a favourite theme, Berwiński took an eager part in the happenings of the lime. The failure of the revolution, the futile manifestations of the Slav Congress in Prague made him seriously ill. As Member of Ihe Prussian Parlia­ ment in the years 1852—1854 he defended polish rights under german occupation. I l was then he finished his work on popular litterature, the master-work of this life. The book was published in Poznań in 1854. In this work Berwiński settled the methods of researches on popular litterature and drew a lien lion on the ne­ cessity of conscientious copy of lexts of comparative studies. The results of this work prove thai there are few genuinely aboriginal motives, same as in Ihe literature of other peoples. The whole popular creation is a result of the migration of various themes and motives and an important part is played by the church, by the tracks of pilgrimages, of trade et also by the influence of higher social classes. He settled also thai Ihe popular li llerary creation lacks original traits and does not reach far back into the past ages. One can well understand how shocked were the romantic writers of the time, especially Lucian Siemiński, by the result of Berwhiski's researches. The fourth and last period of Berwinski's life falls in the years 1854—1879. He resigned his seat in Parliament, his projec­ ted marriage with the Countess Wollowicz was broken off and he �565 emigrated never to return to Poland. He spent a certain time in Paris on his way to Stamboul and following the advice of Mickie­ wicz enlisted in the Sultan's Cossacks under the command of Czaykowski Sady k-Bashaw. It was an illusion of the time that the war in the Crimea would open new political prospects to the Poles, but the Parisian Congress soon dispelled this hope. Residing abroad Berwiński took no active part in the insur­ rection of 1863, and this very nearly broke his heart. After the collapse, of France in 187CK71 and with the growth of russian and german influences, Turkey disbanded the military formation of the: «Sultan"s Cossacks*. Berwiński remained in Constantinople bereft of means of life without possibility of return to Poland, and often exposed to starvation. In the year 1874 a fire broke out in the hotel where he was staying and his manuscripts were destroyed. Two works: «Ronie and Constantinople*, and «Materials for the Ethnographies of Serbia et Bulgaria*, were thust lost. Exhausted by the harships of his life Berwiński died in misery in a suburban trench hospital. On his death-bed he had the consolation of being assisted by Father Ławrynowicz, the same priest who was present at the death of Adam Mickiewicz. Л. Fischer STUDY OX THE CHARACTERISTICS OF ETHNOGRAFICAL RUTH EX IA OF SZLACHTOWA ON THE BASIS OF CERTAIN ELEMENTS OF MATERIAL CULTURE I . West of the Poprad there are four villages surrounded on three sides by wide mountain-ranges and forming on the north side of the Carpathians a Rutheniau island which lies furthest west and is named by the author: «Rulhenia of Szlachtowa*. The inhabitants of Szlachtowa form a separate ethnografical group which from the point of view of culture approaches the Ruthenian population inhabiting several Spisz (Zips) villages, hut on the . �566 other side is quite different from the Ruthenian Lemko's settled east of the Poprad. Between the Ruthenians of Szlachtowa and the Polish population of the neighbouring Szczawnica there is always a very ancient antagonism. I I . The provenance of the Ruthenian settlement in the nearest neighbourhood of Szczawnica is till now far from clear. Not earlier than in the X V I century we find in the historical sources the name of Szlachtowa and latest, because not sooner than in the X V I I I century, the names of Biała and Czarna Woda. It is highly probable that the Ruthenian element penetrated here on the wave of the Vallachian-Ruithenian inroad of settlers between the XIV and XV centuries. The land structure of the Ruthenia of Szlachtowa is based on the model formed by the mediaeval colonisation under the so called «German law». A l l the four villages have a regular field structure primarily based on the three-field system of agriculture. They are different from the typical regular field structure in thus far, that in the fields which join the rural dwellings, the plots of the singular owners touch the dwellings. It is a transient form between the regular field structure and the so-called forest-fieldstructure. Besides the cultivated land in the neighbourhood of the village the inhabitants of Ruthenia of Szlachtowa possess numerous clearings strewn among the forests which cover the near mountains. They are used as pastures, meadows and tilled fields, and jointly with this, there develops on them the system of half pastoral, half agricultural season-settlement. I I I . The houses in Ruthenia of Szlachtowa are built of wood on angle, covered with planks or wooden tills. The poorest ones show the type of one construction settlement, where the inhabited part and economical part are found under one roof. There are also two-construction habitations and a separate farm house habitation and sometimes a many buildings farm in which the cottage, the stable, the barn and other constructions form a closed square with an entrance gale to the yard. : �567 IV. The Ruthenians of Szlachtowa formarly found means of living mainly as shepherds (sheep, oxen), at present principally in agriculture. The inhabitants of the four villages mentioned endeavour to cover the shortage of means of living, by various additional occupations like the manufacture of wooden boxes or the mending of cracked pots with wire. The wire-netters of Biała Woda now reach Warsaw, Poznań and Bytom and formerly used to go as far as Lwow, Kiev or Czerniowce. V. The Ruthenian mountaineers garb in the neighbourhood of Szlachtowa for males and females alike, is mostly of home made white linen or flax or of some other white woolen stuff. Only a few factory materials: ornaments, boots and hats were bought in the mountain towns. The popular garb of the Ruthenians of Szlach­ towa is very primitive as regards cut and ornament. VI. Lastly the author examines the problems of the chrono­ logy and of the provenance of singular cultural elements in Ruthenia of Szlachtowa. To the group of phenomena typologically oldest he counts the solitary, dispersed settlements, found in forest-clearings, habitable constructions built on angle covered with a roof quadruply inclined made of planks or wood-tiles and composed of only one room and one primitive antechamber. As regards clothing: a man's shirt with the longitudinal «poncho» cut, woolen trousers with a typical side-flap, above the right grouch, a long woolen «hunia» i . e. a man's cloak, a sheep-skin cap covered with cloth, the linen wraps which women put on their shoulders, and in farming the blazing of bushes and the one-field system of agriculture, which is found also in the forest-clearings. Numerous Spisz influences are stratified over older cultural layers. They penetrated jointly with the contacts between the Ruthenians of Szlachtowa and their brethren inhabiting the country south of the Carpathians and also reached the Slovaks. One should place here, as belonging to these influences, the form of the roof (doubly inclined with eaves and surmounted by a small semicircular rooflet), painted clothes-chests, the form and the �568 manner of adorning men's hats and in the garb of the women their headgear, the ornaments of the shirt, the skirts called: «kanafaska» made of linen or cotton material, weaved in perpendicular red stripes, white with blue lines, fur jackets richly ornamented with Mayings and top-boots. Polish influences are chronologically the latest. Primarily, as regards material culture there was no difference between the Ruthenians of Szlachtowa and the Polish mountaineers of the neighbouring Szczawnica. It is only when there appeared regional differences in the garb of the Szczawnica mountaineers that the influence of this garb began to act on the neighbouring Ruthenian population, especially on the youth of the nearest village i . e. Szaczawnica. The author tries to reconstruct the process of differenciation of the cultural group of Ruthenians of Szlachtowa. Layers of foreign influence begin to fall upon the more or less uniform cultural back-ground composed without greater differences of the whole of the Carpathians. The area of the upper Dunajec is in the orbit of Spisz influences, which results in the appearance of certain cultural differences spreading on the territory of the Polish Spisz, the mountaineers of Pieniny and Szczawnica, the Ruthenia of Szlachtowa and the east (peak of Podhale). In time the area delineated here divides under the influence of a further development into two meridian parts, the west part whose popular culture continues to develop under the influence of cultural waves coining from Spisz and Podhale, and the eastern one comprising only the mountainners of Szczawnica and the Ruthenians of Szlachtowa, who remain isolated and keep without change a cer­ tain whole of ancient culture. With the cultural differenciation of the Szczawnica moun­ taineers which happened between the XIV and XX centuries and even later, the Ruthenia of Szlachtowa remained the unique area with certain marked traits of culture which have been changed or forgotten alsowhere. R. Relnfuss �569 GREATPOLAND'S POPULAR CULTURE ACCORDING TO GERMAN PLANS In the year 1943 under in Poznań a book under the Warthenland». It came from tisches Institut» and belonged Volkskunde». German occupation there appeared title: «Die Sagen der Deutschen im the publishing Library: «Volkspolito the series of «Abteilung Deutsche Dr. Edmund Mudrak was the editor, the work was by Pro­ fessor Lutz Mackensen, two German scientists, teaching shorthand in Poznań at Ihe University of the Reich, for thus had been the Polish University transformed under German occupation. It is a book which among many others, for example the works of Dr. Walter Geisler Professor of Geography at the same University, Dr. Charles-Ernest Koehne historian of art and artistpainter and others bent on proving scientifically the far-reaching influence of German culture in Polish lands, unmasks the aims and ways of German cultural planning on territories subjected to German administration. Great-Poland, the oldest province of the Polish Stale was named by the Germans: Varla-Land. They began to exterminate the Polish population and to fill the new Varta-Land with Ger­ man colonists, re-emigrees from the East borders of Poland, from the Baltic provinces, from Russia, Bukowina and Bessarabia. These groups of transplanted people were to form the new Ger­ man tribe in Great-Poland. A cultural planning was to be made for this tribe by German ethnographs: Mudrak and Mackensen, while Geisler was busy with geography, among other subjects with the theory of landscape, and the arl-historians were prepar­ ing the architectural picture of the land. Help was given by the museums, where items were being collected for Ihis same purpose. The German ethnographs were interested in legends and folklore because Ihey considered this part of the spiritual culture of the people as an important spiritual asset, an element binding together the disseminated groups of colonists. �570 The collection of legends formed by the people and reintro­ duced in the occupied territories was in the opinion of Mudrak the best element to deal with in starting a renascence of popular culture. The book under the title: «Sagen der Deutschen im Warthenland» has thus a double aspect. From the point of view of science it is an addition to ethnographical geography through its localisation of legends in a closed territory and from a practical point of view i l is a work of popularization. In the midst of his labours Mackensen stumbled on unforeseen difficulties as he was unable to conciliate Ihe two objects in view. His work is not based exclusively on local researches, but mostly on bibliography. For practical reasons Mackensen made in the text he used arbitrary corrections and his selection was also guided by a program made beforehand. Mackensen advanced the theory that the purely German spiritual material collected by him had no foreign infiltrations and at the same time drew attention in his commentaries on the influence of the surround­ ings reacting on the spiritual tenors at the moment of its birth. As the collection comprises not only the sagas of the autochtones but also of new-comers from the Baltic sea and the Black Sea, from the steppe and the agricultural areas each with^ a different grade of civilisation, the variety of culture is no less apparent. The object of the edition proved decisive. The authors and the protector of their book the Gauhauptmann who wrote an introduction, expressed the hope that the collected material w ouid vivify tire people and prove an important element in the cultural planning made for the Varta-Land. Mackensen divided his book into three parts: I . Man and Death, I I . Man and Supernatural Powers, I I I . Man and History, and put stress on the threads of death and demonology and legends with a historical tincture. The motive of death dominates the book as the Part I takes up the half of it with a good hundred tales. In the following parts this same motive recurrs with alterations. The last part, treating of German heroes is rather short and only contains a score r �571 of legends Frederician and Josephinian which have the character of barrack-anecdotes. The aura of all these legends is upleasant. Horror and terror give the dominant note, with a lack of the proper legendary po­ pular strain of romance nad poetry. To the foreground come only the "brutal instincts of man mostly the desire of vengeance. The phenomena of death or demonology terrorize human psychology and the details of the tale are so bereft of aeslhetical feeling that the reading brings discouragement. Mackensen has shorn his texts of all religious feeling. He mentions this in his introduction and proves it at the end of his commentairies. He has thus deprived many legends of the proper trait of magic trend of thought. The whole thing is sinister and breeds depression. The book is illustrated with drawings and vignettes. One can see among others, headless monsters, skeletons, hanged wret­ ches, tortured bodies and dead corpses. Truly the gallery of a morbid imagination. As the work of the German ethnographs Mudrak nad Mac­ kensen was destined to play the part of an element in the cultural planning for Great-Poland, it is highly characteristic and remains a document of the cultural activity of true Hitlerians. Bożena Stelmachowska ETHNOGRAPHICAL ICONOGRAPHY This is the beginning of a work of greater length which will appear periodically in the «PEOPLE», during several years. Ethnographical iconography contains polish material which gives historical documentation to ethnographical facts with the help of old engravings, drawings, pictures, embroideries and the like. To this material are also added photographies used for the documentation of rarer ethnographical specimens in polish mu­ seums and also unusual ethnographical motives in village sur­ roundings. �572 Iconography does not present a systematically arranged ma­ terial according to set problems. All this is accidental and provisionally collected at hap­ hazard, but will be put in some order by the index placed at the end of the 20-th sheaf of the iconography- The list of things in the two first contains the following items: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) Drawing of a child. X V I century engraving on wood. A seven-headed horned dragon XV c. cngr. on wood. A cannibal tent engr. on wood. Samoyeds X V I e. engr. on wood. A dragon-stone X V I c. engr. on wood. A fox caught by the leg in an archaic beam-trap. In polish «stempitsa» X V I c. engr. on wood. Radish female Raphanus sativus XVI e. engr. on wood. Lorctto-bell XX c. engr. on wood. Sinner's death XIX c. engr. on wood. Four beasts on map of the world, engr. on wood. The magnet X V I c. engr. on wood. Hunter's net out-spread XVI c. engr. on wood. Lapis agapetosm or achates (gagatek-amber) XVI c. engr. on wood. Devil expelled out of man XVI c. engr. on wood. Harvest XVI c. engr. on wood. Dragon sun-obtruding X V I c. engr. on wood. Men stinking-lipped X V I c. engr. on wood. Demon scared X V I c. engr. on wood. Amber X V I c. engr. on wood. Frog-stone XVI c. engr. on wood. Inula Helenium magic root XVI c. engr. on wood. Costumes of Gdansk fisher-women XVI c. engr. on wood. Tartar wives XVI c. engr. on wood. Rirds glued and lilted trap X V I c. engr. on wood. Leviathan and Mother of God XVI c. engr. on wood. Descent to hell XVI c. engr. on wood. Sabbath of witches XVI c. engr. on wood. �573 f 28) Flight of witches to Haki-hill X V I I с. engr. on wood. 29) Black Mass X V I I c. engr. on wood. 30) Our Lady's tears (Spirantes spiralis, plant) photography of year 1939. 81) Four-in-hand XIX c. engr. on wood. Thacldaeus Seweryn � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7bdae66415bdda857d85378b2ef66495.pdf cffa78d71110f128d26dba80d71db6d7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1844 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1982 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1710 Title A name given to the resource Spisy treści / LUD 1982 t.66 Description An account of the resource LUD 1982 t.66, s.431-434 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text SPIS TREŚCI 1. ROZPRAWY Józef B u r s z t a, Bronisława K o p c z y ń s k a - J a w o r s k a, PoIska etnografia (etnolog,ia) po II wojnie KI()llstanty S y m ()n o l ew i c z - S Y m m o ons, Teor.i,a kult'ury w antropo!logii amerykańskiej: pół stuleoia studiów (1922 - 1977) Micha.ł B u·c h {)w s k 'i, Wojciech B u r s z t a, Teorety·czny aspeM etnograficznych badań nad kulturą Woj6ech B u r s z t a, W świeoie ideacyjnych kodów propozycje Warda Goodenough'a Grażyna K u b i c a - K l Y s z c z, Bronisła·w Malinowski - szkicbiiograHcz.ny. 3 19 31 45 61 II. STUDIlA Zofia S t a s z c z a k, Obrzędowość roozirnna jako wyraz przemian obyczajowości wsi Urszula L eh r, W,ierzeIJJia demonologiczne we wsi o'bidza (region sądecki) w świetle badań empiry'cznych Zofia G r o d e c k a, Dwa stroje ludowe w jednym mieśaie - strój bamberski i strój po:z.nańs,roi Alicja B e d n a r c z u k, RelLktowe formy ubkJru Bałtów Barbara P>olo c z k o w a, Ludowe formy czesania się ,i upiększania na Śląsku Cieszyńskim w ostatnim stuleciu Jan S e t k o w ,ic z, Ci'osek i jegQ funkcja magiczna w szałasach pasterskich Beski<:l'u Zachodnieg.o Ul. OMOWIENIA, PRZEGLĄDY (JuLiusz 151 179 195 21;> 227 243 255 269 281 287 295 WYDAWNICTW Desmond Morris, The Human ZOO, 1976 (ELżbieta Goździak) Adam Paluch, Obszary kulturowe Pacyfiku. Materiały wydane z okazji Sesji Naukowej "Australia i Oceania, kultury tradycyjne wczoraj i dziś", 1979 113 MATERIAŁY P.iotr B o r a w s k 'i, a legendach Tatarów litews,kich Francis,z.ek S ,ie l i ck ·i, Białoruskie pieśni żniwne i pOIJ.owez okolic wsi Mikuhno byłej gminy Doł'hinów powiatu wilejskiego KQle S lim i'c z i j e w, D7Jieci-oohaterawie w macedońskiej epice ludowej ,Andrzej R o m a n ,ow s k i, Lapończy,cy w Finlandii Wacław Kor a b i e w ,ic z, Tabot Adam B a r t {)s z, Zaczątek kolekcj,i cygano'log,icznej Grzegorz S k a l s k ,i, Franouskie muzea etnografliczne. cz. II. IV. RECENZJE, 101 Prawdzie) lngeborg Weber-Ke,Jlermann, Zur Interethnik, 1978 (Krzysztof Kwaśniew'ski) .' Zofia StasZJcz.ak, P'ogTanicze polslco-niemiecklie jako [}Ogranicze etnograficzne, 1978 (Janin'a Hajduk-Nijakowska) Marcin Kula, P::>kmiu' brazylijska, 1981 (Ryszard Kantor) Jan Gruszczyński, Społeczność polska we Francjli 1918 - 1978. Problemy integracyjne trzech polmIeń, 1981 (Rysżard Kantor) T-ddeusz Dworecki SVD, Zmagania polonijne w BrarZylii. T. 1. Bo,Jscy werbiści 1900 - 1978, 1980 (Ryszard Kantor) 319 321 321 323 325 327 329 �432 Jerzy S. Łątka, Adampo.l - polska wieś nad Bosf,orem, 1981 (Ryszard Kantor) Ks. Krystian Tra'czyik SYn, Kościelne ,zbiory misyjno-etnograficzne w Polsce, 1980 (Ryszard Vorbrich) 332 Rona·ld Blythe, Aikenfield. Portret wsi angielskiej, 1979 ,(Andrzej Lipski) . Pirinski Kraj. Etnografski, folklorni i ezikowi prouczwanija, 1980 (Kole Sim~~~ Blasius Nawka, Die Tracht der Sorben um Nochten. 1979 (Zofia Grodecka). Blas·ius :Nawka, Die Tr·acht der ewangelis'chen Sorben des Bautzener Landes, 1979 (Zofia 334 m 342 344 Grodecka) Mał,g,orZlata Maj, Ludvwe ,obrzędy weselne w Polsce, 1980 (Irena D. N. Goberman, Iskusstv,o Guculov. 1980 (Mariusz Baumann) Folklory t .i nar.od'DJitetradici w sywremennata naciona.Lna kultura, Kabat) 346 346 1976 (Kole 347 Sinticzije1O) J. Hajduk-Nij.a.kOiws:~a,Temat śpiącego woj!lka w f'olklorze polskim. Próba ty- poLogii, 1980 (Teresa Smolińska) "uwgmfia", t. 31, 1976- 1978 (Kole Simiczijew) Zdzisła·w Zwoźniak, K,alend-arze, 1981 (Juliusz Pra1Odzic) .E. G. Karpińska, Bibhografia etnografii polskiej za lata 1970- 1975, 1980 (Irena 331 350 353 355 355 Kabat) V. KRONIKA Trady.cja ,i wspólczesność. Naukowa konferencja w P,oprad z-ie, 1981 (Barbara Bazielich) 359 Rodzi'na polska 'i jugosł,owiańska w świetle badań etnologicznych, Międzynaroo,owe sympozjum w Poznaniu, 1981 (Irena Kabat) Stosunki mieszka.n10we prolet<łriatu przemysłowego w okresie kap·iŁalizmu. K·onferencja w Berlinie, 1981 (E1Oa Grażyna Karpińska) 30-1ecie Insty,tutu Serbołużyckiego w Budziszynie (1951- 1981) (Edward Pietraszek) 360 352 364 Konferencje, zjaZJdy ·i inne spotkania uwzględniające pi'oblematykę etnograficzną w 1980 r.oku (Maria Nietviadamska) SpxaJwrozdanie Z działalności Zarządu Głównego PTL i jego agend za okres od września 1980 do września 1981. (Barbara Bazielich) . Protokół z LVII Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL, odbytego w Opolu w dniach 11 - 13 września 1981 roku (Antoni Kuczyński) Uchwała LVII Wa'lneg'o Zgromadzenia De1egatów PTL, obradująceg.o w Opolu . w dniach 11 - 13 września 1981 roku Etnograrficme wystawy czasowe zorganizowane w 1980 roku (I1Oona Wiktor). Magisteria, doktoraty i habilita,cje z zakresu etnografi,i w 1980 r-oku (Maria Nie1Oiadomska) 366 369 373 378 380 404 Wykaz Zia'graniczny'ch dzieł zwartych 1979- 1980 (A. J. Gerlach-Kłodnicka) Biblio.tek.i PTL wc Wpocła'wiu za lata 411 VI. IN MEMORIAM Stan~sław Bąk B~bliografia prac naukowych Mar.ia Zywirs<ka. Pra,ce publikowane Marii Stanisława Bąka (Jan Miodek). Zywirs-kiej (Maria Suchaczo1Oa- -Berezo1Oska) Stanis~aIW Don'igie<W1icz .(Janusz Kamocki, Wanda Bratkowska (Henryk Jost) Janina Szymańska (Henryk Jost) 417 426 Aleksandra Tyszko1Oa) 429 430 430 �CONTENTS I. PAPERS Józef Burs'zta, Bronisliawa Kopezyńska-Jaw,orska, Polish Ethnography (EtJlTIlOtlogy)After the Second World War Konstanty S ym'o no I ew ic z - S Ym m'ons, Theory of Culture in Amer~,can Anthr.opoloogy. Half A Century of Research (1922- 1977) . Mi>chał B u c h ,ow s k i, Wojciech B u r s z t a, 'Dheoreltical Aspects of Ethnographic Research on Culture W,ojcieah B u r s z t a, In the World of IdeatDonal Codes - Ward Goodenough's Propositions Grażyna K u b i c a - K l y s z c z, Bronisław MaIrnowsroi. A Biographiooi1 Essay 3 19 31 45 61 II. STUDIES Zofia S t a s z c z a k, The Rites of a Family Cycle as They Express Changing Mores in the Great Poland's Countryside Urszula Le h r, Demonological Beliefs in the Village of Obidza (Nowy Sącz Reg,ion). An Empirical Approach Zofia G r a d e c oka, Two Fo~k Costumes in One City. A Costume of Bambrzy Women and a Costume of Poznań Aute,cht'on Women Alicja B e d n a r c z u k, Relid Forms of BaUs' National Costume Barb-ara P o l o c z k o wa, Folk Forms of Hair-Dressing and Deoorahon in the Region of Cieszyn Silesia ·in the Past Century Jan S e t k o w i c z, "Ciosek" And Its Magi·cal Function in Shephercs' Sheds in the Westef'n Beskidy Mountains lII. DISCUSSIONS, 151 179 195 215 227 243 255 269 281 287 295 OF PUBLICATIONS Desmond Morris, The Human ZOO, 1976 (Elżbieta Gożdziak) Adam Paluch, Obszary kulturowe Pacyfiku. Materiały wydane z okazji Sesji Naukowej "Australia i Ocearnia, kultury trady'cyjne w'C"wraj i d,z,iś", 1979 (Juliusz 113 MATERIALS Piotr B o r a w s k i, About the Legends of Lithuanian Tartars Franci'szek S i e I ,ic k i, Belorussian Harvest And Fields Songs From the Vicinity of the Villagcaf Mikulno (A Former Commune ·of DołhinÓ'w, Vilnius Administrative District) . Kole S i m i c z i j e w, Hero-Children in Maced·onian Folk Poetry Andrzej R o m a n o w s k i, The Lapps in Finland Waclaw Kor a b ,ie w i c z, Tabot Adam B a r to s z, A Germ of Gypsy CoHechon Grzegorz S k a l s k i, French Ethnographic Museums. Part II IV. REVIEWS 101 Prawdzie) Ingeborg Weber-Kellermann, Zur Illterethnik, 1978 (Krzysztof Kwaśniewski). Zofia Staszczak, Pogranicze polsko-niemieckie jako pogranicze etnograficzne, 1978 (Janina Hajduk-Nijakowska) Marcin Kula, P,olonia brazylijska, 1981 (Ryszard Kantor) Jan Gruszczyński, Społeczność polska we Francji 1918 - 1978. Problemy integracyjne trzech pokoleń, 1981 (Ryszard Kantor) Tadeusz Dworecki SVD, Zmagania poLonijne w Braily.Jii. T. 1. Pols'cy werbiści 1900- 1978, 1980 (Ryszard Kantor) Jerzy S. Łątka, Adampol - polska wieś nad Bosforem, 1981 (Ryszard Kantor) 319 321 321 323 325 327 329 331 �434 Ks. Krystian Tra'czyk SVD, Kościelne zb10ry misyjno-etIliOgraficzne w Polsce, (Ryszard 1980 Vorbrich) . Ronald Blythe, Akenfield. Bortret wsi angielsk!iej, 1979 (Andrzej Lipski) . Pirinski Kraj. Etnografski, folklorni i ez,ikowi proucZJWanija, 1980 (Kole Si- 333 miczijew) Blasitis Nawka, Die Tracht der Sorben um Nochten, 1979 (Zofia Grodecka) Blasius Nawka, Die Tracht der ewangelis'chen Sorben des Bautzener Landes, (Zofia 1979 342 344 Grod,ecka) Małgorzata Maj, Luda;we obrzędy weselne w Polsce, 1980 (Irena D. N. Goberman, Iskusstvo Guculov, 1980 (Mariusz B;;LUm:mn) Folklory t i narodnite tradki w sywremennata nacionalna kultura, Kabat) 346 346 1976 (Kole 347 Simiczijew) J. Hajduk-Nijakowska, Temat śpiącego w,ojska w folklorze' polskim. Próba typologii, 1980 (Teresa Smolińska) "Laograf'ia", t. 31, 1976- 1978 (Kole Simiczijew) Zdzisław Z'\VIoźniak,Kalendarze, 1981 (Juliusz Prawdzie) E. G. Karpińska, Bibliografia etnografii polskiej za lata 1970- 1975, 1980 (Irena 332 334 Kabat) 330 353 35.) 355 V. CRONICLES Tradition and Modernity. Scientific Conference in Poprad, 1981, (Barbara Ba- zielich) 359 Polish and Yugoslavian Ethnological Research on a Family. International Symposium in Poznań, 1981 (Irena Kabat) Liv,ing Conditions of the Industrial Proletariat in the Capitalistic T1mes. The Conference in Berlm, 1981 (Ewa Grażyna Karpi'ńska) 30th Aniversary of the Serbian Institute in Budziszyn l1951- 1981) (Edward Pietraszek) 362 364 Conferences, Sympos,ia and Other Meetings on Ethnographic (Maria 360 Problems in 1980 Niewiadomska) 366 The Rcportof the Activity of the Council-Board ,o,fthe Polish Ethnographer's Society and Its Agencies in the Period of September 1980 - September 1981 (Barbara Bazielich) 369 Proce€·dings of the 57th General Meeting of the Delegates of, Polish Ethnographers' Sodety - Opole, September 11 - 13, 1981, (Antoni Kuczyńs7d). Resolution of the 57th General Meeting of the Delegates of Polish Ethnographers' Soc.iety in Opole, September 11 - 13, 1981 Ethnographic Temporary Exhibitions Organized in 1980 (Iwona Wiktor) Master's Thesis, Doctor's Dissertation and Exams. Quahfying for Assistant-Professorship in the Domain of Ethnography in 1980 (Maria Niewiadomska) 373 378 380 404 New Books Purchased by the Library of the Polish Ethnographers' ,in Wrocław in the Years 1979- 1980 (A. J. Gerlach-Klodnicka) Society 411 VI. IN MEMORIAM Stanisław Bąk. Bibliography of Stanisław Bąk's Works (Jan Miodek) . Maria Żywirska. PubIished W,orks of Maria Żywirska (Maria Suchaczowa-Berezowska) . Stanisław DOInigiewicz (Janusz Kamocki, Wanda Bratkorwska (Henryk Jost) Janina Szymańska (Henryk Jost) Aleksandra Tyszkowa) 417 426 429 430 430 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e32f9af4032a4a7084a0d7e33f9e84fe.pdf 913213b39f0a6a6793ce23eb6cdeadd7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1565 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1995 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1448 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1995 t.39 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1995 t.39, s.242 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. XXXIX: 1995, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 O POTRZEBIE BADAŃ NAD KONFLIKTAMI ETNICZNYMI* Obserwowany w ostatnich kilku latach wzrost zainteresowania proble­ matyką konfliktów etnicznych ma swoje źródło zarówno w fakcie wzras­ tającej częstotliwości występowania tych zjawisk, jak i w fakcie nieskutecz­ ności międzynarodowych zabiegów, mających na celu „wyciszenie" napięć między zwaśnionymi stronami. Coraz powszechniej odczuwana konieczność budowy nowego światowego systemu bezpieczeństwa skłania badaczy do intensyfikowania studiów nad zjawiskami konfliktów etnicznych. Zakłada się bowiem, że rozeznanie uwarunkowań występowania czynników kon­ fliktogennych umożliwi wypracowanie metod skutecznego przeciwdziałania im. Z pewnością i tą inspiracją kierowali się twórcy interdyscyplinarnej konferencji, zatytułowanej „Konflikty etniczne", która odbyła się w dniach od 5 do 7 grudnia 1994 r. w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w War­ szawie, zorganizowana przez Zakład Etnologii tegoż Instytutu. Frekwencja podczas sześciu wielogodzinnych sesji, jak i liczba 32 wygłoszonych refera­ tów oraz kilkudziesięciu wystąpień w trakcie kolejnych dyskusji, jak się wydaje, świadczą najlepiej o trafności tego przedsięwzięcia. Obrady otworzył współgospodarz konferencji, prof, dr hab. Sławoj Szynkiewicz, wygłaszając referat nt. „Hipostazy konfliktu etnicznego". Zauwa­ żając brak jednoznacznej, powszechnie akceptowanej w nauce, definiqi pojęcia „konflikt etniczny", referent poruszył problem, który powracał następnie w wielu kolejnych referatach i podczas dyskusji. Zaproponowana przez niego definicja stanowi, że co najmniej jedną ze stron takiego konfliktu musi być grupa etniczna, a jego przedmiotem jest stosunek do wartości decydujących 0 tożsamości kulturowej. Referat zamknęła propozycja typologii konfliktów etnicznych ze względu na cel i sposób realizaqi (wyróżnione typy konfliktów: rytualny, likwidacyjny, ekspulsyjny, deetnizacyjny, niepodległościowy, irredentystyczny, nietolerancji). Prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz (Instytut Etnologii 1 Antropologii Kulturowej UAM), w referacie „Konflikty etniczne a etniczne alianse", zaproponował natomiast naukowe zajęcie się, jego zdaniem - heury­ stycznie równie ważnym - zjawiskiem aliansów etnicznych. Wystąpienie uzu­ pełniły ilustracje, głównie etnograficzne, przybliżające specyfikę omawianych 1 Sprawozdanie to stanowi nieco zmienioną wersję relacji z Konferencji przeznaczoną dla Spraw Narodowościowych. Seria Nowa. �214 KRONIKA aliansów. Z kolei prof, dr hab. Janusz Goćkowski (Katedra Etnologii UJ), podejmując kwestię „Racjonalizacja konfliktów etnicznych a ethos nauki", stwierdził, iż w każdej ze stron konfliktu etnicznego uczestniczą aktorzy grający role, które referent określił odpowiednio mianem: „ideologów", „decydentów", „techników", „ludzi pospolitego ruszenia" i „ekspertów". Autor zaprezentował trzy dyrektywy postępowania poznawczego wobec pro­ blemów konfliktów etnicznych, wynikające z samego ethosu nauki, a zawie­ rające się w hasłowych formułach: „nieposłuszeństwo w myśleniu", „refleksja krytyczna" i „odczarowywanie świata". Kolejny referent, dr hab. Ireneusz Krzemiński (Instytut Socjologii UW), odnosząc się do kwestii „Poczucie tożsamości narodowej - uwarunkowania stosunku do innych", zapoznał słuchaczy z wynikami badań socjologicznych nad postawami Polaków wobec Żydów. Funkqonujacy w świadomości bada­ nych stereotyp Żyda okazał się zawierać więcej elementów pozytywnych niż negatywnych. Zaprezentowane badania oparte zostały na - wydaje się - mocno dyskusyjnej hipotezie, iż poczucie „polskości" definiowane w opozycji do „innych" oznacza przede wszystkim opozycję w stosunku do Żydów i Niemców, gdyż: „Treścią «struktury głębokiej)) poczucia tożsamości narodo­ wej Polaków jest definiowanie siebie w konkurencji - kulturalno-moralnej - z Żydami, a także z Niemcami" (cyt. za tezami referatu). Z wystąpieniem tym korespondował tematycznie i po części co do konkluzji wygłoszony drugiego dnia konferenqi referat „O swoistości i «uniwersalizmie)) polskiego antysemity­ zmu" mgr Heleny Datner-Śpiewak (Żydowski Instytut Historyczny). Obie prezentacje łączyła także próba wykorzystania pojęciowego rozróżnienia antysemityzmu tradycyjnego (religijnego) i nowoczesnego (politycznego). Autorka wskazała, iż badania przeprowadzone w 1992 r. na próbie ogólnopol­ skiej dowiodły, że polski antysemityzm stanowi zjawisko jakościowo identyczne z formami spotykanymi w innych państwach. Przy tym, o ile postawy określane mianem „filosemickich" narastają wraz z poziomem wykształcenia osób badanych, o tyle brak takiej zależności w przypadku postaw antysemi­ ckich. Oba wystąpienia dotyczące stosunków polsko-żydowskich spotkały się z odzewem w dyskusji. Swe uwagi, co do charakteru referatu I . Krzemińskiego przedstawił J. Goćkowski. W przypadku wystąpienia H. Datner-Śpiewak pytania dotyczyły głównie konotacji znaczeniowej zastosowanego pojęcia „filosemityzm", prof, dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska (Uniwersytet Łódzki) zaś podniosła kwestię zasadności i merytorycznej sensowności badania stosunku do Żydów młodego pokolenia Polaków. Specyfikę imigracyjnych konfliktów etnicznych omówił, w referacie „Konflikt etniczny w sytuacji imigracyjnej", prof, dr hab. Aleksander Posern-Zieliński (Instytut Archeologii i Etnologii PAN). Wskazał on na trzy typy tych konfliktów, zależnie od czynników generujących: 1) sprzeczności bieżących interesów; 2) konflikty oparte na uprzedzeniach; (3) konflikty oparte na odmienności wzorów życia. Z kolei dr Katarzyna Kaniowska z Katedry Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego w referacie „Językowe i etyczne aspekty �KRONIKA 215 Ryc. 1. Uczestnicy konferencji w trakcie obrad Fot. I . Kabzińska-Stawarz, 1994 opisu konfliktu etnicznego" wskazała na impükaqe, jakie w sferze definiowania i rozumienia analizowanych konfliktów niosą określone stanowiska i spory w obrębie europejskiej filozofii kultury. Szczególną uwagę poświęciła referentka herderowskiej ideii Volksgeist-u oraz jej współczesnym odniesieniom. Prof. dr hab. Janusz Mucha (Katedra Socjologii U M K ) , w referacie „Konflikt etniczny jako typ konfliktu społecznego", jako jeszcze jeden z uczest­ ników konferencji nawiązał do fundamentalnych problemów definicyjnych, zauważając, że o ile „etniczność" jest na ogół explicite definiowana, to „konflikt etniczny" definiowany bywa bardzo rzadko. Z tymi stwierdzeniami ściśle korespondował wygłoszony na zakończenie konferenqi referat dr. Piotra Kraszewskiego i mgr. Krzysztofa Wawrucha (Zakład Badań Narodowo­ ściowych PAN) zatytułowany: „Konflikty etniczne w pracach Zakładu Badań Narodowościowych PAN w Poznaniu". Oba wymienione referaty, poza wspólnymi teoretycznymi odniesieniami do koncepcji R. Dahrendorfa i L. Coserá, łączyła m.in. konstatacja, iż konflikt w znaczeniu behawioralnym nie ogranicza się do formy bezpośredniej przemocy fizycznej. J. Mucha, uznając że konflikty etniczne są jednym z typów konfliktów kulturowych, zwrócił zarazem uwagę na ich aspekty polityczne (w tym rolę państwa) i wymiary gospodarcze. Uwzględniała to szerzej, zapośredniczająca koncepcję „współczynnika humanistycznego", definiqa zaproponowana w drugim z refe­ ratów: „jako konflikt etniczny rozumieć będziemy taki konflikt społeczny, w którym - niezależnie od charakteru jego przyczyn - stronami są grupy etniczne względnie narody, a także większości i mniejszości narodowe (etniczne) �216 KRONIKA w społeczeństwach wieloetnicznych i wielonarodowych natomiast kryterium przynależności etnicznej (narodowej) postrzegane jest jako główny element opozycji międzygrupowej" (cyt. za tezami referatu). W konsekwencji przyjętej definicji P. Kraszewski i K. Wawruch zarysowali, będący jej implikacją ba­ dawczą, projekt matrycy interdyscyplinarnych (socjologiczno-historycznych) badań konfliktów etnicznych. Dr Wojciech Olszewski (Instytut Archeologii i Etnologii U M K ) w refe­ racie „Konflikty etniczne a istota kultury - widziane z międzywojennej Polski", nawiązał do „humanistycznie" zorientowanych polskich między­ wojennych badań socjologiczno-etnologicznych, odnosząc się do naukowego dorobku w tym względzie F. Znanieckiego, J. Obrębskiego, J. Chałasińskiego, L. Wasilewskiego, J. St. Bystronia, S. Orsini-Rosenberga. Zaznaczył, iż: „Stereotypy etniczne nie wynikają z niedostatecznej znajomości innego, lecz są przejawem «aktywnych dążności obronnych» przed łącznością duchową z obcym" (cyt. za tezami referatu). Dr hab. Halina Rusek (filia Instytutu Śląskiego w Cieszynie) w wystąpieniu na temat „Społeczno-kulturowe uwa­ runkowania konfliktów na pograniczu polsko-czeskim", przyjmując wyj­ ściową tezę, iż realizacja naturalnego wzoru wzajemnych odniesień między większością a mniejszością zawiera się w dążeniu większości do zasymilowa­ nia mniejszości, co w odpowiedzi wywołuje opór mniejszości, przedstawiła uwarunkowania historyczne oraz aktualną charakterystykę czesko-polskich konfliktów na Zaolziu. Autorka wskazała też na dwuwymiarowość polityki asymilacyjnej prowadzonej przez władze czeskie wobec społeczności polskiej na tym obszarze: „oficjalny jej wymiar można nazwać demokratycznym, ale w rzeczywistości miała ona charakter restryktywny" (cyt. za tezami refera­ tu), co w konsekwencji prowadziło do systematycznego, wielowymiarowego ograniczania praw Polaków jako mniejszości narodowej. W zamykającym pierwszy dzień Konferencji wystąpieniu „Wojna i pa­ mięć. Refleksje nad etnograficznym świadectwem wojny w Jugosławii", prof, dr hab. Zofia Sokolewicz (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW) podzieliła się swymi refleksjami z lektury pracy chorwackich etnologów pt. Fear, Death and Resistance. An Ethnography of War. Croatia 1991-1992. Drugi dzień konferencji otworzył referat „Ochrona mniejszości narodo­ wych a współpraca europejska" prof, dr hab. Doroty Simonides (Senat RP), pełniącej obowiązki generalnego sprawozdawcy KBWE do spraw mniej­ szości. Referentka przedstawiła w swym wystąpieniu prawne regulacje do­ tyczące mniejszości narodowych, zawarte w aktach stanowionych przez organizacje europejskie (KBWE, Rada Europy). Zważywszy na skonstato­ wany przez D. Simonides brak jednoznacznej i powszechnie aprobowanej definicji samego pojęcia „mniejszości etnicznej", przedstawione przez nią regulacje wydają się być dopiero próbami prawnego ujęcia zagadnienia. Charakterystyczną tego konsekwencją jest ujmowanie regulacji prawnych w kategoriach praw indywidualnych („prawa człowieka", w tym prawa jednostki jako członka mniejszości), nie zaś kolektywnych (prawa mniej- �KRONIKA 217 Rye. 2. Wystąpienie prof, dr hab. Doroty Simonides Fot. I . Kabzińska-Stawarz, 1994 szóści). Kwestię tę podniósł także w dyskusji prof, dr hab. Marian Szczepa­ niak (Akademia Ekonomiczna, Poznań). Oceniając bardzo wysoko, jako wzorcową, węgierską ustawę o mniejszościach narodowych i etnicznych (z 1993 r.) dyskutant zaznaczył, iż ustawa ta zawiera właśnie znaczną liczbę praw zbiorowych, co pozytywnie odróżnia ją od istniejących regulacji mię­ dzynarodowych. Do niektórych zagadnień poruszonych przez D. Simonides nawiązał też, w swoim wystąpieniu nt. „Ochrona mniejszości narodowych i etnicznych a problem konfliktu etnicznego", dr Janusz Mieczkowski (Instytut Filozofii i Politologii Uniwersytetu Szczecińskiego). Prof. dr hab. Aleksandra Jasińska-Kania (Instytut Soqologi UW), w re­ feracie nt. „Postrzeganie konfliktów etnicznych i sposobów ich regulowania przez przedstawicieli władz lokalnych w Europie Środkowo-Wschodniej", zaprezentowała wyniki badań porównawczych przeprowadzonych w latach 1991-1992 w wybranych krajach (Szwecja, Szwajcaria, Austria, Polska, Cze­ chy, Słowacja, Węgry, Słowenia, Turcja, Litwa, Białoruś, Ukraina, Rosja, Uzbekistan, Kazachstan). Badania te poświęcone były systemowi wartości, w tym - stosunkowi do kwestii mniejszości, działaczy kierowniczych szcze­ bla lokalnego. Zgodnie z oczekiwaniami, zarysował się podział na kraje Europy Zachodniej, Europy Środkowej i kraje WNP, przy zaskakująco wysokim (i niełatwo wyjaśnialnym), niemal przodującym nasileniu postaw demokratyczno-liberalnych odnotowanych w Turcji. Znaczną część drugiego dnia konferenqi zajęły referaty koncentrujące się na problematyce konfliktów na wschodnim pograniczu Polski i u jej wschodnich �218 KRONIKA sąsiadów. Dr Michał Kulecki (Archiwum Główne Akt Dawnych, Warszawa), odpowiadając przecząco na pytanie zawarte w tytule swojego wystąpienia „Czy konflikty Rzeczypospolitej z Moskwą w XVII w. były konfliktami etnicznymi?" zaznaczył, iż charakter taki nosiły już współczesne im konflikty polsko-kozackie, w przypadku których można mówić o XVII-wiecznej wersji „czystek etnicznych". Kwestii stosunków polsko-ukraińskich poświęcone były referaty dr Janiny Fras (Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Wrocławskiego) nt. „Kwestia językowa w konflikcie polsko-ukraińskim w Galiqi w latach 1818-1875" oraz dr. hab. Henryka Strońskiego (Tarnopol, Ukraina) - „Wyzwalanie konfliktów na pograniczu polsko-ukraińskim w X X wieku: etapy i specyfika". H . Stroński wyróżnił trzy okresy nasilenia dwudziestowiecznych konfliktów polsko-ukraińskich: 1) lata 1918-1920; 2) lata 1935-1940 (wykorzystywanie ludności ukraińskiej w antypolskiej polityce radzieckiej drugiej połowy lat trzydziestych na tzw. dalszych Kresach, a po 17 września 1939 r. na terenie Galicji Wschodniej); 3) lata 1943-1947. Problematyki stosunków polsko-białoruskich dotyczyły referaty prof, dr. hab. Andrzeja Sadowskiego (Instytut Filozofii i Socjologii filii UW - Białystok) i mgr. Roberta Wyszyńskiego (Instytut Socjologii UW). A. Sadowski, referując wnioski z badań socjologicznych, prowadzonych w 1993 r. po obu stronach polsko-białoruskiej granicy państwowej („Kon­ flikty międzyetniczne na pograniczu polsko-białoruskim") potwierdził charak­ terystycznie łagodny przebieg incydentalnie przejawiających się konfliktów polsko-białoruskich (konflikty nieliczne, nie transformujące w sposób istotny systemów społeczno-politycznych). R. Wyszyński, odnosząc się w swym refera­ cie „Język liturgiczny na Białorusi - przyczyna konfliktu" tylko do jednej z po części realnych, a po części potenqalnych przesłanek konfliktu polsko-białoru­ skiego, podniósł kontrowersje związane z pytaniem o zasadność utożsamienia „katolik = Polak" na terenie Białorusi i z tendencjami do wykorzystywania wprowadzenia języka białoruskiego do Kościoła Rzymskokatolickiego dla rozbudzania i wzmacniania białoruskiej tożsamości narodowej. Referent wspomniał także o istotnej specyfice białoruskiego ruchu narodowego, zawie­ rającej się w fakcie, iż o ile jego elity są w istotnej części katolickie, to „doły" pozostają prawosławnymi (próbę rozwiązania problemu zdaje się stanowić ruch neounicki). Kwestię tę podniósł w swym wystąpieniu, mówiąc o Białoru­ sinach zamieszkałych w Polsce, prof, dr hab. Włodzimierz Pawluczuk (Instytut Religoznawstwa UJ). Jak się wydaje - mówiąc o Kościele Rzymskokatolickim na Białorusi - można zaryzykować tezę o niepełnej przystawalności aspiracji w tym względzie polskiej mniejszości narodowej, białoruskich ruchów naro­ dowych i działań Stolicy Apostolskiej (pomijając zupełnie oczywistą nieprzystawalność oddziaływań strony rosyjskiej). Zasygnalizowane przez R. Wyszyńskiego religijne tło konfliktów etnicznych stanowiło dominantę wystąpienia prof. dr. hab. W. Pawluczuka („Religijne podłoże konfliktów etnicznych"). Ująwszy w tezach referatu - wydaje się, iż warte dyskusji - stwierdzenia: „we współczesnych konfliktach etnicznych �KRONIKA 219 najczęstszym wyznacznikiem jest religia" oraz: „prawdziwą wojną, angażującą masy, jest wojna religijna", W. Pawluczuk nawiązał m.in. do prób wykorzy­ stania symboliki religijnej w stalinowskiej propagandzie wojennej. Znaczna część wystąpienia poświęcona została refleksjom nad charakterystycznymi - zdaniem referenta - dla współczesnej Ukrainy „religiami pogańskimi". Ze szczególnie szerokiej - również geograficznie - perspektywy do proble­ matyki Europy Środkowo-Wschodniej odniósł się prof, dr hab. Andrzej Lazari (Katedra Filologii Rosyjskiej Uniwersytetu Łódzkiego), przedstawiając genezę i współczesnych propagatorów idei euroazjatyzmu, scharakteryzowanego jako jeden ze współczesnych nurtów rosyjskiego nacjonalizmu, nurt antyokcydentalny i w tym swym wymiarze stanowiący pewne nawiązanie do koncepcji słowianofilskich, które - z perspektywy historycznej - okazały się nie spełniać pokładanych w nich nadziei. W poglądach euroazjatów Rosja stanowi niejako samodzielny kontynent - Euroazję, jej kultura zaś jest jakościowo niesprowadzalna ani do kultury Europy, ani do kultur Azji, stanowiąc kulturę „środka" - kulturę euroazjatycką. W konsekwencji również i Rosjanie są narodem euroazjatyckim, w dodatku predystynowanym do przewodnictwa wśród naro­ dów Euroazji. Wskazana w tytule wystąpienia („Euroazjatyzm - światopogląd konfliktogenny") konfliktogenność omawianego nurtu rosyjskiej myśli nacjona­ listycznej zdaje się być przesądzona przez jego podstawowy cel polityczny, jakim jest „odbudowanie imperium w granicach sowieckich lub nawet przed­ rewolucyjnych" (cyt. za tezami referatu). Grupa referatów dotyczyła problematyki konfliktów etnicznych na polsko-niemieckim pograniczu kulturowym. Prof. dr hab. Irena Bukowska-Floreńska (Instytut Nauk Społecznych filii UŚ w Cieszynie) w wystąpieniu nt. „«Swoi» i «obcy» jako wymiar konfliktu etnicznego na Górnym Śląsku" zasygnalizowa­ ła utrzymywanie się na terenie Górnego Śląska podziałów na ludność autochto­ niczną i napływową. Do problematyki tej odniósł się szerzej dr Marian G. Gerlich (Katowice), próbując odpowiedzieć na pytanie: „«Jestem Górnoślązakiem». Co to znaczy?" Referent wskazał na zjawisko rewitalizacji śląskiej tożsamości i formowania się silnego poczucia własnej odrębności. Przejawia się ono w postawach ludności rodzimej, zawierających się między przekonaniem o istnieniu odrębnej narodowości śląskiej, a postawami narodowościowego indyferentyzmu. Przy czym, także w przypadku postaw indyferentnych, zauważalny jest „prymat śląskości nad tym wszystkim, co obce, nie-śląskie" (cyt. za tezami referatu). Trudności z adaptacją przesiedleńców z terenu Polski (w znacznej mierze ludności śląskiej) okresu lat osiemdziesiątych i początku dziewięćdziesiątych w środowisku niemieckim przedstawiła mgr Lidia Bartkowiak-Rachny z Munster („Konflikt etniczny przesiedleńców z Polski w Niem­ czech"). Z kolei polsko-niemieckiego styku historyczno-kulturowego na Pomo­ rzu dotyczył referat prof. dr. hab. Józefa Borzyszkowskiego (Instytut Historii Uniwersytetu Gdańskiego) i mgr. Cezarego Obracht-Prondzyńskiego (Instytut Filozofii i Socjologii UG) zatytułowany: „Konflikt etniczny na pograniczu na przykładzie Pomorza: uwarunkowania historyczne i kulturowe". �220 KRONIKA Istotna część trzeciego dnia konferencji poświęcona została referatom przybliżającym, tytułem egzemplifikacji, wybrane konflikty etniczne. Ten blok wystąpień zapoczątkował już drugiego dnia obrad referat doc. dr. hab. Przemysława Urbańczyka (Instytut Archeologii i Entologii PAN) nt. „Sarnowie i Norwegowie - 2000 lat sąsiedztwa", prezentujący uwarunkowa­ nia zachowania tożsamości etnicznej przez ludność lapońską Norwegii. Dr Michael Abdalla (Katedra Orientalistyki U A M , Poznań), w bardzo silnie zabarwionym emocjonalnie wystąpieniu nt. „Asyryjczycy w Tur Abdinie. Między kurdyjskim młotem, a tureckim kowadłem", podniósł kwestię nie­ dostatecznie znanych europejskiej opinii publicznej prześladowań i ekstermi­ nacji ludności asyryjskiej. Prezentację wspomnianych przykładów uzupeł­ niały referaty dr hab. Urszuli Kaczmarek (Instytut Kulturoznawstwa UAM) nt. „Kobieta polska w Bułgarii - zderzenie czy konflikt kulturowy?", dr Małgorzaty Pietrasiak (Ośrodek Badań i Studiów Wschodu - UŁ) nt. „Mniejszości etniczne i religijne w Wietnamie", mgr Teresy Walendziak (Państwowe Muzeum Etnograficzne, Warszawa) nt. „Etniczne aspekty kon­ fliktów społecznych w Meksyku" i dr. Arkadiusza Żukowskiego (WSP Olsztyn) nt. „Geneza konfliktów rasowych i etnicznych w Afryce Południowej". Rozległość zagadnień poruszonych w referatach oraz podczas dyskusji potwierdziła zarówno praktyczną ważkość omawianej problematyki, jak i potrzebę dalszych prac o charakterze teoretyczno-terminologicznym. Konfe­ rencja odegrała niewątpliwie rolę forum, pozwalającego rozeznać, wydaje się w znacznym stopniu, aktualny stan polskich badań nad problemami konflik­ tów etnicznych. Poza możliwością bieżącej wymiany myśli w trakcie trzydnio­ wych obrad, jej owocem ma być publikacja wygłoszonych referatów. Piotr Kraszewski, Krzysztof Wawruch MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA „POGRANICZE - K U L T U R A - TOŻSAMOŚĆ. D Z I E D Z I C T W O PRZESZŁOŚCI I WSPÓŁCZESNE P R O B L E M Y " , K R A K Ó W , 2 5 - 2 7 X 1994 R . Konferencja zorganizowana przez Katedrę Etnologii Uniwersytetu Ja­ giellońskiego miała na celu „wymianę poglądów na kwestie stosunków etnicznych na pograniczach polsko-niemieckim, polsko-czeskim, polsko-słowackim i polsko-ukraińskim, a także na innych pograniczach w naszej części Europy". Zakładano, że będzie jej towarzyszyła refleksja nad złożo­ nością kultury na tych obszarach oraz świadomością historyczną i etnicz­ ną zamieszkującej je ludności. Zaplanowano wygłoszenie 24 referatów, rzeczywiście było ich 18. Ułożyły się one w trzy ciągi: 1) rozważania teore­ tyczne związane z samym terminem „pogranicze"; 2) współżycie społeczno- �KRONIKA 221 ści żyjących na pograniczach oraz 3) odzwierciedlenie problemów pogra­ nicza w piśmiennictwie. Nurt rozważań teoretycznych rozpoczął R. Kantor (Kraków) rozpatru­ jąc pogranicze jako obszar kulturowy związany z walką o przestrzeń. Wy­ chodząc poza typowo geograficzne i etnograficzne rozumienie terminu szcze­ gólnie uwypuklił kwestie związane z chęcią zdominowania danego obszaru przez określoną grupę. Wywołuje to konflikty (zostały one sklasyfikowane jako: dotyczące granicy, sfery językowej, miejsc świętych, symboli, wreszcie folkloru i kultury ludowej), które jednak nie przeszkadzają w stałym budo­ waniu i ochronie dorobku kulturowego, transmisji tradycji kulturalnej. G. Babiński (Kraków) traktuje pogranicze jako coś niepowtarzalnego. Jest to miejsce styku różnych grup kulturowych, ale przecież nie „od za­ wsze", często nie związane z terytorium etnicznym. Wyróżnił on kilka typów obszaru zwanego pograniczem: jako część centrum (stanowi ono wówczas swoiste wyzwanie dla tegoż centrum), jako wielką przemianę, kiedy na tych terenach realizowana jest koncepcja tygla (melting pot), jako konfrontację między, często rywalizującymi ze sobą, centrami, jako misję w celu obrony określonej idei albo kontynuacji miejscowych tradycji, wreszcie - jako od­ rębność z dominującą kategorią „tutejszości". Wydaje się, że również w tym nurcie mieszczą się wystąpienia: J. Goćkowskiego (Kraków) - „Polifoniczna ojczyzna terytorialna J. Mackiewicza" oraz Cz. Robotyckiego (Kraków) - „Górny Śląsk. Mała ojczyzna dwóch narodów". Chociaż obaj referenci odwoływali się do twórczości literackiej i publicystycznej wybranych autorów, to jednak wnieśli wiele do rozważań typu teoretycznego. Pierwszy z nich zaproponował interesującą typologię modeli ojczyzny: państwowy (kiedy państwo utożsamiane jest z ojczyzną), etniczny (w którym o tym, gdzie jest ojczyzna decyduje elita danego narodu) oraz wartościujący (z dominującą kwestią współżycia i współdziałania zamieszkujących dany obszar społeczności). Drugi referent zaś przeprowa­ dził inspirujące do dyskusji rozważania związane z modnym ostatnio i przez to nadużywanym terminem „mała ojczyzna", ukazując go w dwóch wymia­ rach: wizji ludowych (rola mitów, stereotypów) oraz obrazów literackich (rola emocji, kwestia kraju dzieciństwa, raju utraconego itp.) O zagadnieniu samoidentyfikacji, poszukiwaniach tożsamości narodowej, traktowały referaty: W. Dawidiuka (Łuck), J. Pargača i M . Tomadla (obaj z Pragi), R. Jeřábka (Brno) a także duża grupa tekstów poświęconych ludności śląskiej (I. Bukowska-Floreńska - „Pogranicze społeczno-kulturowe a problem integraqi na Górnym Śląsku", E. Kłosek - „Pograniczna identyfikaqa etniczna śląskiej ludności rodzimej", L. Kozołub - „Kultura rodzima mieszkańców wsi opolskiej a ich dylematy tożsamości narodowej", w tym mieszkańców Zaolzia: M . Michalska, „Życie religijne ludności Zaolzia" i U . Kaczmarek, „Kultura pogranicza czyli o zdolności przetrwania - casus Zaolzia"). Trzy modele szkoły mniejszościowej, szkoły na pograniczach, zapropo­ nował Z. Jasiński (Opole). Są to: 1) szkoła przyczyniająca się do asymilacji; �222 KRONIKA 2) szkoła przyczyniająca się do separatyzmu, wreszcie 3) szkoła przygotowu­ jąca do życia w wielokulturowości. Opowiadając się zdecydowanie za eduka­ cją dwu- lub wielokulturową referent zilustrował swoje rozważania bogatym materiałem z Zaolzia i Śląska Opolskiego. Referaty wygłoszone w trzecim dniu konferencji dotyczyły zagadnienia współżycia sąsiedzkiego. Pierwszy - „Obraz kontrolowany. Stereotypy sąsia­ dów w Europie Środkowo-Wschodniej" - wygłosił L. Dzięgiel (Kraków). Autor nakreślił dominujący w ustroju socjalistycznym obraz obozu krajów „zaprzyjaźnionych" oraz sytuację społeczeństw wchodzących w jego skład, narodów żyjących w poczuciu stałego zagrożenia, manipulowanych i bez­ wolnych. Sytuacja ta stwarzała kalekie stereotypy przedstawicieli różnych narodów, wywoływała wzajemne animozje umiejętnie podsycane (m.in. przykład ludności tureckiej w Bułgarii w końcu lat osiemdziesiątych) lub wyciszane w zależności od sytuacji politycznej. O „Koncepcjach ładu politycznego pogranicza Polski i Litwy w dziejach polskiej myśli politycznej" traktowało wystąpienie M . Boruty (Kraków), w którym wiele miejsca zajęły teorie dotyczące granicy polsko-litewskiej oraz odpowiedź na pytanie, na jakich zasadach powinno się ją, w myśl tych teorii, wyznaczać. Z tymi rozważaniami historycznymi korespondowały wyniki najnowszych badań etnologicznych zrealizowanych przez I . Kabzińska-Stawarz (Warszawa), przedstawione w referacie: „Granica między Litwą i Białorusią w odbiorze społecznym. Konsekwencje jej wytyczenia dla polskiej mniejszości narodowej pogranicza." Referat oparty był na wynikach badań terenowych przeprowadzonych w latach 1992-1993 w wioskach białoruskich (Bieniakonie, Konwaliszki, Poleckiszki) oraz w leżących na Litwie Solecznikach. Konferencję zamknął tekst M . Tracza (Kraków) ,,«Łacinnicy», «schizmatycy» i «mahometanie». Wyznaniowo-etniczna rywalizacja o prymat w Ziemi Świętej w XVIII-wiecznej relacji ks. Józefa Drohojewskiego". Dyskusje towarzyszące wystąpieniom dotyczyły przede wszystkim kwestii definicyjnych „pogranicza" a także kryteriów i trwałości owych specyficz­ nych styków kulturowych, z czym korespondowała problematyka stale prze­ cież trwających, żywych procesów narodowotwórczych. Często powracał motyw konieczności kreowania typu Europejczyka obok potrzeby zachowy­ wania odrębności charakterystycznych dla poszczególnych dzielnic i regio­ nów. Generalnie zgadzano się, iż kategoria „mała ojczyzna" jest ostatnio nadużywana, że słowo to stało się swoistym „wytrychem" przy omawianiu różnych spraw związanych ze społecznościami lokalnymi czy regionalizmem. Wreszcie sprawa stereotypów i pytania: czy są one stałe i jakie mechanizmy kierują ich przemianami. Od zakończenia I I wojny światowej do końca lat osiemdziesiątych w tzw. krajach demokracji ludowej problemy narodowe i etniczne - w myśl panu­ jącej doktryny - oficjalnie nie istniały. Prawie wszystkie państwa były naro­ dowościowo „czyste". Nie było również mowy o konfliktach narodowo­ ściowych. Dopiero zmiana sytuacji ustrojowej doprowadziła do przywołania �223 KRONIKA owych kwestii, opadło wiele krępujących więzów politycznych i społecznych, o wielu sprawach można było mówić pełnym głosem. Okazało się, że nadal miejscami najbardziej zapalnymi są pogranicza. Dlatego dobrze się stało, że konferencja w Krakowie właśnie tej problematyce była poświęcona. Treść wygłoszonych referatów i zagadnienia poruszane w dyskusjach wykazały jej wieloaspektowość i pobudziły do rozważań teoretycznych. Z niecierpli­ wością będziemy oczekiwali wydania wygłoszonych tekstów i komunikatów. Urszula Kaczmarek II M I Ę D Z Y N A R O D O W A K O N F E R E N C J A „EKOLOGIA I F O L K L O R " , Ł Ó D Ź , 3-45 V I 1994 R . W dniach 3-6 czerwca 1994 r. odbyła się w Łodzi druga edycja Międzynaro­ dowej Konferencji „Ecology and Folklore". Konferencję zorganizował Zakład Folklorystyki przy Katedrze Wychowania Muzycznego, Wydziału Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego. Komisarzem Naukowym Konferencji była prof, dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska. Obrady miały miejsce w nowym uniwersyteckim Centrum Konferencyjnym przy ul. Rogowskiej 26. Konferencja miała charakter interdyscyplinarny. Jej celem było włącze­ nie się do ogólnej naukowej dyskusji na tematy ekologiczne. Jako założenie przyjęto wskazanie przedstawicielom różnych dziedzin naukowych, zajmują­ cych się tą problematyką, iż folklor - rozumiany przez nas jako bezpośred­ nia forma przekazu treści kultury oraz ekspresja zbiorowego światopoglądu - może stać się źródłem poznania stanu świadomości ekologicznej współ­ czesnego społeczeństwa. Problematyka konferencji skupiała się na dwóch podstawowych zagad­ nieniach: 1) folklor jako źródło wiedzy na temat świadomości ekologicz­ nej współczesnego społeczeństwa; 2) współczesne zagrożenia ekologiczne a obraz kultury. Wokół tych generalnych zagadnień poddano dyskusji następujące, bar­ dziej szczegółowe, problemy: 1) kulturowe konsekwencje degradacji środo­ wiska naturalnego; 2) współczesne katastrofy i choroby cywilizacyjne; 3) społeczne i kulturowe aspekty choroby AIDS; 4) problematyka relacji człowiek - natura - kultura; 5) odzwierciedlenie powyższych zjawisk kul­ turowych X X w. we współczesnym folklorze. Problematyka drugiej edycji konferencji zainteresowała naukowców z wielu krajów Europy i świata, m. in. z Chorwaqi, Jugosławii, Wielkiej Brytanii, Grecji, Rosji, Łotwy, Niemiec i Norwegii, a także Kanady, Indii, Stanów Zjednoczonych i Peru. Uczestników Konferenqi powitały władze Uniwersytetu Łódzkiego w oso­ bach prorektora prof, dr hab. Grzegorza Malinowskiego oraz Dzie­ kana Wydziału Nauk o Wychowaniu, prof, dr hab. Ewy Marynowicz-Hetki. �224 KRONIKA W imieniu organizatorów powitała gości i wygłosiła referat inauguracyjny prof, dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska - Kierownik Katedry Wycho­ wania Muzycznego i Zakładu Folklorystyki UŁ. Nawiązała ona do pierwszej edycji konferencji, która odbyła się w 1992 r. i do powstałej wtedy idei cyklicznych spotkań poświęconych temu tematowi. Zaznaczyła, iż współczesne, antropologiczne podejście do folkloru pozwala go traktować jako bezpośrednią formę komunikowania się ludzi w obrębie własnej kultury a jednocześnie jako ekspresję indywidualnego i zbiorowego światopoglądu. To podejście pozwala uznać folklor za źródło popularnej wiedzy o aktualnych problemach współczesnego świata i ludzkiego życia. W obrębie problemów nurtujących obecnie ludzi jest zagrożenie naturalnego środowiska oraz współczesne choroby i katastrofy. Utrata bezpośredniego kontaktu z naturą wpływa na pogorszenie się jakości życia jednostek i zbiorowości a rodząca się świadomość tego zjawiska wyraża się we współczesnym folklorze. W pierwszym dniu obrad mieliśmy możliwość wysłuchania referatu prof, dr. Geralda Pociusa („Folklore and Ecology. Some General Problems"), który poruszył główne zagadnienia związków między człowiekiem, jego kulturą, wyrażaną w folklorze zarówno tradycyjnym, jak i współczesnym, a otaczają­ cym go środowiskiem naturalnym. Dużą część pracy G. Pocius poświęcił współczesnym postawom i zachowaniom proekologicznym oraz roli folkloru w ich kreowaniu. Ms. Rachel Freeman („Lore and Land Liasons: Traditional Man/Land Relationships on the Isle of Lewis and their Position in the Contemporary Community") oraz prof, dr Irena Bukowska-Floreńska (,,The Degradation of the Natural Environment at the Upper Silesia as a Source of Cultural Tradition and Folklore"), poświęciły swe wystąpienia problematyce tradycyjnych społeczności lokalnych różnych obszarów kulturowych i ich odniesieniom do najbliższego środowiska naturalnego i kulturowego. W czasie sesji popołudniowej zaprezentowane zostały dwa referaty poka­ zujące współczesne grupy regionalne i narodowe w procesie przemian. Refe­ rat dr. Lucjana Cieślaka („Ecology and Folk Musie"), wzbogacony prezen­ tacją video, dotyczył współczesnej obrzędowości weselnej w regionie łowi­ ckim. Z kolei dr Zdenka Weber poświęciła swój referat („Far from the Eye but Deep in the Heart") kulturze emigrantów chorwackich w Niemczech. Referaty wygłoszone w następnym dniu konferencji dotyczyły współcze­ snej relacji człowiek - natura i jej kulturowych konsekwencji. W wystąpieniu prof, dr Anny Papamichael („Common Grounds between Folklor and Eco­ logy") oraz Valdisa Bistersa i Very Slinko („Naturę and Culture Environment: Towards Interdisciplinarity in Environmental Education") poruszono problem konieczności prowadzenia interdyscyplinarnych badań nad kulturowymi zwią­ zkami człowieka z naturą oraz wykorzystania ich wyników w edukacji środowiskowej. Z kolei prof, dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska („Awareness of the Fears at the End of 20th Century") i dr Marcin Piotrowski („Cultural Results of Chernobyl Disaster") mówili o kulturowym zjawisku „świadomości strachu", jego przyczynach i odzwierciedleniu w folklorze. �225 KRONIKA Sesja popołudniowa drugiego dnia obrad poświęcona była problematyce edukacji środowiskowej. W wystąpieniu Marii Łukowskiej („ Ecology as the Contemporary Myth") poddano krytyce treści edukacji środowiskowej roz­ powszechniane przez nierządowe organizacje ekologiczne. Referat Violetty Przerembskiej („Musical Folklore in the Environmental Education") wraz z prezentacją video, poświęcony był polskim alternatywnym metodom edu­ kacji muzyczno-środowiskowej. Z kolei Joachim Rudzki w swoim referacie („Ecological Folk Toys") mówił o roli tradycyjnej, drewnianej zabawki ludowej we wstępnej edukacji środowiskowej. Trzeci dzień obrad wypełniły dwa referaty o wyraźnym charakterze filolo­ gicznym. Pierwszy z nich, wygłoszony przez prof, dr Zoję Karanovic („Mytho­ logy of Plants in Serbian Lyric Folk Poetry") dotyczył magicznej i mityczną roli roślin w ludowej poezji serbskiej. Drugi, prof. dr. Demetriosa Koutroubasa, ukazał rośliny jako mitologicznych bohaterów w klasycznej poezji łacińskiej. Sesję popołudniową tego dnia zajęła podsumowująca dyskusja, która prowa­ dziła prof, dr Zoja Karanovic. Jednym z podstawowych wniosków, jaki pojawił się w toku dyskusji było stwierdzenie, iż różnorodność zaprezentowanych referatów wynikała z wielości i niejednoznaczności rozumienia definiqi ekologii. I tak, część wystąpień ujawniała rozumienie biologicznej definiqi ekologii, jako nauki badającej związki między organizmami żywymi, inna z kolei za punkt wyjścia przyjęła pojęcie „ekologii ludzkiej". W pozostałej części głosów ujawniło się trzecie, tworzące się pojęcie ekologii jako ideologii, wynikających z niej postaw i zachowań oraz treści edukacyjnych. Wyniki obrad I I Międzynarodowej Konferencji „Ekologia i Folklor" zostaną opublikowane w oddzielnym wydawnictwie pokonferencyjnym dzię­ ki pomocy finansowej Komitetu Badań Naukowych. Maria Łukowska, Violetta Przerembska NOWE SPOJRZENIE NA MAŁE OJCZYZNY I HISTORIĘ E U R O P Y ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ. Z O B R A D X V POWSZECHNEGO ZJAZDU HISTORYKÓW POLSKICH, G D A Ń S K , 19-21 I X 1994 R . Problematyka małych i wielkich ojczyzn dominowała w obradach XV PZHP. Poświęcono jej jeden z trzech referatów wygłoszonych na wstęp­ nej sesji plenarnej, 40 referatów przedstawionych na obradach czterech sekcji, jedno spotkanie panelowe i jedno z sześciu sympozjów. Większość 1 1 W piśmie zapowiadającym Zjazd napisano, że „nicią przewodnią obrad będzie problema­ tyka małych i wielkich ojczyzn, lokalnych (prywatnych) i narodowych, wychodząca naprzeciw zarówno przemianom zachodzącym w całej Europie, jak i nowej sytuacji naszej Ojczyzny". �226 KRONIKA referatów odnosiła się do X I X i XX w. W ich treści mieściła się tematyka świadomości etnicznej, narodowej i regionalnej, więzi i wspólnot lokalnych, regionalnych, etnicznych, narodowych i państwowych, także zagadnienia idealizacji ojczyzn i sytuacji konfliktowych. Wystąpienia osadzone były głównie w realiach polskich oraz terytoriów sąsiadujących z polskim obsza­ rem etnicznym (Ukraina, Białoruś i Litwa). Tylko w odniesieniu do staro­ żytności i średniowiecza uwzględniono ogólnie inne obszary Europy. Fakt, że dla celów porównawczych nie sięgnięto choćby do przykładów z terenu Niemiec i Włoch, gdzie partykularyzm był dominującą zasadą porządku społecznego i politycznego aż po drugą połowę X I X w., wydaje się zastana­ wiający, gdyż wskazywać by mógł m.in. na słabe zainteresowanie w naszych ośrodkach historycznych tym doniosłym w dziejach Europy zjawiskiem poza najbliższym nam obszarem. Serię referatów na omawiany temat otworzył na sesji plenarnej prof. J. Bardach, mówiąc o wieloszczeblowej świadomości narodowej na litewsko-ruskich ziemiach dawnej Rzeczypospolitej od XVIII do X X w. Zwrócił on uwagę głównie na przedstawicieli warstw elitarnych, którzy na tym obszarze identyfikowali się na ogół z narodem polskim. Niektórzy uważali się też częściowo za Litwinów (jak J.I. Kraszewski) lub głównie za nich (jak O. Miłosz czy M . Romer), rzadziej za Białorusinów lub Białorusinów i Pola­ ków. Problematyka ojczyzn i zjawisk z nimi związanych była następnie przez półtora dnia przedmiotem referatów i dyskusji na posiedzeniach sekcji. Sekcja 1, dotycząca starożytności, miała w programie 8 referatów. Wśród nich na szczególną uwagę historycznie zorientowanego etnologa zasługiwać mogły: „Mała i wielka patria w starożytności grecko-rzymskiej - polis i im­ perium" (prof. Т. Kotula), „Mała ojczyzna w świetle tzw. długiego i krót­ kiego wymiaru historii" (prof. S. Mrozek), „«Ojczyzny» plemion barbarzyń­ skich okresu wędrówki ludów" (prof. M . Salamon). Program sekcji 2 był sformułowany raczej ogólnie: „Uniwersalizmy, separatyzmy i partykularyzmy w średniowieczu". Uwagę etnologa mogły tu zwrócić trzy referaty: „Uniwersalizm, separatyzm, partykularyzm - trzy szczeble więzi ideologicznej i terytorialnej" (prof. J. Strzelczyk), „Integra­ cyjna rola parafii" (ks. prof. A. Weiss) oraz „Polskie partykularyzmy dziel­ nicowe" (prof. J. Powierski, prof. В. Śliwiński). Dyskusja panelowa podczas obrad sekcji 3, której temat został określony jako „Małe ojczyzny w dawnej Rzeczypospolitej. Autonomia narodowa i religijna (wiek XVI-XVIII)", dotyczyła zjawisk, jakie po części miały dotrwać do X I X a nawet X X w. warunkując także pewne zjawiska z zakresu kultury ludowej. Moderatorem tej dyskusji był prof. J. Gierowski. Bliższą nam rzeczywistość przedstawiały obrady sekcji 4 i 5, dotyczące XIX i X X w. Z referatów sekcji 4 zainteresować mogły tematy większości z nich: „Pojęcie ojczyzny w świadomości Polaków X I X w. Problemy badaw­ cze" (dr hab. T. Kizwalter), „Świadomość ogólnonarodowa - świadomość partykularna. Dylematy polskie X I X w." (prof. A. Barszczewska-Krupa), �KRONIKA 227 „Wielkie i małe ojczyzny w literaturze pięknej" (prof. S. Frybes), „Wielkie i małe ojczyzny na różnych krańcach ziem polskich" (prof. M . Czapliński, prof. Т. Kulak, dr Z. Fras), „Kształtowanie się mentalności Pomorzan w X I X w." (prof. J. Borzyszkowski), „Syberia - ojczyzną Polaków" (dr J. Skarbek), „Identyfikacja narodowa na Ukrainie - wybór ojczyzny" (prof. N . Jakowlenko, mgr M . Filipowicz). Podobnie interesująco przedstawiały się referaty sekcji 5 - wiek X X (po I I wojnę światową): „Kresowe ojczyzny Polaków" (prof. W. Wrzesiński), „Śląska a polska ojczyzna Górnoślązaków" (prof. M . Wanatowicz), „Pojęcie ojczyzny w świadomości Niemców na Śląsku" (prof. Т. Kulak), „Europejskość Polski zachodniej w świadomości jej mieszkańców" (prof. В. Okoniewska), „Ludność niemiecka na zachodnich i wschodnich terenach I I Rzeczypospolitej, jej świadomość narodowa i różnice kulturowe" (prof. P. Hauser), „Świadomość narodowa ludności ukraińskiej w Galicji wschod­ niej" (dr C. Partacz), „Wielka i mała ojczyzna w świadomości ludności ukraińskiej województw południowo-wschodnich I I Rzeczypospolitej" (prof. M . Papierzyńska-Turek), „Żydzi galicyjscy w poszukiwaniu ojczyzny" (dr T. Gąsowski), „Mała i wielka ojczyzna Polaków wileńskich" (dr hab. J. Jurkiewicz), „Pojęcie ojczyzny w świadomości Litwinów na Wileńszczy­ źnie i Suwalszczyźnie w okresie międzywojennym" (dr B. Makowski). Do tematyki tej nawiązywało także sympozjum I I I , pod nazwą: „Swoi, inni, sąsiedzi, współobywatele", z referatami: „Uwarunkowania świadomo­ ści narodowej polskich górników w Zagłębiu Ruhry przed I wojną świato­ wą" (prof. J.J. Kulczycki), „Tożsamość narodowa i regionalna" (prof. E. Nowicka), „Mniejszości narodowe w kraju i na obczyźnie" (dr M . Sobańska-Bondaruk), „Regionalizm w nauczaniu historii" (prof. A. Zielecki). W dyskusji podczas obrad sekcji 5 największe zainteresowanie wzbudziły sprawy ukraińskie, choć były bezpośrednio przedmiotem tylko 2 z 13 przedsta­ wionych na niej referatów. Szczególnie godne uwagi były wypowiedzi prof, prof. К. Dunin-Wąsowicza i W. Najdusa, którzy przypomnieli dążenia strony polskiej i rosyjskiej do utrzymywania narodu ukraińskiego w sytuacji podpo­ rządkowania i dyskryminacji, w sytuacji obywateli drugiej kategorii, ogranicza­ nie możliwości rozwoju ukraińskiej oświaty i nauki (brak choćby jednego ukraińskiego uniwersytetu, zmniejszanie liczby szkół ukraińskich) a także kultury. Mówiono też o micie Lwowa i polskiej misji cywilizacyjnej na wschodzie, o mityzacji Kresów wschodnich, także o zróżnicowaniu postaw wśród polityków oraz ludności ukraińskiej i polskiej, przejawach bliskiego (zwłaszcza na wsi) współżycia i współpracy i in. Wskazywano na potrzebę nowego spojrzenia na historię Ukrainy i stosunków polsko-ukraińskich oraz na sprawy narodowościowe polsko-ukraińskiego, rozległego, pogranicza. Z problematyki pogranicza polsko-niemieckiego na uwagę zasługi­ wały sprawy pojmowania małej ojczyzny przez Niemców śląskich (Heimat i engere Heimat, jakby „ojczyzna powiatowa") oraz swoisty stosunek Śląza­ ków polskich do swej śląskiej ojczyzny, a z drugiej strony do Niemców �228 KRONIKA i Niemiec oraz do Polaków i Polski. Stwierdzano także, że więcej uwagi należałoby poświęcić badaniu współżycia ludności na zróżnicowanych etnicznie obszarach polskich i sąsiednich. Dodać tu można uwagę, że pro­ blematyka współżycia była marginalnie uwzględniana w dawniejszych bada­ niach etnograficznych, lecz szereg publikacji oraz materiałów terenowych zawiera liczne wiarygodne i cenne wzmianki na ten temat, warte wykorzy­ stania przez etnologów i przez historyków. Referaty i dyskusja podczas obrad sekcji 3, 4 i 5 były dobrym wprowadze­ niem do tematu sympozjum I : „Historia Europy Środkowo-Wschodniej". Prowadził je wybitny mediewista prof. J. Kłoczowski przy współudziale dwóch specjalistów z zakresu historii nowożytnej, profesorów uniwersytetów amery­ kańskich - A. Kamińskiego i P. Wandycza. Prof. Kłoczowski przypomniał m.in. sprzeciw naszego wybitnego historyka O. Haleckiego wobec dychotomicznego dzielenia Europy i jej historii na Europę Zachodnią, tę „prawdziwą", oraz Europę Wschodnią, słowiańską, z przymieszką innych, małych i mniej ważnych narodów, dla niektórych jakby azjatycką. Opublikowana w 1950 r. książka O. Haleckiego, ukazująca odrębne, specyficzne cechy i problemy Europy Środkowo-Wschodniej, ukaże się wkrótce po polsku. Odegrała ona już poważną rolę w zmianie punktu widzenia na historię Europy w kra­ jach zachodnich. Podobną wymowę miała znacznie późniejsza książka węgier­ skiego historyka J. Sziicsa, Les trois Europes, opublikowana z przedmową F. Braudela. Świadomość trójdzielności Europy staje się coraz wyraźniejsza. Jej część środkowo-wschodnia wyróżnia się m.in. od dawna największym na naszym kontynencie zróżnicowaniem etnicznym, religijnym i kulturowym. Dominujące w przeszłości znaczenie miały na tym obszarze dwa państwa wieloetniczne - Rzeczpospolita polsko-litewska i Węgry, których miejsce częściowo zajęła później wielonarodowa monarchia austro-węgierska. Wskazywano, że potrzebny jest inny niż dawniej punkt widzenia historii Rzeczypospolitej, która nie może być utożsamiana z historią Polski; czynił to szczególnie ciekawie prof. Kamiński. Na terenie tej Rzeczypospolitej wytworzył się jednak pod wpływem polskim swoisty stosunek do ojczyzny i państwa, gdzie duże znaczenie miało poczucie wolności obywateli różnych języków i różnych wyznań, szlachty a także mieszczaństwa. Marginalnie tylko poruszano sprawy chłopów, którzy stanowili ogromną i podstawową część późniejszych narodów ukraińskiego i białoruskiego, a także sprawę ich poddaństwa w stosunku do szlachty - obywateli innego przeważnie od nich wyznania i narodowości - oraz związanych z tym konfliktów. Nowe opra­ cowanie historii Europy Środkowo-Wschodniej przygotowywane jest już do wydania przez działający w Lublinie międzyuniwersytecki Instytut Europy Środkowo-Wschodniej. Dla lepszej koordynacji studiów nad problematyką tej części Europy zamierzone jest utworzenie federacji uniwersytetów Europy Środkowo-Wschodniej z ośrodkiem w Lublinie. Godne uwagi etnografów i etnologów może być to, że we wspomnianym opracowaniu dziejów Europy Środkowo-Wschodniej kładzie się nacisk na historię społeczeństw i ich r �229 KRONIKA kultury, w związku z czym wykorzystuje się także źródła i opracowania etnograficzne. Dodać można, iż z tej nowej perspektywy historii Europy Środkowo-Wschodniej sprawy tzw. Kresów wschodnich Polski mogą się ukazać w bardziej właściwym świetle także szerszym kręgom polskiego społeczeństwa. Wspomnieć tu jeszcze trzeba o temacie sympozjum V I , bliskim od dawna także etnografii i etnologii: „Przemiany społeczne a model rodziny i pozycja w niej kobiety w Polsce na tle porównawczym." Z przedstawionych tam 12 referatów i komunikatów warto wymienić przynajmniej trzy: „Model rodziny chłopskiej na ziemiach polskich w końcu X I X i na początku X X w." (dr W. Mędrzecki), „Przemiany rodziny chłopskiej na Śląsku w XVIII-XIX w. a model rodziny protoindustrialnej" (prof. Z. Kwaśny), „Rodzina wiejska w Polsce w latach 1948-1956. Elementy ciągłości i zmian" (dr D. Jarosz) . Treść referatów i dyskusji XV Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich ma się ukazać drukiem w niedługim czasie . Większość z nich zasługiwać powinna na uwagę etnologów, zajmujących się zagadnieniami zróżnico­ wania kulturowego Europy, w tym. zwłaszcza Europy Środkowo-Wschodniej ostatnich stuleci. 2 3 Edward Pietraszek V M I Ę D Z Y N A R O D O W A SESJA „DUCHOWOŚĆ N A R O D Ó W E U R O P Y ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ. E R O S I T H A N A T O S " , C Z . I I I , L U B L I N , 24-27 K W I E T N I A 1995 R . Podobnie jak dwa poprzednie Spotkania, trzecia (i ostatnia) Sesja z cyklu „Eros i Thanatos" stała się okazją do interdyscyplinarnej i interetnicznej dyskusji o problemach miłości, życia i śmierci, ich przejawach i sposobach wyrażania w kulturze . Referat wprowadzający wygłosił Jerzy Prokopiuk z Warszawy. Tak jak przed rokiem, tematem jego wystąpienia była antropozofia steinerowska. Tym razem wykład poświęcony został antropozoficznej wizji śmierci (na poprzednim Spotkaniu była mowa o koncepcji miło­ ści). Referat wywołał ożywioną dyskusję, która wykazała, że antropozofia 1 2 Tematy pozostałych sympozjów: I I - Archiwistyka i nauki pomocnicze historii", I V - „Walka zbrojna o niepodległość i suwerenność państwa polskiego w latach 1794-1945", V - „Partykularyzm a unifikacja prawa w Polsce ( X V - X X w.)", V I I - „Mentalność miesz­ kańców Gdańska w X V I - X V T I I w.", VIII - „Insurekcja Kościuszkowska". Tematem sekcji 6 (panel) było natomiast powstanie i początki „Polski Ludowej". Organizatorzy Zjazdu nie zapewnili niestety jego uczestnikom choćby streszczeń refera­ tów, wypada więc czekać na druk całości, aby uzyskać wyobrażenie o bogactwie przedstawio­ nych spraw i problemów. Informacje o poprzednich Spotkaniach z cyklu „Eros i Thanatos" zamieściłam w t. 37:1993, z. 2 oraz w t. 38:1994, z. 1-2 „Etnografii Polskiej". 3 1 �230 KRONIKA steinerowska została przyjęta czy też odczytana jako sposób wyjaśniania rzeczywistości, poszukiwania prawdy o „tamtym świecie" i relacjach między żywymi a zmarłymi. Trudno jednak - moim zdaniem - powiedzieć, na ile sposób ten jest użyteczny. Nasuwa się ponadto podstawowe pytanie, czy mamy tu do czynienia z koncepcją zasługującą na miano nauki, czy też raczej z jedną z wielu wizji „tamtego świata", którą należałoby trak­ tować podobnie jak ludowe wyobrażenia o życiu i śmierci. Trudno też stwierdzić, na jakich podstawach opiera się antropozofia i na ile prowadzone przez jej reprezentantów doświadczenia, o których ogólnikowo wspominał J. Prokopiuk, można uznać za wiarogodne, a co za tym idzie - użyteczne jako źródło i narzędzie badawcze. Po raz pierwszy podczas spotkań z cyklu „Eros i Thanatos" bardzo mocno został zaakcentowany „wątek chrześcijański", bez którego nie można w ogóle mówić o duchowości narodów mieszkających na terenie Europy Środkowo-Wschodniej. Tematem dwóch wystąpień była chrześcijańska idea miłości. Zasadniczą część swego referatu poświęcił jej Stasys Juknevicius z Wilna („Miłość jako przezwyciężenie śmierci"). Słynna książka Jana Pawła I I Przekroczyć próg nadziei posłużyła mi natomiast za punkt wyjścia do omówienia istoty chrześcijańskiej idei Miłości/życia i śmierci. Stała się też okazją do kilku ogólniejszych uwag, związanych m.in. z koncepcją ofiary, z charakterem związków między życiem i śmiercią w wierzeniach religijnych i w kulturach ludowych, ze sposobem pojmowania i wyrażania miłości Boga i człowieka, z postacią Chrystusa jako uobecnienia i uosobienia starogreckiej idei erosa, tj. siły wyłonionej z Chaosu i spajającej wszechświat, i in. Ożywioną dyskusję wywołało ciekawe i piękne w formie wystąpie­ nie Władysława Panasa z Lublina zatytułowane „Bruno Schulz - przeciw śmierci". W. Panas scharakteryzował specyficzne środki wyrazu, za pomocą których artysta tworzył swój świat na granicy życia i śmierci, rzeczywistości nie całkiem żywej, ale jeszcze nie do końca umarłej. Centralne miejsce zajmują w tym świecie manekiny, figury woskowe, lalki itp. postacie ożywia­ ne, kreowane, nie w pełni żywe, niedokończone, jak istoty demoniczne. Zdaniem J. Kolczyńskiego, postaci manekina można poszukiwać także w in­ nych przestrzeniach kulturowych: kulturze ludowej, masowej, malarstwie... Jadwiga Mizińska natomiast zauważyła, że w literaturze polskiej swoistym manekinem jest Chochoł. Dodała także, że różne kultury wypracowały pew­ ne sposoby łagodzenia wizji śmierci jako kresu życia, powołując do istnienia formy przejściowe, byty kalekie, zjawy i upiory, które nie są już żywe, ale też nie całkiem umarły, dają się bowiem usłyszeć, zobaczyć. Jej zdaniem ponad­ to, od kilku lat jesteśmy świadkami specyficznego zasypywania przepaści między życiem i śmiercią. Przykładem są dyskoteki, gdzie tańcząca młodzież naśladuje martwe mechanizmy. Próbą połączenia życia i śmierci na gruncie nauki jest natomiast koncepqa esthesis sformułowana przez A. Greimasa. Poświęcone jej było wystą­ pienie Eugenijusa Aliszanki z Wilna, ilustrowane wybranymi przykładami �KRONIKA 231 z literatury światowej. Przedmiotem referatu Vytautasa Beranisa z Wilna była natomiast mitologizacja wydarzeń historycznych i kreacja specyficznej wizji bohatera, znajdującego się w sytuacjach ekstremalnych. Zagadnienie to omówiono na przykładzie twórczości partyzantów litewskich z okresu I I wojny światowej i powojennego. Połącznie miłości, życia i śmierci ma często charakter obrzędowy. Spek­ takularnym przykładem jest pogrzeb młodego mężczyzny lub młodej kobie­ ty, którzy zmarli w stanie bezżennym. Obrzędowi temu nadaje się pewne cechy wesela. O zjawisku tym mówiła Anna Kowalska-Lewicka z Krakowa, przytaczając wyniki własnych badań, przeprowadzonych w latach pięćdzie­ siątych w południowej Polsce, oraz przykłady z litetatury słowianoznawczej. Wśród atrybutów i zachowań mających imitować wesele wymieniła ona m.in.: ubieranie zmarłego w strój ślubny, zakładanie mu na palec obrączki z wosku, odprowadzanie na cmentarz przez drużbów, którzy niosą rózgę weselną lub korowaj, urządzanie stypy mającej charakter zabawy weselnej i in. Wystąpienie A. Kowalskiej-Lewickiej nosiło tytuł „Dla bezżennych nie­ biosa są zamknięte". Jej zdaniem, upodobnienie pogrzebu panny lub kawa­ lera do wesela ma im zapewnić pomyślność na „tamtym świecie". Dzięki temu obrzędowi stają się oni pełnoprawnymi członkami społeczności funk­ cjonującej „na tamtym świecie" podobnie jak społeczność żywych i rządzą­ cej się tymi samymi prawami. Autorka nie podała natomiast ludowych interpretacji wspomnianego zwyczaju lub poszczególnych zachowań. Jej in­ formatorzy bowiem - jak wyjaśniła - powoływali się wyłącznie na tradycję. Doskonale też godzili dawne obrzędy ludowe z katolicyzmem. O współwystępowaniu życia, miłości i śmierci można również mówić na przykładzie muzyki towarzyszącej obrzędom i innym sytuacjom mającym istotne znaczenie dla jednostki lub grupy. Zdaniem Ihora Macijewskiego z Sankt Petersburga, w kompozyji muzycznej można wyróżnić trzy poziomy (tekst, nadtekst i podtekst), na których odbywa się przekaz treści występu­ jących w kulturze danego etnosu i w różnym stopniu uświadamianych sobie przez jej członków. Grając na rozmaitych instrumentach ludowych (telenki, drumla, zuzula, swirył, dwojan) I . Macijewski znakomicie wykazał w jaki sposób, za pomocą pewnych kompozycji melodycznych, przekazywane są określone komunikaty. Odpowiednio skomponowana i zrozumiała tylko dla wtajemniczonych melodia może być np. formą miłosnego wyznania, zapro­ szenia na spotkanie, dialogu prowadzonego przez zakochanych. Muzyka pełni też funkcje magiczne. U ludów słowiańskich np. gra na zuzuli, przypo­ minająca głos kukułki - reprezentantki „tamtego świata", miała sprzyjać rozwojowi dziecka. Wierzono bowiem, że siła śmierci jest konieczna dla życia. Muzyka miała też rozbudzić uczucie miłości do wybranej osoby. I . Macijewski podkreślił, że ta sama melodia może występować w różnym kontekście, pełniąc zbliżone funkcje. Na Huculszczyźnie np. podobną me­ lodię grał pasterz kóz, by wypasane przez niego zwierzęta były spokojne, i nuciła matka kołysząca dziecko do snu uspakajając je, a jednocześnie �232 KRONIKA wierząc, że odrodzi się ono ze snu, tj. śmierci, do życia. Melodia towarzyszą­ ca na ogół pogrzebom grana była natomiast zwierzętom, by spowodować ich wzrost. W różnych rejonach Słowiańszczyzny podobne melodie gra się podczas wesela i po śmierci człowieka, co potwierdza strukturalną jedność tego rodzaju obrzędów. Zygmunt Pucko z Krakowa, w referacie pt. „Terapeutyczny aspekt upra­ wiania filozofii", przypomniał kilka prób zdefiniowania zjawiska śmierci, które podejmowali filozofowie od starożytności do czasów współczesnych. Celem tych prób było nie tylko nazwanie istoty śmierci. Przede wszystkim bowiem miały one prowadzić do jej oswojenia i wykreowania jako pewnej wartości. Jak słusznie zauważyła A. Kowalska-Lewicka, to do czego doszli różni filozofowie jest zjawiskiem powszechnym w kulturze ludowej, gdzie człowiek oswaja się ze śmiercią od dziecka i uważa ją za zwykły, akcep­ towany, porządek rzeczy. Oswajaniu współczesnego człowieka z problemem śmierci służą nato­ miast środki masowego przekazu. Wniosek ten nasuwał się podczas referatu Jadwigi Pstrusińskiej z Krakowa, noszącego tytuł „Thanatos we współcze­ snej prasie polskiej (1994-1995)". Autorka zwróciła uwagę na nasycenie treści gazet problematyką śmierci. Na podstawie przeglądu zawartości rocz­ nika kilku tytułów czasopism wyodrębniła ona szereg zagadnień, które świadczą o przenikaniu Thanatosa za pośrednictwem tego typu mediów do naszej rzeczywistości. Według J. Kolczyńskiego, można się zastanowić, czy wyraźne dziś zain­ teresowanie mass mediów śmiercią nie jest odpowiedzią na odwieczną fas­ cynację części ludzkości tym zjawiskiem. Być może współczesne media, w odmienny niż niegdyś sposób, po prostu pozwalają człowiekowi zobaczyć to, co istniało zawsze i w każdej kulturze... Zabijanie, fascynaqa śmiercią, może być - zdaniem Romana Kisia ze Lwowa, częścią tzw. efektu hiperkompensacji. Można o nim mówić m.in. na przykładzie rozpadu imperium radzieckiego. Oprócz wspomnianego efektu, wynikiem rozpadu tej struktury są także: „fiasko etatyzmu", kryzys iden­ tyczności i frustracja. Zjawiska te składają się z kolei na „model narcyza", którego cechą jest narzucanie innym własnej wizji świata i szukanie rekom­ pensaty (kompensacji) za frustrację wywołaną przez kryzys państwa i kryzys nacji. Poszukiwania te przybierają najczęściej formę agresji. Związek między narcyzmem i agresją widać obecnie najlepiej, według R. Kisia, na Kaukazie, gdzie nie tylko dokonuje się masowego ludobójstwa lecz także „satanizuje" miejscową ludność, przypisując jej rozmaite cechy negatywne. Wystąpienie R. Kisia nosiło tytuł: „Narcyzm «wielkiego panstwa» i jego thanatologiczne korelaty (wojna w kontekście kryzysu identyczności)". Według J. Mizińskiej, termin „narcyzm" nie jest odpowiedni w odniesie­ niu do państwa radzieckiego. Klasyczny Narcyz nie zwraca bowiem uwagi na innych, nie może więc działać na nich destrukcyjnie. Moim zdaniem natomiast, R. Kiś poruszył bardzo ważny problem zmian tożsamości u osób �KRONIKA 233 określonej narodowości w warunkach rozpadu państwa wielonarodowego. Powinien był jednak omówić go szerzej, co umożliwiłoby zarazem ukazanie różnic w zachowaniach i postawach mniejszości mieszkających na terenie d. Związku Radzieckiego. R. Kiś uniknąłby też zarzutu jednostronnego uję­ cia problemu (zwrócili na to uwagę пр. I. Macijewski i Miłosz Gałecki). Zdaniem Grzegorza Kuprianowicza, nasuwa się szersze pytanie: jak funkcjonują eros i thanatos w systemach totalitarnych X X w. Według niego, więcej miejsca pozostawia się tu śmierci niż miłości. Śmierć zostaje zdesakralizowana, ma charakter masowy, nie zawsze też jest opozycją wobec erosu. Jak natomiast zauważył Jauhien Szuniejka z Mińska, na Białorusi w czasach istnienia ZSRR istniały wyraźne obszary, np. film, malarstwo, gdzie eros stanowił tabu. Przekonywano natomiast ludzi, że śmierć jest końcem istnienia, trzeba więc korzystać z życia, pić, bawić się. Wiele osób uczestniczących w dyskusji podkreślało, że w trakcie Spotkania dotykano często zagadnień należących do sfery wyobraźni, uczuć, emocji, instynktów (polom wyobraźni, na których obecna jest miłość i śmierć poświęcił odrębny tekst M. Gałecki). Według J. Szuniejki, zorganizowanie konferenqi, podczas której porusza się tego typu kwestie byłoby niemożliwe w praktycznie myślącej Europie zachodniej. Według I. Macijewskiego natomiast, napięcia między instynktem życia jednostki i grupy oraz lękiem przed śmiercią są niezbędne dla kultury, dla procesu tworzenia. Zdaniem Haliny Tawłaj zaś, niektórzy spośród współczesnych badaczy, np. etnomuzykologów, boją się wyjść poza etap gromadzenia materiałów, ich klasyfikaqi (pod kątem rytmiki, struktury, kompozyqi i in.), by sięgnąć do mitów, wyobraźni ludowej, boją się nawet mówić o instynkcie życia i śmierci, a przecież są to fundamenty kultury tradycyjnej. J. Kolczyński zwrócił natomiast uwagę, że świat archaicznej wyobraźni jest światem, w którym żyjemy, noszącym w sobie warstwy symboliki, pewne tradyqe. Świat ten trzeba „uruchamiać" i chronić. Trzeba też przekazywać go następnym pokoleniom. Podczas dyskusji zastanawiano się również nad metodami badania za­ gadnień życia, miłości i śmierci, a także nad postawami naukowców wobec tych problemów badawczych. Podkreślano zarazem ogromną rolę lubelskich Spotkań w wymianie informaqi między przedstawicielami różnych krajów i dyscyplin, w kruszeniu murów istniejących przez dziesiątki lat między sąsiednimi państwami i republikami. Mówiąc o Konferencji zorganizowanej przez Fundaqe „Muzyka Kre­ sów" oraz Ośrodek Badań Muzykologicznych i Kulturowych Europy Środkowo-Wschodniej należy dodać, że Spotkania z cyklu „Eros i Thana­ tos" są tylko jedną z wielu form działalności tych instytuqi. W 1995 r. odbędzie się jeszcze пр. I Ogólnopolskie Forum „Kontynuaqa tradyqi", z udziałem pedagogów i instruktorów muzycznych, realizujących swoje pro­ gramy edykacyjne przy wykorzystaniu muzycznego folkloru dziecię­ cego i lokalnych tradyqi kulturowych, oraz Festiwal Muzyka Utracona - „Archaiczne pieśni Bałtów i Słowian". Na 1996 r. zaplanowano natomiast �234 KRONIKA międzynarodową sesję pn. „Kultura tradycyjna a świat dziecka", V Między­ narodowe Sympozjum „Muzyka ludowa Europy Środkowo-Wschodniej - Muzyczny folklor dziecięcy", V I Międzynarodowe Sympozjum „Muzyka Ludowa Europy Środkowo-Wschodniej - Śpiew archaiczny". Ma się również odbyć kolejne Spotkanie z cyklu „Duchowość narodów Europy Środkowo-Wschodniej". Jego przedmiotem będzie tym razem problem zła . Za każdym dziełem kryje się zawsze jakiś człowiek. Fundacja „Muzyka Kresów" oraz wspomniany Ośrodek nie istniałyby i nie miały tak imponu­ jących efektów gdyby nie Monika Mamińska i Jan Bernad - pełni pomy­ słów, energii, obdarzeni niespożytymi siłami i wyobraźnią, znakomici orga­ nizatorzy, z uporem i radością realizujący swe marzenia. W niezmiernie trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się dziś nauka, kultura, organizacje spo­ łeczne itp., działalność tych dwojga jest prawdziwym fenomenem i znakomi­ tym przykładem, jak wiele można osiągnąć mimo wszystko, wbrew ogólnej beznadziei, czy dążeniom niektórych środowisk do deprecjacji i zniszczenia naszego dziedzictwa kulturowego. Jak mi wiadomo, M . Mamińska i J. Bernad przymierzają się do publi­ kacji tekstów zaprezentowanych przez uczestników kolejnych Spotkań z cyklu „Eros i Thanatos". Mam nadzieję, że w swym uporze i konsekwencji działania zrealizują również ten zamiar. Na zakończenie wypada tylko wspomnieć, iż Sesję sponsorowali: Fundaqa im. Stefana Batorego, Fundacja Kultury oraz Urząd Miejski w Lublinie. 2 Iwona Kabzińska-Stawarz „ P O P R O S T U - W B I A Ł O R U S K I C H W I O S K A C H 1993-1994" W dniach 13-30 marca 1995 r. można było obejrzeć w Pałacu Kazimie­ rzowskim na Uniwersytecie Warszawskim wystawę fotografii z Białorusi, zatytułowaną „Po prostu - w białoruskich wioskach 1993-1994". Wystawa była rezultatem dwuletnich badań terenowych, jakie prowadziła w rejonie lidzkim na Grodzieńszczyźnie grupa studentów Katedry Etnologii i Antro­ pologii Kulturowej UW. Kończyła się praca w grupie laboratoryjnej i wyjazdy na Grodzieńszczyznę. Wiedzieliśmy, że zebrane przez nas materiały powędrują do szuflad w archiwum Katedry, do których rzadko kto zagląda, a zdjęcia zobaczy tylko kilka osób. W tekstach podsumowujących nasze badania mogliśmy przekazać tylko część swoich doświadczeń z Białorusi . Żal. Dla nas nie 1 2 N a podstawie broszury pt. Kontynuacja tradycji, wydanej przez Fundację „Muzyka Kre­ sów" i Ośrodek Badań Muzykologicznych..., Lublin 1995, s. 5-6. Opracowanie badań, w postaci 8 tekstów i wyboru materiałów, zostało złożone do druku w „Polskiej Sztuce Ludowej. Kontekstach". 1 �235 KRONIKA Ryc. 1. Serafiny, Białoruś Fot. K . Dołęgowska, 1993 były to rutynowe badania etnograficzne. Debiutowaliśmy w roli „etnogra­ fów w terenie". Kiedy wiosną 1993 г., uzbrojeni w dyktafony, aparaty foto­ graficzne i kwestionariusze, pojechaliśmy po raz pierwszy w okolice Lidy, wcale nie czuliśmy się pewnymi siebie badaczami. Zdjęcia, które znalazły się na wystawie, były w większości amatorskie. Robiliśmy je dla siebie, bez zamiaru prezentacji. Tak więc pokazanie ich, razem z fragmentami naszych rozmów z ludźmi, nie miało być dokumen­ tacyjnym aneksem do badań. Chcieliśmy zrobić zwyczajną wystawę, którą moglibyśmy pokazać nie tylko gościom Pałacu Kazimierzowskiego, ale rów­ nież naszym przyjaciołom z białoruskich wiosek. Wszystko, co najważniej­ sze, zdarzyło się przecież w czasie spotkań z nimi. Wystawę nazwaliśmy „Po prostu". „Jakim językiem się tutaj mówi?" - pytaliśmy w pierwszych rozmowach. „Po prostu. Tu w wiosce to wszyscy po prostu. U nas wioska mieszana. I polskie, i ruskie, i wszystkie..."; „No, po prostu... Po prostu, no to po prostu, mówi się po prostu, ot my tak haworim, tak o, jak jest, prostymi słowy. I polskie słowo, i prawosławne, wot takije słowa". Oglądając wystawę, można było zobaczyć drogę, którą przeszliśmy. Od samego początku - od rozłożenia mapy i wskazania miejsca: „Tu jedziemy". Rejon lidzki. Kołchoz imienia Czapajewa w Wawiórce (parafia katolicka), sowchoz Małe Możejkowo (parafia prawosławna), wioska litewska Pielasa, okolica szlachecka Surkonty, wioska polska, wioska ruska, wioska mieszana... r �236 KRONIKA Rye. 2. „Hłykalniki" (kolędnicy wielkanocni), Radzi woni szki, Białoruś Fot. K . Dołęgowska, 1994 Drogi. „Szosza" grodzieńska, trakt z Feliksowa do Radziwoniszek, leśna ścieżka między Papiernią a Roubami... Rozległe aż po horyzont kołchozowe pola. Krzyże katolickie i prawosławne. Wejście do wsi. Pierwsi ludzie, którzy wyglądają przez okna i zza płotów, ciekawi kim jesteśmy i czego chcemy. Zaproszenie na podwórko, do domu. Na obiad, na nocleg. Potem wracaliśmy do tych samych wiosek - już jako dobrzy znajomi, niemalże członkowie rodzin; przyjeżdżaliśmy na święta i po prostu w odwiedziny. Ludzie wiedzieli, że wrócimy, czekali. Kiedy byliśmy tam ostatnim ra­ zem, Babka Maryja z Krasnowców, po pół roku niewidzenia się, przywitała nas: „Przecież mieliście być wczoraj. Chodźcie szybko! Obiad stygnie!" Właśnie dzięki temu było możliwe wszystko to, co rasowy etnograf nazywa obserwacją uczestniczącą. Braliśmy udział w nabożeństwach w ko­ ściele i cerkwi. Byliśmy na ślubach i pogrzebach, na weselu, na listopa­ dowych katolickich Zaduszkach i wiosennych prawosławnych „dziadach", zwanych Radaunicą. Na święta Paschy, po wsiunocznej w cerkwi, razem z hłykalnikami chodziliśmy po wielkanocnej kolędzie. W innej wsi wpólnie ze śpiewakami pogrzebowymi czuwaliśmy przy zmarłym, śpiewając żałobne pieśni, które śpiewacy pieczołowicie spisują w specjalnych zeszytach. To wszystko pokazywały zdjęcia, cytaty z rozmów, nagrania pieśni. �KRONIKA 237 Ryc. 3. „Budziecie mienia wspominaci. Może paczujecie, pamru, to budziecie Bohu malicca, choć choć pierachriścicie sia za mienia. Jak umiejecie. Pa polsku, pa rusku, wsio rawno. Boh adzin. I usio adno." Kasia z p. Janiną Feliksową Fot. K . Dołęgowska, 1994 „My studenty iz Warszawy, z uniwersiteta, istoriu izuczajem" - przed­ stawialiśmy się. „Zbieramy folklor, stare takie historie, i inne takie różne" - próbowaliśmy wytłumaczyć nasze zadanie. Tytuł kwestionariusza brzmiał: „Stosunki etniczne", a naszym celem było dowiedzieć się, kto jest kim w rejonie lidzkim. Mieliśmy robić wywiady, szukać informatorów... Jadąc, wiedzieliśmy, że nasz teren to pogranicze wyznaniowe (prawosławno-katolickie), narodo­ wościowe i językowe (polsko-białorusko-litewskie). W głowach mieliśmy gotowe terminy i odpowiadające im rubryki. Należało jeszcze tylko znaleźć właściwe odpowiedzi, i już wiedzielibyśmy wszystko. Na miejscu bardzo szybko przekonaliśmy się, że nic tu nie jest takie, jak nam się wydawało. Musieliśmy zaczynać wszystko od nowa. Poznać język naszych rozmówców. Nauczyć się mówić gwarą białoruską, czyli po prostu. Przede wszystkim jednak zrozumieć język pojęć, które tworzą ich obraz świata. Okazało się na przykład, że kluczowe dla nas pojęcie „narodowość" w ogóle tam nie funkcjonuje. Zamiast tego używa się słowa „nacja", które �238 KRONIKA nie jest jednak dokładnym odpowiednikiem „narodowości". Nacja przeważ­ nie utożsamiana jest z wiarą. Nasi rozmówcy, pytani czy nacja i naród to to samo, odpowiadali: „To samo. Nacja to jest nacja: nacja polska, nacja prawosławna, nacja muselmanów - to nacja." „A nacja i wiara?" - pyta­ liśmy dalej - „Każda nacja musi wierzyć w swoje". Tak więc miejsca, do których jeździliśmy, to nie tyle wsie zamieszkałe przez Polaków, Biało­ rusinów i Litwinów, ile raczej wsie prawosławne, zwane tam ruskimi lub białoruskimi, i katolickie, zwane polskimi lub litewskimi, w zależności od tego, w jakim języku modlą się ich mieszkańcy. Spodziewaliśmy się, że takie „pomieszanie światów" będzie źródłem kon­ fliktów, albo przynajmniej sąsiedzkich zatargów. Ale wcale tak nie było. Przekonaliśmy się, że wioski „mieszane", małżeństwa „mieszane" i „pomie­ szany" język tworzą swoisty porządek, charakterystyczny dla kultury po­ granicza. I nasi rozmówcy nie pamiętają, żeby kiedykolwiek było inaczej. Zawsze stały tu obok siebie cerkwie i kościoły. W każdej prawie rozmo­ wie mówiono nam: ,,Boh adzin, wier mnoha". Oczywiście byłoby dobrze, żeby wiary „nie mieszały się" bo „kto jaki urodził się, niech i taki będzie", ale najważniejsze jest, żeby człowiek po prostu wierzył: „Wiara to musi być w każdym człowieku. Czy on prawosławny, czy on muselmanin, jeśli on będzie po prawdzie iść, to źle nie zrobi człowiek". Z każdym następnym wyjazdem nasze „wywiady" stawały się coraz bardziej rozmowami. I często dotyczyły spraw ważniejszych niż „stosunki etniczne". Pani Nina ze Szpilek, której słowa stały się mottem wystawy, powiedziała nam: „Nadta ciażka razebratsa w etych wiarach, w etych lu­ dziach... I ja dumaju, kab liepiej eto wsie naczalstwo wyższeje, wsie uczone adczapilisie ad tych ludziej. Jakij on radziłsia, chaj taki budzie, aby drużno żyli, aby lubili druh druha. Jakaja tut raznica, my dzieci adnaje płaniety. My dzieci adnaje płaniety. Nie zawisiť ad nas, ni Palaka ni Ruskaha. Zawisiť ad charoszaha czeławieka. Jeśli jeho dusza charosza, tak u jom Boh. A jeśli jon zbójca jaki, u jaho Boha ni ma. Chaj, on czi Paliak, czi jaki, wsierawno... Biełaruski jazyk, ruski jazyk, da jakim kto haworiť - chaj haworiť. Jak kto radziłsia - wsie wiery adnoho Boha." Miejsce ekspozycji również miało znaczenie. Dzięki temu, że wystawa mieściła się na terenie Uniwersytetu, zobaczyliśmy, jak różne mogą być reakcje: od zdziwienia egzotyką wsi w ogóle, poprzez radość z poznania czegoś nowego, refleksję nad innością, wzruszenie, aż po zarzut sentymen­ talizmu i oburzenie na naszą niekompetenqc. W księdze pamiątkowej wpi­ sywano: „Nie byłem. Obejrzałem. Byłem." Albo: „jak bardzo prosta i jedno­ cześnie głęboka jest mądrość tych ludzi...", czy: „Bardzo przykry dowód ignorancji w problematyce białoruskiej. To doprawdy wstyd, że UW pa­ tronuje takim imprezom. Fałszywym i landrynkowym", ale też: „Nic z py­ chy kogoś, kto wie więcej i lepiej." Katarzyna Dołęgowska �239 KRONIKA Ż Y D O W S K I W I E D E Ń W dniu 13.11.1993 г. zostało otwarte w Wiedniu Muzeum poświęcone żydowskim tradycjom miasta. Głównym inicjatorem powstania nowego Mu­ zeum był, obok społeczności żydowskiej, prezydent Wiednia Helmut Zirk, który również określił cele, jakim Muzeum powinno służyć: „Jeśli chodzi o mnie, tworząc Muzeum Żydowskie, postanowiłem pokazać otwarcie, że Wiedeń chce krytycznie i szczerze określić swój stosunek do przeszłości. Tożsamość Żydów i wiedeńczyków jest nierozerwalnie związana. Miasto rosło wraz ze swą żydowską społecznością, a wiedeńscy Żydzi znani byli ze swego wysokiego poziomu i dokonanych tu osiągnięć: Artur Schnitzeler, Peter Altenberg, Sigmund Freud czy Karl Kraus nie mogliby zaistnieć gdzie indziej. Z historyczną wiernością można twierdzić, że byli oni zarówno „wiedeńczykami" jak „Żydami". Każdego dnia życie Żydów z ich licznymi tradycjami zostawiało niezatarty ślad w życiu wiedeńczyków i w wielu przy­ padkach obie te społeczności łączyły się w niepodzielną całość. Dlatego też wypędzenie Żydów i Holokaust podczas lat nazistowskiego terroru zadały głębokie i bolesne rany kulturze Wiednia. Zadaniem Muzeum Żydowskiego będzie więc dokumentacja tych bliskich więzi, pokazanie jak ważną rolę spełniała społeczność żydowska w życiu społecznym, intelektualnym i kul­ turalnym Wiednia oraz szerzenie o tym wiedzy. Niektórzy widzą muzea tylko jako miejsca poszanowania przeszłości, która nie ma już związku z dniem dzisiejszym. Mój punkt widzenia jest zupełnie inny: to Muzeum powinno być centrum nieustającej dyskusji i rozważań nad współczesnością, analizowania przeszłości i czerpania z niej lekcji na przyszłość" . Muzeum zostało zainstalowane w historycznym budynku przy ul. Dorotheergasse 11, wybudowanym w latach dwudziestych X I X w. i należącym niegdyś do żydowskiego bankiera Nathana von Arnsteina. W domu tym Fanny von Arnstein prowadziła w końcu wieku znany salon, będący cen­ trum życia kulturalnego Wiednia. Na przełomie wieków nabył go marchand sztuki Hugo O. Miethke i zorganizował w nim jedną z bardziej znanych galerii. Z czasem budynek przeszedł na własność Dorotheum i służył jako miejsce wystaw. Muzeum mieści się niedaleko Judenplatzu, wokół którego koncentrowało się życie gminy żydowskiej w X I I I w. Społeczność żydowska Wiednia, podobnie jak innych miast europejskich, spotykała się ze zmiennym przyjęciem . Najstarsza informacja o osiedleniu się w Wiedniu niejakiego Schloma, przybyłego prawdopodobnie z Anglii, pochodzi z 1194 r. Pozostawał on na służbie księcia Leopolda V i już w dwa lata po przyjeździe został wraz z rodziną zamęczony przez przybyłych do miasta pielgrzymów. Późniejsze dane informują na przemian o kolejnych 1 2 1 Jewish Vienna. Heritage and Mission, publikacja Muzeum, Wiedeń 1993, s. 3. Informacje historyczne zaczerpnięto z wyż. wym. folderu oraz pracy Simona Wiesenthala, Ucieczka przed losem, Gdynia 1922, s. 7-20. 2 �240 KRONIKA regulacjach położenia Żydów (1238, 1551, 1624, 1660) jak również o po­ gromach i nakazach opuszczenia miasta (1421 i 1670). Jakkolwiek już w nie­ długim czasie po wypędzeniu Żydów w 1670 r. ten sam cesarz Leopold I , przymuszony sytuacją ekonomiczną, zaprasza wybranych bankierów i kup­ ców żydowskich do powrotu do Wiednia, to jednak trwały zwrot w położe­ niu ogółu Żydów przynosi dopiero edykt o tolerancji wydany w 1787 r. przez cesarza Józefa I I . Przywilejami Leopolda I objęta była niewielka grupa tzw. „dworskich" Żydów (Hoftaktoren), płacących za swe przywileje ogromne opłaty. Do grona ich należał m.in. Oppenheimer, który wspierał finansowo cesarza w czasie wojny z Turkami, czy przybyły z Portugalii Diego d'Aaguilar (Moses Lopez Pereira), który zreorganizował austriacki monopol tytoniowy oraz był założycielem wiedeńskiej gminy sefardyjskiej. Wielu reprezentantów tego środowiska otrzymało z czasem z rąk cesarza przywileje szlacheckie (m.in. Rotschild, Joseph von Sonnenfelds czy Nathan von Arnstein). Edykt o tolerancji, który objął wszystkich Żydów mieszkańców Wiednia i Dolnej Austrii, przyczynił się do pełnego rozwoju kultury żydowskiej. Obalając istniejące dotąd zakazy, umożliwił Żydom dostęp do chrześci­ jańskich szkół i uniwersytetów, do udziału w życiu kulturalnym miasta, pozwolił też na pełny rozwój własnych instytucji (budowę synagog, szkół wyznaniowych, przytułków, szpitali itp.). Z szeregów społeczności żydow­ skiej rekrutuje się coraz więcej wybitnych artystów i naukowców, w Wiedniu też formułuje idee syjonizmu Theodor Herzl. W okresie międzywojennym ten bujny rozwój zaczyna ograniczać na­ rastający antysemityzm. W marcu 1938 r. Niemcy hitlerowskie zajmują Austrię (tzw. Anschluss). Od maja zaczynają wychodzić przepisy ogranicza­ jące prawa Żydów. W nocy z 19 na 20 listopada podczas „Reichskristallnacht" zburzono wiele synagog (m.in. zbudowaną w 1887 r. w stylu maure­ tańskim synagogę sefardyjską), domów modlitwy oraz sklepów i domów żydowskich. W wyniku prześladowań ok. 130000 Żydów opuściło Austrię, z czego ponad 30000 wyjechało do Stanów Zjednoczonych. Po 1942 r. ok. 60000 wiedeńskich Żydów deportowano do obozów zagłady, z których powróciło zaledwie 2 000 osób. Po wojnie nie wszyscy ocaleni wrócili do Wiednia. Gmina licząca w 1938 r. 185 000 zarejestrowanych członków, w 1991 r. miała ich tylko 7 000, ponadto w Wiedniu mieszkało jeszcze około 5 000 Żydów nie zrzeszonych. Przez wiele lat po wojnie w Austrii milczano na temat Holokaustu i odpowiedzialności za udział Austriaków w zbrodniach Trzeciej Rzeszy. Zwrot nastąpił w końcu lat osiemdziesiątych, w czym niemałą zasługę miał kanclerz Franz Vranitzky. Widomym wyrazem tych zmian jest nowo po­ wstałe Muzeum Żydowskie. Na ekspozycję stałą Muzeum składają się nieliczne ocalałe przedmioty kultu, pochodzące w większości ze zniszczonych synagog. W oszklonych gablotach eksponowane są więc srebrne korony oraz zakończenia (rymo- �KRONIKA 241 nim) zdobiące zwoje Tory, haftowane złotogłowiem sukienki na Torę, rączki (jad) pomocne przy czytaniu pisma, kubki z dwoma uchwytami służące do mycia rąk, pojemniki na balsam (balsamin). Wśród przedmiotów funkqonujacych w domowym kulcie można zobaczyć ozdobne księgi Estery, czytane w czasie święta Purim, lampy chanukowe, pojemniki na etrog, tale­ rze sederowe używane w czasie święta Pesach, zapis umowy ślubnej (ketuba), itp. Kolekqe uzupełnia parochet - haftowana tkanina służąca do zasłaniania szafy ołtarzowej do przechowywania Pięcioksięgu. Eksponowany w kilku salach zbiór jest obecnie jeszcze dość ubogi i niewiele mówi o całokształcie kultury żydowskiej w ogóle, a wiedeńskiej w szczególności. W obszernej, zajmującej chyba połowę powierzchni Muzeum, ekspozycji okresowej we wrześniu 1994 r. prezentowano dorobek malarski Maxa Oppenheimera. Ten urodzony w Wiedniu w 1885 r. malarz i grafik kształcił się w latach 1900-1906 w Wiedniu i Pradze. Należał do grapy awangar­ dowych malarzy dadaistów, przyjaźnił się m.in. z Oskarem Kokoschką, z Marcelem Duchamp, Tristanem Tzarą i Hansem Arpem występował w 1916 r. w Szwajcarii w słynnym kabarecie Voltaire. W 1926 r. Oppen­ heimer przeniósł się do Berlina, skąd po dojściu Hitlera do władzy musiał uciekać. Zmarł zapomniany w 1954 r. w Nowym Yorku. Na wystawie zgro­ madzono jego liczne portrety wybitnych żydowskich muzyków oraz ekspresjonistyczne obrazy o różnej tematyce. Najbardziej chyba warta uwagi jest usytuowana w Muzeum obszerna księgarnia judaików. Można w niej znaleźć książki i albumy publikowane w różnych krajach, zbiór kaset video i magnetofonowych oraz płyt kompak­ towych z nagraniami utworów i interpretacji artystów żydowskich, zarówno muzyki poważnej, jak rozrywkowej (nagrania ostatnich klezmerów) czy pie­ śni kantorów. W związku z początkiem roku można też było nabyć liczne, zdobione kalendarze. Bronisława Kopczyńska-Jaworska �Study: Giving periodicals on ethnology a European dimension Periodicals on ethnology and ethnology in European periodicals * * * G.A.R.A.E. I HESIODE has been interested in the role and history of periodicals on anthropology for many years. It also broadens the field of its research to general periodicals which publish periodicals on anthropology on regular basis or even only occasionaly. The outcome of this work was: the founding of a documentation centre specializing in periodicals, the organization of conferences, meetings and exhabitions, the diffusion of information and the publication of books gathering various information and research work on periodicals. G.A.R.A.E I HESIODE teams up with la Mission du Patrimoine ethnologique (Direction du Patrimoine - Ministére de la Culture et de la Francophonie) in order to undertake the specific study stated as before and to give it a European dimension. This study on the periodicals on ethnology edited in Europe aims at: - making an inventory of periodicals on ethnology - drawing up a repertoire of available information and documentation about these periodicals - defining the terms and conditions of a permanent cooperation on a European basis. For the succes of this research project, would you please: - let us know the addresses of periodicals, editors, research centres, researchers ... where the set questionnaire could be sent - diffuse the information to the prefessionals who might be interested in this project - if possible send us issues of periodicals related to this research as well as studies dealing with periodicals on human sciences and social sciences. To obtain a complete file including the questionaire and the presentation of the reseach work undertaken by le G.A.R.A.E / H E S I O D E , please write to G.A.R.A.E I HESIODE, Christine Bellan, 91 rue Jules Sauzede F-11000 CARCASSONNE, FRANCE Tel: (33) 68 71 29 69 • Fax: (33) 68 71 20 75 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/81d7d878610db4d5dcc007d20dde5e85.pdf a914a51cd77c4d0b625950a8bad17297 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3441 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3226 Title A name given to the resource Summary of articles / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.126-128 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text S U M M A R I E S * Р Е З Ю М Е SUMMARY OF A R T I C L E S ETHNOGRAPHY. ETHNOLOGY. ANTHROPOLOGY OF CULTURE. FOLKLORE. WHAT ARE THEY AND WHERE DO T H E Y LEAD? (RESPONSES TO T H E POLL). The e d i t o r i a l staff of the „Polska S z t u k a L u d o w a " (Polish F o l k A r t ) publishes t h e answers to the p o l l concerning b o t h t h e subject of interests and methods employed i n ethnography a n d e t h n o l o g y . T h e p o l l , send i n t h e m i d d l e o f 1980, consisted o f three quostions: 1) W h a t i s e t h n o g r a p h y ? ( I t s p l a c e a m o n g o t h e r s c h o l a r l y disciplines, aims, methods). 2) T h e r e s e a r c h i n f o l k a r t i s t i c c u l t u r e , a r t i n t h o m a i n , a n d i t s place i n o t l m o g r a p h y . 3) W h a t a r e t h e f u t u r e p r o s p e c t s o f e t h n o g r a p h y 'i T h e present issue c o n t a i n s t h e o p i n i o n s a n d o u t l o o k s o f A n n a Kutrzeba-Pojnarowa, Mieczysław Porębski, Z b i g n i e w Jasie­ wicz, Zofia Sokolewicz, Leszek Dzięgiel, Z b i g n i e w B e n e d y k t o wicz, Tadeusz C h r z a n o w s k i , K r y s t y n a Małkowska, L u d w i k S t o m m a , a n d R y s z a r d T o m i c k i . These are preceded b y t h e re­ p r i n t e d article of Claude Levi-Strauss „ T h e Current Prospects of E t h n o l o g y " . T h e p o l l is b u t a c o n t i n u a t i o n o f t h e earlier i n i t i a t i v e s o f t h o „Polska Sztuka L u d o w a " w h i c h a i m at presenting the current s t a t e o f e t h n o g r a p h i c a l k n o w l e d g e i n P o l a n d , a s w e l l as f o r t h c o ­ m i n g n o w s c h o l a r l y t o n d e n c i o s close t o t h o u p d a t e d a c h i e v e m e n t s of ethnography i n the w o r l d (publication of the D i c t i o n a r y of A n t h r o p o l o g y of C u l t u r e , w r i t t e n b y y o u n g ethnographers w h o w e r e i n s p i r e d b y s t r u c t u r a l i s m — J . S. W a s i l e w s k i , L . S t o m m a , I i . T o m i c k i , phenomenology — Z. B e n e d y k t o w i c z , a n d social p s y c h o l o g y — C. R o b o t y e k i , L . M r ó z ) . D e s p i t e f e w e x c e p t i o n s a n d contrary to tho expected opinions, tho confrontation botwoon t h e p o s i t i v i s m a n d n e w e t h n o l o g y does n o t o c c u r . T h u s , i t m a y s o i v e as a n o v i d o n c o o f o v e r c o m i n g t h o b a r r i e r b y P o l i s h e t h n o ­ graphers a n d of t b e i r acceptance of the methodologically new f o r m u l a of tho discipline. F r o m a m o n g t h e peculiar features of n e w P o l i s h e t h n o l o g y , d i f f e r e n t i a t i n g i t f r o m t h a t i n E n g l a n d or F r a n c e , one m a y e n n u m e r a t e i t s v e r s a l i t y a n d t o n d o n c y t o w a r d s studies o n m y t h a n d religion r a t h e r t h a n on sociology. The emphasis l a i d on symbolic a n d intellectual character of c u l t u r e c a n b o v i e w e d , as a c o n t i n u a t i o n o f t h o a c h i e v e m e n t s o f P o l i s h e t h n o g r a p h y , i a t e r r u p t e d b y t h e Second W o r l d W a r (Bystroń, C i s z o w s k i ) , a s w e l l as t h e l i n k s w i t h t r a d i t i o n o f R u s s i a n s c h o l a r s ­ h i p (School of F o l k l o r e , F o r m a l i s t s , school of semiotics a t T a r t ) , a n d role of religion i n everyday lifo i n Poland. W o r t h recalling is also t h e p o s t u l a t e t o c u l t i v a t e e t h n o l o g y o f m o d e r n i t y i n t h e R . B a r t h e s — p r o p o s e d v i e w o f oneself as t h e o t h n o l o g y s u b j e c t . I t i s t h e l e c t u r e " E t h n o l o g y o f a s t r i k o " d e l i v e r e d b y C. R o b o ­ t y c k i a t C r a c o w w h i c h m a y s e r v o as a n e x a m p l e o f t h o afore­ mentioned postulate. The w a y of presenting a scholarly reflexion on the socio-political problems a n d evonts i n Poland was similar t o t h a t o f o t h e r r e p r e s e n t a t i v e s o f r e l a t e d d i s c i p l i n e s , s u c h as linguists, theoreticians of literature dealing w i t h the phenomena of newspeek, psychologists a n d f i n a l l y sociologists intorostcd i n mochanisms of m a n i p u l a t i o n of society by the consorship. A m o n g the a t t e m p t s to specify tho discipline range there w e r e o b s o r v e d t w o d i f f e r e n t t e n d e n c i e s . T h o first o n o baeos u p o n t h e rosearch s u b j e c t , whereas t h e second t e n d e n c y refers t o t h e w a y of t r e a t i n g the subject. A l l the more, there wore proposed various typos of roflexion, b u t a m o n g tho answers there wore no traces of a t t e m p t s a i m i n g a t d e f e n d i n g or p r o p o s i n g t h o c o n t i n u a ­ t i o n of functional, cultural—historical, ovolutionist, approach t o t h o resoarch i n c u l t u r e . T h u s , one m a y come to conclusion, t h a t one o f t h e a u t h o r s w a s r i g h t w h i l e w r i t i n g " E t h n o l o g y w i l l never como b a c k to its p o s i t i v i s t f o r m u l a " . A n n a S z a ł a p a k , THE INTERIOR OF A HOUSE AS T H E SOURCE OF K N O W L E D G E AESTHETICAL O U T L O O K S OF ITS USERS. VILLAGE ON THE H a b i t a b l o space is n e v e r f u r n i s h e d a c c i d e n t a l l y , b u t is arranged unconsciously in accordance to the principles of beauty, c o m p o s i t i o n , a n d space organisation. The aforementioned 126 principles constitute a certain canon w h i c h , i n a definite perioe o f t i m e , is o b l i g a t o r y for a g i v e n c o m m u n i t y . T h u s , on t h d bases of s u c h a s s u m p t i o n s , one m a y t r e a t f o l k aesthetics w h i c h reveals a w a y of f u r n i s h i n g a homo i n t e r i o r . T h e research i n a e s t h e t i c o u t l o o k s w a s c a r r i e d o u t i n t h e v i l l a g e Czesław, n e a r C r a c o w , i n 1979 a n d 1980. T h e m a j o r i t y o f t h e v i l l a g e i n h a b i ­ tants w o r k i n socialized economy and, a t the same t i m e , f a r m s m a l l fields. T h e v i l l a g e i n c l u d e s n e w , a i r b r i c k , o n e - s t o r y h o u ­ ses. T h e h o u s e s , e a c h p o s s e s s i n g a r o o m y b a s o m e n t , h a v e b o e ń b u i l t a c c o r d i n g t o one d e s i g n ; t h u s , t h e i r i n t e r i o r a n d e x t e r i o r look similar. T h e y are decorated w i t h a covering of b r o k e n p l a t e s a n d m i r r o r s , a n d o r n a m e n t s i m p r e s s e d o n a i r b r i c k s as well. T h e houses, each w i t h a b a l c o n y , aro n o t plastered a n d are t o p p e d b y flat roofs. A l l the more, one m a y observe a tendency to m a x i m i z e t h e n u m b e r o f r o o m s , w h i c h o f t e n does n o t q u i t e m e e t t h e f a m i l y needs. T h e a n a l y s i s of aesthetical preferences, w h i c h are e x a m i n e d b y m e a n s o f tests, reveals p r e d i l e c t i o n t o f u r n i s h t h e space w i t h a g r e a t n u m b e r o f o b j e c t s a l w a y s set a l o n g a s y m m e t r i c a l a x i s ; a n d o n l y the f u n c t i o n a l a n d k n o w n objects are accepted. H o w e v e r , t h e objects w h i c h are m o d e r n a n d raise t h e preetige of t h e i r o w n e r a r e r e g a r d e d as b e a u t i f u l . H e n c e , t h e t e n d e n c y t o g a t h e r e v e n t h e n e e d l e s s p i e c e s o f f u r n i t u r e , e. g . , a f e w t e l e ­ v i s i o n sets i n t h e h o u s e . P o t t e d p l a n t s , p l a c e d o n t h e f l o o r a n d f u r n i t u r e , as w e l l a s c r e e p e r s p r e v a i l a m o n g t h e o r n a m e n t s . P l a s t i c d e c o r a t i o n s s u c h as i m i t a t i o n f r u i t s , flowers a n d w o o d d i k e finish, p l a s t i c c u r t a i n s a n d o t h e r s u b s t i t u t e m a t e r i a l s a r e also v e r y p o p u l a r . R e l i g i o u s p i c t u r e s h a n g i n t h e b e d r o o m a n d k i t c h e n , whereas „ d a u b s " a d o r n representative rooms. E v e n post-cards, colourful w r a p p i n g s , charms, or plastic toys, exposed o n a l l t h e f r e e s u r f a c e s o f w a l l a n d f u r n i t u r e , a r e u s e d as d e c o ­ ration. The current w a y of decorating a n d furnishing a village h o u s e h o m e is close t o t h e m o d e l o f a h o m e o w n e d b y a l o w e r m i d ­ d l e class f a m i l y . I t is c h a r a c t e r i s e d b y t h e c o e x i s t e n c e o f e l e m e n t s t y p i c a l for various aesthetics, a c c u m u l a t i e n of details, a n d t r i v i a l i t y . The examinations carried out lead to a conclusion t h a t folk aesthotics has lost i t s u n i f o r m a n d definite character. T h e village participates i n mass culture characterised b y u n i f i c a t i o n of p a t t e r n s a n d t h e i r m u t a b i l i t y . T h e excess o f i n f o r m a t i o n a n d i m m o d o r a t e t e m p o of changes (fashions) m a k e t h e village t r y to "koep u p " w i t h m o d e r n times, thus causing the accumula­ t i o n of new a n d old aesthetic patterns. J a r o s ł a w K r z y s z t o f W ó j c i k , SEUM" OF J A N BERNASIEWICZ I N "THE SMALL JAWORZNIA MU­ J a n Bernasiewicz was b o r n i n 1908, i n J a w o r z n o (Kielce v o i v o d s h i p ) , t o a sheep-farmer. H e b r e d sheep a n d f a r m e d a s m a l l field a n d , w h a t i s m o r e , h e n e v o r l e f t h i s h o m e t o w n . E v e r since 1975 he has m a d e a l i v i n g o f f t h e p e n s i o n he gets i n r e t u r n for the l a n d t r a n s f e r r e d t o t h e State. H o w e v e r , he d i d n o t dispose of the g a r d e n a n d stone house w h i c h he h a d b u i l t 35 years ago. H o a a d h i s w i f o l i v e t o g e t h e r i n t h i s s m a l l , ono-гоощ house. A l t h o u g h t h o p e n s i o n is r a t h o r s m a l l , B e r n a s i o w i c z is s a t i s f i e d w i t h i t since ho does n o t h a v e t o f a r m t h o l a n d , a n d can dovoto m o r o t i m e to his o w n interests. H e has been s c u l p t i n g wooden figures w h i c h a d o r n h i s g a r d e n for a long t i m e ; t h e y n u m b e r o v e r 3 0 0 0 n o w . S m a l l e r figures a r o p l a c e d o n t h e w o o d o n shelves n a i l e d t o t h o house w a l l s . T h e y represent h i s n e i g h b o u r s , f r i e n d s , a l l e r g o r i c a l figures ( D e v i l , D e a t h ) , a s w e l l as h i s t o r i c a l ones. I n h i s o w n w o r d s , B e r n a s i o w i c z s c u l p t u r e s i n o r d o r t o " f u r n i s h history of P o l a n d " , discover a n d reveal the t r u t h a b o u t c e r t a i n e v o n t s a n d h i s t o r i c a l p e r s o n a g e s . H i s figures a r e to r e m a i n a trace of the past a n d aro to b e q u e a t h knowlodgo a b o u t people a n d events t o f u t u r e generations. F o r o x a c t l y the same reason, he settled d o w n t o w r i t e a d i a r y , n u m e r o u s frag­ m e n t s of w h i c h , along w i t h other statements of the sculptor, are c i t e d b y t h o a u t h o r o f t h e a r t i c l e . B o r n a s i o w i c z is i n possession of a s m a l l l i b r a r y w h i c h consists o f p o p u l a r pre-war dissertations o n m a g i c , f o r t u n e - t o l l i n g , a n d horoscopos, for, f r o m among o c c u p a t i o n s a n d i n t e r e s t s , o n e m a y also e n n u m e r a t e c a r t o m a n c y . �H e i s i n t e r e s t e d i n t h e f a t e o f t h e p e o p l e w h o c o m e t o seek h i s advice a n d w a n t h i m t o tell their future. However, being afraid of losing m u c h t i m e o n official duties, ha d i d n o t accept t h e post of a village administrator. N o t w a n t i n g to p a r t w i t h his figures, h e n e v e r soils s c u l p t u r e s , t h u s r e g a r d i n g t h e m as sometiling of great i m p o r t a n c e e n a b l i n g h i m t o h a n d d o w n traces of h i s a c t i v i t y a n d personality t o f u t u r e generations. T h e ready-made figures are e q u i p p e d w i t h v a r i o u s accesories l i k e o l d dresses, b i t s o f t a r p a p e r a n d s h e e t m e t a l , w i r e , e t c . t h a n k s t o w h i c h h e c a n o b t a i n a d d i t i o n a l v i s u a l effects. I n 1979, B e r n a siowicz was a w a r d e d t h e J a n P o c k P r i z e w h i c h is g r a n t e d t o eminent folk artists. R y s z a r d B r y k o w s k i , AT THE CENTENNIAL OF T H E FIRST POLISH ETHNOGRAPHICAL EXHIBITION I N KOŁOMYJA. T h e a r t i c l e is d e v o t e d t o t h e E t h n o g r a p h i c a l E x h i b i t i o n of t h e P o k u c i e r e g i o n held i n Kołomyja i n 1880 a n d organised b y t h e Czarnohorco branch o f the T a t r a Society. T h e e x h i b i t i o n was carefully prepared a n d described b y t h e leading Polish e t h n o g r a p h e r Oskar K o l b e r g , w h o closely collaborated w i t h t h e e x h i b i t i o n p a t r o n , Count Włodzimierz D z i o d u s z y c k i (organisor of t h e e t h n o g r a p h i c a l d e p a r t m e n t s a t t h e W o r l d F a i r i n V i e n n a i n 1 8 7 5 , a n d P a r i s i n 1 8 7 6 ) . A l l t h e m o r e , i t w a s t h e first p u r o l y ethnographical e x h i b i t i o n organised o n t h e territory of Poland. T h e o r g a n i s o r s f o l l o w e d t h e first E u r o p e a n e x h i b i t i o n o f t h a t typo held i n S t o c k h o l m i n 1872. T h e a i m o f t h e e x h i b i t i o n was t o g a t h e r m a t e r i a l s f o r scho­ l a r l y research a n d , w h a t is m o r e , t o p o p u l a r i z e w o r k s o f f o l k handicraft i n order to "increase t h e wealth o f t h e Pokucie re­ g i o n " . M o r e t h a n 1000 e x h i b i t s , w h i c h w e r e i m m e d i a t e l y i n ­ t e n d e d f o r sale, w e r e s h o w n i n a s p e c i a l l y c o n s t r u c t e d p a v i l l i o n . F r o m a m o n g t h e e x h i b i t s one m a y ennumerate G y p s y , E a s t C a r p a t h i a n ( H u c u l s k i ) , a n d A r m e n i a n ones: p o t t o r y , fabrics, ornaments, various tools, musical i n s t r u m e n t s , weapons, a n d r i t u a l objects. T h e e x h i b i t i o n w a s e x t e n s i v o l y a d v e r t i s e d , as w o l l as b e s t o ­ w e d w i t h a r i c h s e t t i n g . I t also c a u s o d a c u l t u r a l s t i r , t h o b e s t evidence of w h i c h was a v i s i t of E m p e r o r Franz Jozeph t o K o ­ łomyja, w h i c h a t t h a t t i m e belonged t o t h e A u s t r i a n state. Moreover, t h e e x h i b i t i o n was t o s t a r t t h o second phase of scholarly, economic, a n d t o u r i s t i c interest i n t h e E a s t Car­ p a t h i a n people (Huculszczyzna). РЕЗЮМЕ ЭТНОГРАФИЯ. ЭТНОЛОГИЯ. КУЛЬТУРЫ. НАРОДОВЕДЕНИЕ. ЮТСЯ, К ЧЕМУ СТРЕМЯТСЯ. КЕТУ). АНТРОПОЛОГИЯ ЧЕМ ОНИ ЯВЛЯ­ (ОТВЕТЫ НА АН­ Рекакция „Польского народного искусства („Pol­ ska Sztuka Ludowa") публикует о т в е т ы на анкету, к а с а ю щ у ю с я предмета и методов, свойственных изу­ чению этнографии и этнологии. Анкета, проведенная в середине 1 9 8 0 г., с о д е р ж а л а т р и в о п р о с а : 1) Ч т о т а к о е э т н о г р а ф и я ( е е м е с т о с р е д и д р у г и х д и с ­ циплин, цель, методы); 2) К а к о е м е с т о з а н и м а е т в э т н о г р а ф и и проблематика исследований по вопросу х у д о ж е с т в е н н о й культу­ р ы н а р о д а (в о с о б е н н о с т и в о б л а с т и и с к у с с т в а ) ? 3) К а к о в о б у д у щ е е э т н о г р а ф и ? Номер содержит высказывания проф. проф. Збигнева Ясевича, А н н ы К у т ш е б ы - П о й н а р о в о й , Эдварда Петрашка, Зофии Соколсвич, Мечислава Порембского, доц. Д-ра Л е ш к а Д з е н г е л я , д - р , д - р З б и г н е в а Б е ­ недиктовича, Тадеуша Хшановского, Кристины Малковской, Людвика Стоммы, Рышарда Томицкого. В ы ­ сказывания предваряет статья К. Леви-Страуса „Ак­ туальные перспективы этнологии" (перепечатка). Анкета является продолжением прежних иссле­ дований журнала „Польское народное искусство", ц е л ь ю которых было представить актуальное состоя­ ние польской этнографии и н о в ы х исследовательских тенденций, тесно связанных с новейшими достиже­ ниями мировой этиологии. (Публикация „Словарь ан­ тропологии культуры", подготовленный группой мо­ лодых этнографов, о п и р а ю щ и х с я на структурализм (Е. С. В а с и л е в с к и , Л . С т о м м а , Р. Т о м и ц к и ) , ф е н о м е н о ­ логию (3. Бенедиктович), общественную психологию (Ц. Р о б о т ы ц к и , Л . М р у з ) . Сверх ожидания сопоставление позитивизм — но­ в а я э т н о л о г и я , з а н е м н о г и м и и с к л ю ч е н и я м и , не р а з ­ р е ш а е т вопроса и не я в л я е т с я л и н и е й р а з д е л а . Это может свидетельствовать о том, что польские этно­ графы переступили барьер и согласились с новыми методологическими формами упомянутой дисциплины. Специфическими чертами новой польской этно­ логии являются всесторонность и связь с мифоведеliiiai и религиоведением, а не с социологией, т.е. совершенно иначе, чем в А н г л и и либо Франции. Упор, д е л а е м ы й на с и м з о л и ч н о - и н т е л л е к т у а л ь н ы й х а р а к т е р к у л ь т у р ы можно отметить, как продолжение дости­ жений польской этнографии, приостановленных вслед­ ствие потерь, которые д и с ц и п л и н а эта понесла во время I I мировой войны а также в результате связи с традициями русской науки (фольклорная школа, формалисты, семиотическая ш к о л а в Тарту) с одной стороны, а с другой — ввиду р о л и религии в повсед­ невной жизни и культуре П о л ь ш и . Обращает также внимание постулат изучения этнологии и современ­ ности в с т и л е Р. Бартеса, к о т о р ы й п р е д л а г а е т рас­ сматривать себя, к а к предмет этнологии, как предмет этнологического видения истории. При попытках уточнить охват дисциплины можно отметить две тенденции: исходить из предмета иссле­ дований и л и из т о ч к и з р е н и я на данный предмет изучения. Предлагались многие виды исследования, порой совершенно р а з л и ч н ы е , но среди поступивших в ы с к а з ы в а н и й нет н и м а л е й ш е й попытки одобрять и тем более п р е д л о ж е н и я продолжать ф у н к ц и о н а л ь ­ ный подход к исследованиям в области культуры, поддерживать культурно-исторический, эволюциони­ стский подход. Н е у ж е л и п р а в один из авторов, к о т о ­ рый писал „этнология уже никогда не вернется к своим позитивистским формам". А н н а Ш а л а п а к — ИНТЕРЬЕР ДЕРЕВЕНСКОГО Ж И Л И Щ А , К А К И С Т О Ч Н И К СВЕДЕНИЙ ОБ ЭСТЕ­ ТИЧЕСКИХ В К У С А Х ЕГО О Б И Т А Т Е Л Е Й . У с т р о й с т в о ж и л о й п л о щ а д и никогда не является с л у ч а й н ы м . Ее обитатели, пусть бессознательно, при­ держиваются канонов красоты, композиции и органи­ зации пространства. Эти принципы создают своего рода канон, обязывающий данную общественную груп­ пу в определенный период времени. На основе таких предпосылок м о ж н о судить о народной эстетике, кото­ рая находит свое в ы р а ж е н и е в способе устройства жилища. Исследования эстетических вкусов проводи­ л и с ь в 1979 и 1980 гг. в п о д к р а к о в с к о й д е р е в н е Ч е с лав. Б о л ь ш и н с т в о ж и т е л е й Чеслава работает в о б щ е ­ ственных предприятиях, возделывая в тоже время небольшие полевые участки. В основном деревня преимущественно застроена новыми одноэтажными домами из п у с т о т е л о г о к и р п и ч а . Д о м а эти, с н а б ж е н ­ ные б о л ь ш и м и погребами, строятся по одному ш а б л о ­ ну как внешнему так и внутреннему. О б л и ц о в к а до­ мов состоит из о с к о л к о в тарелок и зеркал, а т а к ж е орнаментов, т и с н е н ы х по пустотелому кирпичу. Дома под п л о с к и м и к р ы ш а м и н е о ш т у к а т у р е н ы и с н а б ж е н ы балконами. Замечается стремление к максимализации количества помещений, часто необоснованное потреб­ ностями семейства. Анализ преобладающих эстетических вкусов ис­ с л е д у е м ы х при помощи тестов, указывает на склон­ ность к выполнению пространства большим количест- 127 �вом предметов р а с п о л а г а е м ы х всегда в д о л ь оси сим­ метрии. П о п у л я р н о с т ь ю п о л ь з у ю т с я ф у н к ц и о н а л ь н ы е и знакомые предметы домашнего обихода. Красивыми п р и з н а ю т те п р е д м е т ы , к о т о р ы е с ч и т а ю т с я с о в р е м е н ­ ными, а также такие, которые повышают обществен­ ный престиж владельца. Отсюда стремление собирать излишние вещи, наприм. несколько телевизоров в од­ ном доме. Среди у к р а ш е н и й преобладают комнатные р а с т е н и я , р а с с т а в л я е м ы е на п о л к а х , на п о л у , а т а к ж е вьющиеся. П р и о б р е л и популярность изделия из пласт­ массы, искусственные ф р у к т ы и цветы, древоподобные облицовки, пластмассовые занавеси и другие заменители. Святые образа развешивают в спальнях и кухнях, в парадных горницах преобладают „виды" (пейзажи). Декоративному оформлению служат от­ к р ы т к и с видами, цветная упаковка, пластмассовые и г р у ш к и . И х э к с п о н и р у ю т на в с е х с в о б о д н ы х п л о с к о ­ стях стен и мебели. Актуальный способ организации пространства и декорации деревенского ж и л и щ а напоминает преж­ ние м е л к о б у р ж у а з н ы е образцы. Характерной чертой такого рода оформления является совмещение раз­ л и ч н ы х эстетических элементов, 'нагромождение дета­ лей, банальность. На основании исследований можно сделать вывод, что в настоящее время народная эстетика утратила свой давний однородный и кон­ к р е т н ы й характер. Д е р е в н я участвует в так наз. мас­ совой культуре, которая характеризуется унификацией образцов и вместе с тем и х изменчивостью. Избыток информации, слишком быстрые темпы поступающих перемен (моды) создают ситуацию, в которой деревня, с т а р а я с ь „ п о с п е т ь " за с о в р е м е н н о с т ь ю , сочетает о б р а з ­ цы давней и новой эстетики. Я р о с л а в К ш и ш т о ф В у й ци к К И Й МУЗЕЙ" Я Н А БЕРНАСЕВИЧА В — „МАЛЕНЬ ЯВОЖНЕ Ян Беренасевич родился в 1 9 0 8 г. в Я в о ж н е (Келецкое воеводство) в семье овцевода. Он никогда не покидал р о д н у ю деревню, разводил овец и обра­ батывал небольшой участок земли. С 1 9 7 5 г. Б е р н а ­ с е в и ч на пенсии, к о т о р у ю п о л у ч а е т взамен за з е м л ю , переданную государству. Его личной собственностью остается сад и м а л е н ь к и й , в одну избу каменный д о м и к , п о с т р о е н н ы й и м 35 л е т н а з а д . Т а м о н и с ж е н о й ж и в у т по сей день. П е н с и я Беренасевича невелика, но он е ю у д о в л е т в о р е н , ибо е м у н е п р и х о д и т с я те­ перь обрабатывать з е м л ю и у него б о л ь ш е свободного времени. О н у ж е давно занимается резьбой по дереву. Свои д е р е в я н н ы е ф и г у р ы он п о м е щ а е т у себя в саду (их насчитывается с в ы ш е трехсот). Ф и г у р к и помень­ ш е стоят на д е р е в я н н ы х п о л к а х из д о с о к , п р и к р е п ­ л е н н ы х к стене дома. Ф и г у р к и и з о б р а ж а ю т соседей, знакомых, аллегорические персонажи (смерть, дья­ вол), исторические личности. Бернасевич занимается с к у л ь п т у р о й тогда, когда, по его словам, он ч у в с т в у е т потребность „меблировать историю П о л ь ш и " , вскры­ вать и правдиво отображать исторические события. Его с к у л ь п т у р ы д о л ж н ы свидетельствовать о про­ шлом, д о л ж н ы передать будущим поколениям сведе­ ния о л ю д я х и событиях. И з тех ж е побуждений Бер­ насевич пишет дневник, который автор статьи часто питирует наряду с другими высказываниями с к у л ь п ­ тора. У Б е р н а с е в и ч а имеется н е б о л ь ш а я библиотека, содержащая довоенные популярные труды, посвящен­ ные магии, ворожбе и гороскопам, т а к - к а к он зани­ мается гаданием по картам. Е г о и н т е р е с у е т с у д ь б а людей, которые приходят к нему посоветоваться, про­ сят погадать. О д н а к о , к о г д а Б е р н а с е в и ч а х о т е л и и з ­ брать сельским старостой (солтысом), он отказался, опасаясь, что ему не хватит времени заниматься скульптурой. Своих работ он не продает, ибо не любит расставаться с ними. О н и играют д л я него особо в а ж н у ю роль, я в л я я с ь свидетельством его ж и з ­ ненных трудов. Готовые скульптуры он снабжает различными реквизитами, оригинально используя с т а р у ю о д е ж д у , к у с к и т о л я , ж е с т и , п р о в о л о к и и т.д., и добивается таким образом дополнительного пласти­ ческого эффекта. В 1 9 7 9 г. Б е р н а с е в и ч п о л у ч и л н а ­ граду им. Яна Поцека, к о т о р у ю присуждают выда­ ющимся народным творцам. Р ы ш а р д Б р ы к о в с к и . К СТОЛЕТИИ ПЕРВОЙ ПОЛЬСКОЙ ЭТНОГРАФИЧЕСКОЙ ВЫСТАВКИ В К ОЛ ОМ Ы И Статья посвящена Этнографической выставке П о кутья, состоявшейся в 1 8 8 0 г. в К о л о м ы и о р г а н и з о ­ ванной Черногорским отделением Татжанского об­ щества. В старательной подготовке Выставки прини­ мал также участе ведущий польский этнограф Оскар Кольберг, который тесно сотрудничал с покровителем Выставки, графом Владимиром Дзедушицким (граф был организатором этнографических отделений на всемирных выставках в Вене в 1 8 7 3 г. и в П а р и ж е в 1878 г.). К о л о м ы й с к а я в ы с т а в к а б ы л а п е р в о й , с т р о г о э т н о г р а ф и ч е с к о й в ы с т а в к о й на п о л ь с к и х з е м л я х . О б ­ р а з ц о м д л я ее о р г а н и з а т о р о в с л у ж и л а первая т а к о г о рода европейская выставка, состоявшаяся в 1 8 7 2 г. в Стокгольме. Ц е л ь ю этого мероприятия б ы л о собрание материа­ лов для научных исследований, а также популяриза­ ция изделий народного промысла, для повышения уровня благосостояния жителей Покутья. В специаль­ но построенном п а в и л ь о н е б ы л о представлено с в ы ш е 1000 э к с п о н а т о в , п р е д н а з н а ч е н н ы х в т о ж е в р е м я н а продажу. Экспонировались изделия гуцулов, цыган, армян; ткани, наряды, украшения, керамика, разного рода х о з я й с т в е н н ы е принадлежности, музыкальные инструменты, оружие, предметы обрядового назначе­ ния. Выставка была богато оформлена и сопровождена широкой рекламой, являлась крупным культурным событием того времени. Об этом свидетельствует факт посещения ее императором Ф р а н ц Иосифом (Колом ы я тогда н а х о д и л а с ь во владении А в с т р о - В е н г р и и ) . К о л о м ы й с к а я выставка повысила интерес к Гуцулыцине и положила начало новой фазе исследо­ ваний с научной экономической и туристической точ­ ки зрения. Fot. J . Kubiena т i � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/4c4ee04fee6c63da61f2f2729bcf38c9.pdf d46687711fb40da12e9263fbff7445a7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3443 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3227 Title A name given to the resource Contents / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.3-4, s.130 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text POLSKA AKADEMIA NAUK • INSTYTUT SZTUKI • ROK XXXVI • 1981 • Nr 3-4 polska sztuka ludowa W R O ZAKŁAD C Ł A W N A R O D O W Y - W A IMIENIA R S Z A W A OSSOLIŃSKICH, - K R A K WYDAWNICTWO Ó W - POLSKIEJ G D A AKADEMII Ń S K NAUK �C O N T E N T S Aleksander J a c k o w s k i People's monuments 131 Alicja Maleta F o l k m o n u m e n t o f a soldier 151 W a n d a Eisele Easter t o m b s o f the war p e r i o d i n the W a r s a w church Szymon Bojko Zofia C i e ś l a - R e i n f u s s o w a o f St. A n n 153 A r t i n u n p i c t u r e s q u o ijuarters 155 O n the pasture 163 Z o f i a Czerwosz F o l k a r t i n the aesthetic education of c h i l d r e n and y o u t h J e r z y Fiszer The i n t e r i o r of a c o n t e m p o r a r y house i n the v i l l a g e M a ­ n i o w y N o w o . T h e s t r u c t u r e o f space d i v i s i o n a n d the pattern of interior furnishing 181 Ewa Fryś-Pietraszkowa K u r p i e Zielone — the centro o f mass p r o d u c t i o n o f the Bożena Kural c o n t e m p o r a r y c o u n t r y house i n t e r i o r f u r n i s h i n g elements Anna Kunczyńska-Iracka Reflections after the e x h i b i t i o n o f the o l d folk sculpture Anna Świątkowska Marzanna R a i i i s k a 171 191 f r o m the s u b - T a t r a B a s i n 199 Corsages i n the Ł o w i c z costume 211 . . B i r d s c o m i n g t o me as i f I were St. F r a n c o i s . " P i o t r K w i t a ' s Passions Teodor Ewa Fryś-Pietraszkowa P o l i s h f o l k ceramics i n the possesion o f t h e L v o v a n d from Twaróg. 219 R o m a n Reinfuss Sculptor, wood-carver and painter Limanowa 225 L e n i n g r a d museums 233 Antoni Kroh F a t h e r E d w a r d N i t k a (1919—1982) 239 Franciszek K o t u l a A few notes on the c o l l e c t i o n of the P a w l i k o w s k i s i n Medyka 241 CHRONICAL IV—IX1981 SUMMARY OF ARTICLES РЕЗЮМЕ 242 . 245 248 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3bdcd52df695451d716b331520b53411.pdf a885a78930b6145c71a63d9c717a8864 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3830 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1948 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3592 Title A name given to the resource Spis rycin / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.6-8 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1948 t.2 z.6-8 ;s.95-96 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text S P I S 1 _ 2 . M Ę K A P A Ń S K A . R z e ź b a w drzewie. W y s . k r z y ż a 45 cm, w y s . postaci C m y s t u s a /,5 cm. Foch. w i e s W ę g ł o w i c e , pow. Ł ę c z y c a . Y v i . Muz. nmogr. w Łodzi. R y c . 3. A F R Y K A Ń S K A RZEŹBA M U R Z Y Ń S K A . W ł . Muz. w Gliwicach. R y c . 4. C H R Y S T U S U K R Z Y Ż O W A N Y . R z e ź b a w drzewie. Wł. Z d z i s ł a w a Deneki — Krosno. R y c . 5. C H R Y S T U S U K R Z Y Ż O W A N Y . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m . W y s . 19 cm. Podhale. Muz. N a r ó d , w W a r s z a ­ wie. R y c . 6. C H R Y S T U S U K R Z Y Ż O W A N Y . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromowana. W y s . 55 cm. Poch. M o k r z y s z ó w , pow. Tarnobrzeg. P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 7. A N I O Ł E K . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromo­ w a n a . W y s . 47,5 cm. Ze z b i o r ó w H e l e n y D ą b c z a ń s k i e j . P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 8. S W . F R A N C I S Z E K . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , po­ lichromowana. W y s . 61 cm. Poch. Lubenia, pow. R z e s z ó w . Muz. M . w Rzeszowie. R y c . 9. A P O S T O Ł . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromo­ w a n a . W y s . 55 cm. Poch. pow. o l s z t y ń s k i . Muz. Mazur­ skie w O l s z t y n i e . R y c . 10. M A T K A B O S K A B O L E S C I W A . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromowana. W y s . 33 cm. Poch. K s i ą ż W i e l ­ k i , pow. M i e c h ó w . W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. R y c . 11. M . B O S K A . R z e ź b a w drzewie, polichromowana. W y s . 36,5 cm. Poch. Z ł a k ó w K o ś c i e l n y , pow. Ł o w i c z . Muz. Etnogr. w Łodzi. R y c . 12. S W . O N U F R Y . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , poli­ chromowana. W y s . 60 cm. Poch. pow. d ą b r o w s k i , w o j . k r a k o w s k i e . P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 13. C H R Y S T U S U P A D A J Ą C Y P O D KRZYŻEM. R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromowana. W y s . 18 cm, dł. 39 cm. Poch. pow. K r a k ó w . P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 14. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie lipo­ w y m , polichromowana. W y s . 29 cm. Muz. Reg. w Rabce. R y c . 15. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie lipo­ w y m , polichromowana. W y s . 17,5 cm. Podhale. W ł . Sta­ n i s ł a w o w e j Kamockiej — Kraków. R y c . 16. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie lipo­ w y m . W y s . 25,5 cm. Muz. Nar. w W a r s z a w i e . R y c . 17. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie lipop o w y m . W y s . 31,5 cm. Poch. W i ś n i c z , pow. Bochnia. P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 18. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w p i a s k o w c u . W y s . 26 cm. Poch. z okolic C h r z a n o w a . P. Muz. Etnogr. w Krakowie. R y c . 19. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie so­ s n o w y m . W y s . 28 cm. Poch. Stoczki, pow. Sieradz. Muz. Etnogr. w Łodzi. R y c . 20. C H R Y S T U S U K R Z Y Ż O W A N Y . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromowana. W y s . 22 cm. Poch. C m o l a s k. K o l b u s z o w e j . Muz. M . w Rzeszowie. R y c . 21. S W . J Ó Z E F Z D Z I E C I Ą T K I E M . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromowana. W y s . 20 cm. W ł . Zygmunta Millego — K r a k ó w . R y c . 22. BŁ. S A L O M E Ą . R z e ź b a ze ś l a d a m i polichromii. W y s . 32 cm. W ł . Z d z i s ł a w a D e n e k i — K r o s n o . R y c . 23. S W . J A D W I G A . R z e ź b a w drzewie. W y s . 52 cm. Poch. pow. ś w i ę t o c h ł o w i c k i , D ą b r ó w k a . W ł . Muz. Ślą­ skiego w Bytomiu. R y c . 24. C H R Y S T U S U K R Z Y Ż O W A N Y . R z e ź b a ze ś l a d a m i polichromii. W y s . 51 cm. P a l e ś n i c a . W ł . St. F i s c h e r a — Bochnia. R y c . 25. M A D O N N A . R z e ź b a polichromowana. W ł . P. Muz. Nar. w W a r s z a w i e . R y c . 26. C H R Y S T U S W O G R Ó J C U . R z e ź b a . Ł ą c z n a w y s . 38 cm. Poch. C z e l a d ź , pow. B ę d z i n . W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 27. M . B O S K A . R z e ź b a . W y s . 40 cm. Poch. Brzozowy Kąt, gmina M y s z y n i e c . W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 28. M . B O S K A Z D Z I E C I Ą T K I E M . R z e ź b a polichromo­ w a n a . W y s . 42 cm. Poch. w i e ś K a c w i n , pow. N . T a r g . W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 29. S C E N A P O D KRZYŻEM. R z e ź b a w drzewie ze ś l a ­ dami polichromii. W y s . 38 cm. G m i n a W a ś n i ó w , pow. opatowski. W ł . Muz. Diec. w Sandomierzu. R y c . 30. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a ze ś l a d a m i po­ lichromii. W y s . 30,5 cm. Poch. M o k r z y s z ó w , pow. Tarno­ brzeg. W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 31. C H R Y S T U S B I C Z O W A N Y . R z e ź b a polichromowana. W y s . 46 cm. Poch. w i e ś J e l e ń , pow. C h r z a n ó w . W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 32. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a polichromowa­ na. W y s . 23 cm. K u r p i e . Ze z b i o r ó w M i n . K u l t . i Sztuki. R y C ł R Y C I N R y c . 33. C H R Y S T U S U K R Z Y Ż O W A N Y . R z e ź b a ze ś l a d a m i polichromii. W y s . 54 cm. W ł . i n ż . J ó z e f J a m r ó z — K r a ­ ków. R y c . 34. C H R Y S T U S U K R Z Y Ż O W A N Y (bez r ą k ) . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m ze ś l a d a m i polichromii. W y s . 39 cm. Muz. Z i e m i R z e s z o w s k i e j . R y c . 35. C H R Y S T U S U PRĘGIERZA. R z e ź b a ze ś l a d a m i polichromii. W y s . 39 cm. Pow. K r a k ó w . W ł . B. S ł u p e c ­ kiego — K r a k ó w . R y c . 36. C H R Y S T U S U PRĘGIERZA. R z e ź b a ze ś l a d a m i po­ lichromii. W y s . 38 cm. W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 37. M . B. B O L E S N A . R z e ź b a . W y s . 26 cm. Poch. z oko­ lic R z e s z o w a . W ł . Muz. M . w Rzeszowie. R y c . 38. S W . O N U F R Y z t r y p t y k u . W ł . ks. L u d w i k a K o w a l ­ skiego z L i m a n o w e j . R y c . 39. R Y C E R Z K L Ę C Z Ą C Y . R z e ź b a ze ś l a d a m i polichro­ mii. W y s . 41 cm. Poch. Lubenia, pow. R z e s z ó w . W ł . Muz. M . w Rzeszowie. R y c . 40. C H R Y S T U S U K R Z Y Ż O W A N Y . R z e ź b a w drzewie. W y s . 55 cm. Poch. M o k r z y s z ó w , pow. Tarnobrzeg. W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 41. C H R Y S T U S U K R Z Y Ż O W A N Y . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromowana. W y s . 51 cm. Poch. P a l e ś n i c a . W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. R y c . 42. P I E T A . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromo­ w a n a . W y s . 28 cm. Muz. Ś l ą s k i e w Bytomiu. R y c . 43. N I E W I A S T A P Ł A C Z Ą C A . R z e ź b a w drzewie lipo­ w y m , polichromowana. W y s . 61,5 cm. Muz. Ś l ą s k i e w B y ­ tomiu. R y c . 44. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie lipo­ w y m , polichromowana. W y s . 22,5 cm. Poch. Podhale. P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 45. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie, po­ lichromowana. W y s . 37 cm. Poch. C h a b ó w k a , pow. N o w y S ą c z . Muz. Reg. w Rabce. R y c . 46. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie lipo­ w y m , polichromowana. W y s . 41 cm. Poch. C i ę ż k o w i c e k. Trzebini. W ł . Z y g m u n t a Millego — K r a k ó w . R y c . 47. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie lipo­ w y m , polichromowana. W y s . 28 cm. Muz. Diec. w T a r ­ nowie. R y c . 48. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie lipo­ w y m , polichromowana. W y s . 27,5 cm. Poch. R o z d z i e l ę , pow. Bochnia. P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 49. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie, po­ lichromowana. W y s . 40 cm. W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. R y c . 50. C H R Y S T U S U P A D A J Ą C Y P O D KRZYŻEM. R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromowana. W y s . 18 cm, dł. 39 cm. Poch. pow. K r a k ó w . P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 51. M A D O N N A . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichro­ mowana. W y s . 55 cm. Muz. Nar. w W a r s z a w i e . R y c . 52. C H R Y S T U S W O G R Ó J C U . R z e ź b a w drzewie lipo­ w y m , polichromowana. W y s . 38 cm. Poch. C z e l a d ź , pow. Będzin. R y c . 53. S W . A N T O N I . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , poli­ chromowana. W y s . 49,5 cm. Poch. I w k o w a , pow. L i m a ­ nowa. Muz. Diec. w T a r n o w i e . R y c . 54. P I E T A . R z e ź b a w drzewie, polichromowana. W y s . 35,5 cm. Muz. M . w J e l e n i e j G ó r z e . R y c . 55. M A D O N N A B Ł O G O S Ł A W I Ą C A . R z e ź b a w drze­ w i e sosnowym, polichromowana. W y s . 40 cm. Muz. M . w Ząbkowicach. R y c . 56. K R Ó L O W A N I E B I O S Z DZIECIĄTKIEM. R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromowana. W y s . 34,5 cm. Poch. Ż m i g r ó d . W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. R y c . 57. S W . P I O T R . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichro­ m o w a n a . W y s . 46 cm. Muz. Reg. w Rabce. R y c . 58. C H R Y S T U S U S Ł U P A . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromowana. W y s . 30 cm. Poch. pow. L i m a n o w a . P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 59. P I E T A . R z e ź b a w drzewie l i p o w y m , polichromo­ w a n a . W y s . 26,5 cm. W ł . Z y g m u n t a Millego — K r a k ó w . R y c . 60. M A T K A B O S K A K O D E Ń S K A . Obraz olejny n a p ł ó t n i e . W y m . 19 X 28 cm. Kontur: czerwony, czarny, zie­ lony. T ł o : z ł o t e . Z e s p ó ł barw: kol. b i a ł y , z ł o t y , niebieski. Muz. Etnogr. w Łodzi. R y c . 61. E C C E H O M O . Obraz olejny n a p ł ó t n i e . W y m . 42 X 64 cm. Kontur: b r ą z o w y . T ł o : c. b r ą z o w e . Z e s p ó ł b a r w : kol. r ó ż o w y , ż ó ł t y , b i a ł y . Poch. Istebna. Muz. Ś l ą ­ skie w Bytomiu. R y c . 62. C H R Y S T U S . N A KRZYŻU. Obraz olejny na p ł ó t n i e . W y m . 46,5 X 59,5 cm. Kontur: b r ą z o w y , czarny, grana- 95 �R y c . $4. CHRYSTUS F R A S O B L I W Y . R z e ź b a polichromowa­ towy. T ł o : szafirowe. Z e s p ó ł barw: kol. czerwony, srebr­ na. W y s . 26 cm. W y k o n a ł Szczepan W o ź n i a k w r. 1947. ny, z ł o t y . Muz. B a b i o g ó r s k i e w Z a w o j i . R y c . 95. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie to­ R y c . 63. C H R Y S T U S N A K R Z Y Ż U . O b r a z olejny n a płótnie. polowym. W y s . 71 cm. W y k o n a ł W o j c i e c h Drak. W ł . W y m . 48,5 X 64,5 cm. Kontur: b r ą z o w y , b i a ł y , czarny. M i n . Kult. i Sztuki. T ł o : szafirowe. Z e s p ó ł barw: Kol. zloty, czarny, czerwony, R y c . 96. M . B O S K A . T e m p e r a na szkle. W y m . 28,5 X 39 cm. b i a ł y , zielony. Pocn. Bratucice, pow. Bochnia. W ł . Stani­ W y k o n a ł a H e l e n a R o j - S z e l i g o w a w r. 1947. W ł . Muz. s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. T a t r z a ń s k i e g o w Zakopanem. R y c . 64. U C I E C Z K A D O E G I P T U . Obraz o l e j n y na papierze. R y c . 97. S W . T E R E S A W Ś R Ó D L I L I I . Obraz m a l o w a n y farbą W y m . 49,5 X 48,5 cm. Kontur: b r ą z o w y , czarny. T ł o : c. k l e j o w ą n a tekturze. W y m . 38 X 49 cm. W y k o n a ł a Zofia b r ą z o w e . Z e s p ó ł b a r w . k o l . niebieski, b i a ł y , z ł o t y . Poch. B a r a ń s k a - D z i ę c i o ł o w s k a w r. 1937. P. Muz. Muz. Etnogr. S z c z a w i n k. Zgierza. Muz. Etnogr. w Łodzi. w Krakowie. R y c . 65. S W . J O Z E F . Obraz o l e j n y na papierze. Wym. R y c . 98. J A N O S I K . A k w a r e l a . W y m . 23 X 30 cm. W y k o n a ł 67 X 52 cm. Kontur: b i a ł y , c z a r n y , b r ą z o w y . T ł o : szafi­ F r a n c i s z e k J a n e c z k o . W ł . Muz. Ziemi Ż y w i e c k i e j . rowe. Z e s p ó ł barw: kol. granatowy, c z e r w o n y , zielony, R y c . 99. S W . K A T A R Z Y N A . Drzeworyt. W y m . 16 X 21 cm. b i a ł y . Poch. Lubzina, pow. R o p c z y c e . P. Muz. Etnogr. w Krakowie. W y k o n a ł Jędrzej Wawro. R y c . 100. ŁABĘDŹ N A W O D Z I E . Drzeworyt. W y m . 18 X 10 R y c . 66. M A T K A B O S K A B O L E S N A . Obraz o l e j n y na p ł ó t ­ cm. W y k o n a ł J ę d r z e j W a w r o w r. 1925. W ł . E . Z e g a d ł o nie. W y m . 57 X 68 cm. Kontur: czarny, b i a ł y . T ł o : c, nie­ wiczowej. bieskie. Z e s p ó ł barw: kol. zielony, c z e r w o n y , b i a ł y , z ł o t y , R y c . 101. Z. W A L I S Z E W S K I . Obraz o l e j n y p o k r e w n y s w y m ż ó ł t y . P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . stylem ze s z t u k ą l u d o w ą . (Do a r t y k u ł u prof. F e d k o w i c z a ) . R y c . 67. M . B O S K A D E S A L E T T E . Obraz olejny. W y m . R y c . 102. S W . K A T A R Z Y N A . Obraz o l e j n y na p ł ó t n i e . W y m . 74,5 X 40 cm. W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. 47,5 X 61 cm. W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. R y c . 68. M . B O S K A . Obraz o l e j n y na p ł ó t n i e , nalepiony na R y c . 103. M . B. D Z I K O W S K A . Obraz o l e j n y na p ł ó t n i e . d e s k ę . W y m . 47,5 X 61 cm. Muz. Reg. w Rabce. W y m . 66,5 X 53,5 cm. W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. R y c . 69. S W . M I C H A Ł . Obraz na papierze. W y m . 62 X 53,5 R y c . 104. M A R I A M A G D A L E N A . Obraz na papierze. W y m . cm. W ł . Muz. M . Etnogr. w Łodzi. 63 X 53 cm. Poch. z Podhala. W ł . Muz. T a t r z a ń s k i e g o R y c . 70. B O Ż E N A R O D Z E N I E . T e m p e r a n a drzewie. W y m . w Zakopanem. 21 X 26,8 cm. W ł . Z d z i s ł a w a D e n e k i — Krosno. R y c . 105. M . B O S K A D E S A L E T T E . Obraz o l e j n y na p ł ó t n i e . R y c . 71. Ś W . A N N A Z M . B O S K Ą . Obraz na szkle. W y m . W y m . 66 X 45 cm. Groble. W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — 37 X 26 cm. W ł . Muz. M . w C i e s z y n i e . Bochnia. R y c . 72. S W . T R Ó J C A . Obraz n a szkle. W y m . 32,5 X 50,5 R y c . 106. M . B. K A R M I Ą C A . Obraz o l e j n y na p ł ó t n i e . W y m . cm. Poch. z Podhala. W ł . P. Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . 47 X 62,5 cm. R y c . 73. C H R Y S T U S B I C Z O W A N Y . Obraz na szkle. W y m . R y c . 107. P Ł A C Z Ą C A N I E W I A S T A . R z e ź b a polichromowa­ 19 X 28 cm. Poch. Z a k o w o l a , pow. R a d z y ń . W ł . P. Muz. na. W y s . 85 cm. W ł . W . i M . H o r b a c k i c h . Etnogr. w K r a k o w i e . R y c . 108. F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w kamieniu. W y s . 55,5 cm. R y c . 74. U K R Z Y Ż O W A N I E . Obraz na szkle z p o d k l e j o n y m Poch. z okolic C h r z a n o w a . W ł . Muz. Etnogr. w K r a k o w i e . drzeworytem. W y m . 22,5 X 18 cm. Poch. z B o r k o w i c , W ł . R y c . 109. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a w drzewie so­ Muz. Diec. w Sandomierzu. s n o w y m . W y s . 28 cm. Poch. Stoczki, pow. Sieradz. W ł . R y c . 75. M . B O S K A z podlepionym drzeworytem. Obraz na Muz. Etnogr. w Łodzi. szkle. W y m . 38,5 X 22 cm. Poch. pow. Opoczno, w i e ś R y c . 110. T R Y P T Y K , ś w . Onufry, ś w . M i k o ł a j i ś w . Józef. W i e l k a W o l a . W ł . Muz. Diec. w Sandomierzu. R z e ź b a . W y s . 129 cm, szer. 137,5 cm. W ł . ks. L u d w i k a K o ­ R y c . 76. A D A M I E W A W R A J U . Obraz na szkle. W y m . walskiego z Limanowej. 24 X 32 cm. Poch. z B o r k o w i c . W ł . Muz. Diec. w Sando­ R y c . 111. S W . F R A N C I S Z E K . R z e ź b a polichromowana. W y s . mierzu. 48 cm. Muz. M . Ziemi J a r o s ł a w s k i e j w J a r o s ł a w i u . R y c . 77. M A T K A B O S K A L A S K O W S K A . D r z e w o r y t koloro­ R y c . 112. K R Ó L O W A N I E B I O S . R z e ź b a polichromowana. w a n y . W y m . 58 X 75 cm. W ł . Muz. Diec. w P ł o c k u , W y s . 40 cm. Poch. K l i k u s z o w a , pow. N . T a r g . W ł . Muz. R y c . 78. Ś W . J Ó Z E F Z D Z I E C I Ą T K I E M . D r z e w o r y t koloro­ Reg. w Rabce. w a n y . W y m . 58 X 75 cm. W ł . Muz. Diec. w P ł o c k u R y c . 113. M . B O S K A P O D KRZYŻEM. W y m . 23 X 47,2 cm. R y c . 79. S W . I Z Y D O R . D r z e w o r y t k o l o r o w a n y . W y m . 29 X 37 Wł. Tad. Cybulskiego. cm. Z n a l e z i o n y w e w s i C i c h e na Podhalu w 1908 r. W ł . R y c . 114. S W . M A G D A L E N A . Obraz o l e j n y na p ł ó t n i e . Muz. T a t r z a ń s k i e g o w Zakopanem. W y m . 71 X 53,8 cm. W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 80. C H R Y S T U S U P A D A J Ą C Y P O D KRZYŻEM. Drze­ R y c . 115. C H R Y S T U S U PRĘGIERZA. R z e ź b a polichromo­ w o r y t k o l o r o w a n y . W y m . 3 1 , 5 X 3 8 cm. Poch. -Podhale. w a n a . W y s . 33 cm. Poch. w i e ś Z a d r o ż e , pow. Olkusz. W ł . Muz. T a t r z a ń s k i e g o w Zakopanem. W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. R y c . 81. Ś W . T R Ó J C A . Drzeworyt. W y m . 29 X 35 cm. W ł . R y c . 116. C H R Y S T U S P O D KRZYŻEM. R z e ź b a w drzewie. Muz. Diec. w T a r n o w i e . W ł . Muz. Diec. w T a r n o w i e . R y c . 82. S W . T R Ó J C A . Drzeworyt. W y m . 23 X 35 cm. W ł . R y c . 117. C H R Y S T U S F R A S O B L I W Y . R z e ź b a polichromowa­ Muz. M . w Rzeszowie. na. W y s . 22,5 cm. W y k o n a ł K a z u b i ń s k i z K o ź m i n a ok. R y c . 83. O B R A Z M . B O S K I E J C Z Ę S T O C H O W S K I E J w me­ r. 1863. W ł . Muz. Reg. w T o m a s z o w i e M a z o w i e c k i m . dalionie. Drzeworyt. W y m . 29 X 35 cm. W ł . Muz. Diec. R y c . 118. C H R Y S T U S U PRĘGIERZA. R z e ź b a w drzewie li­ w Tarnowie. p o w y m , polichromowana. Poch. w i e ś Z a d r o ż e , pow. O l ­ R y c . 84. C H R Y S T U S N A K R Z Y Ż U . Drzeworyt. W y m . 9 X 1 4 , 5 kusz. W ł . S t a n i s ł a w a F i s c h e r a — Bochnia. cm. Poch. P ł a z ó w , pow. C i e s z a n ó w . W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 119. C H R Y S T U S N A K R Z Y Ż U . R z e ź b a . W y s . 59 cm. R y c . 85. S W . R O D Z I N A . R y t na o ł o w i u . W y m . 20,5 X 26,5 W y k o n a ł J a n N a s t a j z G o r u s z o w a . O t w i n ó w , pow. D ą ­ . cm. W ł . T. S e w e r y n a . browa. W ł . P. Muz. Etnogr. R y c . 86. C H R Y S T U S N A K R Z Y Ż U . D r z e w o r y t k o l o r o w a n y . R y c . 120. M . B O S K A Z D Z I E C I Ą T K I E M . R z e ź b a polichromo­ W y m . 21 X 28 cm. W ł . Muz. Ziemi S a n o c k i e j . w a n a . W y s . 25 cm. W ł . Muz. B a b i o g ó r s k i e g o w Z a w o j i . R y c . 87. S W . Z O F I A Z T R Z E M A C Ó R K A M I . D r z e w o r y t . R y c . 121. Ś W I Ę T A . (Ze w z g l ę d u na p o m y ł k ę w numeracji W y m . 19 X 27,5 cm. Poch. P o r ę b a W i e l k a , pow. limanow­ n a w y s t a w i e nie o k r e ś l o n o jej p r z y n a l e ż n o ś c i ) . ski. W ł . Muz. T a t r z a ń s k i e g o w Zakopanem. R y c . 122. P I E T A . R z e ź b a polichromowana. W y s . 38 cm. W ł . R y c . 88. S W . B A R B A R A . D r z e w o r y t ludowy. W y m . 41,5 X Muz. M . w C i e s z y n i e . X 32,5 cm. W ł . Muz. Ziemi S a n o c k i e j . R y c . 123. M . B O S K A R Ó Ż A Ń C O W A . R z e ź b a w drzewie li­ R y c . 89. S W . J Ó Z E F . R z e ź b a w drzewie, polichromowana. p o w y m . W y s . 48 cm. Poch. w i e ś Z a ł u c z n e , pow. N . T a r g . W y s . 35,5 cm. W y k o n a ł M a r c i n G ą s i o r . W ł . M i n . K u l t . W ł . Muz. T a t r z a ń s k i e g o w Zakopanem. i Sztuki. R y c . 124. S W . J A N N E P O M U C E N . R z e ź b a polichromowana. R y c . 90. S W . J Ó Z E F . R z e ź b a w s o ś n i n i e . W y s . 25 cm. W y ­ W y s . 66 cm. Podhale. W ł . S t a n i s ł a w o w e j K a m o c k i e j . k o n a ł K a r o l Szczepanik. W ł . Muz. M . w Łodzi. R y c . 125. M . B O S K A Z DZIECIĄTKIEM. R z e ź b a polichro­ R y c . 91. U C I E C Z K A D O E G I P T U . R z e ź b a polichromowana. m o w a n a w k a p l i c z c e z trzema w i e ż a m i . Ł ą c z n a w y s . 108 W y s . 33 cm. W y k o n a ł Leon K u d ł a . W ł . Min. K u l t . i Sztuki. cm. W ł . Muz. Reg. w Rabce. R y c . 92. S W . J E R Z Y W W A L C E Z E S M O K I E M . R z e ź b a w l i ­ R y c . 126. M A D O N N A Z D Z I E C I Ą T K I E M I JABŁKIEM. Rze­ pie. W y s . 41,5 cm. W y k o n a ł D. B i l i ń s k i w r. 1937. W ł . ź b a polichromowana. W y s . 41 cm. W ł . Muz. M . im. J a n a dr. Stefana Szumana — K r a k ó w . Matejki w Jeleniej Górze. R y c . 93. P I E T A . R z e ź b a w drzewie, polichromowana. W y s . R y c i n a na o k ł a d c e S T R Ą C E N I E D O PIEKIEŁ. Drzeworyt. 32,2 X 32,5 cm. W y k o n a ł J ę d r z e j W a w r o . W ł . W . i M . W y m . 16 X 21 cm. W y k o n a ł J ę d r z e j W a w r o . Horbackich. Zdjęcia fotograficzne Stefana Deptuszewskiego. 96 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/9dac24a8a9fcd2b02a67df7826ca3460.pdf cc77689945f2efff54fa5a03aeae732a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4748 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1970 Subject The topic of the resource Biegański, Mieczysław (1908-1970) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4406 Title A name given to the resource Wspomnienie pośmiertne - Mieczysław Biegański ( 1908-1970) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1970 t.24 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1970 t.24 z.2; s.125 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Y M A W B Ń K (1908-1970) Był założycielem i d ł u g o l e t n i m dyrektorem W y d a w ­ nictw Artystycznych i Filmowych. Przyjacielem i opie­ kunem naszego pisma. Szlachetnym człowiekiem. Miał dar szczególnie cenny i rzadki — s t a w i a ł na ludzi, ufał i m i p o m a g a ł . Zainteresowania sztuką, wyniesione ze studio iwi wciąż p o g ł ę b i a n e s p r a w i ł y , że z a i n s p i r o w a ł i u ł a t w i ł powstanie w i e l u dzieł cennych dla naszej k u l ­ tury i ś w i e t n i e wydanych. Czuliśmy zawsze Jego życz­ liwość, był naszym pierwszym i w d z i ę c z n y m czytelni­ kiem. Cieszył oG każdy i n t e r e s u j ą c y a r t y k u ł , m a r t w i ł a niska jakość reprodukcji, w k t ó r y c h gubił się artystycz­ ny walor obiektu. N i e b y ł ambicjonalny. Cecha r ó w n i e rzadka j a k u m i e j ę t n o ś ć ufania ludziom... Gdy p r z e j ą ł dorobek „ A u r i g i " a m b i c j ą Jego było, by nie u r o n i ć n i ­ czego, zostawiając dzieło w t y m kształcie, j a k i zamyślił tragicznie z m a r ł y Rafał Glucksman. Miał o d w a g ę b y ć skromnym. I dlatego zrobił dla naszej k u l t u r y dużo. Ż e g n a m y Go ze smutkiem i żalem na ł a m a c h pisma, k t ó r e zawdzięczało M u n i e j e d n ą r a d ę , n i e j e d n ą pomoc. Z m a r ł 28 kwietnia 1970 r. po ciężkiej, wielomiesięcznej chorobie. Redakcja O K N K za okres X - l 1970 18 lutego z m a r ł Leon K a t u l s k i z Annowa, pow. Żnin, zasłużony p a ł u c k i t w ó r c a ludowy. W tematyce jego r z e ź b p o c z ą t k o w o d o m i n o w a ł y zwierzęta i kompozycje z zakresu życia wiejskiego, później podjął cykl postaci historycznych. Ostatnio Leon K a t u l s k i z a j m o w a ł się pa­ miątkarstwem. * W marcu zmarł Mieczysław Ruszkowski, jeden z bardziej zna­ nych t w ó r c ó w ludowych w Polsce. Sierpecki rzeźbiarz należał do Z w i ą z k u Polskich A r t y s t ó w Plasty­ ków, był w y r ó ż n i a n y dyplomami, posiadał złotą o d z n a k ę „Za zasługi dla w o j e w ó d z t w a warszawskiego". Konkursy, folkloru wystawy, festiwale i dni W galerii sztuki współczesnej w Reszlu otwarto 3 p a ź d z i e r n i k a w y ­ s t a w ę sztuki ludowej i twórczości amatorskiej W a r m i i i Mazur. B o ­ gato reprezentowane były działy: rzeźby, ceramiki i tkactwa. Przy­ znano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztu­ ki. * 23 p a ź d z i e r n i k a w z a b r z a ń s k i m Muzeum r o z s t r z y g n i ę t o konkurs na l u d o w ą i a m a t o r s k ą rzeźbę w w ę g ­ lu. Przyznano nagrody M i n . K u l t u ­ ry i Sztuki. 28 p a ź d z i e r n i k a w Muzeum w Rabce r o z s t r z y g n i ę t o konkurs n a . temat: „ T r a d y c y j n e garncarstwo l u ­ dowe z terenu Karpat". B y ł on po­ przedzony badaniami w w o j . k r a ­ kowskim. Przyznano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztuki oraz Cepelii. 30 p a ź d z i e r n i k a w Ł ó d z k i m D o ­ m u K u l t u r y otwarta została wysta­ wa garncarstwa ludowego H i e r o n i ­ ma M u s z y ń s k i e g o z Sieradza. Muzeum w N o r r k ó p i n g u d o s t ę p ­ niło swe sale dla polskiej „sztuki naiwnych". W działach malarstwa i rzeźby oglądać m o ż n a było m. i n . prace: Zagajewskiego, Zegadłów, S k r ę t o w i c z a , Zelka, Holesza, Ociep­ k i , Surowiaka, P ł o n k o w e j i Korsak. Wystawa otwarta została w p a ź ­ dzierniku. We w s i Chmielno, pow. Kartuzy, otwarto w y s t a w ę ceramiki kaszub­ skiej — dawnej i w s p ó ł c z e s n e j . Wystawa zainicjowana przez m i e j ­ scowe koło regionoznawcze, zlokali­ zowana była w hallu szkoły. 6 listopada r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs na w s p ó ł c z e s n ą s z t u k ę l u ­ dową regionu kujawskiego. Przyz­ nano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztu­ ki. W grudniu odbyła się wystawa pokonkursowa w Muzeum K u j a w ­ skim we W ł o c ł a w k u . 27 listopada w L u b l i n i e rozstrzy­ g n i ę t o konkurs na s z t u k ę l u d o w ą Lubelszczyzny zorganizowany przez w y d z i a ł K u l t u r y P W R N i Muzeum Okręgowe. N a p ł y n ę ł o na konkurs około 400 prac z w i e l u dziedzin: rzeźby, tkactwa, garncarstwa, k o ­ walstwa, plecionkarstwa, plastyki o b r z ę d o w e j . Przyznano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztuki. W grudniu ogłoszono konkurs na przedmioty plastyki ludowej, z w i ą z a n e z o b r z ę d a m i i zwyczajami w i e j s k i m i i miejskimi. Adresowa­ ny do t w ó r c ó w ludowych w o j . w a r ­ szawskiego konkurs z o r g a n i z o w a ł y Wydział K u l t u r y P W R N i Muzeum Mazowieckie w Płocku. W grudniu odbył się pokaz najciekawszych t k a n i n dekoracyj­ nych spośród prac n a d e s ł a n y c h na doroczny konkurs Cepelii. 22 spół­ dzielnie n a d e s ł a ł y 287 p r o j e k t ó w tkanin obiciowych, zasłonowych, podłogowych, makat, narzut i mat. Pokaz m i a ł miejsce w Starej K o r ­ degardzie w warszawskich Ł a z i e n ­ kach. W g r u d n i u otwarto ogólnopols­ k ą w y s t a w ę malarstwa, g r a f i k i i rzeźby plastyków-amatorów, wywo- 125 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c15deb4f376a9a1b042be286bed285fe.pdf acee2ef55a9998edc3b032ae2e0e897d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4405 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1976 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4098 Title A name given to the resource Spis treści / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1976 t.30 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1976 t.30 z.1; s.2 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text T R E Ś Ć Anna Kutrzeba-Pojnarowa U b i ó r i s t r ó j l u d o w y j a k o w y r a z p o z i o m u p r o d u k c j i , pozy­ c j i s p o ł e c z n e j i u p o d o b a ń estetycznych jego nosicieli i w y ­ twórców . 3 Halina Bittnor-Szewczykowa Odzież c h ł o p s k a j a k o dobro m a j ą t k o w e ubiorów ludowych) 5 Bożena Kural Współczesne p o l s k i m Spiszu 19 Jacek O l ę d z k i Pacierze S z c z y p a w k i 29 Aleksander J a ś k i e w i c z R y s u n k i A d r i a n a G ł ę b o c k i e g o ź r ó d ł e m do poznania X I X - tendencjo („Tezauryzacja" rozwojowe d o m u c h ł o p s k i e g o na -wiecznego s t r o j u ludowego 43 P r z y d r o ż n a k a p l i c z k a w Leonowie 47 Garncarze i druciarze k a ń c z u c c y w X V T I - X I X w i e k u (Zes­ taw materiałów źródłowych) 40 MATERIAŁY H a n n a Sygiotyriska AltCHIWUM HISTORYCZNE S t a n i s ł a w Franciszek Gajerski RECENZJE Antoni Kroh S t a n i s ł a w F r . Gajerski R o l f L a n g e m a t z , P a w o ł Nedo, Sztuka l u d o w a Ł u ż y c z a n B a r b a r a K o ł o d z i e j s k a , R z e m i o s ł o garncarskie w Zielonogórskiem 54 50 Prof. d r Tadeusz Seweryn (1894—1975) 57 WSPOMNIENIE POŚMIERTNE Bolesław Łopuszański . . . . KRONIKA . . 58 S D M M A R Y OV A R T I C L E S 61 PE3KDME 03 Na o k ł a d c e : Na stronie Helena S z c z y p a w k a - P t a s z y ń s k a , M a l u s z y n , w o j . p ł o c k i e . Ksiądz, malowane, w y s . 34,5 c m . 1968 r. F o t . : J . O l ę d z k i t y t u ł o w e j : Helena S z c z y p a w k a - P t a s z y ń s k a . Fot.: A. Hemka Kura, drewno drewno malowane. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6b53b30140efb3f5669c5ddb148564a7.pdf 78c11d0b52f493c920672248218679e0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4401 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4095 Title A name given to the resource Sprawozdania / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31,z.4; s.246 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text I S P R A W O Z D A N I A Władysław Bartoszewski II PRZEGLĄD TWÓRCZOŚCI LUDOWEJ WOJ. ŁOMŻYŃSKIEGO W WYSOKIEM MAZOWIECKIEM W y s t a w a z o s t a ł a zorganizowana z i n i c j a t y w y D o m ó w K u l t u ­ N a g r o d y . P r o b l e m e m jest t a k ż e p o d z i a ł n a g r ó d — prze­ r y w o j . ł o m ż y ń s k i e g o . R e g u l a m i n z e z w a l a ł na n a d e s ł a n i e wszel­ w a ż y ł o zdanie o mniej więcej r ó w n y m podziale (różnice 20 zl) k i c h dzieł l u d o w y c h s t w o r z o n y c h po r o k u 1970. Prace — ł ą c z n i e na w s z y s t k i c h autentycznie l u d o w y c h t w ó r c ó w . 170 eksponatów obejmujących wowe, „ p ł a c h t y " , chodniki), tkaninę rzeźbę (dywany dwuosno, w drewnie oraz haft W y s t ą p i ł a bardzo silna tendencja do nagrodzenia wszystkich — — n i e z a l e ż n i e od w a r t o ś c i prac ( „ b o na d r u g i raz nie z e c h c ą zro­ dokonywały b i ć " , „ b o nie p r z y ś l e więcej rzeczy"). N a g r o d a m a b y ć z a c h ę t ą do i n s t r u k t o r k i p l a s t y k i z D o m ó w K u l t u r y oraz zaproszony w cha­ p r a c y , b y D o m K u l t u r y m ó g ł się w y k a z a ć ilością p o k a z a n y c h T n a d e s ł a ł o o k o ł o 70 t w ó r c ó w . W yboru e k s p o n a t ó w rakterze k o n s u l t a n t a p r a c o w n i k M u z e u m R o l n i c t w a w Ciecha­ e k s p o n a t ó w . J e d n o c z e ś n i e i s t n i a ł o z a ł o ż e n i e , że wszystkie pie­ n o w c u , z w y k s z t a ł c e n i a etnograf. E l i m i n o w a ł on prace, k t ó r y c h n i ą d z e (20 tys.) m u s z ą b y ć w y d a n e . Proponowano t a k ż e z r ó ż n i ­ w z ó r nie m i a ł c h a r a k t e r u ludowego. Z a k w a l i f i k o w a ł c o w a ć przyznane k w o t y w zależności od wielkości d z i e ł a (mniejsze około 90 e k s p o n a t ó w . Podzielone one z o s t a ł y na dwie g r u p y : z w z o r a m i czysto ludowymi i ze stylizowanymi na ludowe. z r o b i ł — m n i e j dostanie). Wszystkie W z o r y . M u z e u m w Ciechanowcu w y s y ł a w z o r y na d y w a n y eksponaty czysto ludowe z o s t a ł y nagrodzone — prawie identycz­ do D o m ó w K u l t u r y , k t ó r e w s z a k ż e z b y t n i o ich nie p o p u l a r y z u j ą n y m i k w o t a m i — (14 t k a n i n , 13 d y w a n ó w , 1 c h o d n i k , 7 h a f t ó w , i nie f o r s u j ą , same a u t o r k i w y b i e r a j ą z a ś z w y k l e „ n o w s z e — ł a d ­ 1 rzeźba). niejsze". Otwarcie w y s t a w y n a s t ą p i ł o 23 k w i e t n i a 1977 r. A r t y s t y c z n y P r ó b ą dostosowania się do „ c e p e l i o w s k i c h " w z o r ó w są drew­ p o z i o m ekspozycji b y ł bardzo n i e r ó w n y — stosunkowo interesu­ niane p r z e d m i o t y w y k o n a n e przez m ł o d y c h — poza n i m i nie dos­ j ą c e d y w a n y dwuosnowowe, s ł a b s z e h a f t y ; p r z e d m i o t y z d r e w n a tają o charakterze u ż y t k o w y m — identyczne j a k w sklepach „ C e p e l i i " . Korzystnie wyróżniała się p o l i c h r o m o w a n a rzeźba Chrystusa U k r z y ż o w a n e g o , w y k o n a n a przez J ó z e f a I d ź k o w s k i e g o . Inicjatywa ale r z ę d z i e przez p l a s t y c z k i z D o m u K u l t u r y — osoby nie posiada­ j ą c e specjalistycznego w y k s z t a ł c e n i a (poza ogólnoplastycznymi k u r s a m i ) i m a j ą c e r ó ż n e preferencje estetyczne. W s t ę p n a selek­ cja z o s t a ł a przeprowadzona przez nie w terenie — bez m o ż l i w o ś c i jakiejkolwiek kontroli fachowej. Zaproszony etnograf nie jest s p e c j a l i s t ą od s z t u k i ludowej — posiada t y l k o p o d s t a w o w ą w niej o r i e n t a c j ę . M i m o to m u s i a ł od­ r z u c i ć p o ł o w ę prac, nie m a j ą c y c h ż a d n e g o z w i ą z k u z t w ó r c z o ś c i ą ludową, ku wielkiemu żalowi plastyczek. Panowała zgodna opinia o z b y t n i e j s u r o w o ś c i ocen etnografa. D y r e k c j a D o m u K u l ­ dostali s p e c j a l n ą n a g r o d ę . Jest oczywiste, że g u s t y p u b l i c z n o ś c i w ż a d e n s p o s ó b nie k o r e s p o n d u j ą z auten­ t y c z n ą w a r t o ś c i ą eksponatu. wątpliwości. e k s p o n a t ó w . D o k o n a n y jest on w p i e r w s z y m naśladowania. k o n k u r s dla z w i e d z a j ą c y c h na n a j ł a d n i e j s z y eksponat. L a u r e a t a u t o r i jego praca D o m ó w K u l t u r y jest n i e w ą t p l i w i e s ł u s z n a , po zapoznaniu się z k u l i s a m i w y s t a w y , n a s u w a j ą się rozmaite D o b ó r i n n y c h w z o r ó w do P u b l i c z n o ś ć . Podczas t r w a n i a w y s t a w y zorganizowano Ekspozycja. Zarówno dzieła ludowe, j a k i stylizo­ wane z o s t a ł y pokazane w j e d n y m pomieszczeniu — bez w y r a ź n e g o rozdzielania. Co w i ę c e j , do zakrycia p u s t y c h miejsc u ż y t o części s p o ś r ó d odrzuconych prac. (Wydaje się konieczne, b y fachowiec o b e j r z a ł w y s t a w ę przed o t w a r c i e m , w celu s k o n t r o l o w a n i a jej ostatecznego w y g l ą d u ) . N i e daje to ż a d n e g o p o j ę c i a a n i zwie­ d z a j ą c y m , ani s a m y m t w ó r c o m , k t ó r e prace z o s t a ł y w y ż e j ocenio­ no przez j u r y . P r e s t i ż w y s t a w y oceniany jest przez p r a c o w n i k ó w Domu K u l t u r y i m i e s z k a ń c ó w m i a s t a poprzez ilość e k s p o n a t ó w — ich p o z i o m jest s p r a w ą drugorzędną. Podsumowanie. t u r y wraz z zaproszonymi na otwarcie m i e j s c o w y m i n o t a b l a m i Sądzę, że celowe jest skłonienie zaprojektowała zmianę charakteru wystawy: z wystawy twór­ D o m ó w K u l t u r y lub i n n y c h o r g a n i z a t o r ó w w y s t a w do o b o w i ą z ­ czości ludowej na w y s t a w ę t w ó r c ó w kowego zapraszania do p o m o c y s p e c j a l i s t ó w od s z t u k i l u d o w y c h — można ludowej, b y w t e d y . p o k a z a ć więcej e k s p o n a t ó w i bez ingerencji fachowca — k t ó r z y m u s z ą m i e ć głos d e c y d u j ą c y p r z y w y b o r z e i ocenie ekspo­ wszystko, co w y p r o d u k u j e t w ó r c a l u d o w y (ewentualnie u r z ą d z i ć n a t ó w . M u s z ą o n i b y ć w y p o s a ż e n i w szerokie p e ł n o m o c n i c t w a od dwie n i e z a l e ż n e od siebie w y s t a w y ) . Odrzucone prace c i e s z y ł y się w ł a d z zwierzchnich D o m ó w d u ż y m uznaniem, s z c z e g ó l n i e d z i a n y d y w a n - n a r z u t a z ciowe. N a g r o d y p o w i n n y s ł u ż y ć do zdecydowanego popierania nieokreślonym wzorem geometrycznym. P o d j ę t o d e c y z j ę z ł a g o d z e n i a k r y t e r i ó w na wystawie p r z y ­ E C L O N G I N M A L I C K I , Kociewaka Sztuka w osobnym dziale i l u s t r a c y j n y m E Ludowa 173 r y c i n y , wzorów ludowych ( n i e z a l e ż n i e od k o n i e c z n o ś c i szerokiego ich propagowania przez s z ł o r o c z n e j — ze w z g l ę d u na małą. liczbę e k s p o n a t ó w . R Kultury. N a l e ż a ł o b y t e ż w y p e r s w a d o w a ć o r g a n i z a t o r o m ambicje iloś­ bliżej N organizatorów). Z J E G d a ń s k 1973. W y d a w n i c t w o M u z e u m Narodowego w G d a ń s k u . w tym 9 b a r w n y c h . Streszczenia angielskie, francuskie, 116 stron t e k s t u , niemieckie i kociewską kulturą W m i a n k i o n i e k t ó r y c h jej przejawach rozproszone są w skrom­ ludową określa jako pozycję wyjątkową, materiałowo bogatą, n y c h ilościowo p u b l i k a c j a c h . M a l i c k i z e s t a w i ł je na k o ń c u swej o g r a n i c z o n ą j e d n a k do peryferyjnego t y l k o obszaru p o ł u d n i o ­ O sztuce ludowej na K o c i e w i u w i e d z i e l i ś m y d o t ą d niewiele. książki. Brak w t y m najważniejszej 246 wykazie, wskutek p o m y ł k i pracy —• W ł . Ł ę g i Okolice Świecia, drukarskiej, którą autor w o m ó w i e n i u b a d a ń dotychczasowych nad rosyjskie. wego K o c i e w i a (s. 9). Dopiero więc praca Malickiego, p r z e p r o w a d z i ł badania n a c a ł y m K o c i e w i u , daje n a m który w miarę �p e ł n y obraz l u d o w y c h o s i ą g n i ę ć plastycznych tego regionu, obej­ w i e d n i e m u d o b o r o w i surowca m o ż e plecionkarz u z y s k a ć d o d a t k o ­ m u j ą c y b u d o w n i c t w o z w y p o s a ż e n i e m w n ę t r z , r ę k o d z i e ł o wiejskie, we, zamierzone efekty plastyczne, co z r e s z t ą s ł u s z n i e p o d k r e ś l a j a k garncarstwo, plecionkarstwo, w y r o b y z k o r y , rogu, s k ó r y , p i ó r , M a l i c k i . A l e czy c y l i n d r y c z n e , ze s ł o m y plecione, wielkie naczynia p a p i e r u a nawet f o l i i , zdobnictwo w żelazie, t k a c t w o , s t r ó j z haf­ zasobowe na ziarno b y ł y plecione z zamiarem k s z t a ł t o w a n i a a r t y ­ tami stycznego, to j u ż jest w ą t p l i w e . Nie są one w p r a w d z i e pozbawione i koronkami, plastykę obrzędową, zabawki, zdobnictwo w drewnie, wreszcie r z e ź b ę z k r z y ż a m i i k a p l i c z k a m i p r z y d r o ż n y m i p e w n y c h e l e m e n t ó w f o r m y , odczuwanych dziś j a k o p i ę k n e , oraz m a l a r s t w o . odczuwanych t a k dlatego, że z a p a n o w a ł a m o d a na r ę k o d z i e ł o ludo­ Omawianie p o s z c z e g ó l n y c h dziedzin t w ó r c z o ś c i poprzedził M a l i c k i o g ó l n y m i informacjami o regionie kociewskim, rdzeń stanowią Wdą ziemie' m i ę d z y granice K o c i e w i a , a Wierzycą. którego Przybliżone w y k r e ś l o n o na podstawie k r y t e r i u m języko­ wego, pokazuje a u t o r na osobnej mapce, p o p r z e d z a j ą c e j część we i w y r o b y na n i m wzorowane. D o t y c z y to r ó w n i e ż ale ceramiki. P r z y w y k l i ś m y j u ż jednak do tego, że resztki manualnie w y k o n y w a ­ n y c h w y r o b ó w z g l i n y zalicza się z g ó r y do s z t u k i l u d o w e j . więc o ś r o d e k p o l u d n i o w o k o c i e w s k i w Grucznie ze s w y m i Tak wyro­ b a m i , opisany j u ż przez Ł ę g ę , z n a l a z ł się wraz z i n n y m i , o s t a t n i m i i l u s t r a c y j n ą . Poczucie p r z y n a l e ż n o ś c i m i e s z k a ń c ó w t a k w y k r e ś l o ­ w a r s z t a t a m i garncarskimi w Kociewskiej nego regionu do kociewskiej g r u p y etnicznej jest d z i ś — j a k stwier­ ne z w i ę k s z y m p r a w e m niż plecionkarstwo. W p r a w d z i e w w y r o b i e dza M a l i c k i — b a r d z o s ł a b e . S ą d z i , ż e p r z y c z y n i ł a się do tego z a t r a t a n a c z y ń glinianych ś w i a d o m o ś c i dawnej więzi etnicznej — w d u ż e j mierze zapewne p o m i n ą w s z y ostatnio masowo produkowane doniczki, w s k u t e k stopniowego z a n i k u w y r ó ż n i k a j ę z y k o w e g o czy zaciera­ się naczynia zawsze z m y ś l ą o formie, a p o n a d t o zdobi k o l o r o w ą nia się r ó ż n i c w k u l t u r z e materialnej, szczególnie z a ś a r t y s t y c z n e j . W k s i ą ż c e swej M a l i c k i szuka ś l a d ó w tej w istocie z a m a r ł e j k u l t u r y a r t y s t y c z n e j K o c i e w i a k ó w , k o n c e n t r u j ą c się na zabyt­ k o w y c h realiach, na podstawie k t ó r y c h o d t w a r z a jej obraz z cza­ s ó w , k i e d y b y ł a jeszcze ż y w o t n a . A u t o r nie poprzestaje j e d n a k na owej rekonstrukcji. Uwzględnia toż współczesną twórczość, sztuce ludowej — zapew­ t e c h n i k a m a t e ż znaczenie podstawowe, p o l e w ą czy nawet m o t y w a m i d e k o r a c y j n y m i . O ile chodzi o dwo­ j a k i kociewskie, to s ł u s z n i e określił je M a l i c k i j a k o naczynia reprezentacyjne, ukazywane poza d o m e m i dlatego s z c z e g ó l n i e starannie w y k o n a n e i celowo Można przez by ornamentowane. i w innych działach Malickiego, w y k a z a ć rękodzieła, zaliczanie do omawianych przedmiotów* k t ó r a w n i k ł y m t y l k o zakresie k o n t y n u u j e t r a d y c y j n e r ę k o d z i e ł o , o b i e k t ó w , dla k t ó r y c h takie z a k w a l i f i k o w a n i e jest a rodzi się j a k b y na nowo, na fali f o l k l o r y s t y c z n y c h Nie chodzi o to, czy M a l i c k i r o z s z e r z a j ą c zakres p o j ę c i o w y upodobań. ale, kształtuje sztuki dyskusyjne. sztuki U p o d o b a n i a te k a ż ą e k s p o n o w a ć nie t y l k o w s p ó ł c z e s n o dokona­ p o s t ą p i ł dobrze czy źle, t y l k o o n a ś w i e t l e n i e na p r z y t o c z o n y c h nia, ale w ł a ś n i e dawne o s i ą g n i ę c i a artystyczne w s p ó ł z a w o d n i c z ą ­ p r z y k ł a d a c h p r o b l e m u , k t ó r y się t u w y r a z i ś c i e z a r y s o w a ł , a do­ cych d z i ś ze s o b ą r e g i o n ó w . R y w a l i z a c j a t a powoduje k o n i e c z n o ś ć t y c z y sposobu przedstawiania k u l t u r y l u d o w e j w jej przejawach zapoznania się z z a p o m n i a n y m d o r o b k i e m p r z y s z ł o ś c i . T y m w a r t y s t y c z n y c h . Chodzi o to, czy praca o sztuce ludowej w i n n a się t ł u m a c z y się zapo­ o g r a n i c z y ć do przedstawiania w y r o b ó w i t e c h n i k w ś c i s ł y m zna­ znacznej mierze, poza celami n a u k o w y m i , trzebowanie na publikacje tego t y p u co Kociewska sztuka ludowa. czeniu a r t y s t y c z n y c h , czy t e ż w szerszym znaczeniu — j a k o t r a ­ Stajemy t u a t o l i przed p r o b l e m e m , co do s z t u k i ludowej dycyjnych umiejętności manualnych i doświadczeń technicznych, z a l i c z y ć z a r ó w n o z p r z e s z ł o ś c i , j a k i w s p ó ł c z e s n o ś c i , c z y l i przed k t ó r y c h owocem s ą r ó ż n e g o r o d z a j u p r z e d m i o t y , nie t y l k o te ś w i a ­ p r o b l e m e m zakresu s z t u k i i jej granic. W p r a c y Malickiego te domie tworzone w aspekcie e s t e t y c z n y m , ale t e ż te, k t ó r o odzna­ granice są c z ę s t o n i e w y r a ź n e , zatarte, p o z w a l a j ą c e na omawianie c z a j ą się d o s k o n a ł y m dostosowaniem do ich f u n k c j i , s ą celowo w z w i ą z k u z p r z e d m i o t a m i o cechach a r t y s t y c z n y c h również ukształtowane. Tę drugą zasadę, jak widzimy, przyjął autor. w y t w o r ó w nie p r e t e n d u j ą c y c h do m i a n a dzieł s z t u k i , z etnogra­ D z i ę k i t e m u Kociewska ficznego p u n k t u widzenia j e d n a k g o d n y c h monografii regionalnej, z a w ę ż o n e j do r ę k o d z i e ł a ludowego, j ak uwagi. N i e w y r a ź n e granice m i ę d z y opisem e t n o g r a f i c z n y m a opisom u j ę t y m w kategoriach estetycznych dostrzega się c z ę s t o w p u b l i k a ­ cjach o sztuce ludowej — np. u Reinfussa p r z y opisie c t w a (Sztuka kroczenie ludowa w Polsce, sztuka ludowa m a charakter etnograficznej s ł u s z n i e a u t o r w s w y m Poslowiu tę dziedzinę twórczości nazwał. O k r e ś l e n i a tego z a b r a k ł o j e d y n i e w t y t u l e . budowni­ Pewne k r y t y c z n e u w a g i n a s u w a j ą się też w z w i ą z k u z nazewni­ K r a k ó w 1960, s. 9). Jest t o prze­ c t w e m . Jest n i e m a l r e g u ł ą , że M a l i c k i , p o s ł u g u j ą c y się n a z w ą gwa­ innego, r o w ą w t e k ś c i e , z a s t ę p u j e j ą w o b j a ś n i e n i a c h do i l u s t r a c j i o k r e ś ­ gdy proste w y t w o r y k u l t u r y m a t e r i a l n e j , m a j ą c e t y l k o w y b i t n i e granicy, p o w i e d z i a ł b y m „ n i e ś w i a d o m e " . Co leniom n i e g w a r o w y m . W t e k ś c i e jest więc m o w a np. o „ s z e l b ą g a c h " funkcjonalno k s z t a ł t y , analizuje się ś w i a d o m i e j a k o dzieła s z t u k i (s.18, 19), k t ó r e pod i l u s t r a c j a m i 37—39 nazwane są „ k r e d e n s a m i — s ł u s z n i e czy n i e s ł u s z n i e to inna sprawa — j a k to czyni Grabow­ kuchennymi". „ S k r o b a k " ski, k t ó r y u w a ż a , że j a r z m o na rzecz „ w y c i e r a o z k i „...postawienia na w o ł y j a k o forma godne jest jednej p ł a s z c z y ź n i e z rozwiniętą i głównie pod estetycznym k ą t e m r o z b u d o w a n ą r z e ź b ą " (Sztuka formy i regiony w Polsce, (s. 35) s t r a c i ł s w ą t r a f n ą n a z w ę żelaznej" ( i l . 107). „Garnuszki do na kawy" (s. 26) z w ą się „ k u b k a m i " ( i l . 64 i 68). P o d i l u s t r a c j ą 46, przed­ ludowa, s t a w i a j ą c ą szlaban, d a ł M a l i c k i o b j a ś n i e n i e , że jest to „ ł a w a do Warszawa 1967, s. 99, i l . 89). W t e d y spania". Usuwanie regionalnego n a z e w n i c t w a z części a l b u m o w e j , jednak o d p o w i e d n i a n a l i t y c z n y opis jest uzasadniony teoretycznie czyli z najłatwiej z a ł o ż o n y m p o d e j ś c i e m do o b i e k t ó w analizowanych i p o c i ą g a za o d b y w a się z n i e w ą t p l i w ą s z k o d ą dla poznania w ł a ś c i w o ś c i s o b ą o d m i e n n ą o d etnograficznej s y s t e m a t y k ę , w ż a d n y m razie g i o n u i jego k u l t u r o w y c h nie e t n o g r a f i c z n ą s y s t e m a t y k ę t y p o l o g i c z n ą czy autor p o d k r e ś l a p r z e c i e ż s t a r ą t r a d y c j ę n a z e w n i c z ą tego s p r z ę t u , funkcjonalną. M a l i c k i p o s z e d ł w swej pracy d r o g ą p o ś r e d n i ą . R o z s z e r z a j ą c zakres p r z e d m i o t o w y sztuki ludowej K o c i e w i a , wkracza ś w i a d o ­ mie nieraz w dziedzinę kultury technicznej. Uwzględnia przyswajalnego m a t e r i a ł u , bo poglądowego, re­ tradycji. W przypadku szlabanów sam p o d a j ą c i n f o r m a c j ę , że w X V I I I - w i o c z n y c h zapiskach archiwal­ n y c h wymieniane s ą „ ś l o b a n k i " . jej Wyluszczone z a s t r z e ż e n i a czy sprawy dyskusyjne o charak­ formy, terze raczej o g ó ł n o - m e t o d o l o g i c z n y m nie m o g ą o c z y w i ś c i e p o d ­ ale t e ż dla zobrazowania ich przeznaczenia w zespole ś r o d o w i s k o ­ w a ż y ć w a r t o ś c i poznawczej tej pionierskiej pracy. T a k i e r o z d z i a ł y , w y m . O p i s u j ą c zatem np. w y p o s a ż e n i e i z b y w s p r z ę t y , dokonuje jak o budownictwie, o sprzętach ich poszerzają nam w y t w o r y z racji nie t y l k o ich d o s k o n a ł e j , funkcjonalnej systematycznego p r z e g l ą d u , nie p o m i j a j ą c m . i n . s z l a b a n ó w , s t o ł k ó w czy r ó ż n e g o rodzaju s p r z ę t ó w d ł u b a n y c h , a nawet wie­ systematyzują d o m o w y c h czy garncarstwie znacznie w i e d z ę o k u l t u r z e ludowej i porządkują luźne dotąd o tych Pomorza, dziedzinach s z a k ó w g r z ę d o w y c h czy ostrzowkowych. O ile chodzi o plecion­ informacje. I n n e u j a w n i a j ą karstwo, bardzo na K o c i e w i u rozpowszechniono, t o z o s t a ł o ono sztuka kowalska p o s z c z y c i ć się m o ż e na K o c i e w i u t a k m i s t e r n y m i r ó w n i e ż w całości o m ó w i o n e , a ż po k o b i a ł k i ł u b i a n e i w y c i e r a c z k i w y r o b a m i , j a k n p . w i d n i e j ą c e na ilustracji 109 zawiasy do s k r z y n i do obuwia (s. 31), z u w z g l ę d n i e n i e m nawet n a r z ę d z i plecionkar- wianowej skich. czy Stawowego, c h o ć inne z r o d z i ł y je czasy i inna jest ich funkcja Wprawdzie w plecionkarstwie sama t e c h n i k a jest już w pewnej mierze k s z t a ł t o w a n i e m a r t y s t y c z n y m , d z i ę k i z a ś odpo­ lub, nie b o j ą się za że rzeczy z g o ł a nieznane, j a k współczesno rzeźby Giełdonia, bardzo zestawienia ze s t a r y m i , to, że Zielińskiego anonimowym; 247 i �r z e ź b a m i , z d o b i ą c y m i krajobraz kociewski — j a k f i g u r a z Gołę­ d o s k o n a ł e j z n a j o m o ś c i rzeczy. I m p o n u j e bogactwo m a t e r i a ł ó w , biowa Wielkiego ( i l . 152) czy G o ł ę b i e w k a ( i l . 153). Że i na te m u ­ k t ó r e autor, d o ś w i a d c z o n y i w n i k l i w y badacz, w j a ł o w y m z p o z o r u rowane, oryginalne slupy oraz s t o j ą c e na n i c h ekspresyjne postacie terenie z d o ł a ł z g r o m a d z i ć . N a ich podstawie, z u w z g l ę d n i e n i e m ś w i ę t y c h zwrócił M a l i c k i u w a g ę , to d o d a t k o w y p o w ó d do zadowole­ d o t y c h c z a s o w y c h p u b l i k a c j i , z r e k o n s t r u o w a ł obraz ludowej k u l t u r y nia. plastycznej Kooiewia n i e m a l ż e bez l u k . K s i ą ż k a Malickiego sta­ N a p o d k r e ś l e n i e z a s ł u g u j e jeszcze staranna forma p u b l i k a c j i , napisanej p r o s t y m , p o t o c z n y m j ę z y k i e m , z m y ś l ą o szerokim k r ę g u c z y t e l n i k ó w . Nie o b a r c z y ł jej M a l i c k i u c z o n y m i p r z y p i s a m i , c h o ć ła się w i ę c p i ę k n y m darem niestrudzonego badacza, z ł o ż o n y m Kociowiakom, zapomniane k t ó r z y odzyskali w- niej t o , co z d a w a ł o się j u ż i zagubione — wdasne k u l t u r o w e oblicze. wiełe m i a ł okazji do w y k a z a n i a swej e r u d y c j i , a przede w s z y s t k i m EKATERINA IVANOWA MATEJKO, Ukrainskij narodnij A u t o r k a p o d j ę ł a t r u d n e zadanie syntetycznego opracowania r d z i e j ó w o d z i e ż y ludowej. W e w ś t ę p n y m rozdziale stara się przedstawić ubiory na podstawie m a t e r i a ł ó w ona ikonograficznych Stanisław odjag. Kiiv zabytki 1977, s. 224, muzealne. D o ryc. 301 w t y m zbadania cen Błaszczyk barwnych t y c h ubiorów 7 84. ludowych, t k a n i n z j a k i c h szyto, a czasem nawet w y k r o j ó w z k s i ą g krawiec­ kich pomogłyby także archiwalia, głównie księgi cechowe sprzed naszej ery i z pierwszych jej w i e k ó w a ż do okresu wczes­ i inwentarze r u c h o m o ś c i c h ł o p s k i c h . N i e wiadomo jednak, czy nego ś r e d n i o w i e c z a . W t e n s p o s ó b rozpoczyna p r a c ę od u b i o r ó w z a c h o w a ł y się one dla u k r a i ń s k i c h c h ł o p ó w i m o ż n a p r z y p u s z c z a ć , l u d ó w z a m i e s z k u j ą c y c h t e r e n U k r a i n y . Nieco więcej m a t e r i a ł ó w iż znalezienie ich w y m a g a ł o b y ż m u d n e j kwerendy, p r z e r a s t a j ą c e j ikonograficznych dostarcza autorce okres R u s i K i j o w s k i e j , siły etnografa. ma ona t u j e d n a k t r u d n o ś c i z w y b o r e m . Z a j m u j ą c się t y l k o u b i o r e m N a j w a ż n i e j s z ą część omawianej p r a c y s t a n o w i systematyczny l u d o w y m , nie przedstawia .ubioru w a r s t w w y ż s z y c h . M o ż e p r z y opis tym A u t o r k a daje szczegółowo i dobrze udokumentowane o g r a n i c z y ć się j e d y n i e do p r z y p u s z c z e ń j a k b y l i w tym ukraińskiego ubioru ludowego w okresie kapitalizmu. ilustracyj­ okresie u b r a n i ruscy c h ł o p i i czy r z e c z y w i ś c i e nosili uproszczono nie f o r m y o d z i e ż y r u s k i c h k s i ą ż ą t . K o r z y s t a n i e ze ź r ó d e ł ikonogra­ i kobiecych, p a s ó w , n a k r y ć g ł o w y , obuwia i d o d a t k ó w . Dobrze ficznych do badania h i s t o r i i krytycznego podejścia do o d z i e ż y nie jest ł a t w e , źródeł i dobrej opisy k r o j u koszul, o k r y ć wierzchnich, u b i o r ó w męskich wymaga d o b r a n y m a t e r i a ł ikonograficzny ukazuje t a k ż e z e s p o ł y o d z i e ż y kroju, noszonej w r ó ż n y c h etnograficznych regionach U k r a i n y . W k r ó t ­ znajomości k t ó r a pozwala na ukazanie t y p ó w p r z e d s t a w i o n y c h t a m u b i o r ó w . kich W y d a j e się, że z bogatej ikonografii zdaniem cechy o d z i e ż y noszonej np. ruskich ikon m o ż n a by charakterystykach autorka podaje na najistotniejsze jej Polesiu, Podolu czy w y d o b y ć w i ę c e j d a n y c h o noszonej o d z i e ż y i w t e d y p o w i ą z a ć H u c u l s z c z y ź n i e . M u s i a ł a ona p o m i n ą ć wiele szczegółów^, praca j ą z o d z i e ż ą c h ł o p s k ą . W y m a g a ł o b y t o jednak osobnego opraco­ jej u l e g ł a t e ż w d r u k u znacznemu s k r ó c e n i u , z d o b y ł a się jednak wania . na syntetyczne c h a r a k t e r y s t y k i , k t ó r e u ł a t w i ą i n n y m badaczom W rozdziale d r u g i m a u t o r k a przedstawia k s z t a ł t o w a n i e się ukraińskiej odzieży ludowej i korzysta obficie z ikonografii p r z y g o t o w a n i e o p r a c o w a ń p o s z c z e g ó l n y c h r e g i o n ó w (w rodzaju naszego „ A t l a s u Polskich S t r o j ó w L u d o w y c h " ) . B r a k zaintereso­ X I I I , a p ó ź n i e j X V I — X V I I I w i e k u . Te w y o b r a ż e n i a ikonogra­ wania w p ł y w a m i ficzne nie o d n o s z ą się j e d n a k zazwyczaj do o d z i e ż y opis bardziej z u r b a n i z o w a n y c h r e g i o n ó w , j a k np. Ozernihowskie- chłopskiej odzieży miejskiej na ubiór ludowy zawęża i t y l k o p o ś r e d n i o m o ż n a w n o s i ć , że b y ł a ona z b l i ż o n e g o k r o j u . D o d a t k o w ą t r u d n o ś ć stanowi istnienie z a r ó w n o polskiego, rosyjskiego ubioru narodowego ukształtowanego jak najpóźniej w X V I wieku pod w p ł y w a m i wschodnimi. U b i ó r ten W omawianej k s i ą ż c e w y k o r z y s t a n o t r o c h ę starszych po­ z y c j i polskich. B r a k jednak k s i ą ż k i A . Poppogo o t k a n i n i e staro- noszony ruskioj, Cz. Pietkiewicza o Polesiu r z e c z y c k i m , pracy o pasach przez s z l a c h t ę i m i e s z c z a ń s t w o polskie w Zachodniej U k r a i n i e k o n t u s z o w y c h T . M a ń k o w s k i e g o i z e s z y t ó w wymienionego j u ż w p ł y w a ł zapewne n a u b i ó r c h ł o p s k i i u k s z t a ł t o w a ł u b i ó r k o z a c k i . „Atlasu", Autorko, p o d k r e ś l a t y l k o ten d r u g i f a k t . Z e b r a ł a ona d u ż y które mogły posłużyć jako materiał porównawczy. ma­ K s i ą ż k a m a n i e w i e l k i n a k ł a d , t o t e ż m o ż n a s p o d z i e w a ć się t e r i a ł ikonograficzny. Odczuwa się n a t o m i a s t b r a k i w zakresie drugiego w y d a n i a . S ą d z ę , że w a r t o b y w ó w c z a s w y d z i e l i ć h i s t o r i ę a n a l i z y zachowanych w k i j o w s k i c h i l w o w s k i c h muzeach zabyt­ ukraińskiego k o w y c h u b i o r ó w . N i e są to u b i o r y l u d o w e , część z n i c h m o ż n a b y obszerniej o k r e ś l i ć j a k o m i e s z c z a ń s k i e , a k i l k a j a k o kozackie. I c b p r z e d s t a w i ć zanikanie o d z i e ż y ludowej i z a s t ę p o w a n i e jej u b i o r o m mogłyby pomóc autorce w charakterystyce o d z i e ż y kroje ludowej. miejskim ubioru ludowego potraktować do podziały połowy ubiegłego regionalne i stulecia, szczegółowiej w o s t a t n i m sześedziesięcioleciu. U b i o r y te nie zawsze m u s i a ł y w y g l ą d a ć we wczesnym okresie t a k j a k w X I X w i e k u , a dopiero z tego okresu z a c h o w a ł y się Irena Turnau � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/61dfe631a1937f3dc4f49d840a1d6371.pdf 7c599a359f1c56902dc8769191b492be Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4402 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4096 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31,z.4; s.249-252 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I IV-VI Imprezy folklorystyczne i regionalne 2 4 . I V — w K a l i s z u o d b y ł się koncert laureatów I I Woj. Przeglądu Amator­ skiego R u c h u A r t y s t y c z n e g o . W y s t ą ­ p i ł y m . i n . nagrodzone z e s p o ł y folklo­ rystyczne i regionalne. * 7—9.V — z okazji D n i W r o c ł a w i a o d b y ł a się w t y m m i e ś c i e I I „ C e p e l i a d a " . W z i ę ł o w niej u d z i a ł 36 s p ó ł d z i e l n i cepeliowskich z terenu c a ł e g o kraju, a 24 a r t y s t ó w l u d o w y c h d e m o n s t r o w a ł o swoje u m i e j ę t n o ś c i . N a estradzie kon­ certowały zespoły ludowe: „Juhasi" z Czarnego Dunajca, „ K u r p i a n k a " z K a ­ d z i d ł a , „ Z l o t y R ó g " z K r a k o w a oraz „Pilsko". * 15.V — w M P i K w L u b l i n i e o d b y ł y się t a r g i S z t u k i L u d o w e j , zorganizowane przez S T L i M u z e u m O k r ę g o w e (Dział Etnograficzny). Targom towarzyszyły p o k a z y ludowego r ę k o d z i e ł a oraz w y s t ę p y kapeli ze Skrobowa, z e s p o ł u wokalno-instrumentalnego „ P o c z t y l i o n k i " i zna­ nego kowala, a p r z y t y m g a w ę d z i a r z a — Bronisława Pietraka. * 16.V — w Bydgoszczy, z okazji 30-lccia d z i a ł a l n o ś c i Robotniczej Spół­ dzielni W y d a w n i c z e j „ P r a s a — K s i ą ż k a — R u c h " , zorganizowano w P a r k u L u d o ­ w y m festyn, w czasie k t ó r e g o o d b y ł się m . i n . j a r m a r k s z t u k i ludowej. * 22.V — w W D K w E l b l ą g u o d b y ł się I I I W o j e w ó d z k i Kiermasz T w ó r c z o ś c i Ludowej i Przemyślu Artystycznego. W kiermaszu wzięło u d z i a ł ok. 40 t w ó r ­ c ó w l u d o w y c h z terenu w o j e w ó d z t w a . Zaprezentowali oni prace z dziedziny r z e ź b y ludowej, t k a n i n y a r t y s t y c z n e j , hafciarstwa, k o r o n k a r s t w a , w y c i n a n k a r ­ stwa, garncarstwa, m a l a r s t w a i i n . S p o ś r ó d u c z e s t n i k ó w nagrody o t r z y ­ mali: Anna Kiertyczak z Głębocka i M a r i a J a ś k i e w i c z z K w i d z y n a za h a f t y , Stanisław Białczak" z Fromborka za r z e ź b ę w drewnie, L u d w i k D m o c h o w s k i z K w i d z y n a za m a l a r s t w o , M a r i a n n a K a p k a z Barcic za w y c i n a n k i , H e n r y k G ó ź d ź z T o l k m i c k a za r z e ź b ę , A d a m P i o t r o w s k i z Susza za m a l a r s t w o , Jerzy W i ś n i o r o w s k i z P r a b u t za r z e ź b ę . W r a m a c h K i e r m a s z u o d b y ł się t e ż p r z e g l ą d z e s p o ł ó w p i e ś n i i t a ń c a oraz w y s t ę p y kapel. 29.V — na P I . D e f i l a d w Warszawie dorocznym j u ż zwyczajem o d b y ł a się V I „ C e p e l i a d a " . O p r ó c z kiermaszu w y ­ r o b ó w „ C e p e l i i " oraz prac c z ł o n k ó w S T L a r t y ś c i l u d o w i d e m o n s t r o w a l i swoje umie­ K A 1977 j ę t n o ś c i , a s p ó ł d z i e l n i e cepeliowskie „ M o ­ da i S t y l " oraz „ P o z i o m " p r e z e n t o w a ł y modele inspirowane w z o r n i c t w e m ludo­ w y m . W y s t ę p o w a ł y r ó w n i e ż cepeliowskie zespoły pieśni i t a ń c a , jak: „ P o d h a l e " , „ O p o c z n o " , „ K a m i o n k a " . Po raz pierw­ szy wzięły u d z i a ł w „ C e p e l i a d z i e " człon­ kinie K ó ł G o s p o d y ń Wiejskich (ok. 100 o s ó b ) , d e m o n s t r u j ą c prace z a r ó w n o ludowe, j a k i t y p o w o amatorskie, nie­ j e d n o k r o t n i e na bardzo n i s k i m poziomie a r t y s t y c z n y m . I s t o t n e wydaje się j e d n a k t o , że po raz pierwszy obok selekcjono­ wanych wyrobów „Cepelii" m o ż n a było z o b a c z y ć prace r z e c z y w i ś c i e o b s ł u g u j ą c e ś r o d o w i s k o wiejskie. J e ś l i eksperyment nie p r z y s ł u ż y ł się u g r u n t o w a n i u r a n g i s z t u k i ludowej, to b y ł jednak w a ż n y dla e t n o g r a f ó w i w szystkich, k t ó r y c h interesuje rzeczywista sytuacja s z t u k i ludowej w k r a j u . ludowe r e p r e z e n t u j ą c e folklor r ó ż n y c h r e g i o n ó w . W r a m a c h i m p r e z y o d b y ł a się również „Cepeliada". * 19. V I — na d z i e d z i ń c u M u z e u m Etnograficznego w T o r u n i u o d b y ł się kiermasz w y r o b ó w l u d o w y c h z r ó ż n y c h regionów kraju. * 23,24.VI — na L c d n i c y k . Gniezna o d b y ł a się impreza f o l k l o r y s t y c z n a „ N o c K u p a ł y " . W i d o w i s k o o b r z ę d o w o zapre­ zentowali a k t o r z y T e a t r u Polskiego w Poznaniu, w y s t ę p o w a ł y z e s p o ł y i kapele ludowe, zorganizowano t e ż j a r m a r k w y ­ robów ludowych. * 4 — 1 2 . V I — w Ciechocinku o d b y w a ł się V I F e s t i w a l F o l k l o r u K u j a w . W ra­ m a c h imprezy o t w a r t o w y s t a w ę r z e ź b y ludowej K u j a w , k o n c e r t o w a ł y z e s p o ł y wokalno-instrumentalne z K o w a l a , Sta­ rego B r z e ś c i a , Radziejowa, Lubania, P i l i c h o w a , kapele ludowe i g r u p y folk­ lorystyczne z L i p n a i Radomie. Zorgani­ zowano kiermasz s z t u k i ludowej regionu i p o k a z y zdobienia fajansu z W ł o c ł a w k a . * 4 , 5 . V I — w Z u b r z y c y G ó r n e j na Orawie o d b y ł o się Pasterskie Ś w i ę t o , organizowane corocznie z inicjatywy M u z e u m Etnograficznego p r z y współ­ pracy z Woj. Ośrodkiem Kultury, Z W ZSMP w N o w y m Sączu i Gminnym Ośrodkiem w Jabłonce. Impreza ta, m a j ą c a na celu wskrzeszenie i zapre­ zentowanie d a w n y c h z w y c z a j ó w , b y ł a zarazem p r z e g l ą d e m z e s p o ł ó w folklo­ r y s t y c z n y c h regionu. 1 1 — 2 4 . V I — w O s t r o ł ę c e o d b y ł y się tradycyjne D n i Folkloru Kurpiowskiego, zorganizowane w ramach a k c j i pod hasłem „Człowiek—Praca.—Twórczość". O t w a r c i a i m p r e z y d o k o n a ł prezydent miasta, p o d k r e ś l a j ą c j a k wysokie zna­ czenie p r z y w i ą z u j ą w ł a d z e polityczno-administracyjne O s t r o ł ę k i do k u l t y w o ­ wania t r a d y c j i regionalnych ziemi k u r ­ piowskiej. W programie „ D n i " o d b y ł a się m . i n . defilada k u r p i o w s k i c h z e s p o ł ó w regionalnych, j a r m a r k s z t u k i l u d o w e j , a w Muzeum Okręgowym w Ostrołęce została otwarta wystawa pn. „ T w ó r ­ czość l u d o w a K u r p i B i a ł y c h " . * 17,18.VI - - w P o z n a n i u zorganizo­ wano J a r m a r k Ś w i ę t o j a ń s k i , w programie którego występowały m . in. zespoły 23— 2 6 . V I — w Ż y w c u i U j s o ł a c h o d b y ł się kolejny doroczny F e s t i w a l F o l k l o r u G ó r a l i Polskich — Ż y w i e c 77, impreza m a j ą c a na celu k u l t y w o w a n i e i propagowanie k u l t u r y łudow-ej wszyst­ k i c h g ó r a l s k i c h grup e t n i c z n y c h zamiesz­ k u j ą c y c h na terenie Polski. D o u d z i a ł u w tegorocznym Festiwalu zgłosiło się p o n a d 40 regionalnych zespo­ łów p i e ś n i i t a ń c a oraz kapel g ó r a l s k i c h . J u r y o c e n i a ł o w y s t ę p y w trzech g r u p a c h : w kategorii zespołów autentycznych, a r t y s t y c z n i e opracowanych i stylizowa­ nych. Z okazji F e s t i w a l u zorganizowano szereg imprez t o w a r z y s z ą c y c h , m . i n . na jeziorze Ż y w i e c k i m „ F o r u m F o l k l o ­ r y s t y c z n e " , „ Ś w i ę t o j a n k i " oraz „ W i e ­ czór zbratania serc g ó r a l s k i c h " . J e d n ą z dodatkowych atrakcji był „ J a r m a r k góralski" odbywający się w Żywcu. * 24— 2 6 . V I — w P ł o c k u o d b y ł się X I Ogólnopolski Festiwal Folkloru i Sztuki Ludowej. W programie tej wielkiej imprezy, w k t ó r e j u d z i a ł wzięło ok. 1.500 uczestników, koncertowały 22 z e s p o ł y ludowe, folklorystyczne i regio­ nalne oraz kapele l u d o w e ; o d b y ł y się kiermasze: s z t u k i ludowej, pierników żywieckich, ludowych potraw i napojów. Otwarte zostały wystawy: „ S z t u k a lu­ dowa we w s p ó ł c z e s n y m w n ę t r z u " , w y ­ stawa prac tegorocznych l a u r e a t ó w na­ grody i m . Kolberga oraz wystawa f o t o g r a m ó w Janusza K r i p p e n d o r f a p n . „ S p o t k a n i e z p ł o c k i m festiwalem". P o n a d t o zorganizowano spotkanie z postaciami l u d o w y m i i l a u r e a t a m i nagrody i m . Kolberga, k t ó r y m uro­ czyście w r ę c z o n o na d z i e d z i ń c u M u z e u m nagrody, a na z a k o ń c z e n i e F e s t i w a l u zademonstrowano widowisko folklo­ rystyczne „ N o c K u p a ł y " , po k t ó r y m o d b y ł y się t r a d y c y j n e „Wianki" na Wiślo z p o k a z a m i pirotechnicznymi. W przeglądzie zespołów nagrodę I (10.000 zł) o t r z y m a ł Z e s p ó ł F o l k l o r y s ­ t y c z n y „ J a w o r z n i k " z B ę d z i n a , 2 nagro- 24,9 �I w Ł o m ż y i Ostrołęce, Związek Sp. R ę k o d z i e ł a Ludowego i Artystycznego. T o w . M i ł o ś n i k ó w Ziemi Kurpiowskiej i Gminny Ośrodek K u l t u r y w Łysych, N a k o n k u r s z g ł o s z o n o p o n a d 100 p a l m i ok. 200 pisanek w y k o n a n y c h przez kurpiowskich t w ó r c ó w l u d o w y c h . N a g r o d y za p a l m / o t r z y m a ł y : Helena M o ż d ż e ń z Ł y s y c h , K r y s t y n a , Urszula i L e o k a d i a Szmigiel z Serafina, Elżbieta, Oślicka, C z e s ł a w a K o n o p k a z K a d z i d ł a , J a n i n a Chrostek z T a t a r , Teresa Piankowska i B o l e s ł a w a B a l d y g a z K a d z i d ł a . Nagrody za pisanki otrzymały: Maria Spodek z Pniewa, C z e s ł a w a K o ­ n o p k a z K a d z i d ł a , Barbara B a k u ł a ze S t r z a ł e k , C z e s ł a w a K a c z y ń s k a z Piasecz­ nicy. M a r y l a T y c z B i a ł o u s Lasek. * 1 2 . I V — w M u z e u m Z i e m i Sochaczewskiej o t w a r t o w y s t a w ę „ W o j s k o polskie w r z e ź b i e l u d o w e j " , p r z y g o t o w a n ą przez P a ń s t w o w e M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. II. 1. Z F e s t i w a l u w K a z i m i e r z u W i s ł ą , 1977 r. naci Fot.: J . blagierski d y I I (po 7.500 zł) — Regionalny Z e s p ó l P i e ś n i i T a ń c a „ C e k ó w " z Cekowa, w o j . kaliskie oraz Zespól R e g i o n a l n y z Kłę­ bowa, Moj. z i e l o n o g ó r s k i e . N a g r o d ę I I I (5.000 zl) o t r z y m a ł Z e s p ó ł F o l k l o r y s ­ t y c z n y z M ę c i n k i , w o j . legnickie. Pozo­ s t a ł e z e s p o ł y o t r z y m a ł y d y p l o m y uczest­ nictwa w X I Ogólnopolskim Festiwalu Folkloru i Sztuki Ludowej w Płocku. * V I — w M u z e u m W s i Opolskiej w B i e r k o w i c a c h o d b y ł się festyn l u d o w y p n . „ W i e ś opolska w t a ń c u i p r z y ś p i e w ­ ce". W programie w y s t ą p i ł y z e s p o ł y : „ D z i ó b k i " z Biestrzennika, „ S i k o r k i " , z Chobia, „ D y l a k o w i a n k i " z D y l a k , ś p i e w a c y z Osowca, kapela ludowa ze Starej K u ź n i , m u z y c y z k o m b i n a t u P G R Namysłów. * 3 0 . V I — 3 . V I I — w Kazimierzu nad W i s ł ą o d b y ł się X I O g ó l n o p o l s k i Festi­ wal Kapel i Śpiewaków Ludowych. Festiwal z o s t a ł zainaugurowany g ł ó w n y m koncertem p n . „ O d K a s z u b do P o d h a l a " , k o n t y n u o w a n y m d n i a n a s t ę p n e g o , po­ n a d t o na M a ł y m R y n k u o d b y ł się k o n ­ kurs „ B o s e j n ó ż k i " i „ D u ż y — M a ł y " , a w D o m u Stowarzyszenia A r c h i t e k t ó w koncert poezji i m u z y k i ludowej oraz w M D K „Nocne muzykowanie" improwizacje m u z y k ó w l u d o w y c h . Z oka­ zji Festiwalu otwarto kilka wystaw, zorganizowano kiermasz sztuki ludowej i W i e c z ó r G a w ę d L u d o w y c h p r z y ognisku. O p r a w ę p l a s t y c z n ą F e s t i w a l u i deko­ r a c j ę miasta p r o j e k t o w a ł znany sceno­ graf A d a m K i l i a n . Wystawy i konkursy 3 . I V — w M u z e u m W s i Opolskiej w Bierkowicach otwarta została wystawa p n . „ P l a s t y k a o b r z ę d o w a regionu nowo­ sądeckiego". 3 . I V — we wsi Ł y s e , w o j . ostro­ ł ę c k i e , o d b y ł się doroczny k o n k u r s na p a l m y i pisanki wielkanocne. Organiza­ t o r a m i k o n k u r s u b y l i : Muzea O k r ę g o w e 250 I V — w Muzeum w Pułtusku o t w a r t a b y ł a w y s t a w a prac ceramicz­ n y c h ludowego garncarza Eugeniusza Piotrowskiego. I V — w W D K w Bydgoszczy o d b y ł się p r z e g l ą d p l a s t y k i a m a t o r s k i e j , w k t ó ­ r y m u c z e s t n i c z y ł o 60 a u t o r ó w , z g ł a s z a j ą c w sumie 600 prac. J u r y przyznało nagrody i w y r ó ż n i e n i a . Najlepsze z nade­ s ł a n y c h prac zaprezentowano na wysta­ wie zorganizowanej w W D K . 2.V — w K r a k o w s k i m D o m u K u l t u ­ r y o t w a r t a z o s t a ł a wystawa p r e z e n t u j ą c a dorobek Woj. Przeglądu Twórczości Nieprofesjonalnej. W y s t a w i o n o t u ok. 50 r z e ź b i 140 o b r a z ó w — 68 a u t o r ó w z czego 80 prac w y t y p o w a n o na I I Triennale S z t u k i Nieprofesjonalnej we Wrocławiu. * * T 15.IV — w Państw owym Muzeum E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t o wystawę „Twórczość nieprofesjonalna w grafice i plakacie wdoskim", zorgani­ zowaną, p o d p a t r o n a t e m włoskiego I n s t y ­ t u t u K u l t u r y , a p r z y g o t o w a n ą przez galerię „ L a F e l u c a " w R z y m i e . 7.V — w M u z e u m w Gliwicach otwarto pokonkursową wystawę twór­ czości nieprofesjonalnej p n . „Gliwice w malarstwie i grafice". Organizatorami b y l i : W o j . O ś r o d e k K u l t u r y — filia w Gliwicach, T o w . P r z y j a c i ó ł Gliwic oraz M u z e u m . * * 28. I V — w K l u b i e M P i K w Z d u ń s k i e j W o l i o t w a r t o w y s t a w ę „ T r o n y i insygnia wodzowskie dawnej A f r y k i " , p r z y g o t o ­ w a n ą przez P a ń s t w o w e M u z e u m E t n o ­ graficzne w Warszawie. W y s t a w ę prze­ niesiono w czerwcu do M u z . Archeolo­ gicznego w G d a ń s k u . * IV — w Muzeum Okręgowym w Siedlcach zorganizowana z o s t a ł a w y ­ stawa p n . „ W y c i n a n k a ludowa z regionu kołbielskiego i Powiśla Garwolińskiego". Wystawa przygotowana została przy pomocy K o l a Folklorystycznego stu­ d e n t ó w p o l o n i s t y k i W S P w Siedlcach (pod kier. mgr. Antoniego Ś l e d z i e w s k i e go), k t ó r z y w czasie u b i e g ł o r o c z n y c h wakacji p r o w a d z i l i p e n e t r a c j ę t e r e n o w ą : w efekcie doskonale przeprowadzonej a k c j i M u z e u m o t r z y m a ł o ok. 700 prac od 20 w y c i n a n k a r e k . W w y n i k u bardzo wysokiego p o z i o m u w y c i n a n e k , najlep­ szym przyznano nagrody. 13. V — w D o m u K u l t u r y w Myśle­ nicach o t w a r t a z o s t a ł a I I I w o j e w ó d z k a w y s t a w a pokonkursowa, tradycyjnych o z d ó b b i b u ł k o w y c h p n . „ K w i a t y Pol­ skie". Organizatorami b y l i : U r z ą d Miasta i G m i n y , Miejski D o m K u l t u r y w Myśle­ nicach oraz K l u b P l a s t y k ó w A m a t o r ó w i Twórców Ludowych. * 14. V — w P a ń s t w o w y m M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t o w y s t a w ę r z e ź b w drewnie I p o l i t a s a U ż k u r n i s a . z o r g a n i z o w a n ą p r z y współ­ udziale Z G T P P R . * 20.V — w K i e l c a c h o t w a r t a z o s t a ł a wystawa, na której zaprezentowano dorobek P r z e g l ą d u P l a s t y k i A m a t o r ó w w o j . kieleckiego. N a P r z e g l ą d w p ł y n ę ł o 200 prac 52 a u t o r ó w , z czego j u r y za­ k w a l i f i k o w a ł o na w y s t a w ę w o j e w ó d z k ą 113 prac. * I V — w parczewskim D o m u K u l t u r y (woj. bialskopodlaskie) czynna b y ł a po­ k o n k u r s o w a w y s t a w a pisanek. W kon­ kursie u d z i a ł wzięło 26 o s ó b , z k t ó r y c h nagrody I o t r z y m a ł y : za p i s a n k i zdobione woskiem — M a r i a A b r a m i u k o w a z Chmie Iowa, za pisanki drapane — Maria K r a b i k z G r ó d k a ; n a g r o d y I I — Stefania Borzym z Kopiny i Stanisława Karbik z Gródka. * IV — w Galerii Współczesnej S z t u k i L u d o w e j w N o w y m T a r g u czynna b y ł a w y s t a w a h a f t ó w s p ó ł d z i e l n i ,,Makowianka". * I V — w M u z e u m Ziemi W i e l u ń s k i e j w W i e l u n i u czynna b y ł a w y s t a w a p n . „ H a f t i t k a n i n a sieradzka". * 26.V — w P a ń s t w o w y m M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t a została pokonkursowa wystawa pn, „ R o ­ dzina w polskiej sztuce l u d o w e j " . Orga­ n i z a t o r a m i k o n k u r s u b y l i : ,,Gromada— R o l n i k P o l s k i " , P a ń s t w . M u z . Etnograf, w Warszawie oraz „ C e p e l i a " , Z a r z ą d Gł. Z w . Zaw. P r a c o w n i k ó w R o l n y c h , STL, Zarząd Gł. Z S M P , Centralny Związek Kółek Rolniczych. N a k o n k u r s n a d e s ł a n o 2.100 prac 240 a u t o r ó w , z czego j u r y , pod przewod­ n i c t w e m prof. dr. R o m a n a Reinfussa, z a k w a l i f i k o w a ł o na w y s t a w ę 174 prace 55 t w ó r c ó w i p r z y z n a ł o n a g r o d y n a s t ę ­ p u j ą c e : w dziedzinie r z e ź b y — n a g r o d ę I I o t r z y m a ł E d w a r d K o ł a c z ze Szczecina, nagrody III — Bronisław Chojęta z A d a m o w a , w o j . siedleckie, Maria Chudoba z B y t o m i a ( r z e ź b a w w ę g l u ) , S t a n i s ł a w Majewski ze Sternalic, w o j . c z ę s t o c h o w s k i e , Szczepan M u c h a ze wsi �Szale, w o j . sieradzkie, Tadeusz Ż a k ze wsi Ł a z y , w o j . kieleckie. W dziedzinie r z e ź b y ceramicznej n a g r o d ę I I o t r z y m a ł Stefan K w a p i s z z R ę d o c i n a , w o j . kieleckie, nagrody III — Czesław A m b r o ż k i e w i c z , Z y g ­ f r y d Gajewski i Jerzy W i t e k — wszyscy z TJrzędowa-Bęczyna. W dziedzinie m a l a r s t w a na szkle n a g r o d ę I o t r z y m a ł a E w e l i n a Pęksowa, z Zakopanego, n a g r o d ę I I — J o l a n t a P ę k s o w a z Zakopanego. W dziedzinie t k a n i n y nagrody I I o t r z y m a ł y : Janina Buraczyk z Korycina, w o j . b i a ł o s t o c k i e , R o m u a l d a Puzanowska z M a r c h e l ó w k i , w o j . b i a ł o s t o c k i e , nagrody I I I — Jadwiga Hniedziejko z T r o f i m ó w k i , w o j . b i a ł o s t o c k i e , Regina Maselbas z W a s i l ó w k i , w o j . b i a ł o s t o c k i e , A p o l o n i a Michnowicz z S i t a w k i , w o j . białostockie. W dziedzinie w y c i n a n k i n a g r o d ę I I I o t r z y m a ł a Agnieszka Majer ze Z ł a k o w a Borow ego, w o j . skierniewickie. Ponadto p r z y z n a n o szereg w y r ó ż ­ nień. Scenariusz w y s t a w y opracow-ała m g r Halina Olędzka, autorem ekspozycji byl K r z y s z t o f B u r n a t o w i c z . Z okazji w y s t a w y w y d a n o k a t a l o g z a w i e r a j ą c y w s t ę p dr. J a n a K r z y s z t o f a Makulskiego, r e g u l a m i n k o n k u r s u , listę nazwisk a u t o r ó w nagrodzonych i w y ­ r ó ż n i o n y c h oraz ilustracje. r t y i Książki, otwarta została wystawa r z e m i o s ł a artystycznego. Pokazano t u k o r o n k i , haft, w y r o b y z drewna i ze s ł o m y oraz c e r a m i k ę u ż y t k o w ą z Ł ą ż k a . t k a n i n ę , c e r a m i k ę ludową,, s z t u k ę o b r z ę ­ dową, pająki i bukiety. * 1 1 . V I — w R a d o m i u , z okazji I W o j . Z j a z d u o d d z i a ł u radomskiego S T L , zorganizowana z o s t a ł a w y s t a w a s z t u k i ludowej. L V I — w Muzeum Ziemi Wieluń­ skiej o t w a r t o w y s t a w ę p n . „Współ­ czesna sztuka l u d o w a regionu w i e l u ń ­ skiego i sieradzkiego". N a ekspozycji z n a l a z ł y się m . i n . prace S t a n i s ł a w a K c r p y i Szczepana M u c h y . W y s t a w a s t a n o w i ł a etap w s t ę p n y do w y s t a w y pokonkursowej, k t ó r a ma b y ć zorganizo­ wana we w r z e ś n i u w M u z e u m w Sieradzu. r * * 29.V — w K l u b i e , , K a l i n a " w L u b ­ linie o t w a r t o w y s t a w ę — kiermasz w y c i ­ nanek i pisanek A l e k s a n d r y N i e d z i a ł e k z Kalinowszczyzny. A u t o r k a jest zasłu­ żonym członkiem STL i niedawno otrzymała, odznakę Zasłużonego Działa­ cza K u l t u r y . * V — z okazji D n i K u l t u r y , O ś w i a t y , K s i ą ż k i i Prasy o t w a r t o w b r z o z o w s k i m D o m u K u l t u r y (Rzeszowskie) w y s t a w ę t w ó r c ó w l u d o w y c h z okolic B r z o z o w a . * V — w Muzeum Etnograficznym w T o r u n i u czynna b y ł a p o k o n k u r s o w a w y s t a w a p n . „ P l a s t y k a l u d o w a i ama­ torska w o j . t o r u ń s k i e g o " . K o n k u r s z o s t a ł zorganizowany przez M u z e u m w celu sprawdzenia „ s t a n u posiadania" regionu. N a d e s ł a n o 1200 prac z dziedziny r z e ź b y , m a l a r s t w a i r ę k o d z i e ł a , z czego ok. 200 prac z o s t a ł o z a k w a l i f i k o w a n y c h n a w y ­ stawę. * r V — w K l u b i e „ O r i o n " w Warszawie o t w a r t a z o s t a ł a w y s t a w a ludowego a r t y s ­ t y i poety Bronisława Pietraka z Gutan o w a , w o j . lubelskie. N a w y s t a w i e poka­ zano jego prace z dziedziny k o w a l s t w a artystycznego, w y c i n a n k i , a t a k ż e p u b l i ­ kacje k s i ą ż k o w e . 2 . V I — w P a ń s t w o w y m Muzeum E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t o w y s t a w ę „Współczesne formy obrzędo­ wości p o l s k i e j " . K o m i s a r z e m b y ł E . Barcikowski. r * 4 . V I — w M u z e u m Pomorza Ś r o d ­ kowego w S ł u p s k u o t w a r t o w y s t a w ę „ N a szkle malowane — ludowe obrazy z P o d h a l a " — ze z b i o r ó w M u z e u m T a t r z a ń s k i e g o w Zakopanem. * r б.VI — w Zalipiu rozstrzygnięty z o s t a ł k o n k u r s na zdobione d o m y na Powiślu Dąbrowskim pn. „Malowana c h a t a " . Do k o n k u r s u zgłosiło się 57 o s ó b ze w s i : Zalipie (32), K u z i e (3), Ć w i k ó w (2), N i w k i (5), K l y ż (4), Gorzyce (1), Samocice (1), Podlipie (3), B o l e s ł a w , (1), O t f i n ó w (1), K a n n a (1), P a w ł ó w (1), B o r u s o w a (1), Olesno (1). J u r y w s k ł a d z i e : prof, dr R o m a n Reinfuss, m g r Teresa K o m o r n i c k a , red. Aleksander J a c k o w s k i , mgr Zdzisław Szewczyk, mgr A d a m Bartosz p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c e : nagrody I o t r z y ­ m a ł y : z Zalipia — M a r i a Wojtyto, E l ż b i e t a B o d u c h , M a r i a Sierak, Zofia Majchrowska-Owca, J a n i n a L i z a k o w a , M o n i k a Szlosek, Stefania Łączyńska, Agnieszka Rachmaciej, M a r i a i Felicja Mosio, K a z i m i e r a B o r e k , M a r i a Chlastawa, Zofia Bochenek, Zofia K a c z ó w k a , A n t o n i n a Szczebak, J a n i n a J u r e k , Stani­ s ł a w a Stalica, Zofia Janeczek, W a n d a Boduch, Anna Borek, Janina Lizakówna, W a n d a Micek, Zofia D y m o n , W a n d a W o j t y t o , Barbara K a c z ó w k a , Maria R u t a ; z N i w e k — Rozalia T r e l a , Felicja Janeczek, J a n i n a S z c z y g i e ł ; z K l y ż a Rozalia Z a r ó d , J a n i n a Ł a t a ; z B o l e s ł a w i a — Genowefa K o c h a n e k ; z K a n n e j — Helena C i e ś l a k ; z K u z i — A d e l a Szlo­ sek; z Ć w i k o w a — D a n u t a Szczebak; z Samocic — A n n a Ś w i ę c h ; z P o d l i p i a — Aniela M a j k a ; z O t f i n o w a — A d e l a K r ó l i k o w s k a . Ponadto przyznano 14 nagród I I i 4 nagrody H I . Fundatorami nagród byli: Mini­ sterstwo K u l t u r y i Sztuki, Wydział K u l t u r y TJrz. W o j . w Tarnowie, F u n ­ dusz Rozw oju Twórczości Ludowej. V — w d o m u K u l t u r y w Janowie L u b e l s k i m , z okazji D n i K u l t u r y , O ś w i a ­ 11.VI. — w sali „ T u r n i a " T a t r z a ń ­ skiego T o w a r z y s t w a K u l t u r a l n e g o ot­ w a r t o w y s t a w ę prac A n d r z e j a Gombosa z J u r g o w a i jego u c z n i ó w , k u l t y w u j ą c y c h tradycje s z t u k i ludowej tego regionu. * 16.VI — w Lubelskim Domu K u l t u ­ ry otwarta została wystawa pn. „Cepelia na L u b e l s z c z y ź n i e " . Zaprezentowano t u w y r o b y spółdzielni cepeliowskich: „ W i kliniarka", „ L u d a r t " , „Pamiątka, z Lub­ lina", „ A r t y s t y c z n y Przemyśl Drzewny w Nałęczowie" i „Galanteria Drzewna" w Puławach. * 18. V I — w K l u b i e Stowarzyszenia „Pax" w Kielcach otwarta została pokonkursowa wystawa współczesnej lu­ dowej s z t u k i sakralnej Kielecczyzny, organizowana t r a d y c y j n i e przez O d d z i a ł W o j . Stowarzyszenia „ P a x " i Z Z G — Zespól H a n d l u „ V e r i t a s " w Warszawie. Na, tegoroczny k o n k u r s w p ł y n ę ł o 427 prac 56 t w ó r c ó w . J u r y p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c o : w dziedzinie r z e ź b y n a g r o d ę I o t r z y m a ł J ó z e f Zganiacz, n a g r o d ę I I — Tadeusz Ż a k i J ó z e f K w i e c i e ń , n a g r o d ę U l — M a r i a n Brze­ z i ń s k i i Aleksander K u c h a r s k i ; w dzie­ dzinie m a l a r s t w a : n a g r o d ę I — M a r i a Wiśnios, nagrodę Tli — Stanisław Proboszcz. W dziedzinie ceramiki nagro­ dę I — Stanisław Seweryński, nagrody I I — J a n i n a Gozdecka i Stefan S o w i ń s k i , n a g r o d ę I I I — Tadeusz Poletek. Ponadto przyznano w y r ó ż n i e n i a i dy­ p l o m y uznania. Scenariusz w y s t a w y i e k s p o z y c j ę p r z y g o t o w a ł art. p l a s t y k J e r z y W r o niewski. Z okazji wystawy wydano katalog zawierający w s t ę p Barbary K a ­ t a r z y n y E r b e r oraz ilustracje. * 19. V I — w z a b y t k o w y m dworze z Rdzawy w Sądeckim Parku Etno­ graficznym otwarta została wystawa s z t u k i ludowej Opolszczyzny, zorgani­ zowana w r a m a c h w s p ó ł p r a c y M u z e u m n o w o s ą d e c k i e g o z M u z e u m W s i Opols­ k i e j . Pokazano o b i e k t y p o c h o d z ą c e zc z b i o r ó w tego M u z e u m oraz z M u z e u m Ś l ą s k a Opolskiego i opolskiej „ C e p e l i i " . W d n i u o t w a r c i a w y s t a w y o d b y ł się kiermasz w y r o b ó w l u d o w y c h . * T * 6 . V I — w Muzeum Regionalnym w Radomsku otwarta została wystawa p n . „ S z t u k a L u d o w a Z i e m i Radomsz­ c z a ń s k i e j " , p r e z e n t u j ą c a I etap kon­ k u r s u na s z t u k ę l u d o w ą w o j . p i o t r k o w ­ skiego. N a w y s t a w i e pokazano r z e ź b ę , T * * r * 27.V — w O k r ę g o w y m M u z e u m M i e d z i w Legnicy o t w a r t o wystawę d z w o n k ó w z kolekcji E w y Ś l i w i ń s k i e j . W y s t a w ę zorganizowało Państwowo Mu­ zeum Etnograficzne w Warszawie. * 23.VI — w Muzeum Etnograficznym w Toruniu otwarta została wystawa pn. „ K u l t u r a l u d o w a ziemi c h e ł m i ń s k i e j " . W y s t a w ę zorganizowano w efekcie pro­ w a d z o n y c h przez M u z e u m b a d a ń tereno­ w y c h i na bazie u z y s k a n y c h t ą d r o g ą materiałów". Zaprezentowano w y b r a n e dziedziny k u l t u r y m a t e r i a l n e j , p r z y k ł a d y o b r z ę d ó w i s z t u k i l u d o w e j , w sumie — 251 �o b r a z u j ą c ż y c i e t r a d y c y j n e j wsi cheł­ m i ń s k i e j z okresu p r z e ł o m u X I X / X X wieku. Pokazane n a w y s t a w i e e k s p o n a t y p o c h o d z i ł y g ł ó w n i e ze z b i o r ó w w ł a s n y c h M u z e u m Etnograficznego w Toruniu, p o z o s t a ł e — ze z b i o r ó w M u z e ó w : w Gru­ d z i ą d z u , N o w y m Mieście L u b a w s k i m i z k o l e k c j i A n d r z e j a Kzannego z Ł a s i n a , woj. toruńskie. Scenariusz wystawy opracowali: Aleksander B l a c h o w s k i , B o ż e n a D u d a rewicz, H a n n a Muzalowska, A n n a Myśli­ wiec, M a r i a Polakiewicz, B a r b a r a Szychowska-Boebel, I w o n a Ś w i ę c h , R o m a n Tubaja, Irena Wronkowska. Komisa­ rzami wystawy b y l i : R. Tubaja i I . Wronkowska. E k s p o z y c j ę p r o j e k t o w a ł J ó z e f Piet­ rzyk. * 28.VI — w Galerii Zrzeszenia „ C e p e l i a " w Warszawie o t w a r t o po­ k o n k u r s o w ą w y s t a w ę polskiej w y c i n a n k i ludowej. O r g a n i z a t o r a m i b y l i : Z w . Sp. R ę k o d z i e ł a Ludowego i A r t y s t y c z n e g o „ C e p e l i a " oraz T o w . P r z y j a c i ó ł S z t u k P i ę k n y c h w Warszawie. * .'10.VI — - w salach M u z e u m K a z i ­ mierza Dolnego o t w a r t o w y s t a w ę „ P o l ­ skie stroje l u d o w o " , p r z y g o t o w a n ą przez M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. na, k o n k u r s . D o m i n o w a ł a tkanina,, zapas­ k i , pisanki, w y c i n a n k i , r z e ź b a i ple­ cionki. * V I — w Warszawie w D o m u K u l ­ t u r y Radzieckiej czynna b y ł a w y s t a w a pn. „ S z t u k a ludowa i u ż y t k o w a X I X — X X w i e k u " , na k t ó r e j pokazano ekspo­ naty pochodzące z Państwowego Muzeum Historycznego i A r t y s t y c z n e g o w Za­ gorsku ( Z S R R ) . * V I — w Muzeum Ziemi Limanow­ skiej w L i m a n o w e j r o z s t r z y g n i ę t o kon­ k u r s n a h a f t l u d o w y , zorganizowany t u po raz d r u g i przez M u z e u m w s p ó l n i e z Miejskim Ośrodkiem K u l t u r y i Towa­ r z y s t w e m Miłośników Z i e m i L i m a n o w ­ skiej. N a k o n k u r s w p ł y n ę ł o 300 prac 75 t w ó r c ó w . J u r y p o d p r z e w o d n i c t w e m mgr. Z d z i s ł a w a Szewczyka p r z y z n a ł o dwie n a g r o d y I — S t a n i s ł a w o w i B u ­ dzyńskiemu z Bukowiny Tatrzańskiej i Franciszkowi J a n c o w i z Zabrzeży k. Ł ą c k a . Nagrody I I otrzymali: Andrzej Czernik z B u k o w i n y T a t r z a ń s k i e j , A p o ­ lonia Ś wierz -Zalewska z K o s t r z y k . J o d ­ ł o w n i k a , S t a n i s ł a w a Cukier z Zakopa­ nego. Ponadto p r z y z n a n o szereg w y r ó ż ­ nień. 7 VI — w Muzeum Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim otwarto wystawę pn. „Sztuka ludowa woj. p i o t r k o w s k i e g o " . B y ł to d r u g i etap k o n k u r s u o g ł o s z o n e g o przez p l a c ó w k i muzealne ziemi p i o t r k o w s k i e j , m a j ą c e g o na celu zorientowanie się w liczbie t w ó r c ó w l u d o w y c h d z i a ł a j ą c y c h na tere­ nie w o j e w ó d z t w a oraz propagowanie tradycyjnej sztuki ludowej. N a w y s t a w i e zgromadzono p o n a d 400 prac w y b r a n y c h s p o ś r ó d n a d e s ł a n y c h 252 * 5 . V I — w Recklinghausen ( R F N ) o t w a r t o w y s t a w ę „ D a w n a polska sztuka l u d o w a " , z o r g a n i z o w a n ą przez P a ń s t w o ­ we M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. Komisarzem wystawy była H . Olędzka, * V I •— w P o z n a n i u r o z s t r z y g n i ę t y z o s t a ł I o g ó l n o p o l s k i k o n k u r s na instru­ menty ludowe oraz r z e ź b y ludowe 0 tematyce muzycznej, organizowany przez W y d z i a ł K u l t u r y i S z t u k i U r z ę d u Miejskiego, P o z n a ń s k i e T o w a r z y s t w o M u ­ zyczne oraz M u z e u m Narodowe w Poz­ naniu. W konkursie wzięło u d z i a ł 84 r z e ź ­ b i a r z y i t w ó r c ó w i n s t r u m e n t ó w muzycz­ n y c h z 35 w o j e w ó d z t w . W sumie nade­ s ł a n o 200 r z e ź b i 97 instrumentów. J u r y pod p r z e w o d n i c t w e m B a r b a r y T ę ż y c k i e j wysoko oceniło s z c z e g ó l n i e instru­ m e n t y . P rz yz na no nagrody n a s t ę p u j ą c e : w dziale i n s t r u m e n t ó w l u d o w y c h nagro­ d y I (po 5.000 zl) o t r z y m a l i : F l o r i a n M o d r z y k ze Z b ą s z y n i a za k o z ł y i siesiońki oraz A n t o n i Piecha z Pewli Wielkiej za d u d y ż y w i e c k i e . W dziale r z e ź b y nagrody 1 nie przyznano, nagrody I I o t r z y m a l i : Jan Dorosz z B i a ł e j Podlaskiej i Stefan Micchówka z Bielska-Białej. * sztuka ludowa (i.VI — w Ośrodku Informacji i K u l t u r y Polskiej w B r a t y s ł a w i e o t w a r t o w y s t a w ę „ W s p ó ł c z e s n a sztuka ludowa w Polsce", p r z y g o t o w a n ą przez P a ń s t w o ­ we M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. Komisarzem była A. R a c z y ń s k a , a u t o r e m scenariusza F r . M i d u r a . 2 6 . V I — w Zagrzebiu o t w a r t o m i ę ­ dzynarodową wystawę „Naiwni 77". D z i a ł polski z o r g a n i z o w a ł o P a ń s t w o w e M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. Komisarzem był A . Jackowski. * Inne 2 2 . I V — w Sali Ratuszowej w Ż y w c u o d b y ł a się u r o c z y s t o ś ć w r ę c z e n i a „ N a g r o ­ d y Europejskiej Za K u l t y w o w a n i e S z t u k i L u d o w e j — 1977" Zespołowi Pieśni i T a ń c a „ G r o n i e " z Ż y w c a przez F u n ­ dację FVS w Hamburgu. * V I — w salach M u z e u m O k r ę g o ­ wego w Częstochowie czynna była w y s t a w a zapasek l u d o w y c h tego regionu. Polska * L V I — w L i p s k u , z okazji M i ę d z y ­ narodowego D n i a Dziecka, czynna b y ł a w y s t a w a z a b a w k i ludowej, zorganizo­ wana przez O ś r o d e k I n f o r m a c j i i K u l t u r y Polskiej. W y s t a w a s k ł a d a ł a się z 3 c z ę ś c i : w cz. I — zaprezentowano 100 zabawek nagrodzonych na o g ó l n o p o l s k i m kon­ kursie t w ó r c ó w l u d o w y c h , w cz. I I — eksponaty P a ń s t w o w e g o M u z e u m E t n o ­ graficznego w Warszawie, w cz. I I I — w y s t a w i o n o i sprzedawano w s p ó ł c z e s n ą p o l s k ą z a b a w k ę ludow ą. * za granicą * V I — w W D K w Koszalinie czynna była wystawa pn. „Wielcy Polacy w r z e ź b i e l u d o w e j " , zorganizowana stara­ niem M u z e u m Archoologiczno-Historycznego w Koszalinie, M u z e u m E t n o ­ graficznego w T o r u n i u , k t ó r e w y p o ż y ­ c z y ł o eksponaty p o c h o d z ą c e z k o n k u r s u na p o w y ż s z y t e m a t . W y d z i a ł u K u l t u r y i S z t u k i U r z . W o j . oraz W D K . * 7 V I — w Gdańsku rozstrzygnięty z o s t a ł doroczny V I I k o n k u r s p n . „ L u d o ­ we t a l e n t y " , organizowany przez Zrze­ szenie Kuszubsko-Pomorskie wraz z Woj. Ośrodkiem Kultury. Konkurs miał na celu r o z w i n i ę c i e z a i n t e r e s o w a ń dla, sztuki ludowej w ś r ó d m ł o d z i e ż y wiejskiej, i z r o k u na r o k p r z y c i ą g a coraz w i ę k s z ą liczbę u c z e s t n i k ó w . 7 * m . i n . fajans w ł o c ł a w s k i i w y r o b y s z t u k i ludowej. 1 9 . I V — w ramach D n i L i t e r a t u r y Polskiej na U k r a i n i e o t w a r t o w K i j o w i e w y s t a w ę „ P o l s k i e stroje l u d o w e " , p r z y ­ g o t o w a n ą przez P a ń s t w o w e Muzeum Etnograficzne w Warszawie. 17—24.V — w S z a m o t u ł a c h t r w a ł o g ó l n o p o l s k i plener r z e ź b i a r z y l u d o w y c h , organizowany przez Szamotulski O ś r o d e k K u l t u r y przy współudziale U r z ę d u Miasta i G m i n y oraz W y d z i a ł u K u l t u r y i S z t u k i U r z . W o j . P o w s t a ł e na plenerze r z e ź b y m o n u m e n t a l n e przeznaczono j a k o o z d o b ę P a r k u Zamkowego, a na zamknięcie pleneru o d b y ł się kiermasz, na k t ó r y m sprzedawano mniejsze r z e ź b y uczestni­ c z ą c y c h w plenerze a r t y s t ó w l u d o w y c h . * 21.V — w Galerii S z t u k i O ś r o d k a Informacji i K u l t u r y Polskiej w L i p s k u otwarta została wystawa pn. „ W i o s n a w naszym ośrodku", zorganizowana przez Sp. Zrzeszenie „ M i l e n i u m " z K r a ­ k o w a . N a wystawie pokazano ludowe k w i a t y z b i b u ł y i p r z e d m i o t y zdobione m o t y w a m i k w i a t o w y m i . W y s t a w a po­ ł ą c z o n a b y ł a z pokazem w y k o n a w s t w a , demonstrowanego przez m a l a r k ę z Zali­ pia — M a r i ę Chlastawa i k w i a c i a r k ę z Żywca — Katarzynę Motyka. * V — na M i ę d z y n a r o d o w y c h Targach P a r y s k i c h w stoisku p o l s k i m oferowano 20.V — po raz V I przyznane z o s t a ł y nagrody „Chłopskiej D r o g i " i m . Jana Pocka dla t w ó r c ó w l u d o w y c h . W t y m roku otrzymali je: Marian Adamski — plastyk, założyciel ośrodka rzeźbiarskiego w Łukowie, Stanisław K o r p a — r z e ź b i a r z , malarz i w ycinankarz z R u d y , w o j . sieradzkie, M a r i a Kozaczkowa — poetka z D ą b r o w y Tarnowskiej, S t a n i s ł a w a N i e d ź w i e d z k a ze wsi Baba, woj. ostrołęckie — wycinankarka kur­ piowska, M i c h a ł S ł o w i k - D z w o n — poeta i r z e ź b i a r z ze Szczawnicy, Stefan W i n ­ n i c k i z Ł o w i c z a — m i s t r z g r y na, wielu i n s t r u m e n t a c h l u d o w y c h , zbieracz ło­ wickiego f o l k l o r u muzycznego. N a g r o d y w r ę c z y ł r e d a k t o r naczelny „Chłopskiej D r o g i " , Mieczysław Róg-Świostek. 7 �V I — przyznano po raz c z w a r t y doroczne nagrody i m . Oskara K o l b e r g a . O t r z y m a l i je w t y m r o k u : p r o f . J ó z e f B u r s z t a — etnograf, r e d a k t o r naczelny dzieł K o l b e r g a , J a n B z d ę g a — d z i a ł a c z z a s ł u ż o n y dla f o l k l o r u b i s k u p i ń s k i e g o , J ó z e f a Chaladaj — l u d o w a t k a c z k a , h a i c i a r k a , w y c i n a n k a r k a regionu sie­ radzkiego, Z y g m u n t Grabarski — t w ó r c a szopek k r a k o w s k i c h , S t a n i s ł a w Klejnas — m u z y k l u d o w y spod Skierniewic, E d ­ w a r d K o ł a c z — r z e ź b i a r z l u d o w y ze Szczecina, Scholastyka K r u p o w i c z — twórczyni d y w a n ó w dwuosnowowych z B i a ł o s t o c c z y z n y , A d a m K u c h t a — me­ taloplastyk i twórca ludowych instru­ m e n t ó w m u z y c z n y c h z Podhala, dr Zofia K w a ś n i c o w a — d z i a ł a c z k a z a s ł u ­ ż o n a dla polskiego f o l k l o r u tanecznego, J a n L u b o m i r s k i — zbieracz f o l k l o r u z W a r m i i i Mazur, Stanisław Seweryński S U M M A R — garncarz spod I ł ż y , ks. B e r n a r d Sychta — z a s ł u ż o n y badacz g w a r y kaszubskiej, J a n Tacina — zbieracz p i e ś n i beskidzkich, prof. W a n d a 'Polakowska — organizatorka w z o r n i c t w a opartego na sztuce l u d o w e j , A n n a U l i c z k a — t w ó r ­ czyni regionalnego z e s p o ł u p i e ś n i i t a ń c a z Opolszczyzny, W ł a d y s ł a w W a l c z a k — malarz na szkle z Podhala. P o n a d t o : Z e s p ó ł R e g i o n a l n y i m . Jana Malinowskie­ go ze Szczawnicy i jego k i e r o w n i c z k a Aniela K r z e p c z y ń s k a , Zespól i m . Bema z Budapesztu, Z e s p ó ł , , K r a k u s " z B e l g i i , Zespół „ P o d h a l e " z Montrealu, Zespół „ R z e s z o w i a c y " z Chicago, Z e s p ó ł „ W a r ­ szawa" z F r a n c j i . • E S * Poczta Polska w p r o w a d z i ł a do obie­ gu serię z n a c z k ó w i l u s t r u j ą c y c h polskie zwyczaje i o b r z ę d y l u d o w e . P r o j e k t a n t k ą znaczków , opracowanych na podstawie X I X - w i c c z n y c h d r z e w o r y t ó w ze z b i o r ó w P a ń s t w o w e g o M u z e u m Etnograficznego w Warszawie — b y ł a K r y s t y n a Tar­ kowska. 7 V I — z okazji pierwszego z e s p o ł o ­ wego w y s t ą p i e n i a na Międzynarodo­ w y c h Targach P o z n a ń s k i c h r z ą d Aus­ I t r a l i i p r z e k a z a ł r z ą d o w i p o l s k i e m u bo­ gaty zbiór w y r o b ó w rzemiosła dawnych l u d ó w z a m i e s z k a ł y c h na t y m k o n t y ­ nencie. K o l e k c j ę , l i c z ą c ą 110 ekspona­ t ó w , zaprezentowano na wystawie w M u ­ zeum A r c h e o l o g i c z n y m w Poznaniu. W r a z z k o l e k c j ą dostarczono bogato i l u s t r o w a n y k a t a l o g w y s t a w y ze w s t ę p e m D i c k a Rotghseya, w y b i t n e g o znawcy australijskiej s z t u k i plemiennej. • Р Е З Ю М Е SUMMARY O F A R T I C L E S A 1 о к s а и d e r J а с к o w s к i — Pictures ( C O N T E M P O ­ R A R Y F O L K P A I N T I N G A N D ITS F R I N G E AREAS). C o n t e m p o r a r y folk p a i n t i n g does not c o n s t i t u t e a continua­ t i o n o f the s t i l l l i v e l y t r a d i t i o n and i t differs considerably f r o m the o l d folk p a i n t i n g w h i c h ceased t o exist towards the end o f the 19th century. S t a t i n g this fact the a u t h o r proceeds to define the c r i t e r i a which w o u l d allow o f classifying some of the con­ t e m p o r a r y paintings as folk a r t . Opening his description Jac­ k o w s k i records t h a t there are three different k i n d s o f contempo­ r a r y p a i n t i n g i n the Polish r u r a l areas. Group 1 includes religious pictures p r o m p t e d b y the artist's inner need a n d p a i n t e d m a i n l y for his o w n use. F o r m a l l y this k i n d o f p a i n t i n g gravitates towards t h a t usually called „ n a i v e " . I n group 2 there are paintings consciously s t y l i z e d after the o l d „ f o l k a r t " fashion, they are i n s p i r e d f r o m the outside a n d adressed to the town-dwellers. P a i n t i n g on gla.ss belongs t o group 2. Group 3 comprises pictures w h i c h come c o m p l e t e l y w i t h i n the category o f amateur p a i n t i n g . T h e y show no connection w i t h the t r a d i t i o n a l f u n c t i o n and style of folk p a i n t i n g . T h i s k i n d o f p a i n t i n g is created on the basis o f a conscious a n d direc­ t e d observation of nature. I t is possible t h a t i n future a detailed analysis w i l l help t o distinguish c e r t a i n features of these paintings w h i c h are a result of different o r n a m e n t a t i o n a n d colour habits, the character o f the peasants' w o r k a n d t h e i r b o n d w i t h N a t u r e . A t present, however, there is no basis for t r e a t i n g this k i n d of p a i n t i n g as folk a r t and therefore the a u t h o r o m i t s i t i n his description. The pictures o f group 1 are p a i n t e d on canvas or on paper b y a few genuine painters i n various rogions o f the c o u n t r y . The a u t h o r presents the most o u t s t a n d i n g o f t h e m i n d e t a i l and uses t h e i r w o r k as an example t o describe the phenomenon o f c o n t e m p o r a r y folk p a i n t i n g i n Poland. The painters i n question are D o r o t a L a m p a r t , N i k i f o r , M i c h a ł Mazurek, M a r i a W i ś n i o s , K a t a r z y n a G a w ł o w a and J ó z e f Franusiak. T h e y a l l include sacral themes i n t h e i r w o r k b u t i t is n o t because t h e y w a n t t o possess a conventional d e v o t i o n a l p a i n t i n g w h i c h w o u l d serve t h e m d u r i n g prayer because such pictures can be b o u g h t easily. F o r these people p a i n t i n g is a n act of p r a y e r a n d m e d i t a t i o n about the most i m p o r t a n t problems while the p a i n t i n g itself is a m o r a l i t y . T h e personalities and life stories o f a l l those artists completely different. are Zofia B a r a ń s k a (b. 1907) i n Zalipie used to p a i n t the walls of cottages when she was a g i r l . She also p a i n t e d h o l y pictures according to folk t r a d i t i o n s t i l l alive then. W h e n she was f o u n d a n d v i s i t e d t h i r t y years later i t t u r n e d out t h a t she changed her style completely. A m o n g other things she h a d made an unsuccessful copy o f V a n Gogh's ,,Sunflowers". Despite her efforts she cannot recapture the sincerity o f her early style. She is a r i c h farmer's wife a n d has t y p i c a l contemporary peasant taste. She paints for town-dwellers a n d her pictures are carefully executed ..exercises" on a g i v e n theme. K a t a r z y n a G a w ł o w a (b. 1895) t o o k t o p a i n t i n g t o adorn her r o o m when she was already o l d a n d unable to w o r k a n y more. She p a i n t e d angels, the saints a n d the V i r g i n M a r y on the plaster walls and on paper. H e r naive pictures have features o f folk a r t i n respect to composition, colours, s y m e t r y a n d r h y t h m . T h e y are an expression o f her simple a n d t r u s t i n g p i e t y . M a r i a W i ś n i o s (b. 1914) has been doing religious pictures for over t w e n t y years using w a t e r colours, tempera and crayons. She f i r s t began t o p a i n t to help her school-boy son. H e r w o r k differs f r o m the o l d folk p a i n t i n g i n dynamics, i n d i v i d u a l treat­ m e n t o f themes a n d a lack of decorative o r n a m e n t a t i o n . Y e t i t is folk i n character a n d t h a t — according to the a u t h o r — steins f r o m the pamtress's m e n t a l i t y , leading her to i n t e r p r e t her subjects i n the style d i c t a t e d b y t r a d i t i o n a l religious a n d aesthetic consciousness o f the peasant. The composition o f her pictures is synthetic and m o n u m e n t a l a n d she treats colour i n a decorative w a y . 253 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/9a56238b0d02fc2c400a60958b615722.pdf 3c07592515fcca69b971e371078f89c1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4403 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4097 Title A name given to the resource Summary of articles / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31,z.4; s.253-255 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text V I — przyznano po raz c z w a r t y doroczne nagrody i m . Oskara K o l b e r g a . O t r z y m a l i je w t y m r o k u : p r o f . J ó z e f B u r s z t a — etnograf, r e d a k t o r naczelny dzieł K o l b e r g a , J a n B z d ę g a — d z i a ł a c z z a s ł u ż o n y dla f o l k l o r u b i s k u p i ń s k i e g o , J ó z e f a Chaladaj — l u d o w a t k a c z k a , h a i c i a r k a , w y c i n a n k a r k a regionu sie­ radzkiego, Z y g m u n t Grabarski — t w ó r c a szopek k r a k o w s k i c h , S t a n i s ł a w Klejnas — m u z y k l u d o w y spod Skierniewic, E d ­ w a r d K o ł a c z — r z e ź b i a r z l u d o w y ze Szczecina, Scholastyka K r u p o w i c z — twórczyni d y w a n ó w dwuosnowowych z B i a ł o s t o c c z y z n y , A d a m K u c h t a — me­ taloplastyk i twórca ludowych instru­ m e n t ó w m u z y c z n y c h z Podhala, dr Zofia K w a ś n i c o w a — d z i a ł a c z k a z a s ł u ­ ż o n a dla polskiego f o l k l o r u tanecznego, J a n L u b o m i r s k i — zbieracz f o l k l o r u z W a r m i i i Mazur, Stanisław Seweryński S U M M A R — garncarz spod I ł ż y , ks. B e r n a r d Sychta — z a s ł u ż o n y badacz g w a r y kaszubskiej, J a n Tacina — zbieracz p i e ś n i beskidzkich, prof. W a n d a 'Polakowska — organizatorka w z o r n i c t w a opartego na sztuce l u d o w e j , A n n a U l i c z k a — t w ó r ­ czyni regionalnego z e s p o ł u p i e ś n i i t a ń c a z Opolszczyzny, W ł a d y s ł a w W a l c z a k — malarz na szkle z Podhala. P o n a d t o : Z e s p ó ł R e g i o n a l n y i m . Jana Malinowskie­ go ze Szczawnicy i jego k i e r o w n i c z k a Aniela K r z e p c z y ń s k a , Zespól i m . Bema z Budapesztu, Z e s p ó ł , , K r a k u s " z B e l g i i , Zespół „ P o d h a l e " z Montrealu, Zespół „ R z e s z o w i a c y " z Chicago, Z e s p ó ł „ W a r ­ szawa" z F r a n c j i . • E S * Poczta Polska w p r o w a d z i ł a do obie­ gu serię z n a c z k ó w i l u s t r u j ą c y c h polskie zwyczaje i o b r z ę d y l u d o w e . P r o j e k t a n t k ą znaczków , opracowanych na podstawie X I X - w i c c z n y c h d r z e w o r y t ó w ze z b i o r ó w P a ń s t w o w e g o M u z e u m Etnograficznego w Warszawie — b y ł a K r y s t y n a Tar­ kowska. 7 V I — z okazji pierwszego z e s p o ł o ­ wego w y s t ą p i e n i a na Międzynarodo­ w y c h Targach P o z n a ń s k i c h r z ą d Aus­ I t r a l i i p r z e k a z a ł r z ą d o w i p o l s k i e m u bo­ gaty zbiór w y r o b ó w rzemiosła dawnych l u d ó w z a m i e s z k a ł y c h na t y m k o n t y ­ nencie. K o l e k c j ę , l i c z ą c ą 110 ekspona­ t ó w , zaprezentowano na wystawie w M u ­ zeum A r c h e o l o g i c z n y m w Poznaniu. W r a z z k o l e k c j ą dostarczono bogato i l u s t r o w a n y k a t a l o g w y s t a w y ze w s t ę p e m D i c k a Rotghseya, w y b i t n e g o znawcy australijskiej s z t u k i plemiennej. • Р Е З Ю М Е SUMMARY O F A R T I C L E S A 1 о к s а и d e r J а с к o w s к i — Pictures ( C O N T E M P O ­ R A R Y F O L K P A I N T I N G A N D ITS F R I N G E AREAS). C o n t e m p o r a r y folk p a i n t i n g does not c o n s t i t u t e a continua­ t i o n o f the s t i l l l i v e l y t r a d i t i o n and i t differs considerably f r o m the o l d folk p a i n t i n g w h i c h ceased t o exist towards the end o f the 19th century. S t a t i n g this fact the a u t h o r proceeds to define the c r i t e r i a which w o u l d allow o f classifying some of the con­ t e m p o r a r y paintings as folk a r t . Opening his description Jac­ k o w s k i records t h a t there are three different k i n d s o f contempo­ r a r y p a i n t i n g i n the Polish r u r a l areas. Group 1 includes religious pictures p r o m p t e d b y the artist's inner need a n d p a i n t e d m a i n l y for his o w n use. F o r m a l l y this k i n d o f p a i n t i n g gravitates towards t h a t usually called „ n a i v e " . I n group 2 there are paintings consciously s t y l i z e d after the o l d „ f o l k a r t " fashion, they are i n s p i r e d f r o m the outside a n d adressed to the town-dwellers. P a i n t i n g on gla.ss belongs t o group 2. Group 3 comprises pictures w h i c h come c o m p l e t e l y w i t h i n the category o f amateur p a i n t i n g . T h e y show no connection w i t h the t r a d i t i o n a l f u n c t i o n and style of folk p a i n t i n g . T h i s k i n d o f p a i n t i n g is created on the basis o f a conscious a n d direc­ t e d observation of nature. I t is possible t h a t i n future a detailed analysis w i l l help t o distinguish c e r t a i n features of these paintings w h i c h are a result of different o r n a m e n t a t i o n a n d colour habits, the character o f the peasants' w o r k a n d t h e i r b o n d w i t h N a t u r e . A t present, however, there is no basis for t r e a t i n g this k i n d of p a i n t i n g as folk a r t and therefore the a u t h o r o m i t s i t i n his description. The pictures o f group 1 are p a i n t e d on canvas or on paper b y a few genuine painters i n various rogions o f the c o u n t r y . The a u t h o r presents the most o u t s t a n d i n g o f t h e m i n d e t a i l and uses t h e i r w o r k as an example t o describe the phenomenon o f c o n t e m p o r a r y folk p a i n t i n g i n Poland. The painters i n question are D o r o t a L a m p a r t , N i k i f o r , M i c h a ł Mazurek, M a r i a W i ś n i o s , K a t a r z y n a G a w ł o w a and J ó z e f Franusiak. T h e y a l l include sacral themes i n t h e i r w o r k b u t i t is n o t because t h e y w a n t t o possess a conventional d e v o t i o n a l p a i n t i n g w h i c h w o u l d serve t h e m d u r i n g prayer because such pictures can be b o u g h t easily. F o r these people p a i n t i n g is a n act of p r a y e r a n d m e d i t a t i o n about the most i m p o r t a n t problems while the p a i n t i n g itself is a m o r a l i t y . T h e personalities and life stories o f a l l those artists completely different. are Zofia B a r a ń s k a (b. 1907) i n Zalipie used to p a i n t the walls of cottages when she was a g i r l . She also p a i n t e d h o l y pictures according to folk t r a d i t i o n s t i l l alive then. W h e n she was f o u n d a n d v i s i t e d t h i r t y years later i t t u r n e d out t h a t she changed her style completely. A m o n g other things she h a d made an unsuccessful copy o f V a n Gogh's ,,Sunflowers". Despite her efforts she cannot recapture the sincerity o f her early style. She is a r i c h farmer's wife a n d has t y p i c a l contemporary peasant taste. She paints for town-dwellers a n d her pictures are carefully executed ..exercises" on a g i v e n theme. K a t a r z y n a G a w ł o w a (b. 1895) t o o k t o p a i n t i n g t o adorn her r o o m when she was already o l d a n d unable to w o r k a n y more. She p a i n t e d angels, the saints a n d the V i r g i n M a r y on the plaster walls and on paper. H e r naive pictures have features o f folk a r t i n respect to composition, colours, s y m e t r y a n d r h y t h m . T h e y are an expression o f her simple a n d t r u s t i n g p i e t y . M a r i a W i ś n i o s (b. 1914) has been doing religious pictures for over t w e n t y years using w a t e r colours, tempera and crayons. She f i r s t began t o p a i n t to help her school-boy son. H e r w o r k differs f r o m the o l d folk p a i n t i n g i n dynamics, i n d i v i d u a l treat­ m e n t o f themes a n d a lack of decorative o r n a m e n t a t i o n . Y e t i t is folk i n character a n d t h a t — according to the a u t h o r — steins f r o m the pamtress's m e n t a l i t y , leading her to i n t e r p r e t her subjects i n the style d i c t a t e d b y t r a d i t i o n a l religious a n d aesthetic consciousness o f the peasant. The composition o f her pictures is synthetic and m o n u m e n t a l a n d she treats colour i n a decorative w a y . 253 �I W i t h Franusiak the same t h i n g is expressed i n the decorative convention o f Ins flower*' Madonnas. N i k i f o r ' s w o r k o r i g i n a t e d f r o m the culture o f the villages of the Ł e m k o w i e , w h i c h determined the stylo i n w h i c h his r o o m was arranged and decorated a n d the o r n a m e n t a t i o n i n some of his pictures. N i k i f o r ' s p a i n t i n g is usually defined as , , n a i v e " a n d the a u t h o r is o f the o p i n i o n t h a t this d e f i n i t i o n is correct i n principle. I t should be stressed, however, t h a t in N i k i f o r ' s case the " n a i v e t y " is n o t a choice b u t the painter's need for "psycho­ logical expression" o f his ego. Such cases o f a man psychologically isolated f r o m the village e n v i r o n m e n t , whose o n l y means o f expression is his a r t — w h i c h differs f r o m t h a t o f t h a t e n v i r o n ­ m e n t — is sure to have existed i n the o l d folk c u l t u r e , too. R a t h e r similar is the case o f D o r o t a L a m p a r t (b. 1906), a paintress o f Zawoja. R i g h t f r o m childhood she was t r e a t e d w i t h c o n t e m p t by the i n h a b i t a n t s o f her v i l l a g e : f i r s t because of her o r i g i n , t h e n because o f her w a y o f life for she has never been a good housewife. H e r pictures are the m o s t i m p o r t a n t t h i n g i n her life and t h r o u g h t h e m she wants to show her different w o r l d of dreams a n d i m a g i n a t i o n t o other people. She does i t w i t h an a m a z i n g sense of colour and f o r m . B o ż e n a К u rai SHAVINGS FOLK (?) FLOWERS MADE OF For some t w e n t y years flowers have been made o f shavings i n the small t o w n of K o z i e g ł o w y near C z ę s t o c h o w a . This k i n d of p r o d u c t i o n is genetically connected w i t h the craft o f weaving hats and baskets o f shavings, widespread in K o z i e g ł o w y i n the 19th c e n t u r y . The authoress gives a short description o f the K o z i e g ł o w y handcrafts a n d proceeds to analyze the development o f the p r o d u c t i o n o f flowers, w h i c h are now used as a decoration at almost a l l events connected w i t h folk a r t . These flow ers are also used to decorate shop-windows. D u e to t h e i r great p o p u l a r i t y most people associate t h e m w i t h o l d folk t r a d i t i o n s . The authoress has n o t so far been successful i n d e f i n i n g w h a t p r o v i d e d the direct impulse to start the p r o d u c t i o n o f these flowers. T h e y began to be made after the last w a r by the same w o m e n who h a d earlier made other objects o f shavings. I n 1964, C E P E L I A began t o take an interest i n t h e m . A C E P E L I A Cooperative was established i n K o z i e g ł o w y , w h i c h n o t o n l y purchased the cottage-workers' products b u t also suggested designs. The cottage-worker members o f the C E P E L I A Cooperative now w o r k under the supervision of a professional a r t i s t who produces new designs. Since 1970 competitions for fknvers made o f shavings have been organized in wdiich o n l y the members o f the C E P E L I A Cooperative fake p a r t . r I n the, authoress's o p i n i o n , i t is difficult t o say whether these flowers are objects of real f o l k a r t or not i f one takes i n t o consideration the role of the professional a r t i s t , tho character of the cottage-work a n d the f u r t h e r usage of the products. Irrespective of the w o r k done b y the C E P E L I A Cooperative the o l d craft of wearing has n o t c o m p l e t e l y disappeared i n K o z i e g ł o w y . The older w o m e n , w h o c o u l d n o t adapt themselves to the r h y t h m o f the w o r k i n the Cooperative, a n d also the C E P E L I A cottage-workers when t h e y have less w o r k to do, a l l make woven articles w h i c h include flowers for A l l Saints D a y sold at village fairs b y fair-stand holders or b y tho producers themselves. J a n K u r e k — T H E C O N C E P T O F U N I V E R S E I N STA­ NISŁAW MAJEWSKI'S WORK The article is a monographic s t u d y devoted to the w o r k of a c o n t e m p o r a r y non-professional a r t i s t . H e is and a u t h o r o f sculptures i n the r o u n d a n d bas-reliefs. A considerable a m o u n t of his bas-reliefs are developed m u l t i f i g u r a l compositions. The themes o f Majewski's works are connected m a i n l y w i t h tho creation o f the universe and the creation o f m a n , w i t h life and passion of Jesus Christ and also w i t h h i s t o r y of P o l a n d reflecting the interests the artist has f r o m his early y o u t h . The desire t o express his ideas on those problems was the m a i n reason w h y Majewski t o o k u p creative a c t i v i t y . H i s passion is the m o r a l aspect o f the struggle against a l l k i n d s of b a r b a r i t y . F o r m a n y years he demonstrated his a t t i t u d e a c t i v e l y b u t when i l l h o a l t h made t h i s impossible he. began t o express his ideas i n sculptures. M a j e w s k i was b o r n i n 1922 i n R e m b e r t ó w near Warsaw. D u r i n g the war he was deported to G o r m a n y for forced labour. A f t e r his r e t u r n to P o l a n d he settled d o w n i n the west o f Poland. H e came f r o m a w o r k e r ' s f a m i l y a n d he himself w o r k e d as a f a r m labourer i n State Farms t i l l he was pensioned off. 254 W h e n he was a c h i l d he gave - — o n the basis o f religion instruc­ t i o n — his o w n interpretations of tho meaning of f a i t h and o f the events described i n the B i b l e . W h e n he grew up ho added his war experiences to his earlier ideas. F i n a l l y , i n his mature years, his system o f ideas was complemented w i t h a new layer derived f r o m p a r t y ideological i n s t r u c t i o n . Majewski combines all these ideas a n d interprets t h e m i n an i n d i v i d u a l w a y e. g. he considered Jesus Christ to be the f i r s t c o m m u n i s t . H e made his f i r s t sculptures for himself a n d for his f a m i l y , then he began to w o r k for customers i n his o w n and neighbouring villages. N o w he sells his sculptures t h r o u g h C E P E L I A a n d D E S A . H e also takes p a r t i n numerous c o m p e t i t i o n s and f o l k art exhibitions. Z d z i s ł a w S m o l u c h o w s k i — FOLKLORE I N W O R D S , CUSTOMS A N D M A T E R I A L C U L T U R E AS A N I N S P I R A T I O N FOR T H E A M A T E U R THEATRE The a u t h o r deals w i t h the staging o f folk customs a n d various t e x t s i n performances g i v e n b y folk song a n d dance ensembles. Due to the general practice o f folk ensembles so far, the presentation of folklore on the stage is associated w i t h dances a n d songs. The folk theatre is so far v e r y l i m i t e d i n scope. The a u t h o r is o f the o p i n i o n t h a t a l l kinds o f poetic t e x t s , proverbs, occasional poems, descriptions o f beliefs a n d super­ s t i t i o n s can be used as t h e a t r i c a l m a t e r i a l , as w e l l as conversa­ tions held while doing various jobs on the f a r m and customs connected w i t h such t r a d i t i o n a l tasks as the b a k i n g o f bread, spinning o f f l a x and wool a n d feather s t r i p p i n g . The a u t h o r gives examples (and describes performances) of successful stagings of t h i s k i n d presented i n south-west Great P o l a n d — the area he knows best. The stagings i n question are those o f the " K a l i n a " (Guelder Rose) Theatre o f P o e t r y i n K r z y c k , Leszno V o i v o d s h i p a n d the One A c t o r Theatre at tho V o i v o d s h i p House o f Culturo i n Leszno. A l i c j a F a l n i o w s k a-G r a d o w s k a — H I S T O R I C A L MATERIALS ON T H E POTTERY CENTRE I N T H E VILLA­ GE OF ZALAS, T Ę C Z Y N C O U N T Y T h e authoress publishes excerpts f r o m a t e x t w r i t t e n d o w n b y W a w r z y n i e c D u d z i e w i c z , w h i c h she discovered i n the State Archives i n Cracow. The t e x t is o n l y a p a r t — the whole w o r k has n o t s u r v i v e d — o f the articles for a d i c t i o n a r y of p o t t e r y prepared b y D u d z i e ­ wicz. I t contains i n f o r m a t i o n about the c o n s t r u c t i o n a n d equip­ m e n t of p o t t e r y workshops, the technique o f p o t t e r y m a k i n g a n d the scope a n d q u a l i t y of p r o d u c t i o n . T h e d i c t i o n a r y articles f i l l the gap i n research on t h e p o t t e r y centre i n Zalas, the beginnings o f w h i c h p r o b a b l y date back to the 16th c e n t u r y . I n the 18th a n d m i d - 1 9 t h c e n t u r y there were about f o r t y p o t t e r y workshops operating there. The h i s t o r y of Zalas is i m p o r t a n t for the s t u d y o f potteries i n the region of L i t t l e P o l a n d . Ewa F r y ś - P i e t r a s z k o w a — WAWRZYNIEC DU­ DZIEWICZ — TEACHER A N D POTTER The authoress presents the b i o g r a p h y o f W a w r z y n i e c Dudziewicz a n d describes his preserved ceramic ware on the basis o f archive materials a n d press articles. She also analyses the inscriptions on Dudziewicz's ceramic ware. Dudziewicz was b o r n i n 1822 i n t o a peasant f a m i l y t h a t l i v e d near Cracow. H e died i n 1891. A t f i r s t he a t t e n d e d the village school a n d t h e n a trade school a n d a lycee i n Cracow. After o b t a i n i n g a lycee leaving certificate he s t u d i e d p h i l o ­ sophy at the Jagiellonian U n i v e r s i t y for 2 years. I n 1846— 1860 he t a u g h t i n parish schools, also i n Zalas, where he settled down a n d opened a p o t t e r y workshop i n 1860—61. H e never learnt t o use the p o t t e r ' s wheel, he employed 7 apprentices a n d he himself decorated the ceramic ware a n d organized p r o d u c t i o n . Dudziewicz's p o t t e r y workshop made pots, pitchers, flower-pots a n d tobacco boxes. P r o b a b l y a l l o f Dudziewicz's ceramic objects were made o f w h i t e fire-clay w h i c h accounts for the difference between his p o t t e r y a n d t h a t o f other Zalas potters who used o r d i n a r y clay, w h i c h was r o d after f i r i n g . Dudziewicz's ceramic objects a t t r a c t e d a t t e n t i o n f i r s t of a l l because o f t h e i r unusual decoration, w h i c h i n c l u d e d ins­ criptions a n d drawings made on tho w e t surface. Somo were p a i n t e d w i t h water-colours. The authoress quotes poems inscri­ bed on pitchers (2 survived) a n d tobacco boxes (6 s u r v i v e d ) . T h e y were t a k e n f r o m Polish p o e t r y , proverbs, sayings a n d popular songs. �РЕЗЮМЕ А л е к с а н д р Я ц к о в с к и — К А Р Т И Н Ы НА ПО­ ЛОТНЕ И БУМАГЕ (.СОВРЕМЕННАЯ НАРОДНАЯ Ж И В О П И С Ь И ЕЕ Ф О Р М Ы ) Современная народная живопись не является про­ д о л ж е н и е м все е щ е ж и в ы х т р а д и ц и й и р е ш и т е л ь н о о т л и ч а е т с я от п р е ж н е й ж и в о п и с и , к о т о р а я заглохла в к о н ц е X I X в. К о н с т а т и р у я этот ф а к т , а в т о р п ы т а е т с я у с т а н о в и т ь критерии, па основании к о т о р ы х м о ж н о было бы часть живописи нашего времени отнести к народному тгорчеству. Сначала Яцковски отмечает три совершенно раз­ личных вида современной живописи, возникающей в деревне. П е р в а я группа — это к а р т и н ы религиозного содер­ жания, выполняемые в силу внутренних побуждений, п р е ж д е всего д л я себя лично. Ф о р м а л ь н о этот вид искусства тяготеет к направлению, которое обычно называют наивным. Вторая группа охватывает творчество, сознательно стилизованное под давнее „ н а р о д н о е " : это прежде всего п р о и з в е д е н и я , р а с с ч и т а н н ы е на городского ж и ­ теля, с о г л а с о в а н н ы е с его в к у с а м и . К этой г р у п п е относится вся ж и в о п и с ь на стекле. Третья группа — картины, полностью принадле­ жащие к категории любительской живописи. Они нисколько не связаны с традиционной функцией, ни со с т и л е м н а р о д н о й ж и в о п и с и . Э т о т в и д т в о р ч е с т в а основывается на с о з н а т е л ь н о м и целенаправленном н а б л ю д е н и и п р и р о д ы . Н е и с к л ю ч е н о , ч т о со в р е м е н е м тщательные исследования предоставят возможность выделить некоторые элементы этих картин, которые вытекают из своеобразных декораторских и колори­ стических навыков, из характера работы и связи крестьянина с природой. Однако в настоящее время недостает е щ е оснований для у в я з ы в а н и я этой ж и в о ­ писи с народным искусством и поэтому анализируя м а т е р и а л , а в т о р не з а т р а г и в а е т этого вопроса. К а р т и н ы первой группы в ы п о л н я ю т с я на полотне и бумаге немногими самородными х у д о ж н и к а м и из различных регионов страны. Личности самых видных и з н и х а в т о р п о д р о б н о о п и с ы в а е т и, о п и р а ю с ь н а и х пример, поясняет яррепие современной народной ж и ­ вописи в Польше. К упомянутым художникам сле­ дует отнести Дороту Лямпарт, Никифора, Михала Мазурека, Марию Висьпиос, Катажину Гавлову и Юзефа Франусяка. В своем творчестве все они прибегают к р е л и ­ гиозной тематике неиз потребности обладания обыч­ ным святым образом для совершения перед ним молитв, поскольку такой можно беспрепятственно купить. Для этих х у ж о ж н и к о в живопись является равно молитвенным актом, как и размышлением о самых в а ж н ы х вопросах, а святой образ является моралите. Личности и ж и з н е н н ы й путь этих ж и в о ­ писцев очень разнообразны. З о ф и я Бараньска родилась в 1907 г. в д е р е в н е Залипье. Б у д у ч и молодой девушкой она расписывала степы домов, а т а к ж е писала святые образа в соответ­ ствии с народной традицией, которая все е щ е была ж и в а . К о г д а с п у с т я 30 л е т б ы л о о б н а р у ж е н о е е т в о р ­ чество оказалось, что она стала рисовать у ж е совер­ ш е н н о иначе. Среди ее работ, в частности, о к а з а л а с ь н е у м е л о с д е л а н н а я к о п и я „ П о д с о л н е ч н и к о в " В а н Гога. Н е с м о т р я на свои у с и л и я , Б а р а н ь с к а не в состоянии вернуть п р е ж н ю ю непосредственность своего стила. Сейчас она з а ж и т о ч н а я крестьянка и является пред­ ставительницей современных деревенских вкусов. В настоящее время она рисует для городских потребутелей, с т а р а т е л ь н о в ы п о л н я я з а к а з ы на з а д а н ­ ную тему. К а т а ж и н а Г а в л о в а ( р . 1895) в п о ж и л о м в о з р а с т е , не б у д у ч и у ж е в с о с т о я н и и работать, стала рисовать. Она н а ч а л а у к р а ш а т ь свою избу р и с у н к а м и на стенах и на бумаге, и з о б р а ж а я ангелов, святых, Матерь Б о ж и ю . Ее н а и в н ы е р и с у н к и я в л я ю т с я н а р о д н ы м и по своей композиции, красочности, симметрии и ритмике. Они в ы р а ж а ю т ее простую, исполненную глубокой веры религиозность. М а р и я В и с ь н и о с ( р . 1914 г.) у ж е с в ы ш е 20 л е т пишет акварелью, пастелью, темперой картины ре­ лигиозного содержания. Она стала рисовать, чтобы п о м о ч ь с в о е м у с ы н у , к о т о р ы й в то в р е м я учился в ш к о л е . Е е р а б о т ы о т л и ч а ю т с я от д а в н е й н а р о д н о й живописи своим динамическим характером, индиви­ дуальным подходом к тематике, отсутствием декора­ тивного орнамента. По мнению автора народный ха­ р а к т е р т в о р ч е с т в а х у д о ж н и ц ы о т о б р а ж а е т ее способ мышления, о котором свидетельствует трактовка те­ матики, родственной традиционному крестьянскому религиозному эстетическому сознанию. Композиции картин Марии Висьниос отличаются синтетическим, монументальным характером. Декоративную роль исполняет колорит. То ж е явление у Ф р а н у с я к а в ы р а ж а е т с я в р а т и в н о м х а р а к т е р е его „ ц в е т о ч н ы х " М а д о н н . деко­ Никифор вырос в кругу культуры лэмковской деревни. Это предопределило способ убранства и у к р а ­ ш е н и я интерьеров, в к о т о р ы х он ж и л и д а ж е о р н а ­ м е н т и к у н е к о т о р ы х и з его к а р т и н . Ж и в о п и с ь Н и к и ­ фора обычно определяют, как наивную. Автор в основ­ н о м с о г л а с е н с э т и м о п р е д е л е н и е м , но в то ж е в р е м я полагает, что такие я в л е н и я — человек психически отчужденный среди деревенской общественности, че­ ловек, находящий единственную возможность проявить себя в т в о р ч е с т в е , д а л е к о м от о б щ е п р и н я т о г о в этой с р е д е п о н я т и я об и с к у с с т в е — т а к и е я в л е н и я быть может существовали и в давней народной культуре. Несколько похожей является судьба Дороты Ламп а р т ( р . 1906 г.), х у д о ж н и ц ы и з З а в о й . С р а н н и х л е т жители деревни относились к ней с пренебрежением, с н а ч а л а и з - з а ее п р о и с х о ж д е н и я , а з а т е м , и з - з а о б р а з а жизни. Дорота Л я м п а р т никогда не была х о р о ш е й хозяйкой. Весь смысл существования она стала на­ ходить в своих картинах, стремясь показать людям свой иной мир грез и сновидений. Свой внутренний мир художница отображает с удивительным чувством колорита и формы. В о ж е н а РОДНЫХ К у р а л ь — ЦВЕТЫ МАСТЕРИЦ ИЗ СТРУЖКИ НА­ Ж и т е л ь н и ц ы местечка Козегловы близ Ченсто­ ховы у ж е свыше двадцати лет делают искусственные цветы из стружки. Это занятие генетически связано с ремеслом плетения из стружки ш л я п и корзинок, которым ж и т е л и этой местности занимались у ж е в XIX в. Автор дает к р а т к и й исторический очерк козегловского ремесла, а затем а н а л и з и р у е т пути развития производства цветов, употребляемых в настоящее время в качестве декорации почти при всех меропри­ ятиях, посвященных народному творчеству. Кроме того и с к у с с т в е н н ы м и ц в е т а м и повсеместно украшают витрины магазинов. Ввиду популярности цветов боль­ шинство зрителей усматривает в этом виде творчества следы старой народной традиции. Автор статьи не имела возможности установить, что я в и л о с ь н е п о с р е д с т в е н н ы м т о л ч к о м к освоению выделки цветов. Этим стали после второй мировой войны заниматься женщины, которые раньше плели и з с т р у ж к и д р у г и е п р е д м е т ы . С 1964 г. ц в е т а м и з а и н ­ тересовалась „Цепелия". В Козегловах был открыт к о о п е р а т и в „ Ц е п е л и и " , к о т о р ы й не т о л ь к о покупал г о т о в ы е и з д е л и я к р е с т ь я н о к , но с т а л т а к ж е п р е д л а г а т ь им свои узоры. Н а д о м н и ц ы „Цепелии' работают те­ перь под наблюдением х у д о ж н и ц ы , которая проекти­ рует новые узоры. : С 1970 г. п р о в о д я т с я т а к ж е конкурсы цветов. В основном в них принимают участие только члены кооператива. Автор статьи ставит вопрос можно ли считать упомянутые цветы изделями народного творчества, если учесть роль художницы, характер работы на­ домниц и наконец, предназначение цветов. 255 �Н е з а в и с и м о от д е я т е л ь н о с т и к о о п е р а т и в а искус­ ство п л е т е н и я е щ е не совсем з а г л о х л о в К о з е г л о в а х . Им главным образом занимаются п о ж и л ы е ж е н щ и н ы , которые не могут привыкнуть к ритму работы в ко­ о п е р а т и в е (а т а к ж е н а д о м н и ц ы „ Ц е п е л и и " в п е р и о д сокращения заказов). О н и выполняют плетёнки, в том числе цветы (перед П р а з д н и к о м поминания усопших), к о т о р ы е п р о д а ю т на я р м а р к а х при посредничестве купцов или ж е самолично. Я н К у р е к — КОНЦЕПЦИЯ ВСЕЛЕННОЙ ЧЕСТВЕ СТАНИСЛАВА МАЕВСКОГО В ТВОР­ Настоящая статья является монографическим очерком творчества современного непрофессиональ­ ного х у д о ж н и к а , автора к р у г л ы х с к у л ь п т у р и р е л ь е ­ ф о в . З н а ч и т е л ь н а я ч а с т ь его б а р е л ь е ф о в п р е д с т а в л я е т собой м н о г о п л а н о в ы е к о м п о з и ц и и . Преимущественно их тематика касается проблемы сотворения мира и че­ ловека, ж и з н и и мученичества Христа, а т а к ж е исто­ рии Польши, отображая таким образом круг проблем, с ранних лет волнующих художника., Стремление выразить свои м ы с л и является для Маевского глав­ н ы м стимулом, т о л к н у в ш и м его на п у т ь изобрази­ тельного искусства. Увлекаясь моральной проблема­ тикой борьбы с всякого рода варварством, автор в течение ряда лет пытался активно претворять в ж и з н ь свои взгляды, когда ж е болезнь стала сильно п р е п я т с т в о в а т ь его а к т и в н ы м действием, оп з а н я л с я скульптурой. М а е в с к и р о д и л с я в 1922 г. в Р е м б е р т о в е п о д В а р ­ ш а в о й . Во в р е м я в о й н ы он б ы л в ы в е з е н в Г е р м а н и ю на п р и н у д и т е л ь н ы е работы. В е р н у в ш и с ь на родину, Маевски поселился на Западных Землях. Он происхо­ дит из р а б о ч е й с р е д ы и до пансионного возраста т о ж е был рабочий госхоза. Е щ е ребенком Маевски на уроках Закона Божьего делал собственные выводы относительно интерпре­ тации смысла религиозных верований, а т а к ж е пред­ ставленных Библией событий. Испытания военных лет е щ е более у с у г у б и л и его ю н о ш е с к и е понятия и п р е д с т а в л е н и я . В з р е л о м в о з р а с т е его м и р о в о з з р е н и е расширилось благодаря идеологической партийной подготовке. Все эти идеи Маевски соединяет воедино, о б ъ я с н я я и х по своему; т а к напр. по его м н е н и ю Христос я в л я е т с я п е р в ы м коммунистом на свете. Свои первые скульптурные работы Маевски пред­ назначал для себя и своей семьи. Однако, постепенно к р у г п о ч и т а т е л е й его т а л а н т а у в е л и ч и л с я , о х в а т ы в а я жителей родной и соседних деревень. В последнее время М а е в с к и стал продавать свои работы п о л ь з у я с ь для этого у с л у г а м и „ Ц е п е л и и " и „Десы", М а е в с к и п р и ­ нимает т а к ж е участие в многочисленных конкурсах и выставках посвященных народному искусству. З д з и с л а в С м о л ю х о в с к и — СЛОВЕСНЫЙ ФОЛЬКЛОР, ОБЫЧАЙ И НАРОДНАЯ МАТЕРИАЛЬ­ НАЯ КУЛЬТУРА, КАК ВДОХНОВЛЯЮЩАЯ СИЛА ЛЮБИТЕЛЬСКОГО ТЕАТРА Автор рассматривает проблему инсценировки обы­ чаев и различных народных текстов в спектаклях ставленных ансамблями песни и танца. Автор у т в е р ж ­ дает, что в общественном сознании — согласно посто­ янной практике ф о л ь к л о р н ы х коллективов — пред­ ставление ф о л ь к л о р а на сцене отождествляется с тан­ цем и п е с н я м и . До с и х пор ф о л ь к л о р н ы й театр не был особенно распространен. По мнению автора надо и можно адаптировать (для сцены) всякого рода по­ этические тексты, пословицы, юбилейные стихи, опи­ сания верований, суеверий, а т а к ж е беседы во в р е м я р а з л и ч н ы х х о з я й с к и х з а н я т и й и, н а к о н е ц , и н с ц е н и ­ ровать обычаи, сопутствующие традиционным заня­ тиям, таким, к а к выпечка хлеба, обработка льна или шерсти, сдирание перьев. А в т о р п р и в о д и т п р и м е р ы (и о п и с ы в а е т зрелища) этого рода у д а ч н ы х инсценировок, к о т о р ы е ему п р и ­ ходилось видеть в югозападной Великопольше — районе наиболее ему знакомом. Это были инсцени­ ровки Театра поэзии „Калина" в К ш и ц к е Лещиньского воеводства и Театра одного актера при Вое­ водском доме культуры в Лешне. А л и ц и я Ф а л ь н и о в с к а - Г р а д о в с к а — МА­ ТЕРИАЛЫ ПО/ И С Т О Р И И Г О Н Ч А Р Н О Г О ЦЕНТРА В ДЕРЕВНЕ ЗАЛЯС ТЕНЧИНЬСКОГО ГРАФСТВА Автор статьи публикует отрывок из текста, обна­ руженного в Краковском государственном архиве. Текст, автором которого был В а в ж и н е ц Дудзевич, я в л я е т с я ч а с т ь ю (в ц е л о м н е с о х р а н и л с я ) о б р а б о т а н ­ ного Д у д з е в и ч е м с л о в а р и к а г о н ч а р н ы х терминов. С л о ­ варик содержит сведения о строительстве и осна­ щении гончарных мастерских, а также о технике и уровне производства. Упомянутый словарик заполняет пробел в иссле­ дованиях, к а с а ю щ и х с я залясного центра, начало к о ­ т о р о г о по в с е й в е р о я т н о с т и д а т и р у е т с я X V I в. В X V I I I в., а т а к ж е в с е р е д и н е X I X в. в З а л я с е р а б о т а л о о к . 40 г о н ч а р н ы х м а с т е р с к и х . В с в я з и с э т и м история Заляса имеет важное значение для изучения раз­ вития гончарства в Малой Польше. Эва Ф р ы с ь - П е т р а ш к о в а ДЗЕВИЧ, УЧИТЕЛЬ — ГОНЧАР — ВАВЖИНЕЦ ДУ­ Статья содержит биографический очерк В. Дудзевича и х а р а к т е р и с т и к у с о х р а н и в ш и х с я его к е р а ­ мических изделий. Автор использует архивные и исто­ чниковедческие материалы опубликованные в печати, а т а к ж е анализирует тексты надписей на керамике. Д у д з е в и ч р о д и л с я в 1822 г., у м е р в 1891 г. О н б ы л сыном крестьянина из под Хшанова. У ч и л с я сначала в сельской школе, а затем в технической школе и в гимназии в Кракове. Получив аттеста зрелости, Дудзевич поступил в Ягеллонский университет на философский факультет, где занимался 2 года. С 1846 г. д о 1860 г. о н р а б о т а л в п р и х о д с к и х ш к о л а х в том числе в Залясе, где поселился на постоянное м е с т о ж и т е л ь с т в а . В 1860—1861 г г . Д у д з е в и ч с т а л з а н и ­ м а т ь с я производством г о н ч а р н ы х и з д е л и й в собствен­ ной мастерской. Техникой вращения гончарного круга Дудзевич не о в л а д е л ; у него работало 7 ч е л о в е к под­ мастерьев, а сам он з а н и м а л с я у к р а ш е н и е м изделий и организационными делами. В мастерской Дудзевича изготовлялись горшки, кувшины, цветочные горшки, табакерки. Н а д о полагать, что все эти п р е д м е т ы изго­ т о в л я л и и з о г н е у п о р н о г о к а о л и н а , в о т л и ч и е от и з ­ делий других заляских мастеров, которые употребляли обыкновенную, красную после обжига глину. И з д е л и я Дудзевича п р е ж д е всего отличались ори­ гинальной отделкой, которая состояла из текстов и рисунков, в ы р ы т ы х па необсохшей поверхности. Н е ­ которые из них были расцвечены водяными красками. Автор статьи приводит тексты стихотворений на к у в ­ ш и н а х , (2 с о х р а н и л и с ь ) и н а т а б а к е р к а х (сохрани­ л о с ь 6). Т е к с т ы э т и з а и м с т в о в а н ы и з п о л ь с к о й п о э з и и , а т а к ж е пословиц, изречений, п о п у л я р н ы х песен и п е ­ сенок. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/879a1fb245032e05a4911f31dad5ea0a.pdf 004f41b288c1bcd05750f5eda9f56c19 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5272 Rights Information about rights held in and over the resource PIA Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2008 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4894 Title A name given to the resource Recenzje / ETNOGRAFIA POLSKA 2008 t.52 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 2008 t.52, s.159-175 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R E C E N Z J E „Etnografia Polska", t. LII: 2008, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 ANDRZEJ KLONDER DROGI RÓWNOLEGŁE. REFLEKSJA HISTORYKA N A MARGINESIE PIERWSZEGO POLSKIEGO ANTROPOLOGICZNEGO ZARYSU ŚWIATA RZECZY 1 Wydana w ubiegłym roku praca Janusza Barańskiego, Świat rzeczy. Zarys antropologiczny, po­ winna wzbudzić szczególną uwagę historyków, zwłaszcza zaś badaczy kultury materialnej. Deklarowanym celem jej autora jest „próba przywrócenia rangi i znaczenia dziedziny kultury, która zasługuje na więcej uwagi, niż się jej dotąd poświęca w dotychczasowej praktyce badawczej antropologii. Świat rzeczy to bowiem sfera ludzkiej codzienności i niecodzienności, bez której zgoła trudno sobie wyobrazić życie zbiorowości i jednostek" (s. 8). Za jedno ze swoich zadań Barański uznaje również: „unaocznienie zbyt małej wagi przykładanej do rzeczy, które z wszelkich wytworów najbardziej są obecne w życiu ludzi i na to życie wpływają" (s. 361). Zadania te wypełnił zapewne z nadwyżką, skoro recenzent książki Roch Sulima uznaje j ą za próbę ustanowienia nowej u nas dziedzi­ ny wiedzy - „antropologii rzeczy" [...] «od fundamentów)), które badacz wyznacza [...] w «polu pustym»". Jego zdaniem autor tworzy „metodologiczny fundament antropologii codzienności" (okładka). Wśród pojęć, które Barański definiuje i którymi operuje, miejsca kluczowe, obok wspomnia¬ nego już świata rzeczy, zajmują: „kultura materialna", „konsumpcja" i „kultura konsumpcyjna", „życie codzienne". Kultura materialna w ujęciu antropologicznym, co autor wyraźnie podkreśla (s. 21, przyp. 8), to sfera obejmująca przedmioty, obiekty, rzeczy, dobra, artefakty. W ostatnim przy¬ padku należałyby do niej jedynie wytwory rąk ludzkich. Biorąc pod uwagę trudności w rozgrani¬ czeniu tego co kulturowe od tego co naturalne, Barański abstrahuje od tego podziału i stwierdza za Jamesem Deetzem, że „Kultura materialna to ta część fizycznego środowiska człowieka, która w sposób zamierzony została przez niego ukształtowana w zgodzie z pewnym kulturowym zamysłem" (s. 22). W tym kształtowaniu nie jest przy tym konieczna ingerencja techniki; także przypisanie obiektom naturalnym ludzkich wartości zamienia je w obiekty kultury materialnej. Przytacza też definicję Julesa Prowna: „Kultura materialna [...] jest tym właśnie, co stwierdza [...] przejawem kultury wyrażającej się poprzez obiekty materialne [...]. Przyjmuje się [...], iż rzeczy przez człowieka wytworzone wyrażają [...] przekonania jednostek, które je zamówiły, wyprodukowały i ich używały oraz [...] przekonania społeczności, do której jednostki owe należą". Badaniu podlega więc nie tylko młotek, stół, obraz, miasto, ale też plan ogrodu, posiłek, wytatuowane ciało (s. 23). W końcu dodaje od siebie, że kulturę materialną należy rozumieć nie tylko w kategorii obiektu, ale również nośnika: znaczeń, przekonań, wierzeń, wartości (s. 26). Zarysowuje także (a po części przypomina) cały rozległy obszar funkcji, znaczeń i ról rzeczy, które powinny być brane pod uwagę również przez konstruujących obrazy przeszłości historyków. Pytaniom o rzeczy użyteczność i wartość (nie tylko w wymiarze materialnym) powinna towarzyszyć analiza ich roli w przekazywaniu informacji, w budowaniu poczucia tożsamości jednostkowej i grupowej, w tworzeniu stylów życia, wreszcie rozważania nad sprawczą rolą rzeczy (s. 13). Pojęcie kultury konsumpcyjnej, według autora Zarysu, obejmuje nie tylko (nie tyle) „nabywa¬ nie [... ] dóbr w celu zaspokajania podstawowych potrzeb biologicznych, co kreowanie pewnych 1 Janusz Barański, Świat rzeczy. Zarys antropologiczny, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, ss. 376. �160 RECENZJE wizerunków, kultywowanie pewnych stylów życia [...] również dochodzenie do zbiorowych i jed­ nostkowych tożsamości z użyciem owych dóbr [...]. Konsumpcja zdaje się uchodzić za synonim współczesnej kultury materialnej" (s. 303), choć stanowi jedynie jej znacząca część (s. 305). Wreszcie codzienność to (za Henri Lefebvre): „najbardziej powszechny i najbardziej wyjątkowy stan, najbardziej społeczny i najbardziej zindywidualizowany, najbardziej oczywisty i najbardziej ukryty" (s. 26). Barański stwierdza: „codzienność to rzeczywistość w najwyższym stopniu «antropologiczna»" i dalej: „codzienność [...] to nie tylko [...] praktyki religijne, ideały estetyczne, mody, style, przesądy, wartościowania czy uprzedzenia, ujęte w ich warstwie ideacyjnej jedynie. Nie sta¬ nowią one dostatecznie wyczerpującego przedmiotu badań, jeśli nie uwzględni się ich «materialnych nośników»" (s. 360), czyli rzeczy [dop. A . K ] . Ma przy tym pewien kłopot z oceną dotychczasowego dorobku badań w tej dziedzinie. Najpierw (s. 26) stwierdza, że badacze polscy [antropolodzy] za¬ czynają dopiero zauważać konieczność badań „tak zwanego życia codziennego". Później, że ludzka potoczność - codzienność „wydaje się wciąż nie docenianą dziedziną ludzkiego bycia w świecie", natychmiast dodaje jednak, że „właśnie codziennością przede wszystkim zajmowały się kolejne pokolenia antropologów i badaczy spoza tej dyscypliny" (s. 360, pogrubienie A.K.). Do tej ostat¬ niej kwestii powrócę niżej. Choć autor wielokrotnie podkreśla, że przedmiot swoich rozważań traktuje z punktu widzenia antropologii, ma świadomość możliwości i potrzeby interdyscyplinarnej analizy świata rzeczy. Stwierdza wręcz, że badanie kultury materialnej „nie może się obyć bez ujęcia z wielu punktów na raz" i dalej już, za Danielem Millerem, że nie stanowią one wyłącznej domeny etnografii, zaś równie ważne są podejścia: „historii, archeologii, geografii, designu i literatury". Od siebie dodaje do tej grupy filozofię i socjologię (s. 29). Za Peterem Borscheidem można by jeszcze dopisać tu: biologię, lingwistykę, medycynę i statystykę (Borscheid 1983, s. 12). Powołując się na Michaela Schiffera, wskazuje na archeologów jako twórców rekonstrukcji obrazu świata z resztek kultury materialnej wymarłych często ludów, „niemal zawsze bez możliwości konfrontacji ustaleń ze źródłami pisanymi" (s. 174). Barański zdaje sobie sprawę, że ludzka codzienność, „kultura rozumiana jako sposób życia czło¬ wieka" ma również wymiar historyczny. Chcąc zachować także taką perspektywę przyjmuje podział dziejów kultury i myśli człowieka na „przednowoczesność, nowoczesność i ponowoczesnosć" (s. 34). W kontekście tego podziału, ciągle dyskutowanego i po części kwestionowanego , zamierza lokować rozważania dotyczące przeszłości. Wspomnianej periodyzacji nie stosuje jednak konse¬ kwentnie. W tekście pojawiają się także feudalizm (brakuje kapitalizmu) oraz epoki konsumpcyjna i przedkonsumpcyjna. Co do historii, przywołuje też metodologiczną dyrektywę jednego z amerykańskich badaczy, Henryego Glassie. W początku lat 1990. zalecał on równoprawne traktowanie wszelkich rodzajów źródeł: materialnych, pisanych i ustnych (s. 188-189). Ta niewątpliwie słuszna rada nie stanowi jednak nowości, przynajmniej w kraju nad Wisłą, gdzie była znana, akceptowana i mniej lub bar¬ dziej skutecznie realizowana najpóźniej od połowy ubiegłego wieku. Barański zdaje się też podzie¬ lać i tu wypada się z nim zgodzić, pogląd Prowna na ograniczenia wiedzy historycznej: niemożność [pełnej - A.K.] rekonstrukcji faktu, wartości, uczuć i emocji składających się na kontekst rzeczy (s. 180). O historii kultury materialnej (w ścisłym tego słowa znaczeniu) wspomina jedynie w kon¬ tekście wymuszonej w Polsce lat 1950. i 1960. koncentracji badań etnograficznych nad kulturą ludową właśnie na jej aspektach materialnych. Przypomina kwestionariusz badawczy obejmujący: zajęcia rolnicze i hodowlane, przemysł domowy, rzemiosło, chałupnictwo, budownictwo, wyposa¬ żenie mieszkań, pożywienie, odzież, wymianę dóbr użytkowych, handel (Etnografia... 1976, s. 14). Całkowicie poza polem rozważań Barańskiego pozostały badania nad kulturą materialną podej¬ mowane przez polskich historyków. Formułowana przez nich definicja przedmiotu badań, miała istotne punkty styczne z obecnym rozumieniem kultury materialnej przez polskich antropologów. 2 2 Początek epoki nowoczesności niektórzy badacze umieszczają w wieku X V I , inni w XVII, więk­ szość na przełomie stuleci X V I I I - X I X ; podnoszone są wątpliwości co do istnienia ponowoczesności jako „stanu społeczeństwa". �RECENZJE 161 Tuż przed wybuchem drugiej wojny światowej pole badań określił Jan Rutkowski. Mieściła się w nim „działalność gospodarcza w materialnym tego słowa znaczeniu [...] zarówno [...] same przed­ mioty materialne zaspokajające ludzkie potrzeby" jak i ich produkcja, obieg i konsumpcja. Jego zdaniem rzeczy wraz z konsumpcją stanowią pełnoprawny element przedmiotu badań przede wszystkim ze względu na funkcje zaspokajania ludzkich potrzeb, nie ograniczonych jednak do podstawowych potrzeb biologicznych (Topolski 1980, s. 465, pogrubienia A.K.). Kultura ma¬ terialna w ujęciu Rutkowskiego obejmowała więc, choć nie na pierwszym planie, zagadnienia interesujące dzisiaj także antropologów. Lata powojenne przyniosły wyraźne załamanie względnej równowagi trzech głównych skład¬ ników kultury materialnej - produkcji, obiegu (wymiany) i konsumpcji dóbr materialnych. Pod wpływem narzucanej ideologii marksistowskiej a także bieżących potrzeb politycznych, podstawo¬ wym „postulatem stało się poznanie sposobu produkcji dóbr materialnych". Kazimierz Majewski w programowym artykule otwierającym pierwszy numer Kwartalnika Historii Kultury Materialnej pisał, że zgodnie z jednym z podstawowych założeń materializmu historycznego, „historia roz¬ woju społeczeństwa jest przede wszystkim historią rozwoju produkcji" (Majewski 1953, s. 4). Ten punkt widzenia na lat kilkanaście zaciążył na praktyce badawczej; historia kultury materialnej była wówczas przede wszystkim analizą różnych gałęzi produkcji (rolniczej, rzemieślniczej, prze¬ mysłowej). Jednak już w latach 1970., być może dzięki zmienionej atmosferze „gierkowskiej de¬ kady dobrobytu", badania z zakresu historii kultury materialnej obejmowały nie tylko kwestie produkcji, lecz także „materialnych warunków bytu społeczeństwa, zwłaszcza zaś szeroko pojętej konsumpcji" (Instytut... 1977, s. 450, pogrubienie A.K.). Ten ostatni kierunek zainteresowań z bie¬ giem lat zaczął dominować, usuwając w cień badania nad przemysłem, produkcją roślinną czy hodowlaną. Efektem tej ewolucji było między innymi zainteresowanie światem rzeczy otaczających jednostki oraz mniejsze lub większe grupy społeczne, stanowiących nie tylko o ich zamożności, warunkach życia, ale wręcz o tożsamości. Pionierami takiego podejścia byli: w latach 1970. Maria Bogucka, autorka prac o poziomie życia i codzienności w siedemnastowiecznych miastach (np. Bogucka 1967; 1973; 1976), zaś w latach 1980. Andrzej Pośpiech (np. 1989). Ten ostatni na podsta¬ wie pośmiertnych spisów majątkowych rekonstruował świat rzeczy siedemnastowiecznej szlachty wielkopolskiej (Pośpiech 1992). Interesowały go przy tym nie tylko relacje rzeczy i grup społecz¬ nych, lecz także rzeczy i jednostek. Szczególnie inspirujące były jego próby wykorzystania inwenta¬ rzy mienia do badań osobowości (Pośpiech 1989). Kolejni badacze zajęli się też „światem rzeczy" ziemiaństwa oraz inteligencji (np. Kowecka 1983; 1984; Molik 1999), mieszczaństwa (np. Klonder 2000) i duchowieństwa (Główka 2005). W latach 1990. w historiografii (zwłaszcza angielskiej i amerykańskiej) nastąpił inspirowany przez filozofię, antropologię i pokrewne dyscypliny humanistyczne nowy „zwrot ku rzeczom", „ku temu co nie-ludzkie". W Polsce stał się przedmiotem teoretycznej refleksji niektórych środowisk archeologów i historyków; wpłynął także na praktykę badawczą. Na przykład według Ewy Domań¬ skiej rzeczy, przede wszystkim wytworzone przez człowieka nieożywione przedmioty materialne (artefakty), ale również ekofakty - byty wytworzone przez procesy naturalne bez ingerencji czło¬ wieka (np. zwierzęta, góry, kamienie, drzewa) - zasługują na równoprawne, w stosunku do człowie¬ ka, potraktowanie w badaniach (Domańska 2005, s. 14). Ma sens konstruowanie biografii rzeczy, które, podobnie jak ludzie, „rodzą się, żyją i umierają, czasami dzieląc z ludźmi swój los". Warto śledzić jak, za pośrednictwem przedmiotów przechodzących różne stadia życiowe użyteczności, wyrażana jest tożsamość społeczna. Takim analizom towarzyszy jednak nieunikniona antropomorfizacja przedmiotu (Domańska 2005, s. 13-14). O drodze, jaką przebyli historycy w praktyce badawczej świadczy najnowsza praca Jarosława Dumanowskiego Świat rzeczy szlachty wielkopolskiej w XVIII w. (2006). Swój cel autor sformuło¬ wał jako próbę „przedstawienia tego, jak w związku z użyciem obiektów materialnych zmieniały się środki wyrazu i formy rywalizacji społecznej oraz sposoby konstruowania szlacheckiej tożsamości" (2006, s. 9). Temu miała służyć analiza rozpowszechnienia, liczebności, asortymentu przedmiotów tworzących szlachecki świat rzeczy. Te ostatnie interesowały Dumanowskiego „głównie jako noś¬ niki różnych wiązanych z nimi znaczeń i forma niewerbalnej komunikacji oraz jako narzędzia �162 RECENZJE społecznych i indywidualnych strategii, symbole statusu i wyraz szlacheckiej tożsamości" (tamże, s. 10). Za kluczowe uznał też problemy stosunku do tradycji oraz innowacji, międzypokoleniowy transfer rzeczy i wartości, różne sposoby wyrażania społecznej wyższości, mechanizmy społeczne­ go wyróżniania się, imitacji, sublimację gustu oraz ekonomiczne i kulturowe sposoby nadawania rzeczom wartości. Zdaniem Dumanowskiego „miejsce w społecznej hierarchii [...] nie sprowadza się do struktury majątkowej grupy czy utożsamienia kwestii społecznych ze zjawiskami ekonomicz­ nymi. Społeczne uznanie jednostki za kogoś i zaakceptowanie jej jako członka grupy to przede wszystkim efekt wrażenia wypływającego z użycia dóbr, przedmiotów i związanych z nimi zacho¬ wań" (tamże, s. 9-10). Wyjątkowo obszerny cytat pokazuje, w jak znacznym stopniu w przytaczanej pracy zostały zrealizowane metodologiczne propozycje i postulaty antropologii kulturowej. Bezpo­ średnim źródłem inspiracji autora, obok dorobku dziesięcioleci polskich badań historycznych oraz klasycznych prac Veblena czy Goffmana, były historiografia francuska i angielska lat 1980. i 1990. Także codzienność, uznana przez Barańskiego za ciągle niedocenianą dziedzinę ludzkiego bycia w świecie, stanowiła dla co najmniej kilku pokoleń historyków (również etnografów, etnologów, ludoznawców) przedmiot licznych studiów szczegółowych a zarazem gorących dyskusji metodolo¬ gicznych. Niezależnie od teoretycznych wątpliwości powstał odrębny, traktujący o życiu codzien¬ nym gatunek pisarstwa historycznego, wyrosły z ducha poświęconego historii społeczno gospodar¬ czej, francuskiego pisma Annales (wychodzi od 1929 r.). Klasyczne przykłady tej twórczości stanowią: zbliżająca się do 300 tomów seria wydawnictwa Hachette, rozpoczęta w roku 1938 pracą Abla Lefranca, La vie quotidienne au temps de la Renaissance oraz jej polski odpowiednik wyda­ wany przez PIW od roku 1960 (z górą 50 tomów). Alltag, everyday life stały się też przedmiotem setek publikacji (choć nie zebranych w odrębne serie) w całej niemal Europie i za oceanem (USA, Kanada). Zakres, definicja życia codziennego są przy tym ciągle dyskutowane. Czy życie codzienne to, jak twierdził Lefebvre, po prostu „wszystko"; czy rację ma Borscheid za istotę codzienności uważający powtarzalność? Poza „codziennością" umieszcza on wszystko co jednorazowe, niepow­ tarzalne. Na ów codzienny świat składają się przy tym trzy obszary: rzeczy, normy i język. Oczywiś¬ cie codzienność przynależy do historii długiego trwania nie zaś do świata pojedynczych zdarzeń (tu choćby polityka). Borscheid w formach w jakich rozgrywa się „codzienność" „widzi podstawowy wymiar ludzkiej cywilizacji"; uważa je za fundament rozwoju ludzkości (Borscheid 1983, s. 1, 5, 7, 11). Bardziej enumeratywną definicję codzienności sformułowała przed, z górą, 10 laty Maria Bogucka; jej zdaniem obejmuje ona „na pewno całą kulturę materialną, życie rodzinne, obszary pracy i wypoczynku, świat pojęć i wyobrażeń indywidualnych i grupowych" (Bogucka 1996, s. 252). Granice zakresu badań wytycza powtarzalność analizowanych zjawisk. Poruszając problematykę bardzo rozległą, do tego interesującą wiele dyscyplin i kierunków ba¬ dawczych, Barański (2007) nie mógł ustrzec się pewnych uproszczeń, niedomówień, niejasności. Do pierwszych zaliczyłbym np. uzasadnianie braku zainteresowań nauki w Polsce lat 1980. kulturą konsumpcyjną nieistnieniem tejże w kraju stanu wojennego, w przeciwieństwie do Zachodu, gdzie ówczesny boom gospodarczy sprzyjał gwałtownemu rozwojowi konsumpcji. U nas zaczęła ona rosnąć w latach 1990. i dopiero ta zmiana miała przyciągnąć uwagę badaczy do kwestii konsumpcji (tamże, s. 16). Przykład historyków, którzy pierwszego wyraźnego zwrotu ku problematyce kon¬ sumpcji dokonali w latach 1970. i 1980. (por. wyżej) wskazuje, że taki automatyzm powiązania zainteresowań badaczy z otaczająca ich rzeczywistością nie zawsze się sprawdza. Być może w isto¬ cie zainteresowanie te pobudziły pierwsze lata dekady gierkowskiej (hasło „aby Polska rosła w siłę a ludzie żyli dostatniej"), może jednak równie stymulujące było zestawienie przaśnej rzeczywistości realnego socjalizmu (później stanu wojennego) z powszechną przecież wiedzą o warunkach życia na Zachodzie. Mielibyśmy tu do czynienia ze zjawiskiem swoistej kompensacji. W ogólnych rozważa¬ niach nad kulturą materialną (tamże, s. 21-28). Barański w ogóle zresztą nie dostrzega refleksji polskich historyków dotyczących tego i bliskich mu pojęć. Tymczasem dyskusje teoretyczne, choć z malejącym natężeniem, trwały przez całe ostatnie półwiecze. Wątpliwości budzą też szczegóły zarysowanej przez Barańskiego sekwencji panowania w świe¬ cie rzeczy systemów „patyny" i „mody". W pierwszym rzeczy stare, cenione ze względu na pocho¬ dzenie, funkcjonowały głównie jako element dziedzictwa, ojcowizny, znak łączności z przodkami �RECENZJE 163 lub ojczyzną. W Europie feudalnej patyna była koniecznym elementem stylu życia klas wyższych. Jej brak obnażał nowobogactwo, w konsekwencji dyskwalifikował. Stulecia X I X - X X przyniosły, zdaniem autora, zdetronizowanie lub co najmniej marginalizację patyny i zastąpienie jej modą - rywalizacją w pogoni za nowościami. Zadomowienie się „na dobre" mody na Zachodzie Barański umieszcza jednak nieco wcześniej, w stuleciach X V I I I - X I X (tamże, s. 280). Dalej (s. 282) referuje poglądy Georga Simmela, uznającego modę za zjawisko charakterystyczne dla kultury już od wieku X V I w. a tworzące się od schyłku średniowiecza [w istocie jeszcze wcześniej - A . K . ] . Wszystkie opisane zjawiska przypadały przy tym na czasy feudalizmu. Widać w tym pewien brak konsekwen¬ cji. Równocześnie określenie „na dobre" osłania autora przed zarzutem nie dostrzegania znaczącej roli mody w budowaniu społecznych tożsamości już najpóźniej w wieku X V I i to nie tylko na za¬ chodzie Europy, lecz także w dawnej Rzeczypospolitej. Pogoń za modnymi nowinkami w ubiorze, jadle i napoju dostrzegali i potępiali już w stuleciach X V I - X V I I moraliści z Polski, Czech, krajów niemieckich. W środowisku szlacheckim w Wielkopolsce przejście od sytemu patyny do mody do¬ konało się w drugiej połowie X V I I I wieku (Dumanowski 2006, s. 326-328). Coraz szybciej poszczególne dobra traciły też status atrybutów luksusu, elitarności i były w tej roli zastępowane przez inne. Wspominany już Simmel wskazał przy tym słusznie na wymuszoną przez naśladownictwo grup niższych w hierarchii „ucieczkę" elit do rzeczy (dóbr) dla osób niższe¬ go stanu niedostępnych [na razie! - A . K . ] . W ten sposób działał mechanizm napędzający kolejne zmiany (Barański 2007, s. 282). Doskonałe przedstawienie tego zjawiska znajdujemy w pisanym u schyłku X V I I I w. dziele prekursora polskiej socjologii Jędrzeja Kitowicza, Opis obyczajów za panowania Augusta III (1985). Według niego jednym z atrybutów wielkopańskiego luksusu w Polsce Augusta I I I były zegarki. W początku jego panowania srebrne lub złote czasomierze „znaj¬ dowały się tylko u samych wielkich panów; znać, iż niedawno przyszły na świat. [... ] Powoli zaczęły się gęściej zegarki pokazywać, tak w szlacheckim, jako też miejskim stanie. Szlachcic majętny [... ] jurysta, [...] kupiec bogaty nosił zegarek i gdy nim błysnął między ludem pospolitym dla obaczenia godziny, był natychmiast poczytany za człowieka majętnego" (Kitowicz 1985, s. 290). Na końcu panowania Augusta I I I „[... ] zegarki [... ] dały się widzieć u lokajów i stangretów [... ] od panów i możniejszych osób wzgardzone, przeniosły się do sług i uboższych tak jak stare boty. Odpra¬ wiwszy panowie od siebie zegarki srebrne, jako pospolite, zaczęli się różnić zegarkami złotymi; a gdy i te zostały rozmnożone, zaczęli je kamelizować drogimi kamieniami, brylantami i innymi, w czym już ubożsi panów doścignąć nie mogli" (Kitowicz 1985, s. 291). Ale tylko do czasu, ponie¬ waż „pościg" i „ucieczka" trwały dalej. Barański zdaje się także nazbyt wierzyć w trwałość i statyczność struktur i różnic społecznych w przeszłości. Bez zaznaczenia dystansu, stwierdza za jednym z francuskich badaczy z lat 1970., że „w czasach przedkonsumpcyjnych [... ] nie było [... ] różnic ze względu na modę jedynie [... ] uświę¬ cone wielopokoleniową tradycją różnicowania klas i rang" (2007 s. 308). Nieco wcześniej czytamy, że utrwalaniu tych podziałów, w „feudalnym okresie kultury europejskiej" (zapewne utożsamianym z przedkonsumpcyjnym, przednowoczesnym) służyło „specjalne prawodawstwo zakazujące upra¬ wiania [... ] stylu życia zagwarantowanego dla klasy wyższej: mieszkania, ubierania się czy jadania [... ] Naruszanie takich zakazów było obłożone odpowiednimi karami" (tamże, s. 279). Tymczasem rzeczywistość była bardziej złożona. Choćby pisane w latach 1980. eseje Norberta Schindlera histo¬ ryka i antropologa kultury ukazują płynność granic społecznych, rozliczne strategie utrzymywania lub poprawiania społecznego statusu, sposoby podkreślania ale także zacierania różnic stanowych, majątkowych, zawodowych na południu i zachodzie Niemiec w X V I - X V I I w. (Schindler 2002). Rzeczową analizę praw antyzbytkowych a także ich egzekwowania w miastach zachodu i północy Rzeszy (hanzeatyckich) w okresie od X V I - X V I I I w. znajdujemy w pracy Edmunda Kizika. Choć w miastach przepisy owe rzeczywiście starano się egzekwować, to jednak samo ustawodawstwo prowokowało do „poszukiwania nowych form zachowań dystynktywnych" zaś „ludzka pycha i chęć wyróżnienia się znajdowały zaraz inną drogę [... ] ekspresji". To z kolei wymuszało nowelizację antyzbytkowego prawa. Nie brakowało też przypadków jego łamania (Kizik 2001, s. 309). O wielkim i po części skutecznym dążeniu plebejuszy do przełamywania prawnych barier na drodze awansu społecznego świadczy również, obejmujący z górą 2500 osób, rejestr bezprawnie �164 RECENZJE podających się za szlachtę, opracowany w początku X V I I w. przez Waleriana Nekanda Trepkę. Owi fałszywi szlachcice, oprócz posiadania lub przynajmniej dzierżawienia wiejskiej nieruchomości, sta¬ rali się demonstrować szlachecki styl życia, nosząc szaty jedwabne, futra rysie i sobolowe, zatrud¬ niając służbę, jeżdżąc powozami zaprzęganymi w czwórkę koni - ówczesny odpowiednik markowego samochodu z wieku X X - X X I (Trepka 1995, s. 424, 428, 430, 451). Nasuwa się przy tym analogia do wspominanych przez Barańskiego zestawów produktów w latach 1980. współtworzących tożsa¬ mość różnych grup zawodowych w USA. W przypadku np. prawników były to: rakieta tenisowa Pirnce, skórzana aktówka, samochód Cadillac El Dorado, piwo Michelob, papierosy Vantage, cygara, buty Johnston & Murphy (Barański 2007, s. 339). Po lekturze pisanej przed 300 laty księgi Trepki wydaje się, że żyjący po szlachecku plebejusz, po przeprowadzce w odległy od rodzinnego rejon Rzeczypospolitej i przejęciu odpowiednich zewnętrznych atrybutów trybu życia miał większe szanse funkcjonowania w szlacheckiej społeczności nowej okolicy niż robotnik wykwalifikowany, nawet z papierosem Vantage w ustach, wśród amerykańskich prawników przed dwudziestu laty. Praca Barańskiego ma wymiar zarówno teoretyczny jak i erudycyjny. Oba budzą szacunek, jednak, przynajmniej z uwagi na obecność w rozważaniach odniesień do historycznego kontekstu kultury materialnej i kultury konsumpcji, w ewentualnym kolejnym wydaniu, warto by wzbogacić bibliografię niektórymi nowszymi opracowaniami historycznymi. Wskazać by tu można choćby zbiór studiów nad kulturą konsumpcji w Europie lat 1650-1850 (Consumers and luxury, 1999) czy prace Daniela Roche, zwłaszcza jego historię rzeczy banalnych w X V I I - X I X w. (Histoire des choses banales. Naissance de la consommation XVII -XIX siècle, 1997). Warto by też sięgnąć do dorobku studiów nad kulturą rzeczową (Sachkulturforschung), uprawianych zresztą nie tylko w Niemczech. Skrótowa prezentacja dokonań ostatniego półwiecza w tej dziedzinie znalazła się przed kilku laty na łamach Kwartalnika Historii Kultury Materialnej (Mohrmann, 2002). Znanym w Europie ośrod¬ kiem badań nad realiami (Realienkunde) jest z kolei instytut w austriackim Krems. Kilkadziesiąt wydanych przez tą placówkę tomów materiałów konferencyjnych (od roku 1976) stanowi trwały zapis ewolucji badań prowadzonych przez historyków różnych specjalności (szczególnie sztuki), archeologów, etnografów-etnologów, filologów itd. z całej bez mała Europy. Właściwie wszystkie spotkania w Krems dotykały w znacznym (często w głównym) stopniu problematyki świata rzeczy, stosunku człowiek-przedmiot, różnych funkcji rzeczy . U historyka, od lat zajmującego się problemami kultury materialnej, lektura książki Janusza Barańskiego wywołuje uczucia mieszane. Przeważa zainteresowanie i satysfakcja z odnajdywania w sformułowanym przez antropologa zarysie całościowego programu badań świata rzeczy (przed¬ miotów), z rozlicznych możliwości jego analizy oraz interpretacji. Wiele z nich może znaleźć zasto¬ sowanie w budowaniu przez historyków kwestionariuszy badawczych, dalej zaś w konstruowaniu obrazu minionej rzeczywistości. Cieszy również, co widać zwłaszcza w praktyce badawczej ostat¬ nich lat, że liczne ze wskazywanych przez antropologię możliwości już wykorzystują historycy, także polscy. Inspiracje w kierunku odwrotnym odnotowuje sam Barański (np. analizując kwestie reglamentacji dóbr i szerzej - sposobu życia). Równocześnie rzut oka na pokaźny dorobek badań monograficznych różnych fragmentów (aspektów) kultury materialnej czy też codzienności, jak też refleksji metodologicznej i - w większym stopniu metodycznej - wywołuje poczucie niespeł¬ nienia. W przypadku polskiej antropologii i historii oraz ich podejścia do problematyki „świata rzeczy-kultury materialnej" mamy do czynienia z ewolucją przypominającą ruch w tym samym kierunku po dwóch równoległych, jednak nie zbiegających się drogach. Wzajemne przenikanie, wy¬ miana informacji oraz inspiracji występuje w stopniu minimalnym. Stan taki w naszej humanistyce nie jest czymś wyjątkowym. Świadomość dokonań innych zainteresowanych tym samym (lub zbli¬ żonym) przedmiotem kierunków badawczych (dyscyplin) zbyt często pojawia się dopiero wówczas (i jest to szczęście w nieszczęściu), gdy wspomniane drogi przekraczają granice państw, aby dopiero tam zbliżyć się do siebie wyraźnie. e e 3 3 Na przykład Mensch und Objekt im Mittelalter und in der frühen Neuzeit. Leben - Alltag-Kultur, red. Gerhard Jaritz, Wien 1990; Die Vielfalt der Dinge. Neue Wege zur Analyse mittelalterlicher Sachkul­ tur, red. Helmut Hundsbichler i inni, Wien 1998. �165 RECENZJE LITERATURA B o g u c k a M a r i a 1967, Życie codzienne Gdańska, PIW, Warszawa. - 1973, Z problematyki form życia „marginesu mieszczańskiego" w Gdańsku połowy X V I I w., Zapiski Historyczne, nr 4, s. 55-77. - 1976, Miejsce mieszczanina w społeczeństwie szlacheckim: atrakcyjność wzorców ży­ cia szlacheckiego w X V I I w., [w:] Społeczeństwo staropolskie: studia i szkice, t. I , red. A. Wyczański, PWN, Warszawa, s. 185-200. - 1996, Życie codzienne - spory wokół profilu badań i definicji, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, nr 3, s. 247-253. B o r s c h e i d P e t e r 1983, Pladoyer fur eine Geschichte des Altäglichen, [w:] Ehe, Liebe, Tod, red. P. Borscheid, H.J. Teuteberg, F. Coppenrath Verlag, Münster, s. 1-14. Consumers and luxury... 1999, Consumers and luxury. Consumer culture in Europe 1650-1850, red. M . Berg, I.H. Clifford, Manchester University Press, Manchester-New York. D o m a ń s k a E w a 2005, O zwrocie ku rzeczom we współczesnej humanistyce (Ku historii nieantropocentrycznej), Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, t. LXV, s. 7-23. D u m a n o w s k i J a r o s ł a w 2006, Świat rzeczy szlachty wielkopolskiej w XVIII wieku, Wydaw¬ nictwo U M K , Toruń. Etnografia... 1976, Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej, t. 1, red. M . Biernacka, B. Kopczyńska-Jaworska, A. Kutrzeba-Pojnarowa, W. Paprocka, Ossolineum, Wrocław. G ł ó w k a D a r i u s z 2004, Majątek osobisty duchowieństwa katolickiego w Koronie w XVII i XVIII wieku, IAE PAN, Warszawa. Instytut... 1977, Instytut Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk 1953-1977, oprac. zbior., Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, nr 4, s. 447-454. K i z i k E d m u n d 2001, Wesele, kilka chrztów i pogrzebów. Uroczystości rodzinne w mieście hanzeatyckim od XVI do XVIII wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego Officina Ferberiana, Gdańsk. K l o n d e r A n d r z e j 2000, „Wszystka spuścizna w Bogu spoczywającego". Majątek ruchomy zwyk­ łych mieszkańców Elbląga i Gdańska w XVII wieku, IAE PAN, Warszawa. K o w e c k a E l ż b i e t a 1983, Mieszkania warszawskie w XIX (do 1870 r), [w:] Wybrane proble­ my kultury materialnej miast polskich w XVIII i XIX w., Studia i Materiały z Historii Kultury Materialnej, t. 56, Ossolineum, Wrocław, s. 7-132. - 1984, W salonie i w kuchni. Opowieść o kulturze materialnej pałaców i dworów pol­ skich w XIX w., PIW, Warszawa. M a j e w s k i K a z i m i e r z 1953, Historia kultury materialnej, Kwartalnik Historii Kultury Mate¬ rialnej, nr 1-2, s. 3-27. M o l i k W i t o l d 1999, Życie codzienne ziemiaństwa w Wielkopolsce w XIX i na początku XXwieku. Kultura materialna, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań. M o h r m a n n R u t h E. 2002, Volkskündliche Sachkulturforschung, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, nr 3-4, s. 331-340. Nekanda Trepka Walerian 1995, Liber generationisplebeanorum („Liber chamorum"). Ossolineum, Wrocław. P o ś p i e c h A n d r z e j 1989, Majsterkowicz w kontuszu (szlachecki pośmiertny inwentarz mobiliów jako źródło do badań osobowości, Studia i Materiały z Historii Kultury Materialnej, t. 61, Ossolineum, Wrocław, s. 177-190. - 1992 Pułapka oczywistości. Pośmiertne spisy ruchomości szlachty wielkopolskiej z XVII w., IAE PAN, Warszawa R o c h e D a n i e l 1997, Histoire des choses banale. Naissance de la consommation XVll -XlX siècle, Fayard, Paris. S c h i n d l e r N o r b e r t 2002, Ludzie prości, ludzie niepokorni... Kultura ludowa w początkach dziejów nowożytnych, Wiedza Powszechna, Warszawa. T o p o l s k i J e r z y 1980, Jana Rutkowskiego koncepcja historii kultury materialnej, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, nr 4, s. 461-467. e e �166 RECENZJE DAGNOSŁAW DEMSKI SŁOWACKIE MITOLOGIZACJE - TRADYCJA I UNIWERSALNE PROBLEMY W LOKALNYCH FORMACH Krekovicovä Eva, Mentalne obrazy, stereotypy a myty vo folklóre a vpolitike, Üstav etnologie SAV, Bratislava 2005. Kiliänovä Gabriela, Identita a pamät. DevinIThebenIDeveny ako pamätne miesto, Üstav etnologie SAV, Bratislava 2005. Myty nase slovenske, (red.) Eduard Krekovic, Elena Mannovä, Eva Krekovicovä, Academic Electronic Press, Bratislava 2005. Każda społeczność, a szczególnie naród, wykazują potrzebę stworzenia zbioru symboli toż­ samości zbiorowej, które będą łatwe do odczytania dla przedstawicieli mniejszych grup składają­ cych się na jego całość. Jest to zjawisko powszechne, wyłaniające się na pierwszy plan w chwilach przełomów politycznych, społecznych, ekonomicznych, gdy rzeczywistości ulega gwałtownym transformacjom. Taki przypadek dotyczy także Słowacji. Proces powstawania zbiorowej tożsamości i formowanie się symboli, charakterystycznych zarówno dla aktualnej sytuacji, jak i dla przeszłości tego narodu, możemy prześledzić dzięki trzem interesującym publikacjom, wydanym w tym samym okresie, tj. w 2005 roku. Warto zadać pytanie, co może w sposób syntetyczny obrazować naród tak, aby, z jednej strony, wyrazić uniwersalizm, czyli to, co łączy wszystkich członków narodu, a z drugiej - zarysować wszystkie różnice zachodzące wewnątrz społeczeństwa - z jego wewnętrznymi podziałami klaso­ wymi, społecznymi, politycznymi, czy też etnicznymi lub kulturowymi? W takich obrazach fakty, przypadki, czy ludzie funkcjonują zazwyczaj nie jako wydarzenia historyczne lub postacie, ale jako mity. W toku reinterpretacji rzeczywistości dochodzi do przekształcenia procesu upamiętniania. Większe znaczenie zdobywają elementy irracjonalne i mityczne, elementy narodowe natomiast powoli zyskują posłuch i zostają skierowane przeciwko innym społecznościom, uznawanym za zagrożenie dla grupy dominującej. Mają one za zadanie przemawiać do emocji odbiorców i do ich poczucia więzi z narodem. Mity i obrazy czerpią treść z przeszłości i współczesności, ale stanowią najczęściej wyraz napięć między uniwersalizmem a partykularnością. Przemawiają do warstw szerokich i niż¬ szych, a w wersji bardziej wyrafinowanej do elit. Nie są skierowane do jednostek, ale raczej do szerszych zbiorowości, których tożsamość jest modyfikowana podczas transformacji. Wnoszą rów¬ nież nowe odniesienia kulturowe obrazujące rzeczywistość po przełomie. Prezentuję trzy interesujące książki dotyczące problematyki słowackiej mitologii narodowej i stereotypizacji, głównie w folklorze, ale wykorzystywanej również współcześnie w polityce, w momentach głębokich przełomów politycznych w państwie. Wszystkie pozycje są szczególnie zajmujące dla czytelników zainteresowanych historią i kulturą krajów Europy środkowej, zróżnico¬ wanych pod względem etnicznym, kulturowym i religijnym. Różnice te są postrzegane i opisywane przez autorów książek, jako elementy konstruowania tożsamości narodowej. Pierwsza z publikacji, autorstwa Evy Krekovicovej (2005), prezentuje obrazy, stereotypy i mity funkcjonujące zarówno w dawnym folklorze słowackim, jak i w języku, jakim posługiwali się po¬ litycy okresu transformacji na Słowacji. W tym samym duchu napisana została książka Gabrieli Kilianovej (2005), poświęcona kwestiom tożsamości i pamięci jednego miejsca, jakim jest Devin. To niezwykłe miejsce, niegdyś odrębne miasto, położone u ujścia Morawy do Dunaju. Współcześnie stanowi część Bratysławy, a równocześnie leży na granicy Słowacji i Austrii. Trzecia książka, pod redakcją Eduarda Krekovica, Evy Krekovicovej i Eleny Mannovej (2005), jest zbiorem artykułów różnych autorów, poświęconych słowackim mitom narodowym, dawnym i nowszym. Charakte¬ rystyczne jest to, że wszystkie trzy pozycje korzystają z podobnych pojęć teoretycznych opisując treści słowackich mitów. �RECENZJE 167 Pierwsza z książek podejmuje problem pamięci zbiorowej, która jest wyrażana na kilka spo­ sobów, np. w formie obrazów i stereotypów w tekstach folkloru słowackiego. Stare wątki, obecne w tradycyjnym folklorze słowackim, były także wykorzystywane przez współczesną politykę (np. w latach 1989-1993). Dało to początek nowej mitologii narodowej, jak nazywa je autorka „nowostarej", czyli starej, ale dostosowanej do potrzeb współczesności. Publikacja przedstawia dodat¬ kowo zmiany zachodzące w języku polityki i publicystyki w okresie transformacji ustrojowej. Krekovicova nawiązuje do zjawiska konstruowania pamięci zbiorowej, koncepcji pochodzącej z francuskiej szkoły historycznej (Pierre Norra), jak również do późniejszych koncepcji Petera Connertona, Jana Assmanna i Moritza Csaky oraz Hansa Henninga Hahna. Posługując się pojęciem „wektora" pamięci, autorka uznaje folklor za jeden z wektorów zbiorowej pamięci. Stereotypy rozu¬ mie jako wielowarstwowe obrazy prezentujące osobiste wyobrażenia składające się na pamięć zbio­ rową. Takie mentalne obrazy występują w folklorze jako ucieleśnienie wyobrażeń w kontekście opozycji „swój" - „obcy" i jako takie są zjawiskiem dosyć trwałym. Na formowanie tożsamości składają się również proste schematy, służące zbieraniu informacji społecznych o innych ludach. Podczas budowania tożsamości zbiorowej stereotyp występuje jako czynnik integracji własnej grupy. Wspólnym motywem przewijającym się przez wszystkie poziomy stereotypizacji, tworzenia się mitów i wyobrażeń o obcych, zarówno w tradycyjnym folklorze jak i współcześnie, jest stereotypowy obraz 'złego pana', reprezentującego klasy wyższe. W folklorze funkcjonuje on w sposób ciągły aż do dnia dzisiejszego, a w okresie transformacji po upadku reżimu totalitarnego, obraz taki odnosił się do ogólnego stereotypu „polityka", jako postaci niemoralnej, skorumpowanej, wkraczającej w świat polityki z zamiarem odniesienia osobistych korzyści. Książka Krekovicovej jest analizą wielu pieśni ludowych, powiedzonek opowiadanych i zapisa¬ nych. Autorka uważa, że w dawnym folklorze rzadko występował autowizerunek Słowaków wyrażany w kategoriach etnicznych czy też narodowościowych. Równie niewiele było odniesień do innych grup etnicznych lub narodów. Były tylko dwie grupy etniczne definiowane jako „Oni" - Żydzi i Cyganie - w opozycji do „Nas" (Słowaków). Jak pisze autorka, najczęściej występowała zasada podziałów na klasy społeczne, a nie różnice etniczne - opozycja „chłop" kontra „właściciel ziemski". W folklorze funkcjonuje wizerunek Słowaków jako narodu chłopskiego, który zgodnie ze apologetycznym stereotypem, był istotną częścią słowackiej mitologii narodowej, głównie w 1993 roku w okresie formowania się suwerennego państwa słowackiego. Praca Gabrieli Kilianovej także jest poświęcona problematyce pamięci zbiorowej, ale przedsta¬ wionej przez pryzmat dziejów miasta Devin. Autorka opisuje w jaki sposób miasto stało się słowac¬ kim symbolem narodowym i „miastem pamięci". Historycznie miasto nie zostało założone przez Słowaków, budowały je inne narodowości (Niemcy i Węgrzy). Jest ono wyrazem pamięci, którą, jak pisze autorka, kondensowała, przedstawiała i krystalizowała pamięć zbiorowa narodu. To samo miasto stało się częścią pamięci zbiorowej nie tylko Słowaków, ale także Niemców i Węgrów. Miasto pamięci to przede wszystkim zabudowania, architektura, ale i inne wytwory ludzkiej działalności. Devin został przedstawiony w książce jako symbol wczesnosłowiańskiego państwa Wielkomorawskiego (z pocz. IX w., które rozpadło się na skutek najazdów Hunów na początku X w.) z centrum w dorzeczu Morawy i dolnego Wagu - jego władców Rastislava i Svatopluka, tradycji Cyryla i Metodego, a później wykorzystywany w zmitologizowanej prezentacji narodowych dziejów Słowacji. Devin to także część współczesnej Bratysławy. Pozostały ruiny grodu, który od lat 80-tych X I X w. na fali słowackiego odrodzenia narodowego, zaczęto wiązać z tradycją państwa Wielkomorawskiego jako państwa słowiańskiego (rozumianego jako słowackiego). Odrodzenie narodowe rozwijało się wśród elit (np. Ludovit Stur), bardziej masowy charakter zyskało dopiero przed I wojną świa¬ tową. Wart podkreślenia jest fakt, że od początku tworzenia nowoczesnego narodu słowackiego do tradycji państwa Wielkomorawskiego jako podstawy narodowej tożsamości odwoływały się inteli¬ gencja zarówno katolicka jak i ewangelicka. Devin stał się częścią narodowego dyskursu Słowaków, ale jak już wspomniałem funkcjonuje również w pamięci zbiorowej Niemców i Węgrów. Przez Węgrów Devin był traktowany jako za¬ chodnia granica Węgier. W roku 1896 odbyła się milenijna narodowa wystawa w Budapeszcie, upa¬ miętniająca tysiąc lat od przybycia Węgrów na terytorium środkowej Europy. Postawiono wówczas �168 RECENZJE siedem pomników na granicach państwa węgierskiego. Na skarpie devińskiej pojawił się słup, na którym stała postać jednego z mitycznych wojów Arpada. Rozpad państwa austriacko-węgierskiego i deklaracja słowackiej Rady Narodowej z 30 paździer­ nika 1918 roku dały początek Czechosłowacji. Granica słowacko-węgierska, aż do traktatu w Trianon (4 czerwiec 1920 r.), była świadkiem wielu niepokojów, rabunków, przemocy i zniszczeń. W pierw­ szych miesiącach panowała tam atmosfera strachu i niepewności. Niszczono wszelkie oznaki austrowęgierskiej dominacji, ofiarą padło wiele pomników, w tym również kolumna na górze w Devinie. Trzecia książka jest zbiorem tekstów poświęconych słowackim mitom narodowym, rozumianym jako uproszczone obrazy złożonej przeszłości, przywoływane w celu tworzenia jedności społecznej. W publikacji zostały przestawione główne mity Słowaków związane z państwem Wielkomorawskim przedstawianym jako „złoty wiek". Występują tam także postaci takie jak Matus Cak , Juraj Janosik, Ludovit Stur , Milan Stefanik , Andrej Hlinka , Jozef Tiso , a nawet bardziej współczese - Gustaw Husak . Charakterystyczne jest to, że mity te sięgają korzeniami do XIX-wiecznej tradycji ludowej, ale ich rozkwit i wzrost popularności przypada na lata po roku 1989. Państwo Wielkomorawskie podobnie jak księstwo nitrzańskie jest uznawane jako kolebka słowackości, jednak narodziny tego pojęcia przypadają na wiek X I X , o czym pisze Jan Steinhübel (Odkedy sa da hovorit o Slovensku a Slovakoch). Autorzy artykułów podkreślają, że niektóre mity słowackie dodatkowo dramatyzują autostereotypy narodowe, wprowadzając poczucie krzywdy - np. mit tysiącletniej okupacji, czy też mit plebejskości Słowaków. Wiele mitów narodowych przedstawia Słowację jako miejsce strategicznego skrzyżowania kultur, między Wschodem i Zachodem. Jak pisze Elena Mannovä we wstępie (Uvod) do trzeciej publikacji wśród mitów eksponujących krzywdy jakich doznał naród słowacki ze strony Węgrów znajduje się najbardziej znany mit o do¬ brym zbójniku - Janosiku. Niezbyt chlubne epizody słowackiej historii są wyjaśniane przy pomocy mitów tzw. „mniejszego zła". Jako mniejsze zło postrzega się np. kolaborujące z Niemcami państwo słowackie księdza Tiso lub działalność Gustawa Husaka w okresie zależności od Związku Radziec¬ kiego. Według autorki hierarchia mitów zmienia się wraz z przemianami politycznymi, ustrojowymi, ekonomicznymi. Znajduje nowy wyraz w kalendarzu świąt, w symbolice państwowej, w konstytu¬ cyjnych tekstach parlamentu, jak również w szkolnych czytankach. Kim jest Słowak - zadaje pytanie Eduard Krekovic (Kto sme a odkedy sme tu?). Czy ten kto posługuje się językiem słowackim, czy też ten, którego przodkami byli Słowacy? Częścią mitu Sło¬ waków jako plebejskiego narodu jest obraz słowackich murarzy, którzy wybudowali Budapeszt. Istnieje autoobraz Słowaka pasterza, biernego człowieka swoich czasów, a z drugiej strony - zbój¬ nika, rebelianta, bojownika o prawa społeczne, górskiego pasterza owiec, bacy. Prócz Juraja Janosika w ostatniej książce wymienia się wielu innych zbójników (34 postacie), o czym pisze Hana Hlöskovä (Narodny hrdina Juraj Janosik). 1 2 3 4 5 6 7 1 Matus Cak z Trencina - możnowładca słowacki/węgierski z przełomu XIII/XIV w. Prowadził nie­ zależną politykę wobec Węgier, co doprowadziło do konfliktu z królem. Zjednoczył część ziem, dzięki czemu stał się inspiracją dla ruchów patriotycznych na Słowacji. Ludovit Stur (L'udovit Stur 1815-1856) - poeta, uczestnik Wiosny Ludów, lider słowackiego ruchu narodowego. Opracował zasady języka słowackiego. Milan Stefanik (1880-1919) - inżynier, astronom, pilot wojskowy, badacz, podróżnik osiadły we Francji. Emigracyjny działacz i orędownik powstania niepodległej Czechosłowacji. Andrej Hlinka (1864-1938) - ks. katolicki, przywódca ruchu ludowo-narodowego, założyciel Sło¬ wackiej Partii Ludowej. Zabiegał o autonomię Słowacji w państwie Czechosłowackim. Jozef Tiso (1887-1947) - ks. katolicki, od śmierci Hlinki przywódca Słowackiej Partii Ludowej. Premier autonomicznej republiki Słowackiej, proklamowanej w Zilinie 6 października 1938 r., w 1939 r. ogłosił niepodległość i współpracował z Niemcami. Zorganizował lokalne wojsko słowackie - Gwardię Hlinkowską. Powieszony w 1947 r. Gustaw Husak (1913-1991) - komunista, pierwszy sekretarz partii (od 1969), a także prezydent Czechosłowacji (1975-1989). Pierwszym władcą był Pribina, a po upadku państwa Wielkomorawskiego księstwo nitrzańskie zostało włączone do ówczesnych Węgier (zlikwidowane na pocz. X I I w.). 2 3 4 5 6 7 �RECENZJE 169 Innym przykładem mityzacji postaci był Matus Cak, wielmoża żyjący w Trencinie w X I I I w., który powiększając swoje dobra znalazł się w konflikcie z królem Węgier. Jego obraz przekształcały kolejne pokolenia, a po I wojnie światowej znalazł swoje miejsce w słowackim panteonie narodo­ wym już jako jeden z wielu, walczących od niezależność Słowacji. Inną postacią był Ludovit Stur, żyjący w I połowie X I X w. kodyfikator literackiego języka słowackiego, organizator powstania przeciw Węgrom w 1862 r. Generał Milan Stefanik był dowódcą słowackich legionów, utworzonych we Francji i walczących podczas I wojny światowej oraz głównym oswobodzicielem ziem sło­ wackich spod władzy Węgrów. Stał się bohaterem Czechosłowacji. Odrębne postacie to księża Andrej Hlinka i Jozef Tiso, związani z ruchem narodowym po I wojnie światowej, zaangażowani we współpracę z niemieckimi faszystami. Rozpad Czechosłowacji i utworzenie niezależnego państwa słowackiego w roku 1993 dało impuls powstaniu nowych mitów i legend poświęconych przeszłości odległej i tej niedawnej. Wzrosło też zainteresowanie postacią Jozefa Tiso, założyciela pierwszego państwa słowackiego. Ivan Kamenec (Slovenska republika 1939-1945 a jej myty; Jozef Tiso - tvorca statu a martyr?), uważa, że nowy twór państwowy dał początek przekonaniu, że współczesna Słowacja odrodziła się z chęci Słowa¬ ków do posiadania własnego i niezależnego państwa. Do dzisiejszego dnia postać Tiso wywołuje różnorakie reakcje, od całkowitego potępienia, po starania o jego beatyfikację w Watykanie. Powoli powstawała legenda o jego męczeństwie. Według Lubomira Liptaka (Koniec mytov na Slovenska?) słowackie mity mają najczęściej obron­ ny charakter, powstają w sytuacji ochrony jakichś wartości, symbolicznie „kopią okopy" i „wznoszą mury", za którymi można przetrwać złe czasy. Dodaje również, że mitologia słowacka nie ma cha­ rakteru „masochistycznego" jak kosowska, ale i ona nie ma zbyt wiele pozytywów (s. 240). Wszystkie wymienione publikacje dają interesujący wgląd w najważniejsze elementy kultury słowackiej, ukazując sposób, w jaki tworzone są mity oraz w jaki sposób i w jakim przełomowym kontekście nadawane są im znaczenia. Wspólnym elementem wszystkich tych publikacji jest odwo¬ ływanie się do modelu konstruowania tożsamości zbiorowej. Wydaje się, że większość prezento¬ wanych mitów można zaliczyć jako składowe tożsamości zbiorowej, wprowadzane przez elity lub instytucje państwowe w celu integracji społeczeństwa, ale także utrwaleniu władzy elit nad resztą społeczeństwa. W mitach tych posługiwano się tradycyjnym podziałem na Słowaków i społeczność dominującą (Węgrów, elity miejskie, itp.) Z lektury książek wynika przeświadczenie o konwencjonalnym charakterze tożsamości zbioro¬ wych, budowanych przy wykorzystaniu mitów narodowych w momentach przełomów historycz¬ nych i w zależności od roli jaką miały spełniać. Przedstawione publikacje wydają się szczególnie cenne dla badaczy zajmujących się Słowacją (dawną i współczesną), a także wszystkich czytelników interesujących się problematyką narodowoś¬ ciową, szczególnie mitami narodowymi i pamięcią zbiorową w krajach Europy Środkowej. Maria Kamińska, Polszczyzna mówiona mieszkańców Łodzi i okolic w ujęciu socjolingwistycznym, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2005, ss. 283. Łódź zajmuje wyjątkowe miejsce nie tylko wśród wielkich miast Polski, ale i całej Europy. Obdarzona ponad pięćset lat temu prawami miejskimi aż do X I X stulecia przypominała raczej wieś. Jej mieszkańcy zajmowali się głównie rolnictwem, rzemieślników było tu bardzo niewielu - tylu tylko, ilu być musiało, by zaspokoić lokalne wymagania i potrzeby. Dopiero wiek pary i elektryczności przyniósł wyraźne zmiany w tym zakresie. Mała osada awansowała wówczas do rangi znaczącego, wielkoprzemysłowego centrum, spychając w cień pobliskie miasta o starych tradycjach historycznych, takie jak: Sieradz, Łask, Piotrków Trybunalski czy Brzeziny. Równolegle z rozwojem gospodarczym dokonała się ekspansja terytorialna Łodzi, która szybko włączyła w swoje granice okalające j ą wsie: Widzew, Chojny, Zarzew, Dąbrowę, Bałuty itd. Gwałtownym przeobraże¬ niom uległa zarazem jej struktura demograficzna - w krótkim czasie zyskała ona bowiem tysiące �170 RECENZJE nowych mieszkańców: przede wszystkim chłopów, przybywających tu z bliska i z daleka w poszu¬ kiwaniu pracy oraz cudzoziemców (przeważnie ze Śląska, Prus i Austrii), tworzących początki miejs¬ cowego przemysłu. Przytoczone fakty historyczne nie stanowią, rzecz jasna, żadnej osobliwości dziejowej. W bar¬ dzo wielu zakątkach świata w taki właśnie sposób przebiegał w X I X wieku rozrost aglomeracji miejskich. Tym, co odróżniało Łódź od innych, świeżo formujących się w owym czasie ośrodków, było jednak to, iż nie miała ona własnych, dobrze utrwalonych i okrzepłych tradycji kulturowych, które oddziaływać by mogły asymilująco na nowoprzybyłych, nie miała też - mimo długiego „sta¬ żu" w roli miasta - bogatego, wykształconego mieszczaństwa. Tutejsza inteligencja była wówczas (jak i wcześniej) nieliczna, a jej wpływ na świadomość i styl życia współmieszkańców - nader wątły i ograniczony. Wzmożony przyrost ludności chłopskiej w okresie najintensywniejszego rozwoju Łodzi umocnił więc dominację elementu wiejskiego w jej krajobrazie społecznym i kulturowym. Sytuacja ta zaczęła się zmieniać dopiero po I I wojnie światowej - przede wszystkim dzięki powsta¬ niu uniwersytetu oraz zwiększeniu liczby instytucji kulturalno-oświatowych na tym obszarze . Omawiana przeze mnie książka Marii Kamińskiej jest próbą opisu społeczności łódzkiej pod kątem właściwych jej zachowań językowych. Została ona przygotowana z okazji jubileuszu siedem¬ dziesiątych piątych urodzin autorki i zawiera wybrane - z jej obfitego dorobku naukowego - publi¬ kacje na ten temat. O wyborze prac z tego właśnie kręgu tematycznego zadecydowało to, że Kamiń¬ ska była inicjatorką badań nad polszczyzną mieszkańców Łodzi i okolic - określiła ich założenia metodyczne, cele badawcze, koordynowała działalność naukową i terenową zespołu (tworzonego głównie przez pracowników Katedry Historii Języka Polskiego i Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Łódzkiego), spod jej pióra wyszła też zdecydowana większość analiz z tej dziedziny. Ze względu na wyjątkowy, bo rocznicowy, charakter prezentowanej pracy warto przypomnieć kilka istotnych faktów z życiorysu naukowego autorki. Otóż Maria Kamińska studia na kierunku filologii polskiej odbywała najpierw na łódzkim uniwersytecie (w latach 1950-1953), a następnie na Uniwersytecie Jagiellońskim (w latach 1953-1955), gdzie napisała i obroniła pracę magisterską pod tytułem Nazwy osobowe ludności wieśniaczej w byłym Księstwie Łowickim. Swój dalszy rozwój naukowy związała z Łodzią. Tutaj powstała jej dysertacja doktorska Nazwy miejscowe dawnego województwa sandomierskiego (obroniona na tutejszym uniwersytecie w 1962 r.) oraz rozprawa habilitacyjna Gwary Polski Centralnej (pochodząca z 1968 r.). Od 1974 r. dotychczasowe - historycznojęzykowe, dialektologiczne i onomastyczne - zaintere¬ sowania Kamińskiej poszerzone zostały o prace nad polszczyzną mówioną Łodzi oraz miejscowości satelickich. Szczególnie dużo uwagi poświęciła ona opisowi języka łodzian okresu przedwojennego (sprzed 1939 r.), którego specyfika uwarunkowana była międzynarodowym charakterem miasta, two­ rzącego przestrzeń dla koegzystencji czterech narodów (Polaków, Niemców, Rosjan i Żydów). Jak już sygnalizowałam, tematem recenzowanej pracy jest język mówiony mieszkańców Łodzi i okolic, a dokładnie rzecz biorąc, język jednej wybranej kategorii owych mieszkańców, tzn. osób o najniższym poziomie wykształcenia (poniżej średniego), zatrudnionych w przemyśle włókienni¬ czym (w kilku artykułach polszczyzna tych osób poddawana jest analizie porównawczej poprzez skonfrontowanie jej z językiem młodszego pokolenia łodzian, zwykle już nieco lepiej wykształ¬ conych). Koncentracja uwagi na tej właśnie kategorii społeczno-demograficznej wynika z tego, iż w czasie, kiedy powstawały omawiane teksty (a więc między rokiem 1970 a 1996, głównie zaś w latach 1970. i 1980.) miejscowe tkaczki, prządki, dziewiarki oraz robotnicy pokrewnych zawodów stanowili najliczniejszą oraz najbardziej reprezentatywną grupę łódzkiej społeczności (podobnie jak górnicy w Katowicach). Tego rodzaju wybór podyktowany też został względami praktycznymi. Rzetelne przebadanie wszystkich grup zawodowych i socjalnych w obrębie wielkiego, prawie milio¬ nowego miasta jest wszak przedsięwzięciem z gruntu niewykonalnym. 1 1 Zobacz: Bohdan Baranowski, O dawnej Łodzi. Ogólny zarys dziejów miasta, Wydawnictwo Łódz­ kie, Łódź 1976; Łódź: dzieje miasta, T. 1, red. B. Baranowski, J. Fijałek, R. Rosin, PWN, Warszawa -Łódź 1980; Henryk Stanisław Ditner, Dzieje wielkiej kariery. Łódź 1332-1860, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1965. �RECENZJE 171 Niemal wszystkie wypowiedzi informatorów pozyskane zostały drogą bezpośredniej eksploracji - poprzez rozmowę z badanym. Celem każdego z wywiadów było wywołanie spontanicznej i nie¬ skrępowanej narracji ze strony interlokutora - takiej zatem, którą można by uznać za odbicie jego codziennych nawyków i zwyczajów werbalnych. By wypowiedzi mogły być porównywane, zasto¬ sowano metodę rozmowy kierowanej, zogniskowanej wokół tego samego zestawu tematów, takich jak: dzieciństwo, dom rodzinny, praca zawodowa, rozrywki, wspomnienia o wojnie i okupacji, 0 sąsiadach i znajomych, o rodzinnym mieście. Rozległa tematyka zgromadzonych relacji pozwo¬ liła zorientować się zarówno w systemie gramatycznym opowiadających, jak i w rozmiarze oraz osobliwościach ich słownika. Wszystkie rozmowy zarejestrowane zostały na taśmie magnetofono¬ wej, a następnie przepisane pismem fonetycznym (o wiele precyzyjniej aniżeli pismo ortograficzne oddającym wszelkie niuanse i subtelności mowy). W kilku przypadkach podstawowe narzędzie badawcze stanowiła ankieta. Jeśli chodzi o układ zawartych w książce artykułów, to zostały one podzielone na pięć grup tematycznych, odpowiadających poszczególnym częściom pracy. Pierwsza z owych części pełni rolę wprowadzenia, w ramach którego autorka omawia najważniejsze problemy metodologiczne, cele 1 założenia badawcze oraz przedstawia stan badań nad interesującymi j ą zagadnieniami. Część druga dotyczy kwestii obecności cech gwarowych w mowie informatorów, trzecia podejmuje wątek języ¬ kowych wykładników niegdysiejszego wielonarodowego i wielokulturowego charakteru miasta, czwarta zbiera i porządkuje refleksje z zakresu leksyki i frazeologii, a piąta i zarazem ostatnia sta¬ nowi próbę ogólnej charakterystyki analizowanej odmiany polszczyzny. Wyniki przeprowadzonej eksploracji terenowej wskazują na to, iż język obserwowanej grupy cechuje silne nasycenie dialektyzmami, które - mimo stałego przebywania w środowisku wielko¬ miejskim - wyraźnie opierają się działaniu normy ogólnopolskiej. Ślady trwałych związków z wsią widoczne są zwłaszcza w generacji seniorów (często urodzonych i wychowanych jeszcze na wsi lub będących potomkami rodzin chłopskich). Co charakterystyczne, rozmówcy używają licznych wy¬ razów i form wyrazowych o ludowej proweniencji, a jednocześnie (odwrotnie niż na Śląsku czy na Kaszubach) starają się odciąć od wszystkiego, co się z gwarą kojarzy. W sytuacjach bardziej oficjalnych próbują stylizować swoje wypowiedzi na język literacki, co jednak nie zawsze osiąga zamierzony efekt, albowiem nie zdołali oni w wystarczającym stopniu przyswoić sobie poszczegól¬ nych reguł tego systemu. Ich wypowiedzi obfitują w związku z tym w sformułowania mimowolnie komiczne, sztucznie patetyczne, niedorzeczne oraz przesadnie zawiłe (a przy okazji często niepo¬ prawne) w swej konstrukcji. Za podstawowy czynnik sprzyjający utrzymywaniu się cech gwarowych w polszczyźnie bada¬ nej populacji uznać trzeba właściwe jej warunki życia. Zarówno w pracy, jak i poza nią ludzie ci przebywali wszak we własnym, wyizolowanym od innych i szczelnie zamkniętym środowisku. W godzinach aktywności zarobkowej łączyła ich, a zarazem odgradzała od innych grup społecznych, przestrzeń hali fabrycznej, w porze czasu wolnego - przestrzeń wspólnego osiedla, stancji, domu familijnego, korytarza. Jeśli oddawali się jakiejś rozrywce, to też we własnym gronie. Z literaturą i prasą mieli do czynienia z rzadka (o ile w ogóle), jedynym medium zdolnym oddziaływać eduka¬ cyjnie i normotwórczo na ich sposób porozumiewania się było więc radio, a później także telewizja. W przypadku młodszych pokoleń łodzian wywodzących się z rodzin robotniczych sytuacja przedstawia się nieco inaczej. Z reguły są to już bowiem osoby lepiej wykształcone, a często także wykonujące pozafabryczne profesje. Ich język wolny jest zatem na ogół od naleciałości gwarowych, przybliża się znacząco do wzorca literackiego. Warto przy tym odnotować, iż w regionie łódzkim nie występuje praktycznie zjawisko dwujęzyczności. Wynika to z tego, iż - jak już wspomniałam - wiejskie pochodzenie oraz wszelkie jego przejawy są tu oceniane negatywnie, uznawane za spo¬ łecznie i towarzysko kompromitujące, wstydliwe. Dlatego też po opanowaniu języka „miastowego" tutejsi mieszkańcy odchodzą całkowicie od posługiwania się gwarą (co najwyżej rezerwują użycie pewnych jej formuł i wyrażeń na okazje ściśle prywatne, by uniknąć skarg czy szyderstw najbliż¬ szych, że próbują „robić z siebie panów"). Podsumowując dotychczasowe uwagi stwierdzić należy, że książka Kamińskiej to pozycja na¬ der interesująca oraz odznaczająca się wieloma walorami. Jednym z nich jest to, iż przedmiotem �172 RECENZJE badawczego zainteresowania i namysłu jest w niej język „żywy", autentyczna, chwytana „na gorąco" mowa łódzkiej ulicy. Daje to czytelnikowi możliwość nadzwyczaj bliskiego, nieomal fizycznego kontaktu z ginącym bezpowrotnie światem Łodzi fabrycznej, pozwala odczuć jego specyfikę i nie¬ powtarzalny koloryt. Dużą zaletą pracy jest także jej syntetyczny charakter. Dzięki zebraniu w jedną zwartą całość artykułów autorki - rozproszonych po różnych, dziś trudno dostępnych czasopismach i monografiach - powstała obszerna i wielobarwna panorama życia codziennego mieszkańców Ło¬ dzi. W przytaczanych obficie wypowiedziach informatorów wyrazisty refleks znalazły rozmaite szczegóły ich powszedniej egzystencji, związane z obyczajowością, typem religijności, świato¬ poglądem, wrażliwością moralną, stosunkiem do innych wyznań i narodów, życiem rodzinnym, przy¬ jacielskim i zawodowym. Z tego też powodu książka ta stanowi znakomite źródło wiedzy nie tylko dla językoznawców, ale i dla przedstawicieli innych dziedzin humanistycznych: historyków kultury, etnografów oraz etnologów, zainteresowanych problematyką miejską, a zwłaszcza dziejami oraz obliczem społeczno-kulturowym Łodzi. Pewną trudność, jakiej może nastręczać nie-filologom lektura tej pozycji, stwarza posługiwanie się przez autorkę alfabetem fonetycznym dla transkrypcji tekstów ciągłych, jak również używanie przez nią specjalistycznych określeń z zakresu gramatyki opisowej i historycznej. Tego rodzaju prze¬ szkody są jednak rzeczą zrozumiałą - wszak każda dyscyplina naukowa dysponuje własnym, trudno czytelnym dla „niewtajemniczonych" w jej arkana językiem opisu i interpretacji. Nieco nużące dla odbiorcy może być także powtarzanie w kolejnych artykułach niektórych cyta¬ tów, materiałów z ekspedycji terenowych, podstawowych informacji faktograficznych, danych biblio¬ graficznych, stwierdzeń naukowych itp. Przy przedrukach publikacji, tworzonych w różnych latach i dla różnych celów, ciężko jednak (bez głębokiej ingerencji w ich strukturę) tego uniknąć. Na zakończenie tego krótkiego omówienia wypada jeszcze raz podkreślić wysoką wartość po¬ znawczą i intelektualną recenzowanej pracy: jej ogromną wszechstronność, gruntowne osadzenie w empirii i pełen profesjonalizm. Aleksandra Rzepkowska Krzysztof Gładkowski, Kanzel/ambona. Protestancka wspólnota lokalna na Górnym Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Olsztyn 2008, ss. 386 Śląsku, Książka jest obszernym podsumowaniem kilkuletnich, systematycznych badań etnohistorycznych przeprowadzonych przez autora w górnośląskiej miejscowości Rozumice. Badaniami objęto również, aczkolwiek w znacznie mniejszym stopniu, Ściborzyce Wielkie i okoliczne wioski, znajdujące się na terenach ziemi opawskiej, karniowskiej i głubczyckiej (południowe pogranicze Górnego Śląska). Tereny te zamieszkałe były w różnych okresach przez ludność protestancką (w 1524 roku margrabia Jerzy Hohenzollern wprowadził protestantyzm w księstwie karniowskim), niewiele jednak było o niej dotychczas wiadomo. Wyznawcy protestantyzmu obecni są nadal na tych ziemiach, ich liczba zmniej¬ szyła się jednak znacznie na skutek powojennych, przymusowych wyjazdów ludności niemieckiej. Praca oparta jest na solidnych podstawach. Powołując się na różnego rodzaju źródła przechowy¬ wane w archiwach polskich, czeskich, niemieckich, austriackich i amerykańskich, na unikatowe rękopisy znajdujące się w zbiorach prywatnych oraz publikacje historyczne, K. Gładkowski odtworzył i szczegółowo opisał dzieje protestanckiej społeczności Rozumic. Poszczególne materiały zostały poddane wnikliwej analizie, stały się przedmiotem polemik i porównań. Sięgnięcie do źródeł informujących o różnych miejscowościach badanego pogranicza oraz od¬ wołanie się do szerokiego kontekstu historyczno-politycznego pozwoliło autorowi na ukazanie wyjątkowego miejsca i znaczenia Rozumic, w których najdłużej zachowały się najstarsze górno¬ śląskie tradycje ewangelickie. Mieszkańcy tej miejscowości wytrwali w swej wierze, nie poddając się procesowi rekatolizacji prowadzonemu w monarchii habsburskiej W Rozumicach istniała naj¬ silniejsza społeczność ewangelicka, wspierająca „powstanie i rozwój wielu ewangelickich gmin �RECENZJE 173 powiatu głubczyckiego i miejscowości położonych w dzisiejszej Republice Czeskiej" (s. 185). „Rozumiczanie pozostali przy wierze ojców i są symbolem trwania wiejskiej wspólnoty luterańskiej na Górnym Śląsku do 1946 r." (s. 322). Praca K. Gładkowskiego jest efektem interesującego połączenia różnych propozycji badawczych. Autor czerpie inspiracje m.in. z dorobku antropologii interpretatywnej, mikrohistorii, hermeneutyki, teorii transformacji, fenomenologii, prac z zakresu wielokulturowości, pogranicza kulturowego, kul­ tury symbolicznej, społeczności lokalnych, pamięci, historii codzienności. Wskazuje zarazem na pilną potrzebę „udokumentowania i zachowania dla potomnych ginących pozostałości i lokalnych odmian kultur etnicznych w Polsce [...]" (s. 39). Recenzowana praca znakomicie spełnia tę rolę. Postawione przez autora pytania dotyczą m.in. przyczyn „przywiązania [ludności protestanc­ kiej] do [...] innej niż dominujące wyznanie rzymskokatolickie wspólnoty wyznaniowej" oraz prze¬ trwania wiejskiej parafii luterańskiej, „mimo usilnych prób pozyskania jej dla wspólnoty Kościoła rzymskokatolickiego w czasach [...] monarchii habsburskiej" (s. 16). Powołując się na źródła historyczne autor dowodzi, że przetrwanie luteranizmu w badanej przez niego części Górnego Śląska „[...] było możliwe za sprawą oparcia w protestanckich władcach oraz intensywnej działalności pietystów, która wspierała istniejącą już religijną i historyczną świado¬ mość grupową tych luterańskich społeczności pogranicza" (s. 319). Wskazuje również na sukcesy ruchów prereformatorskich, podzielając przekonanie badaczy, którzy uważają, że tym właśnie ru¬ chom i ich duchowi „śląski protestantyzm zawdzięcza swoją specyfikę" (s. 131), że „przygotowały [one] górnośląskie społeczności na reformację" (s. 147). W książce zamieszczono obszerne infor¬ macje o ruchach uznanych za prereformatorskie, ich rozprzestrzenianiu się w księstwie karniowskim, stanowiącym górnośląskie centrum reformacji, oraz na innych obszarach Europy. Sięgając do czasów, których nie obejmuje pamięć współczesnych nam osób jesteśmy zawsze ograniczeni zawartością źródeł zastanych i zakresem podanych w nich informacji. Nie mamy możli¬ wości uzupełnienia ich o badania terenowe, które pozwalają spojrzeć na interesujące nas zjawiska z perspektywy ich uczestników, np. osób, które dokonały wyboru określonej religii i wytrwały w niej mimo różnego rodzaju trudności. Ograniczenia te dotyczą również książki K. Gładkowskiego, pozostawiając niezawinione przez niego poczucie niedosytu informacji. W recenzowanej pracy prezentowane są natomiast wyniki badań terenowych przeprowadzonych przez autora wśród byłych mieszkańców Rozumic, którzy po I I wojnie światowej wyjechali do Nie¬ miec oraz ich potomków w pierwszym pokoleniu. Na s. 43 znajdujemy informację o 25 wywiadach zrealizowanych w Westfalii, nie wiadomo jednak ile osób spoza tej grupy, mieszkających na innych obszarach Niemiec, uczestniczyło poza tym w badaniach. Zgromadzone materiały ukazują dramatyczne losy członków badanej zbiorowości, ich stosunek do rodzinnej miejscowości (określanej jako Heimat), pozwalają też na charakterystykę więzi łączą¬ cych ich z obecnymi mieszkańcami Rozumic. Autor informuje, że analizując zgromadzone przez siebie materiały terenowe, „korzystał z na¬ rzędzi badawczych wypracowanych przez metodę biograficzną" (s. 34). O tym, jakiego rodzaju były to narzędzia dowiadujemy się dopiero w końcowej części książki (s. 261). Jest tam mowa o wywia¬ dzie narracyjnym, wywiadzie wspomnieniowym oraz otwartym wywiadzie pogłębionym. Wspomniane tu techniki badawcze nie posłużyły zapewne autorowi jedynie do analizy wyników badań terenowych, lecz były również (a może przede wszystkim) pomocne na etapie gromadzenia materiałów. Byłabym ciekawa opinii badacza o przydatności zastosowania tych technik w etnogra¬ ficznych badaniach terenowych oraz opinii o użyteczności zgromadzonych przy ich pomocy mate¬ riałów. Refleksji na ten temat nie znalazłam w recenzowanej książce. Z dużą znajomością rzeczy K. Gładkowski ukazał proces kontrreformacji, prześladowań reli¬ gijnych, prób rekatolizacji badanych obszarów, wykorzystywania religii do celów politycznych. Zamieścił też informacje świadczące o obronie wiary ewangelickiej i silnym oporze przeciwko rekatolizacji. Służyło temu m.in. potajemne zatrudnianie teologów protestanckich, udawanie się na nabożeństwa do sąsiednich księstw, jawne opowiadanie się za protestantyzmem przez właścicieli ziemskich. Ogromne znaczenie miała także solidarność protestantów mieszkających na terenach mo¬ narchii habsburskiej. Znakomicie przedstawione zostały relacje między katolikami i protestantami, �174 RECENZJE konflikty o świątynie i przynależne do nich majątki, o możliwość sprawowania nabożeństw, wygła¬ szania kazań. Spory niejednokrotnie kończyły się procesami sądowymi. Chociaż autor podaje wiele przykładów konfliktów między wyznawcami katolicyzmu i religii protestanckiej oraz wspomnia¬ nych procesów, formułuje wniosek, że „codzienne życie miejscowej ludności nie znało silnych anta¬ gonizmów narodowościowo-wyznaniowych" (s. 178). Pisze również, że „nawet w okresie najwięk¬ szego kryzysu, jakim była rekatolizacja, [w Rozumicach] nie dochodziło [... ] do napięć i konfliktów między odmiennymi konfesyjnie mieszkańcami. Konflikt istniał jedynie między władzą reprezento¬ waną przez kontrreformacyjną misję jezuicką a lokalnymi społecznościami" (s. 320). Byłabym ostrożniejsza w formułowaniu tego rodzaju twierdzeń. Być może istotnie mieszkańcy Rozumic byli wolni od konfliktów na tle religijnym, może być jednak również i tak, że w źródłach nie odnotowa¬ no informacji na ten temat (poza wspomnianym konfliktem między misją jezuicką i lokalnymi spo¬ łecznościami). A może wzmianki o tym nie zachowały się do dziś? Nasuwa się też pytanie, czy rzeczywiście misja jezuicka nie miała żadnych zwolenników w Rozumicach i okolicznych miejsco¬ wościach? Być może i w tym przypadku należałoby stwierdzić, że źródła o tym nie informują. Niezwykle ciekawe, obfitujące w szczegółowe informacje, są fragmenty książki poświęcone historii lokalnych kościołów protestanckich znajdujących się na badanych terenach. Były one sym¬ bolem i świadectwem wiary, pełniły funkcje więziotwórcze, miały też wpływ na kształtowanie toż¬ samości religijnej wiernych. Powołując się na przypadek Rozumic, autor formułuje tezę, iż „w społecznościach lokalnych religia jest czynnikiem integrującym" (s. 320). Spostrzeżenie to nie jest niczym nowym. Można jedy¬ nie mówić o potwierdzeniu - na podstawie przeprowadzonych badań - dobrze znanego faktu, jakim jest integrująca funkcja religii. Trzeba jednak również pamiętać, że różnice konfesyjne są nierzadko źródłem podziałów społeczno-kulturowych i politycznych, religia pełni więc nie tylko funkcję integra¬ cyjną. Częste są również podziały wewnątrz zbiorowości złożonych z osób tego samego wyznania. Przykładem mogą być katolicy mieszkający na terenach dawnego Związku Radzieckiego. Identyfi¬ kacja z określoną grupą etniczną lub narodową bardzo często okazuje się tu silniejsza od przynależ¬ ności do tej samej wspólnoty wyznaniowej i jest przyczyną konfliktów między wiernymi. Prezentując wyniki własnych badań, autor polemizuje z poglądem, zgodnie z którym znaczne zróżnicowanie etno-polityczne pograniczy „powinno rodzić szczególnie silne antagonizmy" (s. 18), nie podaje jednak nazwisk zwolenników tego poglądu (spośród polskich naukowców na kwestię tę zwracali uwagę m.in.: Ryszard Kantor, Zbigniew Kurcz, Andrzej Sadowski, Tadeusz Popławski i Cezary Żołędowski). Słuszne jest natomiast spostrzeżenie, że badacze rzadko podejmują próby analizy różnic jako „bogactwa form życia kulturowego", koncentrując się z reguły na napięciach i konfliktach występujących na pograniczach kulturowych (s. 18-19). Za ogromnie ważne uważam wskazanie na wieloetniczny charakter badanych społeczności. Sciborzyce Wielkie np. były zamieszkałe przez ludność niemieckojęzyczną, morawską i polską. „Posługi¬ wano się trzema językami: niemieckim (dialekt frankoński), czeskim (dialekt morawski), polskim (dialekt śląski)" (s. 176). W recenzowanej książce - zgodnie z założeniami przyjętymi przez autora i nakreślonymi przez niego celami - znajdujemy przede wszystkim informacje o społeczności nie¬ mieckojęzycznej. Dla pełniejszego obrazu badanego pogranicza należałoby jednak, moim zdaniem, podać podstawowe dane na temat grupy morawskiej i polskiej, a także poświęcić nieco miejsca relacjom między osobami reprezentującymi poszczególne grupy językowe. Autor twierdzi, że na badanych terenach „różnice językowe nie pokrywały się [... ] z poczuciem etnicznej tożsamości" (s. 203, przyp. 104). Czy znaczy to, że mieszkali tu np. polskojęzyczni lub morawskojęzyczni Niemcy albo morawskojęzyczni Polacy? Jakie były relacje między językiem i religią jako wyznacznikami tożsamości etnicznej, narodowej i kulturowej poszczególnych grup? Który z tych wyznaczników miał większe znaczenie dla ich członków? O którym można powie¬ dzieć, że stanowił wartość rdzenną? Autor twierdzi, że „kwestia tożsamości narodowej morawskojęzycznej ludności Sciborzyc Wiel¬ kich" przedstawia się niejednoznacznie (s. 322). Zagadnieniu temu nie poświęca jednak większej uwagi. Wspomina jedynie, że ludność ta „z jednej strony nie akceptowała zmian politycznych w momencie powstawania Czechosłowacji [...] a z drugiej nie opowiedziała się z [sic!] niemieckością po zakończeniu I I wojny światowej, chociaż potem w większości wyemigrowała do RFN" (tamże). �RECENZJE 175 „Nie do utrzymania - zdaniem K. Gładkowskiego - jest teza o dwujęzyczności wiejskich społecz­ ności ewangelickich obszaru górnośląskiego. Obok języka polskiego (śląski dialekt) i niemieckiego (dialekty śląskie proweniencji niemieckiej) [...] [zachował] się tu bowiem dialekt morawski" (s. 319). Krzysztof Gładkowski podważa tezę sformułowaną przez Władysława Michejdę, mówiącą o tym, że „ludność ewangelicka na Sląsku była jednolita pod względem wyznaniowym (wszystkie zbory były luterskie)" (s. 202). Michejda twierdzi również, że w X V I - X V I I wieku ludność Sląska była „zupełnie polska" (tamże). Z badań przeprowadzonych przez K. Gładkowskiego wynika, że „ewangelicka społeczność Rozumic była niemiecka, podobnie jak sąsiednie Tfebom i Sudice (dziś w Republice Czeskiej) bądź Pilszcz (katolicki), czy inne miejscowości powiatu głubczyckiego, jak Mokre czy Pomorzowice" (tamże). W przypadku Rozumic i Sciborzyc Wielkich nie ma też - zda¬ niem K. Gładkowskiego - uzasadnienia twierdzenie, że „rekatolizacja na Górnym Sląsku napotkała na «znacznie słabszy opór»" (tamże). Podważona została również teza o wyłącznej katolickości Górnego Sląska. Przeczy temu obecność na tych terenach społeczności protestanckich „o etnicznej proweniencji morawskiej i niemieckiej, zjednoczon[ych] w jednym zborze ewangelickim, który od X V I I I stulecia był podstawą oddolnego renesansu luteranizmu i dalszego rozwoju społeczności protestanckich na ziemiach: głubczyckiej, karniowskiej i opawskiej" (s. 319). Jeden z podrozdziałów książki nosi tytuł „Rozumice we wspomnieniach dawnych mieszkań¬ ców" (s. 285-316). Zamieszczone w nim fragmenty wspomnień kilku osób dotyczą pojedynczych wydarzeń z ich życia, osobistych przeżyć i doświadczeń, związanych np. z obchodami Bożego Na¬ rodzenia i Wielkiej Nocy, religijnością, życiem rodzinnym, zwyczajami dorocznymi. W niektórych z nich jest mowa o historii wsi, jak też o spotkaniu z nią po latach rozłąki. Nie wiem, czym kierował się autor wybierając te, a nie inne wspomnienia do publikacji. Nie wiem też jak wyglądało prowa¬ dzenie badań. Czy rozmówcy sami decydowali czego ma dotyczyć narracja, czy też badacz informo¬ wał ich o tym, co jest dla niego szczególnie ważne, na jaki temat chciałby rozmawiać, zadawał szczegółowe pytania (jeśli tak - czego one dotyczyły?). Wiele mówiące są fragmenty pracy poświęcone konfrontacji wspomnień dawnych mieszkańców Rozumic z obecną rzeczywistością tej miejscowości, informujące o poszukiwaniu śladów przeszło¬ ści, śledzeniu i ocenianiu zmian. Wypowiedzi na ten temat przypominają mi wspomnienia osób zmuszonych do opuszczenia byłych Kresów Wschodnich I I Rzeczypospolitej po I I wojnie światowej. Osoby te, powracając na krótko, często po kilkudziesięciu latach nieobecności, do miejsc swego dzieciństwa, szukając śladów minionego świata, przeżywały - podobnie jak rozumiczanie - ogromne rozczarowanie i żal, odkrywając, że świat ten przestał istnieć. W pracy omówione zostały wybrane publikacje etnograficzne dotyczące Górnego Sląska, wydane przed rokiem 1945, oraz prace na ten temat, które ukazały się po I I wojnie światowej na terenie Niemiec Zachodnich. Przedstawiono ponadto ważniejsze rozprawy historyczne poświęcone temu obszarowi. Autor zdaje sobie doskonale sprawę z uwarunkowań politycznych i ich wpływu na moż¬ liwości prowadzenia badań etnologicznych na Sląsku po I I wojnie światowej oraz ze znaczenia zmian, jakie nastąpiły w Europie Srodkowo-Wschodniej po roku 1989 dla badań naukowych. Umoż¬ liwiły one przede wszystkim podejmowanie tematów, które wcześniej stanowiły tabu. Nie mogę zgodzić się z twierdzeniem, że „Sląsk [...] uważany jest [przez kogo? - I.K.] za region mało zbadany i rażąco zaniedbany przez współczesnej [sic!] etnografów" (s. 51). Różne dziedziny śląskiej kultury, również problematyka tożsamości mieszkańców Sląska, są od dawna badane m.in. przez Irenę Bukowską-Floreńską, Halinę Rusek, Daniela Kadłubca, Halinę i Mariana Gerlichów, Eugeniusza Kłoska, Grzegorza Odoja, Renatę Hołdę, Teresę Smolińską, Dorotę Simonides, ks. Józefa Budnioka i in., nie można więc mówić o „rażących zaniedbaniach". Na s. 317 czytamy, że „antropologia potrzebuje nowego otwarcia na doświadczenie religijne człowieka". Chciałabym zauważyć, że w polskiej etnologii/antropologii kulturowej, podobnie jak na Zachodzie, nurt badań związanych z doświadczeniem religijnym obecny jest już od wielu lat (przykładem są prace Huberta Czachowskiego, Ingi Kuźmy i Magdaleny Zowczak). Autor pisze, że „religia posiada szczególnie narracyjny charakter, a przekaz ustny jest narzę¬ dziem przekazu religijnego" (s. 27). Należałoby, moim zdaniem, dodać, że Kościół w coraz większym stopniu korzysta również z możliwości ewangelizacji za pośrednictwem różnego typu publikacji, �176 RECENZJE muzyki, filmów, sztuk teatralnych, gier o tematyce religijnej, a także z Internetu, przekaz ustny jest więc jedynie jednym z wielu form przekazu religijnego. Krzysztof Gładkowski uważa, że religia „jest niezbywalnym elementem człowieczeństwa", sta­ nowi jego fundament (s. 38). Czy należy przyjąć, że ludzie niewierzący, nie mający związków z religią, są tego człowieczeństwa pozbawieni? Z takim sposobem myślenia trudno mi się zgodzić. Obszerna errata świadczy o niezbyt starannym przygotowaniu książki do druku. W pracy można również znaleźć błędy nieuwzględnione w erracie. Na s. 93 brak np. imienia Eggana (autora pracy opublikowanej w 1962 roku). Na s. 120 nie podano roku wydania pracy Fiebiga, cytowanego przez Gottfrieda M . Kremsera. Dość częste są ponadto błędy polegające na braku lub przestawieniu nie¬ których liter, użyciu niewłaściwej końcówki itp. W książce przeznaczonej dla czytelnika polskojęzycznego zbędne są, moim zdaniem, długie, cza¬ sem nawet kilkustronicowe, cytaty w języku niemieckim, zaczerpnięte z różnych źródeł, umieszczone przez autora w tekście lub w przypisach. Nie wiadomo przy tym dlaczego część cytowanych materia¬ łów została przetłumaczona na język polski, część natomiast, nierzadko mającą podobny charakter, pozostawiono w wersji oryginalnej. Większość wskazanych tu niedociągnięć wynika prawdopodobnie z pośpiechu w redagowaniu tek¬ stu i niezbyt uważnej korekty. Nie zmienia to faktu, że badania przeprowadzone przez K. Gładkowskiego w znaczący sposób uzupełniają wiedzę o protestanckich społecznościach Górnego Śląska, procesie reformacji, kontrreformacji i rekatolizacji tych terenów, ukazują wyjątkowość badanych społeczności (przede wszystkim Rozumic) i wyjaśniają - na ile to możliwe na podstawie dostępnych autorowi źródeł - przyczyny przetrwania wspólnot protestanckich, tworzących wyspy w morzu kato­ licyzmu. Pozwalają one także na podjęcie polemiki z wieloma obowiązującymi dotychczas w litera­ turze twierdzeniami, choćby o katolickim charakterze Górnego Śląska. Ukazują ponadto wewnętrzne zróżnicowanie badanych społeczności pod względem etnicznym, językowym, społecznym. W książce znajdziemy obszerną (choć niepełną) bibliografię, odniesienia do wielu nieznanych szerzej źródeł niepublikowanych, jak też do rozmaitych koncepcji badawczych, z których autor czer¬ pał inspiracje. Byłoby dobrze, gdyby recenzowana praca (po starannych poprawkach) została przetłumaczona w całości lub z niewielkimi skrótami na język niemiecki i angielski. Zamieszczone w niej streszczenia niewiele dadzą czytelnikowi nie znającemu polskiego; szczególnie ubogie jest streszczenie angielsko¬ języczne, nieco bogatsze w informacje - streszczenie w języku niemieckim. Jestem pewna, że książka zainteresowałaby środowiska protestanckie w różnych krajach świata, jak też naukowców badających relacje między protestantyzmem i katolicyzmem, stosunki polsko¬ -niemieckie w różnych okresach, losy przymusowych emigrantów. Zamieszczone tu wspomnienia, narracje, fragmenty biografii mogą służyć nie tylko do badań dziejów społeczności protestanckich Górnego Śląska, lecz są również cennym materiałem porównawczym. Iwona Kabzińska �Ryc. l . Mapa Europy (Borsszem Janko, l877) � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a11ca039cdf3fbacadfbca965efa34a5.pdf 89e8cf2ad226ac1ee6a229ed46c9ce7e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5273 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2003 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4895 Title A name given to the resource Spis treści / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2003 t.57 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2003 t.57 z.1-2; s. Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Polska Sztuka Ludowa KONTEKSTY ♦ ANTROPOLOGIA KULTURY ♦ ETNOGRAFIA ♦ SZTUKA 2003 rok LVII nr 1-2 (260-261). Indeks 369403. ISSN 1230-6142. Cena 24 zł IN S T Y T U T SZ TU K I P O LSKIEJ A K A D EM II N AUK , FU N D A C JA K ULTURY S P I S W ik to r Zbo ro w ski H anna F aryna Paszkiewicz Zbigniew B enedyktow icz T R E Ś C I P ożegn an ie.................................................................................................... 5 „Być bogatym jak Forsyth...” ..................................................................6 Mapa pamięci ............................................................................................14 DARIUSZ C zaja MARIA POPRZĘCKA Paradoksy pamięci. Parę wątpliwości zamiast wstępu ................18 Obraz pod pow iekam i...............................................................................20 J ulia H artw ig Piękne s io stry .............................................................................................. 32 Nagana GEORGES STEINER .........................................................................................................33 Gramatyki tworzenia, przeł. Jerzy Łoziński .....................................34 PAMIĘTAĆ CZY ZAPOMINAĆ? PAUL R ico eur Nadużycia pamięci naturalnej: pamięć powstrzymana, pamięć manipulowana, pamięć narzucona, przeł. W ojciech Bońkowski . .4 1 Y o sef H ayim Y erushalm i Znaczenie w historii, pam ięć i pisanie historii. Podstawy biblijne i rabiniczne. przeł. Dariusz Czaja .................. 55 IVAN G. M arcus Magia pokarmów i gesty mnemoniczne, przeł. Amelia Franas . . 68 MAŁGORZATA N ałęcka Przeklęte błogosławieństwo. N obilitacja zap o m n ien ia................83 BOHDAN K o s Pam ięć i czasoprzestrzeń w poszukiwaniu całości. Kilka uwag o renesansowym teatrze pamięci i słodyczach WOJCIECH M ic h e ra kosmologii .................................................................................................... 88 Obliviscere. O pokusie zapomnienia i dylematach reprezentacji . . 90 JACEK Ziemek M em ento. Pamiętacie? To obejrzyjcie................................................... 98 RUTH GRUBER Miasta bez Żydów, przeł. Agnieszka N ow akow ska..................... 105 PAMIĘĆ PRYW ATNA M arcin ŚWIETLICKI Mój p am iętniczku ....................................................................................117 A nna B olecka Pam ięć i dzieciństwo ............................................................................ 118 ANTONI K roh Starorzecze. Krzyżyk z mosiężnej blachy, Piesek Puk, Maszyny do p isa n ia ....................................................................................................121 AMELIA F ranas JOANNA Zdanow ska STEFANIE PETER GERDIEN VERSCHOOR Egzekucje i ekspozycje p a m ię c i..........................................................129 Kozetka Bargelda, czyli o tym, jak się pisze w id z a ..................... 133 Kogel mogel - „polską magdalenką”?, przeł. Maciej Bańkowski . . 137 Kartki z pamiętnika. Polskie rem iniscencje, przeł. Ella Osuch, D orota van den Bercken JAN GONDOWICZ .................................................................... 139 Pałac p a m ię c i............................................................................................146 WENECJA I PAMIĘĆ L ew ŁOSIEW WOJCIECH B ońkowski W enecja Josifa Brodskiego, przeł. Dymitr R om anow ski...........149 Dwanaście świń przegląda się w lustrze. O legendzie weneckiej . .156 1 �SPIS TREŚCI DARIUSZ C zaja W drodze do W enecji. Podróże imaginacyjne ............................. 161 EWA MALEC M it W enecji. Fabrykowanie p a m ię c i............................................... 174 B ohdan K o s Wiersze M ałgorzata D ziewulska , ....................................................................................................... 181 PIOTR KŁOCZOWSKI Rozmowa z pamięci: N ie chciałbym zbyt d o p o w ia d a ć................... 183 JULIAN T uwim H anna B altyn P io tr S ommer Kwiaty Polskie (fragment) Szuflandia Latem .................................................................. 193 .................................................................................................. 194 ..........................................................................................................208 A . MELBECHOWSKA-LUTY Pomniki - „figury” zwodniczej p a m ię c i........................................... 209 MONIKA RUDAŚ-GRODZKA Słowiańszczyzna. Pamięć i zapomnienie w wykładach paryskich Adam a M ickiewicza i pow ieściach Józefa Ignacego Kraszewskiego ......................................................................................... 217 MARIA JANION Niesamowita Słowiańszczyzna .......................................................... 225 M ichał O to ro w sk i Pamięć spiskowców ................................................................................236 MAŁGORZATA B aranow ska Kolekcja nieidealna (3) Pamiętaj o m n i e ! ......................................243 D anuta KUZNICKA Gombrowicz Grzegorzewskiego...........................................................251 C zesŁ aw R zońca Zbysław Maciejewski (1946-1999) ................................................... 267 STANISŁAW T abisz Rozmowa ze Zbysławem M aciejew skim ...........................................277 Noty o Autorach .................................................................................... 287 Summary of A r tic le s ...............................................................................291 Contents no 1-2; 3-4/2003 .................................................................. 298 W NASTĘPNYM NUMERZE (NR 3-4): M ikoŁaj G umilow Anna Beata B ohdziewicz Ryszard Kapuściński F ranklin R. A nkersmith Kerwin Lee Klein Pamięć, przeł. Jan Gondowicz Zdjęcia odzyskane O Pamięci i jej zagrożeniach (z Ryszardem Kapuścińskim rozmawiają Zbigniew Benedyktowicz i Dariusz Czaja) Szlachetne odłączenie się od przeszłości lub jak być/stać się tym kim się już nie jest O pojawieniu się pamięci w dyskursie historycznym. COLLOQUIA ETHNOLOGICA PAMIĘĆ JAKO KATEGORIA KULTUROW A I POZNAWCZA Katarzyna Kaniowska C zesŁaw Robotycki Dariusz C zaja Zbigniew B enedyktowicz W aldemar Kuligowski SŁ awomir S ikora Marcin B rocki Magda S ztandara Marcin Kafar Daniel V ogel Dipesh C hakrabarty Peter Martyn Jo Harper T omasz S ikora Ewelina Pawlus Pamięć i antropologia Pamięć indywidualna etnografa jako źródło i dowód Czarna Skrzynka. O idei pamięci absolutnej Przestrzenie pamięci. Księga pamięci - przyczynek amerykański Historia, literatura i teraźniejszość oraz inne formy zapominania Pamięć: przestrzeń, w której zdarzenia się powtarzają Semioza pamięci w etnografii Fotografia etnograficzna, etnograficzność fotografii Oliver Sacks —od metafory utraty pamięci do neuroantropologii Przeszłość Indii czy przeszłość Europy? Postkolonialność a podstęp historii: Kto wypowiada się w imieniu Indii? Przeł. Daniel Vogel Powrót do Indii Which Blair Project? Pamięć jako narzędzie legitymizacji politycznej: przy­ kład „Nowej Partii Pracy” Inicjacja Bwiti Żywioły sprzężone 2 �SPIS TREŚCI Jacek O lędzki J erzy S. W asilewski Piotr S zacki Iwona Ś więch Pamiętniki poetyckie pustyni... Etnolog w podróży (4) Kto komu mówi bounjour? Próba antropologii zachowań zdawkowych „Pamiętać” Skrzynia PAMIĘĆ GRECJI S tephanie W est Jean Pierre V ernant David Lachterman W ojciech M ichera W łODZIMIERZ LENGAUER Zbigniew Benedyktowicz, Dariusz C zaja Mariusz Dobkowski, B ohdan Kos W iesIaw J uszczak, WłODZIMIERZ Lengauer W ojciech M ichera, Henryk Paprocki R obert Pawlik, CzEsłAW Robotycki W łODZIMIERZ S tANIEWSKI Lech S okóŁ A ndrzej DąBROwsKi, J an Hartman, W iesŁaw J uszczak, Ireneusz Kania, o. J an Andrzej KłoczowsKi (op), E lżbieta Paczkowska-Łagowska, M ieczysIaw Porębski, Lech T rzcionkowski, C ezary W odziński W iesŁaw J uszczak K rystyna Zwolińska T omasz W it S zerszeń Andrzej Pieńkos Kataryzna GÓRSKA Zbigniew O siński Mateusz B raun Aristeas u Herodota, przeł. Wiesław Juszczak Mityczne aspekty pamięci, przeł. Noos i Nostos: Odyseja i początki greckiej filozofii, przeł. Lathesthai. O pokusie zapomnienia O Realności bogów - rozmowa o książce Wiesława Juszczaka „Pani na żurawiach” Wielka podróż do źródeł Głos w dyskusji o Realności Bogów „Nie wszystko jest stracone...” Fragmenty dyskusji z promocji książki Realność bogów Wiesława Juszczaka w Krakowskim „Bunkrze Sztuki” Kraków, 29 maja 2003 Język mitu WiesŁaw Juszczak Jubileuszowa Karta Nowosielski Miasto i fotografia „Siedziba sztuki" Johanna Michaela Bossarda - totalne miejsce tworzenia Rozmowa z Małgorzatą Baranowską Ja tak naprawdę zbieram ducha pocztówki Osterwa i Reduta w notatnikach Limanowskiego Prawdziwy mit, albo jak Karol Wojtyła został papieżem RECENZJE JACEK OLĘDZKI BARBARA MAJOR MARIA POPRZĘCKA J. KRZYSZTOF LENARTOWICZ BOGUSłAW JĘDRUSZCZAK Cichogłośno Inspiracje pasyjne Renaty Rogozińskiej Inspiracje........ Architektura trwogi Pamięć Ojca 3 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c744c5bde87604b06c6936fd75e0442f.pdf 7a79d26fc4494468d8642f1a9a106bfa Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3642 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1995 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3419 Title A name given to the resource Spis treści / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1995 t.49 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1995 t.49 z.2, s.1-2 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text P o l t KI A N I R O P O • C I A . u k ; L u d o w a T Y K U L T U R Y ^'.j i a E T N O G R A F I A ? z ł S Z T U K A ( 3 0 0 0 0 zł) M A Ł G O R Z A T A BARANOWSKA ZBIGNIEW B E N E D Y K T O W I C Z JADWIGA B O C H E Ń S K A ANNA BEATA B O H D Z S E W I C Z D A R I U S Z CZAJA MARIUSZ C Z U S A J W O J C I E C H DUDZIK ANETA G Ó R N I C K A - B O R A T Y Ń S K A ALEKSANDER J A C K O W S K I MAGDALENA J A W O R S K A W I E S Ł A W J U S Z C Z A K EWA K L E K O T LESZEK. K O L A N K I E W I C Z IWONA K U R Z P A W E Ł M A C I E J K O A N D R Z E J MENCWEL W O J C I E C H MICHERA Z B I G N I E W O S I Ń S K I P A W E Ł RODAK TERESA R U T K O W S K A ROBERT S A N K O W S K ! S Ł A W O M I R S I K O R A LUDWIK STOMMA R O C H SULIMA M A Ł G O R Z A T A S Z P A K O W S K A JOANNA TOKARSKA-BAKIR �SPIS TREŚCI Wiesław Juszczak O Antropologii i symbolu * O Antropologii i symbolu. Rozmowa * * 3 5 Ludwik Stomma „Trzeba odjechać..." 20 Małgorzata Baranowska Ukryta forma świata 21 Sławomir Sikora Rosencrantz i Guildenstern nie żyją, czyli jak być. Shakespeare, ant­ ropologia i Toma Stopparda gra w teatr 24 Ewa Klekot Dwie strony tej samej monety 30 Aleksander Jackowski Katedra Kultury polskiej 33 Andrzej Mencwel Wyobraźnia antropologiczna 34 Małgorzata Szpakowska Lem i trzy ewolucje 39 * Jak rozumieć „Ziemi U r l o " 48 * * Roch Sulima Józef Tkaczuk i inni, czyli o imionach widywanych na murach. Przy­ czynek do etnografii miasta 52 Grotowski wobec gnozy 65 Leszek Kolankicwicz Aktorstwo w teatrze Grotowskiego 72 Wojciech Dudzik O teatrze alternatywnym 74 Jadwiga Bocheńska „Nieobojętna sztuka" i nie obojętny widz 76 Mariusz Czubaj Teledyskowy obraz świata 78 Raporty Gardzienicc 86 Zbigniew Osiński studentów: Holstebro 88 Scheersberg 91 Sejny 92 Graffiti na murach Warszawy 1989-1990 94 Paweł Rodak Wyobrażenia społeczne a nauki humanistyczne 95 Mariusz Czubaj Elitarność jako wyobrażenie społeczne 98 Paweł Maciejko Rytm Iwona Kurz Pop-mitologie 100 Robert Sankowski Kino, telewizja i co dalej? 101 Aneta Górnicka-Boratyńska Zrozumieć egzystencję 102 Anna Beata Bohdziewicz Recenzje Streszczenia Noty o mitów 99 artykułów 103 autorach Na okładce: Na stronie 104 Graffiti. Fot.: Anna Beata Bohdziewicz t y t u ł o w e j : Henryk Waniek, Tcmplum Salomonis I V , fragment, olej/płótno, © COPYRIGHT B Y „ K O N T E K S T Y " Przedruk tekstów wzgl. większych fragmentów tylko za zgodą redakcji Numer dotowany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz Wydział Polonistyki UW 1989 �POLSKA SZTUKA LUDOWA KONTEKSTY ANTROPOLOGIA KULTURY ETNOGRAFIA SZTUKA nr 2-1995 INSTYTUT SZTUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK �CONTENTS Wiesław Juszczak On Anthropology and Symbol * Conversation on Anthropology and Symbol * * 3 5 Ludwik Stomma "One Ought to Leave..." 20 Małgorzata Baranowska The Hidden Form o f the World 21 Sławomir Sikora Rosencrantz and Guildenstern Are Dead, or H o w to Exist. Shakespeare, Anthropology and Tom Stoppard's Theatrical Game 24 Ewa Klekot T w o Sides o f the Same Coin 30 Aleksander Jackowski Katedra Kultury polskiej. The Chair o f Polish Culture 33 Andrzej Mencweł The Anthropological Imagination 34 Małgorzata Szpakowska Lem and Three Evolutions 39 * How Are We to Understand „T h e Land o f U l r o " 48 * * Roch Sulima Józef Tkaczuk and Others, or About Names on the Walls. A Contribution Zbigniew Osiński Grotowski and Gnosis 65 Leszek Kolankiewicz Acting in the Grotowski Theatre 72 to Urban Ethnography 52 Wojciech Dudzik _ On the Alternative Theatre 74 Jadwiga Bocheńska ' „Engaged A r t " and the Engaged Viwer 76 Mariusz Czubaj The World as Seen in the Video Clip 78 Magdalena Jaworska „Polesie" 81 Graffiti 94 Paweł Rodak Social Concepts and the Humanities 95 Mariusz Czubaj Elitism as a Social Conception 98 Paweł Maciejko The Rhythm o f Myths Iwona Kurz Pop-mythologies 100 Robert Sankowski The Cinema, Telewision and What Now? 101 Aneta Górnicka-Boratyńska To Understand Existence 102 Students Reports 86 Anna Beata Bohdziewicz Reviews Summary About Redagują: the of Articles 103 Authors 104 Zbigniew Benedyktowicz, Aleksander Jackowski, oraz Sławomir Sikora (sekretarz redakcji), Danuta Benedyktowicz, L u d w i k Stomma Doradzają i współpracują: Jerzy Bartmiński, Ewa Fryś-Pietraszkowa, Antoni Kroh, Jacek Olędzki, Czesław Robotycki, Roch Sulima, Zofia Bisiak Tłumaczenia: Aleksandra Rodzińska Projekt okładki i strony tytułowej: Jacek Królak Redaktor 99 techniczny: Krzysztof Nalewajko Adres redakcji: Instytut Sztuki P A N , u l . Długa 28, 00-950 Warszawa, skr. poczt. 994 teł. 31-32-71/4 wew. 243 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/68883322dc19183a66bbc02c736d04e3.pdf 7b3580ec7b6c44b1740d98250231f0c7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4245 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1950 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3957 Title A name given to the resource Sprawozdania i recenzje / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1950 t.4 z.1-6 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1950 t.6, z.1-6; s.74-92 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text WYSTAWA SZTUKI LUDOWEGO W 7 я i inicjatywy Ministerstwa Kultury i Sztuki, w wykonaniu Wydziału Kultury i Sztuki War­ szawskiej Wojew. Rady Narodowej oraz Spół­ dzielni Sztuki i Przemysłu Ludowego w Wę­ growie odbyła się tam w czasie od 25 czerwca do 9 lipca 1950 r. wystawa sztuki i przemysłu ludowego. Wystawa była podzielona na dwie części — jedna z nich mieściła się w lokalu zajmowanym dziś przez Spółdzielnię, druga pomieszczona zo­ stała obok, w specjalnie na ten cel wybudowa­ nym baraku, który w przyszłości służyć będzie dla prac spółdzielni. Pierwsza część wystawy obejmowała prze- Ryc. 1. Dywan dwuosnowowy wyk. w 1875 r. we wsi Orzeszówko, gm. Miedzna. 74 I PRZEMYSŁU WĘGROWIE PIOTR GRENIUK ważnie wyroby spółdzielni, przede wszystkim firanki i tkaniny, bo to jest jej specjalnością, kilkanaście okazów ceramiki (powiat węgrow­ ski ubogi w glinę garncarską, w tej gałęzi prze­ mysłu nie przoduje), figurki z ciasta tzw. „prostyńskie kozy". Tu również znajdywały się eks­ ponaty gotowej odzieży kobiecej i dziecięcej, uszyte z materiałów spółdzielni, przez P a ń ­ stwowe Liceum Odzieżowe w Warszawie. W tej części organizatorzy urządzili wzor­ cowy „kącik dla dzieci", z dziecięcymi mebel­ kami f i r m y „ŁAD", książkami i zabawkami oraz świetlicę-czytelnię. Tu również odbywała się sprzedaż wyrobów spółdzielni, a także ksią- Ryc. 2. Dywan, wyk. Leokadia Wrzosek, Lubiesza, gm. Olszew. wieś �Zarówno techniki, jak też materiału w odnie­ sieniu do potrzeb wsi współczesnej. Znajdywały się tam np. dwa warsztaty tkackie, jeden sprzed 85 laty, ze wsi Lipki, pry­ mitywny, wąski, drugi nowoczesny, szeroki, 0 mechanicznym przerzucaniu czółenka. W cza­ sie trwania wystawy przy jednym i przy dru­ gim tkały kobiety i każdy ze zwiedzających mógł stwierdzić naocznie, jak ciężki był trud tkania dawniej, a jak dziś, dzięki ulepszeniom, praca na nowym warsztacie jest o wiele lżejsza, a co najważniejsze jest sprawniejsza i znacz­ nie wydajniejsza. Ryc. S. Dywan, wyk. Feliksa Zdunek w 1890 wieś J arnica, pow. Wągrów. г., żek i zabawek dla dzieci oraz oddanych w komis przedmiotów jak — fartuchy, chusteczki, paski skórzane itd. Druga część wystawy obejmowała eksponaty w liczbie 336 sztuk, pochodzące z trzech powia­ tów Podlasia, z dziedziny tkactwa współczes­ nego i zabytkowego, w charakterystyczny dla tego regionu dełeń w kraty, spódnice, zapaski, dywany, chodniki itp., nieco ciekawych wy­ robów ludowych, muzealnej już dziś wartości, jak wyroby ze słomy tzw. „koszki" na ziarno i krupy, sprzęt domowy i gospodarski, trombity, wycinanki z opłatków, kilka okazów dawnego stroju kobiecego oraz współczesną odzież męską i kobiecą, szytą z materiałów wyrabianych bądź przez miejscową spółdzielnię, bądź przez ko­ biety na wsi. Rozwieszone na ścianach mapy, wykonane przez Mariana Adamkiewicza ilu­ strowały rozmieszczenie tkactwa i innych ro­ dzajów rzemiosła ludowego na terenie powia­ tów węgrowskiego, sokołowskiego i siedlec­ kiego. Ten podział, zastosowany może nie umyślnie, był na wystawie słuszny, bowiem wykazywał porównawczo postęp twórczości ludowej i jej przystosowywanie się do warunków, potrzeb i wymagań człowieka doby dzisiejszej. Nie był to jedynie pokaz starych eksponatów, już dziś historycznych, chociaż częstokroć pięknych i o dużej wartości artystycznej, ale na wysta­ wie pokazano, jak postępuje zmiana i rozwój Organizatorzy wystawy poszli jeszcze dalej. Aby wyraźniej ukazać postęp i rozwój życia na wsi, Spółdzielnia dostarczyła Państwowemu Liceum Odzieżowemu w Warszawie, ul. Górno­ śląska 31, 250 m różnych tkanin, z których uczennice, pod fachowym kierunkiem nauczy­ cieli zaprojektowały i wykonały ponad 60 róż­ nych modeli sukienek, spódnic, bluzek, fartu­ chów, płaszczy, bielizny pościelowej, roboczych kombinezonów dla robotników państwowych gospodarstw rolnych, stroju wycieczkowego, nakrycia głowy dla żniwiarzy (połączenie sło­ mianej plecionki z płótnem) itd. Wykonaną w ten sposób odzież prezentowały zebranej publiczności w dniu otwarcia wy­ stawy na specjalnym „pokazie mody" uczen­ nice w. w. Liceum. Ten sposób wiązania wy­ stawy z prezentacją wyrobów współczesnej techniki tkackiej, z pokazem nowych tkanin barwionych, deseniowych i ich zastosowaniem w dzisiejszej odzieży, w urządzeniu wnętrza mieszkalnego zarówno na wsi, jak i w mieście jest bardzo dobrze pomyślany, jeśli przypomnę, że niektórym podobnym wystawom wyraźnie go brakowało. Cóż bowiem z tego, że na wy­ stawie sztuki ludowej pokażemy stare, nawet piękne okazy, pochodzące 'z twórczości ludowej, jeśli jednocześnie nie uprzytomnimy szerokim rzeszom zainteresowanych, jak one w szeregu zmian przekształciły się do służby dnia dzisiej- • szego. Dziś jest dla nas jasnym, że różnica między wsią i miastem musi się zacierać. Po­ stęp i rozwój życia gospodarczego na wsi, wzra­ stający dobrobyt pracującego chłopstwa budzi coraz szersze pragnienia i dążenia do pogłę­ bienia dóbr kulturalnych. Wieś pragnie na równi z miastem współuczestniczyć w dorobku kulturowym Polski Ludowej, pragnie iść z p r ą ­ dem socjalizacji życia i na tej drodze widzi swoją przyszłość. Stąd każdy przejaw przemian w kierunku postępu jest nam wszystkim bliski 1 winniśmy go wspierać. 75 �Chłop pragnie widzieć rozwój techniki wśród przedmiotów codziennego użytku i ma do niej pozytywny stosunek. Cieszy się więc, gdy widzi, że rzeczy stare, wykonane w braku odpowied­ nich narzędzi ręcznie, prymitywnie, zastępo­ wane są dziś ulepszonymi, przydatniejszymi, choć z tamtymi mają łączność formy, ale przez swoją współczesną treść stają się inne, nowe. Ten bardzo dobry sposób ukazania prze­ szłości rzemiosła i sztuki ludowej w zestawieniu z dzisiejszymi osiągnięciami na tym polu, był na wystawie węgrowskiej przeprowadzony je­ szcze nieśmiało. Niektóre eksponaty muzealne nie miały odpowiedników, wyrosłych z pracy człowieka dzisiejszego. I tak np. ul pszczeli, wydłubany w kłodzie drzewa, pochodzący z Chojeczna Cesarzy, gm. Grębków, pow. Węgrów, a mający 110 lat, czy ul słomiany „koszka" z Sadolesia, gm. Sadowne, pow. Węgrów, jakie nam pokazano na wystawie, winny były rów­ nież mieć obok siebie ule dziś stosowane w ra­ cjonalnej pasiece, z nadstawkami, aby ujaw­ niały postęp, aby pouczały o korzyściach roz­ woju w tej dziedzinie, aby wśród chłopówpszczelarzy, bartników nie budziły niepotrze­ bnej łezki, że tamte ule były „piękne", „cie­ kawe", ale żeby pomogły i m dojść do wniosku, że ul słomiany czy kłoda były wyrazem za­ cofania gospodarczego wsi, jej prymitywu, biedy i nędzy, że postęp w każdej dziedzinie jest konieczny, bo przynosi udogodnienia, przy­ nosi człowiekowi pożytek. Jeśli nam mówią kierownicy wystawy, że ule takie są jeszcze dziś w użyciu w Tończy, gm. Starawieś i w Wierzbnie, gm. Ossówno, pow. Węgrów, to słuchamy tego z pewnym niepokojem, że gromady te przejawiają wyraźne zacofanie go­ spodarcze, że pszczelnictwo w nich jest prymi­ tywne i nie przynosi ich właścicielom odpowie­ dniego zysku, a czas i praca włożone przy takiej pasiece są zmarnowane. Nie należy jednak wy­ ciągać z tego mylnego wniosku, jakoby na ta•kich wystawach, jak w Węgrowie nie należy pokazywać rzeczy z lat dawnych. Przeciwnie, trzeba koniecznie, właśnie dlatego, aby zwiedza­ jącym pomóc śledzić za postępem życia na wsi. Potrzeba dyktowana jest i tymi względami również, że poprzez tego rodzaju wystawy wy­ ciągamy muzealne eksponaty niejako na świa­ tło dzienne i organizujemy dla nich właściwą opiekę. Oto np. do Węgrowa udał się pracownik Muzeum Kultur Ludowych w Młocinach, który szereg eksponatów zakupił do zbiorów tego mu­ zeum. W ten sposób powędrowały do muzeum 76 Ryc. U. Pasiak, wyk. Stanisław wieś Wrotnów, pow. Kuta w 1949 г., Węgrów. — stara socha drewniana z Zawad, gm. Jaczew, pow. Węgrów, która będzie dowodem rewolucyj­ nych zmian, jakie w Polsce powrześniowej za­ szły w naszym rolnictwie, które na pola spół­ dzielni produkcyjnych i państwowe gospodar­ stwa rolne wprowadza traktory; stępa' nożna, również z pow. węgrowskiego ukazująca w po­ równaniu z dzisiejszymi młynami straszliwy mozół pańszczyźnianego chłopa, który w tym prymitywnym sprzęcie przygotowywał dla sie­ bie i swej rodziny krupy; do muzeum oddano też długie „trombity" — „ligawki" pochodzące z Górek Grubaków, gm. Jaczew i Wilczogąb, gm. Sadowne, pow. Węgrów oraz z gminy Ster­ dyń, pow. Sokołów. Chłopi, którzy posiadają tego rodzaju ekspo­ naty, jeśli się o nie zwrócą organizatorzy wy­ staw, winni je chętnie dostarczać, gdyż w ten sposób wystawy nasze będa miały możność po­ glądowego pokazania zaszłych zmian gospodarczo-ekonomicznych na wsi, a w wypadku, gdy któryś z eksponatów ma wartość muzealną, winni go za odpłatą, czy bezinteresownie prze­ kazywać do muzeów etnograficznych, aby je w ten sposób wzbogacić o dowody życia i pracy przeszłych pokoleń. Właściwe zastosowanie znalazły piękne, choć skromne fartuszki podlaskie z dyskretnymi, drobnymi, kolorowymi paseczkami, których na wystawę dostarczyły — Aleksandra Sobieska z Orzeszówki, Stanisława Pielech z Wólki Mie- �dzyńskiej i Helena Supeł z Wrotnowa, gm/ Miedzna, pow. Węgrów oraz Maria Biernacka z Wyrozęb Konaty i Janina Główko z Paderewki, gm. Sterdyń, pow. Sokołów. Płócienne tkaniny, z których uszyto fartuszki, posłużą jako wzór dla produkcji lnianych materiałów odzieżowych, wykonywanych przez Spółdzielnię. Takie wyzyskanie dawnych tkanin do współ­ czesnej produkcji jest normalnym zjawiskiem i w łańcuchu przemian koniecznym. Bardzo ciekawymi eksponatami na wystawie w Węgrowie były wycinanki z opłatków, zwane na Podlasiu „kolędy". Pochodzą one z Górek, gm. Jaczew, pow. Węgrów, a wycinały je He­ lena Górska i Czesława Rowicka. Sztukę tę po­ siadają również mężczyźni, a jednym z nich, którego prace były na wystawie, jest Franci­ szek Salach ze wsi Dzięcioły Bliższe, gm. Ster­ dyń, pow. Sokołów. Wycinanki te, bardzo deli­ katne w rysunku, bogate w ornamencie, w kształcie rozet, wielkości mniej więcej dużego talerza związane były z obrzędem świąt godnich. Choinki w tych stronach Podlasia, w końcu ubiegłego stulecia i w dwudziestych latach bieżącego na wsiach nie były znane, „Jsolędy" zatem, zawieszone na nitce u sufitu były swego rodzaju odświętną ozdobą izb wiej­ skich. Do całości omawianych eksponatów na­ leży jeszcze wymienić realistyczne rzeźby w drzewie, wykonane przez Stanisława Bajdeckiego, ze wsi Bujały Gniewosze, gm. Sabnie, pow. Sokołów. Rzeźby te są zazwyczaj małe, zrobione z jednego lub kilku kawałeczków drewna, barwione. Drewniane ptaszki i zwie­ rzęta Baj decki ego są zgrabne, a jego dokładna, precyzyjna technika wskazują na nieprzeciętne zdolności autora, którym należałoby się bliżej zainteresować, a umiejętności jego dalej kształcić. Dla całokształtu opisu wystawy sztuki i prze­ mysłu ludowego w Węgrowie, trzeba koniecznie osobno poświęcić nieco uwagi dla omówienia działalności Podlaskiej Spółdzielni Sztuki i Prze­ mysłu Ludowego, która z jednej strony była organizatorem i gospodarzem wystawy, z dru­ giej zaś, na tle jej prac, możemy bliżej zorien­ tować się o przyszłości naszego rzemiosła ludo­ wego i o jego najbardziej prawdopodobnym kierunku rozwojowym. Spółdzielnia pracuje od roku 1946 i w tej chwili zrzesza około 300 członków; przeważnie kobiety (jest kilku mężczyzn), bezrolne lub małorolne, spośród których ponad 100 należy do Związku Zawodowego. Przez przyjęcie spół­ dzielczej formy pracy, powstał nie tylko rzutki warsztat pracy dla wiejskich rzemieślników, którym Spółdzielnia ułatwia nabycie surowców i umożliwia opłacalny zbyt wyprodukowanych towarów, ale również zapewnia członkom związ­ ku zawodowego bezpłatne leczenie, potrzebują­ cym udziela pożyczek i zapomóg. Rozbudzono również wśród zrzeszonych życie społeczne, oświatowe i kulturalne. Co dwa tygodnie człon­ kowie spółdzielni zbierają się w swojej świe­ tlicy, gdzie odbywają się fachowe wykłady £ po­ gadanki, śpiewy, gry i zabawy. Spółdzielnia, której dewizą jest hasło — „Własnymi rękami wypracujemy naszą przy- 77 �szłość" — ma na celu, w oparciu o surowiec wiejski i fabryczny, w oparciu o warsztaty tkackie własne i indywidualnych właścicieli, czerpiąc wzory z bogatej tradycji tkackiej na tym terenie — rozwinąć na zasadach kolek­ tywnej, zespołowej pracy produkcję tanich tka­ nin, firanek dla świata pracy. Ambicją Spół­ dzielni jest, aby jej produkcja nosiła charakter piękna, estetyki, aby przez zastosowanie nowo­ czesnych warsztatów, praca była zarazem spra­ wna, by czyniła trud człowieka lżejszym i wy­ dajniejszym. W ciągu dwuletniej praktyki członkowie Spółdzielni opracowali normy pracy i wprowa­ dzili między sobą współzawodnictwo. Normy te są następujące: ' l . siatkarka — ma wykonać w ciągu miesiąca, przy normalnych zajęciach domowych 3 szt. siatki w rozmiarze 3 X 3 m, 2. poszywaczka — winna w ciągu miesiąca po­ szyć wzorem ozdobnym 9 firanek, 3. tkaczka — winna w okresie miesiąca utkać z przędzy fabrycznej 30 m tkaniny, albo z przędzy ręcznej 40 m, albo płótna grubego 50 m, albo chodnika 60 m, 4. tkaczka tkająca w deseń — winna w tymże okresie czasu utkać — wąskiej tkaniny 30 m, szerokiej 25 m. Wyznaczono nagrody — przodownik pracy otrzymuje 8 tys. złotych, I nagroda wynosi 6 tys. zł, I I — 5 tys. zł, I I I — 3 tys. zł. Oprócz tego przyznawane są nagrody w wysokości 200 zł za ciekawsze pomysły zdobnicze. W dniu 1 maja 1950 r. rozdano członkom Spółdzielni — I nagród 19, I I — 11 i I I I — 12. Przodownikami pracy s ą : Helena Salach z żeleźnik, gm. Miedzna, która już drugi rok z rzędu przoduje w pracy w gru­ pie produkcyjnej siatkarek, osiągając 155% normy. Zuzanna Konik, poszywaczka, z Woli Orzeszowskiej, gm. Miedzna, artystycznie uzdol­ niona 134%, Feliksa Rosa 110%, Marianna Kłos, technik tkacki, jedna z założycielek Spółdzielni. Dzięki pracy w Spółdzielni wykształciła córkę w Liceum Odzieżowym w Warszawie. Nie obce są również cełonkom Spółdzielni sprawy racjonalizatorstwa. Frędzlarka Maria Bujnowska, dzięki swemu pomysłowi, zastoso­ Fotografie 78 wykonał wanemu przy dorabianiu frędzli do firanek za­ robiła w ciągu roku 42 tys. złotych, nie odrywa­ jąc się od swych normalnych, codziennych zajęć. W regulaminie Spółdzielni znajduje się nast. punkt, odnośnie pracy społecznej członków — „czy przez swoją pracę oddziaływuje dodatnio na swoją rodzinę, na otoczenie". — Widać, że i to zagadnienie żywe jest wśród członków Pod­ laskiej. Spółdzielni, skoro 27-letnia, bezrolna chłopka Jadwiga Kuśmierczykowa uzyskała ty­ tuł przodownika pracy w t y m zakresie. Ona pierwsza, mimo przesądów kobiet wiejskich, od­ była poród w szpitalu, a w swojej okolicy, wśród tamtejszych rzemieślników jest żarliwą propagatorką pracy zespołowej, kolektywnej. Słusznymi są przeto usiłowania, aby rozwój spółdzielczych warsztatów tkackich, firankarskich obejmował coraz szersze grono rzemieśl­ ników wiejskich, aby w oparciu o zespołowe formy pracy mogli oni z korzyścią dla siebie wykonywać swe rzemiosło, ale żeby jedno­ cześnie nie starali się naśladować fabryk lub z nimi konkurować. Byłoby to nonsensem. Są to dwie różne, choć pokrewne sobie dziedziny, które winny się tylko uzupełnić. Pierwszeństwo fabryk jest w t y m względzie konieczne. Nie wydaje m i się przeto słusznym stanowisko Scholastyki Chrupkowej ze wsi Poszew ki, po­ wiatu węgrowskiego, która utkała materiał na garnitur dla swego męża (numer katologu wy­ stawy 90). Przecież fabryka robi to znacznie lepiej i szybciej. Zgódźmy się, że może to być praca pojęta amatorsko, dla przyjemności, n i ­ gdy jednak nie może być zasadą w dalszym roz­ woju Spółdzielni. T Szereg eksponatów znajdujących się na wy­ stawie uzyskało nagrody bądź dyplomy uznania. Ogółem nagrodzono 98 osób, pośród których rozdzielono 566 tysięcy złotych. Ponadto na za­ rządzenie Ministerstwa Kultury i Sztuki każdy wystawca otrzymał 1.000 zł nagrody za udział w wystawie. Zorganizowane w dniu otwarcia wystawy występy artystyczne zespołów młodzieżowych z okolicznych wsi były celowym uzupełnieniem jej artystycznego charakteru, co nie umniej­ szało wystawie znaczenia społeczno-gospodar­ czego, które było jej głównym zadaniem. Stefan Deptuszewski. �Ryc. 1. Dwie osiemdziesię­ cioletnie staruszki Marianna Krus z Komornik i Marian­ na Mękarska z Bogusławie pow. piotrkowski, nagrodzo­ ne pierwszymi nagrodami za najbardziej typowe za­ paski. W W POKAZ ZAPASKI L U D O W E J PIOTRKOWIE TRYBUNALSKIM dniach od 2 do 16 lipca br., odbył się w Piotrkowie Trybunalskim pokaz zapasek re­ gionalnych, powiatów piotrkowskiego i radom­ szczańskiego, zorganizowany przez Wydział Kultury i Sztuki Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej i ekspozyturę Łódzkiej Cen­ trali Przemysłu Ludowego i Artystycznego. BLANKA KACZOROWSKA Wystawa zgromadziła 100 eksponatów w po­ staci różnorodnych zapasek, pochodzących sprzed kilkudziesięciu lat jak i współczes­ nych. Wypożyczono je od kobiet wiejskich ze wsi należących do w. w. powiatów, j a k : Bogusławice, Żarnowica, Komorniki, Podolin, Ręko­ rej, Uszczyn, Czarnocin, Konary, Masłowice, Pacierzów, Zawada. 79 �Ryc. 2. Zapaska ze wsi Rękorej, gm. Podolin, pow. piotrkowski, wyk. w roku 1905 przez Janinę Bednarek (I nagroda). Ryc. 3. Zapaska ze wsi Bogusławice, pow. piotrkowski, wyk. w 1908 r. przez Mariannę Pękarską (I nagroda). Zapaski zebrane na wystawie wykazały wy­ sokie wartości artystyczne samorodnej twór­ czości ludowej w zakresie tkactwa, tak bardzo charakterystyczne dla tych regionów. T y m nie­ mniej nie brakowało t u okazów, na których wy­ raźnie widoczne były wpływy „mody" łowickiej, zarówno w układzie pasów wełniaka, jak i ich zestawieniu kolorystycznym. W powiecie piotrkowskim, dominującym ko­ lorem jest „ p ą s " (cynober), na którego tle rozłożone są symetryczne, rytmicznie powtarza­ jące się zespoły barwnych prążków (pasków), ułożonych koncentrycznie, po obu stronach je­ dnego środkowego. Zapaski starsze posiadają prążki drobniej­ sze (ryc. 1, 2, 3 ) , w nowszych zaś, stają się one coraz bogatsze (ryc. 4 ) . Rozwój ich wykazuje tendencję k u rozbudowywaniu owych poszcze­ gólnych grup (zespołów) pasków, które dla urozmaicenia prostych, pionowo biegnących kolorowych nitek tkaniny, przybierają formę „ząbków", na skutek wprowadzenia odmiennej techniki tkackiej, przy pomocy tzw. „deski" (deseczka tkacka). Technika ta wprowadza „przetykania" na przemian powtarzających się kolorów i wnosi bogaty element dekoracyjny do prostej zdawałoby się tkaniny (ryc. 5, 6). Zapaska radomszczańska jest skromniejsza, utrzymana w tonach ciemniejszych. Mniej spo­ tyka się tu „przetykań", a ewolucja układu i kolorów wykazuje analogię z zapaską piotr­ kowską (ryc. 7, 8, 9 ) . Obydwa typy zapasek charakteryzuje ograni­ czona ilość kolorów, zamykająca się w ramach 4 — 7 barw j a k : pąsowy, czarny, szafirowy, zielony, biały, fioletowy i bordo. Barwa biała występuje jako nikła prążka, wykonana w weł­ nianym wątku, bawełną. Zapaski współczesne odznaczają się większą rozpiętością kolorysty- �czną a także różnią się od starszych pod wzglę­ dem samego układu pasków, które upodabniają je do wzorów stosowanych w Łowiczu. Prócz wprowadzenia nowych kolorów (żółty, różowy, niebieski), daje się zauważyć użycie kilku odcieni w zakresie jednego koloru, np. cztery odcienie zielonego, kilka odcieni żółtego, aż do pomarańczowego, różowego do amarantowego itp. Zapaska zatraca wtedy swą kolory­ styczną intensywność, a staje się miejscami nie­ mal pastelowa. Zespoły pasków komponowane są „tęczowo", tworząc szereg niesymetryczny od jasnego odcienia do ciemnego. Owe zespoły poszczególnych pasków nabierają zarazem co­ raz większej szerokości, tworząc tzw. „długie mody". Nowe te układy pasków wprowadzane są w zapasce na przemian z dawnymi, symetrycz­ nymi układami (ryc. 6), a przestrzeń między nimi wypełnia tło. W latach ostatnich zaczął coraz silniej wy­ stępować w tkaninie kolor biały, a na wystawie znalazła się nawet zapaska wykonana na białym „dnie" (tle), zrobiona w roku 1949 (ryc. 7). Należy zwrócić uwagę na to, iż województwo łódzkie wyróżnia się z terenu całej Polski bar­ dzo żywą po dziś dzień tradycją tkactwa i stroju ludowego i że w jego obrębie istnieją ośrodki, które zaznaczają się w ludowej twórczości arty­ stycznej szczególnie silnie, promieniując sze­ roko na okoliczne regiony. Ową dominantę kulturową o bardzo odręb­ nym charakterze stanowią Łowickie i Opoczyń­ skie, których zasięg odnośnie wpływów w tka­ ninie trudny jest w chwili obecnej do uchwy­ cenia. Wskazują na to nowsze eksponaty, ze­ brane z innych stron województwa, mające pe­ wne cechy wspólne z wzorami łowickimi i opo­ czyńskimi. Ryc. S. Zapaska ze wsi Zalesie, gm. Uszczyn, pow. piotr­ kowski, wyk. w roku. 1934 przez Helenę Kulbat (IV nagroda). Ryc. 7. Zapaska na białym „dnie" ze wsi Boguslawice, pow. piotrkowski, wyk. w roku 19Ą9 przez Mariannę Kaimierczak (III nagroda). Ryc. 8. Zapaska ze wsi Pacierzów, gm. Konary, pow. radomszczański, wyk. w roku 1915 przez Kordulę Miechoń. Ryc. 9. Zapaska ze wsi Pacierzów, gm. Konary, pow. radomszczański, wyk. w r. 1910 przez Kordulę Michoń. 81 �Ryc. 10. Zapaska ze wsi Zawada, gm. Konary, pow. ra­ domszczański, wyk. w roku 1915 przez Wiktorię Bo­ rowik (I nagroda). Zagadnienie tych naleciałości w tkaninie piotr­ kowskiej i radomszczańskiej poruszył i omó­ wił w prelekcji wygłoszonej na terenie wystawy do zebranych na niej kobiet wiejskich, prof. Chwalisław Zieliński, jeden z organizatorów tej imprezy. Zdaniem prof. Zielińskiego (zajmują­ cego się między innymi opracowywaniem strony artystycznej tego okręgu), należałoby wyrugo­ wać z terenu obce, szczególnie łowickie wpływy, przez co doprowadziłoby się do oczyszczenia tutejszej twórczości tkackiej z niewłaściwych, jego zdaniem, elementów układu i skali barwnej. Jako najlepsze z wystawionych na pokazie wyróżnione zostały nagrodami pieniężnymi te zapaski, które wykazały jak największą ostroż­ ność ich twórców w stosunku do obcych „zawidzianych" wzorów, a które świadczyły o zacho­ waniu miejscowej tradycji w sposobie kompo­ nowania zespołów poszczególnych pasów i prąż­ ków. Zapaski odbiegające pod względem artystycz­ nym od wzorów starszych, zawierające nowe motywy układu i bogatsze zastosowanie kolo­ Fotografie 82 wykonał rów, wskazujące na wpływy obce — zostały w nagrodach pominięte. Zbyt rygorystyczne stanowisko j u r y w trak­ towaniu tkanin, odbiegających od starych wzo­ rów, moim zdaniem, jako antydialektyczne — jest niesłuszne. Sztuka ludowa jest tworem żywym i ustawicz­ nie zmiennym. Zmienność ta, jako zjawisko na­ turalne i konieczne, nie może być hamowana przez sztuczne petryfikowanie form dawniej­ szych, które zresztą były też tylko jednym z eta­ pów rozwojowych. Nagród pieniężnych rozdano 45 na łączną sumę 200.000 zł, wyasygnowaną przez Minister­ stwo Kultury i Sztuki, a także 25 nagród po 2000 zł, przez Centralę Przemysłu Ludowego i Artystycznego. Prócz tego poszczególnym osobom jak i urzę­ dom gminnym wręczono szereg dyplomów i l i ­ stów pochwalnych, zarówno za pomoc i zrozu­ mienie ważności oraz doniosłości zorganizowa­ nia wystawy, jak i za pielęgnowanie tradycji ludowych w noszeniu i popieraniu stroju regio­ nalnego. Omówiona tu wystawa poprzedza jesienny konkurs tkaniny ludowej, mający się odbyć w Łodzi, na którym pokazane będą prace obec­ nie wykonywane przez kobiety wiejskie. Na zakończenie podkreślić należy skromną wprawdzie, ale pomysłową i dowcipną ekspo­ zycję wystawy, gdzie zapaski po prostu rozmie­ szczono na poręczach krzeseł, przez co w bardzo prosty i plastyczny sposób udostępniono je zwiedzającym. Wystawa ta dała możność zaznajomienia się nie tylko z tkactwem ludowym tych stron, ale także z pracami tkackimi spółdzielni pracy „ R u n o " w Wolborzu, powiatu piotrkowskiego, która wystawiła swoje samodziałowe tkaniny, wykonane w oparciu o tutejsze oryginalne wzory ludowe. Ludwik Żukowski. �PAŃSTWOWE MUZEUM E T N O G R A F I I N A R O D Ó W ZSRR Tłumaczenie z rosyjskiego: Sowietskaja Etnografia nr 1, 1950 r. Przekład: Zofia Turska. E. A. MILSZTEIN W 1948 r. po siedmioletniej przerwie, Mu­ sterna koronka wzbudza zachwyt zwiedzają­ zeum znowu zostało otwarte dla zwiedzających, cych, którzy utwierdzają się w przekonaniu, że W nowoodbudowanych salach odbyła się w dniu bogactwo sztuki ludowej, sięgającej swymi ko­ 15 lipca 1948 r. inauguracja wystawy — rzeniami w daleką przeszłość, osiąga obecnie, „Sztuka ludowa i regionalne stroje narodów sło­ w warunkach radzieckich, swój niebywale wy­ wiańskich". Myśl przewodnią, wyrażającą ideo­ soki poziom. wy kierunek wystawy, zaczerpnięto z następu­ Szeroko reprezentowane są na wystawie na­ jących słów Stalina, wypowiedzianych z okazji rodowe stroje północnych, południowych i cen­ przyjęcia rządowej delegacji Finlandii: tralnych regionów. Obok archaicznych kolekcji „Ludzie radzieccy kierują się tym przekona­ Muzeum, przedstawiono odzież wyprodukowaną niem, że każda narodowość, bez względu na w ostatnich latach. liczebność, posiada swoje odrębne cechy, swoją W salach tych wystawiono także ceramikę, specyfikę, jej tylko właściwą — różną od spe­ koronki, hafty i malaturę na drzewie. Spośród cyfiki innych narodów. Te cechy odrębne sta­ malatur olejnych zaprezentowano różnorodną nowią ten wkład, j a k i wnosi każda narodowość technikę, stosowaną przez poszczególne ośrodki: do wspólnej skarbnicy światowej kultury, uzu­ Msterę, Fedoskin, Chołujew i Paleks. Paleszapełniając j ą i wzbogacając". nie przedstawili cały szereg szkatułek, z ilustro­ Bogate zbiory Muzeum pozwoliły przedstawić wanymi cytatami z bajek Bazowa j a k : „Ka­ różnorodne dziedziny sztuki ludowej: ruskiej, mienny kwiatek" i inne. Mistrz ich D. N . Butobiałoruskiej, ukraińskiej, jak również zacho­ r i n w ciągu całego roku pracował nad stworze­ dnich i południowych Słowian. niem obrazu o treści następującej: „Towarzysz Trzy pierwsze sale poświęcono ruskiej sztuce Stalin wznosi toast na cześć rosyjskiego na­ ludowej. Wystawiono tu zabytkową i współ­ rodu" — osiągnął przy tym efekt nadzwy­ czesną rzeźbę — wspaniałe rzeźby w korze czajny. Obraz przedstawia, w kompozycji złożo­ brzozowej — a wśród nich ulubiona postać nej, właściwej dla sztuki Paleszan, różne sceny wodza narodów Z.S.R.R. towarzysza Stalina, z wielkiej, narodowej wojny. W barwnej formie widoki Kremla, bohaterskie sceny wojenne i kolorycie autor zgrał umiejętnie, wiernie prze­ A r m i i Radzieckiej. Wśród eksponatów w tym kazał patos i prostotę radzieckich ludzi, którzy dziale wyróżnia się wyrzeźbiona w jednej bryle na zew tow. Stalina bohatersko pracowali na brzozy grupa zatytułowana: „Wiejscy delegaci tyłach frontu, zmagali się w bitwach, aby przy­ u W. I . Lenina". Z dużym odczuciem wydobył bliżyć godzinę zwycięstwa nad bestialskimi, fa­ z niej artysta-samouk Tierentjew nastrój bez­ szystowskimi hordami. W środku obrazu wielki pośredniej pogawędki wielkiego wodza Lenina Stalin w otoczeniu swych współbojowników: z chłopami. Z bogatej kolekcji chołmogórskich Mołotowa, żdanowa, Kaganowicza, Mikojana, rzeźbiarzy wyróżnia się swą misterną robotą Berii, marszałków Związku Radzieckiego, sta­ kubek, wykonany przez młodego rzeźbiarza ra­ chanowców, inżynierów — wznosi toast na cześć dzieckiego tow. Sztanga. rosyjskiego narodu. Kubek ten, wykonany z kła mamuta, przed­ stawia wielkich wodzów rosyjskich: Aleksan­ Z lewej strony widnieje szereg scen charak­ dra Newskiego, Dymitra Pożarskiego, Aleksan­ teryzujących bohaterstwo i całkowite oddanie dra Suworowa i Michała Kutuzowa. się radzieckich ludzi swej socjalistycznej Ro­ Z zamiłowaniem i uparcie pracował nad nim dzinie. Tu utrwalono legendarne zmaganie Alek­ Sztang w ciągu 13 miesięcy. Jego ażurowa, mi- sandra Matrosowa, przykrywającego własną 83 �piersią lufę wrażego karabinu, bohaterskie wy­ siłki sewastopolskich marynarzy na Małachowym Kurhanie i partyzantów na głębokich ty­ łach wroga. Radziecka Armia, uzbrojona w no­ woczesną technikę: tanki, samoloty, „katiusze" kieruje swoje ostatnie uderzenie w gniazdo nie­ mieckiego faszyzmu — Berlin. Pod naporem radzieckich wojsk zmykają w bezładzie nie­ mieccy faszyści; płonie Reichstag. Salwy zwy­ cięstwa na tle Kremla i Admiralicji — głoszą narodowi dziejowe zwycięstwo. Jednocześnie z tymi wojennymi zmaganiami odbywa się gi­ gantyczna praca na tyłach wojsk. Zakłady przemysłowe, elewatory, szyby mówią o poten­ cjale rozbudowy gospodarczej na Uralu, Sy­ berii, Kazachstanie. Obraz wykonano na planszy z papier-mache. Jak objaśniał Butorin złożyło się na nią 120 ar­ kuszy brunatnego, drzewnego kartonu, sklejo­ nego klajstrem z pszenicznej mąki. Płaty spra­ sowanego kartonu przesuszono, napuszczono olejem i znowu suszono, a potem politurowano w stolarni. Po należytym wygładzeniu, grunto­ wano gliną zmieszaną z sadzą, czyszczono szmerglem, lakierowano i ostatecznie dosu­ szano. Wówczas dopiero można było przystąpić do malowania. Praca Butorina wywołuje duże zainteresowanie zwiedzających i wysoką ocenę. „Człowiek z natury swojej jest a r t y s t ą " — mówił wielki pisarz rosyjski M . Gorkij. To twierdzenie znajduje swój pełny wyraz na wy­ stawie ukraińskiej sztuki ludowej. Tu przede wszystkim rzuca się w oczy wspaniałe malar­ stwo ścienne, wykonane przez mistrzynie z ludu, a w ich rzędzie i mistrzyń radzieckich (Pawlenko i innych) kontynuujących i rozwijają­ cych tradycje tej sztuki, boga,to zademonstro­ wanej na wystawie. Z jakim przejęciem hafciarki ukraińskie wyszywały ręcznik — przed­ stawiający Kreml — symbol wielkiego zbrata­ nia narodów Z.S.R.R., ażeby go złożyć w darze wielkiemu przyjacielowi ukraińskiego narodu — Stalinowi, widać to na wystawionym w Mu­ zeum egzemplarzu ręcznika. Haft na nim roz­ wiązano w tradycyjnych motywach królewickich mistrzyń. W dziele przedstawiono szereg eksponatów żywcem wyjętych z kolorytu epoki uwiecznionej w dziełach Gogola. Tu bogata na­ rzuta, tam kwietny oczepek (przybranie głowy) i świtka i szara czapka i żupan i fujarka, wszystko co utrwala Gogol w swoich powieś­ ciach rodzajowych — a zwłaszcza w powieści: „Wieczór na futorze w pobliżu Dikanki". Na wystawie wykazano nie tylko różnorod­ ność ludowej sztuki, ale i etnograficzną spójnię 84 słowiańskich narodów. Tematowi temu poświę­ cono centralną salę, gdzie umieszczono ekspo­ naty nie tylko Rosjan, Białorusinów, Ukraiń­ ców, ale i Bułgarów, Czechów, Słowaków i in­ nych słowiańskich narodów. Ta wspólnota w stroju, w ozdobach nie jest bynajmniej przy­ padkową, na równi z danymi archeologicznymi, lingwistycznymi i historycznymi jest ona do­ kumentem pobratymstwa słowiańskich naro­ dów na czele z Z. S. R. R. Mieszkańcy Leningradu z dużym zaintereso­ waniem odwiedzają Muzeum. Wielu z nich było świadkami tych dni, gdy faszystowscy barba­ rzyńcy zrzucali zapalające bomby i ostrzeliwali Muzeum. „Ja, żywy świadek zniszczeń Państwo­ wego Muzeum Etnografii, dokonywanych ręką hitlerowskich bandytów w ciągu minionych lat wielkiej, narodowej wojny. Nie udało się ban­ dytom zniweczyć cennego dorobku narodowego. Na wystawie wybijają się nowe okazy ludowej twórczości, a wśród nich rzucają się w oczy prace paleskich majstrów, które swym kolory­ tem i formą zniewalają wzrok każdego ze zwie­ dzających" — pisze Chramów w księdze pa­ miątkowej Muzeum, a znowu inny (tow. Korniłow) dodaje: „Dzięki za doznaną twórczą ra­ dość". Z początkiem kwietnia 1949 otwarto w Mu­ zeum nową w y s t a w ę : „Produkcja dywanów wśród narodów środkowo-azjatyckich". M . I . Kalinin kiedyś powiedział, że „sztuka ludowa jednego z narodów Związku Radziec­ kiego jest serdecznie bliską drugiemu naro­ dowi". Z dużym więc zainteresowaniem oglądają mieszkańcy Leningradu wystawę i zaznajamiają się z pięknymi wzorami kunsztu kobierniczego, wypracowanymi przez bratnie narody. W okre­ sie władzy radzieckiej jeszcze bardziej rozwinął się ten przemysł wśród republik środkowo-azja­ tyckich. Na miejscu honorowym wystawy umieszczono wielki kobierzec — portret W. I . Lenina, a obok mapę republik Środkowej A z j i oraz kronikę rozwoju przemysłu dywanowego wśród tych na­ rodów. Przedstawiono tam wyroby kobiernicze Uzbeków (dywany i „koszmy", manekiny wy­ obrażające Uzbekanki przędzące i czeszące w e ł n ę ) ; wyrób dywanów, wzorzystych „ko­ szem" i „czcij" u Kirgizów; obróbkę wełny i folowanie „ko.szem" w Kazachstanie; a szcze­ gólnie bogato przedstawiają się na wystawie wyroby tkackie Turkmenii. Przedstawiono tu j u r t ę turkmeńską z pełnym wyposażeniem i wszechstronnym wykorzystaniem produktów tkackich w życiu codziennym (kobierce do sie- �dzenia. wojłoki okrywające jurtę, chodniki, f i ­ systematycznej działalności Muzeum. Kolekcje ranki itd.)- Kobierce występują tu jako nie­ Muzeum wymagają bowiem stałej odnowy. odłączna część składowa kompleksu bytowania W związku z tym, w r. 1948 zorganizowano życiowego Turkmeńczyka. przez pracowników naukowych Muzeum szereg Mistrzowie turkmeńscy — często poszukują ekspedycji badawczych do następujących repu­ tematyki dla swych dywanów w ojczystych sce­ blik i regionów: do Mordawskiej, Marijskiej nach rodzajowych, jak np. „Przewożenie zaślu­ i Tatarskiej A. S. R. R. wyjechała T. A. K r i u bionej do domu męża", „Najeźdźca Turkmeń- kowa, do Kirgijskiej S. R. R. — S. M . Lejkiski" itd. nowa, do Kabardyńskiej i Północno-Osetyńskiej W okresie rządów radzieckich przemysł ręko­ A. S. R. R. — E. N . Studencka i Ł. F. Winodzielniczy, dywanowy osiągnął tu swój rozkwit. gradowa i do Ziemi Kurskiej — T. S. Wja­ Pojawiły się nowe motywy. Na wystawie umie­ zowska. szczono wielki dywan — panneau — przedsta­ Od 15 lipca 1948 r. do 1 stycznia 1949 r. Mu­ wiający „Braterstwo narodów Z. S. R. R.". Pod zeum odwiedziło 30.000 osób. sztandarem, na którym wy tkano portrety Lenina W końcu 1948 r. zapadła uchwała Rady Mini­ i Stalina, zebrali się radośnie przedstawiciele strów, o przekazaniu zbiorów Moskiewskiego różnych republik, symbolizując jedność i nie­ Muzeum Narodów Z. S. R. R. — Muzeum Etno­ rozerwalną więź narodów Z. S. R. R. graficznemu w Leningradzie i przemianowaniu Jednocześnie z rozwojem życia społecznego go na: „Państwowe Muzeum Etnografii Naro­ Turkmenii, dywany weszły i do pomieszczeń dów Z. S. R. R. W ciągu drugiego półrocza społecznych, jak klubów, czytelni; na wystawie 1948 r. odbywało się przekazywanie zbiorów zademonstrowano „czerwoną czajchanę", ozdo­ Moskiewskiego Muzeum Z. S. R. R. Muzeum bioną kobiercami. Wszędzie one zdobią i pod­ w Leningradzie; w ten sposób powstało tam je­ noszą poziom życia codziennego. dyne, reprezentacyjne Muzeum narodowe, Współczesne dywany są wyrabiane w głów­ wspólne dla całego Z. S. R. R. nych artelach tkackich Aszchabadu, Taszkientu, Zbiory Moskiewskiego Muzeum gromadzono Alma-Ata i innych. w ciągu 100 lat. Weszły doń zbiory galerii DaZnacznie podniosła się obecnie liczba węzłów szkowskiej i Rumiancewych, kolekcje zebrane na 1 m , co jest miernikiem kunsztu; jeśli przez rosyjskich uczonych po rewolucji paź­ przedtem na 1 m turkmeńskiego dywanu wy­ dziernikowej oraz uzupełniają je kolekcje zbie­ padało 80—120 tysięcy węzłów — to teraz liczba rane przez współczesnych uczonych, członków ta dochodzi do 400 tysięcy. Tego poziomu dy­ Instytutu Etnografii Akademii Nauk Z.S.R.R.: wany przedstawiono właśnie w przeważającej S. P. Tołstowa, M . G. Lewina i innych. części na wystawie. Obecnie Zarząd Muzeum przystąpił do orga Jeśli chodzi o pracę naukowo-badawczą, pro­ nizowania stałych wystaw. Rozpracowano już wadzoną przez Muzeum w r. 1948, to ta łączyła projekty wystaw dla narodów zawołżańskich się ściśle z odbywającymi się wystawami i po­ oraz północnego Kaukazu. Plany, wytypowa­ legała w pierwszym rzędzie na syntetycznym nych do otwarcia wystaw, zostały poddane oce­ opracowywaniu wystawionych eksponatów. nie przedstawicielom Marijskiej A. S. R. (Auto­ I tak: A. J. Dujsburg opracował temat: „Ele­ nomicznej Socjalistycznej Republice), Kabar­ menty wspólne w strojach narodów słowiań­ dyńskiej A . S. R. R. i Udmurckiej. skich"; T. S. Wjazowska: „Zmiany w rosyjskim Te wystawy zostaną otwarte już w nowostroju narodowym związane z rozwojem kapi­ talizmu na w s i " ; L . W. Tazichina: „Współ­ zbudowanych salach. Latem 1949 roku Muzeum czesne hafty złote u Rosjan"; E. N . Studenecka: zorganizowało wyprawy do Republiki Udmurc­ kiej, Czuwaskiej, Kabardyńskiej i Północno„Współczesne mieszkanie kabardyńskie". Na tle wystawionych eksponatów pracownicy Osetyńskiej Republiki. 2 2 naukowi Muzeum wygłaszali prelekcje na na­ stępujące tematy: „Sztuka ludowa i regionalne stroje słowiańskich narodów", „Rosyjska sztuka ludowa", „Białoruska i ukraińska sztuka lu­ dowa", „Wspólne cechy w kulturze materialnej słowiańskich narodów" i inne. Jednocześnie z tymi pracami prowadzono ba­ dania terenowe, które stanowią integralną część Partyjne i naukowe organizacje radzieckie przyjęły żywy udział w ocenie przedstawionych im planów wystaw oraz podjęły szereg uchwał, dotyczących udziału w ich realizacji. Powołano komisje miejscowe do wytypowania i zebrania eksponatów. Ta ścisła więź z organizacjami po­ zwala na głębszą penetrację i wierniejsze przed­ stawienie życia narodów w epoce radzieckiej. 85 �RECENZJE Chełmińska-śiuiątkowska J. W Y C I N A N K A ŁOWICKA. Lublin 1950. Od­ bitka z V I I I tomu Prac i materiałów etnogra­ ficznych. Pol. Tow. Ludoznawcze. Str. 55. Pięćdziesięcio pięcio stronicowa broszura po­ święcona wycinance łowickiej, a zawierająca 42 ilustracje i 6 tablic barwnych jest bez wąt­ pienia pozycją dodatnią w naszej literaturze o sztuce ludowej. Zawiera znacznie więcej ma­ teriału, niż wszystkie prace poprzednie w tym zakresie, ale zagadnienia nie wyczerpuje i jest jeszcze jednym, stosunkowo obszernym, przy­ czynkiem. Wartość tego przyczynku polega przede wszystkim na tym, że autorka nie opiera się wyłącznie na literaturze, ale i na własnych badaniach terenowych, prowadzonych w prze­ ciągu kilku lat. Twórczość ludowa jest ściśle związana z dzie­ jami społeczno-ekonomicznymi ludu w różnych okresach historii, jest odbiciem stosunków pa­ nujących i pełni ona swoistą funkcję. Tego sta­ nowiska wyraźnie w pracy nie stwierdzamy. Nie znaczy to jednak, że zagadnień tych autorka wcale nie porusza. Owszem, omawia je, ale są one nieskoordynowane. Dziwnym np. wydaje się podział książki, gdzie sama wycinanka, jej rodzaje, tematyka, narzę­ dzia itp. są rozpatrywane osobno, a osobno chronologia, etapy rozwoju wycinanki. Nie ulega wątpliwości, że sam wytwór artystyczny jest uzależniony od czasu i stosunków, w któ­ rych występuje i dlatego w określonym czasie musi być rozpatrywany. Dla przykładu przytaczamy dwa okresy roz­ woju wycinanki łowickiej na odcinku tematyki. Między innymi motywami, istotnie ludowymi, w pierwotnej wycinance łowickiej z końca X I X wieku występuje motyw kielicha, karety, pani z pieskiem lub tp. Są to motywy obce, n~arzu^one!wsi~przez klasy inne, panujące w tym okresie. Tymczasem w wycinance współczesnej (mówię tu o wyci­ nance obrazkowej), dominuje różna tematyka pracy, walki o pokój, elektryfikacja wsi itp. 86 Obraz wycinanki łowickiej nie jest pełny z tego względu, że autorka nie zajmuje się bar­ dziej szczegółowo wycinanką współczesną, choć stronice książki zdobią prace współczesne. A u ­ torka bardzo się ogranicza pod tym względem i stwierdza, że rola wycinanki współczesnej jest inna, ale jaka, tego nam nie wyjaśnia. Wspo­ mina jedynie o konkursach organizowanych po ostatniej wojnie i daje wykaz autorów nagro­ dzonych. Fakt ten pozbawia autorkę możliwości porównania wycinanek z różnych okresów ich rozwoju. Za bardzo dodatni natomiast fakt należy uznać, że podane są w pracy sylw etki wybitniej­ szych artystek i ich wypowiedzi. Autorka pod tym względem słusznie zrywa z anonimo­ wością w sztuce ludowej i wysuwa na plan pierwszy człowieka — twórcę. Pod względem artystycznym praca na ogół nie daje dostatecznej analizy wycinanki łowickiej. Ocena poszczególnych artystek choć jest intere­ sująca, tylko częściowo słuszna. Autorka nie zawsze daje sobie radę z materiałem artystycz­ nym, jeżeli pochodzi on od wycinankarek wy­ bitniejszych. Mianowicie. Zarówno I . Strycharska-Wawrykowicz, jak i Elżbieta Żaczek, nie­ chybnie utalentowane artystki, wskutek braku głębszej i świadomej kultury artystycznej, ule­ gając złym wpływom, tworzą czasem dzieła wręcz nieudane, przerafinowane i złe. Świa­ dectwem tego są reprodukowane wycinanki okrągłe obu autorek (Tabl. 3, Tabl. 5, Ryc. 36 i 37), odbiegające od zasadniczego stylu wy­ cinanek łowickich, o wyraźnym charakterze najgorszej secesji, wywodzące się z miejskiej, zachodnio-europejskiej tandety. Jest to zresztą z punktu widzenia artystycz­ nego najsłabsza strona pracy. Wyżej wymie­ nione bowiem wycinanki, podane w kolorze na planszach należy uznać za niedociągnięcia bro­ szury. Wynikło to stąd, że autorka nie przeanalizo­ wała dokładnie co jest istotnie ludowe w wyci­ nance łowickiej, a co jest szkodliwą nalecia­ łością. A naleciałości te, istnieją w wycinance r �nawet u wybitnych artystek, które sięgają bądź do niewłaściwych źródeł, bądź ulegają nie­ właściwym inspiracjom i zamówieniom ludzi o spaczonym smaku artystycznym. Nie jest winą autorki, że reprodukcje są złe, a układ graficzny nieopracowany. Są to przy­ czyny natury technicznej. W pracy omawianej przydała by się również mapka rozmieszczenia różnych typów wycina­ nek łowickich. Umieszczenie bibliografii zagadnienia i stre­ szczenia w języku francuskim zaliczyć należy do stron dodatnich pracy. Spółdzielnia Sztuki i Przemysłu Ludowego w Łodzi przez sfinansowanie nakładu udowod­ niła, że spółdzielczość artystyczna może rów­ nież spełniać poważną rolę kulturalną. Broszura na pewno przyda się pracownikom kulturalnospołecznym i , w pewnym sensie, naukowym. K. P. Różycka Bibliografia polska o hafcie A. Ryszkiewicza, obejmująca 128 pozycji, stanowi cenny aneks. Autorka „Od ściegu do haftu" stara się po­ wiązać swój tekst ze sztuką ludową. W hafcie ludowym podkreśla ustawiczne komponowanie i nowatorstwo artystyczne, „gdyż lud rysunku mechanicznie przenoszonego w hafcie nie sto­ suje — wychodzi zawsze prawie z natury mate­ riału, którego (haft) ma być ozdobą". Słusznie jest podkreślona ścisła zależność kompozycji artystycznej od tworzywa, zależność tak istotna w różnych gałęziach sztuki, wyczuwana przez artystów ludowych. Bogactwo form hafciarstwa ludowego, z innych nieco przesłanek wychodząc, podkreślała w 1937 r. J. Orynżyna: „Haft jest techniką może najgiętszą spośród sztuk ludo­ wych, najmniej skrępowaną narzędziem i uży­ wająca coraz więcej kupnych surowców, dzięki czemu skala jego przeobrażeń jest prawdopodo­ bnie najbardziej urozmaicona". M. B. OD ŚCIEGU DO H A F T U . Biuro Wzorów i Mody Przemysłu Włókienniczego w Łodzi. Str. 87 + 8 tablic barwnych. Bibliografia haftów i koronek — Andrzej Ryszkiewicz, str. 73—83. Praca przeznaczona przede wszystkim dla szkół zawodowych, świetlic, warsztatów odzie­ żowych i „domowych" miłośniczek haftu, przed­ stawia w przystępny sposób technikę ściegów hafciarskich, które autorka dzieli na 7 grup. W części wprowadzającej („Kilka słów 0 hafciarstwie"), autorka zaznajamia z krótką analizą rękodzieła hafciarskiego, jego tworzy­ wem, kompozycją oraz metodami pracy zespo­ łowej. Materiał historyczny, dotyczący hafciarstwa, korzystnie uzupełnia tekst, szkoda tylko, że został umieszczony pośród przeprowadzanych rozważań nad elementami haftu współczesnego, co powoduje zaciemnienie układu wstępu. Nieco inne rozłożenie ilustracji zapewniłoby ściślejszy ich związek z treścią, a nie tak, jak to uczyniła autorka zamieszczając np. hafty kurpiowskie przy tekście historycznym, stare zaś sycylijskie 1 węgierskie przy opisie haftu współczesnego. Właściwy, przejrzysty wykład techniki, obej­ mujący 7 grup ściegów, jest bogato ilustrowany rysunkami (wyjaśniającymi m. i . sposób prze­ wlekania igły), w bardzo udany sposób uzupeł­ niający dydaktyczne opisy. Podobnie potrakto­ wane są uwagi o rozbudowie ściegów, przeno­ szeniu wzorów na materiał, o tkaninach jako tworzywie, o hafcie na tiulu itd. Przepisy do­ tyczące prasowania haftów oraz praktyczne wskazówki dla haftujących, uzupełniają zasad­ niczą część podręcznika. Autorka jednak za mało sięga do wzorów lu­ dowych, do ich kompozycji i rozwoju. Temu za­ gadnieniu poświęca rozdzialik zatytułowany „Kilka słów o hafcie ludowym". Zamieszcza re­ produkcje tylko kurpiowskich haftów, powinna natomiast pokazać krótki, lecz typowy obraz re­ gionalny ludowego hafciarstwa z jego ostatnimi wytworami. Nie byłyby one mniej celowe niż fragmenty makaty XI-wiecznej z Bayeux. Całość pracy należy ocenić pozytywnie. Pro­ blem łączności z wzorami ludowymi, choć nie rozpracowany, przedstawiony jest we właści­ wym świetle i przez żadnego z czytelników „Od ściegu do haftu" nie może być przeoczony. Szwankuje nieco rzeczowy układ treści. W. K. 87 �INSTRUKCJE I KWESTIONARIUSZE DLA BADACZY KULTURY LUDOWEJ W lecie 1949 r. zorganizowany został przez Związek Kół Historyków Sztuki Studentów Wyższych Uczelni Polski obóz naukowy pod Sulejowem, którego zada­ niem było przeprowadzenie inwentaryzacji zabytków sztuki powiatu opoczyńskiego oraz prace szkoleniowe. W ramach tego obozu została zorganizowana przez Państwowy Instytut Badania Sztuki Ludowej ekipa folklorystyczna spośród stałych pracowników Insty­ tutu, studentów etnografii, historii sztuki i wyższych szkół plastycznych. Dla uczestników tej ekipy, którzy w większości nie byli dostatecznie przygotowani teore­ tycznie i praktycznie do badań terenowych, dr R. Rein­ fuss przygotował instrukcje i kwestionariusze. Pisane częściowo już w trakcie prac obozowych noszą na sobie ślady pośpiechu i zawierają niejedną usterkę, nie­ mniej jednak redakcia postanowiła je opublikować jako materiał do dyskusji. A. I N S T R U K C J A W Z A K R E S I E Z D O B N I C T W A LUDOWEGO Celem badań jest zebranie możliwie jak największej ilości materiałów, naświetlających wszechstronnie za­ gadnienie zdobnictwa ludowego. Ze względu na bogactwo materiału, znajdującego się w terenie, konieczna jest maksymalna racjonalizacja wysiłku badawczego, wykluczaiaca wszelką stratę czasu innym badaczom na utrwalenie w opisach czy materiale ilustracyjnym przedmiotóiw /raz odkrytych i opracowanych. Praca w terenie odbywa sie grupami. Każda z grup pracuie pod kierunkiem instruktora i zajmuje się za­ sadniczo jednym tvlko zagadnieniem, w oparciu o od­ nośny kwestionariusz. W każdei grupie powinien pra­ cować przynaimniei jeden rysownik. Ażeby sobie wzajemnie w terenie nie przeszkadz4Ć, poszczególne gruny zaczynaia prace w różnych punk­ tach wsi. W czasie pracv nalezv też zwracać uwagę na materiały interesujące inne grupy i robić dla nich no­ tatki informacyjne. W czasie badań należy położvć naiwiokszy nacisk na możliwie najściślejsze zanotowanie badanego okazu. Każdy rvsunek nowinien bvć już w terenie wykonany w sposób techniczny, a wiec w określonei podziałce, która dla przedmiotów większych (ли. т е Ы е , krm'e) przvimuiemy w skali 1 : 5, dla mniejszych (ceramika, solniczki. wrzeciona itn.) 1 : 2, lub nawet 1 : 1 ( r a ­ porty tkackie, wycinanki, szczegóły przęślic itp.). Również tzw. rysunki „odręczne" powinny być w rzeczywistości rysunkami technicznymi, srmrzadzonymi co najmniej w 2 rzutach (frontowy i boczny). Kolorv nalezv notować przy pomocy akwareli, tem­ pery lub kredek, o ile skala barw jest dostatecznie szeroka. W rysunku trzeba stosować wszelkie ułatwienia tech­ niczne, skracając czas ich wykonania. Ryzowania na przedmiotach drewnianych, hafty wypukłe itp., należy kopiować przy pomocy „przecierki", wykonanej na białym papierze, przy pomocy łyżki cynowej (lub ewen­ tualnie aluminiowej), firanki nanierowe. wycinanki należy obrysować na kalce (szkicówce). Hafty krzy­ żykowe, dekompozvcie tkanin i kroje strojów wykonuje się na papierze milimetrowym. Każdy ważniejszy rysunek powinien być uzupełniony fotografią. W czasie wykonywania rysunku przez jed­ nego członka grupy, inni przeprowadzają wywiad. Tekst kwestionariusza winien być zasadniczo opano­ wany pamięciowo. W przypadku jawnego używania kwestionariusza należy informatorom wyjaśnić nau­ kowy („szkolny") cel badań. Odpowiedzi należy notować na miejscu, pisząc za­ wsze tylko po jednej stronie kartki, odwrotną zosta­ wiając czystą. 88 Notatki i wszystkie rysunki, odnoszące się do tego samego obiektu, powinny być w jednakowy sposób oznaczone (miejscowość, nr domu, właściciel obiektu). W przypadku gdyby w tym samym domu opracowano dwa analogiczne przedmioty (np. 2 przęślice), należy je oznaczyć kolejnymi literami alfabetu, według kolej­ ności opracowywania. Celem c ow e j: wywiadu jest ustalenie miej- a) n o m e n k l a t u r y , związanej z badanym przed­ miotem (o każdy drobiazg należy pytać: „jak się to u was nazywa" i starannie notować odpowiedzi; b) h i s t o r i i przedmiotu indywidualnej (miejsce wy­ konania, przeróbki itp. tego konkretnie badanego przedmiotu) i ogólnej, przez którą rozumiemy histo­ rię całego rodzaju badanych przedmiotów (np. kwestia kiedy i skąd rozpowszechniły się koło­ wrotki w danej okolicy). Zagadnienie pochodzenia, centra produkcji i przemiany w czasie należy noto­ wać jak najstaranniej; c) e k o n o m i c z n e g o i s p o ł e c z n e g o t ł a ba­ danego wytworu, przez co rozumie się ustalenie czynników gospodarczych, powoduiacvch powstanie, rozwói, ewentualnie zanikanie badanego zjawiska (ścisły związek z wymienianą w punkcie poprzednim „historią" przedmiotu) i jego przydział do określo­ nei klasy społecznej w obrębie wiejsk'ei społecz­ ności. Ludność wsi jest klasowo zróżnicowana, pewne zjawiska kulturalne z przyczyn przede wszvstkim ekonomicznych, kształtuia się różnie w obrębie różnych klas społecznych. Różnice te na­ leży snecialnie starannie wvszukiwac i notować, podobnie jak i wszelkie nrzejawv nodstaw klaso­ wych, uwidaczniających się w związku z badanymi zagadnieniami; d) z a s i e c r u g e o g r a f i c z n e g o , badaiac zjawi­ sko pod katem jego zasięgu w danei mieiscowości. Należy zaw=ze rjvtac. iaki jest jego za«iesr terenowy. Czy w sąsiedniej i dalszei wsi np. ubieraia się zu­ pełnie tak samo. w których ubieraia sie już inaczej i na czvm różnice polegają. Odpowiedzi na te py­ tania U"znlaią badacza na dostrzeganie w terenie różnic, które normalnie mógłby przooczvc i pozwalaia w dalszych badaniach sprawdzić słuszność ze­ branych w drodze wywiadu informacji; e) f u n k c j i , czvli zastosowania (roli) badanego przedmiotu w kulturze mieiscowego ludu. Zbierając informacie do funkcii badanego przeHmiotn. nie trzeba zadowalać się wymienieniem funkcji głównej (np. skrzynia — sprzęt do nrzechowvwania ubrań), lecz trzeba poznać i wszelkie funkcie wtórne (np. stara skrzynia zastosowana jako klatka na kró­ liki czy k u r y ) ; f) i d e o l o g i i przedmiotu, gdzie chodzi o ocenę war­ tości badanego przedmiotu według oninii informa­ torów. Czy przedmiot odpowiada ich dzisiejszym wymogom praktvcznym, estetycznym itp. Czy uwa­ żany jest za piękny, ewentualnie jaki on powinien być, ażeby ich potrzeby praktyczne i estetyczne w całości zaspokajał. Podanie podstaw ideologicznych ludności jest bardzo ważne, gdyż wpływa ono na utrzymanie się, wzclednie zanikanie w terenie zjawisk ludowej kultury; g) w r a ż l i w o ś c i estetycznej, podczas lania której należy ustawicznie pytać, czy przedmiot uważany jest za „piękny" czy nie. wać wypowiedzi wraz z całym uzasadnieniem, nym przez informatora. Zebranie znacznej usta­ dany Noto­ poda­ ilości �tego rodzaju wypowiedzi pozwoli w rezultacie na ustalenie: a) kanonów piękna ludu wiejskiego, b) jego wrażliwości estetycznej na barwy i ich ze­ stawienia, kompozycje ornamentalne itp. Wypowiedzi należy notować dosłownie, z zachowa­ niem właściwości gwarowych. Zwracać należy uwagę na różnice w wypowiedziach informatorów różnego wieku, płci i klasy społecznej w obrębie wsi. Po przeprowadzeniu badań w pewnej miejscowości, należy natychmiast przystąpić do opracowania zebra­ nych materiałów na czysto. Instruktorzy, przeglądając każdy opis, sporządzony w terenie, wynotowują ewentualne braki, które należy możliwie najszybciej uzupełnić. Wynotowują też infor­ macje odnoszące się do innych miejscowości, które w dalszych badaniach trzeba będzie sprawdzić lub szczególnie starannie przepracować. Wynotowują za­ rysowujące się na tle zebranego materiału problemy, do których następnie opracowują osobne kwestionariu­ sze, stanowiące w dalszych badaniach uzupełnienie kwestionariusza głównego, posiadającego z natury rzeczy charakter ramowy. Instruktorzy, przy pomocy stojących do ich dyspo­ zycji rysowników, od pierwszego dnia badań zakładają kartoteki, zawierające typologiczny przegląd znalezio­ nych dotychczas przedmiotów. Arkusz takiej kartoteki, o formacie nie większym jak ćwiartka papieru znormalizowanego, zawiera sche­ matyczny rysunek przedmiotu, wraz z ozdobami i no­ tatka, gdzie go wykonano i znaleziono. Kartotekę bierze się ze sobą na badania terenowe i tam opracowuje sie gruntownie tylko te z przed­ miotów znalezionych, które nie znajdują ścisłego od­ powiednika w kartotece. Jeśli zostanie znaleziony przedmiot, który pod względem materiału, konstrukcji, formy i zdobienia odpowiada przedmiotowi już po­ przednio opracowanemu, notuie się tvlko szczegóły me­ tryki (miejscowość znalezienia, pochodzenia itd.) za­ miast opisu zaś. powołuie się na odnośną kartkę z kar­ toteki. Oczywiście kartoteka musi być stale uzupeł­ niana nowymi znaleziskami. Instruktorzy (każdy w zakresie swej specjalności), kierują porządkowaniem zebranych materiałów. Poszczególne opisy przedmiotów, obejmuiace opraco­ wanie na czysto i notatki brulionowe powinny zostać spięte i zaopatrzone w okładkę i następujące dane: miejscowość, powiat, nazwa przedmiotu. Materiały zebrane w danym dziale (np. meblarstwo) zostaia zebrane w jednej teczce z nazwą tematu i miej­ scowości na okładce. Wykaz działów: 1. Z^obriictwo architektoniczne i wnętrza. 2. Tkactwo. 3. Ubiór. 4. Róż^e (meble, narzędzia, ceramika, wycinanki, pająki). B. INSTRUKCJA W ZAKRESIE STROJU LUDOWEGO Celem badań jest gruntowne zaznajomienie s i ę : a) z ludowym ubiorem tradycyinym, noszonym do czasów ostatnich i z przemianami, jakim uległ w przeszłości. Dlatego przv opisie każdej części ubioru trzpba w y p y t y w a ć : jak było dawniej i noto­ wać przybliżone daty zaszłych przemian oraz wa­ runki, w jakich pojawiły się nowości. (Kto zapo­ czątkował, w jakiej miejscowości, skąd przyszła nowa moda itp.); b) ze zmiennością ubioru w zależności od płci (ko­ biecy, męski), wieku (dziecięcy, dzieci podrastające, młodzież), stanu cywilnego (kawalerowie, żonaci, panny, mężatki), pory roku (ubiór letni, zimowy), czynności (ubiór codzienny w ogóle i do prac spe­ cjalnych), ubiór pastuchów, żeńców itp., ubiór od­ świętny, zwykły i specjalny „na duże święta", np. Boże Ciało i obrzędowy, chrzestny, weselny, ża­ łobny, od sytuacji ekonomicznej (ubiór ubogich i bogatych), stanu społecznego (ubiór starszyzny wiejskiej — wójtów, sołtysów, radnych). W związku z powyższym zawsze należy pytać, czy dany ubiór noszony był przez wszystkich (a je­ śli nie, to przez kogo?) i w jakich sytuacjach; c) ze zróżnicowaniem terytorialnym ubioru. Dlatego po zaznajomieniu się z zespołem ubiorów w danej miejscowości, należy wypytywać informatorów, w których miejscowościach noszone są ubiory ana­ logiczne, a gdzie panuje już „inna moda" i na czym polegają różnice. Podane miejscowości i granice należy starannie notować. Traktując ubiór jako jeden z przejawów ludowej twórczości artystycznej, należy zwrócić uwagę na wy­ powiadane, przez informatorów oceny estetyczne (trzeba zadawać pytanie „czy wam się to podoba" i „dlaczego się wam podoba"), uzasadnienia notować trzeba mo­ żliwie dosłownie. W związku z badaniami ocen estetycznych należy pamiętać, że zmieniały się one w czasie, dlatego o tym samym przedmiocie należy notować opinię ludzi sta­ rych, w średnim wieku i młodych. Opinie te dotyczyć mogą ubioru jako całości lub poszczególnych jego części, czy nawet poszczególnych ozdób. Każdy z członków grupy badającej strój w danej wsi wyszukuje sobie informatorów oddzielnie. O ile możności należy dążyć do tego, aby każdy z badaczy przeprowadził pełny wywiad w sprawie stroju kobie­ cego i męskiego przynajmniej dwa razy w jednej miej­ scowości. W drugim wywiadzie (z innym informato­ rem), należy zwrócić uwagę przede wszystkim na te punkty opisu stroju, które w pierwszym wywiadzie przestawiały się niejasno lub nieprawdopodobnie (tzw. wywiad sprawdzający). Należy zwracać uwagę na odpowiedni dobór informatorów. Wybieramy przede wszystkim ludzi w wieku średnim i starych, którzy ubiór ludowy noszą, lub choćby tylko posiadają. Jeżeli we wsi mieszkają ludzie, którzy sporządzają lub spo­ rządzali ubiory ludowe, a więc krawcy, szwaczki, szewcy dajemy im pierwszeństwo przed wszystkimi innymi informatorami. Wiadomości techniczne. 1. Wywiad prowadzimy w kolejności wynikającej z za­ łączonego do instrukcji kwestionariusza. 2. Opis poszczególnych części powinien być oparty na bezpośredniej analizie obiektu, uzupełnionej ob­ jaśnieniami informatora. Na informacjach ustnych poprzestajemy wyjątkowo o ile chodzi o ubiory, których dziś absolutnie w danej miejscowości od­ szukać nie można. 3. Opis pojedynczej części ubioru musi zawierać: a) miejscową nazwę gwarową, b) krótkie określenie rodzaju ubioru (np. krótka kamizelka bez rękawów), c) opis materiału, d) rysunek schematyczny, wy­ konany w formie siatki, z uwzględnieniem wszyst­ kich wymiarów, e) rysunek schematyczny, przed­ stawiający przód i tył ubioru i zaznaczenie ozdób, f) rysunki fragmentów ozdób w naturalnej wiel­ kości i rysunki barwne, przedstawiające raporty tkanin użytych. Opis techniczny ozdób. W wypadku, gdy wywiad robiony jest z rzemieśl­ nikiem (np. krawcem), należy podać opis wszyst­ kich czynności związanych z wykonaniem ubioru (branie miary, krojenie, ścieg, kolejność i technika zdobienia, g) wiadomości historyczne o badanym ubiorze, h) wiadomości o dzisiejszym i dawnym jego zasięgu, i) zastosowanie (kto i kiedy go nosił), j ) ludowa ocena ubioru, względnie jego części z punktu widzenia praktyczności, użyteczności, piękna, k) czy strój utrzymuje się, a jeżeli nie, to jakie są przyczyny jego ginięcia. 4. W terenie rysunki wykonujemy ołówkiem na bloku, znacząc kolory przy pomocy farb akwarelowych lub kredek. Należy pisać i rysować tylko po jednej stro­ nie kartki papieru. Na każdej kartce papieru pisać miejscowość, numer domu, nazwisko właściciela. 5. Zarówno pojedyncze części ubioru jak i komplety należy fotografować. 6. N a czysto przerysowywuje się zebrany materiał ilustracyjny tuszem, lub maluje temperami. 89 i �I. K W E S T I O N A R I U S Z DO O P I S U Z D O B N I C ­ TWA W BUDOWNICTWIE I WNĘTRZU Nazwa w s i . . . nr domu . . . Gmina zbiorowa . . . powiat... Nazwisko, imię i wiek informatora . . . I. Otoczenie. 1. Czy wybierając miejsce pod budowę domu zwra­ cają na to uwagę, by było „ładne" . . . Jakie miejsce, przy łące i t p . . . . , a może inne względy wpływają na wybór miejsca, a więc j a k i e . . . 2. Czy w pobliżu domu posiadają ogródki kwiato­ we... Jak wyjaśniają ich c e l . . . Co w nich rośnie . . . Które kwiaty uważają za n a j p i ę k n i e j s z e . . . Dla­ czego . . . 3. Czy sadzą w pobliżu zagrody drzewa lub krzewy nieowocowe . . . Jakie . . . W jakim celu . . . Czy zagrody zadrzewione uważają za piękne . . . 4. Czy znany 'był zwyczaj wysypywania podwórza przed świętem w różne wzory przy pomocy piasku. Jakie to były wzory? . . . Czy robili to wszyscy, czy tylko niektórzy, a wtedy k t o . . . 5. Czy zagroda otoczona jest płotem . . . Z czego on jest wykonany . . . Czy jest ozdobny (np. wyplatany w deseń) . . . Czy na parkanach z desek występują malatury . . . Czy w ogrodzeniu bywają ozdobne bramy wjazdowe lub furtki dla pieszych . . . 6. Jakie były zewnętrzne cechy, które odróżniały za­ grodę bogatego chłopa od biednego . . . I I . Budynki. 7. Czy we wsi przeważają zagrody wielobudynkowe czy jednobudynkowe . . . 8. Jaki jest stosunek widzialnej części ścian do wy­ sokości dachu — a) w starych domach, b) w now­ szych . . . Czy uzasadniają zmianę wysokości dachu (momenty gospodarcze, konstrukcyjne i este­ tyczne) . . . Które proporcje bardziej się podo­ bają . . . Dlaczego . . . 9. Z jakiego materiału wykonane są ściany? . . . Jaką techniką (np. na słup, na węgieł, na rygiel itp.) . . . Czy belki użyte do budowania zrębu są okrągłe, czy obrobione... (jaki mają p r z e k r ó j ) . . . Czy belki zrębu bywają na końcach ozdobnie wycinane (rys. lub fot.) . . . 10. Czy zrąb domu urozmaicony jest wnęką, podcie­ niem lub gankiem . . . Jeśli tak, opisać i podać rys. względnie fot. całości i odnośnych c z ę ś c i . . . 11. Czy obramienia drzwi posiadają formy ozdobne . . . Czy bywają (ew. bywały) drzwi o górnym wykroju o w a l n y m . . . Czy tafla drzwi bywa ozdobnie wy­ kładana (rys., fot.) . . . Czy bywają ozdobne oku­ cia przy klamkach . . . l l a . Czy jako ozdoba okien występują u góry lub u dołu listwy rzeźbione . . . Jak się one nazywają . . . Czy występują okiennice . . . Narysować kształt otwo­ rów w okiennicach . . . Czy bywają okiennice ma­ lowane . . . Co malowano na nich (rys., fot.) . . . Co oznaczają takie malowania i kolor, np. malo­ wane okiennice — panna na wydaniu . . . 12. Czy na surowym zrębie chałupy malowano glinką lub wapnem jakieś ozdoby... Co one przedsta­ wiały . . . (kropki, pasy, zygzaki, rośliny itp.) . . . Jak one były na ścianie rozmieszczone . . . Kto je malował, przy jakiej okazji, w jakim celu . . . Czy malowane w ten sposób domy uważają za pięk­ n e . . . Dlaczego . . . Gdzie (w których wsiach) teraz jeszcze takie ozdoby malują . . . Od jakiego czasu rozpowszechniło się" malowanie całego zrębu wa­ pnem na biało . . . Czy rozumiane jest higieniczne znaczenie bielenia.. . Czy na białym zrębie cha­ łupy malowano jakieś znaki lub ozdoby barwne . . . 13. Jaki jest kształt dachu. . . Jakie były dawne kształty d a c h ó w . . . Jaki kształt dachu uważany jest za najpiękniejszy . . . Dlaczego . . . Czym jest dach pokryty . . . Jeżeli słomą, to czy poszycie jest gładkie, czy w schodki... Czy poszycie układane 90 jest ozdobnie (opis, rys., fot.) . . . Czy kalenica opatrzona jest kozłami . . . Czy są dymniki, czy posiadają formę ozdobną (rys., fot.) . . . Jeśli dach jest z gontów, to czy ostatni górny i ostatni dolny szereg składa się z gontów ozdobnie wycinanych ( r y s . ) . . . Czy ściana szczytowa dachu jest szalo­ wana d e s k a m i . . . jeśli ozdobnie, podać opis i rysu­ nek, wzgl. fotografie . . . Zanotować kształt i układ okienek w ścianie szczytowej dachu. Czy wystę­ pują „śparogi" lub „pazdury" (rys., f o t . ) . . . Jak się w gwarze ludowej nazywają . . . W jakim celu się je robi . . . 14. Budynki gospodarcze — stajnię, stodołę i inne budynki gospodarcze opracować według tego sa­ mego schematu (punkt 7—11). 16. Studnie. Zwrócić uwagę na konstrukcję studni i sprawdzić, czy poszczególne części są wykonane ozdobnie (fot., rys.) . . . I I I . Zdobnictwo wnętrza. 16. Czy występują ozdoby rzeźbione na konstrukcjach drewnianych wnętrza — a) na powale (tragarze), b) na obramieniach okien i d r z w i . . . 17. Opracować formę pieca kuchennego ze szczegól­ nym uwzględnieniem ozdób jak np. gzymsy, filarki etc. Kto takie piece budował? (rys., fot.) . . . 18. Opisać sposób malowania w n ę t r z a , . . Czy malo­ wane jest wraz z p o w a ł ą . . . Czy malowane jest na jeden kolor, czy kilkoma kolorami. . Czy na tle pomalowanej ściany występują jakieś ozdoby wykonane inną barwą . . . Jak są wykonane, od­ ręcznie, czy przy użyciu szablonu lub w sposób mechaniczny, np. gumowym wałkiem . . . Jakie są motywy tych ozdób (geometryczne, roślinne itp.), (zrobić barwny rysunek i fot.) . . . 19. Jakie poza malowaniem występują ozdoby ścien­ ne... Czy naklejają lub naklejali na ścianach i belkach powały papierowe w y c i n a n k i . . . (jeśli tak, opracować je według kwestionariusza nr V a ) . Czy występują na ścianach izby inne ozdoby wy­ konane np. z drzewa, szyszek i t p . . . . Opisać je, podać rysunek i fot... . Czy zdobią ściany zielenią, jaką i z jakiej o k a z j i . . . Czy w izbie są obrazy święte . . . Czy miejsce, w którym się znajdują jest dodatkowo zdobione . . . Jeśli tak, to czym (np. wy­ cinankami, zielenią, kolorową bibułką, sztucznymi kwiatami) . . . 20. W jaki sposób przyozdobione są okna, czy wystę­ pują f i r a n k i . . . Z czego są wykonane . . . Kto je r o b i ł . . . (opisać według kwestionariusza nr V b ) . Jakie kwiaty występują w o k n a c h . . . (podać ich nazwę botaniczną i ludową) . . . Dlaczego stawiają kwiaty w oknach . . . Które kwiaty lub ich zespoły uważają za najpiękniejsze . . . Dlaczego . . . 21. W jaki sposób przyozdobiona jest p o w a ł a . . . Czy spotyka się „pająki" . . . Jeśli tak, to opracować je według kwestionariusza nr V I . 22. Kiedy według opinii miejscowych ludzi izba jest „pięknie" przyozdobiona . . . Jaki jest główny cel zdobienia . . . Kto się tym zajmuje . . . Kiedy się z d o b i . . . W związku z jakimi o k a z j a m i . . . 23. Czy w zdobieniu domów i wnętrz zachodzi różnica między bogatymi i ubogimi gospodarzami . . . Na czym ta różnica polega . . . I V . Umeblowanie. 24. Jak rozplanowane są meble w izbie (rys.) . . . 25. Wymienić, które ze znajdujących się mebli w izbie są pochodzenia ludowego (np. kredens, łóżko, skrzynia, półka na talerze zw. „listwą" itp), które zaś pochodzą z miasta (fornierowana szafa, kon­ sola, komoda, otomana itp.). Określić stopień przy­ wiązania do dawnych sprzętów . . . Czy jest wśród chłopów dążenie do nowoczesnych m e b l i . . . W czym się wyraża . . . 26. Meble pochodzenia ludowego opracować sztuka po sztuce, według kwestionariusza nr I V . Opracował... dnia . . . �II. K W E S T I O N A R I U S Z DO O P R A C O W A N I A TKANIN 3. Nazwa w s i . . . nr domu . . . Gmina zbiorowa . . . powiat,.. Nazwisko, imię i wiek informatora . . . 4. 1. Ludowa nazwa tkaniny . . . 2. Z jakiego materiału wykonana j e s t . . . a) osno­ wa. . . b) wątek . . . Uwaga: W wypadku jeśli w osnowie lub wątku zastosowanych jest kilka surowców, określić w przybliżeniu, w jakim procencie i zestawieniu występuje każdy z nich. 3. Jakim splotem wykonano tkaninę (nazwy lu­ dowe) . . . 4. He ram posiadał w a r s z t a t . . . W jaki sposób prze­ wlekano osnowę w bardzie i grzebieniu... Wy­ konać rysunek dekompozycji tkaniny i schemat przewleczenia... Podać gęstość tkaniny na 1 cm i szerokość . . . 5. Kompozycja zdobnicza tkaniny — a) układ pa­ sowy. . . b) układ kraciasty . . . c) tkaniny o dese­ niu kostkowym... d) tkaniny o splocie ozdob­ nym (jak atłas itp.) . . . Nazwy poszczególnych tkanin w gwarze ludowej . . . W wypadku tkaniny deseniowej należy opisać, narysować, względnie sfotografować . . . 6. Zestawienia kolorystyczne — a) zanotować raport kolorystyczny . . . b) ludowe nazwy barw . . . 7. Technika barwienia — a) Jakich używano barw­ ników naturalnych . . . b) Jakich używano środków chemicznych . . . Podać ludowe nazwy . . . 8. Czy białe tkaniny samodziałowe zdobiono sposo­ bem d r u k a r s k i m . . . a) gdzie istniały tego rodzaju warsztaty . . . b) jakiego koloru było tło i wzór . . . c) jakie były motywy . . (rys., fot.) . . . 9. Wykończenie tkaniny — a) płótno, w jaki sposób wykańczano po zdjęciu z krosien (frędzle, ob­ szycie itp.), technika bielenia... b) sukno (folowanie, czesanie i dekatyzowanie) . . . c) jak zakań­ czano osnowę . . . 10. Wykonawca — a) czas w y k o n a n i a . . . b) miej­ sce . . . c) czas potrzebny do wykonania tkaniny . . . d) wynagrodzenie (w p i e n i ą d z a c h . . . w natu­ r z e . . . ) . Czy znane były wypadki w y z y s k u . . . jakie... 11. Czy podobne tkaniny — a) pod względem tech­ nicznym, b) pod względem kolorystycznym, robiono dawniej . . . 12. Od jakiego czasu je p a m i ę t a j ą . . . 13. Jakie nastąpiły po nich (technika, kolor) . . . 14. Skąd przyszła nowa moda . . . 15. Kto ją r o z p o w s z e c h n i ł . . . Czy wieś garnie się do mody, czy woli poprzestać na swoich w y r o b a c h . . . Jak się odnosi ludność wiejska do osób zalecają­ cych strój d a w n y . . . 16. Do czego opisana tkanina używana była dawniej... 17. Do czego używana jest dzisiaj . . . 18. Które tkaniny uważają za piękne . . . 19. Uwagi Opracował... III. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. dnia . . . K W E S T I O N A R I U S Z DO O P R A C O W A N I A STROJU Nazwa w s i . . . nr domu . . . Gmina zbiorowa . . . powiat... Nazwisko, imię i wiek informatora . . . A. S t r o j e kobiece. 1. Co ubierały na głowę d z i e w c z ę t a . . . Czy wplatały we włosy jakie ozdoby... Czy nosiły c h u s t k i . . . Z czego zrobione i gdzie kupowane . . . (O ile można podać miejsce zakupu i próbki materiału) . . . 2. Jaki był ubiór głowy panny młodej . . . Z czego zrobiony... Czy były w nim sztuczne kwiaty i w s t ą ż k i . . . Gdzie kupowane . . . Czy żyją jeszcze B. kobiety, które umiałyby sporządzić ubiór panny młodej . . . Jak ubierały głowy kobiety zamężne . . . Na czym upinały włosy . . . Czy nosiły na głowie chusty . . . Z czego zrobione... Gdzie kupowane (podać próbki materii). Z czego szyto koszule... Z płótna samodziałowego czy kupnego... Czy wyrabiają jeszcze w okolicy płótno s a m o d z i a ł o w e . . . (jeżeli jest tkacz, podać jego adres) . . . Czym koszule zdobiono . . . (koron­ ki, hafty i t p . ) . . . Czy żyją jeszcze kobiety, które umiałyby zdobić koszule według dawnych wzo­ rów . . . (jeżeli tak, to podać ich nazwiska i adres)... Ozy używano do ozdoby koszul przedmiotów kup­ nych . . . (np. guziczki itp.) . . . Z czego szyto spódnice letnie, zimowe, odświętne . . . Podać próbki materiałów . . . Jeżeli spódnice szyto z materiałów samodziałowych podać, czy te samo­ działy są jeszcze obecnie w y r a b i a n e . . . Czy no­ siły dawniej kobiety spódnice z samodziałowego płótna farbowanego przez małomiasteczkowego farbiarza w różne desenie tzw. malowanki, wybij a n k i . . . Jeżeli tak, to podać, czy żyje jeszcze w okolicy farbiarz, który barwi samodziały w de­ seń . . . na jeden k o l o r . . . lub jego najbliższa ro­ dzina (np. syn, żona), podać a d r e s . . . Z czego robiono zapaski (fartuchy) . . . podać próbki Czy materiały te można jeszcze kupić i u kogo . . . Co ubierano na n o g i . . . (onuce, skarpety, poń­ czochy). Z czego wykonane... Robione ręcznie, czy kupne . . . Czy były zdobione . . . Czy dziś wyra­ biają je j e s z c z e . . . Jakie noszono obuwie (trzewiki, buty z cholew­ kami) . . . Z jakiego materiału . . . Kto je wyrabiał i g d z i e . . . Czy przy obuwiu były jakieś ozdoby np. tasiemki, gwoździe mosiężne do nabijania . . . Czy nosiły kobiety gorsety . . . Z jakiej m a t e r i i . . . (podać próbki materii z gorsetów, pochodzących z różnych czasów) . . . Czym były gorsety zdobione (podać próbki) . . . Jakie było wierzchnie okrycie kobiety... W lecie (bluza, katana, kaftan, kacabajka itp.) . . . W zi­ mie (sukmana, płaszcz watowany i t p . ) . . . Z czego poszczególne okrycia były wykonane i czym zdo­ bione . . . Podać próbki materii i ozdób . . . Czy żyją jeszcze krawcy, którzy te stroje s z y j ą . . . Jeżeli tak, to podać ich nazwiska i a d r e s y . . . Czy w zimie nosiły kobiety k o ż u c h y . . . Czym te kożuchy były zdobione . . . Kto je wyrabiał, względ­ nie gdzie je kupowano . . . Jeżeli jest w okolicy jakiś kuśnierz robiący kożuchy według starej mody, podać jego adres i nazwisko . . . Czy nosiły kobiety jako strój wierzchni narzutki (chusty, płachty, łoktusze, rańtuchy, obrusy itp.) . . . Z jakiej m a t e r i i . . . Czym zdobione . . . (podać próbki). Jak je u b i e r a ł y . . . Jakie noszono ozdoby (korale, paciorki, naszyj­ niki z mosiądzu itp.) . . . Kto je w y r a b i a ł . . . Gdzie je nabywano . . . Jakie są części stroju kobiecego nie wymienione w powyższych pytaniach, a występujące w stroju regionalnym (np. krajki do przepasywania itp.) . . . Przy każdym wymienionym przedmiocie podać jego miejscową nazwę, opis, podać próbki mate­ riału i ozdób oraz zaznaczyć kto te przedmioty wyrabia . . . Stroje męskie. 15. Jaki był letni ubiór głowy m ę ż c z y z n y . . . Czy no­ sili kapelusze słomiane . . . Kto je r o b i ł . . . Czy no­ szono kapelusze filcowe . . . Kto je r o b i ł . . . Gdzie je kupowano... Czy żyje w okolicy kapelusznik, który wyrabia z filcu kapelusze ludowe według dawnej mody . . . Jakich używano ozdób do kapelu­ sza (np. parobek, drużba, pan m ł o d y ) . . . Jakie było zimowe nakrycie g ł o w y . . . Czy noszono weł­ niane czapki dziane na drutach . . . Czy zachowały się jeszcze stare okazy czapek futrzanych . . . 91 �16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. Z czego szyto koszule... Jaki był krój najdaw­ niejszych k o s z u l . . . Czy są w okolicy specjalistki lub specjaliści od zdobienia k o s z u l . . . Jeżeli tak, to podać ich nazwiska i a d r e s y . . . Czy do koszul używano jakichś kupnych ozdób (tasiemki, spinki, guziki itp.) . . . Podać ich wzory . . . Czy jest w oko­ licy specjalista wyrabiający ozdobne spinki do ko­ szul . . . Jeżeli tak, to podać jego nazwisko i adres... Z czego szyto dawniej letnie spodnie... Jaki był ich krój . . . Czym je zdobiono... Z czego szyto zimowe spodnie . . . Podać krój i ozdoby . . . Co ubierają mężczyźni na nogi (onucki, skar­ pety) . . . Czy te części stroju są zdobione . . . Kto je wykonuje . . . Jakie obuwie nosili mężczyźni (łapcie plecione z łyka, kierpce, chodaki, buty z cholewami) • • • Z jakiego materiału . . . Kto je w y r a b i a ł . . . Czy do ozdoby obuwia, były używane jakieś kupne ozdoby, jak np. mosiężne gwoździe i t p . . . . Jeżeli tak, postarać się o próbkę i podać gdzie te ozdoby wyrabiano i nabywano . . . Czy mężczyźni nosili krótkie kamizelki sukienne . . . Jak je n a z y w a l i . . . Z jakiej materii były szyte . . . Podać próbkę m a t e r i i . . . Czym były zdobione . . . Podać próbki ozdób, guzików . . . Jaka była wierzchnia odzież m ę s k a . . . Letnia i zimowa . . . Z jakiej materii była szyta . . . Z czego były wykonane ozdoby . . . Podać p r ó b k i . . . Czy w okolicy jest krawiec umiejący szyć i zdobić stroje ludowe według starego zwyczaju . . . Podać nazwiska i adresy . . . Jakie kożuchy nosili mężczyźni . . . Czym były zdo­ bione . . . Gdzie je kupowano, względnie kto je wy­ rabiał . . . Jeżeli jest w okolicy kuśnierz, który te kożuchy wyrabia, podać jego nazwisko i adres . . . Jakie noszono dawniej pasy . . . Jakie były ich ro­ dzaje i z czego zrobione . . . Gdzie je nabywano, a kto je r o b i ł . . . Czy żyje w okolicy rymarz, który takie pasy w y k o n u j e . . . Czy nosili mężczyźni krajki, względnie pasy wykonane z n i c i . . . Wymienić składowe części stroju męskiego, po­ minięte w poprzednich pytaniach, a występujące w danym stroju regionalnym (np. torby skórzane, torby wełniane, ozdoby, kapciuchy na tytoń, fajki itp.) . . . Podać opis, a więc materiał, z którego są wykonane ozdoby, następnie wymienić, gdzie te przedmioty były kupowane, względnie kto je wy­ rabiał (adres) . . . Opracował... dnia . . . I V . K W E S T I O N A R I U S Z DO O P I S U W S Z E L K I C H PRZEDMIOTÓW Z D O B I O N Y C H ( N A R Z Ę D Z I A , CERAMIKA ITP.) Nazwa w s i . . . nr domu . . . Gmina zbiorowa . . . powiat... Nazwisko, imię i wiek informatora . . . 1. Przedmiot... 2. Jego nazwa ludowa . . . 3. Materiał z jakiego jest wykonany (przy drewnie podać też gatunek) . . . 4. Technika wykonania (sposób obróbki np. strugane, kute, lepione z gliny itp.) . . . 5. Konstrukcja (sposób łączenia części składanych, opis wraz z rysunkami w rzutach, przekrojach, fot. (rysunki szczegółów konstrukcyjnych w podziałce 1 : 5 ) . . . 6. Ozdoby. — Technika wykonania ozdób . . . Kompo­ zycje (podział na pola zdobnicze) . . . motywy z rysunkami całości i fragmentów . . . układ orna­ mentu . . . opis barw . . . 7. Kto w y k o n a ł . . . Gdzie . . . Sposób nabycia . . . (Jeśli dar, to przy jakiej okoliczności) . . . 8. Gdzie było centrum wyrobu tego rodzaju przed­ miotów . . . Czy dziś przedmioty te są wykony­ wane . . . Jeśli nie, dlaczego . . . 9. Jak opisywany przedmiot i jego zdobnictwo zmie­ niało się w czasie (informacje zaczerpnięte z tra- 92 dycji) . . . Czy używany był powszechnie, czy tylko u najbogatszych, względnie właśnie biedniej­ szych . . . Czym różniły się badane przedmioty w zależności od zamożności właściciela . . . Opracował... dnia . . . V . K W E S T I O N A R I U S Z DO O P I S U WYCINANEK Nazwa w s i . . . nr domu . . . Gmina zbiorowa . . . powiat... Nazwisko, imię i wiek informatora . . . A. Wycinanki kolorowe. 1. Czy we wsi wykonywano wycinanki z kolorowego papieru . . . Czy wykonują dziś . . . ewentualnie odkąd zaniechano ich wyrobu i z jakiego powodu . . . 2. Czy są we wsi osoby, umiejące wykonywać kolo­ rowe wycinanki, dostarczyć im materiału i popro­ sić, by wycięły znane sobie wzory wycinankowe, poczynając od najdawniejszych . . . 3. Opisać technikę wycinania (narzędzia, materiał, składanie papieru, ewentualne rysowanie mo­ tywu etc.) . . . 4. Jak nazywają się w gwarze miejscowej poszcze­ gólne typy wycinanek, w zależności od formy (np. koliste, kwadratowe, pasowe, o motywach antro' pomorficznych) . . . Jak nazywają się części (ele­ menty), z których składają się w y c i n a n k i . . . 5. Jakich kolorów papieru używają najchętniej . . . Jak w gwarze miejscowej nazywają się poszcze­ gólne k o l o r y . . . Jakie barwy uważają za naj­ piękniejsze i dlaczego . . . 6. Czy wykonują wycinanki z kilku kolorów papieru, naklejanych warstwami jedna na drugiej . . . 7. Jak się takie wycinanki nazywają . . . 8. Do czego wycinanki były u ż y w a n e . . . Gdzie wy­ cinanki naklejano . . . W jakim porządku . . . Czy w uboższych domach też . . . B. W y c i n a n k i białe. 9. Czy zawieszają w oknach firanki wykonane z bia­ łej, wycinanej bibułki . . . 10. Czy firanki te kupują (gdzie, u kogo), czy robią sami . . . 11. W jaki sposób zawieszają firanki w oknie (pozio­ mo u góry, pionowo po bokach, ukośnie itp.) . . . 12. Technika wycinania (składania papieru, ewentual­ ny r y s u n e k ) . . . 13. Opis kompozycji wzoru, poszczególnych moty­ wów . . . Wykonać rysunek (przez odbicie na szy­ bie) lub fotografię f i r ? m k i . . . 14. Skąd czerpią wzory motywów firankowych . . . 15. Kto zrobioną firankę w y c i n a ł . . . Gdzie... K i e d y . . . Opracował... VI. dnia . . . K W E S T I O N A R I U S Z DO O P I S U PAJĄKÓW Nazwa w s i . . . nr domu . . . Gmina' zbiorowa . . . powiat... Nazwisko, imię i wiek informatora . . . 1. Czy zdobi się powały izb „ p a j ą k a m i " . . . Jak się one w gwarze miejscowej nazywają . . . 2. Z czego (z jakich materiałów) wykonywane są „pająki" . . . 3. Jaka jest podstawowa konstrukcja (szkielet) „pa­ jąka", wykonać rysunek . . . 4. W jaki sposób wykonane są poszczególne części składowe (podać rysunki fragmentów z oznacze­ niem materiału i barw) . . . 5. Kto wykonuje „ p a j ą k i " . . . Z jakiej okazji robi się je i zawiesza . . . Opracował... dnia . . . �WAŻNIEJSZE POPRAWKI I UZUPEŁNIENIA do nr 11—12, 1949. 1. Str. 305 (tytułowa), 7 wiersz od góry zamiast Volk — winno być: Folk. 2. Fotografie do artykułu A. Wojciechowskiego pt. „Tematyka społeczna i polityczna w wycinance ło­ wickiej" — wykonał Henryk Kukowski. 3. Fotografie do artykułu J . Stankiewiczowej pt. „Wojewódzka wystawa sztuki ludowej w Łańcucie" — wykonał Stefan Deptuszewski. 4. Wycinanki zamieszczone na str.: 345, 346, 348 wy­ konała Maria Kołaczyńska, a nie M. Kołaczkowska. Dotyczy to również tegoż nazwiska w tekście arty­ kułu. 5. Str. 345, szpalta druga, 1 od góry zamiast J . Sura — winno b y ć : J . Surma. 6. Str. 347, szpalta druga, 9 wiersz od dołu zamiast „Welesa" — winno być: „Wesela". 7. Str. 352, w tytule streszczenia francuskiego zamiast S U M E T — winno być: S U J E T . � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/84efcadb4f2c304fea30832a1bb3be77.pdf 5e8b03d0f0ce3abde7f6415fd25cf2ef Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4238 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1950 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3950 Title A name given to the resource Strony tytułowe i spis treści / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1950 t.4 z.1-6 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1950 t.6, z.1-6; s.1-2 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text POLSKA MIESIĘCZNIK, S Z T U K A ORGAN L U D O W A PAŃSTWOWEGO T R INSTYTUTU E A R T Y K U Ł Y Ś Ć SZTUKI : T E O R E T Y C Z N E Roman Reinfuss — Stan badań nad polską sztuką ludową. Julian Krzyżanowski •— Folklorystyka w za­ sięgu badań naukowo-literackich. O P R A C O W A N I A Jadwiga i Marian Sobiescy — Pieśń i muzyka ludowa Wielkopolski i Ziemi Lubuskiej w świetle dotychcza­ sowych badań. Roman Reinfuss — Orawski dom z wyżką. Agnieszka Dobrowolska — Meble ludowe zachodnio-pomorskie. Zofia Staronkowa •— Wskazówki do badania tkanin ludowych. Józef Vydra — Funkcja nieprzemakalności tkanin ludowych. D Z I A Ł I N F O R M A C Y J N Y Piotr Greniuk —- Wystawa sztuki i przemysłu ludowego w Węgrowie. Blanka Kaczorowska — Pokaz zapaski ludowej w Piotrkowie Trybunalskim. E. A. Milsztein — Państwowe Muzeum Etnografii narodów Z S R R . К. P. — Chełmińska-Świątkowska J . Wycinanka łowicka. W. K. — Różycka M. B. Od ściegu do haftu. Instrukcje i kwestionariusze dla badaczy kultury ludo­ wej. Piotr Grzegorczyk — Plastyka ludowa Polski, bibliografia orientacyjna. ROK IV STYCZEŃ — C Z E R W I E C 1950 NR 1 — 6 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7b5a8e4c448ea9d668c2dcea7adff160.pdf 17d4cd28d7def0d8e05a77c4680504a3 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4247 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1950 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3958 Title A name given to the resource Strony tytułowe i spis treści / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1950 t.4 z.7-12 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1950 t.4 ,z.7-12; s.95-96 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text POLSKA MIESIĘC-ZNIK, ORGAN T SZTUKA PAŃSTWOWE R A R T Y K U Ł Y E GO Ś LUDOWA INSTYTUTU L SZTUKI C: T E O R E T Y C Z N E Roman Reinfuss. — Po I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej w Sprawie Badań Nad Sztuką. Bożena Stel­ machowska. — Współczesna ceramika ludowa na K a ­ szubach. Aleksander Wojciechowski. — Dwuosnowowe tkaniny białostockie. Zofia Staronkowa. — Kanafasy — góralskie pasiaki. Zofia Kurkowa. — Wąskofrontowe chałupy w Sądeczyźnie. Andrzej Żaki. — Z naj­ nowszych badań nad kulturą plemion prapolskich. S P R A W O Z D A N I A , R E C E N Z J E , D R O B N E W I A D O M O Ś C I Roman Reinfuss — Z obozu naukowego w Weryni. O. A. Korbę — Program etnograficznych badań k a ­ zachskiej kołchozowej wsi. Zofia Onyszkiewicz — Wy­ stawa materiałów z zakresu sztuki ludowej Działu Zdobnictwa Ludowego P.I.S. w Krakowie. Zofia CieślaReinfussowa — Wystawa sztuki ludowej w Dąbrowie koło Tarnowa. Zofia Kurkowa — Z konkursu szopek w Krakowie. Jan A. Zaremba — Wycinanki opoczyńskie na wystawie w Kielcach. ROK IV LIPIEC - GRUDZIEŃ 1950 NR 7 - 12 �� https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/5d5c7d06bdf1714cda6b35e4b8984b73.pdf 4cfb88c273bd2654e164ca9d6d195edf Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2174 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1996 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2021 Title A name given to the resource Recenzje / LUD 1996 t.80 Description An account of the resource LUD 1996 t.80, s.259-303 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 80, 1996 IV. RECENZJE Carlo (i i n I b u l' g. I/('Xcnsabbut. Ent::ifJerung I a,chenhllch Verlag.. Frankfurt am Main 1993, ss. 460. einer ndch/lichen Geschichre, Fischer \\ iislPpaJ/.ie 1993 roku nicmicekic wydawnictwo Fischer Taschenbuch Verlag pod numerem katalogo\~: m :U,90 IV serii Cieschichte Fischer wypuściło na rynck pracę C. Ginzburga pl. !lć'.\(,Il.m!>!>a! r:Il/::il/erung ein£'r niich/lichen Ceschich/e. Carlo (,in/burg urodzony w Turynie w 1939 roku znany jest polskiemu czytelnikowi jedynie / c111('Khpo/.ycji I\ydanych \V nas/ym kraju - książki Ser i robaki i artykulu zamieszczonego II Ibior/c: iJieillli i h().~{{ci '. Picrwsze wydanie lIexensabba/ nie znalazło należytcgo oddźwięku II pobkic.i pr;l,ic J:ICIHl\\ej, tak/c picrwsza wersja niemieckojęzyczna książki nic została w Polscc i'IIedst;111 iOl1a i skomentowana '. Drugie nicmicckie wydanie wydaje się być dobrą okazją do i1dciwiJieni;1 dotychc/asO\vych lalcgłości i omówicnia tcj wartościowej pracy. l'OI1l\ ,I podjJ,:cia bad,lIi uwieliczonych omawianą publikacją zrodzi l się w latach 1964-196:'\ i clClgk pr/cllijal ,;ię II ró/nych etapach działalności naukowej C. Ginzburga. Pierwsze namaCClil1c'ckkl: badali I.nala/ly wyral IV s/kicach przcdstawianych na seminariach prowadzonych pr/o.l. I.c (;olra II (cole I'ractiquc des Ilautes I~tudes i.l. P. Vernant'a w Centre de Rechcrehes Ci1ll1parc'cs sur ks Socićlćs Ancicnncs. Tak/c inne rozlicZl1e spotkania, wykłady i seminaria :'lled/: 11,lllldO\\c (ldbytc II lalach 197:'\-1987 mialI' wpływ na kształt i zawartość książki'. CI;mHlnicc i CI.<lrO\\Ilicy I.bicrali się nocami w miejscach leżących na uboczu - na polach I e"r,lCh T<I~ic pol(lienie miejsca spotkali wymuszało na uczestnikach specyficznc metody docier;lIlia n;lIl. Nocnc 101: na miotłach, trzonkach od łopat, na zwierzętach lub też bez rekwizytów ,[a h ·,i.,:nicodl;lc'In,! L'l.J,:ściąwyohrażcilia sabatu. Specyfika topograticzna umiejscowienia sabatu 111;:\<l/lal;lklL' uj;cic w pO\lsl<lniu milu o mo/liwości przemiany wiedźm w zwierzę i w tej postaci Pl/clllicr/'lnill leśnych OSIJ,:PÓW Innymi elementami sabatów były też: wyrzekanie się wiary c;ll/c~eipliiskicj pr/cl nowych uczestników zgromadzenia, bezczcszczenie sakramcntów, sl..:ładani,' oli;lr lud/kich IlIh /llier/.J,:cych. uczty. tmice, seksualne ekscesy a także przyrządzanie rnagicz;l\Cilm<l~ci ,kl<ll\;Jj,\c\'Ch siJ,:g.łównie I nicmowli;ccgo lub trupiego tluszczu i innych odrażających jn~r.:dil'Jlc.ii. S.! lo elenlClll\' POdSI;I\I'()lIe składaj'łce się na wyobrażenie sabatu. Oczywiście istniały różno:"dnc II ;lri<lnty lokainc. Iec/ zr"b pozostawał niczmienny. \\ IlaNII ic Ilwhalncj tak/c mol.na zaohscrwować pcwne różnice. Obok stosunkowo mlode~" tCllllinu ..,abat" (s<lhhaL sahalh). którego etymologia jest niejasna, funkcjonowały już wcześi11C1UClonc' okrcślenia ..S<lgarlllll synagoga" czy ..Strigarium convenllls", które w łokalnych 'l!td\CI!ICh IlldO\I\ch pr/y.J111ollaly formy najróżnicjsze: "Striaz", ..HarlotC', ,.Akelarrc" ". Choć lid/II' hy'II~t1yn'l/Ile. to Ilyohra/enic sahatu pol.Ostawało dośćjcdnolite i spójne. Od pOCli)tkll XV \\Iekll do klllica XVII w miej Europie prowadzone bylI' procesy przcciw C/!1IU11nICOIll. powstawaly traktaty teologiczne na ieh tcmat '. Z akt procesowych i rozwahui ,!uehl1\lnych lICIonych 1I}lania się jednolity ohraz nocnych zebrań. Ostatecznie doprowadziło to ]'ll·I\\ ..... I\: \\.\Ii l' (ill\/hu[~> Jllfll"'iI: ..'.)~f() \'(')'1/11, Torillo 1976: artykuł: C Ginzburg, K()lIwer.~l(/ 7.\d611':: Allil orkI -.~!,; i f.. \jh'l"I/ł/r'/I1 II 1t/\/dUi !J •.\(fltI"grll/i" \'t" Hl4'dJ1l i /w,!.:,(I(/, red, M. AYlIlard 1 in., Warszawa 1992, s. 21-31 ~l. ('IJl/huq.! .'(onu lI'IIf/lr/l1f 1·'!liI de:_:i!rlfCf(J/ll' del sahha, lonna 1981); I wyd. niemieckie, Ikrlin 1990. \! III \\ ~ "bd~' I (ldc/~ I~ \\' Villi Le.:r Foundation w Jerozolimie, College de Francc, uniwersytetach \\" GCIlC\\'IC. :\ !1r'!llr~lI. ') ak. HlllolllI. Pm h.:""l011_S,lIlla M{lIlICa I ill . J 11,1I!:,""ll. 1.1111'111'1I flIul' '·wl.'rslfchllllgell :111' (;(,,\(:/IICIl(: des /lcxl.'lIU'C1hns 1I/uJ del' l/cxCIIl'f ..'ljo/J.!,II11J.!, 1111 ,\ /'''elllller, :3 ',l·: ] 'h' i !Ild~\.:-.\ IIndł'ilM.lul.. _'"()C)5: P F I.nlll1li~r, FI)'IJJO/OJ.!,/(' tle .\uh/wl ,.rhlIIiolI n/ucl/c (h, .wrn!'r,\' ", l1ibliolhequc 4,' .: / ~l'lr ~:; ! •... i'l...- d ..... '" 1.,'11.11'11-:" I~"I ·:,tI;; I"XI Il' .... l\\leld/l.·lll~ it .//, /1\ rllll (','1111",'\ . ..., :·17 ..:.~{) hal d/li ll~l)llle lIJ1t1l"'ł'ljJ!lITfC.\, Ił,,'(.,/lla 'Jotrzehy omówiellla możliwe- do przyjęcia, szerzej o cd n Ankarloo, G. 1lclll1ingscn, Oxford 1993, passitll. Iylll \\' /;'llr~l' ,~'10l/('1'I1 �260 do uznania czarownic za sektę religijną i masowego ich prześladO\I·aniil. l'''i-'Lllh o II rogiej i spi.'kowej wręcz działalności czarownic istnialy nie tylko II' wiekiIch X V -X V li. Icu I'llll niL'1 Iml;ih częściowo przyjętc przez naukowców XIX i pocziltku XX lIieku .Ii1skrilll\Jll lego pr/:- kl;llkll' moi.e być kuriozalna praca M. A. Myrray. The Wilch-( '/111 III lI'e.l'lem le/lmlw. (l\ I<'rd 1')21 .Jak i dlaczego doszlo do skrystalizowania się takie)..'o obralll silbillU') ( " si~ krYle Id 1:- n' obrazem? Na te pytania odpowiada praca C. CiinzbuIWI. .lei lIylhlnie popl'I:cdmnc 111I" drukowaniem drobniejs/.yeh rozpraw mieszez,\cyeh się w pow,Iięlej teJlliltycL' ". .Iilk Ile "'I~'pie d" drugiego niemieckiego wydania napisal aulor s/.Cl.eg()IOIle ro,lllii\lilniil konc<;pc::ine pOl1lied/\ trzema kolejnymi wznowieniami ksiąi.ki byl)' Ilcryfikl)\\ ilne i CIęSIU dOj1"uII ad/;l!l' 1(> d" istotnych zmian w treści. W efekcie wydanie z I99] roku jest II istocie .lui. niL'l1lil! nOli il pritel Kilkanaście lal naukowej pracy C. Ginzburga nad lematyk" cIarOIlIlic doprollild/ilo do lego. IL' otrzymaliśmy książkę o pierwszorzędnych walorach naukollych. Zakres podWI:-ch badali ulll"illwil calościowe pr,ledstawienie dziejów i ewolucji pewIlego Icnol1lellu. I lak pk lil)..'ildnlenil· .1'>\ obszerne i wieJopłaszC7:yznowe, tak i dziclo wioskiego badacza uka/uje IIspomlliilny Il:nonlen ilL' wszystkich jego wymiarach, zarówno chronologicznych jak i lopogralie/nlch. W~/cśllie.i ":- l1lienione elementy fundamentalne składające się na stereot:- psabalII L'lilH1\\nie poddilne I"stah w pracy C. Ginzburga interdyscyplinarnej analizie. ł'O/lIolilo lu na uj;"1 nicnic iSlnlenl;1 II 1\ m obrazie elementów mitologii całej Eurazji. Po hliższym pr/yjr/.eniu się Ilspolrllliillll'lnu 'l<:r<:,\typowi udało się wyodrębnić z niego m. in. gerJnal1skie OpOli ieści o ..d/ikim !'ilnu" (II ilden 11..:1"11. mityczne orszaki greckiej bogini Diany, eurazjatyckie praklyki S/am;lJ"lskie. Ul hliiS/e naS/el11il kręgowi kulturowemu mity o przemianie ludzi w zwier/.ęw (ball\'cb milolo~I;1 "ilko!;ICIII;li Wszystkie te odlegle od siebie czasowo i przestrzennie clementI POliiUI II ,iI; II .Ies/ue di" powszechnie znany obraz nocnych wojaży i spotkall czarownic. I )mgajnhlk do Ic~,\ ,III ILTdzenia była bardzo długa. Swe rozważania C. Ginzburg rozpoczyna od analiz:- podubielisIlI' l.acIHlllal·1 llid/klch ""hL'C określonych grup ludzkich. Pierwszą grupą spoleczną Idaniem II loskic~o b;ld;lcza. "II \ bL'/I'II;'" ze spoleczności lokalnej, a następllie również pr/.eśladollillli\ hyli trędll\\aci. t\aslępnc II iek: przyniosły innych - szalel1ców, i.ebraków, kryminalist(l\\. i.yd(l\I· \\'.S/yscl oni hyli n;l/naCl"ll:. izolowani i ostatecznie zwalczani. Jcśli idzie o trędowatych to bardzo znamienny .jest ClilS i miejsce (okoliunuści) pIL'lIlSl>l'i: koniaktów spolccZllości europejskiej z nimi. PojawiCl1ie się triIdu lIa kOllt:- llelKie IHIWjC ,iL' n.: XIII/XIV wiek. a rejonem, w którym się pojawili pierwsi trędowilci 111Iii pli.-/ach I:ranei;r \;hiłająec się kontakty ze światem arabskim doprowadziły do pr/eniknięcia kj lropiblllcj clll\1(\h\ d" Europy i odtąd by la ona utożsamiana z wrogami religijnymi i poiil>czn\'ml. Slild tCl i Irędo\\;I'" f:uropejczycy 7.yskali nowy wymiar spolcczny - hyli postr/.egani j;lko a~cllci ar;d)scI. kll'>rl Lh zadaniem miało być m. in. zatruwanie studni i źródeł. f)ochod/i 1 do lq'o odl'aiajqc\ "I gl~I'! i nicprzyjemny zapach ich ciał. Podobnie sprawy się mialy I Zldalni. niechęć do nich 1)ć\IL'g,,wana była przez ich monopol kredytowy. Okrutna klęska glodu. klóra nawiedziła francję (II' slCleg<'llności .jej rejolI pd-I;lcll.) " lalach 1315-1] 18 zaostrzyła nienawiść wohec Żydów. StopniOlI'l) dopnl\1 ;Id/ilo to d'l 1I;lI/l1ecni;1 II~; obowiązku oznaczania ubrail jaskrawymi barwami. mimu że i.:- d/i IC II Igkdll 11;1specI Ij~" religijno-obyczajową swej nacji i lak różnili sir; zel\llęlrl.llie od spok'ClnośCl jok.alnc,ilu ,dc'l' nadmienić. 7.C próby narzucenia Żydom przymusu o/.nau.aniil IIhr,II1 pOdL'.I111oll;lnL' hl I: 11'/ wcześniej. W roku 1215 na Soborze Laterailskim nakazanI) i.ydom nilS/) II ;IĆ 11auhrania pskra" ( wstążki - żółte, czerwone lub zielone. Także i trędowaci mieli być spl'ejal111e 11;l/naUelll szare habity, szkarłatne czapki lub kaptury i cl.asem laki.e drelllliilne. IIldajilcc dOllośnl od~i,'>. chodaki '. Również w Nogarew 1290 roku nakazano lrędlmalym naS/\'1I ać IW uhrania Ii1.: (1 C. Ginzburg, Ihe 1983: Tenże, l'reSlllllpfifJłls NI}!,hf sur /.Jaules: la t-VifclJc.;I"~/f slIhhClf, "I\IIII(lles Wili .-Ij.!,J"{JrJa/1 L S C" R ('/lit., ."\C) 11/ 1!J1' SH/n'l!/l. 1<)~·1:lL:ILI.l.', 1)11' (/I/.f 'IITI'llft'ClUh i(/ł1.~(· ill( (i.'\( "FrcibclIler"125, 1985. 7 X Tenże, l!exenso!J!Jaf. 1:'IIf=!f!~~rllllg ClJHT//(IC!l'/ic!lcl/ (ic.I'c!l/('ilfc, Frallh..fll1t dill lJ. Robert, I,es sigl/L's {J'iJ!fÓI111e mi i\4oye/l .{t;c, Paris I sse;, s, 1 l ()O ~ l) I I.:łS l'vh\ll )\)().1 )(1 I ·t Ilfl' iffli! ,i{., j .;', f,'xc:!' li'r,;.· :1, �261 ['ichiacll luh r.,:ka\\acll) Cln\\on'! taśmy. Za oznaczeniami zewnętrznymi szlo przypisywanie ..\1: ląelOII\ m·· określon: ell eeell li/.yeznych i psychicznych skłonności. i:d/.i. k!llr/.y odn\/niali siy od olocz<:nia swą obyczajowością, początkowo sami tworzyli ,\10.i" odr<;hnc dzielnice (gcUa) dla obrony przed przcjawami wrogości, alcjuż po 1321 roku, jak piSie C C;in/hurg. ich gelta staly siy w istocie obozami internowania. [lolOrnie odlegle Oli tcmatyki czarowniczej rozważania autora prowadzone są zgodnie z zapoII ledliana \\C \\ stypie .jasn;\ i logiczną konstrukcją pracy. Rozpoczynając swe rozważania od tn;,\,'\\al: cll. /nkm I 111L1/.ulmaIH\wnastypne analizy przenosi na kacerzy i czarownicc. Pr/.y czym gl(\\\ n: nI \\;,Ik iem .icst tu \\ skalanic na tożsamość mechanizmów zachowail spolecznyell \I odniesieniu do ;1I1;Jii/o\\·anycll grup. Druga eI<;Ść ksi;l/li poś\\·io;cono c\\·olucji obrazu i dl.ialail czarownicy 1.C wskazanicm na rozmaite tego implikacje antropologiczne. Omówiono kolejnc wcielenia cech, klórymi zwykle obda1'/;1 si..: Qanl\\ nic.,: Od Diany-llerodiady przedstawionej w .,Canon Episcopi'· i jej germariskicll \\arianH\\\ .... I:ra\\ Ikrtll..:". ,Traw I klt--. przez mo;ską ich odmianę "WUtischend Ilcrr-- aż do ILkl,'lIl1o\\anego pr/.LI czas i wyohra;ni.; ludową ich XVI-XVII-wiecznego wizerunku czanmnic\ Idic I k\l'. Ihe Wild1. La Sorcicn;). Komparatystycznc ujęcie poz\volilo na ukazanie pelnego ,pektnll11 lLrytoriaill..:go i chronologio:nego I'enomenu czarownicy (od Chin do Anglii i od eza,,1\\ alHyeln: cll do ery Ilowo/.ytncj). Kolejne rozdzialy ukazują czarownice ukrywające się pod '\ Ilri10IiCln\ IJli maskain i I.\\ier/.ąt i stworzcli zapełniających demonologiy łudową. l tu również. pr/ehadany material pod \\I.gl,,:dem ilości i różnorodności może budzić podziw. Ostatnia Cl":ŚĆ ksi;l/ki nosi t)IU!: ..I·:urasische Konjckturen". Ty tul w pclni odclale zawartość ;ej Clcsl'i. (·harakler ro/\\ ai.;lIi lU za\\artyeh jcst naj hardziej spekulatywny. Autor doskonale Id~l\\al sobie I lego sPr<J\\c. leC!. stara I si.; przedsta\\·ić jedną z możliwych dróg interpretacyjnych. Illaid/ienl\ m. in. pn\hy inlerpretacji znalezisk archeologicznych IV grobO\\cach scytyjskich. \I kt(\r:ch male/iono sl<lrle na prusz..:k rośliny Canobis sll/h·a i powiązania tych/c znakzisk / prakt: k;lIlli ebtill: un: mi szamanó\\· (czarownic). Podobnie charakter domniemali mai'! r"/\\~lI.ania na lenl;1I implikacji kulturowych konIaktów w czasach antycznych cywilizacji cllrop"J,kiej I ludami ;Ilj<ll: ckimi. IV sl.czególności chodl.i tu o możliwość przeniesienia na grunt ,'I!ropei,;ki lransseksu:dn)ch i lrans\vestyckieh praktyk s!.amanów sybnyjskieh czy profetyunej II I cli!.) SC\ tÓ\\ \limo S\\ej ,I\skusyjności ostatni ru!.dzial pracy C. Ciin/.burgajest istotny, gdyż. wskazuje na llll\\l' IIHl/ii\\OŚCl i drogi poSl.ukiw;dl hadawC!yeh. NOwo7.ytny ohraz sabatów czanl\\nic ma. Jak j(l\\(1d/i aul(lr. kor/ellil~ niejednorodne chronologicznie i kulturowo. Trudno jest mówić o 1;lkimk,,11Iil·k cal"śc:(l\1 \ m i slrukluralnie 1.\\ artym archctypie. Przez przemiesl.anić rOl.proszo11\ ch elniC!nie element,·m i nakladanie anomalii doS/lo do I.aistnicnia w świadomości ludzkiej .Icdnoi ilego obr<l/.u nocn\ ch spolkali Clarownic i wszystkiego co się l. tym łączy. Praca C. (jin/.hurg:1 ,t;lra sic naś\\ ietlić wsz)stkie niejasności wokół problemu i. jako że udaje sic .iej to /nak(lnlicic'. j":sl godna polecenia nic Iylko historykom. lecz również etnologom. antropologom. ~II<lk/e po Cl<;ści i sdcjologom. f:r=ys=to(S=kllrlll/o\vski \lic(/\Sla\\ T r o jaiL IIjllDlllld:enie do elnnln,f~ii r'uropy. Orientacje. problem\', =aln::enia \\\da\\ niCI\\ (\ l!niwersy teIU Wrocławskiego, Acta Universital is Wratisla\·ićnsis \(,.'4. Ilhnolo~ic<l .'. Wroclaw I,)')·t ss.220. !'iielill> \" c:<'. KSI;!ikc ~1. Troj~III;1 mo/n:1 ch: ha potraktować jako podsumowanic pewnego etapu 1;llnl,'ICSO\\ ;11·1 autora prohlemal\k;! etnologii Europy i niwnucześnic próbę. pierwszą tak obszerną \\ n;Js/e.i lilnalilr/e (sl'ld pi,)uiersk;\). pr/edstawicnia rozwoju i stanu ..curopeistycznych-badal1 el!HliogiC!n\ch. 01'1;lco\\.anie składa si\, z d!.iesi\,ciu rOIdziałów, poświ.;conych kolejno: zagad- �262 nieniom terminologicznym. początkom badaJl, inspiracjom !llll\\nych kicrunk('m c:tnologlc/n.'el1 (ewolucjonizm, dyfuzjonizm, funkcjonalizm. strukturalizm) \1 studiach nad ludolV\'mi kulturami Europy. glównym w tej dziedzinie etnografiom narodowym, wybranym prohl..:moln Ilar,lll.' tcoretycznej \V etnologii europejskiej, mctodologicznym aspektom hadali, pot!ejmO\lan) m analizom niektórych slCr kultury (budownictwo, pasterstwo, obrzo;dollosć rodzinn;J. /vci..: rodzinnej. próbom regionalizacji ludowych kultur Europy. monogratiom spoleunosci lokalnych i IITesLLie .,ideologieznemu" kontekstowi badań nad europejskimi kulturami i spoleczl]()~eiami \\ieio,ć poruszanych wc Wprowad::eniu do etnO/aRii feuropy I.agadnieli (zlVi'lzana zres/.t'l ze /Io/ono~cla samego przedmiotu analizy) sprawia. że ograniczy siC; III tylko do dll (')ch najog<">lniejsz.' ch kwestii: charakteru opracowania i prezcntowanej w nim koncepcji "etnologii Furop\" O źródłach powstania książki sam autor pisze "moje l.aillleresO\I·'ll1ia Iym lenlalćm wywodzą się z dydaktyki", zaznacza. że jest ona utrwaleniem własnych doslliadCll'!i /d(lhyt\ ch podczas realizacji uniwcrsyteckiego przedmiotu nauczania "c:tnoiogia Furopy" i. jego zdanicm. "Praca ta może więc pełnić funkcję podręcznika-skryptu" (s('). (ltM tej roli wypclnić nic 1Tl(l/e. WprolVad::enie do etnologii Europy M. Trojana, co uściśla podlytul. jest II istocić OpraCl)lIanlCI11 tylko z zakresu historii samych badań w obrębie lZlI' etnologii I':uropy. I to I'aczej lI;tsko i II'~Idycyjnie rozumianej. Dość umowne pojęcie ,.etnologia hIlOpl'" ma IHlLill(·'.jn;\ konolac!,;. Il',I nu zwą używaną dla określenia z jednej strony ..przestl·/ennie·· wyd/ićlonej d/icd/iny podcjnh'wanych przez etnologów budail. z drugiej samego przedmiotu hat!a\lc/ ..'ch /;Ul1lcrĆ:;(lll;1I1 (z powodzcniem realizowanych także przez nic-etnologów). I Jniwcrsyleeki pr/.edmwl nauC/an!i: .,etnologia Europy" (ze względu na wymiar zaj,,:ć i zakres problematyki. lilktyClni..: IIpr,)1I ad/cnl~ do niej) winien być raczej zwrócony w tym drugim kicrunku, a eclem I.aj:;l· pOll inno być II S/Clególności ukazanie w ogólnym zarysie historycznych procesów kS/wltO\lania SI:; kuliUIO\lći!" i etnicznego oblicza Europy oraz przcdstawicnie niektórych aspeklllll /rll/nicowani:1 i .ićl!lh)~ci wybranych elementów "iudov,rych" kultur w Europie, Pewną próbą czynioną dziś w Europie rozról.nienia etnologii I:urop) .jako d/il'll/ln\ h;llL:!1 uprawianej przez etnologów oraz samego przedmiotu analizy .jest określanic tej pienl's/cj tenninem "etnologia curopejska·'. Nie jest on oczywiście jcdnoznaC/ny, ale \\'\T:I/anll pr/u. \1. irojand jego zdecydowana negacja (s. I O) musi budzić zastrzeżenia. W nomenklatur/c zachodnloeuwpClskicj to poj:;cie odnosi si,,: przede wszystkim do europeistycmic zorienlOIl;lIlej ćlnologii la nic etnologii uprawiane.j w Europie). jest wyrazem odchodzenia od tradycYlnćgo Il<Ue\1I1iel\\d. COI;'I szerzej pojawia siO; nie tylko w tytulaeh oplaeowali, ale i nazwach ćlnologiClnych in:;l\ IUI,"\I (np. w Rerlinie czy Lund); co wi,,:cej formę przydawki przymiotnikollcj stosujc ,i:; \"nl tabe ,!i~: okrcśleniu ..narodowo" !.Orientowanej etnologii w pos/czególnych krajach (t~lkl cl1;lr"ktel 111;1,i:: np. terminy "etnologia szwedzka" lub "etnologi<J francuska") Etnologi:; Europy M. Trojan traktuje jako wydzicloll<l subdyseyplll1:; etnologii. ogl;JnIClon" glównie do "syntetyezno-porównawezych studiów nad kulturami ludO\l\lllI n"s/ćgo kOnl\nCnlU" (s. I O). /. tym równicż w pełni zgod/.ić si,,: nic można - ;Jrgulllellll)\\ doslarC/a ,am;1 pr~lcd P%stali my przy dwóch. Po pierwszc. przeprowadz.ona pr/.e/. :Iulora ;Jnali/;1 ,IOS(1II~1I1\ch dlli;I'! \I' europejskich hadaniaeh porównawczych mctod i /.alol.ć!i lelll"el\Cl.uo-mctotlologiCl.n.' ch ,!:Ib" rysuje subdyscyplinarny charakter (specylik,,:) etnologii Europ\' (SI.koda. żć S/ćr/c.j nil' prlc'dstawiono prób jej organizacyjnego wyodr,,:bnienia). stll'indza - ..i:lnologia I:urop\ nic .ićstiedndj, w pełni swoista na tic ealej dyscypliny" (s.Só) .. kst olla raczej tylko d/ict!/ln;1 hadali. I lO o eharaktcrl.e interdyscyplinarnym. Po drugie. etnologi:; ":urop\" mo/na (na!ci.y) u';lktOIl;I( 1;1j.j, jako sumy poszczególnych etnologii narodowych - \lick partykularnych opr;lcolI ;JJi pOll -;Iail c:I~ w ich ramach dostarcza wil,:eej \\"iedzy o kultul7e (kulturach) Furopy i proJlo/\ ejl jC'j ćllll>l,'gic7.nej analizy niż niezhyt udane próby ogólnoeuropejskich UjC;l'p<>I"<')\1 lIall c/\ ch pi'l>: o 1\ Iii zresilą sam autor Wprowac/::enia do etnologii f~ill"()!Jl"..!.II;lezellić konkl'elll\ch Opr;ICtlll ;11; \I etnologii Europy zalcży od wielu czynników, ale nic tylko od ich Ill'II)IIII~IIIC1ćg(' >:h;lIaklc'ltl i ujmowania zjawisk w szerokim wymiar/.c przestrzennym. 'vV' tej d\·sc.' pl inie u,J:;ci:1 dol\"Clą(~ krajów i pojedynczych regionów zajmują nicjednokmInie miejSC": dOIliosIe. ;IClko!1I ick nić Inajd one etykiety "europejskieJ"' (s.IS5) Zajmujc si,,: \li,,:c np. an:i1i/;t ".' hr;JJ1\ch mono!lralii spokcz- �2()] nO~ll lokalnvlh w Luropic. klórej to cz.;~ci w pracy być nie powinno, gdyby ograniczyć si.; do prl.~j~ICj dclinicji wyjsciollej ..clnologii Europy" (szkoda. żc pomini9to w opracowaniu choćby kn')lkic OIJl('>wicnic etnograticlJlnych monogralii narodowych, nie wspomniano te7. np. o ..syntczic" _. !ro-'·o!kskulld". l:·urrJ!)(lIsc!le UI/u!er. Mlinchen 1963). W bi;lżCC dominujc statyczno-deskryptywne podejście do kultury i raczej wąskie jej rozumienic (VII. kultura IlIdo\\i\'chlopsh:a l. Chyba szcrzej należało zwrócić uwagę na obiektywnc \Jgranlll.cnia \\ rozwoju porównawczych. etnograficznych studiów nad Europą (odmicnne drogi k:;7[alto\\ania się etnologii narodowych w różnych częściach Europy i odmicnny w nich ,.stan" kultury chlopskicj). nardl.O kompetentnie przedstawiono rolę głównych środowisk narodowych \\ dzicu/inic etnologii Europy (Austria. Szwecja. Niemcy), zbyt skromnie. zwłaszcza angloalllcr~ k;lIiskiego. li'ancllskiego i rosyjskiego (radzieckiego). Właściwie nie zwrócono uwagi na cor,1/ pOll S/cchnicj \\ ~st~pującc w ctnologii curopejskiej rozszerzanie pola badali takżc na kultury i spoJccznosci curopcjskich cmigrantów na innych kontynentach (przykład szerszego niż geogrationc spojr/cnia na ..curopcjsko~ć"). We IFprowad:::eniu do etnologii Europy nie brak tab.e uproS/uel·l. nicdop(l\\ied/eli czy nieścisiości, np. środowisko muzealne z kręgu badaczy Muzeum .\ 1"1' II Paryżu nie moglo I.yskać na znaczeniu w polowie lat międzywojennych (5.77). skoro l11UZCUl11 po\\slalo II !1).'7 roku: M. Maget w Muzeum w Luwrze nie rozpoczął regularnych \\~k/;ldó\' / ctnolo,l!ii Is.7X). ale I. zakrcsu Vw. etnologii francuskiej (co bardzo nobi!itowalo to; d/lcd/in.,: hadali): l/W. dom halowy (s. J:i9-140) ma w istocie więccj wariantów (np. t\·y7.yjski). bard/iej zlożon<l .icstie,l!o ,l!ene/a: kloda wigilijna (bożonarodzeniowe polano) nic jesl tylko clemcntcm balh:ariskim (s 155). byla szeroko znana w świecie romańskim i germańskim. S7.koda. I.C bl<lżki nic laopatrz.ono w bibliografio,; - ciągła numeracja przypisów (ponad 7(0) hardzo lItrlldnia posz.ukillanic pcinego zapisu bibliograficzncgo źródla (niekonsekwcntne pisanie tylulll\\' cza.sopislll II cudz\'slowic. d/iwna maniera tlumauenia nazw miejsc wydania najęzyk polski). Pl)(z)nlone uII<lgi krytyC/nc nic umnicjszają znaczenia pracy M. Trajana dla etnologii polskiej. kj naj II io;ks/,\ wartości,! jest to. że IV ogóle powstala. żc jest krokiem we wlaści\\ym "-ie'runkn. i..c etnologia I-:urop~ stala się u nas dziedziną nieco mniej ..deficytową" niż dotąd byla . .!ac!!k Bednarski l!ilu!ogie /lo/JlI!ome. S~A1C"~ III I lro!}(}!og ii ll'spó!c::e,\'llo,';ci. red. Dariusz I--:r;lk,," I ')1).1. ss. 20(1. Czaja ... lJni\'crsilas". it. RzcC/y\\ iSlllŚĆ n<lSZ,1pcln<l .iest dziwnych rzecz)'. zjawisk. wydarzeIi. ludzi. Dziwnych. bo nic/lozllmiah-ch dla n'ls. pr/.ynajmmej IV pierwszym zetknięciu z nimi. Wielu z nas próbujc ową dzill ność os\\oić. umieścić \\e IIlasnym uporządkowanym świccie przekonali. znaleźć dla nich takie' II'~tlumaCl.enic. kt,'lre lIyda się nam możliwe do przyjęcia i zaakceptowania. Pragniemy 7H.\Zllll1ieć Droga. ktllra II iedlie do lego zrozumicnia jest nicrzadko barclzo clługa i nie zawsze prosl'l. I.ccz gdy majdz.iemy sic u jej kresu odzyskujemy spokój. czasami jedynie na krótką c!mile. I~o pr/cciC/n'lszc rozumienie rzeC/,y okazać się może tylko zludzeniem . .\ntmpologoll ie' i ci IIS/ySCy badacze kultury. którym bliskie jest antropologicznc spojrzenie 11:1rzcc/\ \\ isto~ć. n'l\\ Ilicż d.!ż.! do /rozulllienia lego, co się wokól nich dzieje. [)o zro/umienia d(\lhodz.i sic n;1 II iek sposohów. Jcdnym l, nich jest odnajdywanie. odkrywanie znac/eli. sensów zai:<tniah ch zjallisk kultury. Igodnie z. \"aSlUl intuicj'1 badawczą. Po dokonaniu tego następuje /azll~uaj prC/cntacja ollych intuicji. C/cgo przykladcllljesl ksi'lżka poci redakcją Dariusza C/.aji. pt I/I/u!,,!.!.!e /}{)/JII/"me. S~kice ~ (fl/lro!lo!ogii W,\pó!c::esllo,';ci wydana przez Towarzystwo \utl\r()1I i Wyda\\u·)\\· Prac Naukow~ lh ..l ini\'Cl'sitas" w Krakowie w 1994 roku. Na dzido to ,"-lada si,': siedcm artykui<'l\\ anln1pologów. pięć artykułów lilmoznawców. jeden literatnra/n:l\\c~ i jeden pisar/a. OpatrlOne s;ł one siowem wSlypnym D. Czai. Autorzy książki i'I!c'lbt:l\\ iaj;1 oyl<:lllikolli \\ lasnc analiz\' zjawisk wspl')iczcsnej kultury popularnej z zakresu �264 ti Imu, reklamy, telewizji, literatury, prasy. Dariusz C/.aja n,I/\'\\ a m\ c /j<l\l iska !Cnulllcll,llni kultury popularnej, czego podstawą zdaje si9 być pewna niczwykłość tych /jawisk. 1'.\\ \ CIajn\ ch przecież i powszechnie występujących. Fenomenami bowiem s,r Pal<lc Kultury i :\allki \\ \\<lrszawie, seriale telewizyjne "Dynastia", ..Twin Pcaks". ,,07 - zgioś si.;" MTV. pisllla crnt\CIlle'. powieści typu janta5Y. reklama. Autorzy tekstów zamieszczonych IV książcc. prz.edsta\\ i,q'lc i upisuj,!c !<:1l0Illc'n\ "Ulll11\ popularnej. próbują wyjaśnić je, zrozumieć poprzez odniesienia do mil{l\\ i Illilologii. kt<'lrc 'd odwiecznym i w tym sensie niezmiennym elementem kultury Niu.Illicnna .Icst lu \\ /,Isad/ie' treść mitów, przewijają się w nieh bowiem te same od wieków \I'It"i i prnhlclll). odn,i1cić' IllOZIl,1 te sam c co kicdyś archctypy i symbole. Zmicnnym wydaj c si.; 11\ć jcdynic kontcksl. \I jakim Inll\ są opo\\iadanc oraz sposób i forma tego przekazu. Od\\ icuność' mil(')\\ i ich .icdnoczC'lld zmicnność pozwalają badaczom kultury. w tym równiei. autorom oma\\ iall\ch ,III) "ul{m. lIa ppszukiwanie i odnajdywanie śladów obecności mitów w l'('lżn)ch przcja\\dch "Ulll1l\ pOPULIIIlC.! a to w warszawskim Pałacu Kultury i Nauki. a to w ja"imś serialu tclc\li/yjJl\11l. \\ rdl;lllllc' CI\ piśmie erotycznym. W poszukiwaniach tych prowadz.cni S,! oni pr/u \I lasn,! inluic.l';. Inluicii samej w sobie nic można krytykować. ale można to uuynić \V slo~unku do trop(·m. Ila J'I"ie' kieruje ona badaczy. Wydaje się, że wyobraźnia niektórych spośród autor{l\l' "s i'\i.ki punusi troch.; llaZI1\1 dalc"\l. kiedy pozwala im na dokonywanie wielce niezwyklych. zaskakuj"c\'\:h i daj'IC\ch \\ iele du myślenia, także o twórcy tekstu, porÓwnaJl. Niezwykłość ta bm\ iCIll nic l)(td/i 11\Ilajmnle:: zachwytu. a raczej wątpliwości co do wlasnej sensO\\llości. I)olyu~ to chocia/.h) prz\ r(l\\ 11;11'1<: bohatcrów serialu "Dynastia" do greckich bogów Olimpll uy Il)togl,llii n,lgich p:llliellck / Cia."" pism erotycznych do ikonicznych przedstawiell świ~tyeh. Rod/i si.; tli pytanic CI\ 1I"1\ Ie' znaczenia w treści obu porównywanych ~iawisk \V przcdslawion\'ch po\\yi.ej pr/y"bdach. ich istota i funkcje są rzeczywiście takie samc. a w związku z I"m uy /aprC/.ento\l allc tli 'Illalugic rzcczywiście prowadzą do zrozumienia opisywanych fi::nomcnó\l' "ultllry poplllal'l1ej·.' .kśli Ilic. 1\' nasuwa się kolejne pytanic o cel powstania tego rodzaju tcksló\\ .lak wynika z lektury mityczne znaczenia. sensy moz.lla liy pr/ypls;lć \\icllI \I'p('lluc'll: 11: zjawiskom kultury. Możliwe. że jest w tym jakaś metoda. "tóra lila dOpnl\\;ldzić do "oll"lu/i:. iż w dzisiejszym. tak szybko zmieniającym sic,: świecic, wci'li. nwi.lla odllalch Ic sam c CO pr/\'d wiekami wartości i symbole. Świadomość odwieczllości tr\\'ania i niCl.miellności pc'\\Il\ ch wartości dajc poczucie jakiegoś ladu, porz'ldku. a w kOllse"'\ellcii pOCIlIcie hCl.picClclisl\\ ,i .Jednakże Ilie wszędzie tam. gdzie byśmy tego chcieli. 1ll0Zlla odllalc;ć prastalc S) mbolc. () 1\ Ill. Jak również o picrwotnym waczeniu owych symboli. Ilieklór/y z.daj'l ,i.; z.;lIl1Hnillać'. CI) r,ljcm ,., ciala pięknych kobiet i równic wspaniale samochudy. Ilawel Jcśli 1;lsll·zei.cmy. Ie 1l1(')\\'illl) (l raJ L; kultury masowej (M. Sznajderman, Teologia piękllveh ko/Jicl). Met;i1llra pOIlIaga U,I"lIlli \\ ie'k zrozumieć. potrati wiele wyjaśnić. ale potrafi tak/e zapl·owad/.ić Ila trpp. kh')ry do zrP/.1I1l1icllla Ili, wicdzie. Nic na micjscu jednak wydać si~ może postawione pytanie i IlIC'/Hl/1I111IaL\ O\..a/'k powyższa aluzja w czasach. gdy wszystko można pO\lied/ieć. a slm\()m Iladać' sens i /llaClCllie' najodpowiedniejsze dla danego kontekstu. W miarę czytania kolcjnych artykułów można \\' pcwnynl nHHl1ellCie dOlllać' (l\ICllIC'i,lt:l"le'goś nadmiaru. przcsytu, wynikającego z ci'lgicgo powtarzania określollCi.'o sehelll:ltll illtc'rpICldC]1 rzcczywistości. odwołującego się do mitów, mitologii. symboli. arciJL'I) P(·)\\. "a\let Il1<IpC n.l uwadze założcnia książki oraz pomijając już problem zasadnuści użycia pm\ y/vcgo Illtl\kltw niektórych przypadkach. nasuwa sil,: wątpliwość Cly Ilie na/.h) I ch<,:lllie ';c'he!llal ('1\\ .ic'< wykorzystywany. Nadmiar. jak wiadolllo, niesie /e sob,! nicliC/.pieuel·lst\\U Zlllld/CIli,1. .\ teg" pragną chyba unikać wszelcy twórcy. Ijcszczcjedna uwaga dotycząca tym razem lekstul.bignie\la Iklledy"to\l iua. 111111110.'1'11,/':.,: .1:\1'iata.I'r::vGvnek do antropologii \Vspólc::esl1w'ci.. lest to tehl. "t('H'\' pO\l'\lal pr/CI s"n')C(IlI(' arytkulu zawartego w ..Polskicj Sztuce Ludowej. KOIlIekst\''' Ill' I / I ()l) I 10"11 p"d t\ 111><1111\ 11~ tytułem. Wydaje się, że zabieg ten byl niezbyt trafil)', bU\l iem tekst z\/i/%.l'./I /)(i/i IIlui'll I prcz.entuj::jc obszernie Illit pozytywny istniellia Pałacu Kliltul'\ i ";Iu"i \\ \\;JIV;\\\ IC i \\'1'0;[11- �265 ndi~!c.icd: nic II kilku Idaniach II micie negatywnym. przedstawia nam w tym momencie niepelny ,)br~JI rA'UI II iS\<lści. Autora mo/na by II i.,:c IH1S<ldzićo nicrzclclny opis zjm,iska, jednostronność i II I hii\rupść. slu/~lq IIdOllodnicniu Cly /obrazowaniu jakiejś tezy. )larzutów tych oczywiście iJhl/ll~J hl IInil-.Il'll· lallJies/uaj'lc calość pierwotnego tebtu. I,si'lika lalI icra 1(')11 IJil'/ kilb nie/lych artykulów, w których dokonane są nic w/bud/njące II telu Spl/l'cill (lII llpis i in!clpl'clacja I\;nomelH'lIV kultury popularnej. Dla nich mo/na si.,:gnąć po [C'II Ibi(lI, ~I Iektllra il'h I pCllności.\ zmusi czytelnika do refleksji nad otaClaj'leą go rzeczy\1 h!\lściil i In l' mOle doslillC/\ mu r()IInió przyjemności. .Halg(),.~ala :Ilaciejell"ska * '\ic' majcdncj IIpllll ieści o r/cuywistości ludzkiej. Jest ich raczej tyle, ilu Jest przedstawicieli 11~lllkhlllllanist\un: ch. Tladycp akademicka spowodOlvala wielostopniowc pod/.ialy na dyscyp:111\. sllbd\ SC\plill\ i II il:h IIbl\;bie rllnkejonuj'lce nurty C/.y prądy. Podzialy te, chocia/ lale/ii od ull\\ ,i1llnych pl~lkl 11 b'ldall ulch. apar<lt ury poj.,:ciowej czy ,'akorzclI ionych paradyglllatóI\, <I Ulllll\\ nl' II Ie!,'a.iil billi icm Imianlllll II wyniku plljawiania si.,: nowych sposllbób ujmowania ;\\ 1~ltaklllturl. pr/cllliiln postr/.cgania proCCSII wyjaśniania. Pojawiają si.,: nowe prądy, pr/.eks/talC"j;ICc',ic u'lscnl II salllOd/.il'lne dyscypliny . .kllni! I lakich dISc': plin. stosunkowo nicdawno zaistnialych, jest antropologia lI'spólczcsl1\hci. (·llOCi'l/ 11\ Ipnilil si.,: onil z <lntropologii kulturowcj, jej odn;bność jcst I.auwa/alna. Tak/c '~IIUi jej pl/cdstall icicle kladil n<lcisk nil je.i ccchy dystynktywne. upatrując ich, jak Wojciech 1\111'/1;1. prlcde Ils/\Stkilll II" I. spllsllbic'. II j.iI, i ,i<; bada Ijallisko, <lnic w jego przedmiotowym 7akresie, vlllcc intclplctacji. , "lllal!-,incS<lch" sl\;ladl, ktt'lrych !coria kultury nie podjt;!a, I mspililcji innylIIi d/led/inllmi nauki i sztuki, :i nlc,krcpOlI all iu przcd w:Tllzan i.:m S<ldów aksjologiczny.:h, h. \Ichl Llnlu sic od Ilj<;Ć"stcmatyC/.nych, micszaniu sposobów i poziomów wypowiedz.i. .\lItropologla wsp('llClcsności jest dyscypliną niezbyt I.naną i działką wą~ko raczej uprawianą. !dl. dot'ld w Polscl'. I)orohck w jej lakresie jest jeszcze bardzo szczuply. Tym bard/.iej cieszyć ;111l/C lilkI. i/ pojaw i1a sic na rynkll wyda\lniczym p07:ycja nawiązująca, ba, programowo w'Vcz :c.d I/uj'!GI w~I/.nicjS/l' I.ilo/cllia w sbzallej powy/ej cłyscypl iny. Mit%gie popu/arne IV) clanc w I ')')-1 roku noS/.! pod t: lui .\~/..ic(' ~ IIn/m/)(}/(}gli \j's/)(jlcesl1o,~ci i są pracą zbiorową, skladajflCq ,ie' I kilkllll;"tU csejllw. ()g('llny proiii i sto.sunek do badanćj rzeczywistości przedstawiony jcstllc '''lcpic prlCl jcj rcdaklora Dariusza Czaj.,:, Czytajilc ów wstęp staralam sit; wychwycić stosunek ,h, tr ••d:cii hadawCll'j. do Ja.stanych" praktyk naukowych. ustalell, dorobku. \\iszak l. punktu \lld/Cniil antmpo!o!-,i i tr'ld: c:Jnc.i, antropologia wspólClesności może być postr/cgana jako nurt luihardzić,i kl\ 1\ unl. nicmal/c rćwolucyjny Autor wst<;pu bardzo delikatnic, ale i stanowC/o, !"'lkjllllljć pmhknlillyk<; spćcyliki antropologii współczesności i jej odniesienia do tradycyjnic ul'rdlliiUJĆJ antmpologii kllllllmwej U) etnologii: "Nic chodzi rzecz jasna o jakiś radykniny. "dWi"('11 od «nju')1I liilO/\cicli». od klasyki etnologii". Raczej podkreśla odmicnność w podejściu d" hadan\ rh lag<ldnic't"\, dostr/.egając takic wyznaczniki reprezentowancj gałę7.i jak sztuka Id,l/ill ic'nia i surrcalist)un\ sposób poslr/.egania kultury. "Iączący sztukę i metodę, wyobra/ni,,: i intekkt" ,,'10 opow icść o ohrości swojskiego, o niczwyklości zwykłego, dziwności banalncgo, '.1 ~1/11l\'U IlIl'wazne!,'o ,,1\'lko" w jednym akapicie mo/cmy spotkać 7.arzuty w stosunku do '1'111 dl pmccdllr had'I\\CI\ ch. "Tc siekicrą robionc podzialy więcej zdaj" się mówić () ich Iw,',rracl1 ni/ o r/cuywistości. kt('lril usilują nazwać. Arbitralne dekrety byly jedynymi .. tlIlW o,\;nlli Ila istnienie» t) ch kultur". Ostra to, ale nicrcwolucyjna obrona "rzeczywistości" przcd nar/llceniclll nil ni., si'ltki pOj<;l' w postllci grubych krat i przed dowodami wyssanymi z palca. Nic �266 jest równ ież radykalnym odci~ciem si~ od klasyki (wrycz przecil\l1ie) UpalI') Ilallie "kollklctll,'~' \ zysku poznawczego" w "zbliżeniu kultury popularnej do kUltiii'\' ludollcj", chocia/,. ,I mOl,' zwlaszcza, gdy ..najistotniejszym wyznacznikiem" ki dlugicj hlabl ..mit)Clna perccpCl,1 rzeezYI\istości" Przewodnim lematem lej pracy jest kultura popularna i ,ic.1Illilolol-'lCllla percepcj,1. \\' ram,lch tego poszczególni autorzy star'1ją siy wydobyć symboliClny. 11Iitolol-'iClnl 1II'IlIial eakgp wachlarza zjawisk funkcjonujących w kulturze, Od serialu telcll izyjnego, Ili(kokllPU, l'Opl/O ró/ne aspekty reklamy. literatury po kompuler i Palac Kullllry, Ponlella/ anlojogi,1 ,klada SI, I 1-1 esejów. nic b~dy omawiać poszczególnych szkiców (krótkie proentacjc lallarte S,! lIC lISkpi," Nic ehel,: robić wyjątk<lI\ i wyró/niać jakiegokolwiek artyklilu, ol-'lanie/e si, do kl,)tki,'~" scharakteryzowania lej książki jako calości, .Jest to praca o charakterze interdyscyplinarnym. o Clym Śll iaduI 1;lkl. i/ pololla e"ejl'>" ie't autorstwa antropologów, druga zaś - lilmoznaIIC(lI\. litelaturo/llallC) i pisalza, !n'lJdui,' 11' zdecydowanie wyraz w charakterze pracy. którcj różnL' ohliua pml i'iI,"IL' S'l z grllbs/a I dl'lra:"· terami dyscyplin uprawianych przez aUlOrów, Mamy tu do c/Ynicnia nic lIlko, ,iak laUIl<l/d D, Czaja, z hranżowymi różnicami. odmienności,) stosol\anycb j,z,'k''>11 i Stl 1t'1\11111'0\1icdzi, ak i z doslrzegan'1 przeze mnie różnicą w rozumieniu antropologiunego pode.lści,1. .Je,l lo laU\l a· żalllC wyraźnie, gdy zwrócimy uwag.; czym jesl milOlogia II' IlJyciu povl'I.cg(',ln) ch aulorÓI\ Z jcdnej strony mamy mitologiI,: pojmowaną szeroko. pko pe\l ien Spos(',b \I idzcnia Śll iata, ,i:lk,' pewne struktury myślenia. b~dące podslawą kulturowego ur/'ldz,enia rzel'l.l'\I isloścl. I drugi,'l strony mitologia traktowana jest w'1sko i sprowadzana jest do OpOlI ic:~ci, 111i11')\\, kOllkrctlll,'h systemów mitologicznych, Owocuje to oczywiście pewnym rozdilli,kielll eksponO\I anI ell Ihl'ekI{jW. ukazywanych kontekstów. tworzonych obrazów, (jd) .Icdni koneentrllj'l sil; na od,I;lni,lIl1t; milOlogicznego porządku naszej pOlOczności, s/,ubniu milolo!!iuncgo proc,"11 \\ C111l/iel1llln~ ludzkim myśleniu. drudzy usiluJą odnajdywać analogie pomil,:c.!/\ konki'L'tn) mi IdIlI/Clli:lI!ii. /;Iklami. sytuacjami l, kultury popularnej a konkretnymi histOrl,lIl1i, prz) pOll iC"eianll, 11I11.111i: Oczywiścic można tak i lak, Pojycie milU .lest \\Ieloz.naC/,ne, II leloplavC/1 InOlIL', symhollonl,' wyrzucające nas w kosmos, Nic mam nic przeciwko prost) m IInlllol-'ll\lIl, dO'/ukill:lI1iu ,i<: Ie'!', II badaniach nad kulturą .Jednakże gdy do mitó\\' podcllOdziml wII'IOllic: II lcn SI"'''>!'' dokonujemy pewnej redukcji, pozbawiamy opis sll'oistego II I lIlIaIII :lnlrol)(,loglC/n,'~,' Pomini.;cie szerszego kontekstu milologiczno-kullurll\lego 111:1.leSICIe d,dsze konsL'k" en<:;<: Sprawia ono. ;i.e brakuje pewnego zaplecza kulluroll'ego. w kt('>rYIIl mO/na l" osad/jc' IIS1,d(l11l: analogie, Uniemożliwia lO jakiekolwiek odniesienia do rzeC/YII isto,ci, lalI ieva mil i ,iego anall" gie w radosnym żonglowaniu, Sprawia to. że "konkrelnl I,ysk pOlnalICZY" 11'1\1n:1 sic lelII, II pl" czynione konstatacje stają sil,: ..arbitralnymi dekretami", Ale i II laki '1)('S1,h 1110/1111n\llIlle'l opisywać rzeczywistość, Antropologia \\'spółczesności dopllvcza sąd\ odalllorskle (" tl m 11:1\1 c' te aksjologiczne). ale docenia intuicjI,:, Naciągając troch, to ostatllie l:do/clliL' mo/liii j,'. stwierdz.ić. że niektóre artykuly odważnie podjyly postulat) anllOpol(\gii "'IH\lueSlIO,ci, ,\ ,Ic,:: wzi,\ć poważnie zalo/enia wst<,:pu, dotyczące po/.l1a1IC/ego charaklClu dl snpliny i odnOVelll,j sil,: do rzeczywistości, to zdecydowanie nawet je prz.ekrouyl', .lilka to zlltClllles[ PI:I<::I' Pomijając zbyt dużą polaryzaci.; antropologicznego W) miaru nW/lIa VI określi<.: ,jako Ib\ [ nieśmialąjak dla antropologii wspó1czesności i zbyt nienaukOlqjllk dla anlropl>!ogii klllsle/l",! Dużym plusem tej książki jest obszar poruS/anej tematyki, KultlIla popld:lIlla .Iest.jllk pi'/c D, Czaja. bardzo istotnym nośnikiem znaczcr'l. SenS\lI'. l1\'ć n1\\/e naj lepie,j II I r<l/ai,lcI ch [", co nazywamy wspólezesnością. dlatego nic mo/na lwierdzić,. iz ,1:11111\1 i lelIlai IIieiSlotnI , hLlhl �267 ,\ndl'le.1 ,1 i I' ~ d. I.eeh I I' Ó l. C\r,a17ie OdllliC'17I1(),vĆ \;Iukolle I'\\\:. \VdrS/,l\Id Il)')". ss. :n(l. rot.. mapy . ..../lIi . ./o,i·kllll·i. i'ro"\, ,',I{)1'1111 l'III/TklJl!'i 111'ro.v!i lIie ::nając I.. ) II' ohl'lJllie l\, 1!/.1·IIIi.illll' "::\,.1/11 hrllklJ\!'alll Ulllilj('tllll,VCl 17ienmFi,ici IIdr::uCOIIVCh, adresując i lIieIOlel'llllc/a. i he:: lI'rogo.ici ją do W) uall nietl\o do «ohcyc!IJ" llie-Cvga17ó1F, lak::e In'h. tolerilllcji" Ikd) kaC!,1 skicrollan<l do SI\(lich d/ieci pr/el Andrzeja Mirgy i Lecha Mroza i przedostatnie (,Lillie I ich bi,vki (\1:(1/1/('. ()c/llllellllo,vei Ilielolerancja. precyzyjnie wskazuj,) na intencje pr/l ,II iC'GIj;lcc' illl prl) pisaniu pracy. Podtytul laś jasno okrcśla poglądy tych dwóch etnologÓII. l'r/l,idcllll. t"g,1I1<l i Polak<lnd istol.,: stosunku do Cyganów ich niecyga(lskiego o\ouenia . .\kt) II n<l pOSI;111d haddua kultury pr/.ceiw Ilu. niesprawiedl illości spotykajclcych pr/edmiot .'c~o h,l,hll'l c/lml ieka 11\'1<1II polskiej elnoJogji obecna "od 1'1I\·s/e". iero/dzielnie blczyla si.,: I !J'lIlk,!. ellllćhl II Gd) ni /ycill !arii /namierowskicj-Prlil'krowej, ze by przYllolać tylko postać. klllr,l II ieb/ość I uas Jeszcze pamiyla. Przymajmy jednak. ;ie postawa laka 11')'lVolywala nic Iylko '/;lcunek środml isk,\. ak kto II ie cz.y nic c/ ..,:ściej _. także pCII'Il<: lekcclla/.cnic. posąd/.cnic " br<lk "n<lukll\1 ości" I>latq~o. nail cI gdy pisal iśmy o ludach, na których dokonano ClI idcllIn\ ch Ibl,)dni. <lspc'kl mOraiii) poj,l\I ial si<; co najwy;icj gdzieś w dalekim tle. mocno zazllyCl.aj 1()/Cic'lic/oll\ I l'llllć Ilid<lć lU 1\)Ta/nic wplyw nauki pOlytywistyczncj (a mo;ic tylko kompleks i1llnl<lllisl\ Ilohec' PI'I,IT<1Llnika). lo jednak cz)nili tak równicż ci z nas. którzy od zlviqlkll\\ ( PI'/I II II i/lllelll glośno si<; od/egnyll<lli, / pc't ik ch\hd rO/umi;1I1cJ ..naukollcj ohieKtywności" zaC7ynamy si<; II·y/llalać. Wystqpienie / "Ii iSokokIl icz II roku Il)l)·1 nd kon l'crencjach II' Poznaniu i WarS/all'ie o postall'ic etnologa ,,,,hc'c /hrodni lIojenn\ch II In lej .Iugoslallii. pelen pasji glos Mariusza Kairskiego o losic Indian \111<:1'1 ki PoludnimIej i ludności niekt<irych krajów ali·ykmiskich. przejmui'lc)' referat Michacia \hdalli o ckslcrlllin<lcji /\sITI.ju\'ków wygłoszonc na tychże sesjach ". a pr/.ede IIszystkim i'"rd/o 1\ ulilIc. <lkeeptuj;lce prz)'j<;eie Iych wystąpiell przez wi<;kszość zcbranych. 10 przyklad\' ,II i'ldc/ącc. /c. sklani<llll) si<; II' slrony bard/.iej otwartego lączenia postawy etnologa - hadau.il kuliliI') I post;III,! IIHlI,tlncgo/.aanga/owania. W takim też duchu napisana I.ostala ksią/.ka Adama IJ<l11I"/,1 pod 1111ll(\\ln)'llll\lulem ,\'ii' h6i sil' Cvglllla "', PI'aea Andrzeja Mirgi i I.eeha Mrn/ajcst 'ol !cc pr/e}lllelll "g,linic.js/ci tendencji l'(\j,lll ienill Sic'. :1 1·'luc.i lIasileniu. ,Iktywnyeh, wartościujących poslaw etnologów wobec h;l,\;[ncl I/eUI II IS1(\.śL·iIllUS/,t 1(\\larz) szyć dwa pytania: czy takie podcjśeie nic ciqży ujemnic na '1;11'1"Ś<:ilI'IUk(\\le.l ich pracI" or;ll uy jes!. II Janym przypadku. potrzeba I.aj<;cia takiego lIlaśnie '['"1(\11 i,k'I" "si'!//..<I .\ndr/ep r--jirgi i I.eeha IVlrOl.a jest I.nakomilym przy/..lackm. je zaanga;i.o\\'anic 'k'/lICioll e ,1111(\1"')\\mo/.rl<l p"iąu.) Ć I wysokim poziolllcm nilukowylll . .Icst te/.. co przy s£eruko ,,,lr<:.'lIll;11111ll pr/.c'slalliu b'lI'll/.o istotnc. napisana w sposób przyst<;pn) dla przeciylnie [lIleligclllll<:gll u.ll)\\ ieka. \utor/l skupili si<; kolejno na genezie Cyganów. ich jyzyku. strukturze wewn<;trzncj i wiy/i c'tlliullc,i. ,poleuno-<:konomiun)'ch ralllach kuilury Cyganów. ich religijności, tojsanlOśei ,'llIlc/llei i ohccllości II kulllll'ZC nie-Cygallów. PodziaJ len pozwolił im w sposób systematyczny l"prezcllloll <I': lIa.lII<l/.lIicjs/c clelllent)' d/.iejów i najbardziej charakterystyczne cechy kllltur)' \1'1\ slkicll (" g'IIHill. ze s/uególnym jednak uwzglydnieniem Europy. a zwJaszcza Polski. Wąt!'IIIIO'CI 11Ildzi 1\ Iko z;\.S<ldnllŚĆodd/,ielenia części ksiąi.ki, poświęconej strukturze wewn<;tr/nej I II [ę/i etniullc'j od u.,:śei olllall'iaj'lccj toi.salllość etniczną Cyganów. m/dzialami na temat spllke/no-ekonollliczn) ch ralll kultury i wicr£eJi. ",tlei.\ podkrcślić. /c Andr/.ej Mirga i Lech Mróz nie tylko przcdSlilwili nam aklualne 1I.'lalelli<l Śll ialoll'l:j c)ganologii (por. przypisy i bibliograti<;). ale te/. wnieśli do niej swój istotny. " \1(1\\.1 ',;kll "':/':'1 PIIL'/ III tl kOllk'IL'l\q;ll:h 111"1\1111I-:llIl)It)~~11 l In ....1.\ lIII 1\ILllL'olo!-!lIll:lIIPloglll'i\N :":\ pob!.." 1I11c:Jzy ludoznawstwem i alllropologi;:f' (zorganizowanej \\" maju 1()<J4 Kulturowej łlAM w Poznaniu) i .,Konflikty crnic7.lIc" (przygolo\V£llIcj \\' grlldullI \V Wars/<lwic) Malcrialy' z ohu sesji \V druku. .. Ll1HJI(l~la t\lIllOpologii H;1I1os/. .\"/(' h,i! \I~' (·l,'.!,lllltl, SeJIIY ]l)t)..l �"It .. \\; '1':'0.1 JIf\,lfti iI' \\ -1.lIl1ill.y I" T!,','ltl)S I \'!-),'IP 'Dl '111'11/ \\\ -I."'IIIO~ IlJ,)1II ;lIII I.)~O/S~,'>III ,);lqll.'\1 ?~Ol;bltl [;I[lIll1rl!lI od m ,,[I;];lll!.IIS Iq [/PIHI tl"I.")~11 ''1 I"!,II\\I "I -/''.'I.IU \I yl !""I [ "!,!I II Ul li!;] \) >,'II.'I.','1.1U \' '" "P '1'\/' 'q,w \1I!I\p"d l.1Sllllll;]qJ,1 I'JI \, I" "I II IlIhl:O l,ul'\ 'I,)" 1 0,),1 II 01",~0 llI"I'j:JlqO IllU/,\jHUIl.l :JlI.plq'jll l[,)['ISllI:;],i:111 Dl \, )-:111111liII -iii/,WI[1 :'lIS i:['Il'jIlZSO(] ,ii'sqlqs \'!"I,llod 'I,'! ','!llIl!d /,'1 " 'IV1!,,~ ll'j:lIUP /:J/.ld ~i1II'''" ','I/p;]) -1"'I.\lolil'o \/.Ill1'lI: 1\\.)r.'l/p i'II!I\lI!UI!ISI!/ HU 'Ille,!)! r.)DI!}1 [ II pll I ',)IIlJlo'jod :11:1"/.1] '" Z 'j:1Z\',t\11 ,II oii~:lHIlUllUOp '(I';-,,\lo'jUl 'jRlq 1I0.l]S ljJ'\i'Sqlqsleu IIJlo,\\S "/I'wq """'1 I 1I:1,\IIA1:J.I'jI1D;'U'j ?:'lIUltld 'lIpIlI lj:l,\1 \lIP I~ZSr:lIUl0ISI m\IIZ:1,(.Illlslq unw'jJz.lu IIIJllAI.I]1l "lU :Jllle;}.i,) SIl'l IIBJ~IA\~od IlunS i,) \lOlll,'lIl')I" 'lIE'j:JI:lOp 'I,) \1I11111~ [ [1.10)>;[11 0l' iill[ '1II')I''1''''.I~lh'U l'i!IOI' q,"!,1I11~JI od i'IlI' "l.nIlJ;] 111I l'r,)I!I~ld"'llll l[lI"".IWou "/!'II:q EIII:JI;]0IOIl),' m) ljJ,(zsIHP IlUt~'jllll.l;'lI'j IUI;\,IIII'(OlU illl\l;}:Jl:Jzsod pllU OU~OI<l:\1S OUJOIU '1IlUp:Ji'l:q ,(Z::lUJD I'.IIIJIB]Sn luoq9.1c1 ;lJ1:zs,\Z.W\\01 'II>V 1![III~IO\\PO "lIpOąOAIS ?~OP Us "UBISZO.l :J:Jzl~ls'j r"lll.' ~I!I' 'IS"r \I'!IUlIlIO.l/ qo,ou, " 1I11E'jdl:UI IIU,illIJI,\'n 'I~I Illuds I ,(zszlją :JIUZJlllli' Z UI.(p('ll'j :\IS "rl!)S HIU:JJ,,(j\\lj:111Bq9.1d o;bz.I;)r 1l[IIr.UO'jOp IJ~:\Z:J Al PA\IlN oq ':J'(:J/,ljSOp oil OIl\)Eł 'jllll:Jj,,(/,}) I:llnSOU 'II ~BI ,11\ljl:l/pLO.l 'lj:l,(lId~lS0p U'j11l1:J),(ZJ Iqp q:J1 'O;bDISAIO:1IJ IUI'js~m;}'\:1 r:JuOJ~I,\I~od 1,'pIUi' 0l' ;\1Si~I'1l10'''PO\Z.lOltW lHIOLS'j:\I.WI. (M\O'jll~P()P 1:1~O,\\()IPL\\Il.lcl '1J,\J\)lhd;')lS'\M [ E)sii'.lbi'.ld '1IlOllllql!'jS ozp,mq IVI 1';-,]llI;1.10Il!.\\ q"HII:I./PZO.l 11\ ·1:J~:J.l1 ?~oll.\\o,ml)l) i:1l/p.lEq I!:1I!illll"~,T/.Id ,)111111.'1;) bl,WUO '1"1 'l[] \1I/')~IE.I;]Ol'[I!,1 lI,'!,!IS[) 'l';-,III{l}d 1lI.l\l\\'I. 0'11'.1' '1:JIU]S1Il/ O.l"IUOp ''\I~).lOlIlV UlI HI~pIW :1111 iiz.lOII1Il :lZ '?II~J.I'jpod lp.\IIll:J:\I.\\~od J!~lU,') \11l!1I/,,,1 01'!1Il 1l\IO~li?r,i \I 11:11 ,v ! 'II"II.P"I.\\ :JIU ,i:1qo IIlJI:1,\Q.\'I,td ll:Jz.ld I1S;'I.I'jo lP,,(JUZ:J,\)OP HZ:JZS""'\\L 'j:Jp\)J'( q:JllI b[l!1 ;\IIE)SOd \"0111 I>UOIII\\I!,ldIlJIU '1"1 1 .\lOIII~;1i,) bZ:1I~.1Hl Z lwp:Jr H/OU I:Jl~;';:\1SO'jpH/.I uU'/:JI;]'0II::lIl:1;]' lj~J(),\IS AI lUI P~oIlD"lods ,,,<lII".1 :1:Jqo'\\ I1PIlI '('\J\l.ld ,ii \lI)O)" I/\q 1'110.1'1L\lO'jIUI::l],\/.;) llI:illHp rnZJ,\"'ZW; 0p\IIl.ld IpE'jIlIO.l'j IIIV ',\'D"Z,I b'joą:'lI'J 'lll<lII:J.I huu\\O,ml'j:lp ,II :J/S,\\I'.Z Ipi\:Jbl:(z 'j1!1' '1I11)ISIlI r",1S ;lIS,'.I~O Illil\\ \do.lll'lllPIIOIII!;]\,) \.l111111~ 1"'1~"n:;] ;,"1I1'0'l,'!!/ q,'1l11 ,'IN 1!/sld 1~II/.1):'lU,II:JZ IlZ :\IS 1J:J[zp"IAlodO p\.qii"'I.lu l:uI~.\\,izt~u 'lp,iW\\OUL\\od III 11 I.Ill1 \.IJI '1!,)SI','[11l0/111' ) \q/ '[I!.Iq \nl~IIlI1[1 "'Dlqmq po I:1S01l/')II:1 1,"/llp I.'[,),V,IU II~[II "1"[ !~[I! '\I','IlI!;]\,) -,'I I I i!rlll.l:~S\\ li') \1I1!/1!1.111111[[[ /lqOP\D "llil![lll":'1!/[[ '1,'lll \.I01l"0.l011ll! o3;nll'I;lII".1 I f:J1l),,(jSU 1 "UOJ]S :JI OU'\\9,m'l If:JUldHP1! UIIVjsod ,II) ""I1!\lllllIl'\/.ld ll;]",)qo Allp,I:JL\\OUUI 'llLUZ,\]tąU;}OP 0<1,,1''I Il'j'lh\\z 1,'Il[,)) I!II l:i'p,)[ II )s~I' I [;lOloUI:<l,\:1 h\IOII:I,II~ 'S) I!II!,!IIIOI '''Z.lOl I J;)SO/ 111)UI:;i\,) ,\'DU:J;; 11'j'/llL\\Z ~Z:l)Ol!Jlj HOAIS '11.\11nsp:J'I.ld li ,)II 1 /,'1,11' '1!III,V,)"IO 1lI1 ,,(U1rlu'jl'(,,,/\ pO :J1S".I'jO ,II bl:'l~OUrl;)II;)J 11~'pi!I;)OU (1II,iIlD,\.I0]SIII I!II r:J1 Z "',(.)lIn lU.il Al JUUI ~['flS,(I.SNI I 'jn[' 't?) 1U:l)ocillj I 1!;],III''\ 1':1/.1pIlV 'l~DU:1;] h~sL(pul 'IIIHII!;] lj:ll rJUAI,,(l'jl'. 'I'j('his'j IlUnSHZ:JlU,\lIIl'j,\)ods Op l:niq.ii'.Id \:W.l11li' I 1:1,\I0:1SI'''"11op) lll\l'lE'j'\PIU 'J"~.I'j1U \dIUII:'1 ,rJB1HOllkp ;lZ :\IS 1IIlIS :JIU 'i\\9'j,(PJ::llj,\z;, I.',,"[I[;-;[[",I '( Lt'- L~' A\ P,\\ IlHU:JIU 'Jlllllpl~ISOU 'jI'.Up:lr I 'j1~1''lj:J,(urriill::l.l (,,;l'l~.1 '1Il,)pi!I;]OlI 'l[,WIlI,V,[,'''' po qSIA\OpO.l~ I'.'jll~ 'lhl?lU.lOj:J.I 'I:1\\IO;):1D/S Op :1IU l~llI) '''''lil!,~\.) [ Iq \li ,\1 'hl:l~lll.l lj:J,\:Jhlp.L(Z.ldSdIU ozp,lllq lj:JI mphnocl "[il'!lI/\\I :",,' I';lUMHp ,\llIr.U/I [':'>zsnll :l:140,11'''I:J~IA\,,(Z:lO j;)IU:JZ:'lZSO.ldll :l1'jI:1L\\ Ol 1'j:'lIZp '\I'),'\lI!II/\\\ lI;l1 1:111\\.1;]0101l1!;] \,) \1U.''1''qlll lU,,(1 '\nu [':JI:1~ll.ldrell '['''Url;)'1:J.I J;)~OUi'qOlU lj:'ll '''III;);)qO ,)i:II~11I1l 1111 1!!'1'"1/0d If)!! 11I!1"'1l1II ,,0,'1 'Al9.10l1W HIUJZOIHi' 1!lq:\p'l ':Jr<1I1.1p Od '(l~III;)ZpOJpO lj:J\l'łII~z:Jod I 1lZ;):1I,\\ O ,\/p"I.II"11I 1,'[l'I!1 II 1I:11l1OI,IU :"\',\lIIl,V~,IIh!/ 1\ r~I'jS~m<l,,(:l ?~oql~łs ,(ąoIUZ:lUUZll O:l 'IlIU:JZ:1010 lldlhu",\q:JSUO~"IU nJi'.1 II,' \lli! II ,)sOI' I!II 1",,1 nll:do / I I[;)q",[ \!:-jP.1 ~/J,1. l';llIIOdSOU/\Z:XlZł! 11;]'1:1.1r:dd'I1I1I1UOp :JIUIl!\\OlIlL\z.lU i':11' ':1/\II,I,1IU '1!1I0\1"1![ "I!\ I II.' \1I\"OIIHI, Wlli,'l .'l1nl1 ,,11,)\I"'~IIII!1UI~,\IOS".I"]UW/ IIllly \1','!'I,'[I[ (i,)[';luuo.lqo" 0l,\q .'1:IIlll,).IU.I:>III[ ,)i!"!/,w.I~\\ !!'I[J!I~I"I"Il[ -/,'llI Oi'.IU 111[111111 1[;\11'1[1111 II;]"WI)S ':.I'I.IIi'! IpH'jUll.Ir.,\1 1,'11111[11'11 \/.IU Ol,\q ~In Ji' ',\n;1Z.llh~z 1 11l;l1~IlIlIJd [[Iqllll ?;\z:mlllnll,,('\1 A\ '\Pr.PI'\Z.lU ,)[UO,IWI OU 'F\I\l.lP:\AI q.)\lIrl;]'1~.1 "IU,h',I 1.'111110.1 \lUIII!;) \,) -'lI! ,\1 IWHAlo,mppp q,)IUpOq.'S,'\1 1';-,1'I~U ez:JzslqAlZ) 'PM" ~ 1!J\\P.lsod \IS ~/,I,'II11 I':Vl1p ,II Ol '1llllZII!pl1I' ;lIUI~A\,IP.lU HZJZSUIA\ZE '.,(dOJI1::!r;lZSr:JISIZp ?~IMI \I 1,'\ll!1I l! 'IIOIII!;]\,) -"llIp,'[' n:ll~fHtlo:-jJZ_1(1~ ;)~IU;:'lZsqo ozp.mq '1 pllpl~'I~/1l q~l~jEl ·~861 l!A>tSOV\J <.I0J>!P!/II.Y_,'/lO'if:I:J :,lI';;'O.IOp ,l 'du qeZBJAA\ PCI;lod . \lIqopod '9 (( '5 LI ~~i\\O.lI~-,1l01ll,) 1!11I~[lIjSlIOUSII O;]~UpO;JZ :'l,mllll II ','I.)~/.I) ','~" I\I[UP! II ,"":;\) '(IPI!Olql1.1 [!I \q ,Vo;\lIV -"[lIl'lI/\\lO[,)[ '/(.).llAJ 11~.I/f,H) 'I.' \li!IS~I/PIIl~1S0 'WI' -I!II ,V 'I!\lI)"PI!1 'V ~ :111.1(1 J ,\:n"!Zpl!.l " .I:1f'S:I!) 1 l1~JII/J;"\. J 1f-'1 o;bll."'liO 'r:'tluII'\/.IU .\:WJtf f.Y~fJY.': o '(,,(UI:JJ;1Z.I 'I rJE):1.1 U.I:JI U1 I Al ,(UZ:10PL\\ PHI'j,'\ ,\UI'Hllil,\.I0 �269 1'1/\ n,lic:iność cz.;ści polskich I,owalów do świadków Jehowy? Wreszcic, nie plzeprowadzono I'I/-:cici. pclnych. I/ctclnych hadail nad Ieligijnością współczesnych Cyganów. Wiadomo . .i.e s,! "ni ()d lal ..ohieklclll·· ,Iktywnych oddzialyw,1I1 kościolów ehrześcijailskich (co zreszl'! autorzy /all\\<liy li 11l1la\\'iaj'lc innc kwcstie) Dlaczego więc po Iekturz.e tej książki ma się wrai.cnic, i.c po'e'ci,' Iloga i .rvlatki noskiei lo dla Cygan(m krcs możliwości religijnego poznania'! Andr/.cj Mirga \\ '1,,')l<nltOl"Ollla\\ianc.i pr,lC\ -- pr/.c\Vodzil cygalIskim pielgrzymkom do papicża. Świctnic ,IUinIOI)] /n,n1\. /apI/.yjainiony Cygan j<lko katolik (i Czlowiek) zostal chrzcstnym ojcem moje.i c,"ki lid. ilp. Kicd\ b,ldalcll1 stosunek Polaków do Cyganów, slyszalcm Cl.ęsto opini.;: "Cyganie. i--illJ\ch /n'lIl1. S,( inni nii leS/la (un t<lcY.iak my. dobrzy). alc pozostali odpowiadaj'l sten;o1\ 1'0\\ i". ('/\/hy allłor/y ksiąiki 10 podeszli do przedmiotu swych badalljak moi rozmówcy') Istoln,!- \\Iaśei\\ ic dominuj'\C<1 warsIwą pracy Andrzeja Mirgi i Lecha Mnll.a. obecną II C \\ >/y sl\..ich 1"J)/.d/i,t1'lCh. "I ro/.\vażania na temat tożsamości kulturowej Cyganów i możliwych J" /<lSI(',o\\ani<l \\ odnicsicniu do nich klasytikacji . .icst to (wraz zc sposobem przedstawicnia \'ldblclllU) \1\ slarczaj'l"y PO\\ (·lli. hy ksi,!żka ta stala się obowi'IZkową lekturą sludiuj,\cych nauki " kllllllr/c i /nal,I/I,1 \\ hihliotekach hadaezy problematyki clnicznej. Cyganie są bowiem przy\..I'hklll hldu \\\IJl\bj,!ccgo si.; wszelkilJl próbom sztywnej klasyfikacji. Autor/.y książki \\ spo,(\b 11<11d/oC/Ytclm pr/cdst,J\\ili nam skomplikowany problem tożsamości tego ludu. rozmaitość !uI1kcjonui<lc\ch pl'lsl.cz\z.n .icgo pod/.ialu, omówili dotychczasowe próby klasyfikacji. zwrócili ll\\<lg~' Ila \\l.gl~dn,! 11"\\i1lość i adckwatność nazw wlasnych (zwłaszcza, alc nie tylko, odnosząL'\ch ,i.; do kr,Jju i1klll;i1llcgo pobylu). W odnicsicniu do terenu Polski wykazali. wbrew inti1l'lmlCI,'ln .lcr/cgo lico\\Skiq~<l. niclStnicnic grupy 8ergitko Roma i niewłaściwość wprowadzonego I"k/,' pu:c/ Il'!-,Oh'ldaC/.a IlTlllinu (\fl.ollie Ili::inlli. 131.;dy cyganologa tak wielkiej miary jak .Jerzy lil'O\\ ,\..i \\ illn\ln ś\l"ietk s(,I\\'iaj,! nieporadność pozn3l1skiej milicji. która w latach sicdemd/i,',i'lly cli Ollnotll\I<I!<J obccllOŚć w Wielkopolscc przedstawicieli s/.czcpów LobwicI' i RIIIIIIII1,f!,rV /,III11<I,tSlI.ITI/,lI {<"1I111 i {',,/s/'lI N"1/1lI ". \\" lc~i C/.;ści ksi,!iki napotyka czytclnik na trudnć do zaakccptowania lenniny ..szlucmic '[\\Ol'/on,j spokC/ność··. ..vlucznic stworzolla kultura" (odnicsione lu do spokcz.ności \'(\\\\Iilhch / C\!-,i111>;\..ieh ni,'\\olnikó\\ II' Rumunii i Murl.ynów pólnocnoamerykailskich - s. 102III; I... S/IIIC/IHJŚĆ·· t\ ch spolcczllości. kultur ma. zdaniem autorów. wyplywać z I~lktu. i/ loslaly "liC .. s!\\m/ol1C·· / pr/edsta\\icicli r()i.nych grup. z wykorzystanicm ćlcmcntów odmićnnych kUlili!". \\sktlll'\.. silowcgo Olld/ialywani<1 zcwn.;tr/nego otoczenia. Dalibóg, przecież to "najnor:ll,dlllCIVC \\ ,\\ iecll'" pJ"lll'csy kulturowel Nowe jakości kulturowe to przecież żywe spokuIIO'CI. \..ultuJ"\ / \\ I<I:;n,( toisamości,!. stworzone przez Cyganów i Murl.ynów w konkretnych l!\\;lrul,\..o\\aniilCh spokC/nych. hislOrycmych. a nic wymyślone i sil" im nar7.ueone przez lowL,"\\ i \\ laścicicli nic\\olnik,'\\\ (choć ci mieli niewątpliwy wpływ na okolie7.ności towarl.ysz.ące liilmd/ill\\1ll 1l11\\·\"ch.jilkości)' Id/i\\ icnic C/\"ll'lnika. /\\'I<IS/cza I.dająccgo sobie sprawę I. fachowości obu autorÓ\v. uzćwn(lr/ni,III''j \\e/l'śnicj pr/y \\ ielu okazjach, Jllusi budzić stwierdzenic, żc: .. Istniejąca terminologia (Inoh'giczn,1 zdajc si.; być nicl.byt dopasowana do możliwości nazwania poszczególnych p,,/i(\nH"\\ /.re·)iniCl\\\i1nia i (Hgani/,acji spolecmej Cyganów" (s. 102). Można by w tym miejscu ,\ck,I;IĆ autm()\1 do odpowicdniej literatury (choćby I. międzywojennej Polski, w które.i Ill/\lll.yg'IIlO nic Illlliej skolllplikowanć problemy) i wykazać. żc już kilkadziesiąt lat tcmu ',1 \kil/Y\\ ;IIlO Ila \\iclopi;rszczyznowość lakich formacj i kulturowych. jak lud cl.y grupa etniczna. !),I \\ j,'lmilkic IlH)/liwc ich uklady z takimi formacjami jak szczep. plcmii; czy naród. Można by. ;Ik po co. skoro \\iadomo sk;\din'ld. żc autorzy w literaturze tej świetnie się orientuj,\, a poza tym. wyłącznic z illfonnacji uzyskallych od Lowarów (dokialIna lIa podstawie infoIlllacji od innych Cyganów). f.lI/lilllCt' to .Jedna ~. \\~I":1I Jl(l~;lld!l\\c~(l przl'/\\I:;kil OdlHJ.'V.OIll:goI.\\'y~lc do Cyganów z Podkarpacia, H//II/l1I1p'IY to najpewllicj przcnie:sicnic :.I~I.~ P"'J\II.Il\wllcgo o~r"'~kllla /,.IIlatllill'Y·Zll\\'ttllych Cygallów węgierskich (NUIJIlIIl}!.ro). Takie CI nie inne odniesienie tych .'~I"'"klldo .'"'''llko NUl1IlIl /',,"klf No11lo ptViłwalfl przypuszczać, ze \V opinii Lowarów zmadzial)'zowtlni Cyganie węgierscy ;': li Icdlla" hald/il'j _.CY~;IIISL'\·" od mil's/kilJllCYL:h Ila naszym Podkarpaciu (por. W. Olszewski, OyS/(fłJ.'· C1J71c:ny /)a/u()' ,':(/1/11" I/ł//'C\ k/(/rI~/i' '/:"11'/111("\ I'O:IIt1/1W, praca IIlIl!!.istcrska \V archiwum Illslytutu Etnologii i Antropologij Kulturowej UAM I, \\ :->/\:-.ll-tl \\-'.!-,;lllllt.: ;"..1\..;1hkdu.J 'I, !>O/Il:lIl1l1) F1ClI\\ "klL:~o. Ie PO/llilfl';cy lIlilicjanci ,.twOlI"jCl'i-!O·' H£'I).:"/.:(I korzystali Humu �270 używając przyjętcj w etnologii terminologii. świetnie sobic z kl<ls~ lik<!cj;l !-,rup c~ !-,;!Iiskidl poradzili' Ol. zwykly lapsus. Wspólczesna polska cyganologia znana byla ogólowi glówllie z. kSI'Vd; .lcrze!-'u liu)\\skic!-'I\ (a takt.e Alberta Pawlowskiego i pierwszej ksi;\żki I.echa Mroz;I). b.;d;,cych ukorollO\\;lnlcm badali znacznie już odległych w czasie'4 Później. przez lala. manikslll\\;i1<1 S\\;[ Obc'UHlŚC:'jcd\ ni,' na lamach specjaiistyC7.nych czasopism. Wydana w roku 1')')2 ruz.pr'l\\a habilitac\.in" I.cch;: Mroza (niestety. mało dostępna). książka Adama Bartosz.a z roku 11)1)'1 I' oraz oma\\ i,lna lul"l praca Andrzeja Mirgi i Lecha Mroz.a (niezależnie od uczyniollych ;Iuturolll drobllych U\I ag) ,a zewIH;trznym świaclectwem owocnego rozwoju polskiej cyganologii. a lakże. plHlkreśll1l\ lO r;J7 jeszcze. ważnego miejsca, jakie autorzy tych prac zajmują \1 CV!-"lllOlogii Ś\\ "llm\Cj Wskazaliśmy wcześniej na koniecz.IlOśĆ postawienia lu jeszczcjcdnego ,wl;mia: eL\ zai,'clc się historią i kullurą Cyganów wymagalo od elnolog()\1 posta\\~ IllOr,i1ne!-,o zaang;I/.O\\;lnl,1 IV obronie przedmiotu ba(hlli~ /\ndrzej Mirga i Lech Mn',z \\ uzasadnic'nlu S\\ ej pustin\ \ koncelllruią się na przykładach ze wspólczesncj Polski (choć z.azn"cza.i;'. zc nie .ic,1 lO kr:l.i 1",,1 tym względcm wyjątkowy): pogromy Cyganó\\ IV I 'Jl{I roku \\ f..:unini\.'. (h\\ I ,'C I/IIIII. \Ilqbku. niedawny pogrom w Mławie. Jednostkowe prz.ypadki'! Na pC\lno lIie' \\' !;11,lchsledcmd/ic'S"li\ d, lirz."dnik palistwowy odpowiedzialny za Cyganów \\ duż~ III mi,'śL'IC lal'ilOdniej Puhk: przedstawi I mi program działari administracji: __ a doroslych pllsla\\iliślll\jllz krz~ Z\ k. la" Jl11lujemy mlodych za pomoe;\ szkół i dom()w dz.iccka i probkm C\!-"II'"ki si.; ,kll(leL\" \\ lIlilic\;no-urz ..;dowym sprawozdaniu o mies/.kaj'lcy'Ch w tymmicścic S"srl!'" /(1I1Ii" 1I,IplSilllll .. kh dZ]((1 chodz'l do szkól i jesl to jedyne dobrc. co można o nich ptmiL'dfiec'-I l;dci. 1\ Iko dlalc'~". żc mieli licznc rodziny, a w palistwowych I.akladaeh pracy malo zalabi;dl. st\\ll'ldZOII\I. Ii I\j'i Z kradzicży, gwałtów i rozbojów, choć w ..okrcsie spra\\ozdawC/..\ Ill" IIi,' pllpclnili ndllcc'" przestępstwa ani wykroczenia (pisanie slowa Cygan prz.C/....c" to 1'1'/\ I~III dl"llIlO'lb). \\ :-'[;1111,' wojennym w wojewódzkim mieście Pomorz.a ad\\-iślaliskiq~o SJllżh,1 IlczpicczCllS!\\a pn',b,,wala, za pośrcdnictwem prasy i KM PiK. podburz.yć micszk<!lidl\\ przcei\\ ('~ g;lnolll Schem"l h\ i prosty: "Ci"żko pracujecie, a żyje wam si" źle bo Cyganic kradn;l". W ,Ikcj i ICJ pr,\hll\\;IIW wykorzystać także moj;) osobę i.. książki Ficowskicgo. W Iym/c lIlie';cic od z;lI11ic'jsC\l\\\ ch Cyganów pobierano odciski palców i telegraficznic przcsyłano do spra\l'dzenia II miej,cu zameldowania. Uczestniczka odprawy SB i MO przcd akcj'l na lobi rozr\ \\ km\\ hCl skr.,:powania na lamach prasy cytowała roz.kaz: ..l.atrz~ 1I1y\\aĆ II sz~ slk Ich hOJllose"'";d i,I('\1 Arabów i Cyganów" !h. PI'zyklady można mnozyć bez kOliea. SlolVo J\ ganic" zroslll si.; lak nl\.eno I hilldzll Iii 11\ wizerunkiem tego ludu. i.e niektórzy działaczc cyg;lIiscy nie \\idz;l illncgll \\yj.ści,1. .1'lk IlSlIllal.I" z nasz.ego jęz.yka i zastąpić clnonimcm ROII/owie, pochodzi\cYIII od n;I/.\\ \ IIJasllcJ C/,<C! Cyganów·- Roma 17 Nic podziclam wyraż.onego IV podtytule ksiąiki ( )dlllicnlHlść i Iliclllkl,ml.pi Illllilll Zd<llll(ll1. zbyl uproszcz.onego poglądu Andrzeja Mirgi i Lccha \ilroza lIa istol,' kOIlI1Jklll\\ c'tnILLII\l.11 Przychylam się racze.i do tych badaczy. dla którydl wroga posta\\;1 \\ohcc plZelbla\1 ieiL'li in II ,'.1 grupy nic jcst prostą funkcją odmienności. lecz wynik<! z pl'zl'kollalli<l plldllllllltl o i,llllclli" konlliktu wartości. Badaczy, wcdlug którycll. postawie ot\\artc.i 11;1illnc kullllJ"\ naibard;;"1 sprzyja silne, niczagrożone poczucie wlasnej toż.samości narodll\\ej. ~vl;lIn tu \\;llpli\\o\ci. CI\ można oceniać przeszłość. zwłaszcza odleglą o wieki. we wsp(,lczl:snych krYll'liac:h Illor;dn\dl. w niewielkim tylko stopniu uwzglydniając - na prz.yklad z hrakll i.](·\del 1)\\ Ul'sm klllllc"'l 14 J Ficowski. (}'gul7ie IW 1M/skich droj!.(lch, Wc'lr.szaw(1 It)()) I ",\'d 11;1.'\!. \l1n'l/. ('\,~~(IIIII \\'iI1":-'/,I\\,1 1"A. P(lwlowski. ();,!!,lInie. ,\ll1dlll Hud jJr:('s1(;lJc:().~Clą. lidona Góra I(J7'-; 15 A. 8Cłrtosz. Nil: htiJ si\. .. , 0l) CIf.: L. Mró/.. (;L'JlCtl ('yg(l/}(!\\ .. 0Il. tl/ Irl Przykłady z materiałów wlasnvch. 17 W ;locie -redakcyjnej napisane; 0/\. Mirdze ..urodził sil; \ ••..rod1.11lic CY~;I1'l;-;h:.ICI IW SP1~/,l\" S<'Ill1l ;llll1ll/\ wyra/iii :'1',.-" M LakatoslI ..pisarz w<;gierski cygallskiego pochodzenia" Czyżby Ilc!:-,:al)'\\"IIL' kOllotacJI: slo\\<l ("Tall b~ Iy ;lI l;lk ,jJ:k'. /~. nawet w tcj książce użyto, przyznajmy, dość bclkotliwydl eufemIzmów. lal1l1;ISl 1l;II)l~;II'::po plO:--11Il"\r;lII II..:. \ph/;1. C~~'r1I;';"; i polski etnolog; Cygan l Węgier. węgierski i cyg.a(lski pisarl.'} �271 kulturol\\ ,\ lak zlbrzalo siC; uynić autorom bi'lżki. między innymi kiedy pisali o zwrocie \\ 'i(l,unk,lch Luropy l.acllOdniej do Cyganów z końcem średniowiecza i poez<)tkicm renesansu . .Ie'si lei oe/yll·iste. ie nic wszystkie niesprawiedliwości doznane. takie wspólczeŚnie. przez. l\~iIlHl\I. ,polkal) ich tylko dlalego. ie są Cyganami (na przykład cZC;Ść represji jakich dll~\\ iaduyli II PRl.. II mika!;1 z relacji pailstwa do spokczeilstwa w ogók. na płaszc/yźnie nic ł1laji\Ce.j/11 iiI/ku / elniunością: bylo to zreszq paI1stwo antynarodowe także dla Polaków). :\ie /[nniejSl.a to .lednak ogromu kr/.ywd jakich doznali w historii. skali popelnionych na nich /hrodni. \lic /mienia I;[ktu. ic w \\ it;kszości hajll\\i zajmują upośledzoną pozycjt; spokczną /e 'iI \\ciąi odtri\Cilni pr/CI II'it;ks/OŚĆ SpOICCl.CllstW. spotykają się czt;ścicj niż inni z nieu/.a"adnlon\ mi pr/ej,l\\ami niechc;ci. przemocy. ie stosujc sit; wobcc nich powszcchnie zasadc; l'dpo\\ iedziahlOści I.bionll\ej. :\ie mam wic;c wąlplillo~ci. ie elnolodzy pisl.ący o Cyganach nic tylko mogli. alc IIWU nlu,ic'li I.a.l"ć akly\\nil postallC; moralną i.e każdy z badaczy kultury zabicraj,)cy glos na lemal lc'~(l ludu. 1lllas/.Cla II swej działalności dydaktycznej. powinien. tak jak Andrzej Mirg,L I.ech \lnl/.\dilll1 Ililrtos/. II liluyć w sw;, wypowiedJ. apel: ..Nie bój sit; Cygana". IVojciecli O/s:cen·.I·ki h a J) a I i d o I :1. (·c.llr NOlllil NOIIWIIO f)rolJ1 /945-/990. Olomouc 1995. ss. 244. iJrlJ:" i /(Olllf;lI". lak .jesl latltulOlI ana najnoll s/.a książka Evy I)alidovej. która naki.y do ,/Pitl\1 ki naj IePS/I ch /na\\ CI"\\· romsk iej kilItury w Czechach (i w krajach bylcj Clechoslowacj i). 1'1iI IJal idol:1 lo jcdl10ucśnic jcdna z pierwszych osób. którc zajt;ly sit; szczególO\I")'mi had,II1iillni kulimy ('y~al1{)\\ 1.'lmic'szkujących Czcchoslowacjt; jcszczc iii lalach pi<;ćdzicsi,\I) ch. '"1'1" nadania koncelllrollala glbwnie na Slowacji. gromadząc ogromny zbiór m,llerialbw .fe/\ ko\\ ych. oh) CI aj OlI \ ch i Illlk loryslycznych. Jest alItorką wiciu opracowali lolklorystycl.llych. taUc' inicjatllll'l i picrll SI" dyrcktork" Mu/cum Romskicj Kultury. Powstało ono w 1991 roku \\ [lillie. i choć du d/i~ nic udalo siC;pracownikom tej placówki utworzyć stalej ckspozycji. to jest 1')1,11-. d(ltild jcdy'nc olicialnic powolanc [llll/.cum cygailskic w Europie. Ksi,tik,1 I,:. 1)011 idOl cj \\\Tosla /. jej wieloletniej z.najomości kultury Cyganów. ich ji;zyka. :<ld/'lcy dl si~ prohicnHiw na styku dl\u kultur - cygailskicj i niecygaliskiej. Składa się z -ł cz.t;ści. \\ PIU\\ Slcj Autork,l charaktcryzujc sytuacji; Cyganów/Rolllów jako grupy etniCl.nej. omawia ich .ic!' k. pr/edslall ia inlcrcsuj;lcc danc dcmograliCl.ne na temat Cyganów. analizuje przcjmly \\/rasl,lj,lccj ś\\ iadomości ctniczncj. narodom;j Cyganów w Czechoslowacji. Próbuje też dokonać 1)I/e~I,!du ~rup \\ ystC;puj'lcych na tcrcnic krajów czcskiego i slowackiego. podzialów rodowych Iii' [)Iu~a lICŚĆ Si,IIW\1i pr/cgl"d tradycyjnej kllltury Cyganów z charakterystycznym dla dawncj c'l[lll~I:llii pudziaic-llI na prokslC. lllicSlkanic. strój. religijność ctc. Bardzo interesujący Icst i\l/d/[al trilktujilCY o rOLilinic. pohcwiclistwie. strukturach rodzinnych i mit;dzyrodowych. tcrllliIi,Ji()~ii rod/inne.i. Kuicjn). nielviclki rodzi a!. wskazuje na sposób nazywania jednostek lIasolI\ch i Ilakto\I,[nia liasu II kultur/c Cyganów. (/~'Ść tl/cciil PO.ś\\lI;Cunajcst proccsowi migracji Cyganów zc Slollacji do Czcch. 1'0 1945 I"I-.U II (/cchach niem,t! nic hylo ("yganóIV. joslali wymordowani prIcI. Niemców w obozach ,m[clci. g/(")lInie II" ()S\\ il;Cillliu. Slowacey Cyganie żyjący w ..niczaicżnym" paristwie ocaleli \1 l)~rolllncj \liC;ks/ośc·i. C/cchv staly sic dla nich ziemią obiccaną Tysiącami mignl\lali do illlasl. do o~rodkl')\\ przclllyslolvych. do regionów opuszczonych przez Nicmców. NalWit;kszYIll ,kupiskielll C) g,"Hill slala siC;Ostrava, gdzic i.yjc ponad .HlOO Cyganów. w Karvinic i.yje lIit;cej 111/ 2.()()() (\·gal)(·)\\. XO"·;, I\szl'stkich zalllicszkalych I\' Czechach Cyganów micszka w miastach. \\ !c'j Cl0ci :\ulorb analizuje stosunki My - Oni. Oni - My. Rclacjc te rodzą sit; na styku CI g,lI1 nic·( 'y gan. spolcClność e\'gal'lska - spoleC!.ność niecygaI1ska: Cyganie koczownicy �272 osiadli. Cygan - spoleczność cygarlska. R07.(izial jest bogato iltl.st.rollall\ pr/\ kl;,(1;11111t.; l'h relacji. także rodzących się kontliktów. aż do pogromów wląemie. CZyŚĆ czwarta odnosi sir; do losów Cygan!)\v pr/edstawion) ch od slron\ r/qdoll \ eh zabiegów, które mialy na celu-· w różnych okresach - produkt.)"lVi/aejr; (·yg;lIll·l\\. ieh as) l1lt!acj". umożliwianie rozwoju własnej kultlIIY ... Już w IW)') roku powstal II ('/l'choslm\ ;Icj i III iaZc'k Cyganów . Romów. który jednak rozwiązano IV czt.ery lata pl·l/niei. 1\\ 1 t.o /;t!;l/ek 1",lit.\C/neg" ruchu Romów. który pod koniec 1989 roku zaowocowal pOllstaniel11 lie/l1\ch pdil.li. ,tO\\"I/\' szeli i organizacji, Rozd/ial ostatni podsumowuje wiedzr; na temat polilycz.ncj i knlturalnej d/I;t!;i1no,ci (\:,';1' nów, zarysowuje skomplikowane ich p%żenic IV nowej politycz[lL'.j s; t.11;lcji. Książkajest bard/.O bogato ilustrowana (okolo J'iO II)\ogr;J1ii· gkl\\nil' !\ulmki ksi;!żk,) l p". siada streszczenia w jr;zykaeh: romskim. angielskim i niemieckim. Joseph and Yehudit S h a d u r. .Jewish /'opel'cl//s ./ !lis/on' 111/1/ (;I/Ii/ Muscum. Berkeley. California. Gefcn Publishing Ilouse I.td .. ,lenJs;i1e[n I')')!. •.. Judah!. \1;'12l1l" Wycinanka w papierze jest jednym z bardziej interesuj'lc)ch pr/\kl;)(km Ir;)(he).jnei '/I;;k; żydowskiej. która nic zaginr;ła. a nawet wprost pr/.eciwnie. roIllIp ,i\' /\ 110 n'l\\nil'l i II O;I'''cJ, współczesnych. M ima. że lradycja wycinania w papierze l.nan;1 byla II śn',,1 II il'ln grup l; dOli Skki diaspory. została ona stosunkowo pó/no odkryta i lcmat ten nic eies/\I SIC \\ icks/\'111 /ainler," sowanicm badaczy. Literatura. zarówno na temat lrad) C)J ne.l Ż) dm'Sk ic.l II) cllI;lnk i, .lak i IlJ wspólczesnej. jcst niezwykle skąpa, ogranicza siy prIede II slysk im do kal;liog,'l\\ 11\da\\<1I1\l'h I. okazji wystaw. Jedynym dotychczasowym calościO\\ym opraeo\\'aniem probknlu 11\Li mOll'" gralia Ciizy Frankel ". znanej pionierki w zakn;sie hada['1 llad /1 dm\sk., \\ I ci Ilallk:t. ;llll, 'lk i licznych artykułów propagujących tcmat. Tolc/. uk;l/.ani,' si,; prill') 111;Ji/c'li'I\\;) Sh;""li lI;du:powitać z prawdziwą radością Praca. jak podkreślajq autorzy. l,ostała napisana wspólllie. lesl I'll;) Il'lllllil!c[l1 \\ Il'llolC:lnl"]: zainteresowall badawczych nie tylko żydowsk;ł Ilycinanką ;i1e problelllem \\\CIII;lnki \\ o~(,k Do glęhokiej znajomości prohlenl<1tyki pr/.ycz\'nił si.; nil pe\\no 1;lkl. /c u Y,'hlldil Shildll: f~lscynacja pi<;kncm tradycyjnej wycinanki rozpocz.;la sit; od pr/Cl\ ci;) 1\\(')JCle).'o \\ I '}I,(, ll'i..~, zrobila ona duży //li::rach. którym ozdobi la sl/kr;. SI.alas /blldo\\;)II) \\ kibllUl SdL' l\okeT IIi. świyta SI/kko!. W tymże szalasic przyjmowal gości byl) pll'min I/I;I,'/;r I );111id Ikij-( r\lli"li Pomysł I.astosowania tradycyjnej wycinanki jako centralnc:go nlllllllll /dobllil'/e~o "poibl ,I,' I. niezwykle przychylną oceną zarówno Ben-(;uriona. j;)k i je!,'o )."lsU. u' 11I/l'koll;llo YeJllldit Siladur o slusznośei wyboru, Od tego czasu jej zaintl'reSoll;)nie tm'lrCle \\\ cin;l11kq ro/II inl'lo 'l,' Wypracowała swój własny styl i stała sit; jednil I n;lj\\ ickSl\L'iJ \\ sp"lc Il"11\ ch ;)1'1.\,Ic'h pracujących IV tej dziedzinie '''. Omawiana praca dzieli siy na dwie lasadnicze Clt;śei I'iellls/il oln;11I 1;1ir;ld) C\.I[lil /"Io\\,k;, wycinanky w ogóle, w drugiej artystka dzieli sit; I. Clytclnib[l1i dO;;1Ii;l(k/c'nie[11 1Ii1 !cmiII wlasnych inspiracji - pracy nad wycinanką proccsu IlIor/ellia i ploblem")\\ ledllllCln\ ch. I kt(·,· rymi sir; boryka. Ksiąi.ka przcmaczona jcst dla masowego odbiorcy. nic Iylko dl" h;)d;IClI s/llIki l;dm"kilT zawicla wir;c szereg wiadomości ogólnych. koniecznych dla Irozlll11ielli;) c';Jio;;ci prohlem;'l\ ki Prace Cj. Frallklowcj Z!laIlC są polskie1llu czytelnikowi I. oprdCO\\;11l )1'\'('11111111,11 :\'I/f!\I\kl/ \1 /'1)(,11 ( I lid" I l'!:, :ydoll'sku, .. Polska SZluka J.ll(lowt1·' R. 19, z .\ 19(,). Calu.ścIO\\\JlI llIJl,1(lI\\,lIIIL'111 11IOhk11l11 IL,,1 1-."1.1/1--.1 _~JI-':'::,: .\:ljur. 011/(111/11 }('1I1I"1101l1011l;/ (Wycinanki \V pi1piLTZl.'. /.ydow:-,ka "'/lllhil ludm\ill. :-'·L1s~;ld;l I d··:\\ 1\ II}S~ l') 1.nanajcs! ona nic tylko \\' IZrrłclll, ak równicz \\' Wlchl kril.iach 1-:11101'\· IHil/ \\ ~1;t1l,lch Ill·d,IlIC/PII\I·h l'I,l;...l'lt:llY,h {(I !latem wiciu \\·yst£lw /.arówllo indywidualll}'ch. jak i zhlOrowych la~ \\·1-.1",1111.1;11, 1 /;1 ~~Llllll.a \\\<.:111;1111..1 Y SII,n!;lr hh·!".: wll<;lrza izradsklCh al1lb(tsad, urz\=dó\\, p£ll'lslwowycli i innych iHst.\'IIIl.:.lL Hll' IlHJ\\ lill" P /!lłtll.lcll pl ~\\ ;1111\dl I~ If\c/łJUJ1ku �273 I'<'nadto ;:aopatr/llnajcst II slowniczd: tlumaczący podstawowe pojc;cia z zakrcsu judaistyki. II I ,t,,:pu.iące \\ ll'kście. "-si'lik.,: ollliera ro/.d/ial o hislorii Iv)'cinania w papier?c. w którym podkreślona i uwypuki'1I1'1.lest rola h,!l'lII \\ rolwoju lej s/.tuki. I.najdujcmy tam równie7. krótkic omówienie historii. lllnkc.il \\)cinanki i jej podstawowych l<lrIll w poszczególnych krajach, gdzie sztuka ta była lub IC,l ro/.\\ini.,:ta Mam)" IVi.,:ckrótkie opisy wycinanek spotykanych w Cbinach, Egipcie, Imperium (l1m1w,iskim , w Stanach /jcdnoczonyeh Ameryki Pólnocnej, oraz w pojedynczych krajach lCuropy.jak NicnlC). S/.II<lJcaria. Ilolandia, Polska. Opisy te ilustrowane są przykladami. które ;'tl/ll,i1aj:j czytl:!niko\\ i ;:apozna': si.; z podstawowymi różnicami w zakresic technik i motywów. \utor/.) sluS/nic nil' lr;:)'maj,! si.,: jednego. ustalonego z góry schematu w opisach sztuki II \ einania \\ papier/.e. ro/.\\'ijaj;(cej si.; w poszczególnych krajach. Przeciwnic. podkrcślają oni ;:.111 'IC okrcS'. na kt()rc pr/.ypadal szczcgólny rozwój wycinanki, alho te, w których uwidacznialy ,ic problemy \\sp(llnc dla poszczcgólnych krajów i dla wycinanki żydowskicj. Tak wic;c w tekście JOI\cząC\ln '\liemiec s/czcgólnie omówiono XVI i XVII-wieczne Spii:;enhilder. gdyż znane są ,\nc i \\ tralheji zydOlvskiej. W tekście dotyczącym Polski autorzy skupiają uwage; na od\\'iecznej ,h skns.ii. c/y \\ycinanb polsb powstala pod wpływem wycinanki żydowskicj. lub byla przcz. nią iIl,pirol\ an.!. CZI' tei proccs 11/.ajemnych /apo;i.)'c/ci\ byl odwrotny'''. Autorzy omawianej pracy pl)dkrdlai;l podobiellst IVa pomi<;d/y prostszymi formami wycinanki żydowskicj i polskiej i sklasi.,: ku tl\ierd/enin o \\plywie wycinanki żydowskiej na polską Problem ten zreszt'l jest 1\ 1\-.11/.;I;IIHlnS()\I<In\,II książce. Naleiy ;i.alowa':, że wycinanka polska jest potraktowana w om<l\\ 1;lne.i pr<lC\ niczwykle skr(ltmV(}. Poświ.;cono jcj tyle samo micjsca ile wycinankom szwajcar,~im. CI\' lei holenderskim. Fakt. ie wi<;kszość ZIlanych nam dziś egzcmplarzy tradycyjncj III eilwnki ż) dm\ skiej pochod/.i wlaśnic z tcrenu Polski oraz. że sztuka ta najintcnsywniej Ill/\\ i.i;da si.,: \Iśród polskich /ydów, wymagałhy bardziej szczegółowcgo omówienia polskiej lradleji 11)'Cinania \\ papier/c. ora/ przytoczenia więcej przykładów polskiej wycinanki ludowcj. :\utlll/Y ilustruj;, Sl\(·\.j lc\-.sI Irzema polskimi wycinankami, nie podając nawel regionólI. I klór) ch one pochodzą Ilustracje Ie nic są leż moim zdanicm właściwic dobranc: dwie z puhlikl\II;II1)ch \\ycinanc:k to pr/.y\-.Iady wycinanki lowickicj, wiclobal'lvncj. wykonanej odmienną od pllll szeehnie stoS()\\anel. lechniką w/.bogm:ania wzoru nakle.ikami w innym kolorze. Wydajc mi 'I'~. /e ohok tradycyjnych lowickich kogutów, nalcżałoby pokazać te odmiany wycinanki. którc \I 'II ojej Jlllll1ie n'lwi;(l.uj'l hezpośrednio do żydowskich roi:::elech. Również okrcślenie ch araklcl'\ Sil l'Illcgo dla polsk ie.i \\\cinanki kolorowego błyszczącego papieru jako ..tani". jcst moim dalllem dyskusyjne. na pelIno nic byl on 1;\IISZY od białego papieru, używanego w tym samym ,)kresie W/CZ i.yd(m. u/.yskihancgo najcz.;ściej z kartek zcszytów szkolnych. I nic ccna koi'l1'\lllegll papieru moil' stanowi': jakikolwiek punkt wyjściowy dla dyskusji o walorach c,let) Cl1l\ ch I,mic\-.ie.i \\')'Cinanki. RO/.d;:i;d dlllyCZ'IC) historii żydowskicj wycinanki potraktowali autorzy niezwykle troskliwie: ,lIll<Illiaj:1 ;:;Iró\\no Ila.islarsze /nane nal11 przykłady wycinanck. jak i iródła inspiracji wycinank;II/\. kt('\f~l11i jak widonw hyli pr/.ede ws/.yslkim uC/lliowie chcdcrów i jeszybotów. ich i\<lIIC/\ciele. Cly tei pis;II'/.e. biegli II pr/cpisywaniu I'ięcioksiągu. czy innych tekstów judaistyl'l.11\ch .Iako na.i\\ażniejv.e ;J'(·lllla. /. których i.ydzi czerpali wzory, autorzy książki uznają mai owi did \\schodnilleul'Ope.iskich synagllg, przcdc wszystkim drelVnianyclL clementy wystroju architeklLiI\ S\nagllg;dnej. (·I.erpanie \V/.orów z architektury podkreślają autorzy szczególnie w przypadku /\d(lIIskiej Ilycinauki / p(')lnllcnej Afryki, tak zwancj menorv. Wplywów w zakresic stosowania ;','s/.Cleg('llnych mOlYllllll' i kompozycji całości dos/.llkuj'l si.; autorzy książki lakie w bogato <l/d••hion) ch stl'Ollach tytulo\\'\,ch starodruków hebrajskich. które jak wicmy można było znaleźć n;1\\ et \\ mail'Ch gminach żydm\skich. Koic.jn) l'O/d/i:r1 ksi;IŻki omawia poszl:zególne rodzajc wycinanki i ro/maile fi.lI1kcje. jakic ,'dgl) \\ala II trad\ cyjllej spoleczllośl:i iydowskiej. Ponadto w rO/llziale tym <Iutorzy o m;)II iają na.iCl..;ścicj spolykalle. wkomponowane w wycinanki tl:ksly oraz. poszczególne symhole i powta'li J)\'sl\lIS.l\': h; 1';" "l:': kllll1L"t.:/l1\"l11 ił' Lud t. LXXIV SI.Cl.c~{·)lo\\o pOWI;lI/illlil.: s\!cSlill\. Illachllwskl \\' pracy f'o/ska lil/. polskiclllU czytelnikowi 1L"ljcS/C/c ~lYCIIWJ1k(/ luduwo, Tonu'l 19S6, s. 11-13. Nic wydaJe �274 rzające się powszechnie motywy zdobnicze. Ten o.'itatni temat potraktowanyjc'it raucJ popularnie: jedynym oryginalnym wkładem autorów są tutaj rwwa/.ania nad motywclll bukrcsncgo węzla. znanego w ikonografii żydowskiej z terenu Europy Wschodnicj nic Iylko I lI\cinankl. Motyw ten lączą autorzy z pojęciem nieskoi\czoności. CZl,:sto II ystl,:pui'lcym w ro/.1I ,liani,lch kabalistów. Interesującym i nowym w dotychczasowych opracowaniach iyd()\\ skicj II: cinanki .. ie·'1 rozdzial poświęcony sylwetkom. Autorzy zcbrali jcdyny w SIVOilll rod/aju Il'stall II: Cln,ll1\ch portretów sylwetkowych. pochodz'lcych ziJrówno I Europy. jak i Stan('lII /iednoc/On\ ch I drugiej polowy XVIII oraz pierwszej XIX wieku. Portrety Ie pr/cdsta\1 iaj,( la"\IIIJ() Inanc osohi,tości świata żydowskiego. jak np. sylwetka atana 1. Rots/.ylda. Jak i bli/ej nic lidcllt\ likowanych iydowskich mieszkai\ców miasta Kassel. sportreIOl\an: ch 1\ IX27 roku. RO/d/lal ICII doprowadzają autorzy do pierwszej połowy naszego stulecia. publikui'lc I\:cinanki \'1 (iur-.·\ril· przedstawiające życic pionierów w kibucach przed powstaniem p,n1stl\a Izracl 'i W kolejnych dwóch rozdziałach autorzy pisz'l o kokkejach I\ycinanck. zn'lIduj,!c:ch SI, w poszczególnych zbiorach. przede wszystkim muzcaln: ch. o I\ain iejsz: ch II \SIalI ,Ich i\ d'lIlskiej wycinanki. oraz pojedynczych artystach biorących II' tycilIc 1\\SI,II\,lch ud/ial l'on;ldltl zwracają się do ewentualnego posiadacza. czy znalazcy tradyc:jnej ":cinanki. tlumac/'l na CI\m polega jej wartość i udzieląją rad. jak naleiy obchodzić się Ie Slar'l IIvcinank'i. aby nic ukgid zniszczcniu . .lak zaznaczylam na wstępie. oddzielną i nie/.wykk intcrcsuj'lGI kOl1cOlI<I uę.ścią pran ';1 rozważania autorki na temat procesu powstalvania wycinanki. Artystka stara się pr/eka/<lć czytelnikowi zarówno inspiracje twórcze wywod/,jce się przedc I\·s/\".-;Ikim I tr,ld\ CIi l: lhlll sk ie! i myśli judaistycznej. jak i ilustruje krok po kroku technikę wycinania. sztuk, dohoru odp()\\ ie'd· niego papieru i problemy kompozycji wZ.orll. Książ.ka zawiera bogatą bibliografiI,: dotyuącą żydol\skiej \Iyclnilnki. aUlorl: 1,lI11icŚCllidll Ie" listy prac. zarówno wykorzystanych w tekście. j<lk i nic wykor/ystanych pr/.el nich huposrclilwl. ale którc mogą być pomocne czytelnikowi. Podstawową wartością książki jest jej bardzo bogata slata ilustraC)Jnil (1:1.' i1uslrilc.ie U;trl1(lbiale. 48 kolorowych). Ilustracje wykonane są bard/.O dobrze techniunic. a co najll;l/nil·jsze. dobrane zostaly niezwykle starannie. Autorzy starali się równici dać niullykle dokladn,l dokumentaej9 każdej wycinanki. Teksty opisujące ilustracje lawieraj'l nic tylko pOdSla\\ OIle dilnc .. i"k rodzaj papieru, stosowane kolory. wymiary. ale wymieniai'! leż mic.isce ~dlll' I.najduje ,le: wycinanka. Autorzy starają si,. nieraz drog,\ bard/o drobia/.gO\\) ch docickal·l. ustalić na/lli,k,) i imię autora. rozwiązują hebrajskie daty powstania wycinanki. odClylui'l nierill bardzo slah() czytelne teksty i podają ich źródla. Daje to uytelnikolli lllożlillOŚć ITozlllnicnia caloks/wltl! problematyki I.wiązanej z tematem. Do niezwykle ważnych osiągni<;ć autorów należy zaliuyć i to. że 1\ iele ilustral'I i pllhlikol\ <1nych jest po raz pierwszy. Wyszli oni ze siusznego zalożeni,). ie konlynuilcji sztuki IllClnanlil w papierze należy szukać wśród żydowskiej społeczności St,lI1ÓI\ Ijcdnouou\ch. "I",lIn Inakili wiele starych egzemplarzy. zarówno przywiezionych z I':uropy Wschodnic.i .iCSIUC nil pr/clolllic X IX/XX wieku. jak i wykonanych w Ameryce przez Iych. kl('lI"zy s/tuk'l \,( lajllHlI\ali si, II Sl\ \ III pierwotnym miejscu zamieszkania. Po zapoznaniu się z całym opracowaniem pozostaje tylko jedno pytanie do 'Hlton·m. il nl(l/C ial za ograniczenia ram czasowych opracowanego lemalu. I"ak jak prilca (,i/y Irankcl. opracowanie J. i Y. Shadurów dotyczy przede wszystkim i.ydowskiej lI\cinanki trad:c\lncj. 1/11 tych egzemplarzy, które uszly calo z zaglady wojennej. Ale IV ro/ważani,lch SI\ :Th autor/\ nie" 'd konsekwentni. Piszą bowiem o wycinankarzach tworz'lcych II I/radu jcszuc 1\ lal;lch 70 ... idk .I. Crossbarc!, czy M. Reifel'. Wspominają wystawy wycinanki org,lnizollanl' II I/T,lclu 1\ l"liki! 19~W 22 czy też 1986-1987 2'. Jednak ten temat potraktowany mstal b;lrdm pohic/nic. it ,111\<I ]1 Jak wiadomo prZl:L (Hltoró\\ wycinanka wczcsnicj. ~~ Wyslawa sylwetkowa Konieczllość illdywiduahm lat 10 Ilaszego sllllccia me jes1 jak najkrótszego Y. Shadllr \V Jcrozolilllil:. tl,il;Cm prohklJlu nic h\"',»osn.:dllli! IHl/wilia IlII "'1l1l1\"lllIal:1i1 II;' d(I"'I;ulill-':.I-"/\ \\\(.:ill;IlIl'!\. \\ \ \\ Ill! ()llI;I\\'al:~L·!. �275 "'illln1l1i,Jni tylko II·YT\"\\'ko\Hl. Byloby na pewno z korzyścią dla książki. gdyby pos/.cr/ol1<.I I<hlala choćby królkic opracowanie współczesnych prądów w wycinance Inacla "'. "olk/;Ie olll(l\\'icnic nakzy podkreślić. żc otrzymaliśmy ksi'lŻkę cickawą. opartą na szerokiej ba/ic dokllmcnlacyjncj. kl(Jra I\nosi wick nowego do dotychczasowej wiedzy o żydowskiej \I \ cinancc II papicr/c. ° Olga (;oldberg-\Iulkie\l'ic \adi,J l. I a I a n o l' a - S I r c n k. /?odowod]!. Idea wspólnoty Wydawnictwo lJniwersytclll '/1(/ ".\·hl'llll."'/1 /1l1llel'il/le sIOl,-illliskilll). 1'J9.j. ,;,;. 1')2. \I' fJl'::eka::(/ch rodowodowych Wars/,awskicgo. Warszawa Od najdallniejszy ch uasl')\\' CI.IlJ\vick stara I siy przekazywać następnym pokolcniom wiedzy ,l ,"oich pr/(\dkach. Wicd/.a ta i.yla tylko d/.iyki przekazowi ustnemu. bowicm ani wśród niepi~lIliennych chlop"l\\. ani wśród mieszczan nic praktykowano ..prowadzenia" drzewa gcnealo"IClllegO Wspl')luc~nic probkmatyka poszukiwania wJasnych ..korzeni" poprzez rcjestraciy geneaiogiun,\ 10l1<'l\1 i rodzin budzi duże zaintercsowanie. Zjawisko lO w kulturzc masowcj up""';/ecilnih 1/11/1'.1' lIIerfiu. a pr/.cde wszystkim prasa i telcwizja. które popularyzują różnc f-,'nklllS) dOlYCl'łce Il'icd/y o protoplastach rodów. \adia 1IaI'\IllJ\·a-Sln;nk. HIllgarka. która w Polsce ukOllezyła studia doktoranckie i w UniII er,1 tecie \Varv.all skilll (na Wydziak Polonistyki) obroniła pracy doktorską. interesowala si.,: lI,p,)lucsnymi pr/.ekazami rodowodowymi (/.Ob. np. jej artykuł Relacje mdowodowe wohec !lrohh'llIfill' se/JIIl'flil'::lIl1ill'. II': A:ulegol'ia /~'uI'OfJYHl kulturach slowiwiskich, pod red. T. Dąbek\\·ignl\\l·.i i /\. I. rvlakollieckiego. Warszawa 1992) . .lej książka o ..rodowodach" stanowi wlaśnie Illliclli<)Jl'1 lI.:rsj.,: rozprall) doklorskicJ Zdani.:m autorki jcst ona ..próbą przcdstawienia typologii pl/.,:k<l/I')II rodOllodOlI yeh i IInikni.,:cia IV bogaq problematyky historii rodzinnych /. perspek1\ \I \ K,;/t<lltOlI,lIlych i II yraianych w rr'Ji.ny sposób wiyzi wspólnotowych. a takżc prób,! opisu ;11/eblll rmllll\odllllcgo pko \\(órnego .'iystemu semiologicznego" (s. !(i2l. Nakży zauważyć. lć pi'TIISZ'i n<l gruncie polskim praq, w której podjyto problematykę gcncalogiczną /. per'i'L'kt\\l: liJlklol'\stICln,'j. i do kt()rcj odwoiuje sit; Zlatanova-Strenk (przywolując w rr'Jinych ,'/c·"jach ~\\e) pran IICleslJicjSl.e usl,i1enia i wyniki bad<lll) jest ksi'lika Tcresy Smoli(1skicj !" ,d~11I1I"SO!>U' !-dIJor( sll'cm' 1I.I'!Jcklrorf~i/llrej Irlle/Feji kulturowej (Opok 199.1). I )mall i;lIla praGI 1.1;II<lnolcj-Slrl'nk sklada siy z Irzeeh czyści. W pierwSl.cj (o charakterze \I pl'l'\\ <ld/'I.I'1"·\m) <lutorb pr/edstall ia stosunek różnych dyscyplin humanistyki ..do tego 11"1"llego l,ia\\l\h.a. stoj'icego na pograniClu kilku jej gait;zi" (s. 9). jakimi "l leksl\ ",dolIodolle. \\\ mienia b(l\\iem lakic dyscypliny. jak: socjologia. historia rodziny. heraldyka. ".:nl';i1ogi<l. la/nac/a);IC .jednoueśnie. iż ..traktowanie rodowodów wyląclI1ie jako materia lu Iltldhl\\l'gO. nil' /a~jako osohnego pr/edmiolll badali jest eharaktcrystyczne i dla socjologii. i dla '11'!<lIii" t, III I)dllolujc si.,: n'lII'nicż do ba'\;lIl etnograliunyeh. etnologicznych i rolklorys"c/IlI,'11 nad hl\tmi,! rodzil1\. <I s/ucg,')lnie do prac takich specjalistów. jak .lózcr Ilurs/ta. /Illglli,·\\ .I<lSlL'1I ICI i Teresa Smolil)ska. Ilalanova-Strenk przedstawia równiei Ivyniki badal) 'Icl\lll) ch <lmcrlblhkieh Il<ld pr/c:kazami rodllllOdowymi. eksponując ich dorobek. który -jak Clili<l)C .. 11<11'1 jl'sl \\/i~'cia pod IIl1ag<; lakżc poduas badania kullur europejskich nie lyk /c II/gkdu n<l 1l\l\J'Il'b~' d'lceni;lIlia hadali nad ustnymi źródlami historii rodziny. ile przede \I ,II ,tki)Jl Il' lI/gl.,:dll na pOlli;vanic probkmatyki histl}['ii rod/.iny I. zagadnieniem pouucia c'lnlClnej t"i""110~CI (l·thnicit) j" (s. I.' l. W podnl/.dziak /atytulowanym ..Aparat pojyciowy i I.ai"lelll': IlJetodologlull':" aulmka por/.,\dkujc rclkksjc o rodowodach. ull1aj,\e i.e .. idea lIspólnot) '. \\ \..,lil\\;1 pod 1\!IIk-1ll .. \\\·ull;lIJk;IIl<l ; 1'11[\1\\11.11kl'-llkIL' (lpl.lCI)\\;IIlIL' s\\I~l"ic" 1.0r~aIllZn\\"(l1ltl prohklllll pl"/l.'/ w Ilallie. ;ł\llork~ ninil:jszcj rceCIl/JI, _.Polska Szll1ka 1.lIdowa" R. -il,"I.. ! - ..•. �276 wymaga posiużenia sit; podstawowymi pojt;eiami Sloso\\anymi do opisn I'tl/mail\eh ILld/~ich zbiorowości - od rodziny po naród - i definiującymi ogóln" Illlm,lnislyun'l ~ale~ori, \\spl'llnOI\ oraz instrumentarium umożliwiającym opis oraz systemaly/ac.;<; zarl)\\'no pr/ebzólI ,j'i~ i spost'bów wyrażania w nich idei wspólnoty, Są to poJt;eia l. dzied/in\' nau~ lajlllLlJ'IC: ch si, slrLl~tLlI',lIn~ spolccznymi. jak równicż nauk badających komuni~aci.; ~ullurową \\ Iym tabe ,j<;z\'~(l\\ ;1" (s. 20), Radaez~a wymienia wit;e i analiluje takie krmin) . .ia~: Illit. slcreot:p i II splllno\iL wyróżniaj,jc jednocześnie Iróżnicowane rodzaje wsplllnot. np \\spl'llnot.; I'tldLl. II spl\IIl(lI' ideologiczne. W dalszej części książki, zatytulowanej .Yragmatyb przebz.óI\ rodO\I odoll\Ch". llatanO\ ;1Stn;nk podj.;!a próbt; analizy pragmatycznej przekazów rodO\\'od\l\1 I ch. lIslal'li'lc lakre' pojęciowy tego gatunku. bowiem według niej podstawowe znauenie lila o~rc'śkllie granic Ic'LIlI i jego spójności (jedność autorstwa. odbiorcy i przedmiotlI). Sl,!d jedlI) m z. pwbkml\\I. ~ló"':nlll poświt;ca L1wagt;. jest ..k\vestia granic tekstu, a w szczeglllnośei delimitacja lckstll \\!'lści\lego oel otaczającego potoku mowy" (s. 33 l, Autorka wykorzystuje tu wyni~i hadar'l pols~ieh LIczonI ch. glównie Tcresy Dobrzyńskicj i Marii Renaty Mayenowej. choć I\ydajl' sit;. /.c dla syskmatyzac,ii przekazów rodowodowych bliższa Zlatanovej-Strenk jest koncepcja r(\żnorodnośei gelll'{;\I' /I/()\rl Michaiła Bachtina. która - jak podkreśla - .. wydaje si.; wyj'lt~oIlO (liJil'cuj'lca dla Ibiid,lIll',i irki wspólnoty zawartych w naj rozmaitszych wypowiedziach o lem,ll: ce rodollodoll ej" (s .'-1! W ostatnim podrozdziale pierwszej cz.;ści pracy autorka anal izuje wybrane przeka/\ rodll\\ odoll c pochodzące z Polski. Bułgarii, Macedonii, Serbii. Czarnogllry. I iL'rcl'g(l\1 in) 01',1/ l (IS!\ i kdnady. Zlatanova-Strenk pozyskala je w wyniku wlasnej penetr,lCji terenowcj orilZ ~lIercnt" arch iwaliów (np, herbarzy. "encyklopedi i" rodnwodo\\ yeh l. alakic Il1on<>gr;ili i gcne,llo).'iunl ch i zbiorów folklorystycznych. Drugi ro7.dzial książki. zatytulowany "Typologia przeka;{l\\ wdo\\(ldoll) ch z persl'e~11 11\ wspólnoty" sklada sit; z czten:ch ezt;śei, W picrwszej ( .. Wstt;p") alllorka piszc o U:IlI]lkacil decydujących o wewnętrznym zróżnicowaniu prz.ekazów rodollodoll )eh. tak iclL .i'I~ s: 11l,ląl ~(,munikowania wiedzy genealogicznej. odbiorca. cel przekazywania lIiedz) gene,Jiogiczllej. rebejc mil,:dzy nadawcą a treścią przekazu, materialny nośnik pr/ckazu II iedzy gClleal<>,l2.iullcj oral referencje rodowodu. W konsekwcncj i wyróżnia ona lrzy grupy przekaz()\\ rodollodo\\ \ cli: prywatnc. o charakterze przejściowym i przC7.naczone wylączllie do U/.yl~u pO/arodzillnegp Kolejlla część pracy "Wewnątrzrodzinne przekazy rodowodowe" dot)uy pr/.c~azll rOdl)1I oelpwego w wybranych rodzinach. Badaczka przytacza wiele przyklali<'m "wdzlnnvch roZIlHl\\' o krewnych i przodkach, uznając. że wcwnątrzrodzinny prze~az. rodowod()\\: ma kilka cech je"l dialogiczny, posiada charakter raczej historyczny ... ma hyć szczer,! pr,l\\d'l <>historii roclzin~" a jego celem jest przede wszystkim ustalenie relacji mi.;dzy krewnymi oraz uZllpelnienic' II iC'd/l o nich. Trzeci podrozdział (.. Przekazy o charakterze przejściowym") poś\\i.;con) jesl l: 111 przekazom rodowodowym, które wykraczają poza Ivewnt;trzlly obieg rodzinny. llatanll\a-S\rel1~ pisze tu o warunkach uzewnętrzniania wiedzy genealogicznej. zl\Tacaj;lc uwag.; ji ..odp<l\\!ednia koniunktura społeczno-polityczna. w tym zmiana ustroju spolecznego. moic 11\ Ć podq<l\\oll: n] czynnikiem sprzyjającym względnie hamującym ujawnicnie dziejów rodzinllych" (s (,-1) Iladauka powoluje się na wywiady. zjazdy rodzinne. ~roniki domolle. pall1i<;\Ili~i. II SIHlIIlIlicnla .ia~\; Iypy prze~azów rodowodowych. dzi.;ki którym dochodzi dn uzellllt;trzlliallia ()\\ej \\Ied/\ rodowej, Czwarta część pt, "Przekazy rodowodowe przeinaczoIle do u/.yt~u pO\\S/echllego" clot\ Cl\ jedynie tej grupy przekazów, która przcznaczona jcst dla sz,crokiego ~r.;gu odbioru·l\\. !\lI\(lrka zalicza do nicj "autobiografie oraz biogralic wybitnych osobistości. historie lokalllc. lI'spomllicnl:l o czasach i ludziach (rodowody\I' tym taki,e wlaslle rodO\\ody pami';llli~arzy Só!IUlra~\(lllan,' jako dokumenty historycznc, istotne dla rekonstrukcj i dzie,i(m \,spólnol\ szers/cj l1ii sam ","d I. sz~ice lub monografie i historyków w celach genealogiczne wybitnych rodzin, pisane przcz profcsjoll<llnycli hcraldl ~(')\\ naukowych: opowicści o rodowodach I.glaszalle Ila ~ollhlrS\ prasolIc (1/\1 pamit;tniki konkursowe) lub okazjonalnie na konkursach gawędziarskich, wreszcie publi~owane w prasie: OP(l\\ ieśei II )głaszane ze SC,'I1: rozmaite lbiory (cney~lopcdie) rmlowodll\\c, grom'ld/:l- �277 (( II i~(ci gcncalogi i poS/ucg6lnych docickaó I.latanovej-Slrenk znalal.!y (s. 117). W centrum szczególowych oraz mctatckstowc tych przekazów. rod/in i osobistości" si.; elementy tekstowe klllll' spelniaj'l II a/n'l funkcj~ fnacz'lc'l II i~'fi II spólnotowych. Dlatego wyróżnia ,! Illl,II111llle!e: .J·odolVody wpisane w ..puhlikollallc" masowo (s. 117 - 118), polcgającą mi.;dz)' innymi na wyrażaniu i ksztallowaniu ona trzy podstawowe grupy wśród tego typu przekazów, kroniki", biografie i rodowody wzorcowc, rodowody kt6rc s/czególowo charakteryzuje, ilustrując je wieloma 1'1/; kladami KynClewa, II fll"IClIIII(/ (np. I d/iclo /c,l'.cl/dll/l/iI. il!II-1 ·!I/"dcCl'." popa Minua kronikil I/('~csll/ICI' sl'isk/)Ir. dO/llOw(/ teksty /)~Iedl/s~vckich. Il'ir;::niowle slanl/. /e zbioru M. Pavicevicia CrnogorCl dzido .I. Bialyni-Chłodeckicgo 8i(ily- lVyc!loc/icy O ~ ~lel11i ujc:yslej, pr::oc/k(/('!I ""fl'li mil, SIe/al/iI ":ilr{/(/~." (klórego tylUł L.ostal zmieniony przez B. Nejkowa na ;( ~ycia narodl/). liunc biogralic bohater()\l narodowych (Bulgarów: F. Totju. Serbów: AjduKa-Veljka Petrovicia. \liloS<1 I'ocerskiego). prasowe rubryki rodzinne (tu przede wszystkim .,LącL.nik Rodzinny"). prasolI e konkursy rodowodowe. \\. o,latnim nlldziale ksi'IŻki. skladaj'lcym się z dwóch części (.,Przckazy rodowodowc jako 'ol' rai II i~/i IIsp(')lnolowych" i .. Symbolika wspólnoty"), autorka podsumowujc i porz'ldkuje IIClcsniejs/e rclleksje o pr/.ekazach rodowodowych. wyróżniając ostatecznie dwie grupy tckstów' op(llIic';ci natur\ ctiologiCl.nej (najCl.yścicj spotykanymi lU motywami ściśle rodowodowymi są: ,\111 clk<! oral 1\ cic pn1loplasly. zasicdlcn ie lub opuszczenie gniazda rodzinnego). wyrói.n ien ie '1\; danego mdu (rOLI/iny) lub utrata dawnych zaszczytów. opowieści nicetiologiczne. czyli OpOli ic~ci wspolllnicni(\\ve o różnych prl:ygodach poszczcgólnych członków rodzin)' (s. 157). IhdaClka Iliele uwagi poświ~ca również symbolom wspólnoty rodowcj, dzieląc jc na cztery podstallollc grupy (poslaci. a szczególnic wyróżnia tu ..protoplastę". symbole ,.imicnne. czysto i';I; kowe". np. na/II isk<!. teksty. przedmioty (herby. sygnety polskich rodzin szlachcckicb. 'lIandar; . clelllcnt\ ubioru " elemcnty przcstrzeni (toposy domu, ogniska. drzewa, pojawiające się ..lako 117.ajclllnic I.amicniainc symbole wspólnoty rodowcj") (s. 162). ,\utork<! \\ omalvianej pracy lIwzgll,:dnila cenny i zróżnicowany material. przydatny ella dal'I; ch badaó komparatystycznych nael rodowodami. genealogiami rodzin. Zlatanova-Slrcnk problem,!t;k,: genealogiCln;\ pl'lcdslawila w szerokim kontekście kulturowym, jak podkreśliła w tytule bieliki IllI IF\'hmtn'lIl /lllller/ale s/O\vimlskim. Ową nowatorską na gruncie polskim prac,: 111\11:11<1 ul:naćjako pn')b~ scmiotvClnej analizy przekazów rodowodowych. Doro la .~;wilala f'o/aCl' II'. ;\/"ld())l'ie 1I1I)IFią () sobie. wybór i wstęp ks. Edward WalewandcI'. Lublin 1995. 's 21J:2. i L Po I'(I/w'.\' sukcesie \I wydallniczylll No.l'Ii 1Ill!\\'ią II ;!l1dcra: dwa trzech tomów wspomnień opatrzonych wymownym tytulem (Lublin 1993. 1994. 1995, wszystkie tomy pod red. ks. E. WaleIllialy już drugie wydania). przyszedl czas na wspomnienia Polaków o sohie picrwsfe cglOtyClnej dla nas dziś Mołdowy, c/yli dawnej Radzieckiej Moładwii, krainy niegdyś hlslOl';Clnie Iwi,vanej /. dziejami I Rzcczypospolitej. potcm też nieźle znanej Polakom. którzyL IllasncJ \mli cly wbl'l;w niej - znaleźli się na tym obszarze. \\1 prezcntowanym tomie. który jest czymś w rodzaju WSlępu do kolcjnej konferencji organizo\\ancj przez Katolicki Uniwersytet Lubelski, a ściślej mówiąc przez znany dobrzc w kręgu badaczv zbiorowości polskich na świecie Instytut Badań nad Polonią i Duszpastcrstwem Polonijnym. pOlllieszclOno 7 wspomnień ludzi. którzy albo mieszkają jeszcze dziś w Mołdowie, albo pr/cS/li pr/.cl ty l.iemil,: IV różnym e/.asie . I pis/e autor wyboru i wstępu, fUI'!- że taili. na pogranielU .. Wspolllnienia odwiecz.nych stepów, wspomniany istniały już ks. E. Walewander diecczje. licznc paratie, - ( ... ) uka- klasztory - pla- �278 cówki katolicyzmu i w jakimś sensie też polskości, AdministnlcJa kościcln'l I'lJsl'l kied\ś"z\ hk" w pobliżu kresowych stanic i szła przeważnie dalcj niż sieć sz.lachcckich i magnackich n:zydcnclI Tworzyła swoistą duchową lorpocztę", Za to placilo się prześlado\\ aniami. zaró\\I1O \\ prZl"Zlości carskiej. jak i - jeszcze bardziej - w okresie wladzy slmieckiej Ale przedmiotem zamieszczonych w tomie wspomnieli jest nic l\'lko mal'l\'rolo~ia p,)lskil'g'\ narodu w czasach wojennych i okupacyjnych. jest lab,e ukazany los inny ch ~rllp, rÓ\\ nic prześladowanych przez kolejne władze, Mamy tu również nader cieka\\y obr.1/. kszta!to\\anla ,I c, wbrew wszystkim przeciwnościom. swoistej kultury polsko-l'lJw,jsko-molda\\,kie,l. a prz\najmnici swoistego slatus quo na obszarze, gdzie różne kultury. \\ yznani;]. J'(')żne systemy wartości islni.til w warunkach politycznej dominacji coraz to innych organizm(l\\' p,lI'lst\\()\\\'Ch, Najdluższy tekst. wojenne wspomnienia kapelana polskiej zbioJ'(\\\'ości \\ iVlolda\\ ii okrC:,lI II wojny światowej, ks, Stanisława Skudrzyka. niesie ogromn,! ilość piem,slOl'zędnego makri.till do dziejów Polaków-tułaczy, jest to również doskonale hódlo do zrozumlcnia Ich ,iiy l,lOrainc,i i woli przetrwania w najtrudniejszych czasach, Inne teksty ukazuj,! życic Polakl'\\\' w Ilcsarahll w okresie międz.ywojennym (T. Gaydamowicz). indywidualnc losy Pl)laka z K ivy nio\\;1. ';1 tu również próby o wyrainych ambicjach literackich (K, C,:upryniak) Tom Polacy w Mo/dowie mówią o sobie ma ef'ckto\\ny. ale nicco n1\I;ICI ly lUI. Polacy nU')II1<1 nic tylko o sobie. są na ogół doskonałymi obserwatorami calc:go otacz'IJ;lccgo Ichś\\ lilia, hl II ,I,i" mniej lub bardziej obiektywni w ocenie innych nacji. ale nigdy nic zapomina}1 o tym, ŻC z\11 I zyj'l wśród obcych, Ci obcy jednak. to przecież towarzysze doli i niedoli, IlItilie hard/o n'l/.ni. dk przecież ludzie, Z tego też względu wspomnienia Pol(lków-llllau,y ~'I integlllj'lcvm iJ'(')dicm dp poznania różnye[J kultur. różnych systemów w(lrtości i róż.nych posta\l \\ ohcc ŚWidl,,- prZCnHll'1 i zla. BareL/o to w sumie cenna, tak:ie dla etnologa. i wielce pOllc/,aj'lc.t Ie~tura, Teresa L c w i li ska. Kolurowy świat ::abawek. /ah{{\,-ki 111110"',, " D7. 82 il. barwne, liczne czarno-biak, /'o/SI'l'. Kil'lec: I ')'J.', ss, Muzeum Zabawkarstwa w Kielcach. które w 1994 ro~1I ohclwdzilo pięln,l,loiccic Sil l'gO istnienia, wydalo dzit,:ki licznym sponsorom p07.yCj>; pię~n'l i \\ idce poż' leC/n.t Z'lrdzem ,Ic,! nl,l K()(()r01I~V;'wiat ::abawek. pierwsza oel wielu lal i przeznauon'l dla velv\cil J..1\,!c'<""odhllIlCI'" puhlikaeja o zabawkarstwie ludowym, Autorka. Teresa Le\\ ili~ka. starv\ J..U\IOV !';II'l~t\\Il\\l'~P Muzeum Etnograficznego w Warszawie. znana Jest l, lIieloletnil'j dzi;t1;t1ności had:l\I C/C.I. iC,1 glówne zainteresowania to ludowe instrumenty muzyC/,ne i \\ laśnlc zdh,1\\ k<tlst\\(), Wieelza o zabawkach i zabawkarstwie, nie tyl~o ludo\\y m. ,j"l II n;l' slosunJ..lIl1l1 slah.\. li II Il'le mniejsza niż. w innych krajach europejskich. gd/.ie iSlniej;1 \11 \pecj.tiiz(l\\;lIlc ilh!) lik),' zajmujące sir; wszechstronnie problemami dziejó\\' zah;lI\ki. ,jc:j 1'1In~ci()I](1\\ania itd, \limo ladle'ly ze strony nielicznych autorów. klórzy -, w mniejvym luh \\'Iękvy III '!lIll1lin IlId,,\\ \ 11111,1balikami sir; z,ajmowali. tu wymienić należy R, Reinl'ussa. T, Se\\n\ n;l..1 !l up k<!, nic lIlLti" ,Il' w Polsce tej dziedziny wiedzy oż.ywić, Być może om,l\\iand biVl'1 <lI;IZ, COldZ iiclIllcl'!" inicjatywy hadawcze i popularyzatorskie Muzeum /.ahawkar~t\la \I Klelcdch "I ś\\ "ldcel\\l'lll, iż z.la passa zosIala wreszcie przelamana, Praca T, L.ewillskiej ma charakter popularnonauko\\y. st;1Il0\\ i rodz<l.i bl'/prC!C1hIOnall1l'.1 gawędy na lemar dtiejów zabawki w ogóle. a polskiej \\' szczegl·)lności. g.I\lI,'dl op'lrtlj nic I-,Ik" na bogatej literaturze światowej i mniej bogatel pobkic.I- <lic: także \\, nlJ..<I.i:lcCJz 1,"hl,lL'g" kontaktu z zabawkami polskimi. a wlaśeiwie z, calymi istniej'lcyml \\ !,pbce ,1Śl'l1dk<tlni /<lhd\l blSl\\'\. Zabawka i zabawkarstwo to problem bard/,o iSlotny. choć pl'dĆ o nllll Inllzn;1 \I 'J1'hl',h lekki i zgrahny, "Zabawki - pisze T, Lcwit'lSka - znane S'l C/1()\l'ie~()\\ i t'lk dlu~lI, jilJ.. lin i'lnil',il' Są obecne na calej kuli ziemskiej. bez \\'zglr;c1u na kultu",;. ~1I11\1sk<')IY I lIsldgnlęCla ll'chnlonl' �279 :c'rupl ludzkie:j. Są uymś nie:zh~dnym dla dalszej cgzystencji, czymś wspólnym, co -- jak muzyka i ,/tuka lilUY wie:1kil ludzką rodzinę. Pomimo dużego zróżnicowania stanowią wartość LIniIIe:rsalnil. ponade:zasolvil" . .\utOlka o uniwe:rsalnośe:i labawek, ie:h występowaniu w innych kulturach, w odległych. IWIIe:t arche:ologiunych e:pokach, pisze: dość syntetycznic w rozdziale pierwszym: ,,Zabawki 11aj'lars/e:". Tu równie:/ I.najd/.iemy niceo informacji z dziejów zabawki polskiej. Gros miejsca II ksiijlce: lajmuji\ jednak dzieje: polskich ludowych ośrodków zabawkarskich: /ywieckiego. m,.śknickie:go, kie:kckie:go. rze:szowskiego oraz krakowskiego. T LewiJlska ukazuje genezę P(\SICle:g,-'lnych ośrodk()\\. ich specyllk~. prezentuje typowe dla nich rodzaje zabawek i wiele nHIII l o dallll\ ch i w.sp(lICle:snych twórcach. W rezultacie powstał prawdziwie "kolorowy świat lah'llle:k-- ty III pclniej staj'lcy pr/e:d oczami czytelnika, że obecny na licznych barwnych Iiu,traclilch Trzcha bOlvie:m psno powiedzieć, iż rzadko zdarzają si~ książki, w których si owo. kompe:kntne: aCI se:rI\OI\ane dość lakonicznie, tak zgrabnie koresponduje z ilustracją i jest przez. nlil u/upclnialK. Ilu \Ii\tpicnia, to pol,\czcnie slowa i obrazu, tak charakterystyczne dla albumów, II prClc l1t OlI alla praca w duzym stopniu jest \\;Jaśnie albumem, czyni ZCJl pozycję szczególnie illrakcljnll zan-'wno dla nielicznych, niestety, badaczy zabawek i zabawkarstwa, oraz dla miejmy nildzIew znaCl.llle liunicjszych milośników tej ważncj i pięknej dziedziny kultury ludowej. \IICJl1l1 nad/iej~. je: !\O/OI'Olt']' .I:wiol :;o!Jowek osiągając powodzenie na jakie z pewności'l DIS!lIgUjc ta I'zele:lnil i jcdnoucśnie atrakcyjna pozycja wydawnicza, przyczyni się również do III IckS/enia zaintcresowania labawką i zabawkarstwem, nie tylko ludowym, w Polsce. Rys=ol'd !\onlol' llillhilra j c d I n a k. ()!J\'Coie domu flo/skiego 11' cosoch niewoli 1795-1918, Lublin 199(,. 's 7--1. i I. I'rClcntowana praca stanowi Cragment większej calości, a moie raczej rodzaj konspektu do d/iela o \\le:k obszcrniejs/ego, prze:dstawiającego "dom polski", czyli właściwie polską rodzinę II "lllilcji znie:woknia narodu. (Jw polski dom w czasach niewoli pelnił, jak pisze B. jedynak, Inilllaju/ jako autorka antologii obyczaju polskiego i wielu wartościowych artykułów P11Ślli~cony ch polskiej kulturze. "wiek istotnych funkcji w życiu okaleczonego narodu: pozwolil pr/elrll ać. schronić pamiątki narodowe, wychować dzieci na Polaków, zapewnial elementarną Cg/l ,kncW J)z.i~ki domowi polskiemu zachowały się obyczaje, język, religia ojców. Mimo IraglC/ll\ ch los()\\ mial sil~ tWOIlenia nowych wartości w kulturze, byl gniazdem, z którego stale 1111I\(l II o zrywaly si~ do lotu COlaz to nowe, kolejne pokolenia, zawsze walczące o to samo (\ lIolnośC (Jplerajilc si~ nil rozwazaniaeh Staszica, Mochnackiego, Mickiewicza, Norwida i wielu innych lIulOrÓII. kreśli Il. jedynak wi/j~ roli polskiej rodziny i polskiego domu jako reduty, nilllstotnlejs/e:j placówki obronnej zagr%nego w swoim bycie narodu. Polska kultura mogla llllać i rozwijać si~ jcdynie w domowych pieleszach. Dom, choć nic by!, bo nic mógł być "spokojny m gnia/dcm", sianowi I jednak obszar prywatności, tu rodziły si~ i były przekazywane lIartoścl patriotyune. tu tWOIzono "wewn~trzną, domową tradycję", tu by la ona chroniona, tak '111110jilk pami~ć i wiara, wcdlug Mickiewicza naj istotniejsze siły zdolne do ożywiania i podtr/l 1\1\ willlia uuyć narodowych. Wokól domu polskiego, w sytuacji pocizialu życia na sfery: publiczną poddaną dyktatowi zaborców i prywatną, właśnic domową, w zasadzie wolną, choć (\granlc/On'l. lIytwor/yla si~ niezwykle bogata obyczajowość, a jej opisy znajdziemy na kartach pilllli~tnik()\\. lIspomnieli i listów, I których B. Jedynak czerpie znamienne cytaty. Owa obyczaI()IIość lostaia IreS/lil raC/ci lasygnalizowana niż opisana, co zresztą jest zrozumiale ze wzgl~du nil nlllkl skn'llm\\ charaktcr prezentowanej pracy. Jeclnakże nawet w tej formie niesic ona �280 interesujące informacje. np. na temat patriotycznego lIych(mania dzicci popr/cz ~J"\ i I.ah<l\\\ poprzez jakże malo znanc a niegdyś bardzo popularne zabawki patriolycznc. Praca 8. Jedynak. choć nickiedy robi wrażcnie katalogu prohkm(·l\\. choć l·aCle.j :;ugerllle sposoby analizy niż ją przeprowadza. choć roi si.,: II niej od nierozwini.;tycb sąd()\\ I opinii. Je'l niezwykle pożyteczna i wartościowa. Uświadamia ogrom i wajno~ć tematu. jego ~ci:;l: III ią/ek z caloksztaltem polskicj kultury (zarówno tworzonej w kraju .. jak i na emigracji) II okre:;ie zaborów. Uświadamia, ił. bez zrozumienia fenomcnu bytu domu pol:;kiego w tym eza:;ie nic <hi SI'; pojąć speeytiki i sily polskiej kultury w ogóle. nic da si.; zrozumieć fCnomenu jej pr/<:ll"llania \I skrajnie nicsprzyjających warunkach. Wi.;cej. nic da si.; zro/.llmieć odporności narodu polskie~o na wyzwania rzucone mu przez wiek XX. w cza:;ach hitlerowskiej i :;owieckiej okup;lcjl.jcgl' reakcji na próby odebrania mu tożsamości w czasach PRI.-ll. Opisanie polskiego domu. jego funkcji w okresie zaborów. opisanie hogateJ ob\'CI;!.i0llości rodzinnej, to zadanie niezwykle szerokie i trudne. Wymaga ścislych :;tlldióll. odel'l\Cu1\;1 ,ie od stereotypów i łatwych uogólniel\. Wydaje si.;. /.e B . .lcdynak jest do tego la)..'adnlenia II pelni przygotowana. stąd z niecierpliwością b.;dziemy czckać na je.j dzie.lo. kt("re~o lJhiecllj~!GI lapowiedziąje.st omawiana tu, cenna i bogata myślowo broSl.ura. Bogumila S z u r o w a. Pr::emiany osadnictll'{/ wiejskiego Illl ;":il'/l'cc.1'::ilIc \I' d,,/l/, pr::eduw/as::c:::eniowej. Zmiany uk/adll pr::estr::ennego 1"si. Kie.ke I (j')'i. ~;:;,14X. il .. map: Wspólczcsny obraz osadniczy Kie.lccczyzny powstał w wyniku pl'l:eohrażel\ ukladu prze.strze.nnego wsi dokonanych w czasie tzw. urz<ldzania wsi w polowic XłX Ilieku. Chlo urz<ldzanic wsi datowane jest na łata I R 15-1 R64. I)oln<\ granic,; slanOlI'i 1;lkl utllol'/cl1ia Królc.stwa Polskicgo. co omaczalo podstaw.; stabilizacji administracyjncj i POC/;llck d/i~dall mających zmodernizować wieś. Górna data zamyka ten okres. otwieraj;lc epok.; UlI bV.Clenio\\ a. W nią jednak wieś kielecka wes7.1a już przcksztalcona w sensie pr/.esll';:ennym. I uSlaloll\ 111 type.m zagród. z administracyjnie narzucon<\ np. bezkurnością chalup. I.l' ścislymi zahC/pieczcniami prze.ciwpożarowymi itp. Bez wątpie.nia ul'/.<\dzenie wsi, dokonane administracyjnie i dość kOIlSek\\el1\lIle. PI/\lIio,I" korzyści ekonomiczne zarówno państwu. jak i samym chłopom. m<ll c<llkOlI icic Imiellil" dOlychczasowy obraz osadniczy wsi kielcckiej. CI..;sto (k\\'i<łCYjeszcze II' śrctiniOllilT/n. /.1'1\\ isk,l lego nic sposób przecenić i nawet dziwić si.; mo/na. i/ dotychcz~l:; nic I("l~do II pl'lnl opracowane. 13. Szurowa z nadzwyczaj bogale.go materialu archiwalnego. r,,:kopi~llllcnnego i bl'logl'<lliClnego, zgromadzonego głównie w !\rchiwum Pailslwowym w Radomiu. <l dolYCl;lce~o proce,u urz<jdzania 276 wsi, wybrała dane. dotycząe.e 97. co stanowi 14.1.j(~"o \\SI.ystkich. J\i<lle.i pOl!:;!:11\Il' przeanalizowała zasady, jakie stosowano pr;.y ur/.ądzanill. a Ili.;e I\P kroj,')\\ n;lll/.ial()\\. ieh wielkość. rozłożenie w areale wsi. sposób z.abudo\\')' dzialki. ks;:t;dl I.a)..' rod: l;, o~roml'a plac;! pozwoliła autorce zapreze.ntować rozpraw.;. która odznaCla si,,: nad/llyCl;I.in'l r/etclności~1 i q~IIJl)' wi ważny głos w badaniach nad dziejami kultury materiałnej wsi polskieJ m;1I d;lie tio:;konab podstaw~ do dalszych studiów. Zgodzić się bowiem trzeba ze stwierd/cnicm I~. S/ur(ll\e.i. iż radykalna przebudowa struktury osadniczeJ WSI powodow;da dal:;/e konsek\\encje . .. Indywidualizacja gospodarstw i prac nicgdyś wspólnie wykonywanych plS/C ona ro/111ie'lczenie jcdnej społeczności wicjskicj przy kilku oddalonych od :;iehie drof!.~lch nie\\ ;Ilplillil' mialy wpływ na rozluźnicnie więzi sąsie.dzkich. l.Illiany II' sw:;unbeh spo!eCl.lIO-ekonomlc/11I l'h Oczynszowanie zaś ehlopów zadecydowalo o dalszym rolwoju veroko poj';lej kulllll\ IllLlo\\l'l' Z kolei dogł.;bne poznanie struktury współczesnych ukladóll' pr/estr/enll\ ch pOIlIoli n<l l'" �ni I'(lll ni<:i IIHaC<1 u\\a!,!.; autorka - na ich kpszą ochronę. a takżc właściwc z ich istotą zagospo- lbrO\\allil'. /nakolllit,1 praca 1\. Szunl\\<:j. konccntrująca się na przeobrażcniach wsi pod \\'zglęclem ukl,ldu !,!runlóll i b/.t,t1lu osad. I /.<Ilożcnia pomija kwcstię konsckwcncji gospodarclO,poku[l\ ch i ściśk kulturowych. dokonanych Imian. Nic obniża to w żadnym stopniu j<:j II '[r!ości. sug<:r()\\ac j<:dnak tu:<:ba autorce. by i t<: zagadnienia z czasem 7. równym powodzeni<:m plllii.;!;1. Rys::ard f.:ontor l.lihi<:ta K o l ,I l' ska ... /rll·.vci .I/Jod -"leech.". Wydawnictwo s, 2-lX. ok. 100 il. ni<:lllIlll<:nmanych. PTIX ..Kraj--. Wars;!")wa 19'J3. \\"i.;b/Ośc I...reportai.y-opowicści-I.cbranych w tomik powstalo w latach 1982-84. kiedy to :11[lnrk,\. Ie Ilz!,!i<;du n,1 slloje zainteresowania reporterskie i wcześniejszy dorobek. miala I,[()bknl\ I II e['yiikacjil i tylko lllicsi';Cl.nik krajoznawczy ..Gościniec" udostępnił jej SIV(: lamy. I),) Ilyd,[n[,[ ksi'Vk()\lcgo /OstalI u/.upclnionc i zaktualizowane. Najwięcej ich dotyczy rzdbiarzy I 11l'1!;lr/;. bolwtLr;lnli innych Sil garncarze. wycinankarki. pisankarki. kowale. podhalallski "1';1\1il'c i hall:I,lrl lara/l:lIl. piernikarl. Illalarka wlocławskich lajansów. wykonawcy tradycyjnych ;nslrUnlCnll)\\ IIlUZ; Cl.nych. koronczarka z Beskidu ŚI'lskiego. tkaczka dywanów dwuosnowo\llclL IHeS/cic rodlina krakO\lskich szopkarl.)'. Kilka opowieści traktujc o osobach. upra\\iajqL;ch rl'1\lnoicgic po kilka dyscyplin artystycll1ych. czascm oprócz plastycznych równici. poezję (II nlll/\ kc Dob<)! spccjalności odpowi,lda mniej więcej strukturze wspólczesnej twórczości lud,)\Ic:.i i nlc:proksjllnalnl:j. !lajwi.;cej bowic:m zwolenników znajduje rzdbienie i malowani<:. :\til,\rCC nic chod/ilo o odkrywanie nowych lalcnlów. wybierała na swych rozmówcóII' osoby I pOll <1/11\ m i uznanym dorobkiem. bowiem intcresowały j'l __przede wszystkilll ich biogralie. \Ijaki sposI"h detclluinują tllórcmśc. slają się tworzywem. jak dalece 7nając ich przeżycia l1Wicln) lrol.L1luicć ich d/.ich· (s. :s l. Stqd do każdego podchodziła indywidualnie. starając sit; I.:,:khić· .i<:.C'Oiwjsilniejsz<: pr/eżycia. I.aintercsowania i pasje. jego motywacjt; uprawiania Sl:\uki ! '11"IIIICk d" lllasncj I\\(·)rcmści. W jcdnym przypadku kontrapunkt stanowią więc wydarzeni,l lI"jennc. II inll\ch na pienIszy plan II'ysuwajq się tradycje rodzinne, patriotyczne. aktywnośc 'IH\kull<l b"di kullllr,i1na. !\utorka Iwraea uwagt; na pozycje; poszczególnych lWlJreÓw w Olacza:aCl'.i ich "poicunosci. kl('ml b\ wa ogrnmnie zróżnicowana. począwszy od pelnej sukc.esów pracy dla 'rodolI isl-.'I I 11/1',bnJ<1 sporego II' nim autorytetu. poprzez samotność z wyboru. do ealkoII ile;l'\ odr/llcenia. !\utlnb. obdar/Onfl talentc:m nawiązywania bliskich i serdecznych kontakt(l\\' I ludimi. polralil<l pr/<:lamac opon' os(',h zamkniętych we własnym świecie. zrolllmieć It;ki ; "hses.ic p,\chicl.ne. doccnić' role; tWlJrczości w życiu gluchoniemego. \\. opis\ ,,1\\ ciel-. os(')h upr<l\\i,lj'jcych tradycyjne r/.emioslo lub re;kodzielo charaktcrystYClne c1!:1 okll'~lonego rei-'iollll. \\ pkciolle loslilly ini'orlllacje dotyczące genc/.y. historii danej dyscyp11111.taUe lecI1l1["1 (lU. ill. IlIdo\\e p<llmajoliki i ich zdobllietwo, tkalliny dwuosllowowe o molyIIdch lii-'1II1ill1\cIJ.kmonk,1 kOIliakowska). czasem przyklady czy porówllania l. dakkich stron. Nic: I.a\\ 'Zl' \\ lllkiclJ pr/l plldkach [uoi.na si.; I.orientowac. C/.y są to opinie rozmówców. czy \I}CZY[;lIll' gd/il'ś II i,ldoluości (np. o Zllią/lu l<lIm piernikarskich z wynalazkiem druku. s. 91 l. \ Llkrilil Igmlu,ld/oll\ dmg" rcporterską. a pos/.erzony lekturą podany zostal bal'\\nie i inte"c'uj,!CP l,m"\\1l0 dl:l prorcsjonalisty. amatora jak i przypadkowego czytelllika. Na uwagę laslu.~lIie cl,!'-I\ C/Il\j,,?1 k kk,tll. kt'''ry od starallnego. literackiego chwilami. nabiera cech specyliClIII ch dla IIIIlIII III <nu') II . i'['zybliżaj,! i<:h rówllież obszerne cytaty wypowiedzi. W niektórych pr/\ p"dkadl I"pis magu<:\oll>no\\y stajc sie; osnową calego reportażu. 1',l/lh esej jl'sl u/llpl'lniony krótkim biogramem. wyrazistym portretem lotograflcznYIll h,h;lIer,1 01',1/ Idjcl'illllli .ie!,!o rc:pruentatywnych dziel. Poziom i dobór I<llogralii znamionuje �282 wrażliwe oko autorki, W sumie Arty.l'c! spoe/ str::echv, to Jedna z najlepszych dOl\chczas POi)C,i1 popularyzujących wspókzesną twórczość ludow'l i ..inIH'''. szkoda tylko. żc nic Oll'/) Illab bardziej okazalej szaty edytorskiej. a kolor pojawil si.,: tylko na okladcc. f..1I'1i Jerzy L i t w i n. Polskie s::kllln!ctwo IIle/owe XX \l'leku. (jd,u'lsk Fn,-I'ielrlis::kmlli 1l)'):'. ss .. ,7:', iI. Szkutn ictwo to. jak wiadomo. umiej.,:tność budowy ..drclI' n i,lI1ych KonstruKcj i ph II aj'IC) ćh lodzi i statków", Umiejętność ta. niegdyś bardzo rozpowszcchniona i II') SOKOL'cnlona Ie' II /gkdli na wielkie znaczenie transportu wodnego. zarówno morsKi<:goj;lk I śrl\(llqdollcgo. /;IC/(Ia zanikać od początku wieku X IX, Parowe holowniki i idazn<: harki II) rugolIal) wiślane SZKUt\, rozwój kolejnictwa pomniejszył roi.,: transportu wodnego, "Dziś - piSl<: J I.it II'in II idoCln\ ni śladem dawnych, wspanialych jednostek plywają<:ych Sil przypolllinaj'ICc ,i<: ksztaltall1i niL'lioll, już typy łodzi rybackich i komunikacyjnych, spotykanych zlVlasz<:za na Wiśle, W i<:h KonstruKcjach przetrwaly też pewne elementy lokalnych tradycji szkulniu) cb". ('boć oKr<:śknie "vkutnietwa" funkcjonuje do dziś w polskim języku. nic oznaCl.a jui bud()\1 y stalK(11I drnl nian\ ch. tradycyjny material - drewno ust'IPil już dawno metalowi i tIIOJ'/Y\\(11ll SItUOlI) 111. Autor prezentowanej pracy wyznaczyi sobie niezwykle trudn<: zadani,. postan()\lil dal' p,lnl' opracowanie zjawiska ludowego szkutnictwa polski<:go IV XX wieKU. lo J<:st II oasach. gd\ la szlachetna umicjytność trwałajedynie IV lokalnych warSl.latach, Ludo\\ i s/kulni<:y nie /.nali dOKUmentacji technicz.nej. nie ucz.,:szczali do szkól zawodowych. II S\vojcj prac\, cz.,:sto II'I'kOn) Il<lnl'i na marginesie innych zajęć, stosowali wiedz.,: zgromad/()n;l pljl'l pokoleni" popr/ednt!';(l\\ Rezultaty ich pracy służyły im samym i wspólmieszk,uieom nadr/<:Clnych lIsi. I.god/ić ,ię /alen: należy z Autorem, iż to szkutnictwo było iście ludowym. Dotychczasowa wiedza o ludowym szkulnictwi<: Sproll adlala si.,: do cCllllyeh. ku II :'UInll' drobnych przyczynków, stan dokul1lentacji IjawisKa b) I daleKi od /.'HI()\lal~li~lcego \\ ki S) IlI~kll Autor byl zmuszony niemal z detektywistyezm, wniKliwości" pr/cślnl/ic ploblem U ill)dl;:. co oznaczało niezwykle żl1ludne pOSZUKiwania terenowe. system'I!) un~1 pe:n<:tr;lcjl; d,11I11\ cb dr<'~ wodnych i rekonstrukcj.,: dawnych ośrodków produkcyjny<:h. ;\b) COkoill'ick j)()lIied/lL'l' o d/il'· ja<:h ludowego szkutnictwa w Polsec. trzeha bylo dOKonać gigantyc/I1l:.j dOKlIllleni<J',ii /~Ich()\\:tnych w nalurze łodzi ludowych. cz.,:sto po prostu i<:h SZCZ.,IKÓII. oraz rL~j<:stlacii IL'chnlK '10'0\\;1nych w lokalnych warsztatach, Ogromna praca, I nic d/iwne:go, Ie 1~lJęl;l ;\utOIlI\\ I I:' 1;11 Roultat przeszcelI jcdnak wszelkie oczekiwania, JcSI dOllodem. iż lIauk(l\\ a p;lsja. jloi'lcmn'l / 111,1,1dyczną starannością, moie przczwyciężyć wszelkie pr/.eszkod) , Nie sposób w krótkim sprawozdaniu oddać nad/lVyez.ajncgo bog;letll<l trcscl pr;K) .1 j il\lIn:1 Autor na wstępie daje zarys dziejów szkutnictwa w Polsc, do kOl'lC<1:\ 1.\ II i,KU i 11<11\ Iii lic dopiero analizuje szkutnictwo ludowe, Dowiadujcmy si.,: tei II iek o gcne/iL' vKutniclll;1. " ndlstarszych slowiailskich konstrukcjach pływaią<:yeh. o (hm nYlll SZlll!ni<:\1I Ie si,,"i,HisKilll ndd Baltykiem, a nawet o dawnych poludniowoballyckich statkach morSKich. P il'I'IIV; I uęśl' prac\ daje również czytelnikowi podstawy terminologiczne, a takie: sporo inllll'tl1:lcji o -;t;lIliL'b;,d,lIi n'I,; szkutnictwcm ludowym nie tylko w Polsce. ale i w innych krajach <:uropcjsklch. CZyŚĆ druga pra<:y. zasadnicza. bo prezentuj1lca ogromn\' m,lt,rlal /,hr;ln\ 1'1'/0 ,\U!"L:. stanowi systcmatyczny opis wspólczesnego, to jest dIlUcizi<:stolllcc/ncgo, SlKutnictlla IlIdoll",,\1 w Polsce, .I. Litwin przedstawia \\' uj.,:ciu geogralie/nym typy lod/i pr"duK<I\\;ln, PI/O'/KUlników ludowych, W pierwszej kolejności zapoznajcmy się / produKcj'l -;/.kulnicz;ln<ld dop" lIiIII:! Wisly. następnie nad samą Wisłą i Zalewem Wiślanym, dllkj .. nad Odr:!, iel doph 1\~II11,i hleIlem Szczeeiilskim, Nie zapomina równic/. Autor o lod/iach budollall\Th n'ld jL"zioralnl i ,tall;;mi. oraz tych, które byly lub są budowane na wybrzeiu morskim, S/o,g(')!ni, inl,rcslIp<:\ ie-' roZ(lzial o szkutnictwie ludowym na polskich ziellliach IIsl'hodnieb. chol' II 1\ III pr/\ pad;"'I. �283 C"lcst r/cu psna u/asadnionc, Autor opiera się na materialach zastanych, a analizę prowadzi t\ Iko d" r"ku I ')YJ. (lJlISo\lą uęść pracy lamy b podsumowanie, na które składa się szereg wniosków mających \llclkie Inaclenic dla hadauy dziejów szkutnictwa nie tylko ludowego. Czytclnik nic będący '!lCcjallsti\ laduma się hu w'ltpienia nad faktem, iż żywe jeszcze pięćdziesiąt, osiemdziesiąt lat temu ośrodki ludowego szkutnictwa dziś najczęściej należą już do tradycji. Mimo wszystko szkut11ICt\\" ludowc nic zaniklo lupelnie. choć oczywiście występuje już tylko szczątkowo. Należy lalO\\ ać. IC nic zachO\val się. przynajmniej w terenie, folklor szkutników. Być może należy go '/ubc IV Ibiorach I(llklorystycznych, choć nadzieje w tym względzie nic mogą hyć chyba zbyt e1U/C KSląi.ka .icr/.cgo Lit\\ina, wicedyrektora Centralncgo Muzeum Morskiego w Gdalisku, pięknie II \ elana. bogato ilustrowana. rewelacyjna pod względem informacyjnym, stanowi bez wątpienia 11\hltnc oSli\gnięcic naukO\ve na skalę europejską I?ys::ard Kanlor red. A StawalL 1992-1994. l/uli'l"/(l/1' do ('/I}(},~/'(//ii lilias/a. Ilulkl-LaskO\\Skicgo. /yralll()\\ Ośrodek Badania Kultury Miasta TPj im. P. \\ Litach 1')')2-1 ')')4. w ramach "Zeszytów Naukowych Ośrodka Badania Kultury Miasta IUI\iII/\ st Ila Prz)Jaei(ll /yrardowa", ukazaly się trzy zeszyty pod tytulem Materia/y do elnografii nIlUI/O. Rcdaktorl~m wS/ystkich jest Andrzej Stawarz, inicjatol", w połowie lat siedemdziesiątych. billtui nad /yrardowcm. \ /0(,1"/0/1 do ('/I/ogra/ii Il1wsla przynoszą teksty, które są przyczynkiem do rozwoju c:ttlllglallClll\ch hachu'] miasta. w szczególności społeczności robotniczych, Są to artykuły. Il1dlellah. raporty I badaó. ktl'lrych autorami są badacze rekrutujący się glównie z ośrodkćl\\ II dlS/il\\ skicgo i I.Ylaldowskiego, skupieni w OBKM, wspólpracujący także z badaczami z innych \>SlodKcl\1(Il)di. PO/niui, Olsztyn. Kraków) /eS/1 t picrwszy wydany w 1992 roku otwiera serit,: ,,Zeszytów Naukowych OBKM'". \\)oelll;hnione Sil w nim tlzy części: "Artykuly i Materialy", "Raport z badali" i "Stan badmi". [)(ldC!tkoIIO opatl/()ny jcst on "Wstępem" redaktora A. Stawarza i krótkim przeglądem dotychClasoll\ch publikacji z kilku krajów na tcmat etnografii miasta z lat 1990-1991. \. Sl;lllarl II slomc wstępnym przypomina krótko o znaczeniu ośrodka żyrardowskiego, nad kU'lIl1l1 hadania pl'/yClynily się w dużym stopniu do postępu w dziedzinie etnograficznych bad,lIi Il1lihta "ltV prucntll.ic kn)tko picrwszy zeszyt. Zawiera on teksty powstałe w latach 19S9-1991 Si! to tut\ kul) i s/kicc o róznym charaktcrze: opracowaó syntetycznych, szczegółowych. IlliI1c:riakll\. 1,lpmtóI\ l. badiul i stanów bachlli. les/) t drugi Ilydany II' ł 99.1 roku prezentuje taki sam podział: "Artykuły i Materialy", ..Rapon I bada(]" i .,Stan bachui". Szkoda, że zabrakło w nim zapisków bibliograficznych. leS/yt tr/.L'ci .\/oler/ll/riw do ellllJ,r,l"Ofil mios/o, dotychczas ostatni, wydany został II' 1994 r(lku i r(lll11 się nicco od pozostalych. Stanowi on zbiór pi<,;ciu szers/ych artykulów wraz z prze~ladclll publlkacii dotYCli]cych ctnogralii miasta z łat 1992-1994. \/o/e!"i"l) do t'il/ogm/il lIliasio zawierają w sumie ponad dwadzicścia artykulów. szkicc)\\ I \lprau)\\iul. SwnO\\it\ onc całość pod względem podejmowanej problematyki, jednocześnie k,lIcl\ 1 tckslr'l\\ tl',lktujc o innym jcj aspekcie. Dlatego tcż każdy z nich wymagalby osobnego (llm)llll'nia. Nil' spos()b tu jednak omówić wszystkich. Pragnę zwrócić więc uwagę na kilka 11\ bral1\ch pozycii. Ics/) t picrws/y I.awiera międ/Y innymi artykuł A. Stawat'za pt. W::ory zachowań )1' sfJo/ecm!J(}(IIICe! o.i'mdko /.)ml'i!(}\I'I/). w/rjkiellllicego /yrardów stanowi, na peelomie według dziewięlnaslego autora, typowy i dwud::ieslego przykład "miasta wiekIl jednej �284 fabl Vkl", którym można si<; poslużyć dla omówii:nia probkmatyki liICI10\\ iU" rohotuik,')\\ tlil przelomie dzicwiętnastego i dwudzieslego wieku. Aulor sIwieni/a \1 artykuk, IC ż:cic' SI)(,k<Juc' robotników IV dużym stopniu bylo okrcślone przLl organizację proccsu produkC\jllego Iilkliidu (rytm pracy) ora/. system rm:winiętycb instytllcji socjaln:cl1 i klllllll;i1l11cl1 l)(l\lolall\ciJ prlc'l wlaścieieli i zarząd fabryki (fundusz emerytalny, mali:rialna i socplua 1)()UlllC dla'(alv\ ch \I iekiem robotników. zasilki dla polożnie. ochronka dla dzieci, dmoc/Il;1 "g\l i;l/dKa" " ochrOliCe'. orkiestra I~lbryo:na, park t~lbryczny, w którym organ iZ()\\ilJlo /ab,1\\ \. lotnie I kOllcenl. ,alii gimn<lstyezna. biblioteka. chór). Wplyw<lly one silnie na okrcślellie i kvlalto\l;luic' ,i\' pCHbl,l"tIwych ram życia codziennego robotników żyj,!i:ych II (lSildzie lilhryC/ne.I, \:Ie l)milC/iI lIltedmk, zdaniem autora artykulu. żc wszystkie zachowania I ohyc/a.1c Inil ,klcmllnOIl allc pl'/I'I org<lniz<lcj<; pracy w fabryce i systcm j~lbrycznych instylL1cji. ISlniala Gila ,skril nicsform,ili/o\\,,nych zacbowali wplywającyeh n<l tworzeni.; się nO\l'ych IIllln'm klillill'\, k()rc' l)(l/ll;iI,lh robotnikom funkcjonować w spolceznośei, rozwIjać syslcm II/ajelllJlej PlllllOC\ 01;1/ lacllill\;:,' ..cykl obrz<;dowy". Artykuł ten korcsponduje z innym anyklllem lego s;1Il1ego aulm;1. /all iui\ Il~ IV zeszycie drugim. pod tytuit:m /..vcie cod::ieJllle ro/)o/I/iklill' II' /l'l'IIl'I/liII'lC 1/<1 /lCC/liI/IIC' II'fe/,il: t/::iewię/naslego i d1l'1It1::ies/ego, Można pO\viedzi.;ć, Ie anykul: li: II/ajclllllic' sil; 1I/lljle'llllal" ,"Iutor prezentuje w nim najbard/.iej eharakterystyc/ni: \llllry lilclw\I illl ohO\I iii/llnCe: \ISII 'ci rohotników żyrardowskich na przelomie dziewic;:ln<lste!!o i d\\ lId/iestcgo II'Il'kll. .Iesl lo 1;ld;lIli,' o tyle trudne, stwicrdza autor artykułu. że miasto jest or!!<Illizmcm Ilo/.()Jl\ II\. Oei/llilC/,1 'Ic' skomplikowaną przestrzenią i swoistymi struklurami spolcc/,n) mi. dlar,lkler\ IUjc' si\' illlell,S\ \\. nośeią kontaktów mic;:dzyludzkieh, ruchliwości,! spoleC/llil I silIl: 111 "dd/I;lh\\illllell1 \\ le'ILI rozmaitych instytucji. Naslc;:pnie. cofając się w historiI,', <Illlor prC/elilllle ill/\\'·l.l osad\ t;il1I'IUIl':: \I' Żyrareiowie w dziell'ic;:tnastym wiekll 01';1/ analizu.le c(ld/.iellllllśc lej osalh. ah\ lIkll/ac cccln charakteryzujące żyjących w niej rohotników, I'opr/,e/ opis 1':Inlll pr;ll" ob,"c i;l/lll;!C':;c" rubolnikó\\'. ram przestrzennych II' jakich żyli i sposobu or~alli/(\\\illlia (c'j pr/l:str/elli. doci]()c!/! do opisu życia rodzinno-domowego ora/ obo\\'i;vującycil II' nim \\/uroII' /achll\\ ii!l, Podsumowując autor stwierdza. że życic rohotnik(m lou: III sil,' \\ ,hl ('lch POdSI,I\\ (\\\:- eh phls/,czy/nach: ..hali fabrycznej". gdzie obowi;VY\l,iI\' 1(1I'I11;J!nienar/lICOllc' r\~(lJ'\ lIral ..d"1l1l1 fabrycznego", gdzic z kolei kształtowal się Iw)'c/ajowv i bupośredni lIklad st"stlllk,';\\ r"d/in:it" domO\I ych i s'jsiedzkich. W drugim przypadku, konlynllllwane hyl: Irad: c\(ne \\/\lr: /;lcil(11\ ;:11 naeiające spoleczności robotniezcj cechy trwa!osci, spoistości. ci;I!,dllsci i pllC/lICil' hupi~c/cllSIwa. Obok zatcm szybkiego i trwalcgo oddzialY\l ania II'/orot \\orC/ego 1;lbl'\ ki (11l1i';lslru"llIl ,\. c/aso-przestrzenne ramy pracy. regulamin użytkowania ..domil I'ilhrYClnegll") \\ /\ cill clld/lCl1nym robotników istniala wolna przestrzell kultlIrowa dla lacl\(l\\;II'1 opartlcil Ila niel<llln;ill1ccl: kontaktach, Tak więc. pisze Stawarz, IV życiu rodzinno-s,!sied/kim dhanu (l Iril,h c:jllc' \\ IlnOŚC!. klóre byly istotne dla stosunków międzyludzkich i poz,\\alal\' fllnkcjolHl\\llC II' Irtld Ile.j i /I'l/unc'! codzicnnośei. Autor artykulu uważa za ważne \lS/ecl1strollne hildillliil e:LJlllgriiliClI)e 1\ ci:: codziennego spolcczności robotniczcj, Innym artykulem temalycznie pozostaj;lcym \\' ż\Tard(\\\S"im kr<;gll .ic'st ,111\"lii ,\lIdr/(I,: Woźniaka z pierwszego zesz.ytu pl. Nad::ieja lI/)ogiei dllll!.'·, <'::.\-/io II/I!(/=i<, 1I',':l'Iiti~l'I'III'clo\1 Skil.; robotników na pr::elomie t1::iewięll1aslego i t/wlId::ies/<,go ll'iek/l .Ie,st to iln\ klll hogal() illl,lrl'wany materi<llem empirycznym zcbranym wśród llliCSZKallet'I\\ Ż: rardoll a ora/ praCII p;lIl1iellllkarską P. Hulki-Laskowskiego Mój /..vrard()\l·, A Woilliak pre/elltlljc ohrllz pr/emilln "I)\l'/~llll i wkraczania mody w ró/nc dzied/.iny /ycia zyranlo\l'skich roiJolnik,'l\\ Ol;!/ ,1;11';1,i,; IIdll\\ pdnlswoją tC/ę. że lata przed pierwszą wojn;\ świato\l,! to okres vyiJkii:go I Uliil/ velS/l'gp Ill/p.)\\· szechniania sic;: modnych zachowa"\. Dopiero okr.;s bied\ \I czasie piel'\\vc'j \10\11\ ,\I i;lIp\I,·., zahamował ten prou;s. M imo, że tematyka i.yrardolVska dominuje \\' ,Jes/yt;lch Ol II' fi. I" (/\1 IlIvC/;! \\ /C'I\ CI,' picrwszym), to znalazly się wśród nich również artykuly ocllH1s/'lce się do Illnych l'e~ipIH'\\ C/\ ośrodków IV kraju. Takim artykulem jest prac<l Haliny 1\rI1I1;l\\skiej Skąd III/S:: I'lid elli" "/'" . l10ści kill/lilY /r([{(vc)jl1ej li' rodc:inach imigraJ/hill lFiejskich II' lIIi(',\:('I(' Ilev\ t tr/,cci), St;IIHl\\ I lIl: część pracy H. MUJ'awskiej Imigranci 1JIiejscF 11' lIIie,l'cil' )Is/I\n. I()C).)) .Iesl lo kbt Op;lri\ "ol « �285 11l,11-:l'i,d,\cill,hl',lI1\ ch podC/as ohsclwacji uczcstnicząct:j wśród wybranych rodzin imigrilntt'nv \\ iL:jskicil \\ .kdll\m z miasl \\'Ojcvrództ\\'a olszlyi1skicgo \V latach 1987-1990, Zamiarcm autorki le'l 1\\n\CCIlIC ll\\agi na niekt()rc e1cmenty kultury tradycyjnej żyvrolne vr rodzinach imigranIÓ\\ \\ iej,kieil \\ mieście, PI'I: m/patry\\anill kultur: Warmii i Mazur nakży, zdaniem autorki, zwrócić uwag.;: lIa l;lk1. IL' pm"s\ kulturm\c, ,j,lkic mają mlejscc na Ziemiach Zachodnich i Pól nocnych, przebicgają d\\ 1I1,)n1\\o picl'\\ SIS nllrt st,movri,\ procesy \Vcvrn,\trzrcgionalnc. drugi. to oddziillyvranic kultur: ,'gI\IIl<'n:II'lll\O\\el IW te I'c~ion\. W ramach picIwszego nurtu przebiegają procesy adaptacji i intcgr,lcji illligr,ln!<\\\ \\iCI,kicil \v spoleC/ności miejskiej. starający się zyskać status pelnoprawnych ćllonk"1\\ ICI spoleC/ności. [\'limo sIarania imigranlóvr \\iejskich o zmianę stalusu i szy bkie przy,t,',O\\ anic "t; do n()\\'ych \\ arun I,Jn\ życia. au lorka odnajduje i prczcntujc elcmenty tradycyjncj kulllll'\ ladu1\\ anc \\ /: cill ich rodzin vr postaci Iegcnd i mitóvr rodzinnych. sposobu zagosp(lciar'\\\:lnia lllicvkani,1 \\ micścic. \\·icrzcli. przcsądów i \\Tóżb. (hlatnilll ,Irt: kuklll, ktt\ry \\\bralam do om(nvicnia, jcst artykul Anny SzyicI' Hocil/llia <:/17():':1'11/":11<' \l 1111/1\'111 lIIi(','"i(' (lcv: l drugi). Autorka przcdstawia w nim zaintcrcsowania. \\'arSZl<\t ; !,mhklll\ hada\\clL odnos/,jcC sit; do had,ul c!nograficznych w malym mieście, Przyimujc ona \\1"1 1I/:1S<ldnia Irz\ I,do/cnia vrstt;pne, okl'cślającc pole badali ma lego miasta. Po picrwszc to. l, l1\ak mi,ls\o rozumic j,lko spoleC/ność Jokaln:l, po drugie, że spolcczność ta charaktcryz.ovrala 'le: ci!> nicci:I\\ n,1 kultur,! tradycyjJU\ i do dziSiaj zachowala jcj clemcnty, po trzccie, /,c kulturt; trad\ C\jn'l male).'!> 1lll<I.,ta nalC/y analiz,ować l'lcznic z calym życicm spoleczności miastcczka. trakluj,ll'jL' Jako nicIO/.cr\\aln'l calość, Nast.;pnic autorka artykulu prczentuje problematyk, !'.td:I\\uą dokonując p((')hy skhlsylikowania różnych typów malych miast wcdlug przyj.,:tych i'r/u L'konomist,'\\\ i tlelnografów krytcriów. takich jak: losy historycZJlt:, struktura spolccznoI,,\\odm,,\. migracjc i rnchli\\ośl' spoleCl.na. funkejc miasta w stosunku do mics!k<JIlcÓW i otaL·/~I.i'!ClgO1crlllll oral "dkglość od dll/ych (\środków przem)'slow)'ch, 1'0 wyodr.;bnicniu. na pod,l~l\\ i-: p",lall\ ch kry Icri,'\\\. ki Ika Kalcgori i malych miast. slawia autorka kilka podstawo\\ ych In \;II'l had,l\\ cI\ch: I .!'lk \\ \gl;[da st"pidl 1,lchO\vallia i funkcjonowanic spolcc/l1ości lokalncj: 2, l '1\ i \\I:lkil11 stopniu lachll\vala si.; kultura tradycyjna (Jak przcbiega proces przcmian kllillll'm\\ciJ'J I'od \\ph\\cmjakich C/,ynnik(l\\'!): .i:ik'J role \\ ZaChl\\\,lnIU spolecz.nosci i clemcntów kllltury tradycyjncJ odegrala tradycja: ~ ('/\ Ijak sp"lcun"sć Illalego miaS\,1 i jej kultur,l oddzialujc na otaczajqcc wsic: :' .i'lkil S<\pcrspckly\\: roz.\\·ojo\\e malego miasta, \;lSt,:pnic aUlorka pr/.cchodzi do spraw warsztatu badawczcgo, podkrcślając konieczność I'(ltkiscia lntcrd: 'l': plinarnc).'o \\. h,ldaniach nad malym miastem. Wynika to z konicczności (,t!ll:-ci,,\\cgo SPl\II·I.cni<t na ,poleC/ność i jcj kulturę, Stworzenic monogralii ma lego miasta \\\nl<tga h"di \"p('\ln\ch dzialall 1;IChoWcll\V różnych dziedzin. bądi. jcśli pracujc nad tym tylko clilOgial', dokladnc).'(1 \\ \ korzystania hódcl z innych dyscyplin. Wedlug autorki przebadanie i'L'\\ IIcj liul" l11al\ ch miast. reprczentatywnych dla okrcślonych typów. możc st,lI1o\\'ić \vkhld Il,lllko\\: do lc"rii kllitlll'y i poznania zachodz.qcych w nicj proccsów. l'"d'lInlO\\ nnc pl'zcgh!d wybranych przczc mnie artykulów z il/mcria/,!1I' dlJ e/illJgmjii "1111\1<1 pragn, .ICS/Cll' rai podkrcślić, żc prace publikowane w ..zcszytach Naukowych OI"nM" 'l,il1"\\ iii ISt"tll\ PIZ\ C/ynck w rozwoj u tcj młodcj dyscypl iny etnograli i jaką jcst ctnogralia IlIdkgo l11i<ts1a. '\a konilC \\,Irt() dmbl·. zc \\ roku l')'):' uKazal się picrvrszy. z projcktowancj scrii. zcsz.yt I 111,lIcriahllni do l'tnogralii miasta \\' wcrsji angloj';lyczncj, ..Journal of Urban Ethnology" 1(1p,riod: k niluko\\ \. który ma nkazywać si.; raz. dwa razy w roku. Zcszyt zostal vrydany prz.cz \III/CIlI11 ,'Icpodleglości \\ Warszawic wc wspólpracy z Oddziałcm Warszawskim Polskicgo !'(\\I <tr/\ st \\ ,I I,1Id"zn:l\\ czcgo. Redaktorcm pierwszego ;,cszytu jcst Andrzcj StawalI ..J ournał of Irb:il1 LtllllOit)g\" la\\ icr,l sicdclll artykult'l\\' pracntuj'lcych rczultaty hadail polskich nauko\\({I\\ l.tjIIlUj'\l'\ch sit; ctnograli,\ malegt\ miasta. (..Journal of Urban Ethnology" No I. Musculll �286 of Independence, Branch). Warsaw 1995, Publishing cooperation: Polish '·:thnologicai Societ" WarsalI " ;\/ir()s!{f\1'1I F()!11110\l/1 ~ Jacek K o I b u s z e w ski. Tatry Literacka trodnja lJ]ol\'l1'/I ."tir. I,r:lk(')\\ i ')<):'. s, I'),. il . Witold P i k s a, Spojrzenie na Tatn' poprze:: wieki. Od I)ier\l's~vc/i "'~lJIilllld do 0''''/('«('11/(1. Kraków - Wrocław 1995, ss. 1 16. Jacek Kolbuszewski, wybitny znawca Tatr i ich obccności w polskiej literaturze, opublikOl,:1I kolejną pracę z tego zakresu, a tytuł jej mówi właściwie prawic wszystko. Obecność Tall' II literaturze polskiej, to w praktyce obecność ich w świadomości spo!ccznej, a przynajmniej II lej CZęŚCI świadomości, która może być kształtowana przez. literalur<;. I\naliz,,- ollcj oheenośei prollad/I J. Kolbuszewski od czasów r Rzeczypospolitej po dziel1 c!J:isieJsz\', co II kategoriach dzic,it'l11 literatury oznacza analizę obecności motywu gór zarówno IV lileralurze SIaropolskiej. romantycznej, w pozytywizmic, w szczególnic bogatym pod lym wzgl<;dem okresie Mlockj Pohki. poprzez literaturę Polski Odrodzonej do twórczości nalllOwszej. I. pozoru i w istocie przedsięwzięcie ogromne, wymagające nic tylko wielkiej erudycji. ale i sporo miej,c;\ W rzeCl" II i,!Ości praca ta jest objętościowo skromna, lecz niezwykle skondensl)\\·ana. n:IS" cona kapitaln" mi i celnymi sformułowaniami podanymi w zwięzłej i dost<;pnej laikowi "limie. I'I'aca pod \1 iclom:1 wzgl<;dami nowatorska, miejscami dyskusyjna, jesl jednocz.eśnie pozl'cją popu !aITlllllaukllll:1 Wielka to sztuka pisać tak. aby harmonijnie lączyć r/elc:lrq naukowość z godrq pod/iII LI kkkością popularyzacji. "Największą literacką «ważność» - pisze J. Kolbuszewski ... osiągn,l)' Talry IV polskim /Ielll z.biorowym i IV literaturze polskiej (".) IV okresie Mlodej Polski. l.illlllaiaji!C I;,kt. ii tak ,ilnie utrwaliły się one II' kulturze i literaturze, W,lrto równic;; wyodr<;bnić dll ie lIajistotlliejsze tendcncje dostrzegalne w dziejach tego tematu. Jedna / nich II iqic: si<; / art\Sl" c/nIm II I Zll<In1,'111 rzucanym przez sam fakt istnienia tych gór i dotyczy różnicolI ania ,;i<;,;po,;ob(')\\ literackiego Ich pr/.cdstawiania ("opisu"). Przebiega ona od wcrbalnego lylko naz)'lI<lnial atr do an:tlilyczn" ch konkretyzacji drobnych s7.c7.egółów w dwudziestowieC/.nym pisarstll ie tatcrnickim. i)o,;trzce III można nieprz.erwaną, trwającą faktycznie kilka stuleci, roZWOjOWi! ci;lgiośl'. Takiej niepr/enl;lIl".i ciągłości nie wykazuje druga z tendencji. polegająca na symbolicznym pojn1l1llaniu Tatr pkl) swoistego znaku - pomnika polskości, jako źródla odrod/.enioll)'ch sił dla narodu" ""'u,?, przymać, iż właśnic ta druga tendencja, ukalana p1'lC/. aull)ra II Spos(')b nad CI' intete,;ujqc\ .iu/ IV literaturze staropolskiej, wydaje mi się szczególnie ważna II konlek.ście "<Idal] lego. co na/Iwam)' przestrzenią narodow;j i narodową świadomością Celne stll'ierdzenle .1. Kolhu,;zC:lI,;klegll. iż: "Literatura staropolska pod piórami Macic:ja Sarbiewskiego i Wc,;p:llj<lnd Koclioll,kiegl1 slwol7.yła (".) zalążek tradycji, której kontynuatorami byli pó/niej SI,mis!:1I1 St:h/.iC. \\ine,'nt" Pol. Franciszek Nowicki. Za spraw,! Sarbiewskiego i Kochol\skicgn lain L .. ) z\Skah pClln,' zIHleLeniowc nacechowanie narodowe", oraz myśl. iż "ci'lglość inlnprel<tcji lalI' pko pol,;kiL'il gór świętych jest faktem historycznym" daj;\ etnogral(1\\i intc:resuj:lcy m<lteri,ti do przelm śkIJ i inspirację do własnych łiterackich posz.ukiw(1I1. W konsekll,'ncji naturalna lIyd:t.le się konklll/J:1 autora, podkreślająca, że "ważne jest. iż. literalura ta stll'orzyla z.r<;l1\ dla s\'Il\boiiunej ich Ol i :111' - R.K.) interpretacji jako narodowego, polskiego sacrum". \V'lt<:k kn przccicz II)Ta/nie i !l:trll1(\nijnie przewija się IV kolejnycb okresach literackich. widać go IV ronlantyc/.llc.j postali ic lIuhe,' Tatr. któralączy się z tendencj,! do narodowo-patriotycznc.1 ich inlnpl·clacji. szC/.ególnie po upadku powstania listopadowego. W okresie pozytywizmu Tatr\, .jdk pisz.e .I. KolbuS/clI,ki. "staly się raktem społecznym w polskim żyeiu zbiorOllym, co hy/o n:Ji IepS/I'm I'rzygololl alllel11 do ekspozycji małopolskiej poezji tatr/3i1skicj. będ:łcej jednym z najdzillniejv\ch knOIl\en('1\1 w dziejach kultury polskiej". �287 l\i<: sposób rd<:rować tu ni<:l.wykk przemyślanej analizy. która wr<t<.:zpo<.:hlania uytclnika. 111<:pO/llal,lją<: mu Olkrwać si.; od kktury. PracęJ. Kolbuszewskiego tr/eba koniecznie nic tylko pr/c(/;tać. ak i pr/ ...:mYŚkć II kont..:kście badai1 nad przcmianami świadomości narodowej l'olak,'11I \\. kilkll kll<:slia<:h SZU.<:gÓIOlVydl podj"lbym z autorem dyskusję. Przyznaję. że Talry i I.akopan<: slail si.; ..proklyCln'l pr/eslrzenią życia polskiego". oraz. że tu ..mieś<.:il się fizycznie 1'1'/<:/) Ilanl obv.ar Ilolnoś<:i zycia spoiccznego" w okresic zaborów. Nic mog.; si.; Jednak Igoci/ić. 1.<:!akopan<: "slalo się ponadrnzbiorową stolicą Polski". Z o<.:zywisty<.:h względólI' taką ,toliq m,';gl III Ć .j<:dyni<: Kraków. <.:o autor Idajc się j..:dnak przyznawać na innym miejscu I' 122) /'Ikopan<: hylo mi..:.isc<:m ważnym dla pewnel części spoiccz<.:i1stwa polski<.:go (int<:1ig<:ncJI). Kraków hyl w'l/.ny dla cakgo narodu. Ponadto. jak sąd/.;. Zakopan..: moż<.: być ra<.:zej [rak[OIl<III<: II tym kOlilekści..: - jako ..pr/<:dmieś<.:ic" Krakowa. nie zaś w sposób samodzielny. Drug'l kllcstia. kt,'lra w)daje mi się co najmniej dyskusyina. to stosunek autora do twór<.:zości .lalu klllka. vCI<:g,'llni<: do K.llc;,,,1 /,/11' i KsIc;gl Tall' wlón,:/ . .Iestcm przekonany. że ustalona pod II phil <:m ni<: tyk argllmentóII iic raczej si Inej osobowości .lana I\ll'reda Szczcpallskicgo n<:g.lt:llna opinia o lych d/i<:la<.:h. winna b\ć l.lVeryl'ikowana w pewnym przynajmniej stopniu. I <Jksic S\'lni<: II'CI<:śni<:j u.y póini<:j. T<:go j<:stcm pewien. CI: kllIIIlWII'I lola 'laIr /OsIa la w naszy<.:h <.:zasa<.:hz.degradowana. <:zy nastąpi! (następuje) "kllnlc<': dalI noś<.:i"'-' 1·:nigmatyCln..: zakoóczcnie (L-:iela nie pozwala jcclno/naczni<: zrozumi..:ć ,[.111011isb <JUlor,1II lej sprali i..:. CI.: iSlotni..: wi..:sz..:zy on zmierzch roli tematu tatrzallskicgo II pllbkicj litnatlll'/<:. a t;m sam: m w polski<.:j świadomości narodowej i społeu:nej'l I'raca Witolda I'ibl' ( I 'J.'j·j-I ')H) zatytuiowana Spojr::enle na Tatr)! popr::e:: 11'leki. Od /llenv':1</1 II::IIIIII/W/, do (J.~\lleC<'l/l(/ j..:st lIydaną po wielu latach od śmierci autora jego dysertacja 111~lgI'I~rsk'i. II I ~on.u1<! \I I')(\(\ roku. I'rzeJ kilku laty J. Kolbuszewski napisa!: .. Wielka ,:;zkoda. /l' hopośrc'dnio po j..:j napis'lIlill olla pra<.:a magisterska Witolda Piksy ni<.: mogla ukazać si.; ,irukl<:1l1. CI: lo II <:alnś<':l. ~/.y to IV wal.ni<:.lsl.y~h I\·agmcntach. Dzisiaj by!ahy ona pozycją <.:yto\1 :111.1 prl.<:/ II SI~ stkich had~IClY dl.lcjów tcmatyki tatrl.<ulskicj w literaturze" (.. Wier<.:hy" R. 56. I')X-. Il\li. 1')')2. ,.2·11). R/c'c/.\\liści~. W. I'iksa. wi..:lki miłośnik i zmlll'<.:a gór. ..Ilapisal picr'\\''Id kOlllpktn.! monograli, sposohu I'unkcjonowania tcmatyki tatrzaIiskiej w literaturzc polskiej" i.l. l":ni hU.'/<:II'~ i. (IIlICe ). ()Il 1<:/ odllalaz! naj starszy wiersz pobki o Alpa<.:h. oraz odszubl 1l,I1d<ll\1l1<:.lS/.\pn<:ty<:k.\ II/miank.; o tatr/.lI·lskim Gicwon<.:ie. kdnak IV odpowiednim <.:zasie J..:go (l(k<lII:1 praca Ilic' doo.c'bla si,' publikacji. więccj. odjcj napisania powstały i znal,liy się IV obi..:,"u 11,1I1~OIl ~m flllld'1Il1~Il!aln..: d/iela. któr~ poruszają w sposób·- r/.ce można i s;r.erszy. i glębszy ~\\c,li<: J1odj,l<: pl"lO W l'iks.;. W: mi":llić trzeba <.:hoćby: .I. Szallarski. Po::nanle rólr S::klce : r():m'jll Il"Ie<l:\' o "'I/'(feli do IIII/mn' XI.\' \vleku. Warsz.awa 1972; J. Kolbuszcwski. () pOS::II.~:\I,/(:IIc11 skllr"';11 IV .\·UI I .\.,.", H·leku. Katowic<: 1972. a zwłaszcza lego/. samcgo: Talr)' " lileml!!r:e Iw/sklej ( IX05-1'n5). Kraków 19S2. Czy zatem IV sytuacji. gdy powstaly i znalle są 1"'\I"/Cc'illll<: d/i<:I'1 h,dqc<: pl\gl.;hi":lli<:J11 studiów W. Piksy. nalcżalo dziś pllblikowaćj..:go prac,. 1'1'/1 eall m SI.a<:unku dla uhm i..:ka i dhl j..:go pionierskich dzialal1') Czy wysilek wlo/.ollY dziś \I \(1 pr/<:dsi'll/i.;ci<: prlCl hl iskich i pr/.yjaciól autora opłacil się tylko im (tu prz..:cież o ..oplac'.dllosei" trudno II n;C/ Imill ićj. ak i o\'tclnikolVi'.' Bez wątpienia. pme<; W. Piksy czyta się / \\ 1<:1~11,]1<lllllcrc·s(lI\'lni<:m. / p..:lnym uznani..:m dla j..:go crudycji. Jest to Icktura wiek..: poży[(ona i ei<:k.ma. S/koda 11·lko. i.<: p..:wn..: fragmenty tego clz.icla. bądi co bądl. prz..:d..: wszystkim !1I1"II11'I<:ljl]<:~O.Jllll~'1 Illa!ll z.ori<:lIt,mall..:go czytelnika. z. powodu nicuwzględnitllia lIowszych t!,[,tiCI'] badalloydl. IIpro\'<ldzić II' hl.,d. Dam tu tylko jed..:n przyklad: czy·- .jak pisze autor"':Ipl<:rs~i<:go IlliJllO lIi<:llI opra<':llwari i badarl pozostaJc nitwy'jaśniolla·".' No cóż. 1\\.I'I'lIillllaj<:st al nadto. ab: IHiIIstani..: na Podhalu w 1(,51 roku Ividzi<:ć 1\ nieco innym Świdk. \\:ddi<: mi sil;. /c ;k si.; stalo. ii I\ydawcl lIic zadba! o przypisy, które ukaza!yby post,p \\i<:d/l \I kilkllnaslll pr/.\najmnicj kluClolly<.:h kwestiach. Nic na tym ni<.:uci<.:rpia!aby pionierska ("('[d \\ Piksy. li j<:gll pm<:.!. dlukowaJla po lata..:h. zyskalaby tylko na naukowcj lVartoś<.:i. \\: hitJla praca .I Klllbllsz<:wskicgo i nacl..:r int<:r..:sująca i pożyteczna -- mimo powyiszych I<HIIL'/ell .. j1ublib<:j'l \\' Piksy II wi<:lu mi..:jsca<.:h uzup<:!niają si.;. choć dzitlą j<.:nic tylko lata �pOlIstania. ale i zamysl autorów. Piksa ograniczyi si.,: do pn:zentacji OlI odm slloich pO\/lIkill ~1I1. owoce tc są zresztą bardzo bogate:. a nawet smakowite. ohficie cytuje odnale/iolle PI/U siebic' matcrialy. jego dysertacja jest jakby przygotowaniem do dalszych sllldi('m. jll/. hardziej anal it\ CInych: J. Kolbuszewski daje znakomitą syntez.,:. Dobrze si,,' sIanie. ~dy milośnic\ I<ltr i lilnalur\ pl"/.ez nie inspirowanej. będą czytać obie prace II' tyln samym uasie. Doceni,! \1 tel" \1 pelni wartość ohu, Weihl10chtsgeschichtell Verlagsgesellschalt Ilusum ails Oherschlesiell. 1988. ss. 118 Ilrsg. Ciundel Paulsen, I hlSum I)ruch:- lllll: ŚlliC;la B07,cgo Narodzenia uważane są za najbardziej rodI.,innc' Ś\I i;:\a kościelne. ~~I (lIl1'n\ In Śląsku. podobnie jak w Polsce. zwycnje i obrz.,:dy zlliwane l nimi 1<111 \/C I)\I~ b,lrd/o I~ II Olll, W czasie świątecznym. czyli niczwyklylll. lrwającym od Wigilii do ŚII i<;la 'Irlech f.:n',li, kompensuje siC; istota ocalonych w pamięci ludzkiej i skurpulatnic I'l/eka/\ Ilall\ch I pokoic'ni;: na pokolenie tradycyjnych przekonail. zachowalI. lilnn nie tylko rodzinnego. ,tle i Ihiorol\c'g" świętowania. Jak zauważają hadacze. zachowania lud/i w t)'m "hl'sie 1\cale nic r/adk" odhil'g;tld od chrzcścijatlskiej ohrz.,:dowości. hijdź maj,! charakter \\tómy. hOlliem ieh km/eni IllO/IU upatrywać w pogailskiej tradycji ludowej InajoIność lokalnej tradycji, któr<j ocalily w sllej pamicci kolejne pokolellia \I,l/ak,')\I, wbogaca wicdzC; wspólezesnego mieszkai1ca Gómego Śl'!ska o pI/!Hlbch, o spec~!iec' kullur!lll"; regionu i jego spoleczności, Taką praC<l. która od\\oluje sic do nll'lllleckie.i tr;lll\ e.i' (i,"J'!le~,' Ślqska. funkcjonującej na tym ohszarze wśród żywiolu s!OIviiuIskiego. jest ,lntologi,1 o I~O/\ ill Narodzeniu opracowana przez Gundel Paulsen. Zbiór lllonolelllatyc/l1\ ch prac pl. ()//(I\I'I<"" ho::onorodzeniowe :: Górnego S'/ąska ukazał sic w scrii poplllarlHlnilllkollyeh "'i'liek. t/II, laschenhlicher (podręcznych ksiqżek), wyd,manych przez W\llawnicI\\O II1ISUln II :\ielllC/l'eh Ta seria wydawnicza populary/,uje tradyeyjn'l kulIm.,: ludoll'l I'(',żnych regioIH'l\\ "iel1llee. równie/. tych. które znajdolValy się w obrc;hie pai\stwa pruskiego. ,I po drllgiej lI'oinie Ś\I iatol\ c': wrócily do Polski: Dolny i Górny Śląsk. POlllor/e. W,lI'Illia i iv1,l/llr\ \V ralnach ..reglonall"\'." \;\iydawnictwo Jlusum popularyzuje w icmczcch wiek gatunk,')\\ trall\cyjnego !()Ikl(l!l! slownego, np.: opowieści kOllliCl,ne (!\nekdoten. Schwill1ke. Wil/el. h;ljki. podaniu. 1e,~I'l1lh, kalendarze historyczne. gry i zabawy dziecicce oraz mlod/ie/0I1 e. "pO\lieści II splllllnleni, \\" e z d/iecii\stll'a z rM.n)'ch czcści lego kraju. hy lIymienic: IlrillHIeIlIHlrgic. TuJ'\ ngi.,.. SlIdel\. Baden ic- Wi rtelllbergię. Bawari.,:. Ilesj.,:. Dolni\ Sakson il'. S/IeZ\\ ik-Ilolv\yn. Wc'SILiii,'. S/I\ db :,'. 1eklembmgię. Saksonic;, Turyngię. a także: ŚliJsk. Pomor/c. Prlls\ Wschodllie 01',1/ 1":,111;1,1, (tu: legendy Indian). Oddzielną grupę tekstów w wydawnictwie kics/()nkO\I~ m Iltlsllm '\;11l0\\ l,! ..OpOIlil>',; wspomnieniOl\c" o Bożym Narodzeniu. które rcprC/entuj" praktyClnle c,iI\ ohv,lr "Ielllle\ sprzed 1945 roku, opublikowanc zaś ostatnio ()/)()\lic.\'ci hró!lluwd:('i1ir!ll(' :: (;rim('g()\/<I';' "j już uwarlym z kolei wydaniem. (jundel Paulsen l.amicścil'l 1\ ,lIl1ologii g'>rIwśl,hkld~ ..opowieści" 24 teksty zróżnicowane genologiClnie: opoIliadania literackie. Ilierve. nOl\(lrtlC/I1,' kol.,:dy /.)'czeniowe. folklorystyczne oprauman ie /\\ \C/~Ij()\\ I Obl/,'llt')11 hO/()nUr"c1/enloll \ li' Zdecydowana większość opublikowanych milterialów poc!wd/l I k'lIicd .\1.\ i 11I'C/;III-,"\ nas/ego stuleeia. .lako wcześn icjsze tekst)' możn<l \\)'miell ie nasl<;puj'lce lit II ()J'\ \1 Ie! 'I l.ohsfJrlIch des f\nj)fileim Christi (Ilymn pochllalny d/icci,\tko II ilohku) Wen/e!;1 Scherlel;1 \,,:: SchcrlTenstcina (1603-1()74). organisty I. i3rzegu. a urod/onego 1\ (jlrlhC/\C<ICIr. \lier'l!/ul",; Sellns/lcht (Tęsknota Marii) Josepha von 1':ichcndorLI (I n~-I ~57). niemieckiego pOc'l\ I I llbOll'ic kolo Raciborza oraz opowiadanic /)us I\nj)/)('/ (1.Iohek) (juslal a i"Jl'\\<lga ( I~ I (,-I X'!.' I I. Kluczborka, Wśród lebtów tylko dwa "l anonimolle. tin. pil'śt\ f) /-,.ed(/ /l/",r I-""d" (Rall,<' �289 nad radościq). która jak podajc autorka wyboru pochodzi z okolic Opola (opublikowana zostala " 1')07 wku na lamach .. Schlcsischc Heimats-BHiller") oraz Oberschlesisches Kolenden/ied (Koknda gOrlloślqska). pochodzqca z okolic Raciborza. a opublikowana po raz picrwszy we Wroc1'1\\iu w I 8()') roku. (jundel Paulsen pomieści la w antologii teksty autorów pochodzących ze Śląska. by wymienić takie nazwiska. jak: lleinz Piontek (urodzony w 1925 roku w Kluczborku), Heinz Labus (1902. \\ Gliwicach). Hans Lipinsky-Gottersdorf(I920, w Lcśnicy). johen Klcpper (1903. w Bytomiu). lIans Nickrawictz (18')(,-1983. w Opolu). Paul Barsch (1860-1931, w Jasienicy Dolnej k. Nysy). Victor Paschenda (1')24. w Bytomiu). Paul Habraschka (1897-1969. w Bytomiu-Rozbarku). \';clOr Kaluza (18%-1974. w Lowkowicach k. Kluczborka), Gerhard Kukotka (1917-1970. \\ B\ lOmiu l. Karl Mainka (1868-1938. w Tarnowskich Górach), Egon H. Rakette (1909, w Raciborzu). Georg livier (1897-1974. we Wroclawiu), Alfons Hayduk (1900-1972. Scholtis (1')0 I-I ')(,9. w Bolatieaeh kolo Hlucina, dziś Czechy). Wyjqtek w Opolu), stanowią August autorzy pochodnIcy wprawdzie I. innych regionów Niemiec lub Polski, którzy jednak w okresie miedzvwojennym i.ycic swe hądi działalność literacką lub naukową związali właśnie ze Śląskiem. l'lcy jak: (jeorg von der Vring (1889-1968) z Brake/Oldenburga. Christine Koller (1925-1978) f Hannoweru i AII(1I1s Pcrlick (1895-1979), urodzony w miejscowości Osc (gmina Miedzybórz. da\\ n> p()\\iat sycowski. d/.iś woj. kaliskic). Wartość likraeka i Il)lklorystyellla opublikowanych materiałów jest niejcdnolita, zdają się dominować wśród nich nostalgicl.lle wspomnienia z dzicciństwa. Z pewnością większość tckstów imponuje bogactwem faktogralieznym. ieh autorzy przywołują realia życia społcezno-obyczajO\\(:go. Illrllly rodzinncgo ś\\i<;tO\vania mieszkańców Górncgo Śląska. Stąd antologia. mimo if pr,clllacmna .jest n·l\vnió. dla szerokicgo grona odbiorców. illlercsuje folklorystów. elnograJ\'l\\ i kulturoznawców. W toczącej siy wspólcześnie dyskusji o (jórnym Śląsku jako oh,;;arze: e:lniczne:go i kulturowego pogranicza słowial1sko-niemieekicgo prace niektórych Nicmc','l\\ nios~1 I sob'l cenne in!()Imacje. dokumcntujące żywotność żywiolu polskiego na tych l.ieIlliach Ś" iadcz~\ jednocześnie o ohiektywizmic tych badaczy. Wymieniają oni w swoich tekstach inliona i ml/wiska polskie:. np.: OgorzeIski. Stanislaus Brylka. Kandziora Karlik (Lipinsky(j'Htersdorf. s. 21 i nast). Kasimir (Koller), Walck Scheldupek (Kaluza. s. 61 i nast). Michalek. f.:()kotL Katinka. Pislok (Rilkette:. s. (3). ś"lskie przekleństwa. np.: l'ieronna (Kaluza). der Pierron II(akelle:. s. ') I) Pr/.ywolują polsk ie nazwy rekwizytów obrz<;dowych. np.: "budka odeI' hctlejka" 1\ lainka. s. XX). tradycyjnych I.wyezajów. jak np ... przychodzenie św. Józefa:: D::ieciqtkiem" 1.lu-;uf. .Iuzck u Pe:rlicka). Zarejestrowana przez Perlicka. nauczyciela i kierownika Archiwum nielllie:ckie:h pie:śni ludowych (zalożone:go w 1927 r.) w Bytomiu. dawna forma kolędowania \\ dniu \\igilijnYIll. dziś lupelnie zapomniana. zasługuje na odd/.ielną uwagę. Idzie o świetego lu/ufa . .Iu/.ka. kt(')ry jak wspomnial Pcrlick - .,przychodził do dzieci:: Dzieciątkiem". O tym ,al11>m .Iundie:. "straS/.IiwYIll" i ..ghurowatym" interesująco pisał w polowie minionego stulecia .Ian Vlikolaj Frill na łamach ..Tygodnika Ilustrowancgo" (1865. nr 320. s. 2(2). Dodać trzeha. Ie lekst len pomie:ścil w swe:j "ślqskiej tecc" Oskar Kolberg (zob.: Dzie/a wszystkie. t. 43: S'/ąsk. \\'wcb\\ .. Poznali I ')()). s. 15-\ (,). Wspólcześnic te dwuosobową grupę kolędniczą (.Józef \\ ko/uchu ..prze:wróconym". opasany Iallcuchem i powrósłem. "obabrany" sadzami, w wielkiej O,lpCC Ji.ilI"fanej i I. poty/n,! palką w ryku: Dzieciątko .Jezus okryte hiałą płachtą. z rózgil w ryku) Ilic ocalili \\. swej pallliyci nawcl najstal'si informatorzy. \\" sumie. mO/Iw /alowa\'. ze Gundel Paulsen w przygotowanej antologii bożonarodzenio\\\ch z\\>uaj<"l\\ i ohrzydll\\ z (iórncgo Ślqska "wątku" pogranicza kulturowego nie uwzględnila 'I.CI"lC.l- siegaj'1C n')\\niCl. do prac ŚI.\zaków wyznających opcję polską, materiałów pomieszczon: eh na łamach polskojyfycznyeh kakndarzy i pism śląskich wydawanych na C,órnym ŚlilSku I'rl.ed drug,! \\ojn'l światową Dorota c~'witala I') Lu~11.LXXIV �290 Krystyna K o s s a k o w s k a - .I a .lienv. Opole 1994, ss. 107 . I' o s Z. I'o/skil.' ka/I.'Jlc!ar::c ,!!"il"lllJ.\'/l{skic .\::kic lilii/lO'.?"'" .,Mierzcnie czasu jest podstawową i być może pierwSl:'1 uynności,! C/IO\I·ieb. \I•.' nalur,1i1ll1l1 środowisku. w jakim żyje, musiał wyznaCl.yć swoją obecność, lin. Inusial lorganizO\I;\ć olau,ljąey go Kosmos. Miejscem człowieka nic jest natura. leu /e!JcI/I·\1·c//.. j'lk okrdlili lo kn()ll1c'n()!,)gowie. Kalcndarzowc funkcje·· wprowad/ania bu.spornych. ugrunloll all\'Ch SPOIee/IlIC' la 'de! mier/enia czasu. oznaczania jego odcink<'lIl' - przynależ'l do uI'nności cg/YSll'ncj,i1nil' p()d.'la\\ ,,wyeh. Czas mechaniczny jest wynalazkiem stosunkowo świe;i)'m. I.ape:\\ Ile \\ ie:lki ud/ial \\ .Ic'!,'" przyj<;eiu miała tradycjajudeo-chrześcijailska. M. Weher POka/.)'Wdl. II .i;lk 11ic:lkill1 SI()PIlIU \\ Idll' si<; ona i z potr/.ehami dokladnego pomiaru czasu II' coral. hard/.icj skompliko\l;ln\ch pr()cc.'ach technologieznych oraz IV jaki sposób skorelowana jest I. kS/laitow,II1icm mcnl,i1llości bpJldlistycznej'" (s.8) Ten, wprowadzający IV prohlematyko; kalendar/.O\I'I. clI at laC/erpni<;lo I na.lllo\\\l.c.l ksia/k' Kryslvny Kossakowskiej-.larosz pl. I'o/skie ka/I.'l/c!ar::e ,!!,fil"llo.v/I{skie .\::k,c Ii/ol/Ii,!!,rujicu,. opublikowancj w Opolu w 1994 roku. W pOIocznej świadomości blendaI'I koi<lr/)'m~ n,ljpil'r\\ z drukiem o specyficznej formie użytkowania. ezyli z V\\. dokumcn!cm i:cia SP()icUIlL'!,'('. rzadziej z syslemem rachuby czasu. prawic wcale I.aś I. jeSl.CI.L' inn)'m Illaueniem I punklu widzenia piśmienniczego: z ksi;IŻką drukowam\ I. roezn'l C/.<;stolli\\ością T)'mua\L'ln II laśllie 1<' wskazanie organizowało retleksje autorki. Wspomniana ksi'Vb . .Idk p()Ś\\ialle/,1 1,lInICS/(/()I!Ci w niej "Bibliogratia przedmiotu w wyborze'", je:st IV: nikielll \\ icloklnicli dośl<l<lducT badawczych autorki. Opublikowała bowicm dOlychuas I. lego I.akrcsu dml' pO/~ cic III aile' (Po/skie ka/cndar:::e pow,cechne na Górnvlll ,~/qskll. Opole I ')X7 i " "',c/k, ka/el/c!ac i//l.IIl'()lt(lll~ d/a ws:::yslkich ". S::kic Illonograjic:::ny, Opole 1988) o nu. kilka art)'kuil'l\1 \\ śLiSkich naukOlI '. ch periodykach (m. in. Gdy kalem/ar:: by/ podręcnikielll: f.:a/cl/I/ac .\iJOIT /('mllllO/oglcllc. Ka/elldar::e wyc!awane w oficynie BrOllis/awa hOl"(ls::ewskiego: "A:a/olik A:a/coc!ac d/a 'Lell/. kich ". Dz/eje, ::awar/o§ć i ::nacenic lvyc!mvllic/wa II' lalach 19/9·/93.:' s I ()cj - I ():'\l. Pr/l'li>LIwila w nich histori~ kalendarzy na śląskim rynku wydaIVniuym_ ich poel\l,,'. la\\'arloś':: i hll1kci,' oraz realia kuilurowe w regionie. Prócz wniklilvie opracowancgo malnialu cll1pirlu:nc'go lI~mi,'nione teksty bogate S'1 w rclkksje o rynku u:ytelniu:ym na Sli\sku. II II iadonwści o ,'lllmallllacl~ śl'lSkich kalendarzy i ich audytorium. wrcszcic autorka poka/uje: rui.,: oll\ch plSUl odgrl \\,1I1a 11.. specylicznym terenie, który piza kilka wieke')w byl inlegra1n'l U:<;ŚCi'i P,1I1SI\\a nil'llliecklcg(l Wymieniony dorobek publikacyjny byl efektem pl7ygotowa(1 do dysertacji dokIOl,kie.i. ohronl,'nej pod koniec lat osiemdziesiątych, a ninie.isza książka .iesljej rragmenlclll. Omawiana praca składa się 7. dwóch rozdziałów. W pierll'vym. Z,iI: tUIOllilll~ m ,,1\.'lkndarh· powszechne na Górnym Śląsku za czasów pruskich'", Kossakollska·.i'lrusz n'lJpicrI( pr/C(bla\\ I~: tradycje wydawnietw kalendarzowych w Polsce. I. tego podlw.d/jalu odhlOlTa nwie dOllil'dzicl się o początkach istnienia polskich kalendarzy. które zau:o;lo drukOlI ać II J-.: rako\\ie: od kOllca \ \ wieku. Miasto to odegrało ogromną rolo; w popularyzacji kalendar/)'. dlllkow,i1i je hOlllel11 naj7.namienitsi wydawcy. m. in . .ian Ilalk. Florian l Jngler. M"ciej Scharllenhcl·g. II iL'l'Onlm Widor, Lazarz Andrysowicz i inni. Od polowy XVII \Iieku kai..dc \\i<;ks/e miaslo \\ Pobce: midi" swój kalendarz. np. Poznań. Wilno, CJdmisk. Chelm. Warszawa. Plock. Sl;lskie !calendar/,' pojawily si~ jednak znacznic później. bo dopiero od pol()\\)' X IX lIieku. ale o 1;lkcic 1\ I~l zadecydowaJo ich ludowe przeznaczenie. Kossakowska-.iarosz. pl/.edsl<llViajqc dzieje kaknd:lI/\ polskich, pozwala zorientować się odbiorcy w ich tematyce. podkrcśla zallarte \\ nich bogacll\" informacji o dawnych czasach. oraz to. że są jednym I. podstawOlI:-ch in'lllel do l<.'kolhlrukcil tzw. potocznego myślenia czytelników i wydawców rcccn/Owilllych lI)'d,lIIniuII .·\ullllk:: dokumentuje ponadto, że w ciągu wieków zmieniała siO; ich Ileść'. jak i lo. i..c II drod/e: C\\ oluL.!I wykształcily siO;różne typy kalendarzy: m. in. kieszonkowc. ścicnnc. hiurkOlIC. ksi'lI.kolle. \\ 1\ n, ogólne almanachy oraz roczniki specjalislyczne i zawodowe. W kolejnym podrozdziale zatytułowanym "Kalcndarzc gÓrllośL\skie do kOI'led I \\ świalowej" autorka porządkuje refleksje o kalcndar/ach~I,!skich i ich 1\\ '·lITach. I'lOl1ier,l!llJ �291 lVln IV/t'lt;d/ic hyli ksiildl J(l/d S/ali'alH.:k. Antoni Stabik, Karol Miarka ojcicc. Osobliwość kotllunlbcvjni] śLiSkich kalcndarzy jak piszc autorka - tak jak i w innych dzielnicach Polski. hudolliltla hyla t'kl\\tlic na stalcj ich obccności w wiciu domach. na wiclokrotncj. kompc!~lll·\J1lic. itltencjonalnlc i slylowo zró/nicowancj lckturzc (s. 7) Kalendarz. jako jeden z typem i'uhllbcll islolnvch VI komunikacji masowej. spelnial i w tym regionie wielorakie funkcje: od inIl)lmaCVjncj. przcz dydaktyczno-instrumentalną i ludyczną do najbardziej podstawowcj. zwią1,lnej z jcgo pochodzcniclll wprowadza I zasady porządkowania Kosmosu. Te specyflcznc \I vdim nicllva " na z.icllliach śLiskich odcgraly jednak o wiele poważniejszą rolę niż w innych rCt'lonach. llsposahialo je do tego dlugotrwale uzależ.nienie pal1stwowe Śląska i patriotyczna 1'\11r/eha VIVprac(manla suhstytutu powszechnego podreeznika. adresowanego zwlaszcza do ludu . .. Iolu p(l\\olalllljc lulal. hy sluzyly sprawie ogólnospołecznej i narodowej. Programowo na (11ll't1V In Ślą,ku Ilczynlono z nich środek edukacji moralnej. etnicznej i cywilizacyjnej. Były pl1dreunikielll. leksykonem. biiVką rozrywkową. ale też narzędziem adaptowania myślenia typu ludolIego (zlllaszua gdy idzie o ludowy antropokosmos) do wartości i mechanizmów kultury II ll1~h()\\ eJ 111.'lorycznic z.adania wychowawczc i ksztaleąec zdystansowała jednak inna ich zasługa. elli ha naIIVlt;kva: unlozliwicnie cz.ytania rozleglym krt;gom ludności rodzimej w mowie 01,'/V ,kl. co prz\czynilo ,it; do lachmvania polszczyzny na germanizowanym (naturalnic i przymu,,'"o]lerenie" (s. ')(,). \\' ollla\\lanych kalendarzach publikowano przeto teksty poetyckie. epickie i dziennikarskie funkcjonulilcych zwyklc w średnim i niskim obiegu ogólnym ze wzglt;du na skromnc i!ll~lcktualtlc i niedoslatcczne komunikacyjne przygotowanie potencjalnych obrol1eów. jak tez ,Lilv SIt; lrvhunil miclscmvych twórCl'lIv Można było w nich znalcić clementarnil wiedzt; k()śClclllll-rcligijną Ivvlaszcza w czt;śei praktycznej. infórmującej o ezasic suchych dni. dni kr/v lOll vch.śII iill ruchomych. z.amicszczającej wykaz imion świętych i katolickich patronem UIC/l/nl. porady (kulinarnc. rolniczc. medycznc). taryfy opiat pocztowych. telegraficznych i wiele Innv ch lIii]dolności. np. rcklamy. /.adaniem kalcndarzy górnośląskich bylo więc nie tylko II s/elkie poradnicllvo. alc przcdc wszystkim zaznajomienie czytelników wlączonych w obc) 'v ,lem kulturovv\ z historiil Macierzy. bt;dącej wówczas pod zaborami i walka o utrwalenie pol,kicgo. '\,1 "LiSku do I Ilojnv Śll iatowcj powolano bard/O wiclc kalendarzy o ró/nej /ywotności. \ulorka Olllil\1iancj pozycli podaje kilkanaście ich tytułów (s. 24 - 26). wśród których do Ildl\\allliej,z)ch nalczal)' ..Katnlik, Kalcndarz Górno-Szląski" (Królewska Huta. Mikołów. By10m I ~71J-1'))2 l... Kalendarz Marjal1ski" (Mikolów 1884-1939). "Kalendarz Nowin Racibor,kiCh" (RaClh(lrZ 1891-1 <) I:; l. "Kalendarz Cazety Opolskiej" (Opole 18%. z przerwami do 1914). \\ lrzccilll pOllroz.dziale ("Roczniki plcbiscytowe") poruszono problematykę związku kalclllLtrZ\ górnośląskich z plehiscytem, które przeprowadzono na CJórnym Śląsku w 1921 roku. Kalcndalzc hm\ iCIll.jako atrakcyjny dla popularnych odbiorców typ wydawniczy. do bmpanii plehl,c\ tmlcJ II l'Iuyli Poli]cy i Nicmcy. Rzecznicy paI1stwowej intcgracji Śląska z Polską druk,m ali IW ich lamach poczjt; glosz'lcą hasla wolnościowe. artykuły z zakresu ekonomii i chlubIII (li kan historii Polski by, pk stwierdza autorka. "kształtowaly emocjonalny stosunek odbior(llll do Polski. a na\\cl bud/ii y dumt; narodową" (s, 46). Podheśla przy tym. iż. bylo to zjawisko \\\Ialkm\c. gd)z blendarie. pko rodzaj wydawniczy. ze swej natury sbzane byly na konfortl1l/tl1 Idcow\ Dtugl rozdzial biiVkL zatytuiowany .J'olskie kalcndarze w ohesie li Rzeczypospolitej" ,klada sit; z utcrech c/t;ści W picrwszej ("Krajowy rynek kalendarzowy") Kossakowska-Jarosz pi'le o blendariach puhlikowanych w tóżnych dzienicaeh haju po odzyskaniu nicpodleglości pr/C! Polskt;, ich wydawcach. o wzorcu kalendarzy. zawartości materiałowej. o glównych l'stodkacli wydawniu.ych. Druga CZyŚĆ("Edycje górnośląskie po podziale regionu") dotyczy ju/ lIlko rcaliilw śl'lskich. zarówno po polskiej. jak i niemieckiej stronie granicy. Badaczka wymienia R(\f1l1<111t: je:;/\l!, P0.lYCI<l kalendarz K KossakO\vska-Jarosz omó\viła w arty'k.ulc: Ku!c!/{.I(1r:, N,lllkmvc \VSP \v ()polu. Filologia Polska" 1993, nr 33, s. 129-135 lO/lll1\lcllll' '''I)O!}- fcrml//()- �292 aż 24 regionalne pozycje wychodzące w tym podzielonym w 1922 roku OhS;',IL/C i 7 tllul(l\\ związanych zc Śląskiem tylko pośrcdnio (s. 59 - 62). Zc wzglydu na typologiczm: ml;,nicowanle kalendarzy wychodzących na Śląsku w okresie międzywojennym Kossak()\vska-.IaroSl. wnóżnia następujące grupy kalendarzy: ogólne. np .. ,Wielki Kalendarz lIustr<many dla Wszystkich" ..Kalendarz Górniczo-Hutniczy", ..Kalendarz Ludu ŚI;lskiego": organ iI.acyjne: np ... Kalendarl Sokoli", ..Przewodnik Młodzieży Powstańczcj. Kalendarl Oddziałów Młodzież) l'owst'l!iClel" ..Kalendarz Spółdzielczy": zawodowe: np. "Kalendarzyk I'oliej i Wojewód;'lwa ŚleiSkiego" ..Kalendarz Rzemieślnika Śląskiego" ... Kalcndarz f);,ialkowca": religijnc w tym ..Kalelld'lr/\ k Salwatora", "Kalendarz Ligi Katolickiej" .. ,Kalendarz Franciszkaóski" (s. (,:> - (»)) W sW·(lim wykladzic nic pozostawia wątpliwości, że najwięks;,ą wartość historycznej i dokulllenlalnq miah tytuly ogólne tudzież roczniki organizacji spolecmych i politycznych .. .Przynosily l\Szakże oblill wybór matcriałów współczesnych i historycznych. Alc i pozost,i1e. prc/wtul'IC wiadomości o dużym stopniu uszczcgółowienia lub o znaczeniu wąskolokainYlll. sllvar/<lj'lc niclcdnokrolnle wn;cz familiarną atmosferę. stały się źródlcm informacji ogólnych. np. o kOfl(hcji d,lIlcjgrup' zawodowej, o warunkach pracy. sposobach wdrażania IHlw'inek l<:ehniClnych. terenach i Illlm,lch misyjnych, problemach diecezji śląskiej, stylul.ycia i odpoc/.)nku w regionie itd.·· (s (J.' - !J(,) Kossakowska-Jarosz w kolejnym podrozdziale zaty\lllowan) m ..Schemai k()mpO/'C)ln' górnośląskich kalendarzy" pokazuje poetykę kalendarzy. I'is;,e. iż ..każdy roClnik skladał ,IC z partii stałych, podąjących wiadomości przedrukowywane w danym ,dlll<lnachu wroClnie. częściowo modyfikowanych i aktualizowanych oraz lIw. fraglllen«')\I' og()lnych. pomleSlc/.ających materialy właściwe tylko dla konkretnego t(lInu" (s. 75). W śląskich k,i1andal/lldl autorka omawianej pozycji wyróżnia stałą rubrykę lIw. kakndariull1. wzhog,lconc jJl'llclililllli. IliJ-: wil,:c w tabelach kalendarzowych umicszczano dni i pr/.ypisan)ch im palr<lIH·)\I. ll!llko\l.ln,' rubryki informujące o wschodzic i zachodzie sloóca i ksiyżyc<1. Inaki /(Id i'lkll. prl.) "il'\l iel odpowiadającc porze roku i przepowiednie ludowe, porady gOSpodlIIT/C. nolki klilllllllCll1C. zdrowotne, palriotyczne. Warto zaznaczyć. iż owe tahele drukow;llw w w illiccil' r'llIlowci. ZW'IIlC.i bordiurą (s. 77). Na czc;ść ogólną kalendarz)' górnośh\skich skbdail si,,: natomiast Il1aln;al\ podobne do zamieszct:anyeh w ówczesnych czasopismach oświalOllo-lo/ryw kow I clI. \LI!:,al: 11l'wa kontiguracja zawartości kalendarzy sprawiala. iż I pojawj,IJ'lcynll si\' II nich w il'IV,ll11! sąsiadowaly pracc o zadaniach infonnacYJnych i po;,naw·u\Th (puhlicystyka. l·iek;lwoslki. 1"'rady. czasem ogłoszenia). Obok tekstów o założeniach dydaklvClllIch (ulllmlilniellllcc PI)\II"'lkl. l.lotC myśli, pogadanki. żywoty świl,:tych) drukowano ulw()rl Shl/.'I<:C wII'IClllIC ro/n \lCl' (rynkowe nowele, humoreski. dowcipy. I.agadki). Ogólnie hior;[c - jak piSie KOSS<lkowskJi-Jllr"'1 - ..każdy rocznik kalendarza musiał zawierać «dla każde)"" coś mile)",,». I'rzestr/l'galw Idlel1l zasady różnorodności i obtitości treści. nad kt(lr,[ nadrzl,:dna b) 1,1I.a"ada pr/emiennego llkl<idu rnaterialów. Obie tendencje przeciwdzialaly nużącej czytelnika nWllotonii. Wsklltek "IWIlIO!:'CllIzowllnej» zawartości. redakcja mogła Jcdnocześnie laspokJiJać sine!:, zrl'Jlniwwam ch i "dnllcl1nych polr/.eb potencjalnych odbiorców" (s. 83 - 84). I. ostatniego podro;,dzialll recenzowanej ksi"żk i C, Wydaw Cy k,i1encial/.) na (illllll In Śli!,k.l po 1922 L") odbiorca może dowiedzieć sil,: o kuntynllatoraeh dzicła Karola \Iialki njca .illk,' wydawcy ..Katolika". 7.wlaszcza o Adamie NapieraIskim - rcllllmator/e pow: ższego 1)'111111. n,ldtl' o Karolu Miarce synie, twórcy najpoczytnicjszego w tym regionie ..Kalendar/<l \'LIl:j'lli,kil'!:,"· i wielu jeszcze innych podobnych inicjatyw, losach jcgo schedy mai o \Vojciechll i..: (l1!<1ll11 111. wlaścicielu prasowcgo koncernu "Polonii". w której powolano .. \Vielki k,i1cndar/llllSlltlwanl di,1 Wszystkich". Fenomen zjawiska, Jakim byly kalcndar/e ślljskie uosahia ..Kaklllhlll. IVLIlJIIlISki··drllko\l 1111\ przCl. 56 lat (tylko ..Katolik" przetrwał dlużej. ho liczyl (,2 ItlClniki) w hardf.(l I\\,,,kil'i; nakładach. w naj lepszych latach osi;lgających n:l\\cl pO/.iom 2XO II s. eg/elllplall.l \\ "b\l ,d wysylał go w ślad za wychodźstwcm do Nadrenii i West!iJiii oral obLi !\mcrlk 1'L1hlikow'.d 1(1 jego Illutacje dla zaboru rosyjskiego. Kalcndar/. stal sil,: sl<1\lny l,iI, dalecl'. że .icgo 1Ia/\I": dla >II ć' edycji w 1894 roku przyswoił .ian Steinbrener w Wimperku. podobnie .jak wieIiI inll\Th \lldlll\· ców krajowych i zagranic/nych, c/'ęsto z okładkami wicrnie naśllldll.j'lc'mi mIgma! (, 27) �293 Omalliana praca, jak informuje podtytuł, ma charakter monograficzny. Autorka opisywane \I ydillll1ietwa prezentuje konsekwentnie i z dużą znajomością rzeczy. Unika przy tym dlugieh. inllentarzowyeh zestawieJl. podając jedynie już uporządkowany. poklasyfikowany materia!. l'latwia tl'm samym czytelnikowi orientaci,. w obfitej zawartości kalendarzy, nic gubiąc precyZ)Jnego obr<llu ich struktury, zrÓ:i.nicowanych lorm. edytorskich kształtów i programów \I) dall"lliczyeh. Wartość dobrze zrobionej syntezy polega wszakże na tym, że czytelnik ma dokladne II) obra:i.enic o S/.czegó/ach. nic mając wcale zajętej nimi pamic,;ci. Taki właśnie efekt udaje si<;osiągmlć Krystynie Kossakowskiej-.Jarosz. Joanna rr{/(I\"lTill~ ::lfl'c::atC i ohr::c:.((v .,'Iąskie. Wvpisy, wybór. oprae.. .s'witala-Alastaler:: wsWP i uwagi wprowadz. i. Snloli(lska. Opole I ')l)4. ss. 1(,). "'lonogralie 1()lkloryslyczne poświ<;eone malym i wl,.kszym regionom należą do slabych punkt(lI\ I\spólczesnyeh bada(l nad kulturą ludolvą. Jedynie niektóre dzielnicc doczekaly sic,; Opl,ICll\laI1 bardziej IIS/eehstronnych. choć dalej niepcłnych. W tym zakresie korzystnie wyró:i.nia 'le liemia śl'łSb. która od pierwszych lat powojennych stal a sic,; obiektem żywego zainten:"J\I,lnia polskich 1()lkloryst(l\I·. elnogralów. muzykologów i wielu innych specjalislów z pokrcwnI c"h d/iedzin. Wyra:i.alo si<; ono II wielu pracach zbierackich i badawczych, a mierzone moglo hl Ć rÓ/.!lOrodllymi rozprawami. artykulami. przyczynkami i pierwszymi podsumowującymi pl,\hami. /'Wi":J·IC/..:niem slaral1 aulorów I. rozmaitych ośrodków, ale i uwzgi.,:dniających wysilek II ielu pokokl1 uel.Onych oraz folklorystów-amatorów (co należało do swoistości tej zicmi). była Z i" c'(i<tgOlI<lIla pr/CI Dorot.,: Simolli(ks monografia Folklor Górnego .'Śląska, opublikownna II I'dlOII icach \I I')X') llIku. (;(nny Śląsk jest ws~akże regiollem o wyjątkowo bogatym i ol)'giIl~dll) III 1(,lkIOlz,,:. Tutaj hOlliem lradycyjna kultura (ch/opska. a potem i robotnic~a) Iegitymowaln c.da zwaną polsk'l grup<;. prz..:ciwslawianą "pUl1skiej" niemieckości. Fakt ten rzutował na eharakI\?r i'lllicjąc..:j tu kultury. Ilajcj ludowy rodowód. W śląskich realiach etniczna rocl~imość stala sic,; ,',[oj:1 pobko~;ci i suhstytutem paJ1stwowośei. Doprowadziło to w konsekwcncji do zachowania i pi..:l.;gIHJ\I<ulia w lej okolicy lakich Ijawisk oraz trcści, których bczowocnie s~ukalibyśm) w inlill"h dziclniC<lCh RzeClypospolitej. Ob..:cni mieszkaJley tych terenów powinni o tym pami.,:tać !. ,iI II Ic"ccj. t<;prawd<; promować wśn'Jd Ilajmloclszego pokolenia. ()d C\\ ICIĆIIiccza ()polskic Towarz.)"stwo Kulturalno-Oświatowe i Kuratorium Oświaty \I ()polu. wc' \\SI)("lprae) l. innymi r..:gionalnymi inslytuejami i towarzystwami. organizuje dla Illl(ld/io\ S/.koln..:j lurniej Wicdl)' o Śląsku Opobkim. Celem konkursu jl:st rozwijanic \11<ldomości tcj grupy spoIcClnl·.i I. zakrcsu historii Śląska oraz tradycyinl:j kultur\'. czyi i .1"lounlch i rod/innl eh 1.lIyClajów i ohr/<;dów przestrzeganych prza dawnych i dzisiejszych mic"/bl'ldlll tej liemi Tem:i1yka turnieju ciesz)' sic,; dużym zainlcresowaniem wśród uCl.niów I iI<tUCZI cicli. Iym hald/ie.i wi<;c dotkliwie odel.llwano niedobór stosownych lektur do drugiego b!t\ku z:lgadllicI1. I'lopotom t)m. z inicjatywy OTK-O, znanego w regionie animatora i ml:CelH1Sa ,la,kic"J Ir:ldycii ludOlI..:j. postanowi la ~aradzić TelTsa Smolil1ska, przygotowując popularyzalor,ko pomyślane WljJl.IT. .kst ona doślliaduollym ludoznawcą, akadcmiekim autorytetem. 1'1/) II i'l/uj'lc) III jednak wielką lIIl·ag.,: do prac)' spoleczncj (jurorskicj i popularyzalorsk il:j) \I środoll'i,bch ..llosici..:1 i I(llkloru". Z bogatego jej wcześniejszego dorobku publikacyjnego \1\ p,Jli<tII) mienić przynajmnicj pozy eje I.warte. IV tym autorskie: Jo wóm trocha jJolosjJr(/))'iol1l ... II ,!if;lc::e.:'ni .l.:oltęd::iar::(' IwlOl)'i na .<"ląsku. Opole 19l!G: L wybranych problemów dawnej i \t·.\l!ljlc::esll~j s::tnlu o!)()\)'i{/(Iania. Opole 1<).87: Rod::ina () sobie. Folklor)lsfyc::nl' aspekt j'(hl::iIUIC'ilranslnlsii kullllrolt'e/. Opole I<)92 oraz r..:dagowane (pierwsza wc wspólpraey I. Piotrem I'oll<d,kim) hJ/klorvsl1"k1l .l/oferiall' dla studentów filologii polskiej. C::ę.l'ć I, Opole 1<)92 tu- �294 dzież I'ogmnic::e jako problem kll/lllr\!. ;I/alena/v kOI//i'rel/cji I/UII!;"'!'''! (JI'''/e / 3- / -I /:' /993 ;' Opole 1994 . .lak przyznaje autorka. recenzowana ksi,\żka nic d,IJC systcmat\czllc!-,o \\ \ k ladu i rcjc"lril lokalnych ohrzędów. .lest raczcj .,synkrctycznym wyhorcm Zl<\ZIIiCll\\ ,111\ch Illl'(odologIUillc tekstów" gdyż ma na celu zaprezentowanie tradycyjnych I(m]) ślilSkich z\\) cza,il'l\\ i ohlz,dó\\ () owej ,,!'óżnorodnośei" zadecydowaly dwa I~lkty: warsztato\\) i kullu](l\\\ Smlllil1sk'll.jcdncj strony równoprawnie traktowała teksty autorytetów w zakrl'sic 1()IJ,;lorySlyJ,;i. ctuolo!!il i historii sztuki (by wymienić choćby nazwisJ,;a Doroty Simonidcs. Harhar\' H'I/.iclich C/) Icrc~y Sm{)liliskiej) oral opracowane przez amatorów, terenowych ś\\'iadkt\w rl.cczywistllści lIhyuajo\\cj. których do pisemnych wypowiedzi sk/anial emocjonalny stosunck do śhISkil'!!o dl.icdl.iet\\:1 (m. in. Konrad Mientlls z Dalica i .Jerzy Lipb 7. ()ogolina). 1'0 \\'t(>rc. \\sl'(·)lczc.sll\ Sląsk zamic,l.kujq różne grupy rcgionalne. co w istotny sposób. ohoJ,; cywilizacyjnych konsck\\cncji. \1 ply lId na inliltraeję rodzimej tradycji. Dlatego autorce zalcżalo, hy l'0szC/cgt\lnc /J<lwiskd 1()lklotu zostały zaprezentowane w dynamicznej perspcklywie historyczneJ i prl.cstrl..cnncj. ah) dalll III szansę na uchwyccnie zachodzących zmian i tercnowych zróżnico\\ a11. Ś\\iadolll,1 sJ,;romncgll przygotowania merytorycznego glównych adrcsatów publiJ,;ueji: mIOlll.i,:ży I..cstarszych klas vl.J) I podstawowych. szkół zasadniczych oraz licców i tcchniJ,;{m. a /.\\·Iasz.cza plldr,C/niko\\cj funkcii swej antologii, Smolińska dwie pierwsze części opalrz.Yia ..l!\\·ag,uni wpro\\adl.aj'lcy mi". id)\ ukierunkować percepcję czytelnika, dać mu e1ementarn'l \\·iedz.; i w pc\\nicjsz.) spos()h lIsi,!gn,!~ zalożone cele. choć we wstępie pisa la też o nadziei ..I.ainspi]'()willli'l dll S/C1vCI lelkbji Z myślą o żywiej zainteresowanych zagadnicniem (lecz bardzie.j plcmdopOl\lIhnc. iż inl(lIInCJc.ic te' należy traktować jako sugestie dla nauuycieli) dll ksiąili dol;\czyLl ..Ilibllll.l'rali(· prl.cdll1io!u w wyborze z osobliwym. pełnym optymizmu. dydaJ,;lycznym uZ.asadnieniem: ..nil' ty lJ,;o zorJCll1ujc mlodych uczestników, interesujących się Iq problemillyJ,;ą w przcdmioeic badal'l. ilk l.iJCh,ci Idl do samodzielnego gromadzenia literatury i wdroży do nawybl slalej ob\u'\\acii no\\o~cl wydawn iczych". Ksiąi.ka sklada się z trzcch części. Przy czym, I. ,./w)'czajc i ohrz,dy dorol'Znc" /O\(itlil podzielona następująco: A. W kręgu obrzędowości jesicnno-zimll\\ C.i (z pod],()l.dzialilll1l I. Wróżhy w wigilir,; św. Andrzeja, 2. Wigili.jnc wicrz.cllia magicznc .. 1 Milgia \\ Icczcrz\ wigilijnej. 4. Św . .Iózefprzychodzi z Dzieciąlkiem, 'i. !.rói.nicowanc zn,lczcnia J,;lIl,d). (, \\igtliini pastuszkowie, 7. Matka Boska Gromniczna w tradycji ludowcj, g Karlla\\ alml c ohrl.\'d\ nil Śląsku Opolskim, 9. O "wodzeniu niedźwiedzia" w Ohorowcu. lO ... !lilJ,;USC" czyli m,lgICZn\ korowód "z niedźwicdziem" IV Dańcu): B. W J,;rr,;gu obrzydowości \\ joscnllo-Ielnicj (\\ 1\ 111 podrozdzialy: I. Zwyczaje i obrzędy wiosenne. 2. Obrz.;d "topicnia marzalln\ - ll1arzanioka" w tradycji ludowej, 3. Wynoszenie "marzanny". 4. !.Ivyczaje i obrz.;dy \\ Wicikim Tygodniu. 'i. Magia świąt wielkanocnych, 6. Symbolika jajka wiclbnocncgo, 7. () śmigusic-ch ngusil' i .,krolsonkaeh'·, 8. "Krzyżoki" IV Sternalicach. 9. I.iclone S\\i,\tJ,;i ś\\i,tcm żlci.1. I() !lllze Cialo IV magii ludowej, Dożynki na Górnym Śląsku): C. W J,;r,!'.u SZIIIJ,;iludm\l'j i rcJ,;\\i/\!I'l\\ obrz<;dowyeh (podrozdzialy w uk/adzie: I. Wspólczesna Iwllrcz.ość obrz,dolVil n,1 ŚLI~ku Opolskim, 2. Sztuka ludowa świąt dorocznych. 3. Tradycyjnc reb\'izy ty ohrz ..;dolVl:). CZyści II. "Zwyczaje i obrzędy rodzinnc" nadanll PorJ'ildcJ,; 1\. ('/!m\'ick si, rOl!zi (podrol.działy zatytułowano: I. Tradycja i współczesność IV obrz.;dO\\ości rOlll.inncj. 2. Tralhc)jllc' zabawy L niemowlętami, 3. Zabawy oral. gry dzicci i mlodzicż\', .j () J,;omunii ś\\ i,lcj i bicrzmowaniu); B. Wróżby milosne, zaloty i wesele (z podzialem I WIllżhy ll1ih'nc. 2. \ii!tl,llc czary, 3. O chodzeniu "na muzykę" i "na zolyt)''' . .j Wcsela ~ląsJ,;ic d'l\\nic.i i dziś. " Da\\IlI obrzr,;d weselny na Śląsku. G. Zaproszenia na wesele. 7. () ż.)czcni:lch i podillunbch. X ,,\\yprolsace" na śląskim weselu: 8.1. Wojciech Polak \\' Dobrz.cniu Wielkim. X.2. Tcodor Kuśb w Dziergowicach. 8.3. Maksymilian Wicczorek w Ligocie I'rós/kO\\sJ,;icj): (' Śmierć i pogrJ'.eb (według podziału: I. Zwyczaje i obrzędy pogrzebowc ŚlązaJ,;{l\\, 2. Wróżb) przcpo\\iacJajilcc śmierć, 3. Ofiarowanie zmarłemu darów, 4. N ieboS/czyJ,; pomaga żyj 'le) m. 'i. I'ozcguall ie zmarłego, 6. O duszach pokutujących): D. W kręgu sztuki ludowcj i trad~ cyjn)'ch stloj('1\\ ob!/~dowych (o następujących podrozdziałach: I. Tradycyjnc zabawki, 2. SYll1holib kolllJ'('l\\ 1\ oh I/C- �295 dOIlIch :;trolach śl'l:;kich. 3. Wcsclnc strojc na Górnym Śląsku. 4. Dawne rckwizyty w obrzydo\I OŚCIrod/inncj). \\ czy:;ci o:;tatnicj pomics/czono "Materiały u/upełniającc. Tcksty". według koncepcji: lirad) c)jnc Iillllluły iyczcniowc (I. I. Powinszowania świątccznc. 1.2. Napisy na "kroszonkac h" 1.\ Vvc:;clnc oracjc Iyczcniowc): 2. Opowicści wspomnicniowc o dawnych zjawiskach I "lhr/\;dach (21 Iradycyjnc wcscle śl'ISkic. 2.2. Wiclki Tydzicń - "palenic iuru" i obmywanie 'IC \loda I r/cki. 2.3. Pa[mowa Nicdzicla): 3. Tradycyjnc picśni i oracjc wcselne: 4. Jubileuszc. Cil II rocznicc malicr'lskic: 'i PotI'awy wigiłijnc: 6. Pastoralki zc ŚI'lsk<1: 7. Przysłowia ludowc. Snllllll·):;b. ah) lasadnic przcdstawić "wczorajsze i dzisiejsze" dni folkloru górnośląskicgo: pr'l\\d/.I\\1 .. [a:; r/cczy··. musiala I.dccydować siy na tak szerokie, jak dokumentuj c cytowany spis tICSC!. spcktrum pO/nalvcze Mnogość spraw przekladala siy w prosty sposób na wielość tekst(m ()hlllOŚĆ matcriału miala jcdnak swoje konsebvencje. Chyba najwainicjszą okazala siy K,'nICCZllllŚĆkOllllensacli Ivybranych artykulów, stąd tei autorka przymuszona byla do dokonania IIIClu "Kroll')\\ /astr/cgała Sly .jednak. ii rczygnowala z fragmentów "mniej istotnych dla cclólv dl daktYL'/nlch i pOInawczych". Pr/.ygotowala w ten sposób pozycjy godną polccenia do użytku '/Kolnego (lIa\\ct :;tudcntom clnogralii i polonistyki zc specjalnością folklorystyki) nie tylko ze Il/gledu na 'l1I'akcyino.ść tcmatu. ale rlmnicż dla calościowego, monograficznego jego potraklU\\;'lllill. Skoro instrumcnta[i/m I autorskiego załoienia byl zarówno zadaniem, jak i wartością pr/ed'lalI Ioncgo tomu. lo lllOi.na upomnicć siy o dwa s/clególy. które nic miałyby InacI.cnia w przyp,ldku Inncgo adrc:;ata i innych ccłów kompendium. Otóż autorka w tytulaturze ksi'lżeczki lekcI dOlvala :;Iy na regIonal i/ująee określenie "śląskie" w odróżnicniu od "Wstypu" ... Spisu trc.ści" I ..l II"I)! \\prol\ad/aj'lC)Th". gd/ie używa pojyć "Górny Śląsk" i "Śląsk Opolski" Nigdzie 1'1'/1 tym nic określila relacji owych terminów, jak też nic sfunkcjonalizowała ich wobec Śląska CICS/) li:;kiego. co w sytuacji traktowania Górnego Śląska jako rcgionu historycznego. a nie gcograliczncgo wydawaloby siy, choć na bardzo podstawowym poziomie. potrzebne. Niedop()\\ Icd/cnlc :;pra\\y moglo bowiem wprowadzić w bląd czytclników książki. szczcgólnic tych llJnlcJ :;amod/iclnych. któr/\ poprzestaną na skromncj edukacji regionalncj. promowancj kl1niccznoścl,\ prl) gotowania siy do konkursu. Nic wc wszystkich tckstach bylo możliwe poza 11111 \\\ld/nc odd/iclenie z\\yczaiów JUż lamicrającyeh od ciągle praktykowanych. Tym samym llJoglo. 1110\\ II u t) ch nlcsanlOd/.iclnyeh, powstać nicprawdziwe wrażenie o codzienncj obyczajo\lOSCI na Sląsku Opolskim jcgo mieszkańcy z powodu uwarunkowań politycznych w przeszlości I \\ Ic[k'l detcrminacj'1 co powiedziano na wstypie .- strzegli wlasnej "swojskości", ale też jak I/adko \\ kt()rym innym regionie naraicni byli z powodów cywilizacyjnych i etnicznych na pr/llllU:;0\\'1 i dohrowoln'l a:;ymilacjy. Na wspólczesny obraz zachowań t()lklorystycznych natllmI,lst Illczapr/.cczalnie wpływa równici. co zresztą mocno podkreślała też autorka. mozaika grup rcglonalm ch. o:;iedlonych tutaj po wojnic. Każda z nich bowiem miala inną tradycjy I()[klo]\ :;t) cmą inny hyl tabc w poszczególnych regionach stosunek do folkloru. w elekcie odmicnnych \\arunkó\\ jego Ksztaltowania. a zwlaszcza przypisywania mu rozmaitych funkcji 'j1()!cunych. Wydaie siy Jednak, że owo nicbezpieC/eilstwo ..nicwlaściwcj oceny" cod/icnncj 1\\\CZ,qo\\ości [wio nic do unikniycia i trudno mu by lo zaradzić na tym poziomie uogólnienia. IC \\I.gly(j(m in:;trumcntalnych i propedeutycznych - slusznie przyjyła Smoliilska. Poza tl III :;ama materia j1l'Oblcmu nic ma dotąd w folklorystycc w miary dostatecznych teoretycznych Ill/str/ygn iyć i prawic ladncj tradycj i w praktyce edukacyjnej. Tym wyraźniej wiyc zaznacza siy potr/.eha dużcJ subtclności w dydaktycznych poczynaniach nauczycieli. podepTIujących siy ladania kvtalccnia regionalnych kompetcncji kulturowych w ogóle, a tym bardziej na ŚląSKU. !cst to :;prawa o tyle pilna, iż uaktualnianiu kwestii tożsamości kultury śląskiej ostatnio sprzyjaj'1 lldrad/ai'1cc :;ie rcgionalil.my. a nadc wszystko komplikująca się sytuacja Ślązaków. wybicrach I. rl)żnlch pov\od(m narodowość niemiecką. Dobrze zatem siy stalo. że dziedzictwo Kulturo\\c Inala/lo :;iy IV ccntrum I..aintcresowail opolskiej folklorystki. Krvstyna KossakOlvska-Jaros:: �296 Dziennik Józefa opracowali i wydali "Biblioteka Zesłańca", Kopcia Antoni bl~vgadiera wojsk polskich. /. rękoIIisIl lJihliOlcki Kuczy/iski i Zbigniew Wójcik. Polskie Towarzystwo Stowarzyszenie" Wspólnota Polska". Wars/.all·a ... Wrochm' C~"rl()JTski('h l.udO/n<l\lc/ć. 1995. ss. 40X. Zauralska część Rosji zaczęła wchłaniać Polaków JUż podClas wojen Stel;lI1a Batorego z Moskwą, a w następnych stuleciach proces ten pogl<;bial si.,: coral. bardziej Mimo ciężkich warunków nasi rodacy nie załamywał i się i tam. gd/.ie okolicIIlości pozwala I)'. pnmadzill badania naukowe przyczyniając się w ten sposób do lepszego IHl/.nania tych d/.ielliCl)'ch obszarów. Niektórzy weszłi do historii jako najwybitniejsi odkry"ey. których prace S'I aktualne po dziel1 dzisiejszy. Jakkolwiek zaslugi bardziej znanych zeslallców byly \\I przeszlości niejednokrotnie liIV~pukłane w różnych publikacjach, to jednak pełna ocena ich dokomIIi pozostawiała wiele do zyezćnia Dopiero w ostatnich latach zaznaczyi się postęp w tcj dziedzinie zapoCl'ltkowany wspanialymi monografiami przygotowanymi przez profesora 7.bigniewa Wójcika: piCl"wsza pl. .. ·lIcks"l1ciej" Czekonowski, szkice o ludziach, nauce i przygod::ie na S:vberii uka/.ala si.,: IV 19li2 roku. zaś drug" - Jan C::erski, polski badacz Syberii, ujrzała światlo dzienne IV CI.tery lata p(\l.niej. RÓlI'Jlież Antoni Kuczyński przyczynił się swymi licznymi pracami do wzbogaceni" Iviedz)' o osii)gnicciach represjonowanych patriotów. Wystarczy wspomnieć jego dwie ostatnie ksi'lżki SI,bcna C::terysta lat polskiej diaspory (1993) oraz Polskie opisanic .~lFia/a( I ()94). aby pr/.<:Konać sil' i Ie' nowego materiału zawicrąją. Ponadto wypada jeszCle wspomnieć o !lielwykle lIartościoll I III dziele profesora Gabriela Brzęka pl. l3enedvkt Dybowski, ::}'cie I d~!elo ( 19'M) Oprócz czysto naukowych prac polskich zcsłalieów popowstaniowych l.achOl\illo \i.,: ki \Poro ich cennych pamiętników. Z przykrością należy stwierdzić. że tylko niekl,'lI'e I. nich udo\I<,:pniono spoleezel1stwu i dlatego znajomość wkladu Polaków do poznania ,vjatl'ckiej CI.,:śei Ro,ji stanowi w dalszym ciągu domenę nielicznej grupy profesjonalistólV. l!ior'lc pod Uli ag.,: pOIl~i9ć aspekty Z tym większym zadowolcniem należy powitać wydany obeeni~ Ibel/I/!k .J,ója kOliCi" brygadiera wojsk polskich, który po klęsce maciejOlvieki,j dostał ,iI: do nic'\\oli i 1(,,1;11 wywieziony na Kamczatkę. W swych wspomnieniach autor przedstawi! przebieg wojny polsko-rosyjskiej II 17')2 rokll i powstania pod wodzą Tadeusza Kościuszki (1794). Następnie sebaraktCl")/owal pos/Clćgóln, odcinki trasy zsyłki aż do miejsca pr/.eznaG':enia oraz drogę powlOln'l do ojCly/.ll\. /cbraoc spostrzcż,enia są niezmiernie cennc, bo pochodzą z czasów. gdy teren) te nic b) I) jcvCl.<.' skal.On<.' rosyjską cywilizacją. Stanowią wartościowc źródło wiadomości o pierwotne.l przyrodzi<.' a SlćZególnie pouczający jest opis Kamczatki, w którym i'.najdujemy nic tylko inlilllllaej<.' o .j~.Iklimaci.:. trzęsicniach ziemi i zjawiskach wulkanicznych. lecz r{mnież. wiek ciekawych llll'ag o kultur" materialnej i duchowej najdawniejszyeh mieszkaliców p()iwyspu Itelmen(')\\ Przy okazji warto przypomnieć, ż.e Dziennik naszego di'ielnego hrygadlera. bę(\;IC\ piĆI'II V;I polską relacją o Kamczatce, przeehodzil różne koleje losu i'.anim lostill obecnie II l',II()~CI wydany. Na wst.,:pie nalcży zalllaczyć, iż. I. pOCl.<llkiem lutego I X21 roku lIkalai si.,: \\ \\;II-,;allskiej .,Gazecie Literackiej" artykuł Obycaje Kall/cackie b.,:di)ey fragmentem p'lIni.,:tnika f(opci;1 przygotowanego do druku przcz redaktora Adama Tomasza Chl.,:d')IIskiego . .l<lk \\ iclklln Ci<."i'\ I się zainteresowaniem świadczy fakt, że już po upływie tri'.cch miesi.,:cy /.Ostal opublikollan\ w petersburskim czasopiśmie ..Sibirskij Wiestnik". 7., wzgl.;du na brak fundu.s/~ Hl/.cr Kopc'ć nic mógł sobie pozwolić na wydanie wspomnieli i dopiero po jego śmierci /illlliar ten II'l',di/()1I id Edward Raezytlski wspierający bezinteresownie różne wydawnictwa. Wl'vly on, II ni,:pćlnći wersji w Ilij7 roku wc Wrocławiu pod tytułem D~iennik '/(b'ja AO/lcio I)"~('~ ca/ą 11'~dlll::..I:j\,. lolell/ od portu Ochocka f.Jr~e;; Wyspy KUI~vlskie do Ni::.cej Kall/co/ki, o s/oll/Il/d I/O liO\I'I'()! dlJ tego:: portlI na psach i jeleniach. TIumaczenie Ii'aneuskie tego dziela I.nalazlo ,iI' nićbalI ćm w redagowanym przcz Leonarda Chodźkę w Paryżu IV latach 1Xl')-lli41 cyklu /." I'{)I{),~I/" his/oriqlle, fi/teraire, monumenta/e et i/ustnie pl. Mell/oirc cllI ,!!,Cl/(,{,O/'/o.I·Cj)" kOI)('C a lI)'danic' rosyjskie zatytulowanc Zapiski brigadira .losifa Kopcia odnotollano dopiero II l liW, rokll na lamach czasopisma ,,1storiczeskij Wiestnik". W lalach pó/.niejszych bylo wiek róŻnl'Ch �297 II /nml Icli. a II I g(,] roku ukazal si.; w lwowskim "Dzienniku Literackim" spory wypis z jego p~lmlctnika pl. / dz/cllll/kó\I' hrvgadicra Jó::efa Kopcia, dotyczący wojny 1794 roku. W tym ,~Ulllm ezasic Ilys/.cdl II Ikrlinie /)zienllik Józefa Kopcia, h/:vgadiera wojsk polskich z rozmaiIII)! d()n\l'cz\ch .11'()rzl{dzOIlVwyróżniający się sześcioma tablicami litograficznymi oraz mapą K~unezatki ()hccna najpclnicJs/a wcrsja /)zicnnika naszego znamienitego rodaka oparta na rękopisie /llalduJ~IClll1 się II Bihliotece Czartoryskich w Krakowie została przygotowana do druku przez dll och II I ró/niaplcych się II Polscc znawców przedmiotu, znanych syberologów Zbigniewa \\OI'~lka i Antonicgo Kuezyliskiego, którzy na swym koncie naukowym mają sporo wartości 0\11 ch prac / tcj dziedziny. Autor/y /adali sobie wiele trudu, aby ułatwić czytelnikom lepsze pr/)slIojenie trcści pamiętnika. Przedstawiając go zgodnie z oryginałem starali się jednocześnie IClktuali/ollać i wyjaśnić róż.nc archaicznc pojęcia i nazwy często niezrozumiałe dla współczesncgo odbimcy. W tym cclu opracowali bardzo starannie obszerne przypisy zawierające korekty Illcktol\ch niezhyt dokladnic ujętych /.dar/eli historycznych, jak również błędnie przytoczonych iLi/IIISk. na/II gcogralicznych oral pojęć botanicznych i zoologicznych. Ic II/ględu na brak w rękopisie /)ziellnika rycin, wykorzystano ilustracje pochodzące z edycji hcrllliskic.i- a tabc / licznych innych źródeł. Znąjdujemy tam m. in. fotografie fragmcntów map SI hcril spm/ijd/.onych pucz Józel'a Kopcia, portrety niektórych ówczesnych osobistości, takich 1~lkna prz) klad Izabclla / Flemmingów Czartoryska, Tadeusz Czacki i Edward Raczyński a także krajohrazy geogl·alicznc. Dostrzcgamy też karty tytułowe różnych wersji wspomnień brygadiera ,1roll ",kic palacu Tadeusza Czackiego w Porycku i Czartoryskich w Puławach, gdzie goszczono dl1'toincgo zc,lal'\ca i opickmlano się nim. '\IC hez /naczc'nia Sil rÓ\\llicz zebrane materialy do bihliografii Józefa Kopcia obejmujące Zc"tall ienle lI\dali d\\óch wcrsji /)ziennika, rękopisy i rysunki oraz artykuły dotyczące brygad:cr~\ Ijcgo lIspomnieli. hllsla cncyklopedyczne, jak też publikacje o Józefie Kopciu. \\ sumic pozycja bardzo intercsująca i wartościowa; dająca pojęcie wkladu Polaków do d,)](lhku c\llilizac)jncgo tych polaci Azji. Warto by pomyślcć o opracowaniu i przygotowaniu ,jo druku JCS/czc innI ch pamiętników naszych przcśladowanych rodaków, aby na tych przykla,Lich mlml/icż mogla się uczyć patriotyzlnu i poszanowania dziedzictwa kulturowcgo. Roman Karc::marc::uk 'J! iS](;liisLlII P i I s u d ski ... /)orogoi I,ev Jakovlevlc' ... " (US!y do I,. J S::lernberga, 1893red. \\ M. Latlszew. Juino-Sachalinsk ł ,)96, ss. 336. -I. (, t'llldnia I g')() roku w i\kksandrowsku, ówczesnym centrum administracyjnym Sachalina. "dhl lo się uroczyste otwarcic muzeum. W rozporządzeniu gubernatora Merkazina, wydanym ! okazji tej uloczystości, znalazły się imicnne podzi.;:kowania dla wszystkich, którzy przyczynili 'IC do po\\stani~l tak niczwykkj lam placówki. Dzięki temu pismu znaleźli swe miejsce w historii illdzlc. kt<irz) prz)czynili się do stworzenia wielkiego dzicla, w nim również określono przyszłe /,llI:1I1111I]()\\O PO\\ stalL-go muzcum Nil? to jednak zadecydowało, że bylo to bodaj najbardziej illC/\lIkle rozporz.wlzenic, jakie wydano w carskiej Rosji. Wśród urz.;dników i lekarzy, ku któ:\ 111Klcrllllllne Sil podziękowania, znale/Ii się bowiem i dwaj "gosudarstwiennyjl? priestupniki". kdcIl ! nich hlł zllll1icszan) w zamach na iycie cara Aleksandra III, drugi zaś był jednym z czoiclll I ch d/.iitlacz) ..Narodnoi Woli", organizacji, której cclem było zniesienie samodzierżawia. kdnllk n,lIIct sam ;!ubcrnator nic mógł wówczas przypuszczać, że po raz pierwszy wspólnic Jlllic"/CZl1nc nil/\\ iska ł\\lI Jakowlewicza Szternberga i Bronisława Piłsudskiego, sto lat później :'ClL! \I (liV z.nane. Z.lIŚich pracc nadal badanc i publikowane. la rcllebl'l ro/poczyna Sll<ij \Vst.;:p, zatytułowany "Sachalińskie uniwersytety", redaktor : komcntator lis(('m Ihonislalva l'i1sudskiego do Lwa Szternberga, W. Latyszew. Oto bowiem �298 w I OO-Iecie Obwodowego Sachalillskiego Muzeum Kraiozn<lll czego uka/ala sic. jak Ilapisallo lU karcie tytułowej. ,.Publikacja listów jednego z zalożycidi. Bronislalla l'i1sudskic~o··. I'uhlibc".ia powstała na fali badań, rozpoczętych przez sympOlja poświceolle hadalliom spUŚei/ll) naukol\ l'.i Pilsudskiego, które odbyły się w latach 19S5 i 1991 II' Sapporo i w .Iu/.Illl-Sach,lIinsku. !'OIl"ld! wówczas międzynarodowy komitet dla ocalenia dorobku badali Clet'0 Cllollic".b. kl('lI'\l,lk napisal w swym wstępie ·Latyszew - zachowa I potomnym ducholI) Śll ial/\jlló\\,. nil' iSlnil'.i,!ccgo już dziś ludu. Na prezcntowany zbiór złożylo się 101 listów i 4 telcgrallll. pocllOd/'lCC l I,ll I X'),,_I l) l będące zachowaną częścią bogatej korcspondenci i I.eslalldl\\. pr/echO\I) II ,mcJ II S,mk I !'elcl ,burskicj filii archiwum Rosyjskiej Akadcmii Nauk II ra/ / reS/t'l prac S/lemhert',!. pr/c'b/ail\ C!l tam po śmierci badacza. Choć niepclny, gdyż korcspondcncja micdll /es i ,Il'Il'<1I n i rOIpoCIcia .'11'. jUl. w 1891 roku. /biór tcn dotyC/y 24 lat życia Bronisl<lIIa I'il,;u(bkic~o. ohc'jnwj'lc niemaill' cal y okres pobytu na /esłaniu i lata po powrocic do Luropy Ilronis\;1II I'ilsulbki (III ::'I.II')IX('(, II' Zulowie na Litwie. zm. 17.05.1918 w Paryżu). etnograf i socjolog. j;lko sI lIlkll I pUIII a lIniII Clsytetu Petersburskiego podejrzany o mll.ial IV zamachu na cml ;\kksalldr,l III /Ostal II I XX: il·,k•.: skazany na karę śmierci, zamienioną na 15 lal /eslania na Sachalinie. I'r/eh) lIa.l'!C lam pIlLlpi studia etnografic/ne na Ajnami onu (lilakami. autochtoniClnylll Im\cnl lei II\SP\ I'lllll,d miejscowe języki. zbicralmalerialy do slowników. teksty hail'k i plL~ślli. W I X')') lokll mianulI ,liiI zostal kustoszem muzeum wc Władywostoku. W ł9()~ roku 1 inicjat\IIY 10S\)skich k,',1 nauk,,wy ch wrócił na Sachalin. by kontynuować rozp0C!.cle lam studia. llad;lIlia pOJ'(\ll'(laIlClC proll,:dzil również w .laponii. dok"d następnie ueiekl po I\ybuehu lI'Oln) .japor'lsko-roS\ISkil'.i- \\ 1<)11roku, prz.ez Stany Zjednoczone powróci! do kralU i osiad! II (jalic.ii W 1'111 robi 1I\.icch;1I d., Wiednia, nast.;pnie do Szwajcarii i Francji. /Illarl II I\lry/u. !'OIUS!;11lII po .sohle hut'al\ LiOtl,bck naukowy. Ponieważ publikował głównie II jc/ykach obcyclL jLf.'o ,puśl'i/na naukOlI a nil' .Il"; II' Polsce szeroko znana: wiele z rękopisll\1' - dotYC/'lcyeh Sachalinu. l('II11Clatki. ('hin .. Iaponii. zawierających teksty gilackie. ajnowskic. oroczor'lskie. ok. 1000 lilto!,!ralii. :>()<) eksponallJ\\ muzealnych sp!onęlo w czasie 11 wojny świat()IIej. P%stalc pisma opublikollalle lo<,\ail II C/~Isopismach europejskich i amerykaóskich. n;kopisy laś rolsi;lne po alchillach \Jusk\\\ Petersburga. Krakowa i innych (Biografia i spis publikacji Piłsudskiq.'o i o I'ilsudskilll: \\. i ! Słahczyóscy. Slownik podró:::ników polskich. J <)C)2). Lew .Iakowlcwicz Sztcrnberg urodzil sit; 21 kwietnia I X(, I roku II h [(llllier/u. IlillaI'I II I'I Iraku). w śreclnio/amożncj żydowskiej rod/inie mieSIClalisklej W I XXI Ill/IHlCl,!i '\lIcil;1 :L: fakultecie matematyczno-fizycznym uniwCl'sytetu petCl'shlllskiegu ku II \d,lIllIl1 la 1Illnd II 1I1~cu studenckim. IV I gS3 roku ro/pocz.,,1 studia pralin iC/.c na Uliiller,) leClC II ()dc"ic \ IC.,/1I'" ,,ny w 1886 za członkostwo w organizacji .. arodnaja Wola". II I XX') loku 10,lal le,lall1 lU :--11chal in. Ponieważ. jego status zcslar'lca admin istrac)jnego ró/.ni I sic ud pr/ch) "'II"CI ch II .\ kk ,,,:)drawsku współspiskowców - katorżników. /Os1<1I pr/esiedlunl I (l(1 kill na PI'lII10C lICC!,: uniknięcia ewentualnych związków pomi.;d/y tymi kategoriami lIi\.'illil·1I1 I ,ilU IlInlcilullage l;,: możliwość badaó nad życiem tubylców. mies/.kaJlc<'lll "lsicdniej II ill.ski. \\'Iad/.l· II IX'I r It'kt:. I\lrócill'szy uwagę na jego /ainteresowania. polecily IllU pr/)st'lpiL' do pI/L'plOlI,ld/cnia "i'I'" rdzennych mieszkallców wyspy. Szternberg. II ykonuiqc poleccnie r/lld,)\\ l'. p(ldr<'l/oll ,li II l<ll~IC:" IX91-1894 po calej wyspie. ohserwui'lc przy okazji i.yeie .iej lllieSlk'lI·lU·lIl. \'r'IC'!. ki,'",! PI/CI'!"wadza-I, szla sprawnie. nic wymagała bowiem niCl.cgo. pOIli /najolllości,! paru 1'"IlI<l!/lIln\ ~;: zda(l Szternberg zorientował sic jednak rychło. i.e hl'! /najomosci .1,'/1 k<l Ille II(LI Illll 'IC b,ld,IC kultury, Wówczas zwrócił się do Bronislawa I'i łsudskiego. jednct'0 Ie II 'p,'l !zcs "'1'1 u', II . r(lI\ n:o zainteresowanego prowadzeniem bad.ul etnogralil'!nyeh na wyspic. I prosbl! o IhiLTanic i lapi>lwanie tekstów w celach porównawczych. W tym samym roku n<lstapi!o spotbnie pl/\ ,;zill;' uczonych. na którym ustalono program przyS/lyeh hadal'l ora/ cek. kl('li'lmi l" I,I ;,ol<\\"ni,' poznanie języka. wierzeń religijnych, folkloru Ol'<l/ kultury spokullL'j i In<ltLTi,i1ne.i rd/ennl c':', mieszkaIlców wyspy, Choć nic zachowala się nicslet) cala korespondencj" !>'ldau\. lo .i,'dn<i~ przechowywanc Iisty d,~iq wyjqtkową możl iwość po/nan i<1 1(1/1I0.ili II <I1S1I"tll had"'l UCgll kierunku poszukiwali naukowych, różnic IV podchod/eniu do pro!>kllH'l\\ llral do!ohku i OL'L'Il\ �299 \\ L1,nych n;/ltltat(lI\ obu naukoll·ców. Zasl.,:pują one - jak to zauważ.ył redaktor wydania pillnietniki. kl('lrlch iaden z nich nie zd'liyl napisać. Współczesnemu czytelnikowi dają takie lll<lilillOść ujr/cnia reali(')\\ iycia na katordze, stanowią cenną kartę dla historyków. badających I",: 1'0lakóI\ i nie tylko - zeslanych w okresie Rosji carskiej. Stanowią wreszcie wzruszający obral 11Id/kie,i samotności i bezradności. pokazuj'lc jak wielki dar mógł stanowić zeszyt. slownik -:1: podn;cmik. przvslany czasem Szternbergowi z Moskwy. jak bezsilny może być mężczyzna \\ (\bec inflllen/Y i ,an1OlnoścL Joanna /Jar .\/{(;d::T II'schodc/II (/ /acllOdc/II. red. Piotr Slawil'lski. Wyższa Szkola Pcdagogiczna II' CZęSIOchl\\1 ie. C/l;stochml'a 1')'):1. ss. 10:'1: "i{oC/nik Muzulmaliski" R .. 1. L 3. (1')'):'1). Stowarzyszenic Jedność MuzulmaJiska. Instytut \ IU/lllmaliski. red. imam Mahmud Taha i.uk. konsultamI naukowy Waleri A. Busl.akow (UkraIn<ll. kOINtll.lIl1 pl'zckladól\ z j.,:/yka angielskiego Elżbieta Żuk. Warszawa 199:;. ss. 104. \\ stosllnkowo ubogiej litcratur/e wydawanej przez d/ialąjące w Polsce mniejSl.ości etniC7.noreligijno-kulluro\\c I\ymienione I\yżej [Jublikacje stanowią rodzaj ewenementu. Treść zamieszC/(1I)\ ch \\ nich opracO\\'<lt'l \\skazuje bowiem nic tylko na łączniki etniczno-kulturowe w dziejach !uc!m\ 1,1I11ievkah'c!1 śrmlkow.\ j·:urop.,:. alc także na korzenie różnych grup osiadlyeh przed \\ iekami \\ i{/eC/ypospolite.i (Jboiga Narodów. a wywodzących się z pogranicza polsko-tureckl_'go. gló\\ nil' z KI'l mu. Pilltr Still\ it'lski (autor opracowania IV ::bor::e i na ::eslaniu. ~ d::iejów nurtów ewangelic::nvch /III/)CI'IIIIII wSI/skuli) we I\st.,:pie do książki Afięd::v Wschodem () Zachodem wskazal. iż ksiqżka ii; .IC:;I pionclll prac) zcspolu mi.,:dzynarodowego nad tematem badawczym WSI' w Częstochowie pl. ..I'%ienil' spo!euno-kulturowe ludności latarskiej i karaimskiej IV Polsce i na świecie". 1)(1\: ,11Cla:;0\\e \\ I niki uj.,:to \\' opracowaniu zbiorowym IV Irzech grupach problemowych: h ;:;tol'ia I: gmunt I'r/ekla:;a,';::\I'adroll Ułanów Tatarskich 1936-1939. JanuS/. Falowski J 110,'/1 .\<I'/II(/cji /mlll'llcj f..'(ll'lI/lIIskie,!!,o ~ll'ią::ku Religijnego w /I R::ec:::ypos/)()litej: 2 - socjo!ilgia i \L'oiogi.,: Katarzyna Warmillska -- Tatar::v polscy Religijno.v'ć a dy/ematv /o::samo.i'ci. Rafal \hlued Ilnger .. Il/ch()\i'(/lIil/ s/)()/ec::lle mll::ulnlOllów. Mahlllud Taha Żuk - Mec::eljako celi/rum l kllltllWlIc. Piotr Sta\\iJiski - Je::lls w Koranie i tradycji islamskiej: 3 _. :;ztuka: Ivo f-,.,OI\lI1 !'wh/ClII Orielllll li' c::eskil/I harolul (na pr::vkl(/d::ie r::e:3h :: Mostu Karo/a II' Prod::e). \':ra I'lhpisilo\a . /<c/wrkllsje ek,\"j)(lIIsji tatarskiej II' literaturze c::eskiej. latem .jest to nie\\ ielka wi'Vka prohłcmowa. IV której autorzy podj<;li temaly na ogól jui. :n'ljące ,I\e opriJ(ol\ania (np. o Szwildronie Ulanów tatarskich. zresztą IV latach p6źniejszych zlo/(\n: III gh'm nil: I elnic/ll)ch I'olakó\\ l. la wsze są to jcdnak tematy wzbogacone o nowe ustalcnia i np. \\ Slkicu luka o meCl.ecie znajduje si.,: interesujący rozdzial pL ..Rola meCZdÓI\ i imamów \\ 1',Ihce ". a 1\ opracO\\ an iu Swwiliskiego wr.,:cz nlscynujqcy problem widzen ia poslann iClwa Ilclllski,go Iczu:;<I) \\ IIOCle o autorach \\' ksiąi.ee ,\/i",d::F Wschodem (I Zachodcm napisano m. in.: ..Mahmud laha fnk ur. \\ I I).") l' \\ \VarS/.a\\ ie. imam. czlonek StOl\'(lrzyszenia .Jedności MU/.lJlmaJiskiej. ,lli!<1I' \\ lelu publikacji z I.akresu leolllgii i historii islamu. Studiowal w Pakistanie. Turcji. Iranie , \Iawkll. pr:leo\\al IV plact'm'kach misyjnych w Europi:: Zachodni::j. Wydawca ..Al-Islam" oral. ,,1Z(lLlJlIka \'lu/ulm'''·lskiL·go''. I.aloi.yeiel Instytutu MU/ulmmiskiego. inspirator dialogu mi<;dzyi) !\.. '!i~i.illcg()-- Ie .. \\SkpU" Swwili:;kiego do tej książki I\ynika ponadto. że imam Żuk wspieral poczynania l'raCo\\nik<'m lakladu Ilis\orii i Teorii Kultury WSI' IV Częstochowie. Dodajmy. że czyni to zaw'le glh klokol\\ iek l. !JadaclI' /..1\TilCa si.,: do niego o pomoc. Niżej podpisany mial nicjednokr(lilllL' \1ki!/.i1; 1\I r<l/il' mu I.a to ,,\oj., l\dl.i.,:C/.ność. Z różnych przekazów wiadomo. że imam �300 Żuk popularyzuje wśród Tatarów na Krymie po~zję Adama lickicI\icza. D/.ięki nicmu mają oni przekład Sonetów krymskich. a społeczność muzulmal1ska w Polsce będzie uynnie uczestniu:,' w obchodach 200-lecia urodzin wiełkiego pocty. Nic więc dziwnego. /e na piems/e.l strnnie "Rocznika", poniżej wypisu z Koranu. umieścilon następujące /danie: ,,1 X2:'i- I ')l):'i. 171J-iccie pobytu Adama Mickiewicza na Krymic wśród Tatarów. KaraimólI. KI'l muak(l\\ ". Wydawca "Rocznika Muzu!mallskiego" na odwrotnej stronic Llrly \Itulo\\e.l umie~cil rotl/~!: wyznania, którc przytaczamy w calości: "Muzułmanie polscy są obecni IV nas/ym kraju od ponad :'i()I) laL leu II sp(')lno!a 11~IS/~1 istnieje IV Polsce od 1937 roku. Dziś szyici skupieni są II Stow,lr/:"Sleniu .Iedno~ci ivlu/ulnldll· skiej, działającym \\I Warszawie, Kielcach. Radomiu. (jdalisku. Lod/.i. KaliSi'u. Organem \"lIl~,rzyszenia jesl «Rocznik Muzułmański». wychodzący od I ')')2 roku. WSp(,lllilt~1 hielle ud/id w organizowanych \\I naszym kraju spotkaniach ekumenicznych. nl. in. l.a/mICl.yl" slloj'l obe,· ność na spotkaniu z Janem Paw/em li. \\I Światowym Dniu ModlitlI II \\'<II"S/all ie. W I (}Xl) I"ku Stowarzyszenic powołalo Instytut Muzulmal1ski. którego celemjcst prOl\ad/enie hadali L /akn:.'l[ teologii islamu. osadnictwa muzułmat\skiego w Polsce i na LilII ie. In.stytuI gromad/i laki,' wszelkie materiały dotyczące muzułmanów polskich. niezale/nie od ich miejsca /,II11ic'Si'kania" W słowie .,Od Redakcji" imam Żuk rozwinąl lę myśl. Pisze m. in.: ..Jako mU/ulmanie i jak" Polacy jesteśmy spadkobiercami wspólnego dzi~d7iclwa wielu kultur i wi~lu religii katollckic·.I. protestanckiej, prawosławnej, żydowskiej. karaimskiej. muzulmallskiej. W mowie potocznej przedstawicicle tych spoleczno~ci poslugillali się ję/ykicm pniskim. IU:'kim (bialoruskim i ukraińskim), litewskim, lotewskim. jidisz. niemieckim. a n,l\lcl tatarskim i IUreckim z grupy kipczackiej (ormiat\sko-kipczackim). Obok tych funkcjonowal: ję/yki uil\lane w liturgii poszczególnych religii: lacina, j9zyk starocerkiewny. hebrajski. starommial·lski. ilrabski. Hebrąjski to .i9zyk Żydów i Karaimów. «TrakIaty Rabine)\\" I R/ccz) pospoliteJ" drukoll<,ne IV Wilnie. Lublinie, Krakowie znane były Żydom w Europie. a nall'ct II mU/UlmilJ'lskin] f\'brokli. Karaimi przetlumaczyli z hebrąjskiego wiele modlitworaI lJihlii{. Karaila Ilaak / Trok ( 1:'331594) napisał książkę Chizuk el1luna. zaś duchowny z l,ucka Abraham Filk()\\ icz ( I!X(,·I X741. zajmujący się etnogenezą Karaimów. dal podwaliny pod ctniClnc SilllH)(,kreśicnie się Icj spoicl"lności. Z liturgią l11uzulmat\ską związany jesl język arabski. f\"~lbetcm al'ahskim /apis\\lan(1 lebl: białoruskie i polskie. Pojawiły się pierwsze próby przellumaczcnia !':omllll /jęl.: ka arahski"g" na język polski. Ponadto IV użyciu by/a greka, język jJ'aneuski i wioski. co potllierd/aj,\ ksi~go/bior: eiil umysłowych Rzeczypospolitej. Dziedzictwo, o którym tu mówimy, ulcgil ciąglemu poszcr/aniu przez kontakly I inn: l11i kulturami i wartościami duchowymi. wzbogacając naslą ducho\l"l)Ść mU/ldmai\sk,] i 0111 ierajae nas na inne społeczności etniczne i religijne. Każda z wymienionych wspólnot e!nicznych czy rcligijnych lIydala m,;dru'l\\. misll k(l\l. świętych. teologów. Wszyscy oni Iworzyli wartości przyjmowanc i u/nall<me pl"le/ og{\1. lilk II lec żadna z tych społeczności ctnicznych cly religijnych nic możc sobic rościć prali a 11\ 1i[C/nosci d" dziedzictwa, któremu na imię Polska". Bardzo to mądre przedstawienie problemu. który stano\\i pr/edmio\ dociekal'] lespolu skupionego w Stowarzyszeniu Jedności Muzułmai\skiej II' Polsce. Wilżne Jest n')\\nież II). /e de· klaracje imama Żuka są zgodne z jego czynami. NajnowsI) tom ..RnClnika \i1u/.ulmilliskiego·· zawiera bowiem opracowania dotyczące islamu. utwory lilerackie (m. in. pięknI II'iersl ,\. R Bergera Chutba oraz w t1ul11aczeniu Macieja Gierycha Kurhall 1Iu/IIWja (legel/iIu .I(UI"IJ/...nlll.\i;u,. rozważania o sztuce (np. M. Ginzburg. S::luka Imarska ilU f:n'/lIle) (mil opnlcollaniil Inne (np. Mahmud Taha Żuk, Ramadan. Nijjat, l'lilwfl,ailm .·I/.Qudr: Marc'k \1. I )/iekall. (JIIS.' lilii Sacida w teologicznej lileralurze s::yilów-imamilów: Ewa Siwicrskii. /(eli,l;ijl/o lile/"({/II/"({ hm,.'" a ':ycie duchowe w Nigerii Północnej; Jerzy S. Ląlka. I'as::a ,\IlIs/oFI 1>':c1ulecldlll I A:onswll/, Bor::ęcki) i Polak Hajreddin (Karol Kurski) krzewicielami (II/"(!c/"'iej /O::.liI!1I0.'CI /(({wl!()\{ej: Pi('ll" Stawii\ski, Uwagi do temalu. Lew To/sloj i islam: Willeri A. Il<lCl.kn\l. lel/lill/l/ll .. /<1/01"' \{ C,;'!, �301 i I)"~I'S/"~I'ili: , adiO.da Romaśko. Karaillli IW Krymie \1' XX wieku: A Mardkowicz-KokizolV. O,,!II/Sha hart/lmshil' rl.l/ck-f/alicWilno-haki): Bogusław Firkowicz, O!; n iska karaimskie po /lI/ucll: Szymon Szyszman. Stulecie karaimskiego Zarządu Duchownego w Trokach: Aleksander Duhillski. S~FII/(JI1 S~.IS~III(/I/ (3()()6/9()9 - 22.()2./993): Mahmud Taha Żuk, KrYl71czacy na "'TlI,iI': I. W !\czkinilzi. IV kwestii elnogenezy KI~1'mczaków w radzieckiej historiografii '\iddórć z tych opracow<1I1 to przedruki (artykuły Mardkowicz-Kokizow i Szyszmana). W tomie ,,\ wb.c /)OkIlIllCI/{1' ":II/'11/taill Narodu Krymskotalarskiego (26-30 czerwca 1991 1'. l, dotyczącc ,wr.lIi o pOlVnlt Tatan')\\ do oiczyzny. \\ sumic \\i.;c najnolVsz.y tom "Rocznika Muzułmańskiego" jest nie tylko pismem religijnym, ak takie illmanachem litcracko-hislorycz,nym (dodajmy: w dawnym dobrym stylu). który spotka si.; I pcw ności" z duiym zainlerescmaniem wśród historyków religii i historyków nauki. elnogral('m. histor\k('J\v literatury i innych. Dw ie przedstaw iOJll: publikacje wzhogacają w sposób istotny wiedzę o ludach. które w dzicJach IHlS/.ego kraju odegraly powain" role,:, Wśród nich zaslużyli się w kulturze zwłaszcza Karaimi ; ognisk w Trokach. I.ucku. IlalieZlI i Wilnie - dziś także czynni na Litwie. Udokumentowano r<i\\fliei kullllrolwórc;<l d;.ialalnośc Tatarów polskich, którzy od okresu międzywojennego w nilszym kraJu b,mlzo aktywni (nic tylko w wojsku polskim). Głównie Karaimom oraz Tatarom ;<lwei/i<,:Clallly pogi<,:hion,\ wićdze,: o tych grupach etnicznych IV Polsce, Wydawcy i redaktorowi ..Rocznika lv1l1z.lIilll'lliskiego" imamowi 7:ukowi winniśmy wdzie,:czność za przybliżenie nam wiedz: () iosaciljedncj z narodowości Krylllu - Krymezaków. Dotychczas naród ten w Polsce był nicnwiniez.n'"1y. S" Zbigniew Wójcik � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d6a97b2083b53ed3e8d4ccdf809425d6.pdf e9adf7be14ad2d1874143e16a31920a1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2177 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 Subject The topic of the resource indeks czasopisma " Lud" Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2024 Title A name given to the resource Indeks t. 1-39 / LUD 1952-53 t.40 Description An account of the resource LUD 1952-53, s. 3- 1111 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text WYDAWNICTWA POLSKIEGO \ TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO LUD Tomy l-XXXVI za lata 1895-1945 (wyczerpane) Tom XXXVIl za rok 1946' ' ,Tom XXXVIII za rok 1947 (wyczerpany) Tom XXXI~zaclata 1948-1951 Tom XL zawiera indeks 39 tomów" Tom XLI' w druku .. Tom XLII w przygotowaniu " ORGAN POLSKIEGO rrOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO (~ ~.' . \',' ':P'RACE I,MATERIAŁY 'ETNOGRAFICZNE' ORGANE DE LA SOCIETE ZAŁOŻ;ONY Tomy I~Vza l~ta' i934-193'Hwyczeri>ane) TC?m " VI PRACE ZBIOROWE - Lublin 1947. Pod red. J. Gajka, Tom' VII PRACE ZBIOROWE - Lublin 1948/1949 pod red. J. 'Gajka ' .' . i K. Zawistowicz-Adamskiej' Tom'VIII-IX PRACE Z13IOROWE ~'Łódź - L~blio. 1950/1951 pod red. J. ,Gajka i K. Zawistowicz-Ada~skiej . X PRACE ZBIOROWEKr-aków, pod red •. K.. Moszyńskiego w druku .. . ' To'rti' 'XI Marian Schulz. Bibliografia etnografii polskiejUwagi o fotografii,~tnogra:ficznej -:-:-pod red.J. Oajka w przygotowaniu. PRACE' ETNOLOGICZNE pod· red. E. Frankowskiego- i J. Gajka r /.. . ..' - ..' f '.... . ,I Tadeusz MiTewskiZARYS JĘZYKOZNAWSTWA OGOLNEGO . , CzęśĆ I Teoria językoznawstwa, Lublin - Kraków 1947I Część ,II Rozmieszczenie języków. Lublin - Kraków 1948 , . zeszyt 1 Tekst, zeszyt 2Atlas, Część III Typy języków (w przygotówaniu) , Tom II Tom III Witold Klinger - WSCHODŃIO-EUROPEJSKIE RUSAŁKI I POKREWNE POSTACIDEMON()LOGII LUDOWEJ A TRADYG.JA GRECKO-RZYMSKA - Lublin-Kraków'1950 Marilm Plezia, -. GRECKIE I ŁACI~SKIE żRODŁA DO NAJSTAR,SZYCH:DZIEJOW SŁOWIAN.,częŚć I ' część II w przygotowaniu ' : .. POLONAISE W ROKU D'ETHNOLOGIE 1895 OGÓLNEGO ZBIORU TOM ZA ROK 1952-1953 XL INDEKS T. I-XXXIX , \r., PI[ POZNAN p O Z N AŃ 1953 NAKŁADEM POLSKIEGO TOW. LUDOZNAWCZEGO W POZNANIU SKŁAD GŁOWNY: POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE �KOMITET REDAKCYJNY: W. DYNOWSKI, J. GAJEK, A. KUTRZEBA, J. MATUSZEWSKI, K. MOSZYKSKI, A. NASZ, M. PRUFFEROW A, R. REINFUSS, S. SZCZOTKA. T. ~ZCZURKIEWICZ, B. STELMACHOWSKA REDAKTOR: J6ZEF GAJEK ..~!~~:.~- ,-l POLSKIE TOWARZYSTWO Nr zam. 403/130 Nakł. 1800 POZNAN"SKA Odd. Ark. DRUKARNIA - LUDOZNAWCZE wyd. do skład. . .' 47,25, ark. druk. 24/VI. 53. - Podp. NAUKOWA, Cena 69,5 - do druku POZNAN", zł 87,- WROCŁAW Pap. druk. l3/III. 54. UL. UL. NANKERA 4 sat.' 61 X86/16 kl. V, g 80 Druk FREDRY ukończ. 10 - 29/III. 54 K-4-20639 �STALIN - TWÓRCA NIEZŁOJ\1NEJ BRATERSKIEJ JEDNOŚCI WOLNYCH NARODÓW Na łamach dziennika artykuł Przewodniczącego tniczej towarzysza złomnej braterskiej Podajemy "Prawda" ukazał się 10 marca KC Polskiej Zjednoczonej Bolesława Bieruta jedności wolnych 1953r. Partii pt. "Stalin - twórca Robonie- narodów". pełny tekst tego artykułu: Cala postępowa ludzkość przeżywa w tych dniach naj głębszy ból z powodu zgonu genialnego Wodza mas pracujących całego świata - towarzysza Stalina. Przestało bić serce człowieka, którego myśli i troski ogarniały cały świat, człowieka, który dla nar'odów uciskanych przez imperialistów był natchnieniem i niósł im pomoc I 1 i otuchę w ich sprawiedliwej walce wyzwoleńczej. Nie ma i nie może być większego smutku, cięższego nieszczęścia dla komunisty, dla każdego miłującego wolność człowieka, niż zgon towarzysza Stalina. Bolesną, nieznośnie bolesną jest myśl, że Stalina nie ma )UZ : wśród żyjących. W tych ciężkich chwilach szukamy oparcia w niewycze~panej potędze genialnych idei stalinowskich. Imię Stalina ostanie na wieki nieśmiertelnym symbo:lem wielkich idei wyzwolenia narodowego i społecznego wszystkich uciskanych. Nieodparta moc stalinowskich idei wyzwoleńczychpozosltanie gwiazdą przewodnią dla wszystkich uciemiężonych ludów, które wal. ezą z uciskiem imperialistycznym, dla całej ludzkości w jej walce . o pokój i promienną przyszłość. . �2 3 W genialnych pracach Lenina i Stalina doniosłe miejsce zajmują problemy walki narodowo-wyzwoleńczej. Wodzowie rewolucji socjalistycznej - Lenin i Stalin opracow.ali wszechstronną teorię, która odsłoniła rzeczywiste korzenie i źródła ruchów na- hodnich drapieżców imperialistycznych, miał na celu odprzez zac .' " cięc~e kraju od jego prawdziwych i wIernych przYJaclOł - naro- rodowo-wyzwoleńczych oraz ich wewnętrzną treść klasową. Klasy pasożytnicze, wyzyskujące podjudzały od wieków wzajemnie Rewolucyjny ruch robotniczy pod wodzą Lenina i Stalina prze- przeciwko sobie poszczególne warstwy wyzyskiwanych Burżuazyjny nacjonalizm miał na celu ujarzmienie Polski dów Związku Radzieckiego. ciwstawiał temu zwierzęcemu rozpasaniu burżuazyjnego nacj~nalizmu potężne hasło międzynarodowej solidarności prole~natu i poszcze- gólne narody, aby korzystając z tego rozbicia, utrwalać i umacniać swoje nad nimi panowanie. nieugiętej walki klasowej z burżuazją· Rewolucja Ale politykę grabieży i wyzysku czeka nieuchronny kres w miarę tego, jak budzi się i rozwija świadomość klasowa wyzyskiwanych mas pracujących narodów. Zadanie budzenia mas pra- Socjalistyczna Wielka Październ~kowa była zwycięską realizacją idei mter- nacjonalizmu proletariackiego. W dziesiątą rocznicę Rewolucji Październikowej towarzysz cujących wzięły na swe barki rewolucyjne partie klasy robotniczej. Lenin i Stalin uzbroili partie robotnicze w niezawodny oręż rewolucyjnej straltegii i taktyki. Stalin pisał: Obalając obszarników Historia dowiodła nieodpartej słuszności idei Lenina i Stalina. Tylko władza ludu pracującego, tylko społeczeństwa socjalistyczne były zdolne do oparcia stosunków między narodami na zasadach całkowitego równouprawnienia, na zasadach współpracy, pomocy wzajemnej i przyjaźni. z tego ucisku wszystkie bez wyjątku narody uciskane rozległego ko:a i kapitalistów, Rewolucja Październi- rozbiła okowy ucisku narodowo-kolonialnego państwa. narodów i wyzwoliła Proletariat nie może wyzwolić siebie, nie wyz~alaj:c uciskanych. Cechą charakterystyczną RewolucJI Paz- dzier,nikowej jest fakt, że te rewolucje narodowo-kolonialne prze- prowadziła ona w ZSRR nie pod sztandarem nienawiści narodowej i starć między nar~dami, lecz pod sztandarem wzajemnego zaufa- W ciągu wielu dziesięcioleci burżuazja hodowała i kultywowała nacjonalizm, jako podstawę swej polityki i ideologii. Nacjo- nia i braterskiego ,zbliżenia robotników i chłopów narodów ZSRR, nalizmem posługiwała się burżuazja do skłócenia i uciskania ujarzmionych narodów, .do podszczuwania jednych narodów przeciwko innym, do szerzenia wśród nich nienawiści i wrogości. Na- Wielka Październikowa Rewolucja Socjalistyczna nie tylko roz- cjo.nalizm stanowił narzędzie rozbijania i osłabiania klasy robotniczej. w imię internacjonalizmu". ł wiązała całkowicie kwestię narodową na ogromnych obszarach wielonarodowego państwa, lecz rozwiązała tę kwestię w ten sposób jak jest to w stanie uczynić tylko zwycięski proletariat. . Ludy uciskane dawniej przez carat, zacofane pod względem Taką politykę stosowała również burżuazyjna polska i wysługująca się jej gorliwie nacjonalistyczna prawica Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). ekonomicznym i kulturalnym rozwijają się teraz jako pełnowar- tościowe, kwitnące, przodujące narody socjąlistyczne w jednolitej i .l i zwartej braterskiej 1* rodzinie narodów radzieckJich. �4 j Natchniony ideami Lenina-Stalina, wielki naród rosyjski po- Przed pięciu laty towarzysz Stalin powiedział: kazał, jak realizuje się w czynach braterska pomoc innym naro- "Wielu ludzi nie wierzy, że między wielkim a małym narodem dom. Wspaniałe rozwiązanie kwestii narodowej w Związku Ra- mogą istnieć stosunki oparte na zasadzie równości. Ale my, ludzie dzieckim ma epokowe znaczenie, zagrzewa i z dniem każdym za- radzieccy, uważamy, że stosunki grzew~ć będzie coraz bardziej narody ujarzmione przez imperialistów do walki wyzwoleńczej. Ludzie r,adzieccy uważają, że każdy naród - Idee towarzysza Stalina oświetlają wielki, czy mały, ma swoje własne własną specyfikę, która całej ludzkości drogę do w kwestii narodowej, towarzysz Sta:lin stworzył naukę o narodach przyjaźni i pomocy wza- posługując się wrogim wobec wol- ności i niezależności narodów kosmopolityzmem, dacji suwerenności sunkach wszystkich narodów, polityki zaborów i be- południowo-amerykańskich, narodów między wielkim krajem socjalizmu a kraj.ami demo- kracji ludowej. Cechą charakterystyczną tych stosunków jest braterski sojusz, przyjaźń i wszechstronna współpraca. Związek Ra- rykańskich zmierza do zdławienia niezawisłości narodów zachodi i której w praktyce nie tylko w Związku Radzieckim, lecz również w sto- narodów, polityki likwi- stialskiego tępienia ludności cywilnej. Polityka imperialistów amenio-europejskich należy tylko do tego narodu nizm, socjalistyczna zasada stosunków między narodami. Wielkie stalinowskie idee przyjaźni narodów realizowane są usiłuje z jego pomocą zamas~ować, ukryć przed narodami prawdziwe cele swej polityki, polityki agresji i ujarzmiania jakościowo różne cechy, i każdy naród jest równorzędny z jakimkolwiek innym narodem", W tych słowach Stalina dobitny wyraz znalazły głęboki huma- jemnej wolnych narodów. Imperializm amerykański, wszystko jedno - tę uzupełnia i wzbogaca. W tym sensie wszystkie narody - zarówno małe jak i wielkie - znajdują się w sytuacji jednakowej i narodach socjalistycznych, o stosunkach między-' narodowych nowego typu, o braterskiej istnieć. inne narody nie mają. Cechy te stanowią wkład, jaki wnosi każdy naród do wspólnej skarbnicy kultury światowej, jakim skarbnicę promiennego jutra. Rozwijając naukę marksistowsko-leninowską burżuazyjnych takie mogą i powinny dziecki udziela wolnym narodom hojnej, bezinteresownej pomocy w rozwijaniu sił wytwórczych, w obronie suwerenności i nieza- Azji i Afryki, do podjudzania ich przeciwko Związkowi Radzieckiemu wisłości krajów demokracji ludowej przed zbrodniczymi zakusami imperia:listycznych zaborców. i krajom demokracji !ludowej, do przekształcenia ich w mięso armatnie. Zw;.ązku Radziec- Towarzysz Stalin, uogólniając doświadczenie owocnej współpracy między Związkiem Radzieckim i krajami demokracji ludo- kiego przeciwstawili tej bestialskiej "teorii" i praktyce imperia- wej, wskazywał w swej genialnej pracy "Ekonomiczne problemy lizmu amerykańskiego ,głęboko humanitarną socjalizmu w ZSRR", że w okresie powojennym Towarzysz Stalin i Komunistyczna Partia ,socja1.istycznąteorię i praktykę w stosunkach między narodami, leninowsko-stalinow- i europejskie kraje ludowo-demokratyczne ską politYkę Związku Radzieckiego wobec narodów wielkich i małych. micznie i weszły na tory współpracy pomocy. i i ZSRR, Chiny powiązały się ekono- ekonomicznej i wzajemnej �6 "Doświadczenie że żaden kraj kapitalistyczny kracji ludowej tak skutecznej nicznym stojącej - stalin nie mógłby udzielić krajom demoi na tak wysokim poziomie tech- narodów. tej współpracy pomocy, dowodzi - jakiej udziela pisał J. W. Stalin im Związek tej współpracy leży szczere potężny Radziecki. pragnienie przyjścia sobie z pomocą i wspólnego nomicznego" . Tylko zwycięstwo lizmu socjalizmu, proletariackiego, ruchowi rewolucyjnemu rzecznikiem jemnych której w polityce z bratnimi tego rodzaju nowe stosunki ków dla obrony pokoju sprawozdawczym tylko wielka i Stalin, jest na XIX wzór Związek Malenkow KPZR w jednomyślność łączy Związek następujących Radziecki w prowa- Rumunią, Czechosłowacją, Węgrami, Bułgarią, Albanią, 'f .·.· .. '~: 1 1 :., czyły i sercami uczciwych Zachodu przeciwko nadziei Komunistyczna w bojach politykę zawodnych rękach. W tych bolesnych ZSRR stanowią wzór całkowicie ludowej, które skiemu narodowi z tymi krajami jach dotąd nie spotykanych oparte na zasadach i poszanowania stosunków równouprawnienia, niezawisłości mocy wzajemnej ZSRR parcia w dalszym umocnieniu między i państwami, są one Wierny udzielać i rozwoju w dzie- współpracy narodowej. udziela nowych, będzie nemu gospod.arczej układom pomoc'!} i po- tych krajów". I •• siły wolność Radzieckiemu rozum, zahartowana honor politykę Komunistycznej wokół jej Komitetu Centralnego. przyjaźni spoczywa w silnych krajów i jego Armii, wokół bohaterskiej i sumie- leni,nowsko-stalinowską i niepodległość -- -- ludzkości. pracujące się jeszcze zbrod- nigdy nie będą wal- narodów, masy i w in- że wbrew Radzieckiego, konsekwentnie ludzkości Korei, w Anglii, Belgii radzieckiego, radzieckiemu skupią i Albanii, i w bohaterskiej Związkowi Związku dniach uzyskały Stalinowi, przodującej o po- .- Dzieło Lenina-Stalina Demokratyczną, Koreańską Republiką LuMongolską Republikc, Ludową. Stosunki Republice w Bułgarii amerykańskich narodu Niemiecką Republiką dowo-Demokratyczną, stalinowskich 'ludzi w Chinach uroczyście, i bezpieczeństwa między narodami. idei i Niemieckiej Włoszech, całej postępowej epoki, prowadzi pokoju stanowi odpowiedzieć ludzi na świecie. Stalina Partia awangarda nie naszej siła setek milionów oświadczają krajowi narodów imperialistów. i w Rumunii, planom imperialistów ostoi pokoju, zamachy w Czechosłovvacji ludzi we Francji, krajach niczym w referacie dzonej przezeń polityce pokojowej z innymi demokratycznymi miłującymi pokój państwami Chińską Republiką Ludową, Polską, nych ideami sił, które czynią agresora, wolność Vietnamczyków wszystkich Miliony stosun- słowach: "Całkowita wśród zespolonych wolnych ka'żdego i zwycięska na Węgrzech wśród miłujących wza- jedność odeprzeć na wszelkie i Polsce, narodów, wolnych niezwyciężonym. życiodajna Demokratycznej, zaw"ze tych ciosem dziś umysłami Ludowych umożliwiła Istotę jest przy]azm tych niewyczerpanych i niewzruszona zdolna Nieodparta, eko- nieugiętym Radziecki, towarzysz Zjeździe dawali i w stosunkach międzynarodowe. określił Zwartość siłę, która niewzruszonej jedność wolnych jest źródłem druzgocącym idea internacjona- idea, której międzynarodowej krajami rozkwitu twórcą obóz socjalistyczny włada niezrównany Lenin , wzajemnego osiągnięcia Braterska stalinowskimi, Chodzi nie tylko o to, że pomoc ta jest pomocą maksymalnie tan:ą i technicznie pierwszorzędną. Chodzi przede wszystkim o to, że u podstaw jest wielkim bardziej i nie- demokracji dzięki bohater- dzięki nieśmiertel- wokół najbardziej wielkiego narodu radzieckiego, Partii Związku Radzieckiego, �Narody krajów demokracji ludowej ożywia szlachetne dążenie - być godnymi wielkich czy;nów genialnego kontynuatora nauki Marksa-Engelsa-Lenina, twórcy niewzruszonej przyjaźni wolnych narodów - towarzysza Stalina. Spotęgujmy więc dziesięciokrotnie nasze wysiłki, wzmozmy czujność rewolucyjną, by jeszcze bardziej umocnić niewzruszoną jedność wolnych narodów, wykutą i wypiastowaną przez geniusz wielkiego Stalina, który jest tak bliski i drogi wszystkim miłu. jącym wolność wielkim i małym narodom. INDEKS LUDU T. I-XXXIX OPRACOW ANY PRZEZ j()ZEFA GAJKA I ZOFIĘ MALEWSK.\ '., �OD AUTORÓW Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, podejmując w okresie ,,lubelskim" (1945-1951) pracę nad P o l s :< i m A t l a s e m E t n o g ra f i c z n y m i monografiami regionalnymi, któr'e mają być nowoczesną reedycją dzieł Oskara Kolberga, stanęło wobec trudności systematycznego ujęcia wiadomości o kulturze ludowej, rozproszonych w liczny,ch dzieŁach i cza,sopismach. Wobec bardzo niedoskonałych bibliografii etnograficznych oraz braku indeksów w czasopismach etnograficznych, krajoznawczych, regionalny,ch itp. wszelka próba syntetycznego podejścia w opracowywaniu etnografii polskiej natrafia na ogromne trudności. W tej sytuacji Polskie Towarzystwo Ludoznawcze zleciło autorom jesz:cze w r. 1947 indeksowanie "LUDU" oraz innych dzieł etnograficznych. Akcja ta, zakrojona na szerszą skalę, jest wstępem do przygotowania Wielkiej Encyklopedii Polskiej K<ultury Ludowej. Autorom indeksu 39 tomów "LUDU" przypadł w udziale pierwszy trud rozwiązania trudności, nasuwających się przy tego rodzaju pracy. W toku wykonywania jej krystalizowały się podstawy, będące wytycznymi dla opracowani'a szczegółowej instrukcji do indeksowania czasopism i ważniejszych dzieł etnograficznych, która została oparta na doświadczeniach zdobytych właśnie podczas indeksowania tomów "LUDU"; to też indeks niniejszy różni się nieznacznie od wskazówek, zawartych w instrukcji J. Gajka z 1952 r., a mianowicie: brak w nim osobnego wykazu czasopism, wykaz zaś ilustracji jest zwykłym spisem. Także pieśni zindeksowano w sposób uproszczony. Indeks etnogeograficzny wykonany został w następującym porządku: obejmuje on a) archipelagi, wyspy, półwyspy, b) części świata z podziałem na państwa i kraje ze szczególnym uwzględnieniem Polski i ZSRR., c) elementy fizjo- �12 Na koniec autorzy pragną podkreślić, że przedstawiony wynik ich pracy powinien stanowić duże ułatwienie dla etnografów, naukowców, oświatowców .j tych wszystkich, którzy interesują się ludową kulturą Polski - nie mniej jednak sam indeks jest tylko odbiciem już istniejącego dorobku w zakresie etnografii i jako taki posiada wszystkie zalety i wady opracowań ogłaszanych na łamach "LUDU". Pewna drobiazgowość w opracowaniu indeksu była wynikiem sumienności autorskiej, aczkolwiek autorzy zdają sobie sprawę, iż w ten sposób całość wydawnictwa została niejako rozbita na "atomy"; jeżeli jednak tom ten (tj. tom XL) ułatwi pracownikom naukowym poszukiwania, młodych zaś entuzjastów i adeptów nauki zorientuje w mnogości przejawów kulturowych, stanowiących wszak nasz skarb narodowy - przedstawiona praca autorów spełni swoje zadanie. graficzne, jak doliny, góry, jeziora, rzeki, morza i oceany, ujęte są w osobnym układzie alfabetycznym. Uwzględniono również nazwy toponomastyczne i włączono je do odpowiednich powiatów, wychodząc z założenia, iż stanowią one bogaty i niezwykle ciekawy materiał dla etnografa, językoznawcy, historyka itp., d) podano również wykaz plemion, szczepów ludów i narodów w układzie alfabetycznym z uwzględnieniem grup i podgrup etnicznych. Aby zorientować czytelnika w ogólnym układzie indeksu, którego opracowanie trwało 5 lat, autorzy wyjaśniają, iż obejmuje on: 1. I n d e k r z e c z o w y, zawierający hasła trojakiego rodzaju: s a) hasła ściśle wyrazowe tj. materiał słowników gwarowych i wyrazy obcego pochodzenia, cytowane w tomach "LUDU"; b) hasła wyrazowo-rzeczowe, czyli terminy przyjęte w etnografii, a wynikające z systematycznego podziału faktów kulturowych; Poznań, w czerwcu 1953 r. c) hasła syntetyczne, które są zasadniczo hasłami odsyłaczowymi, mają bowiem na celu wskazać czytelnikowi całokształt problematyki, wiążącej się z poszczególnymi zagadnieniami. 2. I n d e k s e t n o g e o g r a f i c z n y, tj. indeks nazw geograficznych, etnonimów, elementów fizjografic.znych, toponomastyki, którego układ został już powyżej wyjaśniony; 3. I n ci e k s o s o b o w y zawiera wykaz nazwisk i imion (imiennictwo stanowi przecież ważny dział w zakresie dziejów kultury ludowej); 4. I n d e k s a u t o rów i o s ó b związanych z ludoznawstwem i etnografią, zawierający także przegląd artykułów, recenzji itp. ogłaszanych w "LUDZIE", 5. Wykaz instytucji naukowych, wykaz ilustracji. Zamykając całość pracy, związanej z indeksowaniem 39 tomów "LUDU", autorzy dla zorientowania czytelnika w wielkości tego przedsięwzięcia podają, iż sam wykaz haseł już uporządkowanych obejmował ponad 100 000 pozycji. (I' I �15 j. kirg. j. korut. j. Quiche )( WYJAŚNIENIE SKRÓTC)W ZA\VARTYCH W INDEKSIE j. abch. j. alb. j. ain. j. alg. j. annam. J. ang. j. arab. j. arauk. j. assyr. j. austr. j. azt. język(i) abchaski albański ainoski algonkiński annamicki angielski arabski araukański assyryjski ,australi,;,skie aztecki j. j. j. j. j. j. babil. baszk. birmo błg. błr. buszm. babiloński baszkirski birmański bułgarski białoruski buszmeński j. j. j. j. j. j. j. j. celt. cerko chiń. chon. czer. czes. czuk. czuW. celtycki cerkiewny chiński chondyjski czerkies'ki czeski czukooki j. dajak. j. d. łuż. i. d. niem. j. egej. j. egip. j. est. język(i) egejski egipski estoński \t ,I " J. fen. j. fiń. j. franc. fenicki fiński francuski j. j. j. j. germ. gil. g. łuż. g. niem. j. gr. germański gilacki górno-łużycki górno-niemieoki grecki j. hebr. j. hot. j. huron. hebrajski hotentocki Huronów (grupa irokua) j. Ind. arneI'. j. ind. j. ir. j. ir1. j. irak. " --r \ Indian ameryk. indus.ki irański irlandzki irokezki ~ czuwaski j. jak. j. jap. j. Jorub. jakucki japoński Jorubów dajacki dolno-.fużycki dolno-niemiecki j. kamer. j. kant. j. kipcz. kameruński kantoński kipczacki ) język(i) kirgiski korutański Quiche " j. lap. j. lit. lapoński litewski j. łac. j. łat. łaciński łotewski j. j. j. j. j. j. malajski malagaski marokański meksykański morawski małoruski mal. malag. marok. meks. mor. młr. j. niem. j. nord. j. norw. " " niemiecki nordycki norweski j. j. j. j. j. j. j. j. j. słoweń. sław. słowin. st czes. st. cerko st. per. st. pol. sumer. szwed. j. j. j. j. j. tiul'. tong. trac. Tupi tur. język(i) słoweński słowiański słowiński staro-czeski staro-cerkiewny staro..,perski staro-polski sumeryjski szwedzki tiurski tongijski tracki Tupi turecki j. ukr. ukraiński j. j. j. j. j. Vindelików węgierski wielkoruski włoski wschodnie Vind. węg· wlkr. wł. wsch. j. ost. ostiacki j. j. j. j. j. j. perski polinezyjski polski połabski prasłowiański prusko-litewski j. zach. zachodnie j. żyd. żydowski aphr. arch. aJphrodisiaca archipelag j. ros. j. rum. j. rus. rosyjski rumuński ruski j. j. j. j. j. j. j. j. samojedzki Santalów sanskrycki semicki serbski siamski skandynawski słowacki B. Nar. bud. dial. d. dok. dpł. Boże Narodzenie budownictwo dialekt dolny dokument dopływ eur. etno europejski etnograficzny g. gm. górny gmina pers. polin. pol. pał. prasław. prus. lit. samoj. Santal. sanskr. sem. serb. siam. skand. słowac. " �16 gw. gw. gw. gw. gw. gw. gw. gw. dziec. gwara dziecięca flis. flisacka hue. huculska młr. małoruska peczen. peczeniżyn. śles. ślesińska złodz. złodziejska żołn. żołnierska j. kobo krYiPt. kobiecy kryptonim lecz. lew. lit. lok. afro lud. lecznictwo lewy literatura lokacja afrY'kańska ludowy mag. mah. m. magia mahometański męski obrz. org. obrzędy organizator p. p. płd. płw. płn. pow. pt. pr. przysł. P. T. L. język T. L. pan (pani) patrz południe półwysep północ powiat patrz też prawy przysłowie Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Towarzystwo Ludoznawcze 1'z. rzymski św. święty wig. wsch. Wlk. wigilia wschód Wielkopolska zab. zach. zag. zwycz. Ż. INDEKS RZECZOWY A zabawy zachód zagadka zwyczaje żeński \ . Hasła są ułożone w porządku alfabetycznym, wyjątkowo tylko w kilku wypadkach uwzględniono podział rzeczowy przed alfabetycznym. Kursywą oznaczono' hasła gwarowe, obcojęzykowe lub zaczerpnięte z dokumentów cytowanych w Ludzie. Spacjowano skie strony. Przy bajkach hasła syntetyczne. Cyfry oznaczono dodatkowo rzymskie sygnaturę oznaczają A, litera w przysłowiu. VII. 3i. (j. samoj.), demon zmarłych. VII. 20. A hej! naganianie, nawoływanie na krowy. XII. 301. A jeno, a jino, tak. VI. 42. XII. 67 Aataencik, O, Ind. amer.), demon księżycowy. VII. 19, 23, 24. Ab, O, zach. sernic ..), księżyc wzrastający. XXXII. 153. Abadzdzei (j. abeh.), ojciec żywiciel. VII. 59. pt. P o k r e w i e ństwo fikcyjne. Aba kamui, (j. ajn.), demon ognia. VII. 14. Abderydzi, abderyci. XXXIX. 295. Abel, IX. 68. Abied pa radzicielach, (j. blr.). obrzęd zaduszny, stypa. XXIV. 9. pt. K u l t P 'I' Z o d k ó W. A b l. u c ja, p. kąpiel rytualna, mikwa, mikweh, mocz, obmywanie, mycie się obrzędowe, umycie się, umywanie nóg, zmywanie. Ablasty, (j. kirg.), II. 196. pt. D em o n y s z k o d l i we. Abo, VI. 42. Aborygeni, XXXIX. 78. Abracadabra, XXVI. 97, pt. M a g i a, Z n a k i s y m b o l i c z n e. Abrychter, (gw. żołn.), HI. 384. Absurda, XXVIII. 189, 196, 200. Abyk, abym. XIV. 106. A, ~. tomy, arab- wg J. Krzyżanowskiego. ] J 2 Lud - Tom XL (gw. żołn.), obcasy. III. 81. 189, 196, 200. Acer pseudoplatanus, p. jawor. Acetum aromaticum, p. ocet aromatyczny. XXXIII. 81. Ach, (j. annam.), jarzemko. XXXIX. 121. Achates, (j. lac.), p. agat. XXXIX. 3,25. Achillea millefotium, p. krwawnik, Abzace, murawszczewnyk. Achilles, II. 82; XV. 186. (j. gil.), szaman. XVI. 126. Achtel, miara. XIV. 279. pt. M i a r y i wagi. Aconitum napaLlus, p. nietota, tojad mordownik. - variegatum, p. ułomiak. Acorus palamus, p. tatarak, tatarskie ziele. Acta, p. akta. - martyrum. XXI. 110. - sanctorum. XXI. 110; XXXI. 49. 50. Adalych, (j. czuw.), przybrany ojciec. VII. 55. pt. Adopcja. Adam biblijny, p. Ask, II. 231, 324, 352; III. 187, 189; VII. 47; XIII. 335, 336; XIX. 59; XXVIII. 200. pt. Mity Q P ie r w s zy m c z ł o w i e k U. Adamaszek, XXXIV. 160, 161; XXXVIII. 359. Achoian, �iY 18 Adar, (j. hebr.), kwiecień. XXVIII. 51. (gw. huc.), patrzajcie. VII. 259. Administracja brytyjska, XXXIX. 189, 190. - kolonialna, XXXVIII. 284. Adon-ai, (j. hebr.), XXI. 239; XXVIII. 41. pt. B ó s t w a. Adonis, (j. fenie.), bóstwo fenickogreckie. XXXIII. 30; XXXIV. 130. Adopcja, II. 81; III. 197, 309; VII. 5'5; XVII ..2cI2; XXVII.134. pt. P ok l' e w i e ńs t VI o f i k c Y j n e. A d o P c jap. abadzdzei, adalyk, Adit-of ci.kan, anadzdzei, atag, atalyk, ata- pokrewieństwo fikcyjne, syn przysposobiony. Adukdt, adwokat. VII. 259. Adwent, !p. Fylypiwka. I. 139, 215; II. 185; III .. 19; VIII. 369; XVU. 134; XXX. 195; - zakaz wywożenia nawozu. XXXIX. 294. Adwokat, VII. 259; XXXI. 138. Ady, (gw. hue.), patrz! VII. 259. Adżaśr(y)ngi, (j. ind.), kozi róg, Lycium L., roślina magiczna, XXXIV. 13. Afekt, przysłowie. VII. 31. Afikoman, (j. żyd.), kawałek obrzędowego placka, p. maca. III. 53. Afiny, (gw. młr.), Vaccinium myrtHlis, p. afyny, czarna jagoda czer_ nica. XVIII. 192. lykat, Aforyzmy Gadei, XVI. 301-303. Afrodyta, Afrodite, II. 105; VII. 5, 288; XIV. 29; XXIII. 25; Afrykanka, aprykanka, ptak, nazwa dźwiękonaśladowcza. VIII. 393. Afyny, (gw. młr.), p. afiny. XXX. 89. - Iwanowi. VI. 158. uczta obrzędowa, p. stypa. III. 3; XVI. 324, 325. Agat, agatek, gagatek, Agatos, Ahates, Augstein, kamień czarodziejski, p.lap:s. XXXVII.290; XXXIX. 3·25. Agathós georgós, uyu.6o;; '(EOQ'{O; władca. XVI. 156. - daimon, ((yaDo; liw~ov wcielenie duszy. XVI. 155. Agatos, p. agat. Agenda kościelna, z 1530 r. XXII. 10. Aglaly, (j. lit.), ornament. XXXII. 37. Agnaci, II. 295, 302; III. 197, 309. Agni, (j. ind.), I. 133, 134; III. 1-4, 172, 173; XXXII. 107, 118, 119, 11212,12 8; XXXIV. 16. r:t. B ós twa. Agonia, XIII. 230. Agrafka. XXXI. 67. Agrest, Ribes gros suI aria. XXVIII. 241. Agapa, 1 Agrostemma Githago L. p. kąkol, kukil. p. mietlica, mietolnik. XVI. 112. Ahates, p. agat. Ahiwka, (j. ukr.), p. haiłki. XXV. 117. Ahura-Mazda, (j. ,pers.), Ormuzd. VII. 26; XXXII. 125. Aina, (j. malag.), życie. VI. 18. Aip, (j. kirg.), grzywna. V. 108, 112, 116,118,1120. pt. Prawo ludowe. Aitwar, (j. lit.) zmora. XX. 297. Ajak-dżaksy (j. kirg.), opł.ata za mlodą, p. kalym. V. 12. Ajaks, XXXI. 45. Ajbolty, ajbalty, (j. kirg.), mała siekierka. V. 4, 17. pt. B l' oń. Ajgnan, (j. Tupi), demon szkodHwy. VII. 19. Ajieke, (j. lap.), bóstwo, XXXII. 118. Agrostis Ahaswer, alba (j. hebr.), złe oko. XXV. 13,3. pt. V:' o k i. Ajjanar, (j. ind.), demon. XXXIV.41. Ajnce, (gw. źołn.), III. 80. Ajno, tak jest. XII. 67. Ajran, (j. kirg.), kwaśne mleko. V. 3. Ajtwar, (j. lit.), latawiec, inkluz. X. 111. XX. 297. iljyy-to-jon, (j. jak.), bóstwo antnpomorf. XXXVIII. 350. Ak, (j. kant., j. st. chiń.), jarzemko. XXXIX. 121. Akacja pożywienie. XVII. 15. - sok, powsbnie z niego pierwszego człowieka. XV. 1,3. pt. M i t Y o .pierwszym człowieku; - wróżba urodzaju, VIII. 61. Akan, (j. gilac.), starszy brat. XVII. .96. ,pt. P o k l' e w i e ń s t w o f ik c Y j n e. Akcent hotentocki, XXXVIII. 68; - muzyczny, w mowie, w pieśni, XXXVIII. 68. Akcja badania budownictwa ludowego w SZJWajcarii. XXXIX. 505; - marksistowsko-leninowska, XXXIX.4. Akdomoth, (j. żyd.), hymn. XXII. 123. Akedah, (j. źyd,), ofiarowanie Izaaka, motyw wycinanki. XXVIII. 49. A kiećf poganianie cieląt. XII. 301. Akietajkies, (j. lit.), przeręble. XXXII. 31. Akis, (j. lit.), oczko sieci. XXXII. 29. - Akmój, (j. lit.), kamienie u sieci. XXXII. 30. Akonit, Aconitum variegatum. p. ułomiak. II. 137. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Akt weselny, I. 132-134. pt. Z w yc z a j e we s e l n e. Akta grodzkie: - nowotarskie. XXXI. 70; Ajin-hara, 2' - p:awne, II. 112; XIII. 2-54; XXXIX. 174; _. skarbowo-kościelne, XXXIX. 170; - ~przedaży, XIII. 288; - wizytacji biskupich. XXXIX. 170. Aktejn, miara sypna. III. 208; IV. '1\2:5.pt. M i a r y i wag i. Aksamit, XI. !26, 60; XIII. 25'2; XIV. ,14; XXVIII.212,30, 412;XXX . .23:7; XXXVIII. 359. Akulturacja, XXXVIII. 384. Akumulacja zasobów kapitału, XXXIX. 184. Akuń, (j. lit.), okuń. XXXII. 25. Akuszf naganianie łosząt. XII. 301. Akuszerka, p. babka, moszie,połoźna, II. 362; III. 57; VI. 42; XVIII. 217; Akwarele Tepy, .przedstawiające typy ludowe. XVI. 268-276. Ala, (j. serb.), smok mieszkający w chmurach. XXXX. 347. Alachtund, (j. gil.), poezje. XVII. 100. Alamentnica, dożywotniczka. XIV. 106. Alarun, aliruna, alruna, alrc;mna. X. 267. Alatunia, O, austral.), starsi rodu, kierownicy klanu totemicznego. XV. 13; XVII. 55. Alatyr, kamień czarodziejski, p. alatyr, XXIX 175. Albertus, w przysłowiu. VII. 3ol. Alchemia, XXVI. 18; XXVII. 77, 78, 89, 90, 119, 134. Alchemik, XXV. 50; XXVII. 89, 91, 92; XXIX. 103; XXXI. 138. Alchemilla vulgaris p. przywrotnik pospolity. Alcheringa, (j. Arunta), przodkowie totemiczni. XV. 11; XVII, 37-39, 42, 413,49,5'3. pt. M i ty o P i e rwE) z y m c z ł o w i e ku. �20 A lectropholus maior Ret. p. szeląż- nik większy. Ale, tak. VI. 42. Aleć, ale. XIV. 106. Alectriomantia, alektriomancja, wróżby z koguta. XXVII. 134; XXXIII. 274. Ales Jovis, (j. łac.), ptak Jowisza. XIV. 224. Alfabet tajemny, XV. 22l. Alfurkan Tatarski, paszkwil. XXXI. 112. Alherunt, szy<:h. XXVIII. 20, 23. Alimenta, III. 296-299. Alkierz(yk), izba gościnna. X. 424; XVI. 366; XVII. 180. Alkohol, 'N lecznictwie. VIII. 64, 116. Alkoholizm, VIII. 62-71, 113-126; XXXVIII. 531. Alkyones, postać mity<:zna. XXXVII. 132. Allah, XXx. 11l!3.pt. B ó s t w a. Allaraa-Ogonior, (j. jak.), bóstwo antropomorficzne. XXXVIII. 350. Allium schoenoprassum p. siedmiolatka. Aloes, XXXIII. 81. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Aloza, ryba kwietniowa, Alausa Vulgaris, VI. 298. Alp, (j. niem.), p. zmora. XV. 186. Alrauna, mandragora. XXV. 115; XXVII. 134. pt. Rośliny w w i e r z e n i a c h. Alruna, mandragora. XII. 169; XXXIX.305. Alszanka, (j. lit.). p. strzelba. ryba. XXXII. 24. Altus, (j. łac.), wysoki, wielki, nazwa boga. XIV. 57, 60. Altarzyści, w dramacie religijnym. XIX. 88. Alt, (j. niem.), ostatni snop. XXII. 8. pl. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o r o c z n e. Altembas, złotogłów. XXVIII. 17, 22, 27, 33. Althea ofjicinalis p. prawoślaz. - rosea p. malwa, ślaz. Altvater, (j. niem.), nazwa boga. XIV. 54, 56, 57, 60. Alus, (j. lit.), pożywienie. I. 12l. Alatyr, (j. wlkr.), kamiel1 bajeczny, księżyc. XXXII. 138, 160. Ałun, IV. 216; XIII. 277; XVII. 33; XXXV. 7,3. pt. Barwniki. Alym, (j. kirg.), dary weselne. V. 14. pt. Z w Y c z a j e o b l' Z ę d y we s e In e. Amagai, (j. afr.), 'bałwany drewniane. VI. 243. Amaranthus caudatus p. koci ogon. Alte, Ambarvale sacrum, p. Ambarvalia. (j. łac.), XIII. 91-93. pt. Z w y c z a j e ob r zęd y d or oczn e. Ambona, zasadzka na skale. XXXVI. 194. Ambrozja, XIII. 163, 164. Ametyst w wierzeniach. XXXIX. 31215. pl. A m u l e t y. Amfora kulista, XXV. s. I. - neolityczna, XXI. .66, 254; XXV s. XIII. - z Duraczowa, XXV. s. VII-VIII. - z Rzęczkowa, XXV. s. V. - z Ulwówka, XXV. s. XIV. lImita, (j. łac.), ciotka. XIV. 58; - magna, siostra dziadka. XIV. 58. - maiar, siostra pradziadka. XIV. 58. Amm, (j. sem.), księżyc malejący. XXXII. 153. Amon, bóg-wąż. XVI. 26, 27, 29. Ambarvalia, Amoniak, p. latawiec, V. 164; XXXIII. 81. Amulet, III. 59; VI. 196; VII. 84; IX. 196, 414; XII. 335; XV. 38; XXI. 162, 194; XXII. 54, 58; XXIII. 6, 29; XXV. 14, 133; XXVI. 16, 17, 124, 149; XXVII. 134; XXIX. 165; XXX. 250; XXXIV. 12, 13, 36; XXXVII. 297, 392, 422, 423; XXXIX. 391, 395. pl. A m u l e t y. A. m u l e t y p. ametyst, belemnit, beryl, bursztyn, czapka, echoni.t, Froschstein (żabi kamiel1), geratronium, gretarianus, kamień, lagapis, lapis, medalik, nawęzy, ołów, phylakteria, pierścień, sokjapaglie, szmaragd, talizman, zamek stu rodzin, zęby. Amynos, heros leczniczy. XVI. 25. Anabaptyści, XV. 225. Anadzdzei, (j. abch.), matka karmicielka. VII. 59. Anagalis arvensis p. kurzy ślep. Anax, władca, bóg, XIV. 54. Analiza elementów kulturowych, XXXIX. 84, 87; - etnograficznolingwistyczna, XXXIX. 79; -- funkcjonalna, XXXVIII. 383; _ .. historyczna, XXXVIII. 383; XXXIX. 53; - inwentarza kultur., XXXIX. 94; _ .. kartcgI'aficzna, XXVI. 28, 39; - kultur, XXXVIII. 383; XXxIX. 87; - kultury materialnej, XXXIX. 93, - kultury Słowian wschodnich. XXXIX. 98. - csobowości, XXXVIII. 383; _. pYłkowa, XXXIV. 52; - rasowa, XXXIX. 100; -. roli wytworu, XXXVII. 59; _. składu ludności. XXI. 98; . Analiza zespołu kultur., XXVI. 40. Analogia językowa, XXXVII. 311. Analogie semantyczne, XXXIV. 177. Ananas, XXXVII. 391. Ananisapta, wyraz magiczny. XXI. ,24!5;XXII. 6il. pt. M a g i a. Anaplon, rękopis z '113,4;5 r. XXI. 215. Anaturalizm, XXXVIII. 334. Ancykrys, Antychryst p. czart, diabeł, XII. 232. Andaj, (j. lit.), bóstwo Prusów i Litwinów. XXII. 3. Andarak, (j. błr.), odzież kobieca. XXXVIII. 360. Andrus, (gw. złOOz.), ulicznik, złodziej. VII. 277. Andrzejki p. Jędrzejki. III. 27. Anegdoty ludowe, III. 47; Xl. 391; XII. 327; XIV. 5-12; XVII. 133-13,7; XIX.78; XX.U6; XXVII. 124; XXXI. 118-139; XXXVII. 5, 11, pt. L i t e l' a t u r a l u d o w a. Anemona nemorosa p. wietrznica, zawilec. Aneni Sabdjh, (j. hebr.), p. Ananisapta. XXI. 245. Angelologia żydowska, XXVI. 121. Angkuczak, (j. jak.), dół, podziemie. XXXVII. 102. Anglija, materiał, sukno cienkie. XXXVII. 214, 230. Angluz, inkluz. XXIII. 100. pt. D em o n y s p o r z ą c e. Anhel hluchij, (j. ukr.), anioł głuchy. V. 3,36. pt. W i, e l' z e n i a. Anilucha, jemioła, Viscu1l1albu1l1. XIV. 106 Animizm, IV. 337; VI. 7-26, 113-126, 225, 321-340; XIV. 202-204; XVII. 183; XXII. 13, 15, 17, 18, 148; XXVII. 134; XXVIII. 101; XXXVI. 140; XXXIX. 60. �22 Anonimowa zapiska o góralach beskidowych z 1786 r. J{VII. 124VI. 16. 127; Anioł, I. 170, 172; II. 162, 322-327; - zapiska o Górnoślązakach, }CI. 21; }CIII. 203, 204, 208, 230, J{J{J{III. 112. 231; }cIV. 159; }cIX. 32, 63-65, Anra-Majnju, (j. ind.), Aryman. VII. 67, 68; XX. 252-254; }cXI. 113; 26. pt. B ó s t w a. XXV. 40, 51; X}c}cI. 104; }cXXIV. Ans tamyr, (j. kirg.), pokrewień289; X}cXV. 68; }cXX}cVIII. 275. stwo fikcyjne. V. 9. - czujny, XIII. 230; AnśLag, (gw. żołn.), III. 78. - dobry, XXI}C. 122; Antagonizm grup ikulturowych, - Gabriel, VIII. 352; IX. 161, 162; J{XJ{IX. 108. - głuchy, ,p. Anhel hluchij, V. 336; Antaios, postać mityczna. XJ{J{VII. - grobów, VIII. 350; 132. - i diabeł, zabawa, XXXIII. l, 2, 6, Antapki, terminol. kowalska, VI. 291 11; Anthenaria dioica K. p. kocanka. - Michał, VIII. 351; Anthropomorphon, (j. łac.), mandra- przewódca, VIII. 267; gora. J{. 261. pt. Roś 1i n y w .---;strącony, }CI}C. 61; }C}cII. 131w i e r 'z e n i a c h i m a g i i. 11137;}c}c}cVIII. 2514; AnthyHis vuLneraria p. przelot zwy- śmierci, IV. 437; VII. 28; pt. D eczajny. m o n y ,s z k o d l i w e. Antologia Hamaseh, III. 216. - ukarany, X}(}C. 80, 88, 100, 124, Antret, (,gw. żołn.), III. 384. 125, 131, 133-136, 140-143; Antropofagia, p. ludożerstwo. I. 15, - upadły, }cIII. 334, 335; 232; VI. 18; VII. 336; }cVII. 173; - w legendzie, }cIV. 159; }(}C}C.80. J{VIII. 90; }(}CJ{VII. 280. 84-86, 88, 95, 97, 98, 101, 106, Antropofagowie, J{VII. 173. 113, 116, 120, 131, 133-138, 140 Antropogeneza, J{J{J{IJ{. 425. - w szopce, XIV. 147; }c}cV. 63Antropogeografia, J{J{I. 13, 86. 68; }(}cVI. 67; Antropogonia, }(}CVILl<34.pt. M i t y - w widowisku Chodzenie z Doo p i e r w s z y m c z ł o w i e k u. rotq, IJ{. 19-26; Antropografia, }(}CI, 5-10, 14, 15. - w zabawie, VIII. 143, 144; Antropologia, I. 10, 23, 90--{l2, 225}C}CJ{III.l, 2, 6, 11; 227, 240; II. 33, 37, 88, 153; III. Ankier (j. lit.), kotwica drewniana. 180, 181; IV. 60-63, 73; VIII. 95; }(}CJ{II. 26. J{I. 388; J{IV. 188; J{VII. 57-60; Ankieta, p. kwestionariusz. J{VIII. 230; J{J{. 318; J{J{I. 3-16, J{J{J{VIII. 155, 161, 173-177, 459; 80-85, 97-99, 160, 240-243, - prawnicza, }(}CJ{IX. 171, 524; 246-248; J{J{IV. 84; J{J{VI. 91; }(}CIJ{. 139, 143, 196; J{XJ{VII. - w sprawie zabaw i gier ruchowych, J{}(}CI. 163. 351, 366, 380; J{J{XIJ{. 6, 30, 35. 45, 62, 75, 467, 468. Anodynie, Spiritus aeteris. V. 164. - fizyczna, }(}CJ{VIII. 387; pt. M e d y c y n a 1 u d o w a. Animus, anima, (j. łac.), dusza. tatarka, tatarskie ziele, trzylistnik, złotnik, zwiesinosek, żaba, żmijowiec. Aphrodisiaca remedia p. mandragora. X 262; J{XVII. 134. XJ{J{IX. 300, 304, 305. pt. R o441; śliny w wierzeniach i _ społeczna, J{J{J{VIII. 283. magii. Antropologiczne nauki, J{XL 3. Apis, 'zwierzę święte. X}(}cII. 123. Antropomorfizacja, J{J{I. 115. Aplawinos, (j. lit.), deski po bokach AntuaLarz, koronka ze złotych nici. czółna. J{J{J{II. 32. XJ{VlII. 21. ApodeLdok, apoLdek, opodeLdok. V. Antychryst, p. Ancykrys, diabeł. 164. pt. Medycyna ludowa. V. 169; IJ{. 176; XXV. 46; J{J{VII. Apokalipsa, J{XV. 46; J{XJ{VII. 302, 13'4; XXXVIII. 27,5.pt. D e m o n y 303; J{}(}cVIII. 275. s z k o d 1 i w e. Aipokaliptyka chrześcijańska i żyAntylopa, J{J{XVIlI. 101-103. dowska. J{J{VII. 134. Antypryner, naj starszy bursztyniarz. Apokreos,rt:TOXQEit,<;(j. gr.), mięsopust. J{J{J{IX. 405. J{X. '1167. Anumroka, (j.ind.), demon. J{}(}CIV.6. Apokryf, III. 61; IV. 339; VII. 336; IJ{. Anus, (j. łac.), babka. J{IV. 57. 299; J{I. 224; J{VI. 33, 3,6; XVII. Anusarpa, demony ind'. J{}(}cIV. 6. 190, 191; J{J{I. 103, 120, 121; }(}cV. Anwar i SouhaiLi, J{VI. ~20 pt. L i46; J{J{VI. 90; J{XIJ{. 179; J{J{J{. t e r a t u r a l u d o wa. 81; J{J{XI. 104, 105; J{XXlI. 83. Anyż. w balsamowaniu. J{VII. 175. Apollo, J{IV. 29; }(}CI. 187. - aphr. J{J{XIX. 300. Apostołowie, p. legendy. J{IV. 159; Ap, (j. ind.), woda. x}{}{IV. 5. J{J{J{I. 11\3i2, 1318. Apacinie, (j. lit.), sznur u sieci. A P o t r o p a i o n, J{J{IJ{. 170; x}{}{II. 30. J{J{J{VII. 30B. p. bazie, brzoza, Apetytu brak, }clII. 217, 220. bursztyn, bylica, czaszka końska, A P h T o d i s i a c a, ,p. anyż, baboczosnek, faLLus, głowa koguLub, chrabąszcz, gdula, gwoździki ta, kury, gniazdo bocianie, jałkramne, jesion, karczochy, kmin, mużna, kłos żyta, kloticzka, kokornak, kokoryczka, korzeń likrzyż, noszenie amuletów, burS'zsiego jaja, kopr kobyli, kurza tynu, kamieni, olcha, osina, róg, noga, lebiodka, lubczyk, mandrasito, sól, strUa, środki Gchronne gora, maruna, mieczyk, mietka, przeciw czarom, włóczka czerwomięta, mikołajek, napoje z owana, zabiegi apotropiczne. dów, nasięźral, olszaniec, owady, Apotympanizm, ka,ra przez powiepietruszka, piołun, przytulia, rozszenie na deskach. J{J{II. 146. pt. pustne zieLe, ruta, rzepa, rzeżu-' P r a wo l u d o we. cha, serdecznik, storczyk biały, Aprak, tytuń Nicotiana tabacum L. storczyk większy, stoszyszek, szaJ{. 261. fran. szparag. środki budzące _ konstytucjonalna. XJ{XVIII. 389; _ kulturalna, }(}CXVIII. 381, 385; _ Polski, }CJ{J{IJ{.438, 440; _ radziecka, XJ{XIJ{. 79, 424; _ Słowiańszczyzny, J{XXIX. 438. miłość, terlycz, �24 p. afrykanka. XXXIV. 4, ,14, 15. pt. D em o n y s z k o d l i we. Apteka, II. 228, 289; - ludowa, XXXI. 171 . Aptekarz w przysłowiu, VII. 37. Aquila, (j. lac.), orzeł. XIV. 224. Aquilegia vulgaris p. orlik pospol. Ar, Jahr, (j. niem.). XIV. 209. Arabis arenosa p. gęsiówka pospol. Aprykanka, Apsarasy, panienczyne wlosy. (j. ind.), pani, duch lasu. XXXIV.5. pt. D e m o n y d r z e w. Aras, Haras. XXXIV. 165. Aratrum, XXV. 22. pt. M i a 'l' y i wagi. Aranjiini, - folklorystyczne XXXIX. 10; folklorystyczne łotew., XXIX. 132 fonograficzne, XXI. 29, 33, 34, XXX. 248; XXXIX. 10; - międzynarodowe muzyki ludowej, .XXXVIII. 471, 475; - Państw. w Krakowie, XXXV. 58; - pieśni ludowych, XXXIX. 503; - R. A. F., XXXVII. 459, 469, 470; XXXIX. 10; - Rodziny Mizerskich XXXVII. 159. post, I. 119. ArcYdiabeł, p. Satanail, II. 322. ArcYdzięgiel, litwor, Archangelica officin. III. 254; XXVIII. 241. Arcyposada, lek gojący. XXXIII. 80. pt. Medycyna ludowa. Ardan, Jordan, Trzech Króli. VIII. 374; XVIII. 210. Arcyburion, Arbuz, harbuz, Cucurbita, uprawa. VII. 72; XII. 296, 298; XVIII. 173; XXVIII. 241; - w zagadce, XIII. 205. Archangelica offiNn. p. arcydzięgiel. Ares, Mars. bóg wojny. VII. 19; Archanioł, II. 323; XIV. 29, 37, 38, 65--67; XVI. 23, --; Gabriel, XXX. 119; Areskowe, bóg wojny Irokezów. - Michał, XXX. 130. VII. 19. Archeologia, I. 10, 90, 92; III. 86, 94, Areszt, III. 305; IV. 251. 180, 189; IV. 339; IX. 420; XI. Argentan, (j.fr.), koronka, XXIX.lll. 201, 386; XIV. 187, 193, 197. Argonauci, XXXVII. 127, 137. 198; XVII. 59; XVIII. 228; XXI. Argos dwugłowy, mityczny król Ar12, 13, 18, 61, 63, 83, 240; XXIV. golidy. XXXIII. 146. 84; XXIX. 124, 139; XXx. 245; Arhat, (j. ind.), święty, wyzwolony XXXII. 177; XXXVII. 324: z koła odrodzeń. XXXIV. 22. XXXVIII. 209, 381, 385; XXXIX. Ariadewa, (j. ind.), głosiciel bUd4, 17, 30, 35, 71; dyzmu. XXXIV. 29. - bU'rżuazyjna, XXXIX. 4; Arianie, p. Socynianie. I. 368; VI. - religijna, XIV. 198. 408; XV. 249-257; Xx. 59, 126, Archeologia, p. Archeologia. 127; XXVII. 58, 59. XXXIX. 71. Arianizm, III. 108; XXVIII. 99. Archisynagogus, postać w dramacie Ariballosy, (j. grec.), naczynia piel'religijnym. XIX. 48. ścieniowate. XXXIV. 125. Architektura ludowa, XXXVII. 341, Arie w szopce: 342, 416, 482, 487. "Przyjecliali tam delegacja z wojArchiwum etnograficzne, XXVIII. ny". XXXI. 59. 107; XXXVII. 454; "Szczęśliwe czasy". XXXI. 56. .,Za kolędę dziękujemy". 59. XXXI. wróżenie z liczb. pt. W l' ó ż b i a 1- A rithmomancja, XXXVIII.274 s t w o. Armiak, (j. ros.), Armeria vulgaris ubiór. XXI. 138. p. laska Chrystu- sowa. 'nik 'k Arnica montana, pomol , Arnl a, V 218' . ,. kupa l'k nJ , soniecznyk. VII. 263; w lecznictwie. V. 159, VI. 160; XVIII. 181, 183. kupnie. Arra, (j. łac.), zas trzy aw p XXI. 1M. Arrabo amaris, (j. łac.) zastaw '1 mi oXXI. 197. taniec meksy- ści, p. pierścień. symboliczny Arrow, kański. III. 215. Ars docta, O. lac.), poezje. XIX. 8,2. A1"s'kah't, odpowiednik nazwy Radogosca. XXXI. 158. Arszenik, X. 225. - w łowiectwie. XXXI. 33. Artel, spółka. XI. 353. pt. Z w yc z a j e z a w o d o w e. Artemida, XIV. 81, XXXVIII. 268.. . . Artemtsla A b ro t anu m L. boze X. 127~. pt. Roś l i. n y w l e c z n i c t w i e. Arthemis arvensis p. wole oko, woldrzewko. artus, B ó s t w a. . Asafetyda, assafoetida, p. czarcie łaJ~ no. VIII. 374. pt. M e d y c y n o l u d o w a. (gw. żoln.), III. 80. p. Ozyrys. XXXII. 105. Asajnander, Asar, Asaru p. Ormuzd. Asceci, XXXIV. 29. Asen, bogowie w orszaku Asaramaz ar tuz, pszenny chleb \V W. Piątek. leżący na grobie II. 144. Artus, XV. 186. Artyści ludowi, XXVIII. 46, 53; XXIX. 114; XXX. 10. pt. I ndeks osobowy. Arundhati, (j. ind.), gwiazda. XXXIV. 10. pt. W i e r z e n i a. Arvales. fratres., Ill. 215. Wotana. XXXVIII. 46. 61 A faIt spoiwo farbiarskie. XXX. l . s, A sgar dha , (j.' skand.). . Ashardhr, olimp III. 186, 187, 284. . Ask, p. Adam, III. 1£7, pt. M l ty o p i e r w s z y m c z ł o W l e k u. Asklepios, Aesculapios, (j. grec.). XVI. 17, 23, 24, 25, 157. As k osy,].,(. grec.) naczynia pierście.~ niowate. XXXIV. 70, 126, 129, 13'; - zoomorficzne, XXXIV. 128. Asmodeusz, demon. XXX. 11-;l, 128. Asnowa, (j. lit.), osnowa. XXXII. 35. Asowie, III. 1i72. pt. B ó s t w a. Aspekt geog,r. XXXVIII. 17. Asplenium p. ruta murawica, włosy Matki Boskiej. - viride H. p. zanokcica zielona, histowanec. Assyriologia, ski ślep. Artos, Aryman, III ."2 3' VII. 26; XXIV. 43; XXXII. lG5, 106, Hl, 130, 152. pt. Aster no vi XV. 141. p. cyprys, Belgi, żywot- nik. II. 106. pt. B ó s t w a. p. jerzmianka. - vulgaris p. skusiwnyk. Astrclog. XXV. 50; XXVII 32--84; XXXI. 122, 1,38; XXXIX. 3,13. pi I n d e k s o s o b o w y. Astrologia, XI. 434; XXVII 75-84, 119; XXXIV. 279; XXXVII. 336. Astharte, Astrantia maior �26 Astromancja, wróżby z gwiazd. XXXVIII. 12714.pt. W róż b i a rs two. Astronomia ludowa, I. 168; V. 248; p. Arundhati Auszrinie Baby (gwiazdy), Baran (gwiazdO~ zbiór), Biskupki, Bliźniaczki, Brona św. Izydora, Dni psie, (Kanikuła), Droga dusz, Droga mleczna, Dżdżownice, Gwiazda Chrystusowa, Gwiazda z grzywą, (kometa), Gwiazda pasa, Gwiazdozbiór Kassiopei, Kanikula, Klas pszeniczny, (Kłos panny), Kola rodina, ny, Kosa Kolo ści (gwiazdy), ka, Kwoka, Łzy św. Mleczna Kwoczka, Miesiąc, Piotra, Wawrzyńca, Mlodzik, na księżycu, Ryba. słońce, Smok Waga, Astry, Ko- K~rycz- Sznurek, sztat nym KatarzyKosy Kuriatka, droga, cze, Plamy Izydora, św. perkunowa, NosiaPlug Rzeszoto św. Sito (gWiazdozhiÓr): Wakarinie, War- św. Józefa, Wóz ze zlamadyszlem, 2ernyczki. VI. 55; XXVIII. 241. (j. ind.), demony. XXXIV 3, 6, 8, 20, 32, 33. . Aswenowie, (j. ind.), bóstwa mroku. III. 5; XXXII. 152. Asymilacja ludu podbitego. XXIV. 156; - samogłosek i spółgł. IX. 14-16. Aszarej, aszaraj, aszaris, (j. lit.), okoń, XXXII. 25. Aśwatha, (j. ind.), XXXIV. 5. pt. D e m o n y d r z e w. Aświnowie, (j. ind.), bliźniacze bóstwa księżycowe. XXXII. 152. Asa basa hi, (j. serb.), gra. V. 138. Ata, (j. tur.), ojciec. VII. 55. Atag, (j. tur.). zastępca ojca. VII. 55. Asurowie, p. aataencik. (j. tur.), posiadający ojca. VII. 55-57. Atalykat, VII. 54-65, 150-168; XXIX. 1175. pt. Pokrewieńs t w o f i k c y j n e. Ataman, II. 170. Ataul, (j. kirg.), jurta pary młodej. V. 1.7. pt. Budynki mieszkaIn e. Atena, XIV. 29; XV.2.20. Atera, bogini kosmiczna. XV. 220. Ates, (j. trac.), bóstwo słońca. XVII. 36. Atharwa Veda, Atharwaweda, I. 53, 54; II. 103; XX. 299; XXx. 83; XXXIV.3. Atlas etnog'raficzny, XXXVIII. 147, 153, 159, 194, 198, 470; '- niemiecki. XXXV. 203, 204; XXXVIII. 147, 148, 158 174 179 180; , , , Atahencik, Atalyk, - Polski XXXVI. 408-412; XXXVIII. 150, 154, 161, 225, 226, 353, 452, 458; XXXIX. 131; p. Polski Atlas Etnograficzny. p. P. A. E. XXXV. 203, 204; - etnograficzny Rzeczypospoli tej, XVII. 251; - Szwajcarski. XXXVIII. 148, 158, 189, 198, 470; Atlas językowy. XXXVIII. 15 16' - ~ęzY'kowy franc., XXXVIII: 158; - Językowj' niem., XXXVIII. 158' - językowy włoski i szwaje.: XXXVIII. 158; - językowy, woj. łódz., XXx. 257; Atlas kUltUl'Y ludowej. XXXVIII. 150, 168, 185; Atlas lingwistyczny. XXX. 257. Atlaska,chustka, XVIII. 68. Atlaskow.a robota, haft turecki XXVIII. 27. (j. lit.), gwiazda zaranna. II. 277. pejska. Autochtonizm Słowian, XXXIV. 53; Atrament, barwnik do pisano IV. 216. XXXVIII. 319; XXXIX. 68. _ w lecznictwie, XI. 395. Avus, (j. lac.), dziadek, XIV. 57, 59. A tropa Belladonna, p. wilcza j agoAwalokita, (j. ind.), król tańca. da, XXXIX. 305; XXXIV. 28, 30. _ Mandragora L., dziwoskręt. X. Awankulat, p. brat matki, jego rola 260; XXXIX. 305. pt. Roś l i n y w rodzinie. XXXIX. 55. w wierzeniach i magii. Aza, (j. kirg.), dary skladane po Atrybut św. Justyny. p. Jednorożec. śmierci oblubieńca jego rodzicom. XXXIX.308. V. 15. Atura, (j. żyd.), ozdoba talesu. Azjatycka kolebka Słowian, XXXIV. XXXI. 160. 51, 171. Audmienos, (j. lit.), wątek. XXXII.36. Azrael, (j.hebr.), anioł śmierci. VII.28 Aufman, (gw żołn.), III. 78. Azyl, p. grób, ·cmentarz, X. 242-247; Augstein, rp. Agat. _ kamień, jako azyl. XXXIX. 145. Augustyni, II. 118. ,_ klasztorny, XXXIX. 144; Aukszle, (j. lit.), ukleja biała. _ kościelny, XXXIX. 144; XXXII. 24. _ przewoźniczy, XXXIX. 14<1. pt. Aul, (j. kirg.), osada, II. 307; II' r a w o l u d o w e. XXXIX. 423; Ażducha, (j. baszk.), smok wadny _ ko1chozowy, XXXIX. 423. w chmurach. XXXIX. 347. Aurinia, wieszczka germ. X. 267. Areb, (j. hotent.), ziele używane j~ko Austheja, (j. lit.), bóg pszczół. IV. 25. puder. XXXVII. 85. Australopitekus, XXXVIII. 357, 388. Atman, (j. sanskr.), dusza. VI. 16. Austrolog, astrolog. XVI. 91. Atragan alpinata p. powojnica al- Auszrinie, H Baal, Bal, XIV. 47; XVI. 27. Baba, bałwan, lalka w obrzędach dorocznych. VIII. 340; - beczka na saniach, do zwijaniJ niewodu, XXXII. 31; - bóstwo, XIV, 73, 320, 321; -. dyka, XVIII. 21.6; pt. D e m o n y k o b i e c e. - Gorynczanka, GOl'yninka, XXXII. 87. ~ Jaga, XXII. 83, 96, i01; - Jaudocha, Jaudochia, Dokia, IV. 98. - kobieta stara, żona. I. 136; II. 212, 226, 253; III. 45; VI. 40, 42; VII. 44; X. 278; XIV. 43, 5.7-59; XVII. 209; XIX 90, 96, 101; XX. 76-79, 83~6, 266; XXII. 8; XXV. 78; XXVII. 135; XXXVII. 304; _ latająca, p. czarownica. XX. 80; - Łatygorka, XXXII. 87, 88, 130; - ostatni snop. XXVI. 7, 8;' - pieczywo wielkanocne. XII. 313; XIII. 29; XXIX. m, 9-6; pt. P i ec z y woo b r z ę d o w e. - Sie71ligorka,p. Goryninka; �-. Sitnica, - V. 278, 279; XXVI. 89; akuszerka. VI. 42, 126; XII. 76; XIV. 151, 155. Babka, kowadełko do klepania kosy. V. 63; VI. 292; IX. 366; XXXV. 87. Babka, V. 56. Siuda, -. ślepa, V. 44, pt. G r y i z a b a wy. - w bajce, VII. 50. 53, 248; XII. 228; Xx. 261. __ o w korowodzie obrzęd. Xx. 71; - w przesądach myśliwsk. VII. 282; w przesądach ryback. XXXII. 317; w przysłowiu. VI. 28; VII. 31, 32, 248, 249; XIII. 150, 244. - w SZOpce. XIX. 44; XXVI. 67; - wcielenie diabła. VIII. 355; - wróiJbiarka, XXVII. 88; - zlata, XIV. 73; - zmora, XI. 314; - znachorka, xxxrx. 433; żelazna, XXXII. 164. Babak, snopek do Poszycia strzechy. XIV. 107. roślina używana do palm wielkanocnych XXI. 216. Babeć, pstrąg. XVII. 149; XVIII. 180. Babiczka, akuszerka p. babka. XVIII .. 217. Babcarka, Babie lato, XXVII. Babie babskie lato. XIV. 73; majus K. Electrolophus XXXI.93. część kościoła. V. 63; XIV. 398; XVII. 9, 11, 13. Babimór, wiewiórczyn. XXXI. 99. pl. Ę o ś l i n y w m a g i i. Babiogóra w baśni, Xx. 258. Babka, Plantago maiar. II. 157; III. 254; VIII. 57; XII. 60; XXVIII. 241; - kosmata, Plantago media. XXVIII. 241; Babieniec, - lancetowata, Platago XXVIII. 241; wodna, żabieniec ma Plantago. Roś Iin y w - znachOI'ka, I. 178; III. 231, 2-54, 268; XI. 395; Xx. 77; XXXVIII. 240; XXXIX. 433. grzyby, pożywienie, wierzenia. I. 97, 169, 178, 198, 207. Babniopraslnie (j. ros.) napis na glinianym przęśle. VI. 306. Babok, XII.' 168. pl. D e m o n y. Babolub, roślina budząca miłość. II. 1,57. pt. A p h r o d i s i a ca. Babski serek, Malva neglecta, owoc trujący. XXXI. 93. Babki, p. babie Jato. V. 2150. p. baba, czarownica, XXV. 94. Babuć, wieprzak. XVIII. 217. Baby gwiazdy, V.. 2:418; pt. A s t l' on o m i a l u d o w a. - czarno ubrane, pokutujące dusze. XVII. 63; pl. W i e r z e n i a. - kamienne. XXI. 64; XXIV. 90; XXIX. 194; XXXIV. 182. Babyne kalino. (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 213. Babskie 134, 165. zęby, pieczywo świąteczne. II. 129; pl. P i e c z y w o a b r z ę d o w e. - śmierci, aataencik, p. księżyc; - w lecznict., XXx. 59; XXXI. 93; - w SZOpce, IX. 406; - w zagadce, XI. 28, 73, 147; - zabawa dziecięca p. Ciuciubabka. ślepa babka. VI. 196; Babka, lanceolata. pospolity, AlisXXVII. 246; pt. l e C· z n i c t 'IV i e. Babsko lato, niezręczne, III. 2.56, V. .]2,5,1,25; VII. 188, VIII. 40,412, 48; IX. 257; XIV. 39,9; XXIV. 123; XXXI. 85, 148; XXXII. 80; XXXV. 43, 50, 188; XXXVII. 201, 202 pt. P a s t e ['_ s two. serb.), l'Zucać V. 138, 143 kamIenIem, z XX 167 178. XII 39' . , l· Bachana te, '.' bacha, połeć, h (j sto mem.), Bac e, . XV 58. . szynka. '. ) bochen soll. Bachen, (J.' sto niem., Bacanje. (' k~mena~baJ~va. XV. 58. Bachmistrz, . 'k urzędnik zupm , . II-an XII. 315. Wie, . Baehmt l, . . d) syn pierwoBachm', bechor, (J. zy . , rodny, III. 55. II 174' XIII. 257. . Bachus, I. 'bokus chodzeme y Bachusy, bekus 50' pt. Z w yXIX z Bachusem, .' d a r, o c z. 'c lobrzę.dy c z aJ· kota XXXVI. Badgera, baćgel'a, ap . 233 234. Baeó~ka, XXXVII. 202. 42 Baczka wiązka lnu. VI. . , k IV 307' VI. 42. Ba-ino, ta. .' ~ XXXIX. 83, 86. Badacze radzlEc -y, . X 219/l' . t ologlczne, X. , Badama an rop . XXIII. 144; XXI. 67; XXII. 142, X XXXIX. 79, 83, 84. . . . XVII. 1168, archeologiczne, III W2' . In XXXV .. , - archl\va e, 7'8' _ dialektologiczne, VIII. , - - Baca, -- _ _ salin. XV. 59, 60. . k' palmy - l k· h VI. 38G; gwar po s IC, 292' XXXVIII. historyczne, XX. , 83 84' 153; XXXIX.. 'g 'XVII. 146; 'ęzyka prawmcze o, . J ling"llstyczne, językoznawcze, 83 84; , XIV 64' XXXIX. 80, XX . , XII 19' kultur i ich rozwojU. X . , XXXVIII. 385; ludoznawcze, II, 281; ludowym, nad przemys ł em - XXXVUT. 42; 67 83 84' etnogenetyczne, XXXIX. X'X' '2<'2: . II 191; .", etnograficzne, . . XVII. 143; XXII. 19, 29, 31, 147, X . XXX. I 10 , 165', XXXVIII. 5, 6, XXXIX.423, 431, 467; III . 180', XXI . '2c·6. etnologiczne, 268; XXXVIII. 153, 342, 471, 473; XXXIX. 436; fizjograficzne, XXII. 160; folklorystyczne, XXX. 240', XXXIX. 12; gospojarczo-dern ógraficzne, XXXVIII. 312; 'cz XXXIV. -- granic grup etnl . 155: _. _ XXXIX. 611; VI. 380; __ narzeczy jęz. polskiego, X 303' I., XI 221' - onomastyczne, X . . X'XVII.128 . t a XXVI. 144, - osadlllc w, '. XVII 58,59', _ p·aJeoantropOloglczne, '. . e XXXIV. 51, - paleobotamczn, XXI 165-168, - pieśni ludowych, . 172-174; 225' . X 217 220, 223, ' - podan, X. 'XVII 167' XXVI. - prehistoryczne, . , 26' XXXIX. 83" 84' 90 ' łości Słowian, XXVI. , - przesz. XX 272; - psychologiczne, .' . nauko--. radzieckie p. ekspedycje - we ZSRR. l d prareliktów kulturowych u u cującego, XXXIX. 628; rzeczy, XXI. 90; _ słowa, XXI. 90; słownictwa, XXXIV. socjologiczne, XXI. _ 64 65; , - statystycznxe~v.2~~;; XXXVIII. terenowe, - 155 182 \337, 341; XXXIX. 16; . " - terenowe Muzeum E t n. w ŁodZI.. XXXIX. 449-455; - toponomastyki, XXXIV. 50; .. elementów kulturowych, -- ty!pol OgH XXXIV. 155; -- w zakresie ceramiki, XXXIX. 549; -.zapaz. . ]'ęzykowych, IV 64; . XXX �30 31 - zjawisk ekonom., XXXIX 436; zjawisk etnogr., XXXVIII. 151; zwyczaju tatuowania. XXVI. 79. Badiaga, badziaga, gąbka rzeczna, przeciwko artretyzmowi i reumatyzmowi. XXXIII. 80. Badniak, p. bandiak. XVIII. 100; XXV. 121. Bah rusza, nazwa krowy. XXXV. 134. (j. błg. i alb.), zakład. VII. 32. XXXVI. 234. Baja, bluzka. XXVIII. 219; Baja, baj baju, mowa bez sensu. XIII. 150. Bahs, opowiadacze. XVII. 47, 58. V. 149; XII. 285. Bajciirz, bajarz, plotkarz. V. 63. Bajdać, pleść bajdy. XIV. 253. Bajdaki, łodzie. XI. 220. Bajdara, (j.czuk.), łódź. XXXVIII.347. Bajdor, dziecko, IV. 307. Bajennik, (j. wlkr.), demon łaźni. XXXII. 83. Bajarze, Bajbarak, Badstofa, (j.nord.), łaźnia. XVII. 179. Badurać, guzdrać się XIV. 107. Badyle, łodyga. IV. 281. (złodz.), włosy. VII. 277. Baga, (j. st. pers.), Pan Bóg. XVII. 239. Badyle, Bagan, Bogan, (j. błr.), bóg. XIV. 55. Bagańce, trzewiki. XI. 71. Bagańciarze, XI. 71. wytwórcy trzewików. bawełniana tkanina. XXXIV. 167. Bagka, (j. st. czes.), bajka. XIV. 2B. Bagniątko p. bazie, kocanka, z palmy święconej połknąć, VI. 197; IX 56; XVII. 22; XXXVIII. 62. ,pl. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d o l' o C z n e. Bagazja, V. 63; VI, 42; XI. 315; XII. 309-10, 315; środek magiczno-leczniczy dla zwierząt domowych. VI. 58, 76, 197. Bagnięć, - bagnięta, VI. 58, 76, 197. Bagno, Ledum pulustre p. bahonnyk, brazowec, II. 157; J\:II. 310; XXX 28; XXXVIII. 241; pt. R oś l i n y w l e c z n i c t w i e. - jako narkotyk lecz., XV. 119, 122; - miejsce pobytu diabła. XXXI. ;15. Bagnos, mieszkaniec bagien. XIV. 221, 307. Bagnięta święcone, (j. ukr.), roślina leczniCza. p. bagno, II. 157. Bahra, czarna krowa. XII. 301. Bahonnyk, (j. kirg.), wyścigi konne w obrzędzie weselnym. V. 11. B aj k a, p. bagka I. 13, 23, 28; II. 46, 86, 376; III. 9, 371; XIII. 263, 264; XX 116; XXV. 119; XXVIII. 12, 101, 102, 191; XXIX 175, 182; XXx. 135; XXXI. 126, 128, 133, 134; XXXV. 40, 174; XXXVIII. 3'61; XXXIX. H, 111314, MI; pt. L i t e r a t u r a l u d o w a. białoruska, V. 43; - bułgarska, XXx. 119; - buszmeńska, XXXVII. 74; - chińska, XXXI. 153; - chorwacka, XXX. 118; - egipska, III. 179; - grecka, I. 13; Bajgi, - hotentooka, XXXVIII. 92, 93, 113; huculska, XIII. 339; indyjska, XXVI. 116; krakowska, IV. 80; lubelska, XXXII. 87; 80, 85, 87, ludowa, VII. 4; VIII. 5, 428, 430; IX. 178; XXVI. 115, 116; XXXVII. 3-5; XXXVIII. 206; - podhalańska, VII. 223; -- rosyjska, XXX. 119; XXXVIII.207 Sabałowa, XXX ., 77 82, 117; -_ ser b s ka , XXX. 118; . słowacka, XXX. 119, - słowIan .' ska , XXXI. 163; -_ turec ka , XXVI. 116; "łoska XIII. 347; - 'o", 57' _ wielkorosyjska, IV. , wołyńska, VII. 223. . Bajka zawierająca przeżytkI obyczajóW, XVII. 40, 59; "a 'kazwierzęca iBasnmB ag] I. C zn a we dług układu Aarne. J . KrzyżanowskI. Thompson - mo~'.VY: . _ Antychryst, T. 682 Af; XII. 282, . Baba młóci, VII. 50; -_ Babce kura niesie jaja, dZJa . dkowl kogut pieje. T. 715; VII. 182; _ - - - -- Baśni 1enorowe, T. 365 (ade); VIII: 198; T. 365 (abc, abce); XIV. 181, Bez rok w kopalni, XX. 258; Bieda o jednym oku, (baśń), VII. 253, 254; Biedny ksią d z, a mądry organista VI. 250; Bo~ian, (baśń). T. 456 b l; VII. 281; T. 456 a 2; VII. 283; T. 456 c 3; VIII. 313; Bogacz i biedak, T. 740 (0£ T. 753); VIII. 272, 273; XII. 231; Chłop i lis, T. 154 A; VIII. 304; Chlop co kupial złodzieja, VII. 142 Chuop i carnoksiożnik, (baśń), XX. 270; Chowaniec, T. 672 A; II. 252; 252; Chróściel i przepiórka, VII. 138; Co masz zrobić złego dziś, odłóż na jutro, VII, 21419---<25'1; Cudotwórca, X. 50; Czarna królewna, T.464, 2; III.76; Bajka I. B a ś ń m a- zwierzęca giczna. _. Człowiek-wiatr, VIII. 27,:' - Czy zbrodnia da się ukryc, XII. 257; hł k' VII 244. c ops I, _ Diabeł w sadzach, V. 26,2; , . d'ZWIe, . dz' IV . .80-81, - Diabeł l. nie e o _ Dyebiil boi się łyczaka hpow g , _ Destatement VII. 53; 7' VII. 4, , Dyebal zakłada się z chłopem, ., T 1060', VII. który mocme)szy,. _ Dyebiił _ i św. Marcin, ,11218' XXXVII. , __ Dyebał 17; sial społu z babą, VII .2109', XII 2128,2129; . ł T 4l70' XIII. 1,27; DUSZe zmar e.. ,. X 256; XVI. 89; XVII, 61, 64, X . 'k' I, O losie niewłasny6' - Dwte. cor córki T 480 C (abc); XX. 26 , ,. .., T 480 _. Dwie siostry I mIeSIące, . . ·)· IV 416' T. 480 B (aceh); B (a b l, . , - VII. 119; ., Dzie dyebal nie może poradZ'tc, tam babe pośLe, VII. :M8; - Dziecko w zaklętym skarbcu, T. 680; VIII. 266; . - Dz:ewczyna zaczarowana w zaJą- ca, VIII. 276; ._. Dziewica - zakonnik, T. 514; XXXI. 47; - Dziewi-.::a- trup, T. 370; VII. 'li26; - Dzlwożona, T. 697 a; V. 127; ab; VII. 184; b; XI. 52; ab; Xl. 313; _ Dymówka, jaskółka, VII~. '3'1~; Febra w postaci młode] dZIewczyny, II. 329; - Fl"dr, VIII. 312; '" - Głosy ptaków: afrykan k a, T . 233', ,/ VIII. 393; - - - dudek, T. 233 D; VIII. 306, 307; T. 233 E; VIII. 393; gęsi, T. 233 E; �33 B aj k a z w i e r z ę c a i B a ś ń m agiczna VIII. 304; indyk, T. 233 f; VIII. 393; kogut, T. 233 H; VIII. 393; przepiórka, T. 233 J; VIII. 393; przepiórka ichrościel, T. 233 l; III. 146; VII. 138; wilga, T. 233 K; VIII. 393; wrona, T. 233; VIII. 393; żaba, T. 284 b; IX. 67; - Głupi organista, VI. 25;2; - Gnieciuch, XII. 7'.5; - Gołąb i gnia~do, T. 236; VIII. 289; - Hagada, (bajka łańcuszkowa), II. 22; IV. 290; V. 367; VIII. 202; - Histori,a o gróbarztL, T. 470 (IdbIII); XII. 81; - Jak cyganie umieją zamamić. VI. 2419; - Jak jeden małżonek stał się niedżwiedziem, T. 4'57 I; VIII 29'3; - Jak kurek i kokoszka chciały jechać do Rzymu i kurek cesarzem, a kokosz,ka cesarzową chciała zostać, (bajka łańc.), T. 84; VIII. 286; - Jak lis zdradził wilka chłopu, T. 47 A; VIII. 304; - Jak wilk postradał ogon. T. 47 B; VIII. 297; - Jak świat ,płaci, T. 155 (abed); VII. 243; - Jak wilk oszukał lisa, a w końcu sam był skrzywdzony. T. l + T. 4 + T. 3; VIII. 293, 294; - Jak wszy powstały, VII. 133; Jako hlop śmierć wytońcel, T. 332 Ib - IIa - lIla; XVI. 205; - Jaskółki, gdzie zimują, VIII. 283; - Jaskółki, wcielenie duszy żeglarzy, VIII. 284; - .Jednorożec warce, T. 282, VII. 133 - Jesiotr, VIII 279; - Kania, VIII. 281; B a j k a z w i e r z ę c a i B a ś ń m agiczna - Kasia młynarzowa jidzie za P. Jezusa, VII. 51; - Ka diebal nie może, tam babo pośLe, XX. 26'1; - guowo, XX. 268; Kochanek ,sprowadzony czarami, T. 626; II. ;253, 254; Komary, VIII. 291; Konik ,polny, VIII. 315; Koń i wół, VIII. 279; Koń pomocnik, T. 531 (la-II a +- T. 3'~7 A If - IIb _L T, ~'3,1ab IVcd). II. 46; IX. 172; XXXVII. 25; Kot-diabeł, T. 719; III. 1;5,2; Kot pol. i ruski, T. 57 A; IX. 69; Kot z chustki - a myszy dyebdl stworzył, VII. 133; Kret, przemiana księżniczki, VIII. 275; Krowa i wąż, T. 140; VIII. 273; Królewicz zaklęty w konia, T. 435; VII. 125; Kruk i czajka, T. 232; VIII. 303; Ksiądz w Wawrzycach :p. Jasłem, VII. 140-142; Księżniczka przemieniona w kreta, VIII. ,2715; Krzywda i prawda, T. 613; XVI. 301; XXXVII. 26; Kto postanowił lutersko wiare, T. 479c; XX. 259; Lis i chłop, VIII. 304; Lis i kur, T. 122; VIII. 305; Lis i gęś, T. 122; VIII. 307; Lis-Mikita, VIII. 5, 20; Lis i wilk na weselu, T. 3 + T. 4; VIII. 298, 299; Lot goły chłopiec, T. 650 lag + T. 519 I + mag. ,przedm. T. 400Vh + 519 lIed - IIIab IVab - Vab; VII. 143-146; KobyLa - ~ - _ lańcuszkowa p. hagada. _ Łaska, T. 168; XII. 64; _ Macocha i pasierbica, T. 5U (la - II - III); IV. 411.3; _ Marysia i Kasia, T. 480 A (abdhi); XX. 251; _ Mynarz i jego dukaty, XX. 262; _ Myszy królik, VIII. 3110-311; _. Myszy królik i sowa, T. 221; VIII. 284; _ My trzej bracia, T. 360; II. 9-18; __ Nie dowierzaj babie, VI. 345; _ Nie gniewajcie się, bo Wam nos ur:mą! ,VII. 124,6,,247; _. N:e przeklinaj, XII. 2,53; _ Ni~dźwiedź z Rusina, VII. 134; ___Ni.e mów kobiecie prawdy, V. 260; __l Tiewierna żona, XIII. 234. - O I\.li Babie i 40 rozbójnikach, T. 6i6; XXXVII. 27; - O babie co nie miała dzieci, VIII. 190; - O babie co nigdy nic nie zamykała, a nigdy nic jej nie uik['adli, T. 633; VIII. 187; - O biednym księdzu, VI. 250; - O biedzie, T. 331 Axadfe; VII, 253; XX. 257; T. 331 B; XXX. 76-80; - O bocianie, VIII. 281, 313; - O bogatym cesarzu, XXVII. 24; - O bogatym Marku, XXVII. 27; - O bogatym panie, XXVII. 28; O Bogdynku, XXXVII. 25; - O bogobojnym juhasie. VII. 188. -. O ciekawej babie, T. 670 l IIabc - Illabc; IV. 299; - O cesarzu i husarzu co zaszli do zbójów, VII. 252; - O chłopczyku, T. 592 (le Ic lIc 3). V. 17·6; - O chłopie co był w piekle, VII. 136 ~ Lud - Tom XL - O chłopie, co kupił złodzieja, VII. 142; - O chłopie i czarnoksięż. XX. 270; - O chłopie i lisie, VIII. 303; - O chłopie i panie co po śmierci był koniem, T. 465. 10; VII. 136; - O ciernistej drodze, T. 470 (-IIIl; l:.VI. 1203; _. O córce bogacza. XXVII. 31----<33; - O córce królewskiej, XXVII. 25; - O córce i ptaku, (Kopciuszek), T. 510 A; XX. ,2156; - O córce świneczce, T. 415; XII. 80; _. O czarownicy Marynie, T. 307x; VIII. 269; - O czarownicy Kałynie, IX. 389; - O człowieku, XI. 376; - O darach wiatru półn., T. 5613; XXXVII. 20; - O diable, T. 71S; III. \115,2;V. 005; 3.E16;XII. 80, ,212~2'3i2; XIII. 1128; - O diable, T. 499 ab; VII. 118; X. 335; XII. 80; XVI. 296; - O diaNak, XX. ,263~66; - O proroctwach Królowej Saby, XVI. ,2007; - O duchu ziemnym, T. 529; XI.312; - O duszach, XI. 31 5, 41-1; - O dwóch braciach, XXXVII. 26; - O dwóch chłopaczkach, T. 707 (lab - IIac - IIId T. 568 - III - IVc); IX. 83; O dwunastu zbójcach, XVIII. 158; - O dwudziestu czterech zbójach, XVIII. 157; - O dziesięciu braciach, T. 531; II. 46-53; XXXVII. 25; - O dziewczynie w kamień przemi.enionej, II. 55; _ O dzwonach ,zatopionych, V. 358, 3·5,3; . _ O dzwonach zapadłych, V.227,228; 1 �35 34 O farmazonie, T. 615; II.253; O Fedorze, XX. 138; O fujarce mówiącej, XXXIV. 300; O głupim, VIII. JBl:!; O głupim Maciusiu, T. 326 labIle Ie 3hi; XII. 319; - O hrabi co nie znał biedy, T. 306 (prol. T. M6 lab T. 75,6BI V. - + T. 306 I-IIcd - IIIab+cf T. 516 IVd+T. 30'7 II-IlIac; VIII. :J91; - O jaju, T. 311 Ic2, V. 172; - O jednym parobku, XII. 77; - O jednorożcu, VII. 133; - O karczmie zapadłej, V. 32:8, 2129, 31l'!, 3163; -. - O kocie co na koniu jeździł, VII. 49; - O kocie i myszy, VII. 133, 134; - O kocie, wilku i dziku, V. 173; - O kogucie i kurce, VIII. 18'2; - O koniokradzie, T. 633; I. 199; - O koniu pomocniku, T. 756; XXXVII. Ql5; - O kowalu i śmierci, XXXVII. 30; - O kowoLu, XII. 79; -- O kozie rogatej do pół pleców obdartej, XVI. 348-357; - O krasie, XVIII. 167, 168; - O królewnie, która była w mocy diabła, T. 306 I-IIabcd + IIaeIlIad + 307 II-IlIac. T. 400 Vh; IX. 179-183; - O Krudynhopie zbójniku, XII. 3215,3126; - O księdzu i parobku, XI. Hl6, Hl7; - O księdzu, którego diabeł do Rzymu zaniósł, XVI. to().-,102; _. - - - O kupcak co śH na jermak, XX. 255, 21516; O latawcu, T. 594; VI. 196; O Madeju, T. 314; V. 195; VII. 139; VIII. 91; X. 389; XII. 325, 326; XIII. 36; O Madejowym łożu, T. 7'5'6; XXXVII. Hl, ~; O mądrej dziewczynie, T. WI'5; XXXVII.30; O Michasiu - głuptasiu, II. 3,(>3; O młodym olbrzymie, XXXVI. 23; O młodym siłaczu, T. &50; XXXVII. 18, 19; O młynarzu, VIII. 190; O nieposłusznym Joklu, XXVII. 156; O orle i płotowym królu, VII 137; O osice, VII. 139; X. 404; O pannach myszkach, T. 455; VIII. 278; O panu na pokucie, T. 3613Iabc IIabc; XX. 260; O płanetniku, T. 6919(chicd) II. 254; IV. 282; T. 699 (f); VII. 187; T. 699 (b) IX. 89; T. 699 (e) X. 355; T. 699 (ce) XI. 80; T. 699 (c) XII. 76; T. 699 (b) XIII. 329; T. 699 (de) XIV. 302; XXI. 236; O pohanyni szczo prystaw na chrestjańsku viru, XXVII. 3.6-39; O pokutując. duchach XII. 252; O popie co miał wolą skórę, VII. 2l<t 2; O prawdzie i krzywdzie, T. 613 XXXVII.26; O przyjaźni rycerza z węźem, XXVII. 26; O ptaku złotopiórym, T. 550; XXXVII. Q.5; O przemyślnym p3 robku, IX . .178; - O psie, którego uczono mówić, XXXII. 48; - O Rokicie, IV. 282; - O rycerzu i sierocie, T.485 IV. 417 - O Sibiliji, IV. 282; - O si.-=rocie, T. 4180A (ah); IX. 74; _ _ _ -' .- - - - 1 l - - - - O skarbach i smokach w zamku miedzianym i złotym, XVI. 'Hro-1i512; 2M--i2J99; O skavbie skąpca, XXVII. 28; O służbie, T.4i7l5 + lac + T. 3'14 lIb - lIla - IVab. V. 171; O scurniku, T. 691; IX. 184; O skąpym kowalu, XXVII. 39; O smoku, VIII. 268; XI. 243; O Stefanie pijaniczce, XIII. 21'2; O strachach, IV. 282; O sowie i jastrzębiu, VII. 138; Ostrasaku, T. 31216 lab - lIc Ie 3i; XVI. 90; XX. Ql5:7; O stworzeniu świata, VIII. 267; O synu hulace, XII. 7'7; O śmierci, T. 31312 la - IIa IIIc IV.; VIII. 49-51; XXI. 237; O św. Jerzym i złotym strzemieniu, VI. :3IW----i3i4l5; O trzech braciach, VIII. H~l; O trzech braciach, dwóch mądry'ch a jednym głupim, T. 500 (IIab III); XIII. 34, '35; O trzech synach, VI. 359; O trzech synach i mat,ce, T. 304 I-IIac-IVabc-Vabc; V. 174; O trzech ułanach, XXXVII. 30; O trzeoh zaklętych królewnach, T. 30 Ib-2bx-IIlabc; II. 163; O ucniu i majszcze, XXI 255; O umorkach, XI. 315; O węd7'ownem, T. 672 O; IX. 184; O wężowym królu, T. 560 (-Hab -IIIabcd-IVab 2ede); II. 56; T. 458 l; XII. 250; XIII. 42; O wieczności, T. 470 (le-lI-III IVb); XIV. 291; O wisielcu, XII. 78, 79; O Wojtku, III. 146; O zaklętym kruku, T. 451 (IIc*IIIad-IVabe-V); IX. 79; ~. O zakładzie - - - - - - - chłopa z diabłem, T. 1060. XXXVII. 17; O zamku zaklętym, VI. 348-359; O zamku w Buczaczu. O doboszu bez głowy, XII. 258, 259; O zatopionym dzwonie, VIII. 266; O zbójach, VIII. 182; O zbóju i organiście, VIII. 180; O zdradzie udanej kochanki, XXVII.23; O zdradzieckiej matce, T 530. XXXVII. 24; O zdradzieckiej siostrze, T 315. XXXVII.24; O zdradzieckich towarzyszach, XXXVII. 24; O zdradzieckiej żonie, T 568. XXXVII.24; O złodzieju nad złodziejami, XXXVII. 15, 23, 30; O zielonej bani, T. 311 la Ib IcIIa +522c+450 IIa +322de kot gasi magiczne światło, VIII. 195; O zmorze, XI. 314; O zmyji, XVIII. 164, 167; O żelaznym wilku, T. 315 X. 390; O żolmirzu co mu P. Jezus torebeczkę dal, T. 330 B Iacg-IIab-III-IVabc; VI. 252-257; O żolmirzu co poszedl we świat, (T. 330 B Iaalbcd + T. 1031 Ia-IIdf-III+T 326 II+ T. 756 B-T 330 B-IVabc); XXIII. 140-146; O żolmirzu co serce zjad, VII. 52; O żołnierzu co rozpędza czarty, XXVII. 27. O żołni,erzu i zbójcach, XVIII. 155-:-158; Pająk, VIII. 315; Pałac podwodny, II. 361-363; Pasiecznik, XII. 262; �3'7 36 - - - - - - - - \ Pastuszek i dziewka, T. 349 I 203; Pieski w niebie szczekają, VII.47; Pop co koniem był, VII. 242; Po śmierci na weselu, T. 470* (lab) VII. 135; Powrót zmarłego, VIII. 55, 56, 58; X. 448, 449; Prawdzie wydzwonieLi, VII. 247; Stary pies i wilk, T.101(ab)IV.417; Przypowiadka kolo boginek, VII. 184; Przypowiastka a baranku, p. bajka łańcuszkowa, T. 100-149; II. 22; 275; IV. 291; Rak i drożdże, T. 275 B; VII. 246; Rozmowy bydła, T. 669; II. 162; IV. 304; VIII. 278; Rozmowy koni, T. 669; VIII. 277; Rozmowy ptaków, p. ,sroka, T. 669; VIII. 302; XI. 234; 302; XI. 234; Rusi,n sprzedał skórę na niedźwi,edziu, VII. 49; Rusini, jak oni to cerkiew zbudowali, VII. 131; Ruszka i sikora, VIII. 308; Sabałowa bajka, p. śmierć uwięziona, T. 330 A; XXX. 82; T. 331 B; XXX. 76-80; Sielawy w Bełzkim jez. VIII. 280. Skarbiec zaklęty, VII. 255; Slużba bożaja, VII. 132; Słowik i kleszcz, T.234;IX.291,2!l3; Sokół raróg, VIII. 313, 314; Sowa i jej młode, T. 247; VII. 138; Sowa, Sowa i mysz, VIII. 300; Sowa i śmierć, XVI. 89; SOWia i jastrząb, VII. 138; Na godach, T. 22·3 A; VII. 138; Spotkanie śpika z muchom, T. 299; XVI. 246; Sroka, VIII. 302; B a j k a z w i e r z ę c a i B aś ń m ag i c z n a, c. d. - SzuL Rabi Bal-Szim, X. 50; - St:'achy, T. 326 IIac 3; VIII. 55; T. 696 + T. 326 IIad + T. 1645; VIII. 175; XIII. 41, 42; T. 484; I. 201; XVI. 90, 202; T. 486 (ab); II. 255; VII. 118; - Straszydło, O diable, T. 687ba; XII. 80; XVI. 296; - Strzelba zaczarowana, poczyniona, T. 595; XI. 51; Strzyżyk królem ptaków, T. 221; VII. 137; - Szczęście głupiego, T. 400 B IdIIe-Vahb-Vahb-Vlade; V. 184; - Szczygieł, VIII. 303; - Smierć, VIII. 49-51; ..- Swiecnik, T. 699 b; XVI. 88; - Swierk wróż i dochtór, VII. 130; - Swinia ze zydowski ciotki, VII. 134; - Topielec, T. 698 4a; VII. 120; T. 698 1ba; VII. 187; T. 698 abc; X. 438-443; T. 698; XI. 311; XII. 75, 76; T. 698. 20; XIII. 43, 120; T. 698 b; XVI. 88; - Trzy ci5ty, T. 330 B Iabc-II*+T. 330 A; XX. 250; - Uparta baba, VII. 53; - Upiory, VIII. 270, 271; XII. 252, 253; XII. 127; - Urwasi, T. 400 A; VI. 354; - Wąż w ustach człowieka, T. 286; VIII. 290; - Wąż, T. 673; XV. 194; T. 672 A; III. 152; T. 672 B; XI. 51; T. 672 A; VIII. 312; T. 672; XIII. 42; T. ' 672 C; VII. 312; T.672;XV.17-32; - Węże złociste z koroną, VIII. 273; XVI. 17-32; - Wdzięczny niedźwiedź, T. 156; VIII. 294; Baj k a zw ie r zę ca i B a ś ń m a- g i c z n a, c. d. Wędrówka po śmierci, IV. 80; Wiatr zrani.ony, T. 695; VIII. 271; Widzenie matki umarly, XX. 256; Wilk i liszka, VII. 45; Wilk co prawa schował, VI. 64; Wilk i łysy koń, T. 47 C; VII. 241; Wilk i baran, T. 47 B; VII. 45; Wilk, koń i parobek, T. 47 C; VII. 241; _ Wilk na weselu, T. 101 abc+T. 3; VII. 45; _ Wilkołak, T. 693; VIII. 276; X.214; - Wojna ptaków ze zwierzętami czworonożnymi, T. 104; VIII. 279, - Wrona, postać czarow., VIII. 301; -Wybawiony za "Bóg zapłać", T. 330 A; XX. 254; - Wykaz motywów, XXI. 236-237; - Za bohaczewu dońku, XXVII. 31; - Zając, T. 70 dbc; VIII. 308; - Zaklęta królewna niewybawiona, T. 482 (e); V. 127; T. 482 (f); V. 128; - Zaklęty słowik, T. 4161; VIII. 290; - Zbój u leśniczego, VII. 251; - Z czego aniołowi,e, VII. 134; - Zdradziecka żona, T. 568 (T. 471 Ie-IIIfda + T. 568 Ib-IIabclIlab); V. 260; - Zmarły upomina się o swoją własn?ść, T. 366 de; XIII. 40; - Zwierzęta w bajkach, przeistaczanie się 'ludzi, VIII 275; - Zolmirz co prosial Boga o sto reńskich, VII. 129, 130; - Zolmirz i dwa dziady, VI. 250; - Żołnierz zamyka diabły w worku, T. 355; X. 379. Bajkoznawstwo, XXXIV, 272; Bajonk, chodzenie na czworakach, XIV. 107. _ _ _ _ _ _ _ _ Bajorek, nici, XXVIII. Bajoro, VI. 42. Bajstruk, dziecko 20, 21. nieślubne, XIII. 207; XVIII. 213. Bakałarz, II. 199. Bakfon, bakunt, stop, XXXI, 67; XXXV. 141. Bakun, tytoń, Nicotiana rustica, X. 261. Bal, p. Baal. Baladewa, (j. sanskr.), wąż-dusza. XVII. 184. pt. D e m a n y. rirlkunt, p. bakfon, XXXV. 141. Balcarz, cieśla. XIV. 107. Baldur, bóstwo skand. XXXVII. 263. Balia, XI. 416. pt. B e d n a r s t w o. Balkonik, XXXVII. 198. Ballada LiLie. XIV. 327. Ballady, I. 15; III. 77; IV. 44, 45, 54, 151; XVI. 178; XXVIII. 105; XXx. 213; XXXVII. 355; pt. L it e r a t u r a l u d o w a. - angielski'e, VII.2'33; XXHI.113168; - francus'{je, XXIII. 168; - niemieckie, XXIII. 168; - - O Fedorze, XX. 81; ..... O Kasieńce i Jasiu, XXXII. 5; - O Rycerzu Edwardzie, XV. 144; - rumuń"kie, XXIII. 168, 169; - ruskie, X. 361, 362; - skandynawskie, VII. 233; _ szkockie, XXIII. 113; - średniowieczne, XVI. 177; - węgierskie, XXIII. 168, 169. pt. Balsam kopainowy, spoiwo, XXX.16l Balsaminy, VI. 55; Balsamowanie zwłok, XVII. 175; XXVII. 172; XXXIX. 303. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y p agr ze b owe. Balabuchy, bałabuszki, 1. 255; II. 337; XII. 41. Balaburka, ziemniak. X. 260. �39 38 małe bułeczki. VIII. 378. rodzaj jurty. XXXVII. 99, 109, 111. pt. B u d y n k i m i e s zk a l n e. Bałamut, szopka. VI. 42, 70. Balemkanie, dzwonienie na Wielkanoc. XXXIII. 130, 134. Baltacz, (gw. złodz.), Zyd. VII. 277. Baluszanka, mięta, Mentha arvensis II. 136. pt. Roś l i n y w l e c zn ie t w i e. Bałwanki, XI. 336. Bałwany, bożki. Vol. 244; XIV. 84, 314, 325; XIX. 58; XXXIX. 310. _ ze słomy, V. 256; XVIII. 98. pt. Z w Y cz a j e i o b l' Z ę d y d ol' o C z n e. Bałwochwalcy, XIV. 213. Bałwochwalstwo, VI. 241,244;XIV.19. Bambeaa, ława do spania. III. 317. Bambry, ziemniaki, X. 261. Bambus, dmuchawka, XXXVII. 390; _ pr.arodzicem człowieka, XXXI. 153. IPt. M i t Y o P i e l' w S z y m c z ł o w i e k u. Bana, kolej. XXXIII. 67. Banany, XXXIX. 204. Bandela, opaska, XXVIII. 18. Bandiak, kłoda obrzędowa. XVIII. 98, 110; XX. 186; XXV. 121. Bandw'a, instrumep.t, XVI. 173. Bandurka, demon, XXXV. 176. Bandurka, bandury, ziemniak, VI. 42, 57; X. 26. Bandurzyści, XVI. 169. Bandz, ziemniak. X, 261. Bandzior, głębia. XIV. 252. Bania, Cucurbita pepo, maszkara z dyni, XXXI. 141-142; - odwar z kwiatu, XXXI. 93. Bania, banja" (j. w1kr.), łażnia. XVII. 179; XXVI. 92; XXX. 17. Banka, ławka. XXVIII. 91. Bałabuszki, Bałagan, gwoździe, VI. 291. (j. w1kr.), duch łaziebny, XIV. 56. pt. D e m o n y o p i eku ńc ze. Banować, żałować. IV. 307. Banty, bąt, beleczka łącząca krokwie. XVI. 367; XX 315; XXXVII. 198. pt. D a c h. Bańka, naczynie plecione ze słomy do przechowywania 7Jboża, kaszy itp. XVII. 131-133. Bańki na wodzie, przepowiadające słotę. XVI. 84. Banusz, (gw. huc.), XXXV. 89. Baobab, drzewo święte. XVII. 19. Baptyści, I. 257. Baraas, roślina, X. 264, 265. Barabola, ziemniaki, X. 261; XXXIV. 145. Baran, febra. X. 353. Baran. baron, I. 128, 240; III. 151; IV. 284; V. 2, 4, 124; IX. 350; XX. 9, 42; XXVIII. 83; XXXV. 133; - kulty i mitologia, XXXII. 119; - literatura, II. 22-24, 30; VII. 45, 169, 216; VIII. 403; IX. 47, 48, 53; X. 158, 161; XI. 19; XIV. 139, 141, 143, 144; XXXIX. 103; - magia, baran biały, V. 11, czarny, V. 106, 109 110 115; - medycyna, X. 353; XI. 383; - meteorologia, II. 227; IX. 371; XXXII. 119; - odzież, baranek futerko XI. 410; XXVIII. 170-176; XXIX. 81-84; - plastyka, IV. 213; XXIX. 162; - pożywienie, VII. 18' IX 45 47' XVI. 134; nogi, XVI;I. 193; ~gon: V. 283; tłuszcz, XXIV. 16; udo, XXIV. 16; _ wierzenia, II. 227; V. 365; VII. 14; XX. 205; XXXII. 119; Bankaize, Banny, _ ZWyczaje i 0brzędy weselne, V. 11, 283; IX. 45; prawne, V. 106, 109, 110, 115. śląski taniec wes. XV. 79, 83. Baran, (j. ukr.), słoma z gliną do krycia dachu. IX. 272. Baran, (j. ukr.), wzór pisano IV. 213. Baranek, motyw zdobn., XXIX. 162; _ z gliny, zabawka. XXXIX. 422; _ pierwiosnek. IV. 307 Barani rohi, (j. ukr.), ornam . .IV. 213. Barania góra w pieśni. XXXV. 49. Barania halowa, (j. ukr.), IV. 213. Baraniczi, baranieczi, (j. ukr.), ornament. IV. 213. Baranki, ornament. IV. 213. Baranta, (j. kirg.), egzekucja. V. 106, 114. pt. P r a w o l u d o w e. Barbarka, św. Barbara, figura na rufie statku, XVIII. 134; w górnictwie XXXXI. 171. Barbarzyństwo, XXXIX. 436. I3archen, XII. 285, 291. Barchanka, III. 17. Barchetka, spodnica. XI. 59. Barć, VIII. 295; XVI. 264; XXVII. 139; XXXVII. 15, 16; XXXIX. 352; leżąca, stojąca, XXXI. 3. Bardąc'e, (j. serb.), naczynia pierścieniowate. XXXIV. 109- ·118. Bardej, pasterz z dramatu btbLjnego. XIX. 88. Bardo, narzędzie tkackie, II. 133; Baran, XIV. 278. (j. wlkr.), litkup. XXIII. 97. Barka, XVIII. 133. Barko ty, plecionka na kapelusze. XXVIII. 178. Barlaam i Jozafat, II. 95; XXX. 141; XXXI. 126. BarLiniec, barwinek. XXX. 210. Barmak uż taskan, (j. kirg.), pocią- Barisz, ganie za duży palec ,przy zawieraniu przyjażni wi.eczy·stej. V. 9. pt. P o k r e w ie ń s t w o f ikc y j n e. Barnfostr, (j. germ.), VII. Baron 153, XXVIII. 190. wieś na Filipinach XXXVII. Muenchhi:iusen, Barrio, 391. Bars, bardzo. IV. 307; VI. 42. (j. ukr.), kapelusz. V. 129, 148, 149. BarszcZ, polewka z chleba. III. 12, 26; VI. 68; IX. 72, 369; X. 37; _ z olejem. VIII. 370, 374; _ ze śliwek. XVIII. 200; _ potrawa polewkowata, I. 86, 129, 203, 247, 251; II. 128; _ roślina, Heracleum Sphondyllium, XXVIII. 241. Barszyn, (gw. huc.), wstążka jedwabna. V. 149, 15l. Bartka, barta do dziania barci. Barszienkie, XXXIX. Bartlomiejski 333. miesiąc, wrzesień. V. 250. danina z barci. XXVIII. 159. Bartnictwo, XXIII. 173; XXVIliI. 163; XXIX. 118, 156; XXXIII. 152; XXXVII. 331; XXXVIII. 434;, XXXIX. 170. pt. P s z c z el a l' s t w o. Bartnicy XV. 101; XXX. 108; XXXIX. 170. Barty, p. budulec XXI. 217. Barwa biała, p. kolor. I. 55; V. 11; X. 304; XVII. 62, XXIX. 186; XXX. 170; XXXII. 37;pt. Barwn i k i. _ brunatna, XXX. 170; _ czarna, I. 55, 81; II. 156, 203, 252; IV. 2219;V. 106, 109 110 115; VIII. 307; X. 111, 113, 353, 357, 358; XIII. 6; XVII. 63. XXIII. 159; Bartne, �41 40 - czerwona, I. 55, 134, 160, 162, 182; II. 13 73, 203, 204, 253, 351, 361; IV. 228; V. 213, 340; VII. 177, 327; VIII. 307; IX. 230, 231; X. 76, 304; XI. 59; XII. 284, 285; XIII. 205, 213, 241; XXII. 112, 117; XXIII. 10; XXVIII. 174, 175; XXX. 157, 170; XXXII. 37; XXXIV. 279; XXXVIII. 62; - fioletowa, IV. 228; XXIX. 186; XXXII. 37; --. granatowa, XXVIII. 174, 176; XXx. 170; - krapowa, XXVIII. 20; ---1 kremowa, XXX. 170; - niebieska, I. 134, 160, 162; IV. 228-9; XII. 284-5; XXII. 112; XXVIII. 36, 175; XXX. 170; XXXII. 37; - ugrowa, XXX. 170; zielona, IV. 229; XXII. 117, 158; XXVIII. 174, 175; XXXII. 37; XXXIV. 41; XXXV. 73; - żółta, I. 55, 160; IV. 228-9; XII. 284-5; XXII. 112; XXX. 170, 250. Barwica, marzanna, Asprula odorata, w lecznictwie. XXVIII. 24l. Barwienie, IV. 215; pt. B a l' w n i ki. - skór, XXII. 109; wełny, IX. 96. Barwinek, Vinca maior, barliniec, barwinok w lecznictwie, II. 157, VI. 304; XVII. 61; XVIII. 179; XXX. 71, 72, w liter. lud. II. 91, 215; VI. 91, 215; XII. 291; w magii VI. 61; VII. 304, 316; XXX. 7l. ----j - w ornamencie, XXIV. 137. w zwycz. i obrz. we,selnych, III. 350; V. 337, 340; VI. 134; VIII. 238; IX. 231; XVIII. 145, 149. w zwycz. i obrz. pogrzebowych. XV. 103. barwinek. IV. 212. Barwnictwo ludowe, IV. 215. Barwinok, Ba;-wniki, p. farba do malowania kan, XXIV. 142. - do pisanek, IV. 204, 214, 216; XVII. 33; - mineralne, p. ałun, atrament; - organiczne, XXIV. 142; - roślinne, VII. 177; XXIX. 133; z dębu, XXXV. 67; z jesionu, XXXV. 72; z olszyny, brunatna, czarna, fioletowa, XXV. 70; z osiki, XXXV. 73. B a r w n i ki, p. atrament, brezylia, bibułka, brzoza; cebula, cebulyna, cynamon, czerwiec, ćwitluszka, farba malinowa, farba z liści brzozowych, farba z galasówek, fasola, strąki, fiołek, jablonczyna jabłoń, kora i liście, jagody czarne, jamelo, (jemioła), jasień, (jasion), jaskółcze ziele, kawa, klon, knieć błotna, kolotiwka, koperwas, koprziwa, ~pokrzywa), kora dębowa, olszowa, kraczka, krokosz, krokus, krowawnyk, kruszyna, krwawnik, krwawnyk, liście brzozy, lazibrzuch, laziziele, łotasz, majówka, malwa ciemna, moloczij, mrowisko, olcha, osina, palasztl.yk, (widłak), pa'pierki marmurowe, pesie moloczko, pidlasec, plewa hreczana, pokrzywa, pylypysznik, rdza, rośliny farbiarskie, róża, sadza, siano, siny kamień, sok z żytniej runi, szafran, tlenek żelaza, toczy świat, (roślina), trawa dutkowa, trociny z siana, trzaseczki, ultramaryna, widłak, zanowit, ziemowit, zazulka, zelenycia, ziarna słonecznika, zow· ty lo, żyto. Baryła, miara sypna i nalewna. XXVIII. 160. IV. 212. XXXIV. 160. Barz, barzo, barzok, bardzo. VI. 42. Barzduki, (j. lit.), demony XXII. 4 Barzena, błoto. XVIII. 217. Bas, II. 60, 231; III. 354; V. 155, 231; XI. 21; XIV. 381; XV. 62; XXVII. 69; XXXI. 53; pt. I n s t l' um e n t y m u z y c z n e. Baits, (j. błg. i alb.), zakład. VII. 32. Basdżaksy, (j. kirg.), kalym. V. 12. w zagadce, XVII. 80-8l. Basetla, II. 276; XIV. 137; XV. 79; XXXVIII. 241. Baryłka, _ miara , ornament. nalewna, tytoń. III. 230, 253. władca, bóg, XIV. 54. Basior, bat. IX. 27, 3l. Basista, V.136; XIV. 255; XV. 63, 98. Bastard, (j. fr.), dziecko nieślubne. XXXVIII. 128. Baszmak, (j. ros.), samołówka. XXXI. 32. Baś-Baś! nawoływ. owiec. III. 45. B a ś ń, I. 116, 204, 212; II. 178, 321, 361, 373; IV. 36; VII. 79, 93, 94, 222, 224, 336; X. 352; XI. 97, 111, 342, 344; XII. 232; XIII. 34, 110, 263, 264; XX. 216, 217, 227, 242, 243, 263; XXVII. 2-39; XXIX. 59, 71, 175, 209; XXXI. 159, 166, XXXII. 182; XXXIV. 280; XXXV. 12, 20, 133, 182, 184, 188; XXXVII. 1-31, 256; XXXVIII. 206, 208, 569; XXXIX. 11, 134,141. pt. Literatura ludowa, - chińska, VIII 14, 15; - cygańska, VI. 411; - kaszubska, VIII 275; - lenorowa, VIII. 198; XXVII. 179; - niemiecka, XXXVII. 273; - pokucka, XXVII. 21; - radomska, XXVII. 21; Basiak, Basileus, - rumuńska, XXX. 116; - ruska, X. 379; XXVII. 28, 35; - sanocka, XIII. 40; - sieradzka, VII. 119; - słowiańska, XXX. 116; - śląska, VII. 230, 231; - węgierska, XXVI. 116; - wielkoruska, XXXII. 133; - włoska, XIII. 347; - żydowska, I. 183; XXXIII. 142. Baśniarstwo, XXXVII. 249. pt. L it e l' a t u l' a l li d o w a. Bat, łódka, XXXII. 32. Bat, batog, basior, bicz pasterski. II. 337. XXI. 217; _. w bajce, V. 176; XII. 224. - w magii bicie obrzęrJ.owe, II. 337. - w transporcie, XIV. 48, 63, 177; - w zwyczajach dorocznych, II. 337; XII. 3'10; XXI. 217; - w zwyczajach kupna i sprzedaży, XII. 301; XXIII. 92; - w zwyczajach weselnych, II. 243, 306, 307; VIII. 249; XIV. 259, 389; XXVIII. 94, 96; - zabawka z sitowia, XXVIII. 6l. - zabawka ze słomy, XX. 183. Bataliw, (gw. huc.), 'przyrząd do rozbijania mleka. XVII. 145. Batlejka, szopka. XXII. 129. Batlina, batwa, łuczywo. V. 378. Batorówka, czapka. XXVIII. 171, 176. Batrachites, brontia, (j. łac.), p. echenit, belemnit. XXXVII. 297. Batu, (j. arab.), rodzina, lano, piersi kobiety, ród. V. 83. Batwa, p. batlina. łuczywo, V. 378. Baur, (j. ki.rg.), wątroba barania, poż. obrzędowe weselne, z&warcie przYJazm, ,pokrewieństwa. V. 11. Bail,r-kuriak, (j. kirg., p. baur. �43 42 Bawełna, XXXII. 33; XXXVII. 213; XXXVIII. 414; XXXIX. 191, 204. _ w przysłowiu, XIII. 150. Bawełnica, chustka. XXXIV. 161, Bawet, napierśnik. XXXIV. 167. Bawolet, strój kobiecy. XXVIII. 18. Bawół, IX. 418; XXXVII. 368, 369, 374; XXXVIII. 410; _ w wycinance żydowskiej. XXII. 123; XXVIII. 49. Baza, XXXIX. 36-39. Bazar sztUlki Ludowej. XXXIX. 514. Bazgiera, bacigiera, sukmana. kapota. V. 63; XXX"V'I. 233; XXXVIII, 242. (gw. dziec.), baran, III. 165. brzozy lub osiny, apotropaion przeciw strzydze. XXI. 215-6. _ w medycynie ludowej. V. 180, 377; XII. 310, XVIII. 211; XX. 297; XXIX. 161; - barwienie. IV. 215; _ święcenie, V. 180, 352, 377. Bazluk, bazlyk, (j. tur.), chrapki. XXV. 3-4. pt. K o m u n ik ac j a l ą d o w a. Baznyk, hebd. II. 158. Bazylianie, XXXIII. 126. Bazylik, bazylek. IX. 37, 39, 44. Bazyliszek. V. 382: IX. 253; XX. 294, 295; XXI.231; XXIII. 159;XXVII. 28, ,29; XXI X 100, 102; XXXVIII. 247. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Baźki, ornament. IV. 212. Baźniki, miejsca gdzie rósł czarny bez, zakaz stawiania domu. V. 347. Bażanowiec, Lysimachia vulgaris, p. czarne zire. gruszki M. B. XXX. 54-5. pt. Roś l i n y w l e c z n i c, Bączywie, Nuphar lutea, XXXI. 94. Bągaj, bugaj, łęg, XVII. 74. Bąk, dudy. XXXVIII. 241. Bazia, Bazie, _ _ klódka, taniec. IV. 434. Tabunus bovinus, motyw etiologiczny. II. 161; XXX. 25; Bqk z rogami, haft. XXVIII. 36. Bqt, p. bant, V. 63. Babka, nazwa owiec. XXXV. 133. _ piec do gotowania. XXIX. 9, 10. Babniki, ludzie nakręcający sznur od niewodu na babę. XXXII. 31. Badi Mata, O, ind.), XXXIV. 34. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Bale, grube dyle. IX. 274. Balan, nazwa koni. XXXV. 135. Banka, (gw. huc.), gulden. VII. 259. Baszczownik, garnek. IX. 362. Batk'y, (gw. huc.), obszywka na zapasce. XXXIV. 146. Biiurisch, O, ni,em.), taniec. XVI. 168. Bdyn, pusty wieczór, pusta noc. XXIV. 85. pt. Zwyczaj e i o b r z ę d y p a g r z e b o w e. Beata, nazwa niespokojnej krowy. XXXV. 135. Bebirwa, Bibirwa, rzeczka, bagno, miejsce schadzek czarownic. XXI. 129, 131; XXIV. 168. Bechór, (j. hebr.), bachor, syn pierworodny. III. 55. Beciok, rozlazły, XII. 67. Beczka, II. 40, 41, 63, 338; XI. 416; XXXIX. 455; - czarownic, XXVII.ll0;XXXIX.179 - gorzałczana, XIII. 253; - lwowska, XXVIII. 161, 165; _ lubelska, XXVIII. 161; - miara nasYiPUa i nalewna, XXVIII. 147, 159, 161, 162, 165; - na kapustę, IX. 280. _ ognista, XVII. 68. _ piwa w bajce. XXVIII. 195; _ spławianie samobójcy, XXXI. 45. __ w baśni, IX. 174; XXVIII. 196; _ w pieśni, XiII. 244; _ w zagadce, II. 42; V. 59, 62; XIV. 158, 375; _ z pieniędzmi, XXX. 85, 131; _ ze słomy, p. pudylka, I. 164. pt. P l e c i o n kar s t w o. _ z wodą, III. 317. Bedki, grzyby. I. 169, 178, 201. Bedłka mierżliwa, czartopoloch, holubinka, Żygawiec. II. 20; muszarka, Agaricus muscarius, XXVIII. 241; _ pieczarka, Agaricus campestris, XXVIII. 241; - womitowa, Agar. emeticus, II. 20; - zielonka, XXXI. 100. Bednarstwo, IX. 96; XXI. 44; XXIII. 39; XXVI. 104; XXVII. 141; XXXI. 6; XXXV. 119, 152; XXXVI. 283; XXXVII. 332. pt. a b rób k a d r z e w a. B e d n a r s t w o, p. balia, beczka, berbenica, ceber, cebrzyk, dqgi, doga, kadź, klepki, konewka, maślnica, polewanka, pomyjak, potaczka, nia, przycier, putyna, putyra, lik, skopiec, tryfus, czol zwarka, żlukto. puciera, put- raźka, szaf- wiadro, wor- Bednarze, I. 163; II. 71, 236; VI. 52; VII. 96; XII. 17-19, 301; XIX. 36; XXXV. 112, 119. Bedraczka, nazwa kóz. XXXV. 134. Bedrinec, bedrycz, biedrzeniec II. 157 Bedrusza, nazwa krowy. XXXIV. 134. Beelen Weelen, 'O. niem.), białka, dziewczyna. XI. 365. BeeLphegor impudicus, bóg płodności. XIV. 232. Begary, (,gw. flis.), koły drewniane do zbijania spławów. XVII. 140. Beginy, (j. fr.), ubiór głowy. XXVIII. 18. Behawioryzm, XXXIX. 26. Beigel, (j. żyd.), obwarzanki. XVI. lOS (gw. dziec.), gnój. III. 165. Bekasek szaleniowy, roślina p. bociani nosek, XXXI. 94. Bekiesza, V. 121, 156, 161; X. 35; XIII. 251. Bekusy, p. Bachusy. XIX. 50. Bel, bóstwo babil. XVI. 27. Marduk. XXXII. 104 pt. B ó s t w a. Beleidzis, Gebeleidzis, (j. trac.), bóstwo. XVI. 27. Belek, belka. XXIX. 34, 41, 43; XXXIII. 93. - rozłupana, siedziba demona, XXXIV. 7. Bel'eke, (j. alb.), jajko do zabawy wielkanocnej, XX. 300. Belemnity, p. caraunea, echenit, geratronium" gretterianus. II. 39; IX. 419. XXVII. 13'5; XXXVII. 297. pt. Wierzenia. Belisa, blekot, w magii, XVII. 37. Belka, IX. 270; XVI. 331; XXIX. 22, 23, 24, 34, 41, 43, XXXVII. 111, 112, 196; XXXIX. 261, 269, 284, 286, 309; pt. a b rób k a d r z ewa. - na suficie w lecznictwie XI. 396. Belkowanie stropu, II. 76. pt. B udownictwo Bella Penu, (j. chond.), bóg światła, VII. 12, 25. Bellator, (j. łac.), wojownik, tytuł Jowisza. XIV. 37, 53. Belcak, belch, belczak, bagno, głębia, odmęt, topiel. XIX. 3. Belek, ujście rzeki. XI. 313, 314. Belej, nazwa psów. XXXV. 136. Belo, belko, kałuża. IX. 287. Belt, część strzały. XXXVII. 301. Bejusia, Bely, demony. IV. 282. wstęgi. I. 160, 245. Bendy, �45 44 Benedyktyni, XII. 326; XIV. 313. Benedyktynki, XXVIII. 28. Bengodi, baskijska kraina baśniowa. XXVIII. 197. Beowulf, XX. 215; XXXII. 86. Ber, pień słowiański. XIX. 5. - gatunek prosa. bra, VIII. 231. Bera, (j. błgr.), p. ber. XIX. 5. Berbenycia, (gw. hu c.), berbenica beczka. II. 208; VII. 260; IX. 382; XXXV. 91, 94, 95, 110, 112, 113, 115, 123, 124, 144, 152, 153.pt. P rzec h o w y wan i e ż y wn oś c i. Berdysz, laska wartownika. XXV. 97. Berem, brati, (j. serb.), ber. XIX. 5. Berest, Ulmus campestris, Ulmus effusa, XIX. 8; Beretyk, (gw. góral.), łóżko, XVII. 80. (j. ukr.), brzoza. XIII. 123; - starszy parobek organizujący sobótkę lub kolędy. XIII. 109. Brezyna, (j. ukr.), brzoza. V. 67. Berlinka, (gw. flis.), XVIII. 133. Berło są;dowmicze, XXXIX. 145. Bernardyni, II. 272, 342; VII. 130; XXXI. 87; XXXVIII. 273. Berrada, (j. marok.), naczynie pierścieniow. XXXIV. 91. Berserkir, (j.skand.), wilkołak. IV.281. Berta z dużymi stopami, XV. 169, 172--178, 180--183. Bertha, bogini potwór, pani duchów górskich i podziemnych. XXXII. 88, 95. pt. D e m o n y. Beru, berci, (j. błr.), rp. ber. XIX. 5. -- brati, (j. czes.), beru, brat y, (j. ukr.), rp. ber. XIX. 5. Berwinok, barwinek. XII. 222. Berwy, kładka. VII. 260. Beryl, we wróżbach. XXXVIII. 274; XXXIX. 325. Bes, (j. egip.), bóg,karzełek. XXI. 200. Bereza, (gw. hue.), sakwy. VII. 260. pt. T r a n s rp o l' t. Besahy, (gw. hue.), biesagi.. IX. 389; XXXV. 114. Besahy, (j. ukr.), ornament. IV. 212. Besidki, (j. czes.), galeryjka w chacie p. pawlacz. II. 76. Besrebnyk, dzień św Kaźmy i Demiana. XIII. 32. pt. C h '1' o n a l ag i a l u d o wa. Beszega, fluksja. VII. 260. - wrzód na dziąsłach. VI. 159. Beszieżnyk, (gw. hue.), Paris quadrifolia, VI. 159. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Beśnia, bezina, rózga brzozowa. VI. 42, Beśtejranty, fig~e, XII. 67. Bet, narzędzie rybackie. XXIX. 126. Betanijka, botonijka, bukwica lekarska, Betonica officinalis. okadzanie krowy, XXX. 44. -- święcenie, XXX. 44. Betelen, (gw. hue.), maślniczka. XXXV. 90, 93, 96, 97. Betelew, (gw. hue.), wyrób sera. XXXV. 89. pt. N a r z ę d z i a rp a s t e r s k i e. Bet!ej, szopka. IX. 63. Betlejaze, szopkarze, XXII. 129, 130. Betlejem, Batjeka, XX!'!. 129, 130. Betlejki, szopka. XIX. 50; XXV. 109; XXVI. 66, 69; XXVII. 157. Beya, Ci. malaj.), podatek. III. 252. Bez, Sambucus nigra i Sambucus montana, I. 119--123; III. 153; XXVIII. 241; Besachy, -- demon XXXI. -- czamy, -- wyrób -- drewno -- drzewo -- gałązki, mieszkający w bzie, I. 121; 144; IV. 215; V. 179, 347; zabawek, XXVIII. 62; w medycynie. I. 122; święte, II. 120; I. 123; II. 157; __ szamański XVI. 118, 121; XVII. 50; XXII. 51; -- w obrzędach pogrzeb., XIV. 398. __ jagody, IV. 215; pt. Barwniki. _ w przysłowiach VII. 32; XII. 49; _ kwitnący, I. 122; XX.73; __ kora, I. 123; XXX. 62; Bębenica, grający na bębnie. XIII. __ koralowy, Sambucus racemasa, 150. XXVIII. 241; Bękart, bęnś, dziecko nieślubne. VI. __ korzeń, kwiat, I. 123; XVIII. 121; 42, 79; IX. 120. XXXI. 62; pt. Medycyna luBękarty, krokwie. IX. 271. dowa. Beliczka, bylica. IX. 137, 330. __ kwiat w baśni czarodziejskiej, B€mka, nazwa krów. XXXV. 134. XXVII. 63; Berdo, (gw. hue.), urwisko. VII. 260; __ liście, I. 123; II. 157; III. 240, 268; XXI. 160. - miazdra, I. 123; Bhagas, (j. sanskr.), XVII. 239. __ siedziba złych duchów, 1. 120; III. Bhagat, (j. sanskr.), egzorcysta, czci50; 144; IV. 419; V. 218. godny. XXXIV. 43. -- zakaz ścinania i wykopywania, Bhajami, (j.sanskr.), dzielę. XVII.239. III. 144; IV. 419. Bholanntha, (j. ind.), demon. XXXIV. Bez ma, zdaje mi się. XVI. 85. 41. pt. D e m a n y s z k o d l i w e. Bezbożnictwo, XXXVI. 139. Bh'uoja, (j. ind.), nazwa drzewa o jaBezdzietność, II. 301; V. 111; snej korze. XXXIV. 58. XXXIV. 8. XXXVIII. 119. Bhiita, (j. ind.), duch złośliwy. Beziwno, z pewnością. VII. 260. XXXIV. 14, 21, 32, 35. Bezkonecznyk, (j. ukr.), ornament. Biada! XIX. 4. VII. 211. Bialik, łomignat, białogon. HaeHiaBezkurdyja, bestia. IX. 287. deus abicibus. XXXVIII. 237. Bezład płciowy, II. 97, 102, 303; IV. Biała Niedziela, przep. pogo XVI. 83. 354, 357; V. 83, 186. -- pani, VII. 121; XXV. 112; XXXV. Bezmerznyk, (gw. hue.), dzień św. ~4. Kaźmy iDemiana. V. 219. -- różyczka, jerzmianka. XXX. 43. Bezpłodność leczyć, p. grób Biruty. -- różyczka, szarota leśna. XXX. 43. III. 57, 58, 301; -- żona, śmierć. VIII. 349. Bezpopowcy, sekta. II. 6. B';alas piór, (j. lit.), ryba, Aspias raBezprawie, XXXIX. 137. pa Lesk. XXXII. 25. Bezsenność, XXX. 52; Biale raki, jajka. XX. 301, 302. -- dziecka, II. 56. Białko, p. jajko, gotowane. III. 54. Bęben, bębenek, I. 215; II. 60; III. -- jako spoiwo farbiarskie. XXX.161. 355; XII. 49; XX. 73; XXIV. 90; -- zmieszane z wódką. X. 357; XIII. t:19; pt. Medycyna ludowa, XXVII. 143; XXXVII. 375; -- zwierzęce. III. 325; XXXIX. 195. XXXVIII. 24, 241; pt. I n s t l' uBiałoksiężnik polski. p. czarnoksiężm e n t y m u z y c z n e. nik Twardowski. XXVIII. 132; -- młynek zbożowy, XI. 177; __ hebd, 241. sambucus ebulus XXVIII. �4'7 46 Białoskórnicy, III. 135. Białozór irlandzki, Fateo sacer. XXXVIII. 237; pt. Ł o w i e c t w o. Bialucha, krowa. XXI. 57. Bialy wieniec, składka na ślubny wieniec. XV. 78. Biam, austr. duch wód. VII. 5. Bib, (j. ukr.), bób, Vicia faba. XIII. 222; XVIII. 191. Biblia, II. 105; III. 184; VI. 22; XIV. 75; XXX. 225; - kl'. Zofii, II. 5; XIV. 217, 308; - w wierzeniach lud. XXVII. 135. Bibliografia etnografii, I. 92; XVIII. 138; XXV. 126, 127; XXIX. 120; XXXI. 163; XXXVIII. 226; XXXIX. 135; - etnografii europ. XXIX 135; - etnog~'afii rosyj.skiej, XVIII. 136; - etnogr. ukraińskiej, XXXVIII.298; - ludoznawcza, XXV. 140-144; XXVI. 88, 140-155; 161-175; XXVIII. 1, 3, 15, 16; XXX. 241, 246,270; XXXI. 148; 163, 171, 172; XXXIII. 147-159; XXX!\'- 291303; - prac G. Smólskiego (K. Sochaniewicza), XVII. 281-287; - zbioru nut, XXVI. 124. Bibrówka, brusznica. XVIII. 217. Bibułka, barwnik. IV. 216. Bicie obrzędowe bydła i ludzi XVIII. 211, 2-16; , - drzew owocowych. XVIII. 92, 95, 103, 104, 105, 106, 109; XX. 296; - dzieci przy ustalaniu granic, XXV. 114; - dziewcząt, które nie wyszły za mąż. XX. 172; - głowy kamieniem, XVIII. 199; - hakami.. II. 268; - ludzi gałązką, XVIII. miotłą, XVIII. 183; 110; p. kopanie bursztynu. XXXIX. 361, 414; - rogiem, (plackiem świątecznym) drzew owocowych, XVIII. 96; - rózgami, III. 299; - samic i kobiet, XX. 296; - świni, II. 332; III. 385; - w dłonie przy kupnie, XXI. 96; pt. Z w y c z a j e p l' a w n e. - we dzwony, XXXIV. 163; - ziemi, XVIII. 199. pt. M a g i a. Bicz dziadowski, p. bat. I. 81; IV; 412; w magii, XL 382. - w zwycz. wesel. I. 249; XXXIX. 428. Biczyho, biczysko. XIV. 107. Bić kopy, wróżby wigilijne, X. 156; XIV. 133. Bić się, pokrywanie koni, VI. 42. Bida, nędza, bieda. XIX. 4. Bida jak paskudy t, (gw. hu c.), żmii ukąszenie. XVIII. 186. Bieda, bieda! naśladowanie głosu indyczki. VIII. 393. - próby, Bieda, biedusia, w przysłowiu. VII. 32, 216; XVI. 96; XXXIX. 344. - uwięziona, XX. 257; XXX. 80; Biedak, XIX. 4. nazwa krów. XXI. 57, 204. biedrzeniec. XXX. 58. Biedronka, p. jedrzonka, biedrzonka. Biedrawa, Biedrnik, CoccineHa septempunctata, V. 37 379; VIII. 200; IX 67; XIV. 170; - wróżby małżeńskie. IX. 67. Biedrzeniec, PimpineHa saxifraga, II. 157; XII. 76; XXX. 40, 58; - kadzenie, XII. 60; - liście, korzenie, XXX. 47, 56, 58; XXXVIII. 262; - odwar, XXX. 58; - wyciąg alkoholowy, XXXI. 94. - wielki, Pimp. magna, XXVIII.241; p. biedronka. BiegacZ, kamień górny w żarnach. XXXVIII. 270. Bieganie z ogniem po sadach, XVIII. 105, 106. pt. M a g i a. Biegony, drewniane zawiasy. IX. 274. Biguna, kursor, XVI. 108. Bieguniec, sieć. XXXI. 40, 42. Biegunka, leczenie. XXX. 38, 42, 52, 70; XXXI. 94; XXXV. 71. Bielawa, nazwa krów. XXI. 204. Bielenie budynku, XXXIII. 107; _ przędzy, III. 19; pt. O b l' Ó b k a Biedrzonka, Bies, diabeł. V 54-56, 358; XII. 213; XIV. 288, 290; XXVIII. 132; XXXI. 16. Btesagi, besahy, sakwy. I. 212. Biesiada, żart, w przysłowiu. VB. 32. - wigilijna, p. wigilijna wieczerza. XVI. 9. Biesiady na Łysej Górze, XXVII. 68; _ pogrzebowe, p. stY'pa, abied pa radzicie lach, agapy. trapeza, tryz- na, XX. 205. Biesy, (j. ros.), diabły. IV. 281, 382; V. 54~6, 358; strachy, IV. 2181. włó kn a. Bieda, do wożenia siana. IX. 367. _ szpar m. belkami, XXXIII. 105,107; Bif~rżeła, (j. lit.), leszczyk, krąp· _. ścian, XXVI. 21, 24, 102. XXXII. 24. _ w pasy podłużne i poprzeczne, Bigos. XIV. 145; XVIII. 143. XXXIII. 107. Bij, (j. kil1g.), sędzia. V. 106, 107, 110. Bielice, gleba. XXXIX. 235. Bijac, pomocnik kowala. VI. 292. Bielizna, I. 250; III. 14,17,195; XXX. Bijak, część cepa. VII. 273-, 274; l'X. 17,24,25; XXXV.99. pt. O d z i e Ż. 366; XI. 174; XVI.84; XXXIX.337. _ nieprana, VIII. 370. Bijbacze, O, kirg.), pierwsza żona.V.6. Bielmo, XVIII. 189; XXXI. 27; Bijeda, oszczerstwo. XIX. 4. XXXV. 148. Bijny/c" (J. kirg.), koszta sądowe. Bieluny, bilki, grzyby. I. 202. pt. V.120. Z b i e l' a c t w o. Bijon, bian, Paeania officion, liście Bieluń dziędzierzawa, Datura Straw lecznictwie. XXXI. 94. monium L. VI. 304; X. 225, 226, Bik, dźwignia u stępy. IX. 364. 260; XXVIII. 241; XXXVII. 284. Bilharzia, choroba m. narządów Biera, (j. st. pols.), los, część. XVII. płciowych. XXI. 200. 197, 213, 227, 228. Bilka, (gw. hue.), koza. XXXV. 134. Bierati, birati, (j. słoweń.) p. ber. Bilma, (gw. hue.), choroby oczu zwieXIX.5. rząt domowych, p. bielmo. XVIII. Bierca, u warsztatu tkackiego, II. 189; XXXV. 148. 133 pt. N a l' z ę d z i a t k a c k i e. BiLwis, demon mieszkający w drzeBieretki, XIV. 15. pt. O d z i e ż. wach lub górach. XXVII. 136. Bierka, rp. biera. Bilki, grzyby, p. bieluny. l. 202. Bierki, birki, gra. XL 387; XVII. 229; Bierwiona ciosane, XXXIX. 266, 281. Bilodanczyk, (gw. hue.), zabawa. V. 215. pt. O b l' Ó b :k a d l' Z e wa. Bilo fos ta, bilo halowa, (gw. hue.), Bierzmowanie, w wierzeniach o nazwa owiec, XXXV. 134. strzygoniach, VI. 325, 326. �49 48 (gw. hue.), pluszcz kordusek. VII. 260. Biłuna, bHusza, (gw. hue.), nazwa krów. XXXV. 134. Biłyj splaw, (gw. hue.), XIII. 216, 217. Binda, benda, ubiór głowy. XL 27; XV.7; - z bimbełkami, XL 30. Binduga, zbijanka do tratew. X. 6; XXXIII. 141. Binia, (gw. zło dz.), prostytutka. VII. 277. Bioklimatyka, XXXVII. 336, 338. Biały, biały, V. 278, 279. Birce, bierce, p. orczyki. Biretka, ubiór głowy. XXVIII. 18. Birilik, (j. jak.), sprzęty XXXVII. 124. Birki, gra. p. bierki. XL 387; - kij z karbami. XVII. 229; - pismo obrazowe. III. 136. Ei:: p. bies. Biskup, w anegdocie, 112, XXXI. 131; - w legendzie, XXX. 120; - w obrzędach, XIX. 52. Biskupki, gwiazdozbiór, Kastor i Poluks, I. 172. pt. A s t l' o n o m i a lud owa. Biskupy, kara. XX. 34 Bissa, (dial alem.), XI. 363. Bitnictwo, bitnik, (j. lit.), IV. 25, 26, 128. pt. P o k r e w i e ń s t w o f i k c y j n e. Bizon, postać bóstwa. XXXII. 119. - z pleistocenu, XXXVIII. 622. Biżderewo, (gw. hue.), boże dl·l.·~wko. Artemisia Abrotanum V. 159. Bjeda, niedola. XIX. 4. Bjeru, brac'i, (j. g. łuż.), p. ber. braś, (j. d. łuż.), p. ber. XIX. 5. Blacha do drukowania płótna, III. 16; - kuchnia. XIV. 356, 357; XXIX. 48-50; BHohrud-ec, - lemiesz. I. 188; - ;;okrycie dachu. XII. 294. Blacharstwo, XXVII. 141. Black puddings, (j. ang.), kiszki nadziewane krwią i tłuszczem. XVI. 2. pL P o t l' a w y o b l' Z ę d o w e. BLakotać, ujadać. XIV. 107. Blamborzyć, bulgotać. XVIII. 217. Blankier, bursztyn. XXXIX. 371. BLat, część krosien, II. 133. - s Łół. IX. 360. Blat być, (gw. złodz.), siedzieć cicho. VII. 277. . (j. VIII. 338. Blażenec, słoweń.), św. Błażej. nazwa łąki na której płótno. VI. 247; XIV. 279. Blechowanie, bielenie płótna. I. 80; III. 14; XII. 58. BLejut, blajut, (gw. huc.), beczenie owiec. XVII. 140. Blekot pospolity, Aethusa cynapium, II. 216; V. 25; XVII. 37. BLerwa stara, (gw. huc.), nazw;a owiec. XXX. 149; XXXIII. 149. BLeszka, szóstka. VII. 260. BLeszka, (wg. hue.), blaszka do znaczenia owiec. XXXV. 141, 142. Blesznia, blistnia, (j. lit.), błyskawka. XXXII. 28. Bliny, jadło stYJPOwe.VI. 26; XXIV. H, 14, 15, 37. pt. Potrawy oh l' zęd owe. Blirki, p. bierki, gra. XVII. 229. BLiźniaczki, gwiazdozbiór Kastor i Poluks. I. 172; IX. 371; XXXII. 152. pt. A s t r o n o m i a l u d. Bliźniaki, bóstwa bliźn. XXXII. 152. Bliźnięta, Agni i Indra, XXXII. 152; pt. B ó s t w a. - BLiźniaczki. III. 53; IV. 180; VIII. 350; XIV. 45, 46, 302; XVI. 91; XVIII. 197; XXVIII. 128; BLech, bielą blich, XXX. 119; XXXV. 25; p. t. W i er z en i a. _ jako wyobraziciele faz księżycowych, XXXII. 155; _ Brambrambult, XXXII. 157 168. __ oznaczające nów i pełnię, XXXII. 151, 155. _ oznaczające słońce księżyc, XXXII. 151, 155; _ Szamasz i Isztal', XXXII. 153; _ przeciwnik bóstwa brat-bliźniak. }C){XII. 105, 107; -- rozcięcie brata bliźniaka, XXXII. 104, 108; - w baśni, XI. 373; -- w mitach, XXXII. 150, 151. - w [przesądach i zwyczajach, XXXII. 147, 150; - wierzenia i zwyczaje dotyczące bliźniąt, XXXII. 147, 149, 152, 155; - wzajemna ich ,przeciwność lub zgodność, XXXII. 150; zabijanie jednego, XXXII. 147. -- związek z burzą i piorunami, XXXII. 147; - związek z dzieworództwem, XXXII. 147; - związek z lecznict. XXXII. 147; - związek z niedźwiedziem lub wilIdem, XXXII. 149; - związek z płodnością, XXXII. 147. - związek z górą lub kamieniem, XXXII, 150. Blockhaus, budynki mieszkalne XXXVII. 99, 103. Blocksberg, (j. niem.), Łysa Góra. V. 194; XXVII. 142. BLodder, bohater Siuksów, brat bliźniak. XXXII. 112. pt. M i t y. Blotmiinaad, (j. szwedz.), listQPad. XVI. 2. Blotmonath, (j. ang.), miesiąc krwi, listopad. XVI. 2. .t Lud -- Tom XL O, niem.), błotnik, duch złośli',vy, XL 363. pt. D e m o n y. Bluja, mówiący nieprzyzwoicie VI.42. BLumenstdlen, (j. niem.), okienne deseczki. XVI. 114. Bluszcz, Hedera Helix, II. 158; - magiczna siła, wieńczenie podczas uczty. XXI. 190; - nazwy rodzime słowiańskie. XXXIV 52; - odwar. I. 158; - okadzanie, XXX. 51; - roślina poświęcona bóstwu wina. XXI. 190; _. święcenie. XXX. 51; - w zwycz. śródpostnych. VIII. 340; -zasięg, XXXV. 64; XXXIX. 439. Bluszczyk ziemny, Glechoma hederacea, odwar. XXVIII. 241; XXX. 50, 51. Bluzka, X. 32; XXXVIII. 411, 422. Bluźny, p. bluja. XIV. 107. Błahowiszczenie, (j. ukr.), Zwiastowanie. IV. 93; VIII. 376; XIII. 28; - wypędzanie bydła na paszę, XII. 299. XXXI. 28. pt. Z w y c z a j c i o b r z ę d Y d o l' o C z n e. Błahowistne, (gw. huc.), jajko wielkanocne. VIII. 376. Bł.:il'tykać się, błąkać się bez zajęcia. XII. 67. Bławat, chustka jedwabna, XXVIII. 20. Bławat, suszony, Centaurea cyanus, p. urokom. XXVIII. 64; XXx. 46; - suszony w obrz, sobótko VIII. 424 Błazen, w anegdocie. XXXI. 130; - w zwyczajach, VI. 298, 299; VII.40. Błażejki, stoczki, świeczki. XI. 185. Błąd, błędny ognik, duch nieczysty. II. 225; lU. 142; XL 411, 412; - ptaszek, V. 351. Błądzić w· znanej okolicy, XVI. 82. BLuatschiik, �50 5l XVIII. 217. p. bląd, blud, miernik. X. 449, 450; XI. 412; XVIII. 174; XXXI. 144; XXXVII. 251, 257, 261, 266. Błękicie, spodnie. X. 172, 173; XXXVI. 257, 258, 266, 273. Blacha, blycha, (gw. huc.), pchła, w zagadce. VII. 72; XVIII. 172. Błogosławienie owsa, IX. 294. pt. a b r z ę d y d o r a c z n e. - wina, IX. 90. - ziół, IX. 295. Błogosławieństwo rodziców, III. 203; VIII. 248; X. 61, 67; XIII. 100, 318; - w obrz. siewnych. XXX. 247. - w obrz. weselnych. XVII. 156; XXVII. 154. Błonawa, łąka rozległa. XIV. 107. Bloniarz, szklarz. IX. 273; XXX. 147. Blanka, łuczywo. V. 378. Błotnik p. Boruta. XXXIX. 348. Błoto bursztynowe, XXXIX. 360, - w przysłowiu VII. 33; XI. 312. - wygarniać z racic sprzedanemu bydlęciu, XXIII. 85. Blud, (gw. huc.), zły duch. XVIII. 174. Blyscak, blyszczak, ozdoba kapelusza. XXVIII. 179, 181. Błyskawica, II. 159, 160; III. 214; VII. 9, 2·90; XI. 317, 318; XIII. 94; XIV. 361, 362; XXVII. 136; XXIX. 106. - jako totem. XVIII. 28. - w przepowiedniach pogody. XVIII. 199. pt. M e t e o r o log i a l udowa. Blyskawica, blyskawka, blaszana rybka służąca za przynętę. XIV. 107; XXXII. 27. Blyskduka, (j. lit.), błyskawica. XXXII. 27. Blecha, Blędny pchła, ognik, Błyszczący przedmiot w magli. XXXVIII. 62. Boa constrictor, XXXIX. 335. Boba, V. 55. pt. D e m o n y. Boba, (j. lit.), baba. XXXII. 31. Bobalki, kluski. XIV. 250. Bobienyk, (gw. hue.), placek. XII.296. Bobiniej, (j. lit.), babnik. XXXII. 31. Bobiwnyk, (gw. huc.), bobownik. Menyanthes trifoHata. XIII. 222; XVIII. 180, 191. Bobo, (gw. dziec.), straszydło. III. 165. Bobownik, Calla palustris. V. 268; - przetacznik bobownik, Menyanthes trifoHata, Veronika becca- bunga L., świeży, okłady. II. 136; XXX.70. - wpływa na pomyślność targu. XXIII. 82, 83. Bocąń, p. bocian. Boch, (j. st. poL), tułów zwierzęcia obłupionego. XV. 58. Bochanek, (j. czes.), bochen. XV. 58. Boche, (j. czes.), połeć. XV. 58. Bochen, bochenek, bochon, XV.57,58. Bochenc p. bochen. XV. 58. Bochenek pierwszy w lecznictwie. XII. 267. Bochenica, bochnec, bochnica, bochnik, (j. czes.), p. bochenek. XV. 58. Bochnia(e), przymiotnik od wyrazu bochen. XV. 57. Bochny, XXX. 214. Bochyniarka, bochyniarz, robotnica wędrowna. XIV. 107. Bocian, Ciconia alba, p. bociek, boćko, bocoń, boczan, boczoń, ksiądz, I. 21; IV. 307; V. 353; VIII. 200; XI. 375; XIV. 61, 63, 77, 165, 170-178, 183; 225, 396; XVIII. 27; Wojtuś, Wojciech _ - - '-. - gniazdo bocianie, p. Łysa Góra, XXVII. 61. jajko, XIV. 171; jako pożywienie V. 298; leczenie gośćca, rosół i tłuszcz. V. 298, 299; XXII .. 22. nazwy, XIV. 183, 224, 396, 397; pierwszy raz ujrzeć, XVIII. 196. przemiana w ludzi. VIII. 281; XIV. 72; XXII. 22. przyczyna pożaru, VIII. 358; XII. 63; XIII. 113; XIV. 171; XVIII. W5; XXII. 24; przynosi dzieci, VIII. 282; XIV. 171; XVII. 184; XXII. 22; przynosi drogie kamienie, XXII. 22, 23; w przyśpiewce, II. 340; ptaJk przelotny, IX. 4; ptak święty, V. 353; XXII. 22; 'rosół z bociana, V. 258-59; XII. 265; XXII. 22. tłuszcz w lecznictwie. XII. 265; XIV. 171. w obrz. zapustnych. XXXI. 161. w podaniach, VIII. 282, 283, 292; XIII. 326; w przepow. pogody, X. 108; w wierzeniach, II. 161; XXII. 21, wcielenie dusz zmarłych, XXIl.22; wróżby małżeńskie, IX. 207; wróżby obfitości i szczęścia, XIV. 171; zakaz za,bijania, XIV. 171; XVIII. 195. Bociani groch, lus, XXXI. Astragalus glycyphyl- 94; kraj, VIII. 313; pt. M i t y. - nosek, Erodium cicotar. XXXI.94. Bociek, bocian. XIV. 63, 171, 183, 225. Bockspiel, (j. niem.), zabawa dzieci. XVI. 113. /-;:-'u';;" " :'t,o' t! o,(J'/..·, ł*/S t'§ <:,.,)), \~\. ~;: ·.{rt·iI~~\J~~' bocuń, bocian. IV. 307; XIV. 175, 183; XVIII. 217. Boczan, bocian. XIV. 61, 175, 176, 183, 224. Boczula, nazwa krów. III. 45; XIV. 175; XXI. 57, 204. Boćka, bocian. V. 353; XI. 375; XIV. 175, 177, 183, 396. Bada, Boeda, (dok.), imię bóstwa. XIV. 314, 319, 321. Bodhisattwa, (j. sansk.), postać Buddy. XXXXIV. 22. 28, 30. Bodnarka, (gw. hue.), szałas bednarzy. XXXV. 112. Bodnal'i, badnari (gw. huc.), bednarze. XXXV. 112, 119. Bodnia, beczułka ze słomy. XIV. 121. Bodziszek czerwony, Gemnium Sanguineum L., XXX. 210; .:- żałobny, Ger. phacum, XXX. 50. Bogacz, w legendzie, XXX. 113, 126. - w przysłowiu, VII. 33. Bogan, Bagan. XIV. 55. Bogańcze, bagańce, trzewiki podarte. XIV. 252. Bogarodzica, XIV. 85; XIX. 53; XXXI. 101. Bogini, XIV. 19, 43, 63, 71, 83, 88; - drzew, XXXIV. 22; - pszczół, IV. 25; _. urodzaju, XXXIX. 198; - 5 zmysłów, 5 żywioł., XXXIV. 30. - ziemi, XVII. 36. Boginki, bogienki, II. 225, 325; III. 256; IV. 282, 388, 413; V. 53-56; VI. 44, 324, 356; VII. 120, 184-187, 255, 256; VIII. 10, 156, 184; XI. 52, 211, 313; XII. 65, 216; XIII. 112, 325; XIV. 83; XVI. 396; XVIII. 77; XXI. 263; XXIII. 133, 134; XXV. 79-84; XXVIII. 4; XXIX. 123; XXX. 52; XXXV. 24, 63; XXXVII. Bocoń, �52 19, 145-147, 285; XXXVIII. 254; XXXIX. 318. pt. Demony kob i e c e. Bogomili, sekta. V. 370; XXXII. 83. Bogowie, II. 94; XIII. 163, 164; XIV. 76, 80, 209, 212, 217, 220, 222, 223; XVII. 174; XX. 230; XXX. 251; XXXIX. 61. pt. B ó s t w a. - domowi, XXX 225; - ir.dyjscy, XXXIV. 2; - lokalni, XVIII. 27; - Meksyku, VII. 6; - o naturze zwierzęcej lub roślinnej, XVIII. 27; - osobiści, XVIII. 27; - polinezyjscy, VII. 10; - rodzinni, XVIII. 28; - samoańscy, XVIII. 30; - wiosek. XVIII. 28; - żmudz<:y, X. 110, 113. Bogunka, p. boginki. XXXVII. 145. Bogus, p. zapustnik, zapuśnik. XII. 38, 44, 45, 50. Bah predwicznyj, kolęda. XVIII. 209. Bohacz, (j.błr.), dzień Nar. N. M. P. II. 215; - żyto z pierw. snopa. II. 214, 215. Bohaczi, (gw. huc.), wypędzanie owiec na hale. XVII. 143. pl. P a s t e l' s t w o. Bohatce, (j. błr.), Bohacz. II. 215. Bohaterowie mityczni, XXX. 213; XXXII. 85, 117; - pieśni wedyjskich, XXXIV. 2; - podań, XX. 222. Bohatyr, (gw. hue.), bogacz. VII. 260. Bohynie, zamawiaczki. XXXIX. 432. Boisko, podłoga z gliny. VIII. 188; IX. 274; XI. 172, 175, 178; XIV. 360; XVI. 369; XXXIII. 88, 90, 92, 98; XXXVI. 15, 191; XXXIX. 337. Boj-książe, bóg śmiercI. XXIV. 21, 22. 53 Bojary, żonaci na weselu. XIV. 214, 322. (j. ukr.), naczelnicy rodu. III. 101, 111. Bojewica, p. boisko, klepisko xx. 315. Fajka, bajka. XXXIIi'. 147. Bojki, (gw. hue.), starohuculska rasa bydła. XXXV. 82. Bojowisko, p. boisko. XXIX. 2, 51. Bloki, części krosien tkackich. II.133. - części łóżka. IX. 360. Boklak, naczynie pierścieniowo p. bardac'e. XXXIV. 82. Bokus, III. 173; IV. 283; V. 56, 279. pt. Zwy cza j e obr zędy dor o c z ne. Bolaki, wrzody. Ul. 139; VI. 42; XXX. 47, 58, 65. Bolączki, choroba. XL 384; XIII. 216. Bolecha, pastuch. XIV. 107. . Boleczecznyk, roślina lecznicza. XVIII. 179, 191. Boleczka, (gw. hue.), :ból brzucha. XVIII. 179. Boleczkie, (gw. hue.), p. bolaki. XVI. 217; XVIII. 179. Bolen'ie, choroba. XI. 384. Boleś<:i żołądka, II 289; XXX. 47; XXXIII. 81. Bojarzy, choroba. II. 156. XXXI. 49, 50. Boltak, (j. lit.), XXXII. 30 pt. N ar z ę d z i a l' y:b a c ki e. Bombasina, bomzyn, tkanina. XXXIV. 161. Boleśnica, Bollandyści, jagoda kartofli. XIV. 107. ozdoby z włóczki na sukmanie. XII. 285. Bombnońć, uderzyć. XIV. 107. Bomból, bąbel. XIV. 107. Boms, (gw. złodz.), chleb. VII. 277. Bombek, Bomble, Borówka, Vaccinium Myrtillis, II. materiał jedwabny, p. bom137, 308; V. 179, 127; XII. 266; XXXIV. 161. XIV. 271; XXVIII. 241; XXX. 70; Bon, bonik, bób, Vicia taba. XXXI. XXXIII. 136. pt. Z b i e r a c t w o. 93, 94. Borskayto, p. Warschayto, (dok. j. Boncik, kij łączący nogi ławy. IX. 360. lit.). XXII. l. Banda, kawałek gruntu. IV. 141; Borsucze sadło, od chorób płuc. X. - wynagrodzenie w naturze. IV.141. 334; XXXIII. 80. Bondnik, parobek. IV. 141. Borsuk, borcioch. II. .170; XXXI. 28, Boniar, Nymphaea alba L. XIV. 107, 31-33; Bont, p. bant. IX. 271. pt. D a ch. Bortak, człowiek głupi. XIV. 252. Booz, postać biblijna. II. 304. Boruta, diabeł. p. Borowiec, Rokicki. Bor, (j. słowiń.), torfowisko. V. 325; Rokita, WierzbowskI. IV. 400. Bor dal, O, węg.), pieśń o WInie. VIII. 397; XXXIX. 348. pt. D eXXXII. 20. mony. Bor, do wiercenia otworów w burBos brachyceros, bydło rog. VIII. 37. sztynie. XXXIX. 379, 384. Bosonóha (gw. huc.), nazwa owiec. Borax, O łac.), kamień żabi, p. echeXXXV. 134. nit. XXXVII. 297. Bosy, w przysłowiu. VII. 33. Borcioch, borsuk. XVI. 350. Boszczknąć, pocałować. II. 140. Bordone, forma polifonicz. XVI. 175. Bośnia, (gw. złodz.), szpital. VII.277. Bordtthy, worki skórzane, sakwy. Botas, O, liL), bat. łódż. XXXII. 32. XXXV. 114. pt. Tr a n s iPo l' t. Botej, (gw. hue.), kierdel owiec. Boreasz,(j. gr.), VII. 11. XXXV. 133. Borodajki-ssawki, grzyby I. 204. Bouhari, (gw. huc.), pasterze wołó,v. Borodaukie, (gw. hue.), brodawki. II. 206; XXXV. 119, 121, 129. XVIII. 180, 185. Boutacz, (j. liL), XXXII. 30. pt. Borodawki, (j. ukr.), brodawki. XIII. R y b o łów s t w o. 216, 217. Boz, (gw. huc.), p. bez XVIII. 191. Barok, spódnica wełniana, XV. 96. Boża krewka, roślina. XIV. 165. Barony, (j. ukr.), wzory na pisanBoża krówka, biedronka V. 379. kach. IV. 212. - męka, cierpiolka. VI. 394; VIII. Borowina, p. borówka czernica, Vac403; XXXV. 67, 81, 88; cinium Myrtillis, II. 137, 308. stopka, na kamieniach granicz- korzenie: liście, odwar. XII. 266, nych. X. 447; XIV.3Il; XXIII. 187. - podanie, V. 127; Boże Ciało, I. 137; II. 20; IV. 142; - suszona, V. 179. VII. 326, 327; VIII. 256, 342, 378, Borowiec, Borowy, Boruta, XXXIX. 431; Xl. 65, 185; XIII. 90; XIV. 348. 213; XVI. 83; XIX. 57, 59, 60, 64; Borowik, grzyby. I. 177, 197, pt. XXIII. 83; XXX. 39, 72; XXXIII. Z b i e r a c t w o. 25; XXXV. 61, 62, 67, 71, 178; Borowy, p. borowik, I. 197. XXXVIII. 62, 540; p. t. O b r z ęBorówie, zbiorowisko borówek, XIV. d y i z w y c z a j e d o r o c z n e. 107. Bomzyn, basina. �54 - 55 w przepow. pogody, XVI. 83; - zloty czarownic, XXVII. 142, 162. Boże derewo, (gw. hue.), Boże drzewIw, Artemisia Abrotanum. VII. 306. Abrotanum bylica, Artemisiu L. II. 155, 158; VI. 55; VII. XII. Boże drzewko, 306; XXVIII. 297; 242; XXXIX. XVI. 85; 316; - babskie, chłopskie, X. 278. - krowie dać jeść, XXx. 41; .:.- liście, II. 158; - na kaszel gotowane, XXX. 41; na 'rany, XII. 61; XXX. 41; odwar, krowie po ocieL, XXX.41. okłady, XXX. 41. 52, 58; święcenie. XXX. 41. pt. Roś l in y w l ec z n i c t w i e. Boże Narodzenie, p. Godnie Święta Gody, I. 251, II. 185, 187, 202; III. 2, 3, 172; IV. 97, 98, 144; V. 56, 154, 208, 250, 359, 371, 380; VI. 261, 412; VII. 12, 15-17, 60, 224, 285; VIII. 254, 344, 362, 369, 372; IX. 19, 200; X. 23, 155, 156, 239, 280-282; XI. 33, 64, 69, 213, 344, 363, 429; XII. 36, 41, 150, 306; XIII. 16, 27, 130. 161, 256, 343; XIV. 131, 132, 134, 340; 341; XVI. 48, 49, 139, 304; XVIII. 75, 97, 151, 212; XIX. 31, 32, 48, 62, 64, 67; XX. 70, 71, 163, 164, 168, 172, 174, 176, 187; XXII. 114, 129; XXIII. 60, 61, 127, 128, 158, 165; XXV. 52, 60, 62, 84, 88, 109; XXVI. 145, 154; XXVIII. 14; XXIX. 95, 96, 107, 127; XXX. 62, 194, 196, 225, 237, 272; XXXIII. 130; XXXV. 73, 150, 181, 185; XXXVII. 446; XXXVIII. 269. - 271, 306, 537; p. t. Z w yczaj e i. obrzędy doroczne pochodzenie obrz. XXVII. 161; w przepow. pogody, XVI. 83; pt. M e t e o r o log i a l u d o w a. wieczerza wigilijna, II. 87; III 174, 175; wigilia, II. 62, 63. 86, lal, 221223, 226, 336; IV. 304, 325, 420; V. 207, 274, 348, 349; XIV. 46 131 251; . , -- zamiana wody w wino, III. 144; ~.- wróżby wigilijne, IV. 421; V. 34~; - zabijanie świni, III. 385; - zakaz odwiedzin, V. 348. - zakaz szycia. V. 220; - zakopywanie krwi L 137. - zapewnianie zbioru grzyb., II. 20; - zawiera'nie umowy, IV. 138; - zloty czarow., V. 319; XXVII. 142. BożeranY,zwyczaje wielkopią1Jkowe. XXXI. 97. Boże tito, (gw.huc.), wełnianka, II. 160. Bożenie, przysięga. IV. 253. Bożeńka, (j. ros.), bozia. XXXIX.48. Boźik domowy, XXXIX. 430. Bożnica, XL 203; XIV. 213, 235, 314; XXVI. 134; XXVIII 46 51-53 55; XXIX. 103; XXX.' 235'; XXXI: 174; XXXVII. 171. Boży grób, wzory na pisanko IV. 213. Bożyć, dzielić, XVII. 239. Bożyszcza, bóstwa. XIV. 20. Bób, Vieia faba L., ochrona przed błyskawicą, XIII. 90. - ochrona przed gradem X 35,5, - pożywienie, IV. 276, 286; 153; x. 36; XII. 16, 296; XVII. 149; XXXV.68; -- święcenie przeciw robactwu. VIII. 363; XI. 387; V. ;. ;\ <. 0,0 ,~ l r - węzow, VII. 7. _. uprawa, VI. 55, 56; XII. 15; -. wiatrów, VII. 7, 10, 11, 28; XXVIII. 241; - wielkoruski, XXXII. 124; -- w gadce, VII. 65; - wody, VII. 6, 7, 19, 28; __ w kulcie zmarłych, XXVII. 136; - wojny, VII. 7. ..- w leczn. XIII. 221, 222; XVIII. -- zboża, X. 113. 183; XXX. 71. Bóg zapIać, podziękowanie. XX. 253. -- w przysłow., XIII. 151; XXV.77. Bógzapiać, kołnierz u kożucha. IX. -- w wierzeniach, XXXVIII. 251, 256; XVII. 73. _. w wigilię Trzech Króli, II. :L'±. Ból bioder, XXX. 49; .- w zwycz. i obrz. wigili.;nych, .X. - gardła, XI. 185; XII. 265; XXX. 156; XVIII. 200; XXIX. 96; 43; XXXII. 71; XXXIII. 81; Bóbr, starszy brat bobrów, VII. 3; -- głowy, II. 158, 221, 336; XI. 199, _.. w przysłowiu, XXIV. 93, 95, 96; 383; XIII. 220; XVIII. 197; XXI. -- zwierzę święte, VIII. 9; 122; XXX. 41, 43, 46, 57, 59; Bóg, etymologia, XVII. 239. - kiszek, XXX. 49; - bydła, X. 113; - oczu, III. 54; XXX. 54, 60; -- deszczu, VII. 28; X. 113; - reumatyczny, XI. 400; - drzew, X. 113; XXXII. 103, 124; - wewnętrzny, XIII. 21'f, 221, 222; - dwugłowy, XXXIII. 145; -- zębów, II. 155, 156; III. 54; V. 80; - Ea, (sumer), XXXVIII. 350; VI. 304; XL 383; 41, 55; XXXI. - grzmotu, VII. 9; X. 113; XIV. 48; 27; XXXIII. 81; XXXV. 62, 71; XXIX. 164; - żołądka, XXX. 41, 49, 55; XXXI. - kamienny, XXXII. 103, 159; 97. pt. Medycyna lud. - koni, krów, X. 113. Bóle oczy, roślina, Caltha palustris, _. losu, VII. 28; XIV. 107. pt. Roś l i n y w l e c z- najwyższy, XIV. 19, 37, 41; n i c t w i e. -' nieba, VII. 6, 7, la, 11, 19; X. 113; Bóniar, Nymphaea alba L., lilia - ognia, rp. Agni. VII. 6, 13, 14, 28; wodna. XIV. 107, 110. 113; XIV. 47; Bórwieki, porzeczki, Ribes ni grum ogrodów X. 113; L., XII. 264, - ojciec, XXVIII. 41; XXIX. 132; Bóstwa Algonl<inów, XXXII. 119, XXX. 84, 102, 105. 117. 120, 123, 126; pt. B ó s t w a. -' piekieł, XIV. 78; -- australijskie, VII. 5, 6; -' piorunu, VII. la, 18, 28; XIV. 70; - Azteków, XXXII. 121; -- pól, X. 113; -- bliżniacze p. bliżnięta. _. ryb, X. 113; chmur, ciemności, deszczu, burzy, - siedmiu zgłosek, XXXIV. 30; III. 5; XXXII.107, 124; XXXIV. 30; - słońca, VII. 16; -- chorób, XXXIV. 33; - śmierci, VII. 28; '- chtoniczne, XVI. 17; XXII. 8; -- światła i słońca. VII. 12; XXXII. 122. -- w legendzie, XIV. 48, 68, 69; __ dobre, VII. 26; XXXII. 130; _. w przysłowiu, VII. 29, 33, 40, 47; XXXIV. 30; IX. 48; XIII. 151, 152; �- domowe, XIV. 32, 39, 55, 56; drzew, XXII. 117, 118, 128; XXXIV. 16, 23; gockie, XXXIX. 350; -- greckie, XIV. 29; gromu, XXIX. 106; -. hodowli., XXXVII. 124; -- Hotentotów, XXXII. 122; Indian, VII. 5, 6; -. Indoeuropej-skie, XXII. 12; -. Irokezów, XXXII. 123; _. kamienne, XXXII. 128, 132; księżycowe, XXXII. 130, 131, 141, -. kutenajskie, XXXII. 123; - losu, XXIX. 164; - mądrości, XXXII. 125; - moc leczenia, XXXII. 125; - mordwińskie, XXXII. 122; - mroku, III. 5; - nagły wzrost, XXXII. 126, 129_ - niebios, VII. 29; XXII. 12; XXXII. 119; -. nowiu, XXXII. 101, 107; - oddziaływania na bóstwa, XI. 382. - ognia, XXXVII. 124; -- opiekuńcze, XIV. 73; -. osobiste, XXII. 3, 4; - - pełni, XXXII. 107; -. perskie, XXX. 120, 123; -.. płci m. i ż., XXXIV. 29, 33; - . płodności, XIV. 232; XXXIV. 105; - pogańskie, XIV. 39, 51; - polinezyjskie, VII. 6; - - prusko-litewskie, X. 112, 114; XXIII. 160; - rogate, XXXII. 118; -. rolnicze, VII. 18; - słowiańskie, VII. 329-331; XXVI. 141; XXIX. 180; XXXII. 123; - sumeryjskie, XXXII. 123; - śmierci, XXIX. 164; - światła, XXXIV. 22; - ugro-fińskie, XXXII. 122, 123: __ o __ o __ o B urodzaju, XXVI. 151; w postaci kobiety, XXXII. 122; walka z demonami, XXXII. 125; wegetatywne, XXII. 2; XXXII. 119; XXXIV. 2; wielogło.we, XXXIV. 29; wielorękie, XXXIV. 29; wodne, VII. 13; wojny, XIV. 205; złe, VII. 26; XXXIV. 30; zoomorficzne, XXXIV. 30; związek z ciemnością, XXXII. 130, 131; związek z łodzią, XXXII. 123; związek z morzem pierwotnym, XXXII. 130; związek z naczyniem, puharem, XXXII. 124; związek z podziemiem, XXXII. 130; związek z siecią, XXXII. 126. ó s t w a, pt. B ó g, p. Aataencik (ind. amer.); Abakamui (a.in.): Adonai (hebr.); Adonis (fenic.) ; Afrodyte (gr.); Ahuramazda pt. Ormuzd (ir.;) Ajgan (Tupi); Ajieke (lap.); Ajyy-to-joh (jakuc); At/ah (mahom.); At/araa-Agonior (jak.): Alt, Altus (rzym.); Alt Vater (niem.); Amagai (af!'.); Amon (egip.); Amynos (egi.p.); Anda.1 (;prus. lit.); Anra-Majni;!.! {ind.): Ares (gr.); Areskowe (irokez.); Artemida (gr.); Aryman (Jjers.); Asar (ind.); Asen (skand.); Asklepios (gr.); Asowie (germ.), Astharte; Asweny (skand.); Aswinowie (skand.); Atena (gr.); Atera, Ates (trac.) ; Austheja (lit.); Baal, Bal (fen.); Baba (sław.); Bachus (gr.); Baga (pers.); Bagan, Bogan (błr.); Baldur; Barzduki (lit.); Bel (bab.); (ass. Marduk).; Bella Penu (Chondowie) Bellator, Bet/phagor (fen.); Beledzis (trac.) ; Bes (egip.); bez; Bizon; Boda, Boeda; BoginipszcZół; Bogini drzew; Bogini 5 zmysłów; Bogini urodzaju; Boreasz (gr.); Borskayto (prus. lit.); Brahma (ind.); Brat bóstwa; Bura Pennu; Burbi Pennu; Bury (chand.); Capitolinus, Jowisz (rz.); Car-Słońce; Centeotl (meks.) ; Ceres (gr.); Cerokl (łat.); Chakekenapok (alg.); Chnufis, Kmef (egip.); Cho?'s (sław.); Ceza, Cisa, Ciza, Cyca, Cyza (sław,) p. Dziwo biole! Cu?'che, Curcho (prus. lit.); Cyca, Cyza (sław.); Czarnobóg (sław.); Czernobog (sław.); Dabóg, Dadźbóg, Dajbóg (sław.); Demeter (gr.); deszczu; Dewa (ind.); Dewana (sław.); Dewiń usziń (łot.); Diana (gr.); Dionizos (gr.); Dis; Dioskury (gr.); Divirikis, Divcriks (prus. lit.); Donar (ger.); Durgo, Durga (ind.); Dyauspiter; Dyonizos (gr.); Dzedzylela (sław); Dziad Lel (sław.); Dziedza (sław.); pziedziela, Dziedzielela (sław.); Dziedzylila, Dziewa (sław.); Dziewana (sław.); Dzidzy lela (sław.); Dzydzieleleja (sław.); Dźirong (dajac.) ; Ea (sum); Ekadżatii (ind.); Eleutherios Zeus (gr.); Eliasz prorok; Enlil - Marduk (sum.); Enzu (sum.); Eol (gr.); Esrel (hebr.) ; Fanes (gr.); FiOrgajn (skand.); Frikka (skand.); Fro (germ.); Frouwa (germ.); Gaia (rz.); Gama-Gorib (hot.); Garovitus, Jarowitus (sław.) Gćinsefuss (germ.); Geb (egips.); (ind.); GOl'S, Ghenta (prus.); Gorcha. Gorka' (prus.); Gospod;; Grandis mater (rz.); Grom (sław.); Gross, Grossvater (germ.); grzmotu; Gurcha (prus.); Hadad Rimm6n (Adonis) (fen.); Hamman (ind.); Hanumant (ind.); Harovitus, Jarowit (sław.); Hatthi (ind.); He (ind'>; H efaistos (gr.); Heitsi-eibib {haU; Helios (gr.); Hera (gr.); Hermes (gl'.); Herr (germ.); Hesiri (egips.); p. Ozyrys; Hikuleo (Tonga); Hina; Hipopotam; Hoenir (skand.), Holda (germ.); Huahine (polin.); Huaka (ind.); Huehueteotl (aztec.); Hoekuwu (arauk); Huiciloposztli (azt.); Hulka Dewi (ind.); Hum (ind.); Hunaphu (Quiche); Hygea (gr.); Imperato?' (rz.); Ioo-ai (hebr.) ; Indra (ind.); Ista?' (asy!'.); Iswafibratte (Swaybrato); Isztal' (bab.); Izis, Izys, Izyda (egip.); Jahwe (hebr.); Jama (ind.); Jang (dajac.); (rz.); Jar Chars Jankupong; Jarowit (sław.); (sław.); (sław.); Jassen Janus' Jarko (sław.); Jariło, Jaryło (sław.); Jasza, Jaszen, Jaszon (sław.); Jech, Jele, Jesse, (sław.); Jesza (sław.); Jork, Jorka, Jarko (lit. prus.); Jors (lit. prus.); Jouskeha (hl·~lJń.); Jowisz (rz.); Jordh (germ.); Juma (ugl'. fiń.); Junona (rz.); Jupitel' (rz.); Kabinokka (algonk.); Kame (Bakairi); Kami (jap.); Karewitus (sław.); Karttikeje (st. ind.); Kason (Chason) (sław.); Kastol' i Poluks (rz.); Katekuil (ind. amer.); Kauki (lit.); Kama (ind.); Keb (egip.); Kiedkie jubmet. (lap.); Kivimal (est.); Kmef (egip.); Keremet; Keri; Kob; Korg (prus.); Korko �51:' 59 (prus.); (słow.); (;prus.); Kostrub (gr.); krokodyl; Kronos (gr.); Ksenios (gr.); księżyc (algon.); Ksiutheukli (aztec.) Ksiuhtesutli (meks.) ; Kubera (ind.); Kurche (pr. lit.); Kurk (prus. lit.); Kurkas, Kurke, Kurko (prus. lit.); Kutki (kamer.); Ky.bela, Cybela, (gr.); Lahmu (bab.); Laima (łot.); Lal' familiaris (rz.); Lel, Lelej, Leles (słow.); Leli (słow.); Ligo (łot.); Lodhur -(skand.); Lucina (łac.); Łado Ładci (słow.); Mactcinge, Mactcingein (ind. am.); Magnus pater (rz.); Mahiidewi (ind.); Mahnika (polin.); Maja (ind.); Makunaima {j. Makusi); Manasa (ind.); Marang Buru (ind. am.); Marduk (sum.); Mari (ind.); Marimai (ind.); Mars (rz.); Marza, Marzana (słow.); Mectli (meks.), Medinis (lit.); Miktlauteukli (azt.); Milita Minerwa (rz.); Moloch (fen.); Moszel (łot.); mroku p. Aswinowie, Mudżekindis (algonk.) ; Muora jubmel. (lap.); Nambadżan<li Nanabosho (algonk.); Natrimp (prus. lit.); Neptun (rz.); Neregal; Nieba; Niega (słow.); Niga, Nija (slow.); Ni/wla (słow.); Niola (slow.); Nikephoros (gr.); Niszke (moraw.); Noslola (słow.); NumiTarom (fin.); Num (samoj); Nusku, Nuszka (bab. sum.); Nya, Nyja (słow.); Nyola (słow.); Odin, Odhin (skan.); Ofanu (polin.); Ogień (algon.) ; Ojciec wielki (słow.); Okkopirnus (prus. lit.); 010run (zulus.); Ormuzd (pers.); Oro (polin.); Osirys (eg~.); Ostrorogi, p. Agni; Ozyrys (egips.); Pallas Atene (gr.); Pan (gr.); PańKors czika Tiamat Kotito ta galoa (sum.); Tane (polin.); Tan(Tonga.); Tapa (dajac.); Tara (ind.); Tarom; Tarenjawagon (ind. am.); Tari, Pennu (Chondowie); Tawiskala (irok); Tawiskarom }(irok.) ;Teharonhiawagon (irok.); Tenabi (daj.); Tepen Kutzu matz (Quiche); Tetyda (gr.); Tezcatlipoca (azt.); Thor (skand.); Thrymre Thunauer (germ.); Tien (chiń.); Tiermes (lap.); Tii (polin.); Tiklis (lit.); Tius (germ.); Tlalok (azt.); Tleps, (czerk.); Tonatiuh (meks.); T01', Tool' (lap.) (czuw.); Toara, Tooru, Toru (est.) (czuw.); Torem, (ind.); Parnasiabari; Perch(germ.); Perko, Perunko, Perkun, Perun (lit.); Persefona (gr.); Phre Pikole (germ.); Prawa. Pikol, (lit.); Piorun, Pirkunus; Pluto (rz.); Pogoda (słow.); Pogwizd (słow.); Poklis, Poklys; Poklus (słow.); Polel, Polelum (słow.); Pradżapati (ind.); Pripegala (słow.); Przypiekala (słow.); Prawa, Prawe I(słow.)'; Priapus. Pryap (gr.); Puskajtis (lit.); Quetzalcouath (azt.); Radigost (słow.); Radegost (słow.); Radogost (.słow.); Rahab (hebr.) ;Rajtubuow (polin.); Rama (ind.); Raskosz (słow.); Redigost (słow.); Rod, Rada (słow.); Rodzana, Rodzanica (słow.); rogate (fin.); Rojenice (słow.); Rosskas, Roszkas, Rozkosz (słow.); Rożanica, Rożdenica (slow); Rugian (słow.); Rugiewit (słow.); Ryż (algonk.) ; Saraswati (ind.); Saturn (rz.); Saweasiulo (samoan.); Saxnote (germ.); Sqdzice, Sqdzenice (słow.); Schneinbrato (prus.); Seb (egip.); Seti (egip.); Sędziczki (slow.); Sin (babil.) ; Singbong (bóstwo Santalów); Sitald (ind.); Siwa, Sziwa (ind.); Skanda (ind.); Słońce (algonk.) ; Sojenice, Sujenice (słow.); Stribóg (słow.); Sudicky, Sudiczke, Sudice, Torum, Sudjenice (słow.); Surja (ind.); Suvja (ind.); Sużdenci (błgr.); Swantewid; Swaróg, Swarożyc (słow.); Swaybratto (prus.lit.); Siwa (ind.); Szamasz (bab.); Szango (Jombów); Szawandasi (algonk); Światowid (słow.); Świstun (slow.); Sitala (ind.); Taar, Taara (est.); Taaroa (polin.); Tahiti (polin.); Tairi (polin.); Tairibu (polin.); Tamat, I .~ • Turum (ost.); Toru (botok'.); Tryglów. Trzyglów (słow.); Tsuikoab (hot.); Tupan (Tupi); Turklys (prus.); Typhon (egips.); Tyr (germ.); Ukko, Uku (fin.); Usiry; Ut; Vanen; Vel es (słow.); Vucub; Wabun (algon.) Wadzawaraki (ind.); Wadzarapani (ind.); Wadźra hara (ind.); Wadźra sattwa (ind.); Warrugara (austr.); Warschayto (prus.); Weles, Welos (słow.); Wenera (rz.); Weromatautora (polin.); Weljes (słow.); Wielka matka (słow.); Wielki Manitu (algon.) ; Wielki Gęgala (egip.); wiosna (Jarilo), (sław.); Wirudhaka (ind.); Wisznu (ind.); władca wiosny (Jarowit) (słow.); Wodan (germ.); Wolos (sław.); Wotan (skand.); Wszechświecący; Wszechwiedzący; Wurszayto (prus. lit.); Zamolxys (trac.); Zaratustra, (irań.); Zefir (gr.); Zeus, Zews (gr.); Ziemia (alg.); Ziemiennik (słow.); Ziza, Zieza, Zizilia (sław.); Ziu (germ.); Zoroaster. Żiwa, Zywa, Żywia (słow.); Xunxu- naxpu, XurakM'i. (Quiche); Yau- (ind. am.); B ó s t wab l i ź n i a c z e: Agni, Indra, Aświnowie (ind.); Chakekenapok; Hunahpu; Kame (Bakairi); Kastor i Poluks; Keri; Lel i kiicikam Polel; Nergal; Szamasz Isztar; Xhalanque; B ó s t w a, deszczu i wody; Marang Buru (beng.). B ó s t w a k s i ę ż y c a, Aataencik; Au; Amm; Jadu; Aświnowie; Bliźnięta; Jahwe. Bóstwa ognia, piorunu; kamui; Agni; Ahuramazda; muzd; Katekuil; Mahnika B ó s t was łań Ormuzd, c a, Ozyrys; Bella-Pennu; Abu01'- (polin.) Ahuramazda, Apollo; Ates; Bura-Pennu; Car- slońce. Bolendcy (dial. alem.), bolesny. XI. 364. krótkogłowość. XXI. 240, 241 B r a c i a, brat biały ciemny. XXXII 110; pt. M i t y. ~ bliżniacy, ·XXXII. 82, 87-89, 105, 108, 112, 113, 121-123; - cechowi, (dok), XXXII. 70, 71; - duchowni, XXXI. 21; - wrogowie bóstwa, XXII. 89; - kaczki, XXXII. 110; - przeciwnicy, XXXII. 92; - stalowi, (dok), XXXII. 67, 72; - totemiczni, III. 372; - w bajce, XXXI. 134; XI. 376; - w zwyczajach weselnych XI. 413; - z jednej matki, XXXIX 186. Bracina, bratowa. XIV. 93. Bractwa, I. 236; XI. 74; XVI. 107; pt. P ok r e w ie ń s t w o f i kc Y j n e. Brachicefalia, �()O - cerkiewne, XVIII. 209; XXXIII. 127; - kawalerskie św. Mikołaja, XXXIII. 126-135; ~ muzyków, XXX. 234; - pernbockie, III. 137; - różańcowe, XXXI. 90; - rybackie św. Barbary, XVIII. 135; - św. Antoniego, XXXII. 76, 68; - św. Barbary, X. 6; XXI. 156; XXXII. 67-69; 71-76; - żywieckie, XXXI. 80. Bractwo 'polne, fratres arva!es, XIII. 91. Brać, biorę, biernia, ber. XIX. 5. zbor, ubiór, p. na niwata, (j. błgr.), zostawianie niezżętej garści zboża. X. 468. Bradzinis, (j. lit.), ·brodzień. XXXII. 25. pt. R y b o łów s t w o. Braha, wywar gorzałczany do karmienia krów. XIV. 107. Brahma, (j. sanskr.), bós-two VII. 6. Bmhmariikszasu, (j. sanskr.), duch zabitego bramina, XXXIV. 35. Brahmasamandh, (j. sanksr.), duch bramina. XXXIV. 36. Brahmani, bramini, XIII. 260; XXXIV.35. Braj, (gw. hue.), stępor do robienia bryndzy. XXXV. 97. Brajer, wypalacz węgla, p. uh!arz, XXXI. 85. Brama, II. 76; XIV. 43, 107, 293, 356, 360,364; XVI. 330, 365; XXIX. 129; - gry i zabawy. XXXIII. l; - kultowa, XXXVI. 108; - piekielna, XXXI. 108; - słońca w Tihuanacu, XVIII. 234; - wysoka, XXXIX. 435; - wzory pisanek, IV. 212; -- z daszkami, XXXIV. 143. 144; - z pali. XXXIX. 186. Brada z gruszek. II. 128. (j. węg.), naczynie pierścieniowe. XXXIV. 84. Brewider, bez wątpienia. VI. 42. Brendza, Bramani, bramini, I. 132-134, 233: VII. 16; XXXIV. 8, 11, 16, 17. 20, 22. Bramanizm, braminizm, VI. 118: XXXIV. 22, 28, 45; XXXVI. 149; Bramka, ubiór głowy. XXVIII. 18. Bramy, motyw haftu. XXIV. 137. Brandsztych, małe kawałki bursztynu, XXXIX. 415. Brandu!a, piecyk do pieczenia. X. 37. Bransolety, XXXIX. 370. Brat bez grijeha, (j. serb.), pobratym. p. bliźniak, XVII. 262 pt. P o k r ew i e ń s t w o f i k c Y j n e. -. lel, (j. sław.), stryj. XIV. 59; - matki, jego rola w rodzinie macierzystej. p. awank1!lat. XXXIX. 55; - p. młodej, IX. 40; XVIII. 146;. - słońca, wielki kapłan, VII. 15. - w pieśni, IX. 323; XV. 44; -. w przysłowiu. XVII. 166. - wróg bóstwa, XXXII. 89, 92. Bratczyk, (gw. hue.), bratek, kąpiel w odwarze. XIII. 219, 222. Bratek, Viola arvensis, XIII. 219. 222; XXIII. 241. pt. Roś l i n v w l e c z n i c t w i e. . Brathair, (j. irl.), brat brat zakonny XVII. 263. ' •. Bratobójstwo kainowe, XIX. 63. Bratowa, p. bracina, II. 299. pt. P r awo l udo w e. Bratwa, dratwa. V. 63. Brausztejn, XI.196.G a l' n c a r s t w o Brazowec; bagno zwyczajne, Ledum palustre, w leczn. XVIII. 191. Braźne płótno, zdatne do cedzenia XIV. 107. Braźny, wywar z brahy. XIV. 107. Brąz, XXXI. 68. Brązowe groty, XVII. 175. Bretzel :'3rezelia, .;.: , t. brezylia, bredzy/ia, bron- brazylia. IV. 215, 216; XVII. 33. pt. B a rwniki. Bri de jdesz! (gw. huc.), nawoływanie na owce. XXXV. 136. Bridzula, (gw. h~IC.), nazwa owiec. XXXV. 134. Brimka, (gw. hue.), furta. V. 152. Brirda, (j. marok.), naczynie pierścieniowate. XXXIV. 91. Briza media, p. Matki Boskiej łzy. Bra, p. ber, proso, IX. 357. Broda, (gw. flis.), przód okrętu. XX. 57. Broda, zarost, XXVII. 70; - obcinanie, XXXIII. 113; - w przysłowiu, IX. 51; - zboże zostawione po żniwach na polu. p. bruda. XX. 160; XXII. 8. Brodacz w anegdocie, XXXI. 130. Brodawka, przewiązywanie włosieniem. XI. 385; XVIII. 190; XXX. 45. Brodawki, XIII. 116; XVIII. 180; Brodawnik, mlecz świński, Ta raxacum officinale, XXXI. 97. 'pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Brodę Welesowi zawinąć, XIV. 222. Brodnik, XXIX. 126; XXXI. 3; XXXViII L 230~ pt. R Y b 0łów s t w o. Brodnik na giegniach, sieć. XXIX. 126; XXXI. 3; XXXVIII. 230. - na kulach, sieć. XXIX. 126. Brodzień, sieć, XXXII. 25; XXXVIII. 230; - na płozach, XXX!I. 28; - z matnią XXXII. 25, 28. .zelia, ,t polewka ku!acs, brązlia, bryze/ina, Brag, (j. ;prasł.), łaźnia. XVII. \ 79. weselne, II. 2ii8. Brojiti zvezde, (j. serb.), liczyć gwiazdy, zabawa, V. 138. Brokat, XXXVIII. 359. Brokatella, XXIX. 184. Bromniaki, gwoździe. VI. 291. Bromus, gatunek prosa. XX. 319. Brona, II. 224; III. 11; V. 104; IX. 200; XII. 295; 299; XIV. 127. XX. 183; XXVI. 98; XXIX. 167; XXXI. 3; XXXVII. 346; pt. N ar z ę d z i a l' o l n i c z e. - beleczkowa, XXX. 231; - deskowa, deszczułkowa, XXX. 230, 231; XXXIV. 184; - drewniana, XXXIV. 184; - grabiowa, XXX. 230; - jako instrument muzyczny na Łysej Górze, XXVII. 70, 139; - jako ochrona przed czarami, XXIX. 122; - płotkowa, XXX. 231; - przewrócona, VI. 65; _. św. Izydora, konstelacja Tarcza Sobieskiego. L 172; pt. A s t l' 0nomia ludowa. - w przysłowiu. IX. 51; - w zagadce. XV. 104; XVII. 81. - w zwycz. świąt. XXXVIII. 269; - z gałęzi, XXXIX. 204, 294; - żelazna, XXXIII. 114; XXXIV. 184 Broń, X. 88, 91; XII, 295; XIV. 40: XVI. 128; XVII. 170; XXX. 213; XXXI.5, .145; XXXIV. 274; XXXIX. 145; - palna, XXI, 45, 49, 51, 55; XXXV. 85; - z brązu, XVII. 171. B roń. p. ajbalty, ajbolty, bełt, berdysz, bułat, buława, bumerang. bunkosz, ciupaga, czekan, dzida, fuzja, fuzyja, fuzyjka, gnyp, Brogi, jedzenie �62 grot, kij, kirri, kołczan, kostur, kozik, kusza, lanca, laska, łuk, maczuga, miecz, młot, muszkiet nóż, obuszek, oszczep, pała, pałka, pałasz, palyga, pistolet, proca, rusznica, samopał, siekiera, sojula, (maczuga), stosur, strzała, strzelba, sulica, szabla, tarcza, toporek, wałaszka, włócznia, zbroja. Browar, VI. 386, 388; VIII. 263; XIII. 66; XXVI. 15; XXVIII. 221; XXX. 203; XXXIII. 221 XXXIV. 164, 166; - (gw. złodz.), piwo, VII. 277; - dobczycki, XXXIV. 159; - szleszowski, XXXIV. 161; - w przysłowiu, XVI. 97. Brożyny, słupy LI brogu. XXXIX. 309. Bród, brodzić. XIX. 8. Bródka, sieć. XXXI. 38, 40. Bróg, p. szkondla, IX. 256, 275; XVI. 369; XVII. 179; XVIII. 2; XX. 49, 55, 65; XXIV. 87; XXVIII. 147, 164, 165; XXXIX. 309; pt. ,p r z ec h o w y wan i e p o ż y w i e n i a. - jako miara, XXVIII. 147, 164, 165; - w przysłowiu, XXXIX. 309. Brrś! odpędzanie owiec. II. 130. Bruclik, gorset. XXXVI. 232, 235; XXXVIII. 441, Brukiew, p. kwak, karpieL XIV. 399. XVIII. 219. (j. łac.), obrzędy rzymskie. II. 94; XX. 178. Brusek, kapelusz lachowski. XXXVI. 274. Bruski, owcze sery. VIII. 44. Brusy, grube belki. XXX. 33. Brusznica, p. bibrówka, gogodze. Bruś do ostrzenia kosy. XXXV. 87. BrumaLia, BruśLok, kamizelka męska. Brzanka, ryba. XXVIII. 216. Brząkadła, XXXVII. 85. XXXVI. 260. p. brzeczka, Lemieszka ,brenpolewka z gruszek. II. 128; - kasza rzadka, XX. 319; - kukurydziana, XVI. 134; - w przysłowiu, VII. 34. - z mąki owsianej, XVIII. 72; - z prosa, XVI. 134. Bryl, (gw. druc.), :Żyd. XXXVII. 210. Brylantowanie bursztynu, XXXIX. 378. Bryła kamienna, strach. XVIII. 175. Brymbulec, kulki mosiężne. III. 252. Bryndusit (gw. hue.), nazwa' krów. XXXV. 13'5. Bryndza, ser owczy, bruski. V. 60, 124, 153, 154; VI. 353, 354; VIII. 44; IX. 256, 257; XII. 17, 31; XX. 42, 51; XXVIII. 216; XXXIV. 162; XXXV. 89, 91, 92, 119, 123, 124, 129, 131, 144, 151, 152. Bryndzownia, XXXV. 92. Bryndzóla, (gw. hue.), nazwa krów. XXXV. 135. Bryndzyty bryndzu, (gw. hue.), robić bryndzę. XXXV. 91. Bryś, pies, VIII. 179. Brytwań, brytwana. II. 131; XIII. 252. Bryza, ubiór kobiecy. XXVIII. 21. Bryzieha, odzież, XXXVIII. 360. Brzana, dziewczyna. XIV. 294; - ryba muracna. XIV. 294; XVIII. 62; XXXI. 36. Bryja, dza. bryja, polewka, XX. 67, 95. (gw. kasz.), brzeg płótna, XXVIII. 36. Brzeg ostry, (gw. flis.), bardzo wysoki. xx. 57. - plaski, (gw. flis.), brzeg niski. XX. 57. - rzeki, III. 55. Brzekinia, grusza .xXXVIII. 319. Brzemienność, p. ciąża. III 58; XIII. 220. Brzeczka, rondel. IV. 174. Brwi wołu, jako pędzel do malowania skrzyń. XXX. 153. Brwia, brew. XIV. 107. Bryczka, II. 270; III. 212; XXXVIII. 231. Brutfan, Brzedz, .~ Brzezata, Brzezawa, Brzeziasta, nazwa krów. XXI. 57, 205. Brzezina, brzoza młoda. w lecznictwie, święcona. XXX.44 BrzezuLa, nazwa krów. XXI. 57. Brzost, p. brzóst, berest, XIX. 8. Brzoza, BetuLa aLba L., BetuLa verrucosa L., BetuLa obscura Kot. p. bereza, na, bazie, - I .~ - berezyna, beśnia, bezi- jako barwnik do pisanek. IV. 215. biała, II. 196; XVIII. 165; XX.300. budulec, XXXIX. 287; cmentarna, XXXV. 63; czarna, Betula obscura. XXXV. 62; drzewo szczęśliwe, XIII. 123, 124; drzewo użytkowe, XXXV. 63; drzewo w magii, XVI. 125; gałązki, kora z gałązek, XIII. 31; omiatanie mogiły, X XIV. 21; .przy wypędzaniu bydła na paszę, XXXV.61; w lecznictwie, XII. 267; XVI. 3; zatykanie za stragacz, XXXV. 60; pt. M a g ia. znaczenie profilakt. XXXV. 61; Gryżyńska, VI. 115, 340; XIII. 162; XXXV. 63; - kąpiel noworodka, XXXV. 63; kij brzozowy w magii, XXXI. 96; 'l" kora, nakrycie głowy, III. 214; pędzenie dziegciu, I. 56; pokarm, XXXV. 60. pt. P o t l' aw y g ł o d o w e. w lecznictwie, VI. 159; XXXV. 62: - liście, jako barwnik, IV. 215; - majenie domów. XXXV. 61; _. majenie lnu i konopi, XXXV. 61; -. miotła, VII. 186; - młoda, p. brzezina, IV. 177; - na spirytusie, XXX. 44; - nazwa, XXXV. 60; - odwar w leczn., XXXV. 63; - okadzanie, XXXV. 63. - olejek z brzozy, XXXV. 62; - pączki w lecznictwie, XXVII. 136; XXXV. 61-63; - produkty, XXXV. 60; - rózga, bicie dzieci. XXIII. 134; XXXV.63; - rózga w magii, XXXV. 61; sok, napój, p. uskola. V. 62; XII. 266; XXVII. 138; XXX. 44; XXXV. 60; pt. Z b i e r a c t \v O. - spróchniała, p. czer, czyr. - w grach i zabawach, XXXIII. 11;. -. w lecznictwie, XXVII. 136; - w legendzie, XXXIII. 151; w obrzędach narodzin, VI. 127; - w obrzędach wiosennych, XXXIII. 11; )XXXV. 61; - w opowieści, XXXV. 63; -, w podaniu, VIII. 253; - w przesądach, XXVII. 136; - w wiankach święc., XXXV. 63; W zwycz. gregoriańskich, IV. 177~ - węgiel w med. lud., XXXV. 61; Brzóst, brzost, kora brzozowa, XIV. 107; ULmus, pączki. II. 161; XIX. 8; -t -t �65 Brzuch, XI. 397, 398; XIV. 308; XXX. 45; - w przysłowiu. VII. 34; Brzytew, II. 334; VIII. 193; IX. 362; XI. 377; XXXIV. 163; - w lecznictwie, X. 396; - w wierzeniach, II. 334. Brzyzek, pagórek. XVI. 94. Brzyzówka, adz.ież, XXXVIII. 360. Buba, (gw. dziec.), krowa. III. 165, 166. Bubaczka, bolak. XVIII. 180. Bubennik, (j. czes.), bębennica, grający na bębnie. XIII. 150. Bucak, czterocentówka, V. 63; XIV. 291, 293. Buch, Ci, hot.), roślinny puder. XXXVII. 84, 85; XXXVIII. 58. Bucha, długa sukmana. XIV. 108. Buchać, bić, IV. 307. Buchnąć, uderzyć. III. 139; XVI. 85. Buchta, bułka. II. 129; XV.II. 134; XVIII. 217. Buciki, p. obuwie, XXXVIII. 270. Bucina, buczyna. XXXI. 77. Bucz. XXIX. 126. pt. R y b a ł ó wstwo. Bucza, buczius, (j li1.), XXXII. 28 Buczanka, w ryboł., XXXI. 3. Buczka, (gw. hue.), nazwa owiec. XXXV. 1334. Buczy; suk, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 212. Buczyna, bucyna, II. 69, 346. Bud, budzić. XIX. 9. Buda" dom mieszkalny. XVI. 108; pt. B u d y n k i m i e s z k a l n e - (gw. flis.), domek na galarze, X. • 454; XXXIX. 322; - psia w pniu drzewa, XXXIX. 452; - spiczasta, szałas. XXXVII. 280. - stragan, II. 268. • budasz, cieśla. XVII. 79; XXX.78. Buddyści, VII. 40; XVII. 18; XXXIV. 31. Budarz, Buddyzm, VI. 118; XI. 103; XV. 146, 147; XXXIV. 13, 14, 21, 22, 28; XXXV. 186; XXXVI. 143, 149; XXXVII. 359; XXXVIII. 415. Budha, Budda, Gautama SakiaMuni . .I. 236; IV. 219; XI. 336; XV. 206; XVI. 38; XXV. 39; XXVI. 116; XXX. 141; XXXII. 102; XXXIV. 22, 28; XXXVIII. 345 Bud;aha, australijski, zły duch. VI. 15. pt. D e m a n y s z k a d l i we. Budka pasterska, XXXI. 6. - ptasznicza, XXXIX. 293. Budowa domu, zwyczaje. V. 347; XXX. 251; XXXVII. 89-91. pt. Z w y c za j e i a b r z ę d y b ud ow l a n e. Budowa zdania w języku buszmeńskim, XXXVIII. 63, 67. Budowanie mostu, gry i zabawy. XXXIII. 6. Budowle kwadratowe, XXXIX. 285; - naziemne, XXXIX. 264, 284, 287; - palowe, XXXIX. 282, 283; - plecionkowo-słupowe. XXXIX. 277; - prostokątne, XXXIX. 285; - słupowe, XXXIX. 286; - trapezowate, XXXIX. 285, 286; - zrębowe, XXXIX. 286; Budownictwo, XI. 414; XXXIX. 106. 466; - bałkańskie. XXXVII. 227; - barokowe, XXIX. 166; - bojkowskie, XXIX. 166; - czeskie,. II. 77; - drzewne, VI. 175; IX. 285; X. 127, 351. 470, 471; XXXI. 10; -. --- .,' 'r, l -, -< -. -' - ! egipskie, XIII. 208, 268; etruskie, XXIX. 129; fińskie, XXXVII. 441; gospodarskie, XXXIV. 143, 144; góralskie, XVII. 148; XXXI. 68; XXXVII. 350; huculskie, XXI. 45; kamienne, IX. 285, 286; XXXV. 183; karaiokie, XXVII. 137; kaszubskie, XV. 155; kościelne, XXIX. 166; XXXIII. 147; krakowskie, XVIII. 2, 4; kultury czasz lejowatych, XXXIX. 2,59; kurpiowskie, XXXVII. 414; lubelskie, XXXVII. 472; ludowe, II. 33, 34, 76; X. 238, 308-316, 352, 353, 430-433; XIV. 355; XVI. 330; XVII. 2; XVIII. l, 13; XXI. 51, 54, 270; XXII. 31; XXIII. 38, 43-49, 153, 154, 162; XXV. 107; XXVI. 98, 104; XXVII. 141; XXVIII. 109; XXIX. 118, 127, 131, 156; XXX. 4, 215, 225, 242, 272; XXXI. 4, 6, 145; XXXIII. 83; XXXIV. 186, 271, 283; XXXV. 18, 36, 174; XXXVII. 225, 351, 407. 420,. 450; XXXVIII. 217, 218, 459, 579; łemkowskie, XXXIII. 92, 98, 108; mieszkalne, XXXIX. 259, 260, 284; murowane, IX. 285, 286; XVIII. 2; nadziemne, XXXVIII, 330; neolityczne, XXXIX. 266; niemieokie, XXXVII. 228; norweskie, XXXV. 169-171; opoczyńskie. XXVI. 145; orawskie, XXXIX. 433; !palowe, I. 11; XVIII. 2, 3; XXI. 89; XXIX. 129; Lud -- Tom XL -. -. --. -.: -. - perskie, XXIII. 47; pierwotne, XXIII. 45; podhalańskie, VI, 393; X. 324; podziemne, XXXVII. 102, 103; polskie, X. 126; XIII. 342, 343; XXXVII. 448; przedhistoryczne, XXXIX. 266; przysłupowo-węgłowe, XXXIX. 453; rosyjskie, XXVI. 91; sakralne, XXXVII. 414; ~,~owiańskie,. II. 77; słupowe, XVIII. l, 2, 11; XXVI. 102; słu:powo~palowe, XVIII. 3; socjalistyczne, XXXIX. 628; syberyjskie, XXIII. 47; syryjskie, XXIII. 47; szałaśne, XXVIII. 109; w epoce brązu, XXXIX. 262; wiejskie, XXXIX. 228, 230-250. wielkopolskie, XXXVII. 240; zabytkowe, XXXVII. 456; zakopiańskie, X. 463-466; zLemiankowe, XXXVIII. 330; Budownictwo, p. dom mieszkalny, dach, budulec, budynki mieszkalne, gospodarcze, ziemianka, babak, balkonik, banty, bonty, cerkiew, chałupa, chata, choromy, chorony, czopy, drzwi, dymnik, ferkLadonki, felc, ferfLedon ki fundamenty, furta, futrena, futryny, galeria, gałąź, -ganeczek, ganek, ganki, gara. gietunki, glina, glowace, góra (strych), grida, gwóźdź, gzyms, hryda, kapa nad piecem, huźwa (świerkowe zawiasy), kapa nad piecem, kapliczki, klucz drewniany, knagi, kołki, komin, koszyczek, kościół drewniany, lo cap, ocap, na biegonach, na �czop, na kryty rybi czop, na obłap, ogon, na słup, zamek, na zqb, na lepa, nalepa, na węgieł, zqbkach, oberlik, na na no- ocapy, ocza- oczep, odlewa, odrzwia, okienko. okiennice, okno, okrenty, otwory, palafity, palenisko, palówka, pecki, peki, piętnary, pitnary, plewa z gliną, podcienia, podsienia, podgródka, podi, podłoga, podmurówka, poduszerik, podwaliny, podprzybitpienie, odźwierek, ka, podsiębitka, nia, polenie, pogródka, polepa, poled- połowaja (plewa), powała, pódrja, półsoszki szczytowe, priczyna (podcienie), prypicz (przypiecek), przycieś, przyłap, przypiecek, przyzba, pułap, radnice, rososzki, rygle, ryglówka, rysie, sień, sklep, skrzynka okienna slegi, słup, słup6wka, (piec), sosrqb, sosręb, spidki, spodek, spojenie belek, stela, stolarski węgiel, stragarz, stryszek, strzecha, sufit, sumiec, sumcak, sumci, sumikówka, susznia, szałasy, szpangi, szwela, teble, tok gliniany, tragarze, tram, trzon pieCel, uszaki, vyska, węgieł, węgłówka, wieńcówka, worota, worynie wowky, wygLqdy, nica, wypust, występ, wyżka, wyłaźwyszka, zagroda, zakosy, zamek drewniany, zamsze, zapiecek, zcisufnica, ziemianka, zrąb. Budrycz, biedrzeniec, II. 157; Budulec, p.bale, barty, belek, belka, brzoza, buk, cegła, darnina, dąb, deski, dębina, glina jasion, jesion, jodła, kamień, kukuzakośniki, zagata, rydza, sosna. lód, łodygi kukurydzy, Budynek, szynk. V. 353. B u d y n k i g o s p o d a l' c z e, XXXVII. 19:3, 195, 196; XXXIX, 236, 273. - chlew, chlewik, chyżka, drewutnia, gaca, gęśniki, gruba (piwnica), gumno, humno (stodoła), kamyk (chlew), klecia, kleć, kolesznia, komórka, komirka, kub, kurnik, Lamus, obora, odryna, owczarnia, pelewen, plewnik, popoLija (piwnica), powieć, powie tka, pribok, przypust, stajnia, stodoła, ściobka, kubik, śpichlisz, kuca, kucza, świrno, świronek, (gw. hue.), płótno do odcedzania budzu. XVII. 145. Buenec, (j. błgr.), zabawa ludowa. XXV. 120. Bufonites, echenit, belemnit. XXXVII. 297. Bug, boug, boga, (j. germ.), -obrączka, obrącz. XVII. 73. Buga, (j. tur.), byk. XVII. 72. Bugaj, (dok.), gaj. XVII. 73; - nazwa miejscowości nad wodami. XVII. 72-74. Bugzaplut, kołnierz u sukmany. XVII. 73. Buhaj, byk XVII. 72; XXXIV. 176; - postać ducha. XII. 93. Buiana, (dok.), nazwa krów. XXI. 57. Buk, Fagus siLvatica, I. 111, 113; II. 69; III. 239; XIV. 153. 332; XXVIII. 241; XXXIV. 52, 57; XXXV. 64; pt. Drzewa leśne. - klocki, VIII. 344; - liście, owoce, popiół w lecznictwie. XXXV. 65; - liście, pożywienie, XXXV. 64; Pt. P o t r a w y g ł o d o w e. - przepowiednia pogody, zbiorów, XXXV. 64, 65; - w bajce, VI. 265; XI. 331. - w magii, dziura w pniu. XVIII. 180. - w magii, miłosnej, XXXV. 65. - w mitach, XXXII. 117; - w pieśni, XI. 46; XXXV. 49. Bukata, (gw. hue.), kawałek. VII. 260. Buki szczypać, zabawa, XIII. 308. Bukiet, nazwa psów. III. 45. Bukiet, ozdoba kawalerskiego kapelusza. XXXI. 77. Bukietnik, flakon. XXIX. 87, 90. Bukiety, II. 237, 268; XXXI. 77, 78; XXXVI. 267; Budzowiacz, I .1 ł t! rr 1 ,ł I telet- nik, wozownia. B u d y n k i m i e s z k a l h e, XXXIX. 237, 279. p. ataul, bacówka, balagan, besidki, bodnarka, buda, budka pasterska, chalpa, chałupa, chata, choromy, chorony, chyża, dom, dwór, dżije, fanza, gulema, itiań, izba, jednoizbówka, jata (namiot), jurta, kalyman, kqcina, (kucza), koleba, koliba, kołyba, kureń (kurzeń), kystawa, lepianka, piekarnia dymna, pontok, półziemianki, prychuta, soba, szałas, świetlica, urasa, wigwamy, zawatra, ziemianka, zimarka, zymarka, żije. Budz, (gw. hue.), ser owczy. XIII. 116, 207, 241; XVII. 144-146; XXXV. 91, 95, 106, 110, 131, 132. Budzenie bydła w obrzędach pogrzebowych. XVIII. 76; - pszczół po śmierci gOSlPOdarza, XVIII. 76; - pszczół na Wielkanoc. IV. 419; -- ziemniaków, XVI. 84. .•.•'. 5'" - w obrz. weselnych, XIV. 255; XVIII. 75. Bukiew, bukwa, mąka i olej, XXXV. 64; pt. P o t l' a w y g ł o d o w e. Bukładek, (dok), bukłak, naczynie na wino. XXXIV. 163. Buklażki (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 212. Bukowaja spuza, (gw. hue.), popiół bukowy w leczn. VI. 159. Bukowiak, Lysimachia vuLgaris, II. 137. pt. Rośliny w leczn i c t w i e. Buksy zomszowe, XXVIII. 32. Buksza części fajki. II. 141; - u koła, II. 132. Bukszpan, z czego wyrasta. XVII. 32. Bukwa, bukiew, nasiona. XX. 53, 54, 96; XXXV. 64. - popiół w leczn. XXXV. 65. Bukwica lekarska, Betonica offic .., w leczn., XXVIII. 241; - święcona, okadzanie,krów.XXX 44 BuLa, ziemniak. X. 261. Bulaniki, placki z kartofli. XIV. 250. Bulba, Solanum tub erosa, psianka ziemniaczana, kartofle. X. 261 ; XVIII. 143, 191. pt. Roś l i n y upr a wn e. Bulbega, ziemniak. X. 261. Bullock hoc, (j. ang.), narzędzia rolnicze. XXXIX. 185. Bulus, (j. jak), lodownia, XXXVII. 102. Bulwa, XXXVII. 75, 86, 93, 96; XXXVIII. 110. Bulwowate, XXXIX. 204. Bułany, VIII. 152. Bulanysta, bułanka, (gw. hue.), nazwa krów. XXXV. 134. Bułanysk'i, (gw. hue.), rasa sementalska. XXXV. 81 pt. H o d o w la . �69 68 Bułat, broń. XXXI. 134. Buława, Xl. 220; XIX. 60. Bułka, II. 143; III. 319, 322; Xl. 214; XII. 41; - w kulcie, XXXIV. 281; w obrz. pogrzebowym, V. 345. Bultokas, (j. lit.), rybol. XXXII. 30. Bumerang, XXXVII. 3~1. Buncloki, kamionki śląskie. XXXVIII. 418. Bunda, odzież górali. XVII. 141, 144, Bundling, (j. irl.), vrzedślubne stosunki miłosne. II. 102. pt. D z i ew i c two. Bundz, ser owczy. V. 60, 61; VII. 260. -ziemniak. X. 261. pałka, maczuga. III. 244, 272; XXXV. 72. Bunt, bant. XXIX. 7, 26, 34. pt. Dach .. Bunda, ubiór góralski VII. 257. Buńka, bańka ze słomy. XVII. 131. Buor sachalar, (j. jak.), podziemni Jakuci. XXXVII. 102. Buqa, buga, (j. tur.), XXXIV. 176. Bura Pen nu, p. Bella Pennu. VII. 25. pt. Bóstwa. Burak, Beta vulgaris L., II. 128; III. 10, 323; IV. 276, 281, 286; VI. 57; VIU. 373; XIII. 14,29&,298; XVIII. 191; XXVIII. 242; pt. Roś l i n y u p ra wne. - kiszony, XXV. 64; - liść w leczn. XIII. 341. XVIII. 186; XXX. 43. - w magii, XIII. 26. - sok w leczn. VIII. 57; XXX. 43, 44. ~ tarty w leczn. XIII. 219, 222. Buran, (j. ros.), zamieć. V. 3. Burbi Pennu, (j. chond.), bogini roślinności. VII. 18, 28. Bunkosz, Burcok, 81. (gw. żołn.), Brotsack. III (j. ukr.), zabawa w pisanki. IV. 224. Burdel, stara chałupa. VI. 42. Burek, II. 130; III. 45; VIII. 152. Burka, IX. 260; XXVIII. 217; XXXI. 111. - spódnica lniano-wełniana. X. 183; XX. 266; XXIX. 83. Burkusz, nazwa psów. XXXV. 136. Burłak, (j. błr.), nazwa Rosjan. II. 210. Burmister, burmistrz. XVIII. 217. Burnus, odzież. VI. 49. Burocha, nazwa krów. XXI. 57. Buroczka, ziemniak. X. 261. Bursa, karnawał. XIV. 399. - zbójecka lP. bandy zbójeckie. XX. 304, 306, 307. B u l' S z t y n błotny, cacko, chudy, cielisty, czerwony, górkowy, gruntowy, gruz, kapuściak, kościany, kruczy, krwisty, miodowy, mleczny, ognik, rzeczny, szklisty, śniady, twardy; XXXIX. 364; - jako ofiara na tacę, XXXIX. 395, 396; - jako pieniądz, XXXIX. 395-397; - jako posag, XXXIX. 397, 401; - kopanie, XXXIX. 382, 402, 404-408, 410, 414; Burda, - w lecznictwie, XXXIX. 380, 395, 400, 401; - w poezji i pieśni, XXXIX. 411, 412; - w przysłowiu, XXXIX. 401; - w wierzeniach, XXXIX. 395; - wodny, wydmowy, żółtawo-biały, XXXIX. 364; - żyłkowany, XXXIX. 408. Bursztyniarnia, XXXIX. 373. Bursztyniarstwo, XXIII, 173; XXVI. 127; XXXIX. 355. Bursztyniarz amator, XXXIX. 378; - majster, XXXIX. 359, 361, 364, 366, 368, 369, 373, 377, 382, 383, 407, 408, 410. Bursztynki, buksztynki, część pługa. I. 143 Bursztynowa okolica, XXXI:X. 410. Bursztyny, III. 61; VII. 85; X. lO; XXI. 66; XXII. 154; XXVII. 135; XXVIII. 18; XXXVII. 290, 330; XXXIX. 385, 402, 408; - w magii. XXVII. 135; - w przysl. XIII. 150; Burśtyn, p. bursztyn. XXXIX. 374, 398, 401, 403, 405, 412; Burtininkas, czarownik żmudzki. VII. 93; Burtnice, deski bukowe łączące nogi skrzyni. IX. 361. Burtnik, snopek do poszycia dachu nad okapem. XIV. 107; Bury, bóstwo Chondów. VI. 18; Buryszka, ziemniak. X. 261; Burza, II. 259, 329; III. 53; IV. 98; V. 168, 169, 279, 352; VI. 352; XIII. 94; XIX. 112; XXX. 221; XXXI. 80; XXXII. 124; XXXIII. 24, 25. Burzy odpędzanie. IV. 419; VIII. 58; XII. 310; XIII. 226; XIV. 46; - skutek pijatyki czartów. XIX.114; - sprowadzanie. VII. 11. - w przysłowiu. VII. 34; - związek z bocianem. XIV. 172, ·;···. t , . ' i ,.L • ~j .~l ,. .~ ; t Busiekor, biesi kiej'z, Senecio Fuchsi, liście, okłady. VI. 159; Buszi, Buszido, (j. jap.), rycerz, wojownik. XV. 148. Buszka, długa, sukmana. XIV. 108; But, p. tortury. XXIV. 171. Butea Frondosa, drzewo święte. XXXIV. 39 pt. K u l ty. (gw. huc.), kloc. VII. 260. Buty, p. buciki, chodaki, obuwie, trzewiki, I. 216; III. 15, 17, 229; IV. 82, 278, 285; V. 64, 121, 151, 221; VIII. 391; IX. 207; X. 33, 35; Xl. 24, 25, 61, 377, 387, 404; XII. 229, 230, 289-293; XIV. 17; XV. 27; XVIII. 67; XX. 93; XXII. 99, 100, 109, 138; XXIX. 18, 157; XXXIII. 113; XXXIV. 146; - bez podkówek do grobu. XXXIX. 303; - cudowne. XX. 250; - czerwone. XXXIV. 162; - długie. XXXVIII. 258; - jako symbol władzy. XXXVII 127, 131, 133, 134, 137, 138; - juchtowe. XII. 291, 302; XIII. 241; - kobiece. XXII. 95.96; XXXIV.161; - lachowskie. IX. 257; - ostasze. XXI. 137, 138, 144; - polskie. VIII. 251; - safianowe. XII. 291, 301; - skamieniałe. XIV. 405; --; w lecz·nictwie. XI. 397; _.. w magii. XXXIV. 280; - w przesądach. XXXIV. 280; - w przysł. IX. 52, 187; - w zadawaniu czarów. XVII. 116; - we wróżbach. XXXIV. 280; - wywrotki. XXXVIII. 241; - z cholewami. I. 160; VIII. 164; Xl. 30, 58, 195; XVI. 138, 139; XVIII. 142,146; XXI. 137; XXIX. 157; XXXVIII. 232; XXXIX. 296; - z podkówkami. VIII. 164, 251. - zakaz włażenia w butach na drzewo owocowe. XVIII. 92. Butyn, (gw. huc.), zrąb. VII. 260. Buzluk, bazlyk, (j. tiur.), p. chrapki, chodzenie po lodzie. XXV. 3--4. Buźko, bocian. XIV. 397. Bycek, ćwiartówka piwa. XII. 42. Butiuk, �'71 '70 Bycze JaJa, purchawka Byczki, ,pisanki. XVII. - XXXI. 33. 94. bliźniaki. XIV. 302. w zagadce. XIV. 375. Byczyna, miejsce rozpłodowe. XIX.5. Bydlenia się krów, IV. 282. Bydło, I. 87, 164, 263; U. 21, 70, 130 196, 197, 201, 203, 205; III. 10. 11, 13, 229, 231, 232, 241; IV. 19, 23. 120, 141, 142, 276, 278. 283; VI. 57, VII. 93, 220; VIII. 25, 181, 318; IX. 163, 171; X. 351, 356; XI. 94, 177, 193, 199; XII. 295, 313; XIII. 37, 305; XIV. 44, 66, 69, 132, 134, 139, 403; XVIII. 42, 62; XXI. 121; XXV. 56, 57, 59; XXVI. 98; XXVII. 139; XXVIII. 6, 250; XXIX. 159; XXX. 214; XXXI. 96, 164; XXXIII. 87, 114; XXXIV. 174; XXXV. 78-81, 118-120, 124. 126, 128, 131, 149, 150; XXXVII. 190, 193, 203; XXXVIII. 11, 36, 38, 51. 313, 364, 365; XXXIX. 184, 191, 193; pt. H o d o w l a. - choroby, XIII. 241; XXXIV. 279; - czarować, XXVI. 10; - darzenie się, XIII. 327, 328; XIV. 391; XXIII. 63, 109; - hodowla. XX. 34, 54, 90 XXIII. 47; - krajowe krótkonogie, Bos Brachyceros, VIII. 37, 38; - kupno, XIII. 328; XXI. 96; XXIII. 93, 103, 104; leczenie, XXX. 38, 42, 46, 48, 50, 52, 66, 210; ochrona przed zarazą, XXVI 74; - ofiarne, XIV. 213; XXXIV. 279; - okadzanie, XXV. 91; - pochodzenie nazw. XXIV. 88; - pociągowe, XX. 40; - przepędzanie przez ogień, V. 264, 270; - rasy, XXXV. 79-81; - rozmowy, XXV. 110; rozpłodowe w prawie wiejskim. XXVII. 144; - sprzedaż, IV. 420; X. 355; - szkodzić, XXI. 132; - szpik w lecznictwie, V. 301, 302; - tyrolskie, VII. 38; - udomowienie, XXX. 269; - uźywanie do młocki, XX. 301; - w bajce, VIII. 268; - w pieśni, I. 87; III. 78; - w przysłowiu, XXIV. 95; - w szopce, XI. 35. XXV. 64; - w zagadce, II. 40; - w zwycz. B. Nar. III. 141, 173; V. 212; VIII. 368, 369; X. 156, 280; - w zwycz. budowlanych. II. 203; - wypędzanie na paszę. II. 222; IV. 276, 282; VIII. 341, 342; XXX. 250. - wyraz tabu, XXXVIII. 378. - zabezpieczenie od uroku, XI. 380, Bydrycz, biedrzeniec, w lecz. II. 157; Byk; bycek, II. 23, 24, 42; VII. 326; XIII. 253; XXXV. 128; - czarny w obrz. B. Nar. XXV. 53; - kastrowany, XXX. 215; -; ofiara, X. 111; - przebieranie się, XX. 167; - w legendzie, XXIX. 104; - w mętowaniu, XIV. 377, 378; - w przysłowiu, II. 202; IX. 371; XIII. 245; - w wierzeniach reI. XXXII. 128; - w zagadce, II. 11, 42; - wcielenie bóstwa, XVI. 24; XXXII. 119, 128; - we wróźbach małź. XIII. 33. Bykowe, kara pienięźna za nieślubne dziecko. XX. 98. Byku, (j. tur.), byk, XXXIV. 176, Bylci, (gw. hue.), drewniane widełki do opierania strzelby. VII. 266. ,, ,. I II ,I , Muromeć, XVIII. 139; o Wasilii Pianicy, XXV. 124; wielkoruskie, XXV. 121. Bylyc'a, (gw. hue.), nazwa owcy. XXXV. 133. Bynda szoukowa, (j. ukr.), jedwabna wstąi)ka. XII. 286, 287; XVIII. 143, 146, 152, 155. Bystrocha, (dok.) nazwa krów. XXI. - Bylica pos/p., Artemisia vulgaris L. kadzenie w domu, XIX. 115; - kąpanie zmarłego, XV. 103; - kąpiel, XXX. 42; - korzeń, XXXIII. 262; _ majenie chat, IV. 214, 312; - od bólu krzyźa, XX. 193; - od opalenia się, XX. 193; - cdpędzanie czarta, AIX. 115; - okadzanie, opasyw. XXXVIII. 262 - przeciw bezplod. XXXVIII. 262; - w lecznictwie, II. 88; III. 20; IX. 414; XX. 103, 192; XXX. 40-43, 53; XXXVIII. 262; - w magii, XXVII. 99; - w obrz. sobótkowych, IV. 315; VI. 62, 78; IX. 137; XVII. 21; - w pieśni, II. 359; - zatykanie na dachu; XXVI. 72; - zawieszona, XXXVIII. 262. Bylica piołun, Artemisia absinthium, II. 137; XXVIII. 242; XXXIX. 339. Byliny, XII. 340, 342; XVII. 260; XVIII. 139; XXXI. 152; XXXVII. 12; XXXVIII. 208; pt. L i t e r at u r a l u d o w a. Ilia - 57, 205. jasny, czysty, XIV. 108. By ta doroha, (j. ukr.), droga traktowa. XXV. 95. Byty bryndzu, (gw. hue.), robić bryndzę. XXXV. 91. Bzdrężny, przymiotnik od ryby bzdręgi. XIV. 108. Bzducha, Aethusa cynapium, XXXI. 94; - purchawka, Lycoperdon. II. 22; - mala, XXXI. 94; - pietrasznik, pietruszka psia. XXXI. 94; Bzik, demon. XXV. 80. Bździel, (gw. flis.), młyn. XX. 57. Bździochy, demony. V. 54, 55, 275. Bystry, c f C. K. W. K. P. (b). XXXIX. 23, 13 Caball, (j. irl.), Caballos, (j. gall.), CabaHus, (j. łac.), koń. XVII. 218,219. Cabe! w prawo! nawoływanie wołów, XII. 301. Cabia, Cabiessa, (j. wł.), rozpustnica, błaźnica, XVII. 225. Cabietta, (j. wł.), kobieta, XVII. 225, 241. Cabio, (j. wU, rozpustnik, XVII. 225. Cabo, (j łac.), koń, XVII. 218, 219. Cacka, wycinanka sieradzka, XXII. 117,122. bursztyn przeźroczysty, ::.c:':XIX. 364, 384. Cackowanie, wyci£kanie wzorów na kufrach, XXXIII. 141. Caecilia, (j. łac.), żmija. XXI. 119. CaO[Jia, (j. lac.), p. Cabia, Gabia, Cavia. XVII. 241. Cavoci, (gw. franc), potomkowie trędowatych, XXI. 180. Cakanka, (j. czes.), ciupaga, XXXIX. 3::3. Caki.. Zacken, ząbki, ornament. XXVIII. 36. Cacko, �'72 Cal, tylna część drygawki, wiosła X. 454, XXXIX. 322. Caloianul, (j. "um), obrzęd sprowadzania deszczu, XXV. 139. Calusaria, (j. rum.), tańce lud0we, Całopalenie, IX. 329, 332. XXXIX, 350. pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y p o g r z e b o w e. Całowanie drzew owocowych, w wig. Trzech Króli, XVIII. 96. Cantilenae vulgaris, O. łac.), pieśni ludowe, XIX. 82. Cap brodaty, turoń, I. 201. pt. Z w yc z a j e i o b l' Z ę d y d o r ,o c z n e. Cap, kozioł, IV. 301. 302; IX. 50, 63, 'XXXV. 133. - jazda czarownic, XXVII. 142 - rogi, XXXVIII. 275. - w gadce, VI. 249. - w obrzędach B. Nar. XX. 167. - w słownictwie, XXX. 214 Cap, (gw. huc.), XXXV. 133. Capitolinus, (j. łac.), Jowisz, XIV. 53. Capka, czapka, XIV. 291-293. Capky, (gw. hue.), nazwa koźlątek, XXXV. 133. Car-słońce, bóstwo, XIV. 226. 227 B ó s t w o S l o ń c a. Car-uż, O. ukr.), króL-wąż, XV. 33. Car-zile, Car-,ziele, Petasites officinal·'s. IV. 151, 160; V. 34; XIII. 222. pt. Roś l i n y w l e c z n i ctw ie. Carex arenaria, (j. łac.), roślina jadalna, XX. 319. Cark'y, (gw. hue.), małe zagrody dla owiec, kóz i krów. XXXV. 129131, 150, Carmen barbaricum, (j. łac.), XXXIX. 135. gare Carmina ludowe. Carmen pieśń (j. łac,), XIX. 82. agrestia, vul- ludowa. poezje O. lac l, mięsop'..lEt. 167. Carostwo, (dok.), czary, XXXI. 71. / Carownice, czarownice, V 54; XXXI. 73. Carrus navalis, O, łac.), karnawałowy statek na kołach, Xx. 185. Carsprenne, O. bret.), część pługa, o wlaściwościach czarodziejskich. XVIII. 105. Cart, czart, V. 53, 56; XIV. 145. Caryczka, (j. ukr.), pokrzyk, XXXIX. 305. Caryna, (gw. hue.), polanka, VII. 260. Cassava, roślina j.adalna, XXXIX. 195, 204. Castanea, (j. lac.), kasztan, XVI. 290. Catastra, (j. lac.), dyby, XXXIX. 299. Cavallo, Cavallus, (j. wlos. łac.), koń, XVII. 218,219. Cqber, Satul'eja hortensis, XXXI. 94 pt. Roś l i n y w z b i e rac t w i e. Cąłka, onucka, XI, 57. Cebrotka XXXIX. 327. pt. B e dna r s two. Cebl'Y, p. zwal'ka, żlukto, XXXIX. 450. Cebrzyk, paszczenyk, przyciel', zwal'ka, V. 64, 215; VI. 48; IX 279,364; XI. 416; XII, 18; XIII 29" 154, 253; XIV. 201; XVI 276; XXX. 215; XXXVII. 205. pt. Carnisprivium, xx. B e d n a r s t w o. czosnek cebula, Allium cepa. I. 165, 245; III. 10, 320, 323, 324; IV. 300; VI. 53, 57, 68; VIII 120, 373; X. 344; lXII. 296, 298; XIV. 167, 168; XVI. 134; XVIII. 191; XXVI. 49; XIXX. 39; XXXV 89; XXXVIII. 54; XJXXIX. 195 pt. Rośliny uprawne. jako barwnik do nici, XXIV. 142. Cebula, f ..• lupiny, jako barwnik do jaj, IV. 215, 229; VII. 177; IX. 168, 169, XVII. 33. - przy poźyczaniu dzieźy, XXIII. 67. - w bajce, IX. 69. -. w lecznictwie, III. 56; XI. 394, 396; XIII. 221, 222; XVIII. 179; 180; XXx. 39 - w Peregrynacji Maćkowej, XXVIII. 205. - w przys'lowiach, liX. 47, 372. - w szopce, XI. 131. - w wierzeniach, II. 62; III. 51; V. 212, 348; VIII. 360. - w zagadce, II. 42, 338; V. 48; XIII 205; XIV. 376; XVII. 81, 88. Cebulyna, łupy cebuli, barwn£k do jaj. IV. 215, 229. Cech, p. bractwa, VII. 93, 94; XIV. 277; XXX. 233, 234; XXXIX. 13'7 - dziadowski, lXXXI 142. - garncarzy, XXIX. 89; XXXIX. 422, 525. - hafciarski, XII. 191; XXVIII. 31. - kamieniarzy, VI. 413. - konwisarski, XXXIII. 149. - krakowski, VII. 236. - krawiecki, XIV. 277. - mularski, VI. 413. - muzyków, XXX. 234. - paśników, XXIV. 105. - wtmański, XXXII. 66, 67, 71, 72, 76; XXXV. 174. - rybacki, XVIII. 135. - rzeźnicki, II. 194. - sukienników, :XIV 277. - szewski, IV. 82. - tkacki, 277-280. Cechmistrz, XI. 73; XIV. 279; XXXII. 68-71, 73. Cechowi, p. bracia, XIII. 249. Cechy diale:,tóv.' mazowieckic11 XXX. 259. - językowe, XXVII. 48. - kulturowe, XXI. 23-25. - kultury, XXXVII. 64. - ,regionalne, XXXVII. 406. - wytworu, XXXII. 58. Cedr, w legendzi€, XVII 23. Cedzidlo, cedziłka, II 337; III. 21. Cegiełka, ceglarka, Lichnis chalcedonika, XXXI. 94. pt. Roś 1 i n y w w i e l' z e n i a c h i l e c z n ic t w i e. Ceglarze, VIII. 122, 123; XXX. 18. Cegla, IX. 273; Xl. 170; XIV. 355, 356; xxrx. 88; XXXIX. 206, 245, 248, 322. pt. O b l' Ó b k a g l i n y, - rozgrzana w lecznictwie, XI. 397. - w zagadce, II. 231. Cegły, zdobiny w haftach opoczyńskich, XXIV. 144. Cekiny, ozdoby, XXXVII 214 218 223, 231. C€l 'i zakres etnografii, XXI. 8192; XXXIX 628. Celadni1c, czeladnik, XX. 255. Celadź, czeladź, IV. 284, 286. Celender, kapelusz góralski, XXXVI. 234. Celibat, IX. H)-O. Cel.uście, piec, XXIX 9, 45, 49, 50. Cembra, cembrowina, IX. 275. Cembrowina drąźona w pniu, kadłub XXXIX. 452. Cenceryja, centoryja, tysiącznik zwycz. w lecz., XXX. 49. Cent, centnar, XVIII. 217, pt. Miary i wagi. Cent, ,pieniądz, III. 55. Centaury, XXIX. 162; XXXIV. 45. Centeotl, meksyk bogini. urodzaju, VII. 6, 18, 19. pt. B ós t w a. Centofolia, XII. 61 Cen tory ja, tysiącznik zwyczajny, XXX 49. �'75 Centra handlowe, XXXIX. - kulturowe, XXI. 22 189. Erytraea Centaurium L. tysiącznik, XIII. 221, 222. - odwar w lecznictwie XXx. 49. - święcenie w dniu 15 sierpnia, XXX.49. Cep, (gw. złodz.), chłop, VII. 277. Cepce grodzone, czepiec, III. 363. Cepiec, czepiec, XIV. 393. Cepiny, czepiny, XIV. 261. Cepkałka, XX'XIX. 413. Cepawiny, czepiny, XXXI. 78 Cepy, III. 11; V. 63'; VII. 272-275; IX. 200, 280, 366; Xl. 145, 173; XII. 43, 262, 299; pt. Narzędzia r o l n i c z e. - gązewkowe, XXXVIII. 321. - ich części, XXX. 257. - kapicowe, V. 63; XX. 55; XXXVIII. 321. - sporządzanie, XVI. 84. - w liter.aturze ludowej, V. 200; XIV. 374. - w przysłowiu, XIV. 346. Cera, córka, II. 140; XVIII. 217. Ceramika, XI. 421, 422; XXVIII. 9; XXTX. 1871>188; XXX. 4, 160; XXXVI. 176, 283; XX'XVII. 423, 448, 450, 472; XXXVIII. 418, 422, 435, 441; !XXXIX" 1B" 21, 77, 439, 458, 493, 501. pt. G a l' n c a rs two. - bałtycka, XXI. 253. - cypryjska, XXXIV. 98. - dolkowa, XXV. s. XI. - egipska, XIV. 198. - falista, XXI. 253. - fatianowska, XXI. 64. - geometryczna, XXXIV. 69. - góralska XXIX.128. - grzebykowa, XXI. 64; XXXVII. 320. _. - Centuria, - _. - - halsztacka, XXIV. 160. holenderska, XXIX. 134. huculska, XXIX. 185. jugosłowiańska, XXXIV. 118. kaszubska, XXVIII. 37, 103, 104; XXXVIII. 485.. kielecka, XXXVII. 485. kłuta, XXV. s. VI. VII. knyszyńska, XXXVII. 485. kujawska, XXXVII. 485. kultury wielkopolskiej XXV. s. VIII. kurpiowska, XXXVII. 485. lubelska, X,XIIX 187. XXXVII. 450, 485; ludowa, XXI. 44, 47, 49, 51, 53, 54; XXIII. 155; XXXIV. 67, 117. łużycka, XXIV. 160. malowana, XVII. 72-77; XXI. 63, 64; XXV. s. XII-XIV XXXVII. 420; mazurska XXXVII. 420. miechowska, XXV. s. IX. XII; nadodrzańska, XXV. s. IV, VI; nowoczesna pierścieniowata, XXXIV. 118, 120, 122; peruwiańska, XXXIV. 96; pierścieniowa, XXXIV. 67, 98, 118, 120, 122-140; podhalańska, XXXVII. 485; pokucka, XXIX. 154, 155; promienista, XXV. s. IX; przedhist. XVI. 323; XXI. 262. rzeszowska, XXXIX. 444; ~łowacka, XXXVII. 352; słowiańska, XXXIV. 89; sznurowa, XXI. 254; XXV. 36, 104, 123, 157, s. II, IV; XXVI. 36, 37; XXXVII. 320; XXXVIII. 420; XXXIX. 260; śląska, XXIX. 130; śródziemnomorska, XXXIV. 126; turecka, XXXIV. 113; - J -r- l oC> ukraińska, XXXIV. 109; wczesnominojska, XXXIV, 109; wolutowa, p. wstęgowa. wstęgowa, XXI. 63, 64, 250, 254; XXV, 107; s. IX, XXXII. 64; XXXVII. 322; XXXVIII. 35; XXXIX. 264; - wykopaliskowa, XVI. 323; - złocka, XXV. s. IX. XI. XII. Ceraunea, (j. lac), p. belemnity, echenit, XXXVII. 297. Cereglo, cyrograf, XIV. 108. Ceremoniał religijny, X'XI. 240. Ceremonie Intichiuma, XVII. 43, 49, 51, 55; XVIII. 39-51; XIX. 160; - kościelne, XIX. 89; - kultu totemicznego, XVII. 54; - magiczne, XVIII. 49, 50; - narodzinowe, XVIII. 48, 49; _ pogrzebowe, XVII. 175; XVIII. 49, 50; XXXIV. 9, 38-40; XXXVIII, 412; - ślubne, I. 93-96, 133, 134; XXXIV. 40. Ceres, (j. gr.), 'bogini urodzaju i płodności, VII. 18, 19; XIV. 82, 83; XXI. 163. Cel'es mamoza, XI. 358. Cerkiew" II. 325; III. 8; XI. 411; XIII. 343; 'XVI. 288, 289, 370; XVI l, 9, 11, 13, 14; XXX. 19, 113, 124; _ dr€wniana, XII. 281; XVII. 114; XXIX,166, 181; XXXVIII.295 _. huculska, IX. 94, 95; -. w bajce, XVIII. 165; - w legendzie, XXX. 131; - w pieśni, V. 30, 69, 88. - w szopce, XI. 18, 203, 213, 341; - w zagadce, XVIII. 172. - zapadła w ziemię, IV. 58, 59; VIII. 266; XII. 279. Cerkaw Cerkowcewa, Cerkwa, (j. ukr), Cerkawcia, wzory pisanek, IV. 213. Cesarz, V. 174, 175; VII. 252; IX. 73, 78;' XI. 377; XVIII. 156-158. Cerusa, (dok.). trucizna mineralna, X.225. Cerziczka, córeczka, XVIII. 217. Cesarstwo rzymskie, XXXIX. 130. Cesarz, V. 174, 175; IX. 73, 78; XI. 377; XVIII. 156-158. pt. B aś ń Ces ki, pięci.ozłotówka, V. 63. Ces ta, droga, XVIII. 217. Ceszka, poszewka, II. 140. Cetyna, igliwie jałowca, XXXIII. 22. _ jako pożywienie, III. 253 pt. P o t r a w y g ł o d o w e. - ozdoby, XXVIII. 20. Cęda, częda, (dok.), dzieci, potomstwo, IX. 88. koń, kobyła, X'lII. 220. Chaber bławat, Centaurea cyanus, przeciw urokom, XXVIII. 242; Chaba, stary XX,X. 46. (j. ukr.), Chabinki, wzory pisanek, IV. 212. p. chochoł, słomiany ukradziony. okadzanie chorego, ,XI.397. Chachułki, ha hulki, (j. ukr), p. haił- Chachał, ki, V. 276. Chaćudź, (j. gi1.), lepra, trąd, XVIII. 80. odzież, łachmanki., 67. Chajlyg, (j. jak.), okup za dusze, VI. 26. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y p o g r z e b o w e. Chakekenapak, (j alg.), brat, bliźnia~, XXXII. 108. Chala, (j. błg.), p. Ala, smok w chmurach, XXXIX. 347. Chaderki, XXXIII. �76 n (j, żyd,), obrzęd zwalni'Jjący wdowę od wyjścia za szwagra, II. 296; V, 132, Chała, (j, żyd,), pieczywo, III. :;21, Chalat, V, 109, 357; XXII, 131. Chalpa, chałupa, III. 140; IV, 280; 287, pt, B u d y n k i m i e s z k a l n e, Chałupa, chciłpa, p, chata, checza, kucza, dom mieszkalny, lepianka, ziemianka, I. 125 129 160 169 251, 252; II. 19, 30, 88: 143: 153: 181, 337; III. 11, 41, 146, 344; IV, 280, 307" 418; VI. 255; VII, 337; VIII. 165; 314; IX. 269, 273; XI. 315, 329, 336, 385, 386; XIII. 115, 343; XIV. 46, 84, 177, 254, 359, 367; XVI, 364-370; XVIII. 1-4; XX, 90; XXIII. 159; XXIV. 86; XXVIII. 66; XXX, 215; XXXI. 76; XXXVI. 238, 241. pt. B u d a w n ic two. - bielona, ,IX. 276; lXXXIV. 147. - biskupińska, XXXVI. 296; - dwuizbowa, X. 311; - ka~zu:bska, XXVIII. 103; - lepiona, IX, 273; XII. 294; - mszona, IX. 273; -- piekamiJ dymna, VIII, 165; - poihalallska, XXVIII. 255; - sJowiańska, XVII. 178; - słupowa, XXVI, 94; - w pieśni, XIV 391; - w przysłowiu, XIII. 152. Chałupnicy, I. 125; VIII, 3,02. Chałupnik, XVIII. 217, Cha lica, (j, tatar" czuw.), chomąto, XXXIX. 120. pt. U p r z ą Ż. Chamat, Chamelka, p, kimbalka. chomółka, hymla, (j. ukr,), uprząż, XXXIX.120 Chanuka, (j, iyd.), święto, XXVI.l20. Chamy, Charakternicy, XXVI. 143; XXXI. 65, 83, znaki magiczne, XXXI. 83; XXXVIII. 266. Charaśny, okazały, XVI. 85. Charon, (j, gr), demon, XX 207 Charpak, tławatek, XXXII. 177, Chason, P. Jassen, Kasson, XIV. 31, 32, 206, Chaste1'ek, kuper ptasi, XXXIX.292. Chata bielona, p. chałupa, checza, XXXIV, 147. - bronowicka, XVIII. 1, 5, 6, 9; _. brzecławska, II, 183; - budowa, XVIII. 175; - bułgarska, XXVII, 42; - buszm., p. pontok,X'XXVIII. 100. - chorwacka, XXXVIII. 365; -. czeska, I. 220; II, 35, 76, 154; - czworoboczna, XXXIX, 258; - dwuizbowa, XXXIV. 143, 144, 146. - dynarska, XXXVIII. 364; -. góralska, II. 285; VI. 173, 175178, 181; VII. 182; X. 465; XXVII. 162; XXXI, 76; XXXIX, 455; - hotentocka, XXXVIII. 51; -. huculska, IV, 97, 99; VIII. 438; IX. 94" 95; - ilirska, XXXVIII. 364; -. inicjacji, XXXVIII. 55, 56; - jednoizbov,-a, XXXIX, 280, 452; - kaszubska, XXIX, 187; - krakowska, X, 324; XXIX. 187; XXX, 34; - kujawska, XXIX 187; XXXV. 17'6; - kurna, 1. 3, 4, 193; VIII. 108; IX. 273; XII, 5, 7; XVII, 125 179; XX. 90, 91; XXII. 28; XXIV. 16; XXIX. 1, 7, a, 11. 42, 51; XXXI, 173; XXXIII. 151; XXXV 187' XXXIX. 47, 208 331. . , - kurpiowska, XXIII. 153, 173; XXXI. 164; - Charaktery, ',I i I 1 " I l' ło[Wicka, XXVI. 134; XXIX. 183; malowana, XXXIV. 147; norweska, XXXV, 170; nowa, XlVIII. 198, pt. Z wyczaje i obrzędy budow!. - nowogrodzka, XVII, 179; - nowotarska, XVIII. 70; - orawska, XXXIX. 433; - pięcioboczna, XXXIX. 274; - pledona z chrustu XVII. 73; - pływająca, XXXVIII, 411; - podhalańska, XVIII. 69; XXII.31. - podwójna, V, 151; - pojedyncza, V. 151; - poleska, XXVII. 140; - polska, IX. 314; - połączona wspólnym dachem z budynkami gosp., XXXIII. 87, 88; - przysłupowo-zrębowa, XXXIX. 454; - sądecka, X, 430-432; - serbo-chorwacka, XXVII. 42; - słowiańska, XVII. 178; - słupowa, XVIII. 7; XXXIX. 259, 2130,252, 264, 273, 274; - słupowo-dwuwn., XXXIX. 270. - stara, XXXI. 8; - sadecka, XXXVIII. 422; - btarska, XXXVIII. 272; - trzcinowa, XXXVIII. 362; - wąskofrontowa, XXXIX 273; - wiejska, XXXVIII. 364; - wielkoruska, XVII, 179; - z drzewa i gliny, XVII. 125; - z Gądkowic, XXXIX. 269. - z megaronem, XXXVI. 292; - z ok'resu żelaza, XXXIX, 266; - z poddaszem, XXXIV. 149; - z wyżką, XXXIX, 434; zabytkowa, XXXIX. 501; _ żydowska, XVI. 276; XVIII. 178. Chatnik, duch domowy. II. 213. Chaupa, p. chałupa, X. 310. (j. lit.). "Dziady", stypa, 29. Chazer, (j, żyd,), Świ.nia, XVII. 165. Chąśnik, (gw. słowiń.), złouziej, V.325. Chciwiec w przysłowi.u, VII. 40, Cheb?'(~ Kaddisza, (j. żyd,), święty związek XXV. 134. Checza, p, chata, VIII. 295, 304, 309, 314; XXVIII. 29. Cheder (j. żyd), III. 318; XXVI. 107; XXVII. 48, 54. Chełst, ja!a,deszcz ulewny XVU.114 - szum trzciny, XVIII. 113. - źródło, XVIII. 112. Cherubin, w dramacie rel., XIX. 62. Chid połonycnckyj, (gw. hue,), wyjście na halę, XXXV. 125-127, 132, pt, P a s t e r s t w o. China, (gw. huc,), nazwa psów, X'XXV. 136. Chiromancja, wróżenie dłoni, XI. 435; XIX. 123; XXV. 50. XXVII. 77, 89; XXIX. 122; XXXVIII. 263. pt. W róż b i aI'S t w o. Chirurgia ludowa, XXIX. 165. Chischi, p. ciski, XIX. 14. Chleb, p. bobienyk, boms, mandeburczienyk, zumer, I. 121, 129, 165, 174; II. 19, 20, 79, 128, 144, 168, 185, 333, 334; III. 315, 319321, 350; IV. 300, 415, 418, 419; V. 4, 16; VII. 60; VIII. 123; X. 36, 37; )ClI. 8, 16, 27, 28, 151, 251, 259, 296; XIV. ID, 47, 133-135, 288, 289; XVII. 92, 125; XX, 8, 57, 72, 95, 247, 318; XXIX. 83; XXX. 41, 49, 225; XXXIII. 112; XXXIV. 16Z., 164; XXXVIII. 258. _ ez.ary przy pieczeniu, XXVII. Chautura, XVII. - 135. gorący w lecznictwie, V. 179. jako ofiara składana bogom, XIV. 72; �78 - - powitanie obrzędowe, XII. 153; pożyczanie całego bochenka, XXIII. 71. - pożyczanie po zachodzie słoLc), XXm.66. pszenny, VI. 46, 77; VIII, 346; XXXI. 57; razowy, III. 65, 121; ro,zdawanie żebrakom za dusze zmarłych, XXIV. 16. ryżowy, XXXVIII. 407; skórka w magii, XXV. 17; ślady na chlebie, XII. 266; święcenie, Xl. 387; XII. 312; św. Agaty, gaszenie pożaru, IX. 410. w bajce, XII. 320; w lecznictwie, VIII. 274; X. 358; XII. 65, 266, 296; XVIII. 190. w legendzie, IX. 73. w magii, VI. 387; VIII. 57, 367; X. 353; XI. 379; XII. 266; XXVI. 18; XXVII. 136; XXXI. 71, 72. w mętowaniu, XIV. 377; w miłości, małżeństwie, XXVII. 136; - -- noworoczny, VIII. 345. obrzędowy, XIV. 187, 192. od burzy, V. 207. okruchy, Xl. 386; owsiany, III. 232; pieczenie, IV. 420; X. 95; XIII. 329; .XIV. 251, 370; XVI. 229; XVIII. 198; XXVII 135. pt. Z ak a zy. podawanie gości.owi z solą, XXI. 197. pt. Z w y c z a j e t o war z y_ s,k i e; - -. 79 w obrzędach urodzin, VI. 127; w obrzędach pogrzebowych, V. 345; XVIII. 213; Xx. 205; w obrzędach weselnych. I. 245, 247; II 239. 240, 245, 306; V. 340; - - -. - - VI. 133; IX. 44; X. 64" 68; XII. 155; XIII 320; :XIV. 257, 258, 380, 386, 391; XVII. 154, 157, 160; XVIII. 75, 144-149; XX. 197; w obrzędach wigilijnych, III. 173, 174; VI. 68; X. 155, 156; XVIII. 200; w obrzędach żniw., XXII. 9; w przysłowiu, III. 45; VII. 34, 35; IX. 378; XIII. 152, 156; XIV. 350 w wierzeniach, I. 137; II. 330, 333, 334; III. 4, 24\, 50-52; V. 213; VI. 337; XXVII. 134, 135; w zwycz. adwentowych, III. 19; w zwyczajach budowlanych, IV. 418; IX. 280, 281; XXI. 218. w zwycz. gregoriańskich, II. 199; w zwyczajach noworocznych, III. 160; V. 213. w zwyczajach prawnych, II. 112. w zwyczajach przy poświęcaniu domu, II. 142, 144; XVIII. 198; w zwyczajach siewnych. XVIII. 215, 216; XXX. 247. w zwycz. wielkanoc. I. 129. w zwycz. wielkopostnych, XI. 71. w zwycz. związany'ch z pierwszą orką, IV. 419. we śnie, XXV. 77; we wróżbach wig., XIV. 369. zakaz dawania przylepki żebrakowi, XXIII. 71. zakaz dotykania nieumytą XXx. 14. źle wypieczony, XXVI. 97. Chleb świętojański, Ceratonia l r I I XXXIV. 145; XXXV. 113; XXXVII. 117, 125. pt. B u d y nk i g o s p o d a r c z e. - w zagadce, XIV. 375. Chlewnik, demon, II. 213. Chlewny, duch domowy, XIV. 56. Chlib, (j. ukr.), chleb, IV. 286; V.207. _ wid buri, O, ukr,)., chleb od burzy, w magii. V. 207. Chlipać się, przetwierać, XII 67 Chliwnik, chlew, 'XIV. 108. Chluba, prątek, wić, XVII. 131. Chlywek, rozpór, XXXVII. 15. Chłąd, rózga, ,pręcik, XI. 278; XIV. 307. 34 bogini ospy, XXXIV. . Chłodnica, febra, IX. 287. Chłop, p. cep, gazda, gospod.al:z,. l kmieć, rolnik, smerd, wIesmaK włościanin, II. 283; III. 82, 83, 154; IV. 304; VII. 61; XI. lO" 127, 128; XIII. 152; XVI. 268, 270; XIX. 38, 41, 72, 73, 81, 83, 84, 88, 92-99 101-103; XX. 5, 110, 113. 120, 134, 136, 139, 143; XXXIX. 137 156. _ afr~kański, XXXIX. 190, 192. _ archangielski, II 5; _ bohaterstwo, XIX. 84; _ brytyjski, XIX. 79; - chiński, XXXIX. 1911; - czarno ubrany, wcielenie diabła, XVII.65; - europejski, XXXIX. 199; _ krakowski., XVI. 270; - litewski, XX. 15, 112; - Luo, XXiXIX. 196. _ malikowaty, nI. 140; _ mazowiecki, XVI. 270; _ pańszczyźniany, XXXVIII. 235; - polski, II. 120; XVI. 270; .- pomorski, II. 5. - ruski, III 176; XVI. 270; Chłodna, , \ ręką, siliqua, XXX. 46. Roś l i n y w Ie c z. Chlew, chlewuszek, chliwnik, I. 161, 164; III. 8, 9, 11, 209, 307; V. 153; IX. 274; X. 310, 315, 433; XII. 222, 295; XIII. 327; XIV. 292, 359, 360, 367; XVI. 366; XXIV. 86; XXVII. 140; XXIX. 118, 159; XXXIII. 92; l' - sieje z płachty, XXXIX. 294; w opowi.adaniu, XXXIII. 26; w poezji, VIII. 127; XX 1-157 w przysłowiu, IX. 372; XVI. 96. w zagadce, IX, 406. -- Wasyl, p. szopka" V. 155;, 157; - wcielenie diabła,VIII.355;XVII.65. Chłopaczek, chłopczyk, czerwono ubrany, XVII. 69pt. D e m o n y. - dU5'za pokutująca, XVII. 63. Chłopalek, chłopaś, chłopczak, chłcpczyk, XIV. 94. Chłopcy, p. czurys, VII.157, 178, 302, 324 325; VIII.373; X.9; XIII.278, 326'; XX.l71, 175; XXVIII. 63; - białoruscy, II. 81; - moskiewscy, II. 81; - polscy, II. 81. Chłopcy, zbójnicy" III. 250, 272. Chłopczyk, p. chowaniec, 11.252, 253 - dziecko, III. 61; - topielec, XII. 75, 76; - w bajce, IX. 83-85. Chłopiec bez nóg, strasaki, XVI. 90 pt. D e m o n y s z k o d l i we. - Krzysztof, XXIX 103. C}1.lopiec ostrokrzewny, HoLly boy, owinięty w gaprzez dziewczęta, (j. ang.), manekin łęzi,e, spalany XXXIII. 10. Chłopiec owinięty w gałązki p. niedźwiedź, XX. 171. i liście, - owłosiony, demon, XXXIV. 6. Chłopomański ruch, XXXVI. 35. Chłosta, III. 294, 295, 305; IV.27: 250, 251, 368 371-373; V. 108, 109, XXVIII. 80; XXXIX. 145. pt. P r a w o l u d o w e. Chmarnik, płanetnik, chmurnik, XXiXIII. 125; XXXV. 24. _ Chmiel, Humulus lupulus, p. chu7nel'1 VIII ., 64 XIII . 256; XXVIII. �80 81 242,' XXXVII 370. pt Roś l i n y, upra wn e. - w lecznictwie, VI. 60. - w obrz. narodzinowych, XVII. 30. - w pieśni, I. 265; III. 361. - w przypowiastce, IX. 50. Chmiel, taniec p. młodej, XXIX.91. Ch min, hur.agan, XIV, 108. Chmurnik, chmarnyk, płanetnik. XiXXIII. 125; XXXV. 24. pt. em o n y a t m o s f e r y c z n e. Chmury, II. 254; III 47, 143; VII. 7; X. 109; XII. 167; XIII. 255; XXXII. 88, 133; XXXIV. 19. Baba Łatygorka, XXXII. 88. - i płanetnicy, X. 109; XII. 167; XIII. 329. pt. W i. e r z e n i a - jako totem. XVIII. 28. . D - nad&órami,pr;:epow. burzy,XVI.83 odpędzanie, XII 315; XXI. 157. skąd się biorą, XlII. 204. w przysłowiu: VII. 35 Chnujis, (j. egip,), Kmej, bóg w postac: węża, XVI. 26. pt. B ó s t w a. Chochoł ze słomy, XV. 212. Chodaczki, p buty milowe, V" 176. Chodak, chłopiec, XIV. 252. Chodak, (gw. złodz.), pugilares, VII. 277. Chodaki, obuwie, IX. 175; XVII. 146; ~XVIII.72, 217" 219; XXXI.17,40. Chodniki, XXXIX. 85. Chodory, bieguny, IX. 360. Chody, (gw. dZiec), ILl. 165. Chodzenie na podłazy, X. 281. pt. Zwyczaje i obrzędy wes e l n e. - na śmieci, XXIII. 128. - po drobsku, XXIX. 90. - po dyngu, chodzenie po dyngusie, XX. 171. - po Grzegorzu, p. Gregorianki, X. 93; XIX. 52. biece ubranie głowy, VI. 42, 50; VIII. 251, Chomulec, XIV. 110, pt. R y b 0łów s two. Chomua, (j. ros.), chomąto, XXXIX. 120. Chopem, pusto, XIV. 108. Chorągiew, czerwona w obrzędach weselnych, X. 69; XXXVII. 308 - na grobie, XVI. 148. . Chorągiew słowa, p Vanza, III 5. pt. L i t e r a t u r a l u d o w a. - w zwycz. ludowych, XXIX. 123. Chorągiewka na maju, XI. 68. Chorągiew;d, p. wycinanki żydowskie. XXVIII. 49, 54. Chorąży weselny" I. 246, 250. Chorchon, plwocina, XIV. 108. Chorki, spodnia odzież tunguzka XXiXVIII. 259. Choroba (y), I. 54;VI. 20. 158 237; VII. 41; VIII. 354; X. 232, 233! 334, 335; XI. 430; XIII. 216-221, 341; XIV. 47, 132, 171; XXIX. 171; XXX.205. pt Me d:lc y na l u d o w a. - bydła, XXX. 49, 57. - dzieci, XXXV. 63. - Jak bida spaskudyt (gw. huc.), gdy żinija ukąsi, XVIII. 190. _ Jak distane krywIek (gw. huc.), U P l' Z ą Ż. kołowacizn.a u owiec XVIII. 189. patrzenie prze l ~homąto, aby du- Jak durna (gw. huc), choroba ch.a ujrzeć, XXIV. 13. owiec, XVIII. 189. - w leczn. przesad:anie się chomą- Jak koho serce bolyt (gw. huc.), tem, przełażenie, XII. 2'67. kolki, ){VIII. 18ł. - w odczynianiu uroku, XII. 267, - Jak moczy t krowiow (gw. hue.), - w zagadce, XIV. 375. XVII. 189. Chomik, ziemny piesek, Cricetus jruJak się nakazy t (gw. huc.), momentarius, XII. 63. tylica, XVIII. 189. ChomIa, bramka, XXVIII. 18. - Jak sie uduje (gw. hue), wzdęChomólka, chomylka, hamelka, l.;e u bydła, XVIII. 188. p. homylka, hymla (j. ukr.), ko- na głuchy, ogłuszanie ,ryb. XIV. 110. pt. R y b:o ł Ó oW s t w o. Choikoutien, p Sinanthropus. Choinka, II. 94; III. 2, 171-174; XI. 430; XIV. 379; XIX. 62; XXV. 109. pt. Z w y c z a j e oh r zę d Y do r o c z n e. Choj! Aj! okrzyk, XIV. 108. Choja?', sosna, Pinus sylvestris, XXXI. 94. Chojaczek, sosenka, XIV. 108. Chojka, chojna, soma, XXXI. 94. Chojnowy, choinowy, XIV. W8 Cholera. II. 195, 196" 329, 373; III. 5,3; VII. 175; XI. 401; XIV. 44 398; XXX. 47, 58; XXXI. 94; XXXV. 25, 69. pL M e d y c y n a l u d o \v a. _ wypędzanie, XXXIV. 43.. Cholewa, p. buty, XI 3a, 407; XII 291. Chołm, (j. ros,). pagórek, XXI. 163 Chołosznie, (gw. huc.), cholośnie, spodnb, V. 148-151; VIII. 164; XII. 284, 289, 290; XIII. 207; XVII. 141; X:XXVII. 215, 216, 228. Chomąto chomąt, p kamantai, II 132 175; III. 141; VI. 291; X. 358; XIII. 224; XX'XI 116; XXXIX 110 117-127. 294, 376. pt. Chodzić - po kolędzie, V. 380; VI. 394; XV. 87; XIX.38; XX, 179; XXV. 110. -. po lodzie, p. bazIyk, bazłuk, chrapki, XXV. 1-6. -. [O pisan'{j, IV. 222-223; XVIII. 211. - pastuszków, X. 23-27. wstecz, w tył, VI. 66; X. 355; z Bachusem, XIX. 50. z bocianem, XXXIX. 332. -. z Doroią, IX. 19-26; XIX. 67. -. z Gwiazdą, ,XI. 430; XVI. 386391; XIX. 40; XXV. 76, 139. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d ol' o C z n e. -. z Herodami IX 19 26-31; X. 282; XIV ~51. ·XVI'. 111; XXV. 139. - z kądz;ielą, XVI. 141. - z kobyłką, XXXIX. 431. - z konikiem, XVII. 15. -- z kozą, XVII. 15; XX. 172; XXV. 118; XXXIX. 431. - z kurikiem, XVI. 15; XXXIX 332 - z Małanką, XXV. 118. " - z Mi.kołajem i diabłem, XXXIII. 139. - z niedźwiedziem, XVII. 15; XX. 170-177. XXXIX. 431. pt. P r z ebieranie się za zwierzęta. - z pszenicom, IV. 277. - z Rajem, X. 23, 27-30. - z rożnem, XX. 170. - z szopką, VI. 3,94; X. 282, 292-297; XIX. 37, 45, 46; XJXV. 139. XXXIX.431. - z turoniem i gw., X. 282; XVII. 15; X,X. 173, 174, 177; X,X'V. 76. _. z wilkiem i kobylicą, 'XX. 70; 164 -z śmierzteczką, XI. 76; XVIII.75. Chodzi nie sama, XXXIII. 80. :.~ 6 Lud - Tom XL Ol �82 - 83 Jqk slaba z paszi, (gw. huc.), XVIII. 189. - - Jak skopytytsia (gw. huc.), zwichnięcie nogi u konia, XVIII. 190. Jak spleczytsie (gw. huc.), zwichnięcie łopatki u konia., XVIII. 190. Jak wole nalle, (gw. huc.), wydęcie na syi, XVIII. 189. Jak wywychne (gw. 183. - huc.), Jak zlomyt ruku abo zwichnięcie, no hu (gw. nohu XVIII, huc.), bóg Słowian, XIV. 31. 63, 207, 208, 234. Chory, X. 96, 355; XXIII. 71. - w przysłowiu, XVII. 165. Chotj! poganianie koni, XVI. 108. Chowana, (dok), nazwa krów,XXI.5B. Chowanie nieboszczyka twarzą w dół, X)@cIV. 40.. pt. Z w y c z a je i o b 'I' Z ę d y p o g r z e b o w e. -- żywcem, XXII. 35 ' Chowaniec, maleńki chłopczyk, p. Chors, domowy, chatnik, chlewny, bożik II. 252 253; III. 142; V. XVIII. 189. 381; VI. 386-389; XVII. 221; - kobiece, XXX. 47; XXXI. 97. XXVIII. 4. pt. D e m a n y o p i e- kOłtunowa, XXXIX. 315. ku ńcz e. - koni, XVIII. 189. Choziain, choziainuszka, (j. ros.), - nagminne, III. 53. demon opieko XIV. 56. - nazwy chio'rób, XIII. 216, 217. Chójeczka, sosenka, XIV. 108. - oczu, III. 54; XI. 385; XIV. 403. Chóry, III. 214, 215; V. 17-19; XIV. - odpędzanie, XIX. 116. .pt. M a g i a. 189. - płuc, VII. 268. ChÓw zwierząt, p. hodowla, X,XVII. - sprowadzenie, XXXIV. 7. 8. 141; XXIX. 118; XXX. 226. - staroperuwiańska, XXXIX. 486. - bYdła, XXXIV. 175, 288. - św. Walentego, II. 161. - pszczół, XXXI. 3. pt. P s z c z e- umysłowa, III. 25; XXX. 97. larstwo. - z namorzenia; z naprzykrzenia; Chrabąszcze, chranst, napój odmłaz poderwania; z podźwigania; z dzający i miłosny, X. 226. pt. dobra woli, z zaziębienia, XXXIII. A p h r o d is i a c a. BO. - przepowiednią urodzaju, VIII.359. .,....za sprawą demon6w, XIX. 17. - utrata węchu u psa, XII. 63. - za sprawą diabła, IV. 418. Chram, (j. ros.), świątynia, XVII. 186. - zamawianie, X. 96, 232, 233. Chram, (j. ukr.), święto IX. 291, 292. - zażegnywanie, XII. 31. Chraniti, (j. słow.), chronić ,XVII.187. Choromy, (j. ukr.), sień, XXXV. 110. Chranst, (j. st. sław), chrząszcz, Chorony, (j. ukr.), komora V. 149. pt. XVII. 172, 187. B u d y n k i m i e s z k a l n e. Chrapcie, chrapki, p. bazlyk, bazChorosz, (j ukr.), grzyby, Boletus luk, chodzenie po lodzie, XXV. 4. ramosissimus, II. 21. Chrapki bławatki, III. 139. Chorość, choroba, VI. 2. Chrapki, p. 'bazlyk, bazluk, lodówki, Chorowody, korowody, I. 254; III. raczki, tawelrak, żabki, VIII. 220; 214. pt. Z wyc za j e towaX,XV. 2, 4, 5. r z y s k i e, pt. T a ń c c. - Czukcww, XXV. 3. domowy, ,----Eskimosów, XXV. 6. '- koriackie, XXV. 2, 3. - z delty Wołgi, XXV. 3. Chrapy. bagna, XVII. 162. Chrąst. szarańcza. XVII. 187, Chrest, (st. sł.), chrzęść, chrząstka, XVII 187. Chrest, (j .. ukr.), chrzest, V. 336. be'reziwskij, paskowyj, (j. ukr) wzory pisanek, IV 213. Chrestata chrestati, (j. ukr.), wzory pisanek IV 213. Chrestyki, (j. ukr.), ścieg krzyżykowy IX. 95; XII.. 291; XXIV. 145. - wzory na pisankach, IV. 213. Chrestykowata, chreszczyki, (j. ukr.), wzory pisanek IV. 213. Chręści, słoma, IV. 276. Chrobacek, robak, XXX. 79. Chrobaki, owady, IX.4, 184; XIV.291. Chrom, (j. st. sł.), chram, XVII. 180. Chromy, choromy, XXIV. 86. Chromy, kulawy, XIV. 403. - w Peregrynacji Maćkowej, XXVIII. 188, 190, 199. Ch r o no log ia l u d o wa p Adar, babie lato, Bartlomiejski miesiqc; Bezmerznyk p. Kosma iDemian; Bezsrebnyk, Boże N.arodzenie; Cześnihi Gromnicza; Ilia; Iwan Christi; Fylypiwka; Hlawosik; Dohij; Iwan Ihnatia; Chresty- tel; Jewdocha; Juria; kalendarz księżycowy; kalend,arz ludowy; Kaziuki; Kieryk święty; kosmogonia; Kr(y)ta; krzyżowy. tydzi.eń; Matka B. Gromniczna, Jagodna, Różańcowa, Siewna, Melania; 40 Męczenników; Michalski miesiqc; na Gody; na Juria' na Warwaru; niedziela; Niepokalane Poczęcie; N()wy Rok; Oczyszczenie N. P. M.; Odpusty; październik; Matka; po po Dymytrii; Matci, (Nar. M. B.); weczeri, (wig. Ttrzech Persza Blachowiszczyni; po drugoi po druhym Króla); Po Pro kopia; Bohorodyci; Spas; perszij Rożdestwo Sorok StTitenie Bohorodyci; preczystój muczenikow; Hospodie; Świe- ŚW św.: Barbara; Bartłomiej; Dorota, Dym itr ; Filip; Gaweł; Grzegorz; Hlawosik; Ilia; Iwan; Jerzy; Jadwiga Jakób; J.an; KieTyk; Koźma, Łucj·a; taja nedila; Oleksa Teplyj; p. Teplyj Oleksa; Maciej; Marek; Melanka; Michał; Mikołaj; Paweł; Piotr; Trzech Króli; Uspen:e Bohororydyci, Wielkanoc; Wojciech, Zielone Świątki, Zwiastowanie Wszystkich Swięlych. Chronologi.a, relatywna i absolutna, XXVI. 29. - wyrobów przedhistorycznych. XXI. 17. .-: znalezisk, XXVI. 34. Chronologizacja etno1., X!XVII. 43. - metali, XXXIX. 19. - zjawisk kulturowy-ch, XXVII. 42, 43; XXXVIII. 194, 195. ChTosty, chrósŁ XVII. 187. ChTUpściok, imadło, XX. 264. Chrust, p. chrosty, khrost, fOTost, I. 151; III. 8. - paliwo, IV. 316. - w budownictwie, XVIII. 5.7, 9; XXXIX. 255, 267. Chruśćiel, ptak, naśladowanie głosu, III. 146; IX. 66. - polowanie, XXX. 31. Chrypka, choroba, XI. 397. Chrystoryja, historia, VI. 42. Chrystus, p. P. Jezus, V. 414; VII. 17; XI. 165; XIII. 119, 228; XIV. �H5 85-87, 184, 343; XXiX. 127-131, 150, 161; XXXI. 102, 131; XXXVIII. 345. - Boleściwy, XXVI. 90. - Dumający XXVI. 90. ..:...-Frasobliwy, XXVI. 89, 148; XXXVIII. 343. - Miłosierny, XXVI. 90. Chryzolit, XXXIX. 325. Chrzan, krzan, krzttn, Nastw'Cium armoracia, I. 86, 129; V.215; VIII. 340; XII. 92; XIII. 29, 221, 222; XXVIII. 242; X,XXI. 138. - święcony XII. 312. -. w lecznictwie korzeJl, liście, VI. 60, 77; XIII. 221; XXX. 41. - w recepcie komicz, XXVIII.205. Chrzą3zcz, Laetarius piperatus, grzyb, XXiX!. 94. Chrzcielnica, w zagC'.dce, II. 229. Chrzci.ny, p. koZaczyny, !. 137, 182, 183; II. 185; III. 12, 14,26,47,324, 361; V. 354, 355; VI. 126, 127; VII. 94; XII. 33, 157; XVI. 265; XIX. 67; XXXVIII. 306; XXXIX. 428. pt. Z w y c z a j e i o b I' Z ęd y u r o d z i n o w e. Chrzest, I. 137, 182; III. 348; V. 336; VI. 331; XI. 378; XIII. 98; XV. 224; XVIII. 212, 213; XXVIII 14; XXIX. 90, 150; XXX. 224. Chrzest żyda, wyzwoliny na kosiarza, IX. 408; XXVII. 180. pt. Z w y c z a j e i o b I' Z ę d y Z <1wodo we. Chrzestna matka, VIII. 346; XII. 91 pt. P o k I' e w i e ń s t w o f i kc y j n e. Chrześcijańst\\'o, XIV .63,220;XV.149; XXI. 105, 116, 131; XX,XIX. 139. Chto, kto, VI 42. Chtórny, który, XIV; 108. Chuchanie po komunii aby dziecko zaczęło mówić, XIII. 327. - w leczn. III. 59; VI. 61; VIII. 87; XI.383,385; XIII.57,327;XVIII.188. - w odczynianiu uroków XII. 266. Chud, Ci, serb. slow.) pień pierwotny XIX. 11. Chuda Ewa, zupa, II. 128. Chudaj, kaptur Chudas, chudobny cd burki, XIV. 108. biedak, VI. 42. Chudoba, biedaczka, II. 63. - bydło, bieda, VI. 42, 58; VII. 35; XIV. 55; XIX 11. Chudoj, (j. ros.), chudy, zly, XIX. li. Chudopachołki, XIX. 94. Chud7>, (j. st. słow.), XIX 11. Chudy, (j. czes., j. pol.), XIX. 11. - w przysłowiu. VII. 35. ChuZem, Ci: żyd.), Zar, ptak. XL 237. Chumasz-Sude, Ci. żyd.), uczta Chumaszowa, XXVI. 108 Chunchuzi, rozbójnicy 'chiń., XI. 338. C/wop, chłop. XX. 249. Churinga, (j. aust!'.). cZ:Jringa W obrz. to~emicznych, owa:ne kawałki drzewa lub kamienia, przywiąza_ ne do sznurka na jednym końcu, wydają przy obracaniu dźwięk, XVII. 41. Chustka, op. atłaska, chusteczka. XVIII. 215; XIX. 39; XX!XIII. 113, 117; XXXIV. 167. - bieła, ubi.ór żałobny, ill. 18. - zawój mężatki, XXII. 118. -'-- c=arna w odczynianiu uroku, III. 54, 56, 60; XVII. 156. - czepiona, XIV. 249. - czerwona III. 17; XII. 292, 293; XV. 98; XVII. 156; XVIII. 213; XX 197; ,XXIX. 186; XXXVII. 224 308. - drużbacka, XXXVI. 268. - wyszywana, XX. 307. duża w stroju weselnym, XVnI. - żółta, XV. 100. 142. Chusty, bielizna, IX. 71; XIV. 17; - dziewicy morowej, V. 36. XXIXIV. 170 - haftowana, XXIV. 135-137, 139, - chodne, kościelne, X. 32. 140, 146. ChilmeH, (j. tur), p. chmiel XXXIV. -. jako ubiór głowy, I. 159, 160; II . 47; III. 17; IV. 278, 286; V. 122, 180 Chwartuch, (j. błr.), skórzany far. 151, 265; VIII. 251; X. 35, 60, 65, tuch Tybaków, XXXII. 31. 184, 186, )~7, 250; XI. 27, 60, 62, Chwasty, w zwyczajach siewnych, 151, 159, 408, 410; XII. 11, 115, XXX. 247. 285 ,286, 200. 293; XIV. 386; XVI. Cltwost, ogon, XVIII. 217. 225; XVIII. 68; XXI. 138; XXXI. - ubiór głowy, XII. 286. 4, 111, 142; XXXIV.145; XXXVII. Chwoszczanka, wiecheć ze skrzypu 245; XXXVIII. 418, 420, 421. do szorowania, XXX. 20-22. pt. _ jedwabna, XIV. 380; XXVIII. 18, H ig ie na. 20, 21, 32. Chybać, rzucać, III. 139. - kolorowa, XXIX. 82, 85, 188. Chybiało, brakło, XXI. 219. - kulas ta, XXXVII. 224. Chybkiom, szybko, XVI. 85. .,..,... modra, w obrz. wes. XV. 100. Chyby, okolica podźebrowa i lędź_. na głowę XXXIX. 454. - na szyję, XVI. 137. wi'owa, XI. 400. Chyjmatłych-chonim, (j. kirg.), przy~-- perkalowa, XVI 138. brany ojciec, VII. 55. pt. P o '- poźyczanie, XXIII. 75. k I' e w i e ń s t w o f i k c y j n e. - w przysłowiu, I. 16. Chymta, (j. ukr.), p. chamełka, - przywiązywanie do Maja, XI. 319. XXXVII. 224. pt. Z w y c z a j e o b I' Z ę d y Chysza, chyż, chyża, (j germ.)., dom, d o I' o C z n e. XVII. 180. - tiulowa XV. 61 ,XliV. 249. Chyża kurna, checza, XXXIII.93,102. - turecka: tybetowa, tyfcikowa, XI. Chyżka, komora XXXIII. 89. 60, 61. Chyży, Jerzy, XIV. 108. . - w baśni. VIII. 283, 309. Ciablo, narzędzie do obróbki~kory, - w obrzęd3.ch "Dziadów", ·XXIV. 3. XXXI. 116. pt. N a I' z ę d z la - w obpzędach weselnych, p chuI' Z e m i. e ś l n i c z e. stka czerwona, I. 250; II. 237, 239; Ciako, (gw. żoł), czako, III. 81. VIII. 251; IX. 45; X. 60.; 65; XIV Cia_krew, psia krew! naśladowanie 379, 385. 393; XV. 100; XVII 152. głosu afrykanki. VIII. 393. 156; XVIII 146, 148, 152; XX. 197 Ciała niebieskie, II. 321; VI. 265. - w pieśni. XII. 239. 240; XIII. 46; Ciało, p. Tanu (j. sanskr), XXXIV. 8. XIV. 3231,324. Cialo bez synowości. XXXIV. 8. - w wypraszaniu od kary śmierci, Ciało ludzkie, jako środek Ieczni.czy, p. wypraszanie, XXIV. 177. XX. 294. - w zabawie, prsteń, V. 142. - nazwy części ciała, XXX. 257. - wełniana, XXI. 138. - �86 - 'powstaje z gliny lub kamienia, XVII, 183. - zabija męża, XXXIV. 8. Ciałopalenie, XVII. 170; XXX. 188, 190; pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y p o g r z e b o w e. Ciapciocha, kapusta, II. 352. Ciapki, wzory pisanek, IV. 213. Ciapukapusta, kapusta, VII. 35. Ciare-achci (j. gil.), babunia, bogini domowego ogniska, XVI. 124. Ciardasie, pasterze puszty węgierskiej, IV. 274. Ciartaś, czardasz, III. 364. Ciasnocha, rodzaj koszuli, VI. 409; XXXVI. 236; XXXVII. 222; iXXXVUI. 360. Ciasno tka, (dok.), XXXI. 111. Ciasto, III. 28, 322; XXX. 41. - figuralne, XXXVII. 486. - kobieta stworzana z ciasta, II. 325. - na chleb magiczny, XII. 312. ...:.... na pierog~, w magii, XIII, 228. - obrzędowe, V, 355; XXI. 42, 51. - rozczyn, poży'czanie, III. 51. - świąteczne, oblepianie drzewowocowych, XVIII. 97. - w przysłowi.u, XIV. 355. - we wróżbach małż., XI. 223. - zabezpieczeni,e przed urokiem, XIV. 182, Ciaszczek, toporek do bryndzy, II. 13'1. Ciqgaczka, sieć, XXXVIII. 230. Ciągłość rozwoju stosunków antropologicznych i etnicznych w Europie, XXVI. 93, Ciągnienie kloca, XX. 181, 186, pt. Zwyczaje i obrzędy dol' o c zn e. klody, p. plohaci, XX. 183 188. kota, XX, 193, pt. P r a w o l udowe. 8, Ciąża, II. 225, 292, 335; III. 24, 58, 63; IV. 148, 180, 182, 4'37, 442; V, 64; XVIII. 197; XXX. 224; XXXIV. 7, 36. - bez udziału mężczyzny, XV 12. - środki na zajście, XXVI. 103. - środki przeciw, XXVI. 103. - zakazy i nakazy, XXXIV. 280. Cicuta virosa, p. szalej, świńska wesz. Cićka, cićka! Nawoływanie cieląt, II. 130. Cidyla(o), (gw. huc), eedzidło, XXXV. 89---91. kursor, XVI. 108. Ciekawość, w przysłowiu, XIII. 15!. Ciekqczka, czerwonka, XXX. 56. Ciekięć, miejS'cebursztynodajne, XXXIX. 362, 405, 415. Cielenciorz, handlarz ,cieląt, IV. 280. Cielę, p. cieliczka, cielisia, ciolek, II. 42, 44, 202, 204, 222, 224; III. 48. 212; IV 278 284, 419; VI 142; XII. 299, 302; XIV. 293, 360; XX. 25, 69, 81, 92; XXVIII. 188, 189; XXIX. 96; XXX. 24, '51; XXXI. 53, 57, 82; XXXV .. 119. - dzień narcdzin, XXIII. 62, 63. - głowa w magii, XXI. 132. - kupione n-azabicie, XI. 380. - nawoływanie, ,II. 130. - ofiarowanie, IV. 81. - pasienie, IV. 275. 276. - pierwsze, XXV. 54. - w obrzędach zapustnych, XII.5!. - w opowiadaniu, XII. 257 ' - w przysłowiu, VII, 39; IX, 48, 49, 51. - w zagadce, XIV. 375, - wcielenie diabła, IX. 85, - zabezpieczeni.e przed urokiem, XII. 300; XVIII. 178. Cielęcina XXVII. 68, Cieliczka, cielę, XXI. 207, Ciekacz, (gw. dziec.), cielę, III. 165. ciemiernik, ziele, IX. 37. Ciemiernik czarny, ciemierzyca, Cielisia, Ciemiennik, czemerycia, świńska zielina, HelleboTUs niger, II. 136; ,XIII. 223, pt Roś l i n y w l e c z n i c twie trucizna, X. 225, Ciemiężyca, zimowit jesienny, Colchicum automnalis, IX. 4. Ciemię w przysłowiu. XIII. 152, Ciemioncko, ciemiączko, IX. 64., Ciemność, XXXII, 88. pt. M i ty. Ciemny, potwór krzemienny, XXXII. 131. , Cień, p. cigiędź, II. 226; VI. 16, 20, 21, 69; VIII. 350; XIII. 228; XIV. 132. - duch po śmierci, dusza, VI. 16. - ośli, XXXI. 125, - schwytać, p. ścień, VI.l6;XIII.228. - ukraść VI. 16. - utrata., p. ścień, II. 217. - w przysłowiu, VII. 32. Cieplice, kraj gorący XIV. 77, 172, 183; XXXI. 122. Cierlica, cirka, międlica" VI, 246; IX. 365; XXXVIII. 419, 424, 425. Cierń, tarnina, Prunus spinoza, p: czyrzonko, II. 216; IV.283; XVIII. 217. - kładzenie przed 'stajnią, XII. 299. XIII 31. - m. domem i grobem, XXXIV. 39. • _ poświęcony, zatykany na polach: XIII. 143 _ w podaniach o księżycu, XXV. 40, 41, 43. Cierpiqtka, nazwa ptaka, XI. 372. pt. P t a k i w w i e r z e n i a c h, Cierpi olka, Męka Pańska, XIV. 399, Ciesielka, ciesielstwo, XII. 27. XXVI. 104. Ciesiolka, topór, V.123; XXXVII.332. - Cieś, belka:. XIII. 3. Cieśla, p. balcarz, budasz, II. 228; III. 232, 326; IX. 268, 272, 273; XII. 301, 302; XIII. 115; XIV. 62; XVII. 187; XXXVII. 110. Cieśla, ezarnoksiężnik, XII. 220. - upiór, XII 252. - w przysłowiu, VII. 30; XVI. 96, _ w Sabałowej bajce, XXX, 80. 83. Cieślica, topór, XXX. 78. Cietrzewie, w przypowieści, IX, 47; XXXI. 33, 125. Cięciwa, łuk, XXXIV. 178. pt. Br oń, Ciężarki do sieci, XXXI. 3, 39, - tkackie, XXXIX. 277. Ciężarna kobieta, p. ciąża. Ciężki dzień, poniedz:ałek, II. 142. Cifus, (j. lit.), kausz, kusz, XXVIII. 158. pt. M i a r y i wag i. Cigan, (gw. huc.), nazwa koni, XXXVI. 135. Ciganeszta, taniec, XII307; XIII.207. Ciganka, chustka w grze zwanej Prsteń, V, 142. pt, G r y i z abawy. Cigiędź,cień rzucany przez drzewa, XVII. 162. Cikosie, pasterze" IV. 274. . CHina, (gw. huc.), nazwa krow o cienkiej szyi, XXXV. 135. Cimesia inau,(j, gil,), wi6ry, XVI. 121. Cingulatores, zonarii, (dQk.)" paśnicy, cech paśników, XXIV. 105. Cingulum castitatis, (j. lac.), pas czystości, XXIII. 8. Cinklalis, (j. lit.), torebka siatkowa na ryby" XXXII. 33. Cinklas, (j. lit.), siatka, XXXII. 29. Ciolek, cielę w przysłowiu IX. 51. Ciongnońć się, iść precz. XVIII. 217. Ciórrr! naśladowanie piania koguta, VIII. 398. �88 p. jerula, VIII. 45. pociosek, XXV 84, 90; 'XXVII.64 Ciosia. ciecia! VI. 54. pt. W o ł a n i e n a z w i e r z ę ta. Cioska, cioslo, topór, V.63; XXX.2l4. Ciosny, znaki. na drzewach, XVII. 197. pt. Z n a k i w ł a s n o ś c i o we. Cios tka, ciastka, XXX. 195. Cioś, cioś, cioś! nawoływanie koni, XII. 301. Ci.ot, pociot, XIV. 67. Ciota, cota, czarownica, XII. 168; XXV. 78; XXVII 62-64; XXX. 220; XXXI. 96, 97; XXXVII. 304; XX:XVIII. 276.. Ciotka, II 101; XIV. 58, 59. Ciotka, febra, p. baran, trzęsawica, III. 43. Ciotka gromadzka, stara panna, VIII 243. Ciotka ziela wszelakiego, macierzanka" leczn. XXX. 67. Ciotuchna, (gw. flis.), wrona, XX. 57. Cip-ci-lip-ci! naśladowanie pi3.nia koguta, VIII. 393. Cip-cip! wołanie na kury, II. 130. Cipke, (j. żyd.), kluski, V. 236. Cipky, (gw. hue.), j.asła, XXXIV. 150. Circe, Cyrce, III. 281. Cirka, cierlica, II. 131. Cirzkać, cirzpać, czerpać wodę, XVII. 162. Cirzpliwy, cierpliwy. XVII. 162.. Cis, Taxus baccata. III. 239, 267; V. 304; XVII. 24; XXVIII. 242; XXXV. 65; XXXVIII. 318, 319; XXXIX. 439 pt. D r z e wa l e ś. - odpędzanie czarownic, XXXV.65. - okadzanie, XX'XV, 66. - pyłek kwiatowy, w leczeniu gośćca. XXXV. 66. - w leczeniu kołtuna, X'XXV 66 Ciosek, - 89 - w leczeniu koni, VI. 58, 76. w leczeniu odwarem, VI. 304. w leczeniu wścieklizny, XXXV 66. w legendzie, XVII. 24. w magii, XI. 381. XXXV. 65, 66. w wierzeniach, XXXV. 65. zas.ięg nazwy, X:XXV. 52, 57., 64 Cisa, Ceza, Ciza, Cyca, Ziza, Zicza, (dok.), bog:ni urodzaju, XI. 358. Cis arka, (j. ukr.), gościniec, szosa, VII. 260. Cisina, cis, Taxus baccata, okadzanie XII. 310. Cisiula, nazwa krów, VIII. 24, 152; ·XXI. 58.205 Ciskanie kóp, XVIII. 108. pt. W l' Ó żb i a r s t w o. ---..nożem, p. nóż w magii, XIX. 114. Cistka, ciżba, ,IX. 287. Cisula, nazwa krów" VIII. 24, 152; XXI. 58. Cisza, wiązani'e sieci, X'XXII. 34. Ciuciubabka, p. ślepa babka, ciota, V. 144; XIII. 312; XIV. 170; XXVII. 148. pt. Z a b a wy. Ciuczki, kawałki drzewa. VI. 43. Ciućpaje, (gw. żoł.), Zuspeise, III. 80, 81. Ciuk, kij, IV. 307. Ciuk, wielki palec u nogi, XI. 400. Ciuka,pysk psa, XVI. 85. Ciuma, Ciumak, niezdara, niedojda, stary parobek, V. 63. Ciup, Pop, gra w bierki, XVII. 229. Ciupaga, p cakanka, toporek. III. 244; VIII. 40, 166; XI. 330; XXI. 51, 53, 78; XXVIII. 217; XXXVII. 220; XXXIX. 333. Ciura, O. kipcz.), XXXIV. 181. Ciurek, ciurek!, nawoływanie koni, II. 130. Ciurkoty, gwiazdki, IV. 281. Ciuru-ciuru! nawolywanie pS'a IV.307. XXXVII. włódarz, ka,rbowy, XXI. 129. - wysp Wielkanocnych, 384. Ciżmiarz, szewc robiący ciżmy V. 251. Cmok, ćmok, czmok, p. smok, XIV. Ciżmy, buty, IV. 174; V. 251; XVI. 183. 397. 138; XXXIX. 346. Cnota, p. dziewictwo oblubienicy, Claca. (j. rum.), tłoka, XXV. 139. IX. 336, 337. pt. Dziewictwo. Clota, zdrowie, XIV. 108. - w przysłowiu VII. 36; XIII. 153. Cmentarz, p. ikierkowe. smontarz, Cob, (j. irl.), zwycięstwo, XVII. 216. smyntarz, XXIX. 166; XXX. 236; Coś, choć, IV. 307; VI. 43. XXXVI. 109; XXXVII. 384. COCCI dez il, (gw. fr.), bić jaja na - jako miejsce zlotów cz·arownic, Wielkanoc zabawa, XX. 299. p. Łysa Góra, XXVII. 61; Coemptio, (j. lac), zaślubiny, XIV 189. XXXVI. I. 205. pt. W i e I' z e n i a. Coemptio, (j. łac.), kupno żony, XXI. - moc czarodz. XI. 385; XXX. 250. 197. - n3. Polesiu, XXXV. 173. Coemptionator, (j. łac), narzeczon;)' - podziemny, XX. 111. kupująry żonę, XXI. 197. Coena nc vemdialis, (j. łac,), uczta - prawo azylu, X. 242. 9-go dnia po pogrzeb:e, XVII. 26. - św. Kaliksta, XXI. 107; W8, 117. Cokanki, (j. ukr.), bicie pisanki o pi- św. Praetextata, XXI. 108, W9, sankę, IV. 224. 113, 115. Colchium, (j. łac.), zimowit, X. 225. - św. Sebastiana, XXI. 111. Coloni valachalos, (j. łac.),koloniści - w baśni, V. 30; VIII. 199; IX.88; wołoscy, XXXIX. 430. XIV. 181. Comaco, (dial. wen.), chomąto, - w facecji, XI. 15. XXXIX. 121: pt. U p I' Z ą Ż. - w magU, I. 79; VI. 63; IX. 207; XIII. 226. Comarum palustre, p. śmietannik. - w obrzędach weselnych, I. 134 Comat, (j. rom.), chomąto, XXXIX. - w obrzędah zadusznych. IV. 327; 121. 395, 396; V. 345. Comber', Satureia hortensia, zioła - w zagadce, VI. 248. święcone, XXV. 77. Cmentarzyska ciałopalne, XVI. 322; - w zwyczaj zapustnych, XX. 181. XXI. 63. CombrzEwie, zwyczaje zapustne, XX. _ czasz lejowatych XXXVII. 323. 158. - Kozarówka, XXI. 63. Coopertum, (j, łac.), soboty, podcie- kultury grobów skrzynkowych, nia, XVI. 287. XXI.65. Corny, diabeł, V. 55, 287. - łużycki.e, XXI. 65. Cornus sangwinea, p. Świglina. _ na Filipinach, XXXVII. 390. Corny kat, pies. V. 55. _ neolityczne, XVII. 168. Corrobori, (j. augtr.), tańce rytu_ potumszelu":Kapaj, III. 190. alne, XV. 17. _ przedhistoryczne, XXXI. 168. Corvus, (j. łac.), kruk, XIV. 129 - słowiański.e, II. 115; XXXIX. 77. Costek, czosnek, IX. 28. - wczesnohistoryczne, XXI. 65. Ciwun, �90 91 Coś! (gw. hue.), nawoływanie koni, XXXV. 137. Co tku, to tchu, XIV. 108. C6łka z buta, wiecheć, X·I. 387. Córak. p cera, dieduszki, XIV. 56. - czarnoksiężnika, XIV. 69; XX. 270. - Hery, XIV. 72. - słońca w baśni, IX. 173. ....•w bajce, Xl. 374, 382; XVI. 350. Crocus sativus. p. szafran. Cuba, czepiec, XIV. 261. Cubato, nazwa kury VIII. 152. Cubryna, czupryna, V. 63. Cuc~nia: Cuccagnia. (j. lac.), kraina, Zlem1a baśniowa, XXVIII. 197, 200, 202, 211. Cucurbita peppo, p. dynia. Cud, p. Dziwo Białe, bóg światła, V. 5'3, 54" 56. Cuda, XXXIX. 61. Cudaki, lalki w szopce, XIV. 150. - malowidła, karykatury na ścianach domów, XXXVIII. 269. Cudotwórcze kamienie, II. 211. Cudować, dziwić się, IX. 66. Cudowne listy, II. 232, 233. Cudzić, rwać włosy, III. 139. Cudzołóstwo, II. 301;XXVIII. 117. Cudzoziemcy, w szopce, XXII. 131. Cug, (gw. żol.), XIV. 180. Ctiga, cuha, cuwa, czuha, III. 229 252; VII. 181; VIII. 165; XI. 105: 331; XXI. 77; XXII. 106; XXIII. 93; XXVIII. Hl9, 218; XXXI. 67, 77; Xx,xVI. 234, 259, 372; XXXVII. 228. Cukier, II. 143; III. 55. - jako spoiwo farb., XXX 162 - lodowaty, XXX. 171. . - ~~ noszony pod pachą, III. 55 315' V - tłuczony w lecz. koni, XVIII.189. , ,. - w lecznictwie XXX.41. VIII. 87; XIII. 218' ' -.-, w obrzędach weselnych, X. 68; ~III. 320; XIV. 380; XVIII. 75. Cuk:ernię mieniać, (gw. złodz.), bledę cierpieć, VII. 278. cułka, onucka, V. 63; XXXVI. 276. C umy, liny małe, X. 6. Cupreka, czupryna, XIV. 268. Curche. Curcho, (j. prus. lit.), XIV. 32; lXXII. 1-12. pt B ó s t w a Curculio, (j. lac.), porówn. Kur~he (j. pr. lit.), wólek zbożowy. XXII: 6.8. Curtile, (j. łac.), miary roli, XXV, 22. Cuwa, cuha, odzież, XXXVI. 372. Cwajki, (gw. flis.), orzewki XVII 141 Cwajowanka, (gw. flis.), ~pław' po~ dwójny, XVII. 142. Cwancike, (j serb.), 20-cent .., V. 139 Cyt (gw. huc), nawoływanie koni: XXXV. 137. Cybula, cebula, XIII. 205 334. Cybuszki, cybuch, z bursztynu, XXXI'X. 3,91. Cyca, (j. słow.), bogini urodz. XI.358. Cycek, smoczek, XXXIII. 81. Cycełe, (j. żyd.), III. 49. Cyckać, ssać, VI. 43. Cycki, kwiaty z ciasta na korowaju, XVIII. 142. Cycki, sutki, XII. 245. Cycolić się, pieścić się, XVI. 85. CYfra, haft, X. 302. CYfrowanie, haft, XXXVI. 272; XXXVII. 231. CYfrowany, taniec, XVIII. 78. Cygan, komin, XIV. 292. - pod blasze w piecu, V. 63 - taniec, XV. 79. 82 Cygan (ka), dlaczego nie je fasoli; XXIII. 159. _ przebieranie się w zapusty,. XII. 40, 43, 122, 123; XIX. 36. _ w gadce, VI. 249; XXXVII. 14; _ w przysl. VII. 209; XIII. 153. _ w wierzeniach, V. 56; - wróżka, XII. 169. _ zabawa dziecięca x,xXIX. 143. Cygana, (dok), nazwa krowy, XIX.58 . Cyganek, kozik, III. 15. Cyganka, nazwa krowy, 'XXXV. 134. Cyganistyka, XXX. 255. Cygańska nuta, XXX, 98. Cygańszczyzna, XXX. 255. Cygarniczka z burszt., XXXIX. 391. Cygaro z maku, leezn. III. 54 Cyhan, (gw. huc,), klo,wal XXIV. 142. Cyhanka, (j. ukr.), taniec, XII. 307; XIII. 207. Cyhanoczka, (gw. hue.), nazwa owiec od barwy, XXXV. 134 Cyjscec, czyściec, XI. 315. Cykl w archeologii: aszelsko-szelski, XXII. 73, 74, 80. _ kapski, XXII. 76, 80. _ musteryjski, XXII. 73. _ nadatlantycki, XXII. 76. _ oryniacki, XXII. 77, 78. _ premusteryjsko-musteryjski, XXII. 73. _ solutreński, XXII. 73. _ staro-paleolityczny, XXII. 73. _ szelsko-aszelski, P aszelsko-szel. _ śródziemnomorski, XXII. 76. Cykl w etnografii: kulturowy, XX. 79; XXVI. 42, 43. _ kultury matriachalnej, XXXI.154. _ kultmy p3sterskiej, XXXI. 154. _ kultury totemistycznej,XXXI. 153, _ legendarny, XXII. 153. _ płodozmianowy, XXXIX. 203. _ podaniowy, XXVIII. 129. ~ rolniczy afrykański, XXXIX. 193. _ rozwojowy, XXVI. 33, 4.3, 44. Cykle obrzędowe, XVI. 107. Cykoria zwyczajna Cichorium intybus, III. 31\); XXVIII. 242. Cykutal, p szalej, XXVI. 12, 15. Cylinder, XXVIII. 169, 180. CymbaHsta, grający na cymbałach, p. muzycy lud. VI. 136. Cymbały, instrument muzyczny, IV. 174; VII. 87; XI. 182; XXXI. 5; XXXVIII. 306. Cymer, (gw. żoln.), pokój. III. 80. Cyna, XX. 39; XXXVII. 294. pt. M e t a l e i i c h o b rób k a. Cynamon, IV. 216; XIII. 269. pt. B'a rwn ik i. Cyndalia, Cyngalia, Chelidonium sok w lecz., XXXI. 94. Cyniwoczka, (gw huc,). p. czerpak. XXXIV. 150, 151. Cynkwajs, biel cynkowa do malo:-vania obrazów, XXX. 167. Cym,ber, trucizna, X, 225. Cyn tory ja, Centuria Erythrea, liście odwar, w lecz., II. 155. Cyp, ubiór głowy, XII.292; XIII 207. Cyprae ovula, (j. łac,), muszla, XXI. 200. Cyprysek, Thuia occidentalis, XXV. 77. pt. Roś l i n y w w i e r z eniach i magii. Cyprys, Cypressus sempervivus. XXVIII. 242. w przysłowiu .•XXIV. . 93, 102. Cypryś, nazwa psów, XXIV. 103. Cyrana, nazwa krów, VIII. 152. Cyrk do walk kogucich, XXXIX: 338 Cyrka,. gra, VIII. 33. Cyrka, mereżka, XI 57; XXXIV. 146; XXXVI. 269. Cyrograf, p. ceregło. IV. 266-268; XII. 220, 227; XIV. 108; XXX. 80. Cyrwocha, nazwa krowy. VII 152 Cyrylica, XXI. 153. maius, �92 szosa, XII. 6. II. 117; XVIII. 65; XX. 305. Cytolić się, kłóc:ć się, VI. 43. Cytra, XXXII. 7. Cytryna, Citrus limon, XXVIII. 242 Cywilizacja, p. kultura, cykl kultu-. rowy, I. 33,. 34, 237; XXI. 263, 265; XXXVI. 127; XXXIX. 16. -babilońska, XXXIX. 19. -. - chińska XXXIX. 19 -. -. chorezmijska, XXXix. 78. 96. - egipska, XXXIX. 19. -. etruska, I. 240. - grecka, XV. 198. - pierwotna, III. 85. -. pldn Am:ryki, XVIII. 233. Cyza, Cyca, XI. 358. pt. B ó s t w a. -. Czahary, młody las świerkowy, XXXV.85. Czajka, łódź, XVIII 167; XXXII.32 Czajka ptak w pcdaniu, VIII. 303: Czakany,. p. czekany, XVII. 149.' Czamara, XXXVIII. 241. -. Czandki, (j. ind.), duchy. demony n3pastujące dzieci. XXXIV. 40. -. Czapasz, (gw. hue ), ś:i.eżka, VII. 250. Czapeczka, X·XVIII. 18,35; XX'XI. 39; XXXVIII. 259. Czapeczka, błona na główce noworodka, XXVII 260. Czapienie, p. oczepiny, XXVII. 95. Czapka, p. batorówka, dłubanka fuCysarka, Cystersi, raiierka, lówka, gimarka, jarmułka, tarka, kiwior, huczm!l' ja- kaszkiet: ka- klapanie. kolacz. ~owadlo, krakuska, maciejówka, slachmyca, świnioryjek wścieklica., - 93 '-:' .zawściekła, amulet cięcym, -. barania, 47; IV. 256; X. żarna: przeci.w chorocom dzieXXIII. 19. II. 19, 47, 238; III. 16, 19, 176; V. 149, 150, 172; IX. 183; XI. 5B, 408; XII. 289; X,VI. 224, 225; XXVIII. 167-169 172-175; XXIX. 184; XXXIV' 169; XXXVII. 166, 220,' 228; XXXIX. 131, 298, 345. biała, brzeg, denko, XXVlII. 174. dziecięca, XXI. 131. huculska, XXVIII. 167. kaI:uza, XXVIII. 167. kaszubska, XXVIII. 167. HtewS'ka, XXVIII 167 174 luśniow.ata. p. si~radzka. . magierka, XXXIV. 167. mazowiecka, XVIII. 168, 170, 174. mnca, XI. 365. na cztery gubernie, XXIX. 81. na zawiasach, XXVIII. 170. noworoczna, obrzęd., XXVII. 123. opuszka, XXIX 81 pana młodego, XVIII. 142. rogata, XI. 380; XXVIiI. 176 rogatywka. XXIX. 85'. . siatkowa, XXVIII. 168. sieradzka, XXVIII. 171. stożkowata, XXVIII. 170. śpiczasta, XXVIII. 171. w przysłowiu, VII. 36. w zwyczajach i obrzędach pogrzebowych, XVIII. 213. w zwyczajach i obrzędach weselnych, XVII. 154. w zwyczajach kupna i sprzedaży, XXIII. 107. - wełniana. XXI. 192. - wierzch, XXVIII. 167. -. z sitow:a, XXVIII. 61, 241; - ze skóry zwierzęcej, XXVIII. 167. Czapla, VIII. 292, 314. - ptak święty, VII. 2. Czapraki haftowane, XXVIII. 29. Czara, III. 79; XVII. 196. Czarci batog, koziróg pospolity, Lycium barbarom, X. 260. pt R 0- śliny w mag ii. łajno, p. Assafetyda, okadzanie bydła. XXXIII. 81. Czarcie ziele, VII. 285. .czardasz, (j. węg·), taniec, XII. 342; XIV. 327, 328. Czari, (dok.), czary, XXVI. 7. Czarki srebrne, XXXIV. 159. Czarna', nazwa krowy. XXI 57, 60, 205. Cza.rna barwa, p. barwa czarna XVII. 63. - jagoda, p. czernica. _ ksi.ęga, XVII. 66. pt. M a g i a. - królewna, III. 76. - łowczyni. XI. 363. - magia, X. 116; XXXIX. 225. - maść, II. 203. Czarna róża, krwawnik lek. Sanguisorba' officinalis. Odwar pić, kąpiele, XXX. 62. _ róża, p. malwa Flores Malvae arborea, środek do spędzania płodu. V. 164 - saLa, II 252. Czarne jagody, Vaccinium myrtiHis, p. afiny, czernice, na wódce, . XVIII. 18~, 192; XXXI. 94. Czarne ziele, krwawnik lekarski, Sanguisorba officinaHs, XXX. 63. Czarnina z gęsi. potrawa obrz,. XV. 99; Czarno - brzeziasta, (dok.), nazwa krów, XXI. 57, 205. Czarno - podlazista, (dok.), nazwa krów, XXI. 57, 59. Czarno bóg, XII. 213, 221; XXI. 162. pt. Bó s twa. Czarnoksięstwo, p. magia, wróżbiarstwo, II. 187; XI. 435; XVIII. 31, 40; XXVIII. 78, 113-115; XXX. 219; XXXI. 168. Czarcie ,. .", J; ł 4- I wierzeniach Cz.arnoksiężnik, II. 165" 170; V. 54; XI. 376, 435; XVI. 20; 'XVII. 54, 65; XVIII. 31, 35, 165; XIX. 110; XXV. 10, 48; XXVII. 77; XXVIII. 124, 126, 129, 142; XXIX, 71; XXX. 217-220, XXXI. 100iOZ, 106, lO!!, XXXIV. 29; XXXV. 24. Czarność, Hugenotów, XXI. 182. - inteligencji, XXI. 181. _ podniebi"enia, XXI. 180. 181. - Rusinó\v, XXI. 180. - Slowak:)w, XXI. 182. - szLachty, XXI. 181. - Szwedów, XXI. 182. - u obcych, XXI. 179-182. _ Vi! przysłowiu, XXI. 181, 182, _ Zmudzinów, XXI. 181. Czarnoziem kuj.awski, XXXIX. 237. CzarnucJlc, nazwa krów, XXI.58, 205. Czarnuszk1, XI. 394; XIII. 220, 223. Cza.rny, p. di,abel, carni, XXI. 181. Czarny człowiek, V. 184. _, łowca, demon, XI. 363. _ papier w magii, II. 156. _ ptak, latawiec, dusza dziecka niecchrzczonego, VI. 196. _ ptak w magii., XXXIV. 12 Czarodziej, XVII. 196; XXVIII. 134 Czarodziejska maść, IV. 260. Czarodziejskie ziele p. car-ziele. Czarowa.cz, (d:ok ),czarDwa~,XXVn 7. Czarowan:e, XX. 79; XXI. 131, 132; XX,VII. 57-72. - bydła, XXVI. 14. _ czapeczki dz'ecka, XXI. 131. _ człowieka, XXI. 132. - gorzałki, XXI. 132. - piwa, XXI. 132. - plonów, XXI. 132. - poduszki dziecka, XXI. 131. - pokarmów, XXI. 132. _ przez mężczyzn, XXI. 132. �94 Czarowanie zboża, XIX. 125. Czarownica, p. carownica, ciota, ba_ ba, babsko, I. 6, 26 56 137 17' II. 15, 20, 87, 203--205,' 216, '225: 283, 337, 366; III. 20, 22, 51, 184, 256, 280--287; IV. 96, 98, 142, 365, 413, 418; V. 181, 182, 190, 207,213; 219, 285, 318; VU6, 67, 68,77,200; 324, 330, 385, 388, 399; VII. 115, 118, 126; VIII. 10, 14. 58, 128, 187, 257, 268--270 290 300 301 344, 354, 357, 364: 365: 374: .378: 432; IX. 295, 299, 315, 414, 415, 419; X, 225, 278, 342 381 382 459; XI. 64, 112, 135,' 137, '192~ 194, 207, 210, 219, 363, 377--381 401, 404; XII. 61, 64, 136, 220' 221, 224, 300, 310, 339; XIII. 31: 32, 90, 112,118, 227 296' 325 328' XIV. 174, 251, 301,' 313,' 325: 370; XVI. 48, 55, 81, 413; XVII. 226; 'XVIII 176; XIX. 3'5, 9~, 111;,114, 119. 120, 125; XXI. 125, 126, 130, 236; XXIII. 31, 59, 60, 68--70, 105 159. 166, 167; XXIV.165, 167; XXV: 48, 54, 78--94; XXVI. 15, 19, 71 --73, 148; XXVII. 56--59, 61, 74, 98, 100, 102, 111, 115, 142, 143; XXVIII. 129, 252; XXIX. 119, 122 127, 165; x.x.x. 42 44 45 72 86' 206, 218, 219, 222, ~23, '250; XXXI: 6, 55, 58, 62, 63, 72 75 104 109, 141, 144; XXXII;. 8; 139' 140; XXXIV. 43; XxXV. 6'5, 67: 68, 127,' 174, 183; XXXVII 251 266, 285, 304--306; XXXVIII. 248: 249, 276;' XXXIX. 433. pt. M ag i a, pt W róż b i a r s t w o. -:- bankiety, XXXVIII. 249; -- umie:;zczanie w beczce XXVII. 110, 111. ' -- w baśni, X. 397, 398; 95 - w szopce, V. 155, 160; XI. 24--28 30--32; XIX. 35. Czarownik, p. burtinikas,. II. 165, 169, 170; III. 237, 269; IV. 332; V. 110, 353; VI. n~, 334" 385; IX. 89; X. 116; XI. 374, 382; XIV. 325; XV. 152; XVI. 19; XVII. 66, 196; XIX. 148; XXI. 187; XXV. 78; X;XVI. 2; XXIX. 164; XXX. 202, 204, 205, 208, 222, 223; XXXI. 83, 104; XXXVII. 88, 102, 304,308; XXXVIII. 279. -- Ainów, XV. 264; -- tatarski, XV. 194. Czart, p. cart bies, czert, czort, ded. Dobrohoczy, diabeł, Antychryst, Lucyper, II. 13--17, 21; IV. 265; VI. 264; VIII. 314; IX. 177, 183; XI. 438; XII. 215; XIII. 150, 231; XIV. 32, 39, 68, 85, 86., 183, 222, 3'0; XIX. 110, 112, 114; XXIII. 159, 166; XXVI. 99; XXVII. 28, 119; XXIX. 69; XXX. 80, 81, 86, 97, '17, 125, 133, 134, 206, 219,220; XXXI.12, 14--18,20, 21; XXXVII. 281, 291, 304; XXXVIII. 273. pt. Demony szkodliwe' - zabawa, XXXIII. 1, 2. ' Cza~toploch, bedłka womitowa, Aga"CUS emeticus, II 20. Czartowe wesile '(j. ukr.), II. 159. Czary, I. 23, 182; II 87, 139" 217; III. 301; IV. 221, 414, 419; V. 31, 33, 100. 111, 204; VI. 200, 264, 269, 324. 327, 386, 388, 389; VII. 93--95, 306, 307; VIII. ]21; IX. 95, 201, 315, 386, 419; X. 382; XI. 64, 184, 387; XII. 92, 333: XIII. 26, 226-228, 330--332; XIV. 46, 290; XVI. 47, 54; XVII. 23, XVIII. 176; XIX. 120, 139---144' XX. 79, 83, 84, 302, 303; XXI. 12~ --135; XXIII. 31, 136, 159, 166; XXIV. 16~17l; XXV. 00, 86, 92; XXVI. l, 2, 3, 7--11, 14,'24, 98, 104, 127, 131; XXVII. 67, 77; XXIX. 68, 134, 181; XXXI. 27, 65, 70, n, 73-75,102,110; XXXIV . 289; XXXVII. 133, 152, 281, 290, 384, 390-392; XXXVIII. 545; XXXIX. 179. pt. Ma g ia. - deszczowe, XXXIII. 10. -- gos{:ojarcze, XXV. 78. - huculskie, XXXV. 146. - karczmarzy, XXVI. 17. -- lubelskie, XXXIII. 159. -- małżeńskie, XIX, 122, 126; XXIII. 136; XXVI. 14. -- miłosne, III. 55; XIII. 228; ,XIX. 124, 126, 128, 130, 135; XXIII. 159; XXV. 78; XXVI. 16; XXXII182 ptAphrodisiaca. - mimiczne, XXVII. 134. - na chorobę, XIX. 122. - na mleko, VII. 303-307, 313, 316; IX. 257; X. 278; XIII. 227; XIX. 122, 126; XXIII. 135. na pogodę, IV. 96, 98; XXV. 78; XXVI. 10. -- na urodzaj, XIII. 226; XI'X. 126. -- na śmierć, XIII. 227. - na złodziei, XXIII. 135. - oparte na analogii, XXVII. 134. - pisane, XXVII, 134. - przy piecz. chleba, XXVII. 135. -- przy pomocy brązu, III. 79. - ruskie, XXVII. 57; XXXVIII. 273. -- słowne, XXVII. 134. - w postępowaniu sądowym, XXV. 7, 8, 12, 14--17. - wylewanie, XXVI. 14. - zapobiegawcze, XXIII 68, 69. Czastuszka, (j. ros.), okolicznościowa piosenka, XXV. 124. Czaszka końska, wkładanię pod żłób, XXIX. 103. pt. A P o t ,r o p a i on. -- w baśni, XXXV. 68. - zatykana na płocie, XXIX. 103. Czaszki trepanowane, p, trepanacja, VIII. 204--208; XVII. 242-250. . Czaszki z k'ó:lkami, XVII. 19-30; XXIX. 175. Czatownia, p. ambona, XXXVI. 194. Czatyr-bajgozy, Czaup-kieldy, (j. kirg.), dary weselne, V. 14. Czaup-kieldy, O, kir.), p. dary wesęlne. Czausz, (j. serb.), błazen weselny, IX. 35, 45. Czciciele ognia, VII. 14. pt. K u l ty. - sZfll<:na,VII, 26, 27. Czcigodny ojciec, p.Ajjanar.XXXIV. 41. Czczasta, kłódka, XXXIV. 298. Czekan, siekiera, cakan, Cuskija bacati, XVII. 126; XXXIX. 333. Czekany, roślina, Stachys paluB'tris. (L.). II. 137. Czeladź, IV. 143; XX. 46, 47, 104, 114; XXIII. 72; XXIV. 89. Czeled', czeladyna, (gw. hue.), kobie. ty, VII. 260. Czelenk, O. st. per.), odznaka wojskowa, XI. 237. Czelusty, p. czeluść, O, ukr.), piec XVI. 367, 368. . Czeluść, p. luchto, por. lutnia, piec, IX. 279; XXXVII. 200. Czemerycia, O, ukr.), odwar XVIII. 188. Czemiernik purpurowy;, p. spenc, HeHeborus purpuraescens Waldst. et Kit, w leczn. XVIII. 186, 192. Czepek, kaptur z kory brzczowej. XII. 286. Czepek, czepiec., p. bębeluszek, cepiec, cuba, czipiec, czipec. sa.bek, I. 255; H. 237, 246-248, �97 265, 374; III. 17, 67; IV. 28, 116; VI 50, 135; VII. 84; VIII.241; IX: 50; X. 35, 189; XI. 25 26 326 327' XII. 92, 115; XIV. :ł80; 'XV.'98~ -100; XVI. 138; 'XVII. 155; XVIII 150; XIX. 150; XXII. 118; XXVIII.' 17>.18-21, 24, 27, 29, 31, 32; XXIX. 82 XXXIV. 145, 164; XXXVI 236. 257, 266, 270, 279, 401; XX~VII. 214, 224, 225, 229, 299, 308; XXXVIII. 418-422; X~IX. 447 458. . . ' - denko, XXVIII. 20, 21, 24. haf tow. złotem, XXVIII, 39. jedwabny, XXXIV, 161. karbowany, XXXVIII. 231. kasZl\bski. miesz,cza11ski XXI 55: XXVIII. 21, 26, 27, ' . -- 'kr.akowski, mi.eszczański. XXI. 55; XXVIII. 20, 28. ' - kujawski, XXVIII. 20, 21. - morawski, XXVIII 20 -- proszow:cki XXVIII 31. ,- radłowski, ~VIII. 31. - siatkowy, XXVIII. 20, - skalmierski, XXVIII. 31 - słomiany, XXXIX. 432. - spiski, XXXVII. 221, 231. - warmijski., XXXVII. 420 486 - wielkopolski, XXVI'II 20: . -' zwany złotogłowie, XXIX. 186. Czepiarka, kobieta upinająca czepce, XIV. 249. Czepigi, czepiky, (j. u~r.), rękojeść pługa, I. 142, 188; II. 230. czep~ny, czepin ki, p. oczepiny, cepowmy, I. 245, 250; II. 245 266 339; III. 17, 66, 231, 250: 255: ,350, 352, 359, 360; V. 355; VIII. 251; X 72, 186; XI. 380, 383; XIII. 321, 322; XIV. 392; XV. 77, 100; XVIII. 76; XXI. 93; XXXI. 77; XXXVII. 465. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y w e s e l n e. Czepiny upadłej dziewczyny, IX. 120. Czer, czyr, spróchniała brzoza do ro;..palania ognia, ~XV. 60. Czeremcha, czeremszyna, Prunus padus, P. korcipko., odwar z liści . XIII. 219, 223; - jadalna, XVIII. 82. - użytkow.a XXVII. 139. Czeresło, (j. ukr), część pługa, I. 142. Cze?'esznewa, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Czereśnia, czeresznyna, XIII. 334. - w zagadce, XVIII 173. Czerewacz, (j. ukr.),obelga, III. 43. Czerewiczki, (j. ukr.), trzewiki, 111.133. Czen:wy1ci, O. ukr.), wzory pisanek IV. 213. Czernica, czarna jagoda, Vae. myrt. XXX. 70; XXXI. 94. Cze?'nobog, bóstwo, XX. 175 Czerót, (j. blr.), trzcina, XXX. 16. Czerpak, p. cyn iwo czka, kareć, somiec, II. 131; V, 129; VI 176; VIII. 40; X. 102, 104; XXVI. 151; XXIX 126, 128; XXX. 188, 190, 191; XXXII. 28; XXXVII. 246. - drewniany, XXXIX. 421. - grzebieniowaty, X~VIII. 449, z tykwy, XXXIX. 209. Czerpak, (gw. hue.), ·XXXV. 96, 97. Czerpokas, (j lit.), czerpak do wyjmowania lodu z przerębli, XXXII. 31. pt. N,arzędzia rybackie. Czersak, szczeć leśna, XIII. 221, 223. Czert, diabeł, XVIII. 217. Czertog, (j. ukr.), pałac ,XXIV ,86. Czerwaky O. ukr.), robaki, XIII. 216, Czerwiałki, owoce niedojrzałe, VI. 43. Czerwiec, owadCoccus polon. barwnik do jaj, XVII. 33. pt. Z b i eractwo. Czerwiec, poch. nazwy, XiXX. 215. - w Kalendarzu Staropolskim. XIII. 257. - w pielęgnacji dziecka, IX. 64. - w przysłowiu, VII. 36. _ w wierzeniach związanych z budową domu, XVI. 79. Czerwień, p. barwa czerwona, XIV. 47, 49, 56, 172, 215, 232, 274, 374; XV. 34; XVIII. 178. Czerwieńey, (j. ukr.), pieniądze, XIV. 189. Czerwiona ,rośLina, Arnaranthus, II. 136. pt. Roś 1 i n y w l e c z ni c t w i e. Czerwocha, Czerwona, nazwa krów, XXI. 58, 204. Czerwona 'barwa w obrz. weselnych, p. chustka czerwona. Czerwona jagoda, poziomka, Fragaria vesco., XXXI. 94. Czerwona tynktura, (dok.), Wielki elixyr, zamienia zwYkłe metale na złoto, XXVII. 91. Czerwone złoto, Xx. 396. 307. Czerwoni hryby, (j. ukr.), odwar w lecznictwie, VI, 158. Czerwoni, (j. ukr.), wzory pisanek IV. 213. Czerwonka, III. 54; V. 165; VI. 158; XXX. 3B, 47, 58; XXXV. 69. pt. M e d y c y n a l u d o wa. u nierogacizny XXXI. 95.. Czerwono-brzeziasta, (dok.), nazwa krów XXI. 57. Czerwony imbier, Radix galangae, iI V. 164. Czesanie konopi, lnu, VI. 246. Czesanie się, XXX. 30. - zakaz W. piątek, XII. 312, Czeskie, pieniądze, XI. 131. Czesnok, czesnyk ozymyj, (gw. hue.). 7 Lud - Tom XL p. czosnek, Allium sativum, czisnyk, XVIII. 189, 191. Czesnyj Chrest, (j. ukr.), święto, XIII.32. Czest, (st. słow.), część, los, szczęście, XVII. 214. Cześć byka, p. kult: XVI. 27. - kamieni, VI. 243. - kijów, VI 243. - lisa, VIII. 6. - M. Boskiej, XII. 85. _" męczenników, XXI. 110. _ przodków, XI. 429, XV. 148; XXXVII. 364, 392. _ przyrody, XXII. 5, 24. _ słońca, XXVI. 74. _ słupów, XXXVII. U8. - węża, XVI. 27. _ zmarłych"VI. 203 X'XII l7o,XXIV.2 - źródeł, VI. 338. (gw. hue.), p. cetyna, igliwie, XVII. 145. Czędo, (j. sław.), p. czedo, cędo, dzieci, potomstwo, IX" 88. Częstokół, XXXVII. 390. Części rodne, XI. 398. Częścić, (j. sław.), dzielić, XVII. 214. Część, (j st. słow.), XVII. 213. Czeres, (j. ukr.), pas, XIII. 207; Czetyna, XXXIV. 146. (gw hue.), nazwa krów szwajcarskich XXXV. 135. Czicza, (j. Inkasów), piwo, VII. 12. Cziebrek, liście, korzeń w lecznictwie, XIII. 221, 222. Cziłce, (j. ukr.), czółko, XVIII. 146. Czimchaty, (gw. hue.), obcinać gałę- Czeska zi.e, VII. 260. Cincara, (j serb.), X;XXVII. 430. Czipec, (gw. hue.), czepiec, XXXIV. Czinczara, 145. �99 98 (gw. huc.), zamki huculskie, XXXV. 108. Czisnok, (j. ukr.), czosnek, II. 158. Czisnyk łut, (gw. huc.), czosnek, przeciw diabłu, XIII. 129. Czissek, cziszky, p. cisek, XIX. 14. Czkawka, III. 50, 54, V. 352; X. 233. Człecyca, człowiek, XIV. 108. Członki, plecionka na kapeluszu, XXVIII. 178. Członki ludzkie, drewniane modele zawieszane na drzwiach .jako wota dziękczynne. XXIX. 171. Członki palców, XI. 383. Człowieczek w baśni, VIII. 315. - dusza ludzka, XXXIV. 9. Człowieczek, źrenica, ·XXXIV. 10. Człowieki, II. 40, 338; vtI. 20. - kamienny w wierzen., XXXII.lID, - na księżycu, p. księżyc, XXV. 44, 45, 50; XXXVII. 302. - bez głowy; demon, VII. 120. - dolichokranialny, XXXVIII. 625. - dolnopaleolityczny, XXXVIII.388. - fosylny, XXXVIII. 387. - i śmierć, XXVII. 252. - lasowy, ,XI. 246. XXXVIII. 379. - pierwotny, VI. 8, 91, 1I--a.3;· XXVPI. 101; XXXIX. 181, 188. - pierwszy, VII. 20, 21. pt. M i t y o p i e r w s z y m c z ł o w i e k u. - przeszłość jego, stworzenie, skóra, XIII. 232. - w przysłowiu, VII.29, 36; XVI.96. - w wierzeniach, XI. 376. - w zagadce, II. 40, 229; IV. 376. - wiatr, demon, VIII. 271. Czmil,tr~mielina, roślina, XIV. 124. Czobitok, Czoboty, (j. ukr.), wzory pisanek., IV. 213. Czoboty, O, ukr.), buty, III. 94; VIII 392; XXXIV. 146. Czipok, q. i ,I I O. ukr.), zabaw'a w pisanki, IV, 224; Xx. 299. Czołganie się przez otwór zrobiony . w ziemi, XXXVIII. 60. Czołgot, czołnik, czółenko tkackie, II. 134; XXVII. 69. Czoło, p. łysina, obcieranie, XI. 383. Czop. olejnica, XXXIV. 148. - łączenie węgłów, IX. 270; 272, 273; Czopowanie, XVIII. 5, 8. Czopowe (dok.), podatek, XXXI. 70. Czopy, kołki drewniane do łączenia spławów, XVII. 139, 140. - w budownictwie" XXXV. 107. Czorgać się, czołgać się, XIV. 108. Czorne zile, O, ukr.), bażanowiec, Ly-' simachia vulgaris, XXX. 54, 55. Czorno mietka, (j ukr.), mięta pieprzowa, Xl1I. 223. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Czornobil, (j. ukr.), opasywanie się na św. Jana, XIII. 114. Czornusza, ·(gw. hue.), nazwa krowy. XXXV. 134. Czorny jahody (gw. huc.), p. czarne jagody, odwalI', XVIII. 183. Czórnyj, (gw. huc.), nazwa koni, XXXV. 135. Czarownik, czarownik, XVII. 66; XVIII. 218. Czort. O. ukr), czart, XV. 136 XVIII 175; XXXI. 19,-bannyj ,XXX 19. Czortopołocha, (gw. hue.), okadzanie, XIII. 218. Czortoryja, przeciw piorunom, XIII. 129. pt. Roś l i n y w w i e r z eniach i magii. Czosnek, pożywienie i uprawa, p. czesnok, czisnyk, I. 165; XII. 296; XVIII 242; XXXV. 89. - przechowywanie mięsa. XVII. 147. - suszony, XXV. 96. - święcony, XXX. 39. Czokanie, kocanie, _ _ _ _ _ _ _ w lecznictwie, II. 158, 205; V.165, 357; VI. 158, 159, 234; VII. 312; XIII. 218, 223; XXX. 39; XXXI .. 94; XXXIII. 123. w magii, I. 137; II. 204; VIII. 371; XIII, 230; XXIII. 56; XXX. 39; XXXI. 94; XXXIII. 123. w obrzędach weselnych, V. 215; XVII. 155. w przysłowiu, XXIV. 95. w walce ze szkodnik. XVIII. 216. w Zwyczajach wielkan., V. 215 w zwyczajach wigilijnych, VI. 68; VIII. 370--373; XIII. 21; XVIII. 199. wzwyczajRch zapUlstnY'ch, XII 44. w zwyczajach związanych z uprawą, XXXI. 94. Czowda, (dok.), sąd dla szlachty, II. 284. Czółenko tkackie, XXIX. 86.· - w zagadce, XVII. 86. Czółka. p. czi/ce, XXVIII. 18. Czółka nazwa owcy, VIII. 39. Czółno: p. koryto, łódka, I. 19; II.74; IV. 27; X. 7, 147; XVIII. 133; XXIX. 126; XXXI. 3, 4; XXXII. 26 32' XXXVII. 441; XXXVIII. 230; x'XXIX. 458. pt. Ż e g l u g a. _ drążone w pniU drzewa, VI. 126; XXXII. 32. Czówien, (j. lit.), czółno, XXXII 32. Czran czrzan (dok), XXIII. 165. Czteri~et, czt~rdzieści, XVIII. 218 Czternaście, XXX. 53. Czternost, czternaście, XVIII. 218. Cztery, ewangelie, XXXIII. 25. _ l'czba Heraklesowa, XXII. 46. _ lic~b3 magiez X.96, 359; XXIII.103. _ liczba święta Pitagorejczyków, _ _ XXII.46. _ rogi stołu zmywać, XXX. 179. _ wieńce, XXXIII 24, 25. odzież, IiI. 15, 17; XIV. 250; XXVIII. 18; XXIX. 82. Czubaj, kołtuniarz, XIV. 15, 108. Czubatka, ul z nakrywką, XXXIX. 352. CzVbok, (j. ukr.), czuba, XVIII. 143 Czuby, grzyby, I. 207. Czuchać, myć, szorować, XIV. 253. Czud biełoglaza, (j. ros.), p. ludzie gniadzi. II. 196. pt. D e ma n y s zk o d l iwe. Czudel, duchy zamordowanych kobiet, demony, XXXIV. 36. Czuha, czucha, (j. ukr.), p. cuha, VI. 43, 49; XXXVI. 258; XXXVII 218, 219, pt. O d z i e ż. czuha, wiecha, sygnał, XII. 279. Czuhyło, (gw. huc.), rynna do spusz,czania drzewa z góry, XXXIV. 150, pt. Gospodarka leśna. Czułan, (j. ros.), komora, XVII. 179 Czumackie mazy, p. wozy, XVI. 264. . pt. Komunikacja lądowa. Czumlik, cycek, smoczek, II. 140. Czurel, (j. ind.), duch kobiety ciężarnej, demon XXXIV. 36, 40. Czuringa, austral. instrument muzyczny, p. churinga, totemizm, XV. 17; XVII. 41. Czurkało, źródło, XXXV. 104. Czurys, mały chłopak, VI 43. Czutura, O. serb.), fLaszka drewniana, IX. 35. Czuwanie nocne przy zmarłym, XIII. 106. pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y p o g r z e b o w e. Czułka. (gw. huc.), nazwa ,owiec, XXXV. 134. Czwanić się, sprzeczać się, VI. 43. Czwartek, dzień czarów, VII. 316; XIX. 130, pt. M a g ia. _ dzień oświadczyn, X. 385. _ dzień szczęśliwy, XVIII. 198 Czuba, �lOt 100 - kichanie, X. 221; XIV. 252. pierwszy, okadzanie krów, x,. 278. przed 3-ma Królami, XVI. 48. sc:hadzki czarownic, XXVII.65, 99 Wielki, XXXIII. 29, wspominanie zmarłych, XXIV.17. Czwartocha, nazwa krowy, VIII. 152. Czworolist pospolity, Paris quadrifolia, XXVIII. 242. Czwórka, p. cztery, liczba Heraklesowa, XXII. 46. Czybryk polowyj, (j. ukr.)" Thymus montanus, liście, korzeń, odwar w lecznictwie, VI. 158. Czy-czy-na czy ezi! (gw. huc)" nawoływanie świń, XXXV. 137. Czynnik ekonomi.czny, XXXVII1,283. - folklorystyczny w podaniach, XX. 225. - racjonalny w wierzeniach, XXI. 184, 185. - geograf'iczny, .XXVII. 129. - klimatyczny a budownictwo, XXXIX. 242. - społeczny, kształtujący osady. XXVII. 129. pt. O s a d n i c t w o. Czynsz, opłata, XIX. 95; XXIII. 163; XXXIX. 192. - rolny, XX. 11. CZYT, p. czeT, XXXV. 60, 64. - kukurydziany, XVII. 146, 149; XVIII. 187. - spróchniałe drzewo bukowe do niecenia ognia, VII. 264. Czyrać, mniemać, XIV. 253. Czyraki, XIII. 216,226; XVIII. 180. Czyriek, (gw. huc.),czyrak,XVIII.180. Czyrwona, nazwa krów, XXI. 206. Czyrwona krylka, (j. błr.), wzdręga, ryba, XXXII. 24. Czyrzniawy, czarniawy, XIV. 108. Czyrznić się, ezyrzninie, czernić się, XIV. 108. Czyrzniowy, czyrzynko, krzak cier- niowy, XIV, 108. p. cisek, ciski, XIX. 14. Czyśnica, miary nici, XXV. 122. Czystec, (j. ukr.), Staehys annua, w kosmetyce VI. 159; XXVIII. 242. - w stroju p. młodej, XVII. 155 Czystość, XXI. 113; XXX. 213. pt. D z i e w i c two. - przepisy, X·XXIV. 279. - symbole, XXIII. 8. - w obrzędzie wigil., VIII. 370. Czyszczenie, biegunka, XXX. 42. Czyszczenie bursztynu, XXXIX. 404, 407. - izby przed obrzędem "Dziadów". XXIV.9. - powietrza, dymem z liści dębowych XIX. 115. Czyściczka, XII. 169; XXXIX. 336; Czyści~c, XIX. 90; XXIX. 123. Czyssek, Czyścień, P: czystec, Stachys XXVIII. 242. Czyżki, czyż, czyżek, sisgen, annua, sisje, XIX. 14. Cżuma, (j. ukI'.), dżuma p. Dziewica morowa, V. 36. Ćma, połknięcie, XII. 63. - trupia główka, w wierzeniach, XX. 320. Ćmok, Cmuk, duch domowy, demon, XII. 168; XIV. 188, 299. Ćmuki, (j. ukr.), wzór pisan., IV. 213. Cmunda, łazęga, XII. 67 Ćpak, szpak, XIV. 375. Ćuskija bacati, (j. serb.). rzucać czekanem, zabawa, V. 138. Ćwiartowanie, XX. 304, 309. Ćwiek, taniec, XII. 307. Ćwiele, (gw. flis.), progi, X .6. Ćwie1'ć, miara nasypna i nalewna, XXVIII. 150, 164. Ćwięcki, gwoździe, XIV. 371. siska, F1'ingiUa caelebs, nedila, (j. ukr.), p. kwietna niedziela, '1111.376. pt. C h [' 0- Cwitonna gwoździownLa, VI. 292. Cwikle, kliny wszyte pod pachami koszuli, XXXVII. 215, 220. Ćwioki, grzyl::y, I. 207. Cwit ternowyj, (j. ukr.), wzory pisanek, IV .. 212. Cwitki, Ćwitoezki, (j. ukr..), wzory pisanek, IV. 212. Cwitluszka, O, ukr.), barwnik .do jaj, IV. 215. Ćwieekownia, nologia ludowa. • (j. ukr.), okruchy siana, odwar, naparzanie, XVIII. 182, Cuśkape, (j. serb.), fez, V. 139, 142. Cana, sanga, sanag, (j.. tur.), sani.e, XXXIV. 180. Ćiraka, (j. sreb.), lichtarze, V. 139. Cutora, (j. słowac.), naczynie pierścienio~ate pionowe, XXXIV. 86, Cwityna, D Dabóg, Dadźbóg, bóstwo, X·IV. 52. Dach, p. daszek, III. 11; VI. 183; X. 311~316; XIII. 66; XIV. 368; XVI. 369; XVII. 8, 11, 12; XVIII. 2; XXVI. 114; XXIX. 7, 25, 28, 29; XX·X. 242, 247; XXXI. 163; XXXIV. 149; XXXVI. 239; XXXVII. 98, 11, 112, 125, 192, 194-198, 226, 227; XXXVIII. 272. - czterospadkowy, V. 153; X. 312; XII. 294; XVI. 370; XVII. 12, 13; XVIII 69; XXVI. 102; XXX. 242; XXXIII. 95, 96; XXXV. 106; XXXVII. 227; XXXIX. 309, 452, 453; . - dwuspadkowy. V. 152; VIII. 40; X. 132; XVII. 11, 12,'148; XXVI. 114; XXX. 242, 247; XXXIII. 95, 96, 98, 108, 109, 242; XX·XV.106; XXXVII 227, 229; XXXIX. 331, 452, 453. - dymnikowy, XXVI. 102; XXXIV. 144; XXXV. 106, 111; gontowy, X. 312; XI. 294; IV. 355, 359; XX. 75, 90; XXXIII. 95; XXXIX. 433, 454; - kopulasty wiklinowy,XXXIV.144. _ krokwiowy, XXXIII.98, 107, 108; XXXIX. 452, 453; - kryty blachą, XII 294; - kryty dranicami XXXIV. 143; -. kryty słomą, XI. 336; XII. 146, 294; XVI. 367; XXXIV. 13, 143;. XXXV. 175; - lepiony, XI 336; - licowa strona, XXI 218; - miejsce wejścia i wyjścia duchów, XXIX. 122. - na sochę i ślemię, ,x,XXIX. 266; _ naczółkowy, XXXIII. 95, 96; XXXIV. 144; XXXIX. 452; _. niemiecki, XXX. 242; -- okapowy, XXXIX. 455; - piwnicy, XXXIV. 108; -- plecowa strona, XXI. 218; -podhalański, X,XVI.I14; XXX.242. _ pokrywanie, XXI. 218; - poszywanie, IV. 418; _ prz wlekanie przez dach słomiany, XXXIV. 13; -"' przyczółkowy, XXXIX. 453; - ruchomy, IX. 275; _. słomiany, XXXIX. 453; - stożkowaty, XVII. 145, 148; - szalasowy, XXXIX. 284; _. sztychowy, XXIX 27, 29; - szwabski, XXXV. 106; - trójspadkowy, XVIIIl, 13; - w obrz. wesel. VIII. 251; �103 102 (j. sto ind.), część, połowa. XVII 215. Daris, (j. lit), część spadku, XVII.215 Dama, (j. hot.), nazwa języka plemienia, XXXVIII. 68. Damascena, Prunus domestica, śliwka. XXXI. 94. Damen polka, taniec, XV. 79, 80. Dameta, pasterz w jasełkach krośnieńskich. XIX. 49. Dana, pieśń śpiewana po kolędzie X:~XIII. 131, 132. Danie, magia miłosna·. XVIII. 177,180 Danina bartnicza, XXVIII. 162; - cechowa, XXXII. 73; kizły, kluczyska, knqbie, knowie~ - pszczelna, XXVIII. 162; kobylice, kokoszka (bant), kon- ze zboża, XXV.2ł. Dapo, (j. celt), piecyk nieckowaty. strukcj·a dachu, kora, kozły, koźliny, krikwy, krokwie, krokwy, XXXII. 59. Dapur, (j dajak,), piecyk nieckowaty krzyziaki, lomenice, łaty, łubie, murłat, narożnik, 'oborich, okap, z płd. wsch. Borneo. XXXII; 59. ostrysznyk, patyki., pazdur, paźDarcie pasów, II. 270. 274; XXXI· dziory, piaty, pięty, plaskóry, pla89, 90; twy, platwie, pod pręt, podgaj, '- pierza, p. Uoka, }CXX. 32 pokrok, pole, poszycie., pruty, pryDarcie w nogach, choroha. XXX. 64. pusnyci, socha, szwabśkyj, śleDarembok, nicpoń. XII. 67. Darmowysy, (gw. hue.), :sznurki u mień, ślemię, słoma, trzcina, wowky, zutalek, zatylek, żary. kożucha. XXXIV. 146. Dacha, (j hot.), roślina zbliżona do Darnina w budownictwie. XXXVII.· 108.,121 pt. B u d u l e c. tytoniu, XXXVIII. 113. Darowizna, IV. 28, 29; XXI. 107. Dachówk~, XII 294; XXXIX. 245, 322 Dadzbóg, Da.dźbóg, Dajbóg, Dażbóg, Dary dawane do grobu, XXX. 251; bóg słowiański, XIV .. 52, 53, 56., pt. Z w y c z a j e i o b rz ę d y p 0207, 208, 224, 227, 233. . gr z e b o w e. Daenu, (j. awest), krowa, x.xXI.158. -dla zmarłych, XXII. 146; Dajteja, Dajtja, (j. sto ind.), demony. - przedślubne, IV. 30; V. 11. - rodziców chrzestnych, VI. 127; XXXIV.18. - w przysłowiu, VII. 37; Dajto-Majto, gra dziecięca, V. 139. - weselne, p. chodzenie po' drobsku, Dakszinii, (j. t. ind.), ofiara składaKapka Sałar, Korgaban, Kolana Buddzie. XXXIV. 24. czyny, Kyir, Kyr, Kazar, TiuDaktyliomancja, wróżby za pomocą sen-salar, Sind-aky. XXXIX. 428; pierścienia, 'XXII. 251. - za dusze zmarłych, IV. 327. Dalaj Lama, I. 236. - w obrz. wielkan., XU. 313; w zagadce, II 229; we wróżbach, XXIY 122;' wiązanie, V. 64; wspólny dla domu i budynków gospodarczych, VI 365; XXXIII. 87, 91, 92; -- wystający, XXXIX. 267; - z kory, XXXV. 103. D a c h, p. banty, bqt, bękarty, blacha, bont, bunt, burtnik, dachówki.facjata, fartuch, głowacze, gonty, hołouky (głowacze), iglice, iżak, jeże, jętka, kalenica" kalonka, kałynycia, (kalenica), kiczki, kizliny, .~ "i ~ł ~l 11 'I \ Dast'Bih., Dalam, _. kora (gw. hue.). VII. 260; XIII 207. Daszek pt. Da ch. _ czterospadkowy, XII. 295; _ nad płotem do suszenia siana, XXX. 247; _ u studni, XVI. 330; XXXIII. 110; _ w kapliczce, XI. 165, 167, 169; _ w szopce, XI. 19; _ wspólny, XXXIV. 150. _ daszók (gw. hue.), XXXIV. 150. Dat, (gw.' hue.) mleczny przydział gospod3Jrzy. lXXXV. 116 pt. If> a- _ bójcy, XXXV. 67; liści moc wskrzesza Stramonium L., p. bieluń dziedzierzawa, tyndara. Dawanie monety zmarłemu, XX. 87. Dawid król na księżycU, XXV. 44; XXXV. 66-69; baśniowy, XXXII, 84; XXXV. 68; bezszypułkowy, XXXV~ 66-69; drewno w magii, XXXV. 67; drzewo leśne, V. 166; drzewo nieszczęśliwe, XXXV.67; drzewo święte, IV. 365; VI. 339; VIII. 3'3'2; XIV. 32, 41, 46, 51, 79; XXIX. 122; XXXV. 67. _ dym z liści odpędza moce dia- _ _ _ _ _ _ XXXV. 67; gałązki w rózdze weselnej, _ 215; XXXV. 67; gałązki zatykane strzechę, i w XXXV. 67; obrazów, polu 215; samozmarłych, XXXV.68; _ liście, odwar, XI. 400; _ liście, podkładanie pod chleb do pieczenia, XXXV. 67, 70; _ liście w magii, XXXV. 67; _ mityczny, XXXII. 117; _ młody w magii, XIII. 326; ·XXX. 203, 205, 206; XXXV. 69; _ nielapsy. nieszczęśliWY, XXXV.6J. _. pański, II. 334; VIII. 156; IX. XXVIII. 52. Dawoń, (gw. hue.), miejsce do karmienia owiec. II. 140. D b Quercus robur et Quercus seną stlis, p. dębina, dub, I. 111, 122; III. 334; XVIII. 11, 13; XXVII. 139; XXVIII. 242; X/XXII. 33; _ IV. XXXV. 67-69; kół dęboWY, przebijanie s t e r s t w o. belskie, XXXV. 67. gałązki' do przystrajania barwnik, _ Datura. _ jako XXXV.67; _ kora w lecznictwie, II. 158; VIII. 368; XI. 400; XIII. 223; XXX.61; XIV. i w 391; XI. 231; _ Perkunasa, XXXIII. 13; _ praojciec ludzi, XXXII. 157; pt, Mity o pierwszym człowieku. _ proszek z dęhu, XXXV. 69; _ przeciąganie chorego przez dąb rozłupany, XXXV 69; _ samotny w polu, XXXV. 67; _ sok w lecznictwie, XXXV. 68; _ szypułkowy Quercus robur L., XXXV. 66-69; św. Wojciecha., XI. 344; 350', $więty w Romowe, XXXIX . Thora, XXXII. 117; Trzygłowa, XVII. 20, 21; w medyc. lud. XXVIII. 242; w mętowaniu, XIV. 377, 378; w ,pi.eśni, II. 334; VIII. 156; IX 391; lXI. 231; XXXV. 69; _ w wierzeniach, V. 55; XX. 268; _ _ _ _ _ _ _ XXXV. 67-69; _ w zagadce., II. 231; XXXV. 69; - w zamówieniach, VI. 333; _ w zażegnywaniu, XXXV. 69; �105 104 - wyrób biczysk, XXXV. 67; - zaczarowany, XX. 268; - zmarłych., XXXII. 118. Dąbrowy święte, XVII. 19. Dągi, klepki, ix 363. Diikim, (j. sto ind.), tancerki, demony, XXXIV. 30. Diinawa, Diinaweja, Diinu, (j. stoind.), demony, XXXIV. 4. . Diisa, Dasju, (j. st. ind.), demony atmosferyczne, XXXIV. Dearbhratha.il', (j. irl.), brat rodzony. XVII. 263. Dearbhsiuir (j. irl.), siostra rodzona. XVII. 263. Deci, (gw. druc), worek. XXXVII. 205-206. Definicja antropologii. XXI. 3-15; Definicja etnografii, etnologii, folkloru, ludoznawstwa, XXI.81, 86. Definicja nauk antropologicznych, XXI. 3-5; Deformacja czaszki, XXXVIII. 411; . - wargi, XXXVII. 294. Defraudacja bursztynu, X,XXIX.37!. Deifikacja roślin i drzew, XXXIV. 5. pt. K u It y. Deka, koc. X'XXIII. 67; Dekiel, (gw. żołn.), Deckel. III. 81; Dekować, (gw. złodz,),. ukrywać, VII. 278; Dekstryna jako spoiwo do farb. XXX. 161; Delfin, XXXVIII. 252; - popi,ół z zębów, sadło, wątroba. XXXVIII. 252. - w wierzeniach. XXXVIII. 252; Delphinium ela tum, p. ostróżka 'wyniosła', liszczak, liszczyniec. - Demeter, bogini urodzaju. VII. 19; XIV. 57, 72, 83; XXI. 197; Demografia, II. 33; XI. 97, 418; XXX. 252; ~ ",1 ,j 'l '1 Demok, część pługa, II. 131; Demokracja, XXXIX. 137; - ludowa, XXXIX, 135; - pierwotna, XXXVIII. 285; - wojenna, XXXIX. 2!. Demoniacy, (dok), opętani. VI. 233; Demonit, kamień, XXII. 53; Demonolatria, XXXIV. 31, 32; Demonologia, IV.46, XIX. 138; XXI. 133; XXIV. 87; XXVI. 104; XXXIV. l; XXXVII. 251, 269, 446; - chaldejska, XIX, 111; - indyjska, X'XXIV. 1-66; - słowiańska, XX. 236; - wschodnia, XIX. 111; - ukraińska, XXVI, 119; -- żydowska, XXVI. 121. Demon), I. 26,54,55; II. 88; IV. 331; V. 269; VI, 323, 335; VII. 19, 20, 79,146-150; VIII. 7; XII. 168; XIII. 88; XIX. 109, 111, 112; XXII. 43, 53; XXIII. 177; XXVI. 5, 98-100; XXVII. 76, 121, 136; XXVIII. 100; XXIX. 57, 119; XXX. 212, 250, 255; XXXI. 145; XXXIV. 6, 23, 33, 33, 38, 289; XXXV. 197, 198; XXXVII. 18, 26, 251, 285; XXXVIII. 221, 254. -- atmosferyczne, XXXIV. 4; -. braminizmu, XXXIV. 28; -: buddyj'skie, XXJXIV. 28; - choroby, XXIX. 165; XXX. 251; XXXIV. 13, 43; - czworookie, XXXIV. 6; -- estońskie, XXXII. 86; - indyjskie, XXXIV. 1-66; -. księżycowe, VII. 19, 2?, 24; - meteorologiczne, XXXIV. 28; - motyle, XXXIV. 280; - opiekuńcze, XVII. 221; - parzyste, XXXIV. 6; - piekielne, XXXIV. 22; - pięcionogie, XXXIV. 6; - podziemne, XXXIV. 22; - porodów, XXXIV. 7; _ postaci zwierzęcej, XXXIV. 6; _ pół ludzie pół węże. XXXIV. 22, 23, 33; - szkodliwe, XXXIV. 5-7; _ śmiertelne, XXXIV. 5-7; trójgłowe, XXXIV. 6; - w kamieniu, XXXIV. 4; w czasie pieczenia chleba, XVII. 135; wegetacyjne, XVIII. 98; XX. 175, 176; XXIX. 122; XXX. 224, 225; XXXIII. 10; _ zbiorów jesiennych; XVIII. 98; _ zbożowe, XV 157; XXII. 2-4, 8; XXXII. 182; _ złe, XXXIV. 17; XXXV. 146; złośliwe, p. upiór, strzygoń, wieszczy. XXVI. 84; - zmarłych, VII. 20; _ zmieniający płeć, VI. 260; _ źródeł, XXVII . .136. D e m o n y a t m o s f e r y c z n e, p. Y Ala, Ażducha, Chala, Chmarnik, Chmurnik, Kręciok, nimfy wiatru, płanetnik, Pochwiściel, Pochwist, podwiej, Pogwizd, południce, smok mieszkający w chmurach, w~atr, wir powietrzny. D e m o n y c h o rób, p. Ablasty, Anusal'pa, choroba, wa. Dem ony Bezglowy, Dziewica czuma, Moro- dr zew i l e ś n e, Aśwatha, Driady, p. Berserkir, duch drzew, elfy, Gamainhao, Hamadriady, Kaluk, Lasowiak, Leśny, Leśna Pani, Leśnik, Goryninka, Jaga, Lisny, Wanaspiiti, Ljesowik, Wetiila, Oready, Wyk. D e m o n y g ór i p o d z i e m i, Bertha, Bilwis. Huborze, Jaudocha, Hurboszcze, Jaudochia., Do- latająca, Łat ygorka, Mawka, Matki,,,,Miesięcznice, Mordowisko, Nia'uka, Nocnice, Siemigorka, Sitnico., Siuda, zlata, zmora, żelazna, żytnia. kia, Kuga Babsko, Lamie, Czudel, goldene ba. J.aga Dziwożona, Huborze, Indzi baba Jadzybaba, Jedzybaba, zinka, Czuma, Froh, Jedubaba, Leśna Pani, mona, Lilith, Meta, Miawki, dowisko, JeLeśna, Jeza, rzyca, Majka, Ma- Matki, Melu.zyna, Miesięcznice, Mora, Mor- Morija, dziewica, ba- Jedza, Jedzona, Lemuzyna, MOIrowa Mo- Moroju, Morowaja Mroka, panna, Najady, Nereidy, Niawki, nimfy drzew, nimfy wiJa-tru, Ondiny, Oready, Panny wodne, Południca, RIOdzaniJca, Rusałka, Rugiuboba, Zlata Niauki, baba. D e m o n y k s i ę ż y c a, VII. 19, 23, 24, p. Matcinge, Miesięcznico.. De m on y m a n i s t y c z n e, p. Ajieke, duch przodków, Rachmany. .D e m o n y o p i e k u ń c z €, p. Ajjanar, Awalokita, Bożik Aranjiini, Bilwis, Chlodna, D e m o n y k o b i e c e, pt. D e m on y s z k O d l i w e. Baba dyka, dzika, Gorynczanka, nik, Bajennik, Banny, Chatnik, Chlew- chlopczyk, chowa- domowy, chlewny, niec, Choziain, Cmok, Cmuk, Diduch, Choziainuszko, Did, Dieduszka, Didko, Dik Dido, pala, Do- Domowoj, Domowyk, duch dobry, duch domowy, duch niebios, duch opiekuńczy, duch snu, duch zboża, dusze dobre, Dworo- mowik, wik, Dziadek, Dźirong, Dziwa bio- �", lQb le, elfy, farmazon, Gabriel Archanioł, gad domoWy (Bożik), Gandharwa, geniusze, Griimadewatii, Gr(y)hadewi, Gumienny, Hodo- Hospodćificek, Inkluz, Budhaja, Jezdnik, karzel, Kiechn, czart, Charon, Chłodn,a, Chbp wcielenie diabla, Chłop:.ec bez nóg, Chłopiec Krzysztof, Chłopiec owłosiony, cialo bez syno- Kosimpu, k11snoludek, krosnalki, Ksetrasja pati, Łaźnik porówn. Bajennik, mali ludzie, Mauari, Me- Kob', Kobotty, tiora, Meulen, Narocznice, Koniuszy, Mocorz, Morgana, Ob oz, OmbwiPasiecznik, Piekula, Nawki, Panicz, Bies żytni, Pikutik, Pikula, PIonki, Plonnik, Podziomki, Prządka życia, Radaszek, Raraszek, Rigaczniki, Safa, skrzaty, Setek Skarbri, nik, Skrzat, Sowij, Uboże, Wetalii, leznaja Światelko, Wiswawiisu, że- p i e k i e ł, p. Ajgnan, Antychryst, Arcydiabeł, Asmodeusz, Baran. D e m o n y p ł o d n o ś c i, P. Adonis, Ajyy-to-jon, duch, zapładniający kobiety, Gandharwa, Hariti, kogut. Aataencik, e m o n y s p o r z ą c eJ p. Ajtwar, Chłopczyk, Chowaniec, Cmok, Cmuk, Diabeł, duch zboża, duch zapładniający kobiety, Dżanbhala, Giindhiirwa, Inkluz, Latawiec. D e m o n y s z k o d l i w e, P. AbaKamui, Ajgnan, Anioł zły, Anioł upadły, Anumroka, Anusarpa, Angluz, Barzduki, Apsarasy, Asmodeusz, Asurowie, Aświnowie, Azrael, Babok, Badi Miitii, BaHadewa, zyliszek, beczka Bersekir, Bertha, Bzik, wości, Bandurka, ognista, baBely, Bezglowy, Bhuta, Biesy, Bkolaniitha, schuk, Blqd, Błędny ognik, Blot- Bhilta, Bluat- Bździochy, cialo bez Cart, Czurel, Dajtja, Diinawa, weja, Diikim, Diinu, Diwa, bez Diisa, Dhana, Diwka głowy, Malhiil Dźhotnig, Feja (rusałka), Fras, Gacki, gawron, gęś, gna tek, gnieciuchy, gryfy, grzechy, grzyh Gniotek, Gulsutia Hiiriti, Miitii, Huekuwu, (diabeł), Hadal, Hantu, Hurborze, In- Lisny, Mora, Morija, Moroju, Morowa Dziewica, Mroka, Nieczysty, Nie- dźwiedzio~zyi, l ~ Moro- panna, Marzyca, ł Mamduh, Markopole, Miernik, MieMordowisko, Mefistofel, Moria, waja Malfy, Mamuna, Miitii, Drakon, Gabriel, Furys, Miita, sięcznice, Dźwarahariśwara, Lilith, Nocnice, Nocz- Obłocznicy, ogniki :blędne. ojeowie, Onjambe, On, Ono, Oruncha, Padawice, Pan (topielec), Pan czarny, Panny Leśne (rusałki), Papman, parstuki, Piekulik, piśiica, plugawy, Planeta, Płanetnik, pokusa, pokuśnik, pokuśniok, Pramatha, Preta, Prikolić, prikulić, Er'zeciwa, Przekora, Pstro- nice, katobrzuchy Raksiis, Rogaty, Rakszasy, fian, Sajtan, nar, Samuel, sarpa, Raksojudz, Rokita, Salomonar, Saraua, Satanail, Sa- Solomo- Sarpa-Anu- Sęp, S'ępiogłowy, Sairkan, Si biele, Skrat, Siodło, Sit, dzi-baba, Inkuby, Jaga baba, Ja- Śkopjenk, go baba, Jaksa, smok, Sotona, sowa, Spyrtki, strachy, Strala, Stralczy, Stratczie, straszne sio- nec, Jawyda, (wilkołak), Jiitu, Jaraszek, JaŹibaba. Jedu-baba, JaryJarul Je- nica, Smolka, Skfitek, Smert- Diinu, Szamir, Strigan, Strzy- Sukkuby, Supai, Diti, syrena, Szaj- szatan, Szarkan, Szczy goń, (Strzygoń), Szed, Śmier- tki, światełko lek, Licho, Mamona, Dra- tan, Ljesowik, łańcuch ogni3ty, Łoziński (Bordta), lupior, upiór, Majki, marinus Dźambha, Kin, Liton diabeł, Ditwars, (rusałka), Dobosz Drak, Draco t, Ke- synowie świnia Ded6. Dobrohoczy, Marze Kimpurusa, straszydło, Strzygoń, kogut czarny, kogut bez glowy, koń upiór, koń żytni. kozioł czarny, kozlac, kudłaty, Kuga, Kusy, Kusy Panek, Lamie, latawiec Lasowik, Lessij, Leszij, LeŚna, Leśnik, leśni ludzie, Dana- Diisju, smerf, nera, Dajteja, smok, i volans, duch ciemności, duch czarownik, duch nieczysty, duch-stra,ch, duch w postaci koguta, duch w postaci kota, duch w postaci węża, duch zły, dusza choroby, dusze złe, Dybuk, Dziewica morowa, Dziewice straszliwe, Dziki Mąż, Dziwo Corne, dziwożony, Dźakin, chen, stry, ga, tiis, Karowja mas, 'Kimidin, trzodowości, Czud'bieloglaza, dza, Jedzbaba, ziorniki, J ezinka, J eza, J eJeździec bez głowy, Jędza, Jędzona, kaczka rogata, kaduk (diabeł), Kankar Miitii, Kan- cielę, ciota, Corni, Czarni, corny pies, corny kot., Czandki, Czarna lowczyni, Cza1rny diabeł, czarny ptaik, latawiec, czarownica, czart, czort, czort bannyj, człowiek leśny, człowiek bez głowy, Czudel, Ded6ko, baba. Demony D nik, Blud, Boba (demony kobiece), Boginki (demony kobiece), Boj, Borowiec, Borowy, Boruta, Brahmariikszasu, Bryła !tJamienna, waniec, Kauka, lO?' żytnia, termann, czyk lica, latające, świecnik, Świtezianka, Taot- To, Toj szczezby, Top- (topielec), Topielec, Toplec, Tussene, Upyr, Utopiec, Vjestac, Walanty, mon, Vampir, VukodLak, Varulf, Vupir, Wampir, Wastospati, TopieUpiór, Wa- Waser- Welinas, Wer- Wiedźma, Wile, Wilkołak, Wily, Winogradzki, Wodianik, Wodzianik, Wodne panny, Wodnice, Wodnik, Workun, Wowkolak, wolfe, Wowkun, Wrowysze, Wyk, Za- Zielony mężczyzna, Zła siła, Złe, Zle duchy, Złe moce, Zło, Zloje, Zly, Zmoma, Zmora, Zółtooki, Żytni dziad, Zytnia koza, Żytnia Matka. D e m on y ś m i e r c i, VII. 19, 23, 24; P. Anioł śmierci, Bój:-książę" Charon,. Dzirong, Esrel, Tiki chariaszek, raro. Dem on y rzące, w e g e t a c y j n e, p. spakurka, lis, niedźwiedź, żytni! D e m o n y w o d y, p. Biam, Drakon, Duch rzek, Gamainhao, Jaroszek, Marutowie, Najady, Nereidy, diny, Nguk-Wonga, Wodianyk, Niksy, Wodne On- Panny. Wodnica. pt. D e m o n y a t m 0sferyczne Denarius Dei, (j. łac.), ofiara pieniężna. XI. 181. Denarok, (j. ukr.), p dynarek. XVI. 367 �109 lOB Dendera, ukr.), denderewa, (j. dziędzierzawa. p. X. 260. Denko, przykrywka. II. 63. Denordyzacja, XXIX. 142. Depositio Martyrum, Acta Mart yrum, (j. lac.), XXI. 110. Deputat, (gw. hue,), watah. XXXV. 116, 119, 123:""-126,128, 131, 132, 144, 145, 150-153. Derdać, dyrdać, biec. VI 43. Derecho consuetudinario, O, hiszp.-, zwycz. prawne. XXXIX. 166. Derewce, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Derg, dergat, dergnut, dernut, (j. ros.), trzymać. XIX. 20. Dernik, wyrabi.acz derki, VI. 43. Deryngować, dyrygować. IV. 307. Deseczka bukowa, XXX. 163; - malowana w ulach, ·XXIX. 156. Deska, p. kladka. V. 63; XI. 173; XII. 23, 24; - do prani.a, IX. 279; - grobowa, I. 17-19, 130,131; VI. 394; XI. 211; XX. 202; - okapowa, XXXVI}I. 272; - śmiertelna, XX. 202; - spuszczona, IX. 272; - w budownictwie, I. 161; VUI. 41; xxxi. 38; - z sękiem wypadniętym, XXV.86; - z trumny, I. 79; VI. 75; XXV. 86. Despetny, dokuczliwy, XII. 67. Destament, testament, VI.43. Deszcz, brak, XXXIX. 216, 218-220; pt. M e t e o l' o log i a l u d o wa. - diabelski, XII. 214; - dysc, V. 53, 54; - łagodny, XXXIX. 220; - na Braci Śpiących, XII. 65; - na Świętego Krzyża, XII. 65; _. odpędzanie, XXXIV. 279; duryjka, bieluń, denderewo, dywderewo. -. - ognisty, XXXVIII. 239; poranny, XX. 198; przepowied. U'rodzaju,XIII.255, 256. przepowiednie, IV. 98; XIII. 204; XIV. 369; pt. Meteorologia ludowa. -. skqd się bierze, XXIV. 99, 100; - sprowadzanie, p. Dodola, Lazar, Peperuga ... Płanetnicy, widdawaty w szopce, XI. 152. Dębniółka, dzika grusza, Pirus malus, owoc ki'Szony z kapustą, XXXI. 94. Dębowy, jedwabny, XXVIII. 21. Dęga, klepka, p. dąga, doga, IX. 363; XXX. 215. pt. B e d n a r s t w o. Dęnarki, terminol. kowalska, VI. 291. Dęte ziele, ok,adz. krowy. XXIII.109. Dętki, perełki szklane, XXVIII. 21. Ded 6, ded6ko, (dok.), diabeł. ·XIV. 54. 'Pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Ded, (j. st. cerk.), ojciec kościoła. Topolya. II. 254; 329; XVII. 37; 'XX. 84; XXI. 122; XXVIII. lI; XXXIV. 279; XXXIX.221, 224, 336; pt. Ma g i <:>. - spuszczanie, III. 143; VII. 8, 18, 23; - w marcu, XII. 66; - w legendzie. VII. 52; - w przysłowiu, VII. 35, 38; XII. 66; XIII. 154; XXIV. 93, 99; - w zagadce, XIV. 375; - wieczorny, XVIII. 198; - związek z bocianem, XIV. 173; - żelazny, XXXVIII. 239; Deszczówka w leczeniu brodawek, p. brodawka. XI. 385. Deszczułka do sieci, IX. 32. Deszczułki, p. łóżko, IX. 360. Deszewo, (gw. hue.), tanio. VII. 260. Dewa, (j. st. ind.), bóg. XXXIV. 3. Dewana, (dok.), Dziewana, p. Dyana, Diana, XIV. 81. Dewie(a)tyny, Dębineczka najmywa- ty, (j. ukr.), msza za dus·ze zmar- łych w 9 tygodni po śmierci, XIII. 207; XVIII. 213. De11Jiń us.ziń, O. łot.), bóg koński. X. 113. pt. B ó s t wa. Dewizka bursztynowa, XXXIX. 384, Dewocje p:stne p, widowiska religijne. XIX. 54. Dezerterzy z wojska austriackiego. XXXI. 149. Dębina, p. dąb, VII. 273. - las dębowy, m i.ejsee schadzek czarownic, XXXV.68; XXXIX.322. XIV. 59. (j. st. cerk.), wy:t:howawca, opiekun, p. karmilec, XIV. 59. pt. Pokrewieństwo fikcyjne. Dhana, (j. st. ind.), Raksas. XXXIV. 8. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Dharm, (j. ind.), zbożn·. czynność. XVII. 262, 263. Dhena. Dhenu, (j. st. ind.), krowa karmiąca. XXXI. 158. Diabeł, p czart, Ancykrys, Antychryst, bies, bissa, Boruta, czart, Dedko, .,i czert, czort, ded ko, didko, dieboł, dzjadzi, Kusy, Licho, Smołka' Furys, Lucyper, Jarynec, Rokita, Szczezby, Szed, Satanail, To, taj Szczezb~, Walanty, Walek, Wciornascy, Zły. I 5Q,51, 55, 79,80, 138. 165, 166, 205; II. 12-18, 21, 23, 24, 88, 142, 159, 161-163, 165, 2OO,216, 217, 252, 256, 323-326, 328, 329, 347, III. 1, 59, 77, 144,152,153,155; IV. 80, 94-96, 258, 259, 264-273, 297, 321, 414, 418, 420, 437; V. 107. 110, 127, 15,5, 158. 161, 168 169, 171, 172, 177, 181, 218, 221, 258, 262, 279, 318, 319, 347, 351, 358, 361, 365-367; VI. 29, 65, 75, 120, 234, 253, 255, 265, 299, 300, 311, 313, 334, 352, 390, 391, 399, 409; VII. 21, 26, 36, 37, 47, 53, 5494,' 128, 133, 136, 139, 142, 146-150, 241 248, 249, 255, 307, 327; VIII. 7,' 14, 51, 59, 143, 144, 186, 204, 257, 280, 354-356, 362, 370; IX. 54, 175, 176, 179, 368, 372, 380, 384; X. 17, 94, 292, 33533-7; XI. 375" 37&--380, 382, 404; )ClI. 43, 62, 65, 79, 80, 136, 168, 212, 219, 222--232; )CIII. 32, 42, 110, 115, 116, 119, 120, 128. 129, 151 154 159 202 203, 204, 209, 216' 220' 230' 232' 335; XIV. 32, 38,' 39, ~3, 47, 53: 54, 56, 63, 85, 86, 87, 129, 175, 177, 213, 220, 232, 288, 290, 313, 318, 325; XVI. 15, 81~ 100, 149; XVII. 31, 65; XVIII. 198; XIX35, 40, 58, 61, 62, 67, '68, 109, 111--114, 138; )CI)C.250--25'4, 261-267, 269; XXIII. 166; XXV. 11, 83; X'XVI 5, 6, 152; XXVII. 57-59, 61, 69, 70, 100, 137, 143, 169; XIXVIII. 4, 124, 125\ 127, 128, 130, 131, 133, 134, 137-141, 196; XXIX 69--71, 100-106, 132; XX)C. 19, 21, 83, 21&--220, 223, 250 270' XXXI. 14, 16, 17, 19, 28, 96,"98, '100-102, 105, 107, 108, 110, 122, 132, 145; XXIXIII. 78, 125, 140, 148, 153, 154; XXXIV. 1 41 284 289; XXXV. 24, 176; XXXVII. '251.. 263, 264, 290, 291, 304, 305; XXXVIII. 243, 248, 264, 273, 275; XXXIX. 61, 336, 340; pt. D e m a n y s z k o d l i w e. _ adoracja, XXVII. 143; pt. Kulty. _ chodzenie z Dorotą, IX. 73; _ chować, XIV. 299; XVIII. 175 _ gdzie mieszka, XII. 226; _ górski, XIII. 128;. -i drzewo zwalone IV 418; i niedziela palmowa, XII. 311; _ ilość, XX'V. 78. �111 110 -. -. -. --. - kąpiel, II. 326; kołysać, II. 334; XIV. 252; łańcucki, XXVIII. 204; mieszkanie, IV. 419; nasyłać, XIV. 288, 290. nizinny, XIII. 128; odpędzanie, II. 88; pt M a g i a. opowiadanie, X. 379; XI. 319, 329; plwocina, II. 322., 324; przenosiny, p. wiatr jako demon XVI. 81; , - przepastnik, V. 319; bez pary. lXV. 136, 137; - Rokitka" XX. 80; XXVIII. 123, - sila, XVIII. 79; -. sprowadzać, X. 356. pt. M a g i a. - strącenie, XIX. 58; - taniec, XIX .. 113; - topielec, XXXV. 70; -. ukryty w pieniądzu, p. demon, inkluz, XXUI. 99. - w baśni, XVII. 49 50 53' XXI. 236; XXIII. 143-145;' , - w pojęciu ludu, X. 116; -. w postaci: barana, V. 365; gęsi, V. 365; grzyba, XII. 219; gwiazdy, II. 161; kawkL, XII 214; koguta, vnr. 356; kotki, V. 365; kury, VIII. 355; ludzkiej, II. 252; V. 168; popa, II. 325; psa, V. 319,365; . ułana, V. 365; 'źrebca, XII. 220; - w przysłowiu, XIV. 237; - w szopce., XI. 25-32, 136-144 213; XIV. 152, 154; XXII 130~ 137; XXIII. 130; XXV. 65, '67, 72; XXXI. 56, 58, 62; -. wenecki, XXVIII. 124, 125 128 136; , , - pustyj, - wywoływać,. X. 96; XII. 220. g ••• , Assafoetida, V. 164. pt. M e d y c y n a l u d o w a. Diable pr·ace, XXVIII. 123, 129, 130. Diable Diabli taniec, wir powietrzny, XXXIX. 329. D~ablik, p. diabeł; XI. 378, 382. D~D.d~ma,Ill((IlEf.ta(j. gr.), XXVI. 124. D~adw, (gw. dziec.), dziad. III. 165. Dlalektologia czeska, II. 282; - fińska, XXXVII. 378; - polska, I. 61; III. 47; V. 189; XVI. 234; XXX. 242, 256; XXXVII. 312, 318, 444; ~ słowiańska, II. 4; XXV. 94. D.Lale~t(y) bawarsk~, XXXIX. 124; - bOJkowski, XXXI. 155; -. eskimoski, XXIX. 137; - heski, XXIX 124' -. k.aszubski, X,XX. ~62; XX,XIV.60. - lIguryjski, XXVI. 93; - ludowy, II. 370; XXXIX. 39; - mazowiec:<i" XXIV. 60; - mazurski II 3' - polskie, XXx. '257, 262; - pomorskie, XXX. WO; -prasłowiańskie, XXX. 246; XXXVII. 319; - ruskie, XXV. 117; -- sulkowsk~. XXXV. 187' - szwabskie, XXXIX 12~ D~alektYka marksist. XXXix. 35. D.Lalo~ częstochowski, XIX. 85. pt. Wldowiska ludowe. - dominikański, XIX. 85; -. zapustny, XII. 124, 125, 127. DIamentowa Góra, XI. 374. Diamenty, II. 58; V. 180, 181; XIII. 45. XX. 258; XXIX. 100. Diana, bogini łowów, XIV. 81. Dichsala, (j. s1. wys. niem), p. dyszel XXXIX.126 D~chta, płachta dosiana, II. 140. Dtd, duch domowy, XXIX. 108; pl D e m o n y o p i e k u ń c z e. Did, didko, djed, (j. ukr.), dzl~d, IV. 223, 225; XIV. 54. J diduch, snop wigilijny, ostatni snop, koroL. VIII 371, 372, 373, 375. Didko, diabeł, VI. 43, 386; XIII. 230; XIV. 299, 318; XV. 136. Dido, Diduch, (j. ukr.), duch domowy, XIV. 55. Diedko, (j. ukr.), wuj. III. 43. Dieduszka domowoj, (j. ukr.), domowik. XIV. 220, 226, 231, 299. Diedyna, (j. ukr.), wujenka, III. 43 Dies rosae, (j. łac), Rosaria, święto umarłych, XIV. 325. pt. Z yczaj e i ob r zęd y z w i ąz a n e' z k u l t e m p r z o d k ó w. Diesatyna, (j. ukr), dziesięcina, IV. Did, w 12, 126. (j. łac.), zapowiedż zemsty. XI. 181. pt. P r a w o l u d o w e. Digudej, Digutny, imię pasterza w dramacie religijnym. XIX. 88. DijnaT, (gw. huc.), doja;rz. XXXV. 122, 129. DijnycJa (gw. huc.), XXXV. 95, 97, 112, 123, 130. Dijnyk, gijnyk (gw. huc.). owce dojDiffidatio, ne. XVII. 143. (j. st. ind.), stróże stron świata, demony, XXXIV. 22. Dingus p. dyngus, XXXV. 61. Dinst, (gw. żołn.)" III. 79, 80. Dionizos dwugłowy, XXI. 198; 199; DikpaLa, XXXIII. _ _ 146. Sabazios, XVI. 24, 25; w drzewie, X1X:XoIlI.93; Zagreus, XXVI. 24-26. Dioscorides, Dioskurowie. XXX. 213; XXXI1.152; Diritto populare, (j. wł.), prawo ludowe. XXXIX. 167. Discantus (dechant), geneza form polifonicznych. XVI. 176. Dis, (j. lac.), bóg złota, XXI. 188. _ Divinatio et naturaHs, 274. pt. W róż b i a r- aTtificioro XXXVIII. stwo. Divirikis, (j. prus.), pan bogów. XXII. 11. Diw ogień, (j. błg.), ogień rozniecony przez tarcie. XIV. 45 Diwa, diwka (j. ukr.), królowa rusałek, XIV. 82. D'iwena, czołowicza, żinocza, {gw. huc)., dziewanna, w lecznictwie. Verbascum ni grum, VI. 159. Dziwoczij torh, (gw. huc.), V. 216. Djaboł, djeboł, djobeł, p. di!abeł,XVII. 64j XVIII. 218; XX. 250-254, 261-:267, 269; XXV. 11. Djak, I. 128, 198; III. 153. Dlaby, łapy, VI. 43. Dłonie., uderzanie przy dobiciu targu. p. litkup, XXI 96. Dlótuszko, dłóteczko. XIV. 108. Dłubaki, garnczki. V. 167. . Dlubanki, czapki, XXXIX. 447. Dluga chustka, obI"Zędowy ubiór głowy kobiet, X. 35. Długogłowiec nordyczny, XXVI. 92. _ skrajny,X:XIVI. 92. Długogłowość, XVII. 89, 92. Dlugos, wylot w ulu. XIV. 221. Długość, p. pas czarowny . _ Chrystusowa, XXIII. 18; _ Matki Boskiej, XXIII. 19; _ św. Sykstusa, XXIII. 20. Dłutko do o'b-róbki bursztynu, XXXIX. 379. Dłuto, XXXI. 158. pt. N a r z ę d z i a r z e m i e ś l n i c z e. Dłużnik w przysłowiu, VII. 37. Dmitrowska sobota. p. Dziady, IV.396. Dmuchanie do komina, III 54. Dmuchanie lub chuchanie przy kupnie kury, XXIII. 91. Dmuchanie w muszle, XIX. 116. Diveriks, �113 112 _ nadpiwniczny, xoo. 316, 317; - narzeczonej, XX.X:I. 159; cie. XVII. 213, 216. --:- naziemny, XXXIX. 285; Dołęga, dołać, zdołać, niezdolny, nie_ nazwa fińska domu, XXXI. 158; udolny, niedołęga, niedołęka. _ nowozbudowany, II. 203, 213, 222, XIX. 18. 328; XX. 293; XXI. 218; Dolęga, (dok.)" zdatny. XVII. 215. _ opuszczony, XXXIV. 34; Dół, XIII. 154. pt. Z i e m i a n k a. - orawski, XXVI. 114; _ mieszkalny, XXXVII. 1012, 363; _ piętrowy, XX. 317; XXVI. 91; _ myśliwski, XXXVI11.54; XXXIX. XXVIII. 109; . 341. _ pochodzenie nazwy, XXIV. 86, 87; - z wodą, XXXIX. 201. - pod capem, XXXI. 76; Dom(y), p. ,chałupa, chata, checza, _ pod rakiem, XXXI. 76; chyża, kormu, lepianka, ziemian_ .podcieniowy, XIII 253; XXVI ka. XIV. 55, 56; XVI. 251, 365; 92; XXXVII. 242, 271; XVII. 180; XVIII 68; XXVI. 123; _ podział wnętrza, XXXIX. 262; XXVII. 112; XX'X. 102; XXXVII _ prostokątny, XXIII. 47; 98, 190, 195, 200, 245, 351; _ przedhistoryczny, XXXIX. 284; XXXVIII. 24. 314; - ruski, III. 289; _ biskupińskie, XXXIX. 268, 290; _ rzymski XXXV. 180; _ budowa i Zwyczaje z tym zwią_ słowiański, XVII. 181; XX. 316; zane, II 203, 213, 223, 328; V. XXVI. 94; 214, 347; _ sołtysa, XXXIX. 434; _ chłopa węgier'skiego I. 62; _ starosaski, XXVI. 93; _ cisowy, XXXV. 65; _ trędowatych, XVIII. 83" 84; _ drewniany, II. 285; III. 316; XI. XXIX. 69, 72; 406, 407; XIV. 356; XX. 92; _ trójwnętrzny, XXXIX. 285; _ dwuwnętrzny, XXXIX. 264; _ Twardowskiego, XXVIII. 135; _ germański, XVII. 181; _ twórczości Ludowej, XXXIX. 10; _ gliniany, V. 3; XX. 92; XXXIX. _ ustawienie, XXXIX. 241; 331; _ wąsko~rontowy, XXXIX. 267; _ góralski, XI. 327; węża, XXXII. 99; - huculski, III. 213'9; - wiejski, XVIII. Ill; _ jako zjawisko kult., XXVI. 91; - z izbą i komorą, XIII. 253; _ jednownętrzny XXXI'X. 264; _ zadrużny, XXXIX. 434; _ kaszubski, XVII. 184; --; zagłębiony w ziemię, XXXI'X. 284; _ komunalne, p. falanstery, _ zrębowy, XX~X1:X.281, 283; _ książęcy, XXXIX. 280; - żon, XXXI. 191. _ mieszczański" XI. 203; XIV. 343; Domolakkrk-dżety, (j. kirg.), kałym. _ mies'zkalny, XXXIX 254, 328; V. 12. pt. P l' a w o l li d o we. _ modlit\'lY, XXVIII, 41, 50; Domari, (gw. hue.), ludzie ze wsi. _ murow.any, III. 316; XXXIX 249: XVII 145. _ na palach, p. palafi.ty, XXXVII. Dominikanie VII 118; 390; XXXVIII. 410; Dol, dola, p. część, dział, los; szczęś- Dmuchawiec, iroślina zabawki. 61. ' XXVIII. Dni feralne, dies ferales, O. łac.), V. 249; VI. 72; IX. 89, 414; XXIII. 61; XXX. 269. Dni Krzyżowe, zbieranie trawy z miejsca w którym stała procesja. II. 87. . - psie, kanikuły, V 250. - szczęśliwe, V. 249; XXX. 250; - zmarłych, XIXX. 272.' Dnyna, (gw. hue.), dzień w zagadce. XIII. 206. Do, (j. jap.), droga, zasada nauka p. Buszido. XV. 148.' , Do hary, (gw. hue.), taniec. XII. 307, 308; XIII. 207. Do krzty, zupełnie. XVI. 85. Do lopodu, prędko. XVI. 85. ..Do ,:Sasa", w przysłowiu. XIV 241. Do siela, XVI. 85. . Do szynku, (dok.), psuć piwo. XXX. 207. Dobicie targu, XXI. 96; XXIII. 8992. pt Z w y c z a j e p r a w n e. Dobosz bez głowy, demon, XII. 260. Dobramyśl, majeranek, Originum vulgare, II. 137. Dobranoc w zwyczajach weselnych XIV. 255. Dobre, Bóg, V. 55; XIV. 3,8, 41. Dobrohoczy, p. Boruta, diabeł. XXXIX. 348. Dobrynia, bohater wielkorosyjski. XXXII. 84. pt. M i ty,. Dochapkami, dorywczo. XVII. 131. Dodala, O. serb.), sprowadzanie deszczu, XVII. 37; XXXIII n. Doga, (gw. huc.), p. dęga, XXXV.95 Dogussa, gatunek prosa, XX. 319. Doić, (dok.), karmić. XIV. 220. Doika, (j. sekler.), karmicielka mamka. XIV. 220. ' doiLica, O. sto słow.), p. karmicielka. XIV. 220. Doitel, (j. 'St. słow.), żywiciel XIV. 220. Dojenie, IV. 276; 281; XXXV. 123; - kóz, krów, XXXV. 121; - na miarę, na miru, II. 207; XXXV. 130; - owiec, V. 124; XVII. 143, 145; XXXV. 121, 123; - przez pierścień ślubny" II. 204. Dojety, (gw. huc.), doić krowy. XXXV.121. Dojnica, V. 208; VI. 264; XVIII 179' XXXV. 126, 148; ., Doitnica, - w przysłowiu, IX. 144. Dojrzałość płciowa, p. inicjacje. XXVI. 78; - dziewcząt, XXXIV. 42. Doktór w bajce, VIII. 405; IX. 73; - w pi.eśni, XXIII. 22" 123; - w przysłowiu, VII. 37, 210; - w s'zopce, XXV. 63" 75, 76; - wędrowny, XXXI. 82, 83. Doktorzy gromów, p. Guru Wadzracaria. XXXIV. 31. Doktryna etnologicznl w prehistorii, XXVI. 29, 30. Dokurczyć, dokuczyć, XIV. 108. Dola, (j. ros.)" część, dział. XVII. 215. .Dole, doleti, udoleti, predoleti odoleti, (j. sto słow.), XIXl 8 ' Dolichocefalia p. długogłowość. XXI. 242. Dolina, (gw. złodz.), kieszeń VII. 278, Dolina Jozafata, I. 176; XXXIV. 282, 283. Dolinie, miejsce nizinne, XIV. 108. Dolman, (j. węg.), kaftan bez rękawów, XVI. 137. Dolmeny, XXXV. 197, 198. 8 Luci - Tum XL �114 - krakowscy,. trudnili się alchemią. XXVII. 90. Dominikat, zupa z sera, II. 128. Domki nagrobne, XXV. 142. Domolny, uprzykrzony, III. 140. Domowe ognisko, XVI. 24. Domowi!:, (j. ros.), duch domowy. V. 381. pL D e m o n y o p i e. kuńcze DOmownicy, IV. 275, 278, 280. Domowoj, (j. ros.), duch domowy, VI. 334; XVI. 159; XXXII. 83. Domowy bóg Algonkinów, VII. 6. Domowyk, (j ukr.), duch domowy. XIV. 55. 220, 231; XVII. 221. Domysl, VI 43. Donar., bóg Germanów. XIV. 53; XX. 175. Doniczki. XXVIII. 104; XXIX.87. Donnerkeil, Ci, niem.), belemnity. XXXVII. 297. Donnersbesen, O, niem.), miotła pio. runow.a. XVI. 114. Dopałować, dokuczać, XX. 250. Dopalony, uprzykrzony, III. 138. Dopust boży, kara boska, XII. 225. - przyczyna choroby, XXIX. 164. Dor, chleb ·rozdawany w przewodnią niedzielę, XVIII. 182. Dorf-gehen, O. niem.), odwiedzanie dziewcząt, II. 102. ·pt. D z i e w ictwo. Dorna, darnina, XIV. 108. Doro, (j. hot.), inicjacje chłopców, XXXVIII. 55, 56. Doroha, Ci. ukr.), droga, w zagadce. VII. 72. Dorota, P. Chodzenie z Dorotą, IX. 19-26; XVI. 304-317, 382, 385, 387, 389; XIX. 65. Dosa, dosi, (j. jap.), trąd. XVIII. 87. Dosiela, do tego czasu, dotychczas, III. 139; XVI. 85. 115 Dostęp do wody. XXXIX. 232. Doświtki, O. ukr.), II. 101; III. 9; IX. 332. pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y t o war z y s k i e. Dotkni.ęciel, czynność magiczna, XXVII. 135; - pierworodnego. III. 55; - zmarłego. XXXI. 75. Doukauka, douka, (gw. huc.), wąż. II. 205, Doz tamyr, O, kirg.), p. pokrewieństwo fikcyjne, V. 9. Dozorowanie trzody, XVII. 144. Dożynki, p. koza, okrężne, ostatni snop, ostatnie kłosy, I 90, 183; II. 35; In: 2, 29, 30; VI. 55; VII. 92, 238, 336; VIII. 155; XI. 204, 365; XII 36, 298; XIV. 402; XVII. 184; XVIII. 97; XX. 49; XXI. 95; XXIII: 90; XXVI. 90; XXVIII. 15; XXXI. 186, 173; XXXIII. 151; iXXXIV. 296; XXXV 22;XXXVII. 335, 346; XXXVIII. 541. pt. Zwyc z a j e i o b r z ę d y r a l n i c z e. Dożywocie, p. wyderek, VIII. 218. 257, 258, 260, 262; XXXV. 23, 39 pL P r a w o l u d a we. Dożywotnik, VIII. 258" 259. Dóubni, (gw. huc.), młot folusza. XXXIV. 150. Dójki czarne, p. czarna barwa, XII. 300; ~ pękanie, XVIII. 195; - w zagadce, XVII. 89; XVIII. 172. Drab, postać w szopce. XXV. 63, 73. Drab(y), zapuśnik, XII. 44. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d ol' a c z n e. Drabina do siana, IX. 280. - wzory pisanek. IV 212; - u wozu, XXXIX. 124; - w obrzędzie weselnym, I. 250; X.73; - w pieśni XXVIII. 72; w szopce, XI. 24, 31. Drabinka starodawna, h.aft. X. 300. Drabunke, Drabynka, (j. ukr.). wzory pisanek. IV. 212; IX. 169. Drachen, O. niem.), drakon. smok.' demon, XVI. 23; XXXII. 75 Draco marinus, O. łac.), smok morski. XXXVIII. 253; - volans, (j. łac.), smok latający. XXXVIII.253. Draczka, kotwica drewniana. XXXII. 26, 27. Draga, droga. XXV. 95. Dragar, (gw. huc.), belka do wieszania woreczków z serem XXXV109. Drak, (j. niem.), draco, wąż, smok, XVI. 23. .,....duch wodny, demon, liX. 349; XXXVII. 282, Dra/eonit, kamień, powstały z mózgu smoka, XXXII, 134. Dramat ludowy, VIII. 148; XVI. 316; XIX, 34; XXII. 130; XX'oVI. 104; XXVIII. 254; XXIX. 209; pL W id a w i s k a l u d o w e. - dramat religijny, XIX. 32, 61; - szkolny, XIX. 34; Dramatyczne przedstawienie mitów, XVIII. 54. Dranic~, VIII. 40, 165; XII. 294; XIV. 359; XVII. 148; XVIII. 69; XXXIV. 143-145, XXXVIII. 272; XXXIX. 250 pt. O b rób k a drz ewa. Drapa, zbocze górskie. X,IV. 399. Drapacz, czortopołocha, Dipsacus folonum, XIII. 223. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Draszowanie Draszpan, Dratwa, młóceni,e. XX. 315. grynszpan. XVIII. 186. p. bratwa, Drawidasta, dr(~winastas, st. ind.), napój bogów. III. 5. Drąg, XI. 173; XIV. 84; XXXIX.' 261, 274, 284, 286. Dj'qgarz, S'Osręb. XV. 63 . Drągi do suszenia siana II. 209; - do zamykania, IX. 274.. Drągowina, gałąż lub młode ł)rężne drzewko w łowiect. XXX" 29. Drątwie, promionki słomy. XVII. 131. pt. O b rób k a w i c i i w ł ó k n a. Drążek do wieszania odzi.eży. p. grzqdka, XXIX. 43, 48, 49. Drążki, u sieci, XXXI. 37, 38; - wóz. VI. 395. Drdzeń, rdzeń. XVII. 131. Drel, dryl, przyrząd do wiercenia bursztynu. X·XXIX. 379, 383, Drekslować, toczyć. VI. 43. Drelich, p. kanafas, II 133; XXIX. . 85, 86; XX'XVII. 212. 213, 222, 236. pt. T k a c t w o. Drewno jako inst.rument muzyczny na Łysej Górze, XXVII. 70; - miary, XXVIII. 148; _ osikowe, p. osina. XXXV. 73; - w przemyśle, XXXI, 170; - w przysłowi.u, XIII. 153. Drewuszko, drewienko. XIV. 108. Drewutnia, V. 153; XVIII. 4; XXXVII. 192, 196. pil B u d y n k i. g a s p C? d a r c z e. Drgubica, sieć na przepiórki p. dj'ugubica, XXXVIII. 244. Driady, (j. gr.), XXXIII. 13. pt. D emony drzew. Drapaczka, Drimluch, Drapak'y, lecz., VI. 160. Drjakiew polna, Scabiosa wzór pisanek, IV. 212. (gw. huc,), jagody leśne, XXXV.89. S· soma, . O. Lamium purpureum, w arvensis, �117 strzygoniowe zieLe, naparstki M. B. XXX. 63; _ polna okadzanie bydła, XXX. 63. Drobjeta, (gw. hue.), trzoda owiec jałowych. XXXV. 133. . Droby, Zwyczaje B. Nar .. XXXI. 166. Drog.a: bursztynowa, XXiVI. 92; pt. S z l.a k i h a n d lowe. - dawna, zakaz budowania, IV. 418. - do piekła, XXXI. 131. . - dusz, p. droga mleczna .. II. 277; - handlowa, XXXVII. 153. - kołowa, XXXIX. 112, 189, 233; - miedziana, XXXIX. 435; -. miejsce diabla, IV. 418. - miejsce złych mocy, XXIII 71. - mleczna, 1.170, 184; II.277; V.249; - pątnicza, XXXVII. 153; - poleska, XXVII. 140, 142; - 'rzymska, XXXIX. 116; - w przysłOWIU, VII. 37; - w zaświaty, XXXVI. 109; pt. W i e I' z e n ia. - wodna, XX. 3'; XXXIV. 49; _ wylewanie wody przeciw urokom, XIII. 320; _ znaczenie dla handlu, XXIV. 89; XXXIV. 274, 289. Drogi krzyżowe, rozstajne, IV. 366; _ krzyżowe, miejsce palenia sobótek, IV. 314;' - krzyżowe, miejsce przebywania szatana, XIX. 118; _ krzyżowe, miejsce schadzek złych duchów. III. 144; _ krzyżowe, w cbl'Zlęda~h weselnych. I. 134; _ krzyżowe. wylewanie wody z kąpieli dziecka, V. 166; _ krzyżowe. zakaz budowania chaty. V. 347; pt. Zwyczaje i obI' z ę d y b u d o w l a n e. Dropie, XXXI. 26. 30: XXXVIII :l37; Dropie w przysłowiu, VII. 37. Drozd, XXXIX. 301. Drożdże w przygotowaniach do wieczerzy wigiLjnej. XXV. 109. Drób chHwny, świni.e. XXI. 207.Drób folwarczny, XXI. 207; _ hodowla, IX· 418; ·XX. 25, 54,101; - pożywienie, II. 185; - w obrzędzie wigilij., VIII. 369. Druci.arze, V. 238; VI. 139, 140, 303; VIII. 322; IX. 260; XXXVII. 165; 166, 168, 204, 211; XXXIX. 435; - w szop,ce, XI. 24. Drugar, (gw. huc.), rączka steru. XVII. 140, 151. Drugubica, dryga, drygawica, bica, sieć na przepiórki, drgu- XXXVIII. 244 Matka, (j. ukr.), NaTodzenie M. B. XVII. 147. pt. C h I' on o log i a l u d o w a. Druhna, drużka" I. 245; II. 237, 238, 240-249 251; III. 66, 67, 350, 36.1; VI. 129-131; X. 68; XI. 196, 223; XIII. 108, 3,15-319; XIV. 150, 255-257, 261, 380, 381; XVII. 158; XVIII. 147, 225; XXXI. 77; XXXVIII. 297; pt. Z w y c z a je i o b I' Z ę d y w e s e l n e. _ pierwsza, diruga, XVI. 143; - starsza, VIII. 247, 251. Druhniczka, druhna p. podwierzchnica, w przys'łowiu, IX 47. D1'1lhyj weczer, p. Wodochreszczenyj Weczer, (j. ulu.), Wigilia Trzech Króli. XVIII. 210. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d ol' o C z n e .. Druidowie, VII. 87; XVII. 19. Druk, XIII. 66. Drukarstwo, p. kLocki, X,XX. 233. Druki jarmarczne. VIII. 430; XXXV. 27: pt. LiteratUra ludowa. Druhaja _ _ na płótnie, odpustowe, XXXVII 222; VIII. 430; XXXVII. 285. Drużba, L 244, 248, 249; II. 60, 237, 238, 240, 241, 251, 339, 358; III. 44, 68, 256, 349, 350, 354; VI.:,128, 130-136; VIII. 248; IX. 35, 47, 329; X. 66, 430, 431; XI. 79, 196, 202, 223, 365; XII. 89, 220; XIII. 303, 316; XIV. 150, 256, 259 262, 379, 380, 390; XVII. 158; XVIII. 75, 142, 146-149, 225; XXVIII. 96; XXXI. 77; XXXIX. 43; pt. Z VI Y c z a j e i o b r z ę d y w es e l n e. starszy, II. 264; V. 355; IX. 233. prużbacka, zapraszanie na wesele. III. 350. Drużka, (gw huc)., nazwa krowy z długą sierścią, X\XXV. 135. Drużyna weselna, XIV. 214; XXVII. 154; XXVIII. 254. Drwale, XIX. 81. Drwoszczap, drwal. XIX. 81. Dryga, drygubica, drygawica, drgu- XXXVIII. 244. Drygawka, (gw. flis.), wiosło, drąg do popychania galaru. V. 63; X. 7, 454; XXXIX. 322. Dryja, godło. XX. 158: bica. Dryjakiew succisa podgryziona, Scabiosa w lecz., XX.,VIII. 24·2. drzazgownik, cienka'" deseczka przy sieciach, XIV. 108. Drzemlik, Falca reguLus, ptak w łowiectwie. XXXVIII. 237. Drzewo:(a) Adama. XI. 69, 430. pt. M i t y o P i e r w s z y fi C z ł o- Drzazgownica, wiek u. _ bawelniane, XXXIV. 32; _ bóstwo, XXXII. 157, 158; _ brzozowe, XXXIX. 281; _ bukov,'e, IX. 361; XVI. 84, 85; XXVIII. 220. pt. B u d u l e c. __ ciosane, XXXV. 104; _ dębowe w budownictwie, IX. 269, 361; XIV. 51; XXXIX. 281; _" figowe, XXXIV. 5; _ graniczne, XXXIX. 145; -- iglaste, III. 2; _" istota czująca, XXXIV. 16; _ material do wyrobu narzędzi. XVII. 171; _ praojciec ludzi, XXXII. 157; _ jesionowe, XXXIX. 281. _ jodłowe w budownictwie, IX. 361; XVIII. 68, 69; _ jodłowe w lecznictwie, XI. 396; _ krzyża, XI. 430; _ krzyżowe GaHum Cruciatum, XII. 310; miłości., p. jawor. XXXIII. 14; oble, okrąglaki, XXXV. 105; _ obrębne, IX. 270; pt B u d u l e c. olimpijskie. XIII. 163, 164; - olszowe. XXIX. 41; _. osikowe, XII. 339; _ piszczące w piecu. X. 108. _ postać bóstwa, XXXII. 117; - rajskie, XlII. 334; -sądowe, XXXIX. 144; _ si.edziba duszy, X. 109; XXVII. 145; XXXIV. 34, 36; - elfów, VI. 340; _ sobótkowe, IV. 315, 316; _ _ _0 popychać. IV. 307. Drylować, kręcić mątewką. VI. 43. Drymba, O, ukr.), instrument muzyczny. XVII. 149. Drymluch, ptak. II. 162. Dryopithecus, Ci. lac.), małpa nadrzewna. XXXIX. 20. Dr-za, rdza. XIV. 108. Drzanka, drzazga. V. 378. Drzazgi, III. 58. pt. M a g i a. Drylić, / �119 118 - sosnowe, XXXIX. 281; stare, VI. 394.; świata, XXXII. 159; świerkowe w bud., XVIII. 68, 69; XXXV. 104. - w przysłowiu, VII. 37; - w rytuale, XXXII. 181; \Tv" wierzeniach, I. 120; XXXV. 60-74; - wielkie, siedzib'a duszy, X. 109; XXVII. 135; XXXIV. 34, 36; - zwalone piorunem, IV. 418; XII. 65; XIII. 116; - związek z bóstwem, XXXII. 117; - żywota, III. l, 2; VIII. 352. D l' Z e wa 'l e 'ś n e, p. brzezina, brzost, brzoza., buczyna, buk, C'edr, chojar, chojka, chojna, cis, dąb, drzewo iglaste, dub (dąb), dud/awa (wi.erzbina), grab, grabina, haczuga (świerk), hrabyna (grab), jarząb, jarzębina, jaseń jasień, jawor, jesi1on, klon czarny, lipa, modrzej, modrzew, olcha, olszyna, osina., osik.a, osyna, rokita, (wierzba),' sosna, śwIerk, topola, wiąz, wierzba. Drzewa owocowe, XXVIII. 242; - bicie drzew owocowych, IV. 326, 419; XXiVIII. 242; pt. M a g i a. - cal-owanie, XVIII. 96; - hodowla, XXXIII. 87; pl. S a downic two. - kladzenie placków na drzewach owocowych, XVIII· 96; - obwiązywanie słomą, III. 173; IV. 326. 419; - pocieranie ciastem świątecznym, XVIII. 98; - przesadzanIe, II. 221; - przywiązyw. kamier.ia, XVIII. 97; - przywiązywanie kloca, XX. 182, - sadzenie na grobach, XIII. 125; 361, 368, 379; XVI. 365; XVIII. 69 218; ,XXX. 18; XXXV. 106, 11~; XXXVII. 105, 112, 124, 196, 215. pt. B u d o w n i c t w o. _ formy i sposoby osadzenia, XVI. - ?cinanie, XVIII. 108; trzęsienie w suche dni, XII. 311, 312; XVI. 82; - w med!. ludowej, XXXIII. 139; - w zwycz. nowo rocz. VIII 374; zwyczajach wielkoczwartkowych XII. 311. - we wróżbach milos., XXXIII. 139; - wymuszanie urodzaju, XXV. 61. Drzewa owocowe, p. brzekikinia, czereśnia, damascena, glu- -p ba, glubka, grusza, _. _ _ _ _ _ _ _ hruszie s%d- jabłonka, jabłoń, przywiązywanie kamienia, kloca, kładzenie placków, krucha (grusza), śliwa, wiśnia. Drzewi, dawniej. VI. 43. Drzewianka wzniesiona, Tormentilla erecta, (j. łac), lecz. XXX. 67, 68. Drzewko jako motyw zdobniczy, XXII. 112, 115, 118, 119, 120; - weselne, XXVII. 157; - wigilijne, X!XVII. 163; XIXlX. 193. 237. pt Z w y c z a j e i o b l' Z ęd y d o r o c z n e. - życia, motyw zdobniczy. XXVIII. 45, 48; XXXIV. 287." Drzewochwalstwo, p. kult drzew. VI. 339; XIV. 41. Drzeworyt ludowy, XIV. 344; XXI. 270; XXIII. 156; XXVII. 193; XXIX. 156; XXX. 4, 6, 148, 151, 160, 161, 175, 182-184; XXXI. 17, 91., 163, 166; XXXV. 176, 179, 185; XXXVI. 172, 174; XXXVII. 454; XXXIX. 291. 294. 300-338, 340-350. pt. S z t u k a l u d o wa. P l a s t y k a. Drzeworytnictwo, p klocki, XXIX 119. Drzewostan. XXXIX. 229. Drzwi, p. biegony, dźwirze, II. 21; IV. 307; VI. 176; XII. 7, 8; XIV· kie, _ _ _ _ _ 102; XXIX. 37. kapliczki, XI. 168; karczmy, I. 166; XXXI. 107; kościelne. XI. 335; XVI. 101, 102; pochodzenie nazwy, XXIV. 87; stajni, XVIII. 176; stodoły, XI. 172; XVI. 369; śpichlerza, XXXIII. 108; w budownictwi.e Ł€mków, XXXIII. 99; w przysłowiu, III. 43; w zagadce, XV. 105; wejściowe, V. 152; XIV. 251; wyrąbywanie w Zwyczajach weselnych, XIV. 256; zamykanie w obrzędzie (gw. huc.), nazwa owcy od barwy. XXXV. 133-134. Duby, łodzie. XI. 220. Duby smalone w przysł., XIII. 154. Duby/o, (j. ukr.), garbnik. IV. 227. Dubyna, (j. ukr.), dębina. XIII. 334. Duca dno u studni. V. 63 DUCh'(Y), p. lelek, III. 174; VII. 354; XI. 365, 378, 381, 430; XVII. 182, 184, 185; XXV. 79; XXVIII. 4; XXX. 212; XXXIII. 26; XXXIV. 1-3, 27, 28; XXXV. 67. pt. D e- Dublen'a, wesel- nym XXX. 225; _ żela~ne, IX. 294; XII. 250, 252; XIV. 248; XXIX. 70, 71. Drzyń, dż-yń, twardziel drzewa, XIV. 109. Drzywie, dż-ywie, nieduże drzewa. XIV. 109. drzewina. XIV. 109. Dualizm, I. 6; II. 322, 323; VI. 311, _ kulturowy, XXXIX. 108" 109. Dub, (j. ukr.), dąb w lecznictwi.e. Drzywiencie, XIII. 223. Dub, Dubowicz, Dubynia, Dubynicz, (j. ros), bohatec' baśni wielkorosyjskiej, XXXII. 84, 85, 87, 120. Dubasy, (gw. flis.), XVI. 264; XX. 56. 112. garl::owanie d,óry. X,XlXI. 116. pt. G a l' b a r s t w o. Dublenyj, (gw. hue)., gatunek żółte- Dubienie, go rysia. VII. 284. I mo·ny. _ atmosferyczny, XXXIII. 139; _ bez głowy, XXXII. 182; _ Bhii.ta, XXXIV. 16., 17; _ błąkający się, VIII. 358; _ chorób, VI. 237, 328, 330; VIII. 3154;XVII. 39; XXXIV 1-44; _ ciemności., III. l; XVI. 101; _ cz,arownika, VI. 260; _ dobry, III. l; IV. 96; V. 358; VI. 231; VII. 21-26; VIII. 350, 351; XI. 314; XII. 216; XIII. 127; _ _ _ _ _ - XXXVIII. 412; domowy, I1.213; XIV. 299; XXIX. 122; XXXIII. 13'9; XXXIV. 38; drzew, VI. 335; dwa mieć, X,VI. 87; dzie.cięce, p. Ratapa, XVII. 39; dzieci nieochrzcz., VIII. 358; '~ITl' XI . 338', XIII. 120; gor~., XXXII. 85; _ gromu i deszczu, XXXIV. 22; _ istot żyjących, VI. 321, 323, 350; _ kobiet zmarł. w ciąży, XXXIV. 3'6; _ kradzież, XXXIV. 44; _ leśny, p. laso'l}Jik, leszij, VI. 338. 339; XIII 123; XVII 67; _ ludzki i nieludzki, XXXIV. 32; _ męża, XXXIV. 36; _ mieszkający we wnętrzu gór, XXVII. 135; �121 - mroku, XXXIV. 8; nieczysty, T. 54, 219; IV. 39; X,XV. 84; XXXVII. 291; noworodka, XV. 38; - ognia, XXXVII. 117; - opiekuńczy, VI. 330, 334; XVI. 3; XVII. 109; XVIII. 55; XX. 293; XXV. 79; XXXVII. 110, 260; pt. D e m o n y o p i e k u ń c ze. - opiekuńczy zboża, XXII. 3; - pisiica, .X'X'XIV. 16, 17; - pojawiający się w południe, XXXIII. 139; - przodków, XXXly. 25; XXXVII. 412; XXXIX. 210; - rzeki, VI. 336; XXXIII. 2; - snu, XVII. 66; - strach, XII. 212; XIII. 40; XXXIV. 9; XXXVIII. 295; - strzegące skarbów, XIV. 404; - szamana, XVI. 118; XVII. 105., - święty, II. 151; X,I. 376; XIII. 154; XIV. 213;' - w postaci koguta, XXIII. 118; - kota czarnego, XXIII. 118; -- węża, XVI. 154, 155; _ wedyjskie, XXXIV. 3-45; - wegetacyjny, XXXIII 139; - wiatn" P. podwiej; - wierzenia w duchy, XXII. 14, 15; - wodne, VI. 336; XIII. 120. - wywoływanie, XXV 50; - zamordowanych, XXXIV. 35; - zapładniający kobietę, XVIII. 23; - ziemny, XI. 194, 312, 313; XX. 259; XXXII. 133; XXXIV. 23, 28; -. zły, II. 159, 211, 225; III. l; V. 176; VI. 231. 232, 234, 334; XII. 93; XIII. 127; XVII 53; XIX 135, 152; XXI.131; XXV.78. 79; XXIX 68; XXXIV. 27, 38, 45; XXXV. 24; XXXVIII 412; pt P e m op y s 'j. k o d l i w e, zmarłego, VI. 16, 18, 22, 26, 243, 330; VII. 20; VIII. 51-54 349, 357; XII. 252, 253; XIII. 127, 204; XIV. 291;XX. 87; XXVIII. 251; XXIX. In, 174; XXXIII. 140; XXXIV. 38; -. związany z człowiekiem, VI. 335; - żony, XXXIV. 36; -, żytni, XVIII. 98, 102. Ducha, (j. ukr.), tęcza, XIII. 121. Duchan, tytoń, XIV. 253, 399. Duchowny. p. ksiądz" lama, w przesądach myśliwskich, VII. 282. Dueka, kosz. V. 63. Duda, (gw. dziec.), izba. III. 166. Duda,ze, dudziarze, V. 44; IX. 35; XI. 162; XXI. 138; XXIX. 128; XXiXr. 133, 146; XXXVIII. 241. Duddim, (j. hebr.), mandragora. XXXIX. 305. Dudek, 2 centy. Xl. 78. Dudek, p. łubek, naśladowanie, VI. 305; - pi.erwszy raz ujrzeć, XVIII. 196; - w legendzie, VIII. 306, 307; - w podaniu perskim, Xl. 234, 235; - w przysłowiu, XXIV. 93, 100, 10l. Dudka dzięgielowa, ducha zobaczyć, XXIV. 13. Dudka, rurka. vulva. XIV. 10.9; - zabawka ze źdźbła, XXVIII 65. Dudki, pieniądze. XXI. 219. Di.tdkować się, zwlekać. XVI. 85. Dudlać, narzekać, XVIII. 218 Dudława, wierzba. XXX. 80. Dudniawa, drzewo spróchn:cłe. VI 197. Dudy, bąk, III. 243, 271; V 44; XXI. 32; XXIV. 91; XXVII. 69; XXIX. 2Q5; XXXI. 5, 132; XIX'XIV. 162; XXXVII. 461, 466; XXXVIII. 241; pt In str u m e ty mu z y c z n e. - cień, XXXIV. 16; - człowieka, XVII 182; _ czyśćcowa, IX. 380; _ drzewa, XIII. 122; _ dzi.eci nieochrzczonych, P Anheł 142, 146; hluchyj, II. 328; IV. 398; VI. 65, Duga, duha, (j. ros.), polichromo196; VIII. 358; XI. 378; wana, XiXXI. 4, 5; XX!XII. 178; _ dzi.eci nieurodz, XXXIV. 12; XXXVIII. 321; XXXIX. 118-120 _ farmazona, p.' farmazon; II. 252; pt. Z a p r z ę g. _. gwiazda, XVII. 183; Dulwc, dudy, część służąca do nady_. gdzie przcbyv'a przed narodzemania, p. dymae. XXXVIII. 241. niem człow.·eka, XIV. 173; Dukaty, I. 204; II. 168; VI. 165-167, _. nieśmiertelność, XIII. 164; 170, 251, 255; XII. 251, XX. 263, _. odpr.a\viająca mszę w noc za264; XXVIII. 84; XXXI. 88, 138. duszną. XXXV. 39; _ w zwyczaju weselnym, XIV. 257; _ ogień, ognik błędny, XVII. 183; _ z uszkiem, XXXIV. 159. _. pijaka, XXXI. 19; Duldać, pić. XVI. 85. _ po śmierci, XXXIV. 11, 16; Dumka, (j. błr.), poduszeczka pucho_. pojęc'e o duszy, II. 325; IV. 98; wa. XXX. 33. polnltująca, I. 79; IV. 382, 385, Dumuzi, (j. st. babil.), p. Tammur, 386, 392, 397, 399; \TI. 15-19, 22, antropomorficzny symbol płod116; VII. 122-125, 135; \TIll. 129;. ności. XXXI. 129. X. 108; XI. 315; XII. 65, 321; XIII. Dumy, (j. ukr.), pieśni I. 140; II. '10, 230, 231; XVIII 62, 6'1, 193; 373; III. 18, 125, 126, 366; IV. 35, XX. 200, 201; XXI. 237; XXIV. 36; VII. 222; X. 335; XIII. 197; 35; XXVII. 134; XXXV. 25; XVI. 170, 173; XXXVII. 251, 257; _. kozackie, śpiewy recytowane. _ poruszeni,e, II. 217; XVI. 170, 173. _ powracanie, V. 29, 33; VIII. Dunaj, woda. XIV. 273. 54-56; ,XXVIII. 252; Dunol, wóz. IX. 287. _ pożywienie bogów, XXXI\T. 11; Dupa, w przezwiskach rymowanych. _ przedmk>tów martwych, VI. 116; XIII. 243-245; _ przemieniona w ziarRo, XX. 252; _ w przysłowiu, XVI. 96: __ w zagadce, n. 41. _ p~"zodków, VI 117; Durga, małżonka Sziwy, XXXIV. 3'1. _ ptak, XXXIV. 16; Durgo, (j. ind.), bóstwo wcielone _ puszczyk, XVIII. 196; w szakala. VII. 3. _ robak, XVII. 183; Durkać, uderzać, VI. 43. _ roślin, VI. 115; Durny, pyszny. XVI. 85. _ samobójcy, XXXI. 65, 85; Durra, Andropogon Sorghom, mąka _ skąd się bierze w człowieku, na chleb. XIII. 277. XXXIV. 11; Dusza, p duch, choroby, XXXIII _ stękająca, XXXVIII. 250; 123. pt. D e m o n y s z k o d l i we _ łużyckie, ~odhalańskie, wielkopolskie. XXXVIII. 241. Dudy, fałdy u rękawa koszuli, XU. 284, 290, 291; XVII. 153; XVIII. - ,."·",,, 'J j I '. ,," :"- , . " • ·4 .~ '.~ • .J �123 122 - w literat. ludowej, XI. 315, 411; XII. 252; - w zagadce, XIV. 376; - wąż, XVII. 183, 184; XXXIV. 16; - wcielanie się w ptaki, gwiazdy, owady, XVII. 182; - wędrówka po śmierci, XX. 206; XXXIV. 11, 16; - wędrówka przed narodzeniem, XXXIV. II; - wisielca, II. 255; - wychodzenie z ciała podcZ<ls snu, XIII. 231; - wykupywać, V. 115; - wywoływanie, IV. 397; - zaklęta w drzewo lub zwierzę, X. 109; - zbawiona, VIII. 352; - zmarłych, I. 25, 26; III. 1; IV. 96; V. 269; VII. 19, 135; XV. 411, 428, 429, 432; XIV. 19, 63, 74, 77, 293; XV. 180; XVI. 89; XVII. 61; XX. 252,256; XXI. 154; XXIV. 1, 25, 309;XXVIII. 99; XXIX. 68; XXX. 225; XXXIV. 3, 7, 9; - zwie,'ząt, VI. 114, 117; XVII. 182; XVIII. 196; - żeglarza, VIII. 284. Duszeczka, duS'za pokutująca. XVIII. 218. Duszka, duchenka, Z<lkonny ubiór głowy. XXXIX. 412; - sukienka dziecka. III. 45. Duszki, XII: 168. Duś! Duś! wołanie na gołębie. II.130. Dutka, dudka. XXXV. 120. pL I ns t l' U m e n t y m u z y c z n e. DtH, nazwa ryby, XXXII. 25. Dwa, XIII. 143; XXIII. 68, 96; - grosze, XI. 180. Dwacatniki, (j. ukr.), dwudziestocentówka. IV. 176. Dwadzieściadwa, w magU, XXIII.75. Dwanaście: p. dwunasta godzina. dzwonienie, XIII.226; pt. Magia. - prosiąt 12-stodniowych, X. 358; - sióstr, I. 122; -. świętych nocy, III. 172-174; - tygodni, XIII. 242; - tygodni po urodzeniu dziecka, zakazy. XXIII. 62. pt Z w Y c z a i e i obrzędy n,arodzin1ow·e. Dwanost, dwanaście, XVIII. 218. Dwasta, dwieście, XVIII. 218. Dwi różi, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Dwojaki, XII. 154; XXXIV. 127,128. pt. G a l' n c a l' s t w o. Dworek, VI. 393; XI. 203, 341; pt. B u d y n k i m i e s z k a l n e. - drewniany, X. 314, 315, 319; XVIII. 4. - pochodzenie wyrazu, XXIV. 87; - w przysłowiu, XXIV. 97. Dwornicy, ich powinności, XXI. 208, 20H. pt. P l' a wo l u d a we. Dworowiki', O. błr.), duchy podwórZ<l. XXXII. 83. pt. D e m a n y o p .i e k u ń c z e. Dwór w bajce, II. 271-273; - wiejski, II. 181; XII. 148; XIII. 154, 345; XIV. 35, 135, 294, 322; XVII. 180; XVIII. 4; XIX. 33; XXXI. 2. pt. B u d y n k i m i es z k a l n e. Dwugłowość, XXXIII. 146. Dwunasta godzina w nocy, III. 76; VIII. 194; IX. 183; XIII. 114; XIV. 181, 292, 302. Dwunastnica, II. 94; III. 172, 385. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d o l' o C z n e. Dwunastu braci, II. 327. Dyauspiter, ojciec niebios. XXXVIII. 45. pL Bóstwa. Dybka, żarna. IX. 364. Dybyk, (j. żyd.), dusza pokutująca cZ<lrt, VIII. 351; X. 215. Dyby, p. kłoda, kuna, XX. 37, 62. 63; X XX\IXi. 299. Dychawica, dychawycia, kaszel XVIII. 189; XXXIII. 80; XXXV. 62; XXXVII. 228. Dycki, zawsze, ciągle, XVIII. 218. Dydy, dydki, duchy złe, XII. 213. Dyfteria, XI. 398. Dyftongi samogłoskowe, spółgłosko- Dybuk, we, VIII. 79, 83. pasterz z S'zopki, XIX. 90. DyjakieI. maśc. V. 165. Dyjament, XX 258. Dykij.słyz, (j. ukr), kędzierzawiec w lecz. XIII. 223. Dyle, grube deski, IX. 280; XXXVII. 105, 121; XXXIX. 309. Dyli, (j. ukr.), część brogu. XVI. 369, Dyluwium polskie, XXII. 72. Dym ofiarny, magia, XXXIV. 13. _ ;~znaczanie ilości domów, :XIX . 251, 267. _ przepowiednia pogody, VI. 66, 266; VIII. 359; XVI. 83. _ w zagadce, II. 41; XVII. 81, 85, - wsiąka w ziemię, IX. 65. - z bursztynu w lecznictwie, XXXIX .. 399. _ z fajki jako ofiara, VII. 15; _ z liści dębowych w lecznictwie i magii XIX. 115; XXXV. 67; _ z włosów w lecz, XX,XIX. 399. _ zakaz poruszania ręką, VI. 64; _ ze słomy na której leżał nieboszczyk, XV. 103. pt. M a g i a. Dymac, p. duhac. dudy, część do nadymania. XXXVIII. 241. Dymienica, choroba. XI. 384, 398; XXX.67. Dymnica, XXXVII. 435. Dygudej, .'. ~ .• } 1 dymnyk (j. ukr.), XII. 294; XXIII. 4.5; XXIV. 16, 144; XXXV. pt. B u d a w n i c t w o. Dymówki, jaskółki. VIII. 314, 315. Dynamika przeobrażeń kulturowych mas pracujących. XXXIX. 625. _ społeczna, XXXVII. 39, 40. _ wytwórcz.a, XXXVII. 58. Dynarek, żelazna trójnożna podstawka do garnków. XXIX. 45. Dyngowanie, XXXV. 61. Dyngus, p. śmigus, kurek. I. 86; IX. 138, 189; XVII.34; XXVI. 148; XXVII. 173; XXVIII. 228; XXXI. 172. pt. Zwyczaje i obrzę- Dymnik, d y d o r o c z n e. Dynia, Cucurbitae, p. bania, korbaL. III. 10; XXXVII 86, 367; XXXVIII. 118. Dyonizos, VII. 288 Dyrdka lecieć, szybko bi.ec. XVI. 85. Dysydenci, XXVII. 58. Dyszel, p. kaczka, II. 131; III. 49; IV. 383; V. 395; IX. 145; XI. 108; XVII. 180; XX. 50; XXX. 215; XXXVIH. 231; XXXIX. 111, 114, 115, 123, 127, 129. _ w tokarce bursztyn. XXXIX. 381. Dywan cz.arodz. w bajce, VII. 143. _ 'samolot, XVII. 51, 52. Dywaniki, XXIX. 90. Dyw-derewo, bieluń. X. 260. pt. R oś l i n y ,v l e c z n i c t w i e. Dzban, dzbanek, dzbanuszek, I. 162; II. 218;· VIII. 286; X. 428, 429; }CI. 75, 197, 327; XIII. 243, 244; XIV. 40; XX. 90; XXVIiI. 55; XXIX 87, 90; XXX. 26, 72; XXXVII. 115; 246; XXXVIII 330. pt. G a r n c a r s t w o _ cudowny, XL 379; _ motyw zdobniczy, XXXI. 160 �125 124 _ porywanie przez boginki, XI.3U; XXIII 133, 134; X'XV. 80. _ pół-białe, pół-czarne., II. 362; _ przestraszone, II. 335; _ przyniesione przez bociana, XIV. _ - o brzuścu p erści.eniowalym, XXXIV. 90, 108; - w przysłowiu, VII. 38; - w szopce, XXXI. 62; Dzbanuszki, nasadki na naczyniach pierścieniowatych, XXXIV. 70, 92, 102. Dzer, (gw. huc,), płyn po oddzieleniu sera. XXXV. 90. Dzeus, Zeus, XIV. 38, 41, 57, 220,232. Dziabki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. . (j. błL), dziccko, XXI. 142. Dziad, do przytrzymywania drzewa, XI. 73. - drewniany bożek domowy, XXXIX. 431; epitet bóstwa, XIV. 54. 57-59, 73, 232, 320; - furtian w sZJOpce,V. 154, 155; -kościelny, I. 212; II. 241; nI. 77; IV. 411, 412; V. 56; VI. 250, 251; VIII. 51; IX. 73; XI. 382; XII. 255, 256; XX. 74, 76, 77; - kościelny w zwyczajach pogrzebowych, I. 212; VIII. 51; - kośdelny w zwyćzajach popielcowych, I. 81, 83; - kościelny w zwyczajach weselnych, I. 250; II. 241; _. LeI, ojciec bogów i ludzi, XIV. 60, 63, 72; - ostatni snop, XXII. 7, 8; - pochodnia, IV. 317; - snop wigilijny, p. Did. diduch. VIII. 371. 372; - stojak do łuczywa, V. 373; - taniec, VI. 79, 81; - w bajce i baśni VI. 349; VIII. 178, 179. 195, 196; XX. 250, 254; XXXII.88; - w legendzie, XXX. 132; Dziaciuk, w przysłowiu, VII. 38; IX. 372; XIII. 155; - w szopce, XI. 28":'-30, 145-148; XIV. 150, 155; XIX.35; XXXI. 62; Dziad, zawilec płowy, Anemone pulsatilla, XXX. 40. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Dziadek, duch opi.ekuńczy. VI. 334; XI. 376, 382; -, przyrzqd do pisania jaj. IV. 208. Dziado'w'c, (dok,), dziedzic. XIV. 59. Dziadowizna, dożywocie. XV. 106. pt. P r a w o l u d o w e. Dziadówka, XX. 181, 261. - Warwarka, VIII. 175. Dziady, p'. chantura, zaduszki. I. 183; IV. 164, 393-395, 399; V. 271; VI-. 201-204; IX. 330; X. 109,231; XI. 429; XII. 36; XVI. 326; XVII. 29; XCX!. 163, XXIII. 175; XXIV. 1-40; XXVII. 157; XXIX. 162; XXXI. 171. pt. Zwyczaje związane z kultem przodków - białoruskie. XXIV.l,10;XXXI.171. - bretońskie, VI. 204; - jesienne, letnie XXIV. 1; -. staurouskije, XXIV. 1, 21, 23-25; - troje'kije, XXIV. 3, 8; - uczta zaduszna, XXIV. 39; - wiosenne, zimowe,VI'205;XXIV.1. Dziadzi, diabli, II. 354; - przodkowie. XXIX, 161. Dziaknąć, dać. VII. 278. Dziamać, źle jeść. XVI. 85. DziaTgać, targać. IV. 307. Dziawucha, (j. błr.), dziewczyna. XXI. 142. Dzichówka, płachta, XVIII 218 Dzici, dziecię. XIV. 109. Dziczki, przesadzanie, VI. 54. Dziecko, p. bajdor, cędo, potomstwo, angielskie, XI. 290. - bzika, XXV. 80; - chore, X~I. 385, 3'95. - członków moc czarodziejska XXV. 114; pt. Wierzenia. - diabła i kobiety, II. 215; _ ducha domowego, XIV. 56; - francuskie, XI. 290; . _ hotentoakie, XXXVIII. 60; - kitelesio. _ . ':,' _ - i kot, X. 356; i księżyc, X. 357; jako ofiara przy bud., XXV. 114; _ _ _ _ kąpiel, X. 278, 356; kąpiel w ser_watce, VII. 304, 308; kładzeni'e na ziemi" XXI. 193 konwulsje, X. 357; niemiec:"ie, XI. 290; nieochrzczone, I. 137, 183; II, 213; III. 143; V. 336; VIII. 54; XI 52, 53; XIII 203; ~av. 43; XVIII. 195; XXVI. 11; XXXVII. 261. _ nieślubne, p. bajstruk, kopciuszek, kopylo, nabytnik, naj duch, nos- I. 138, 167; II. 160; V. 20, '122, 336; I'X.121; XIII 207; XXV. 80, 121; XXXVIII. 255; _ nieumi,ejąee mówić, IV. 420; _ nowonarodzone, I. 96; VII.55-65, 150-168, 241, 324, 325; VIII. 347; IX. 64; XIV. 73; XVIII. 198;' XXI. 193; _ odmienione, II. 328; III. 59; V. 127; VII. 185-187, 254, 255; XIII. ferat, _ 325, 327; odsprzedane _ _ _ _ _ _ V. 133; odstawienie od piers'i, II 225. 297; odzież, III. 56, 57; X. 36, 190; pielęgnacja, III. 56; płaczące, III. 22, 56; podrzucanie, XXV. 80; polskie, XI. 280, 281; fikcyjnie, III. 57; 173; roztropne, X. 354; ruskie, XI. 280, 281; - sen, X. 356; _ udział w losowaniu, XXV. 114; _ urodzone nieżywo XIII. 204; _ urodzone w wig. B. N,., XIV. 302; _ _ _ _ _ _ usypianie, XXX. 58; w baśni, VIII. 266; w magii, XVI. 46, 47, 49, 52; w obrz. noworocznych, VIII. 373; w obrz. sobótkowych, XII. 192; w obrzędach zapustnych, XII.122; w zwyczajach związanych z oddawaniem do szkoły, XXI. 122; _ w zwycz. prawnych, XXV. 114; _'- włóczęga, XXXI. 168; _ wróżby pomyślnego polowania, VII. 283; _ wróżby przyszłości" II. 227; _ z Warmii, XXXVIII. 535; - na macę, Xl. 214; _ ząbkowanie, X. 357; _ źydowskie, XXVI. 106, 107. Dzida, XVI. 42, 323; XXXVI~I. 411. Dzie, gdzie. VI. 43. Dzieciątko, podarki wigil, XXV. 109. Dzieciątko JezUs \V szopce, Xl. 1928, 211, 213; XIX. 35. Dzieciobójstwo, L 232; IV. 378; V. 8, 110, 117; XII. 60; XXV. 83. pl. P r a w o l u d o w e. Dziedza, DziedzaLe!a, małżonka boga. XIV, 19, 60. 'il--73, 82, 83, 89, 223, 316, 320, 321, 405. DziedziLela, Dziedzilia, XXI. 162, 163 Dziedzylela. Dziedzylila, Dziedzylia, �127 126 Dzidza, Dzidziela, Dzidzylela, Dzydzieleleja, XIV. 72. Dziedzic, (dok). rolnik, chłop wolny. XIX. 74. Dziedziczenie beztestamentowe, VIII. 419; - formy dziedziczenia, XXXV. 39; pt. P r a w o l u d o w e. - nieruchomości, VIII. 261; - w linii męskiej, żeńskiej XVIII.42; Dziedzila, zabawa wielk., XIV. 307. Dziedzina, wieś, XIV. 355. Dziedziniec, dwór, pałac. XIV. 109. Dziedziniec, podwórze. XXXIX. 236. Dziegciarz, I. 56. Dziegeń, ziele do picia. XII. 76. Dziegieć, II. 58; IX. 174; XII. 278; XXX. 215; XXXV. 60; - d'abeł zamienia srę w dzicgle~, XIII. 115. pt. W i e r z e n i a. - pędzenie, I. 56. pt Gospodar. k a l e ś n a. -robienie krzyży na drzwiach stajni, XII. 299; XIII. 31, 110; - w czarach, II. 337. - w medycynie ludowej, III. 57; - w przyółowiu, IX. 244; - w zdobnictwie, XXII. 109. Dziejopis Zywiecki, XXXV. 44; XXXVIII. 89. Dzik, . II. 170; IX. 47; XXXI. 28; XXXV.68; - w legendzie, .xXX. 133; - w kulcie. XXIX. 122; - w wierzeniach xx-r;x. 122. Dzielenie ziemi za pomocą losu, XVII. 206. pt. P l' a w o l u d o w e. Dziemjan, imię kamienia świętego. II. 211. pt. K u l t y. Dzień, p. dni, 1. kwietnia, VI. 297, 298 pt. Z w y c z a j e i o b lI' Z ę dy doroczne. pt. Chronologia ludowa. - latarni, XL 337; Młodzianków, VI. 72; obioru króla żaków, XXXIX. 338; rolnictwa., XI. 337; smoka, XI. 337; św. Jana Ewang, VI. 72. św. Grzegorza, XIX. 52; walki kogutów, XXXIX. 338; Zaduszny, p. Zaduszki, VIII. 53; XI. 365, 428-429; XII. 271; XX. 256; XXI. 154; XXIV. 5, 35; XXX.237; XXXI.6, 174; XXXV.54. DzierboLić, męczyć. XIV. 109. Dziel'dzioch, roślina, Anchusa arvense, XXXI. 95. Dzierg, dziergać, XIX. 20. Dziergnieć, czerpak zgrzebłowaty XXXIII. 135, 136. DzieTUha,plachta plóc., XXX. 32. Dzierżak, 'p. cepy. VII, 273, 274; IX, 360;XI. 173-175; XIV. 94. Dzierżawa, IV. 129, 130; - bursztynu, XXXIX. 371, 373. Dzierżony, ule. XII. 299. Dziesięcina, IX. 124, 350; XX. 13, 60. 62, 63, 274; pt. M i ary. - danina na dwór, IX 350; - danina na kościół, IX. 124; XX. 13, 60, 62, 63, 274; - wyn"grcdzenie za robotę pisanek, IV. 204. Dziesięć, XL 371; XIV. 41, 171. Dziewa, Dziewana, bogini. XIV. 62, 81, 82, 225, 233. DZiewanda, dziewanna, Verbascum Thapsus, w lecznictwie. I'I. 253; XXX. 70. - kąpiel, XXX. 70; - odwar pić, XXX. 70; - roślina lecznicza. V. 218; VI. 159, 160; VII. 38; X. 396; XIV. 63, 224, 225; XXVIII. 242; XXX. 70. - święcona XXX. 70. ,Dziewczęta, III. 28; IV. 219; VII. 157, 177-179, 283, 302; X. 35, 94, 113, 156, 183-190, 241, 250, 253, 25'1, 257, 277, 283; XIII. 22, 106, 278; XIV. 214; XVI. 349, 351; XVIII. 213; XX. 192; pt. Grupy p ł c i. - w szepce, XI. 31, 41, 42. Dziewczyna, p. brzana, dziawucha, dziełucha, dziopa, bLuszczowa (Ivy XXXIII. 10. pt. Z w y c z aje i obrzędy doroczne - bohatersk2 XXI. 106; - niezamężna, XXXIX. 222, 391; - potwór, demon, XXXVII. 17; - ptak, XXXVII. 10, 11; - ~mi.erć dziewczyny, XVIII. 213; - w obrzędzie z3klinania deszczu, XXXIX. 222; - w obrzędach żniw., XXI. 95; - w pieśni po oczepinach, XXIII. 114, 115. - zaczarowana w baśni. VIII. 276. Dziewczynka, III. 61. Dziewiąty, dewiatyj czetwer, (j. ukr.), czwartek po W-nocy, zakaz pracy. XVIII. 212, 215. Dziewica kamienna, XXXII. 164 pt. Mi ty. - kaczka w mitach. XXXII. 94; - łabędź, XXXII. 95. - Morowa, Morowa Dziewica, p. Kuga, smertnica. II. 217; V. 34,36; - mor~ka, II. 50-52. pt. B a ś ń. - zaczarowana, XVI. 32; - trup w baśni, XXXI. 126; - zaklęta w łanię, XXVI, 89; - zakonnik>, XXXI. 47, 52. Dziewice straszliwe, IV. 155, 156. Dziewictwo, III. 24; V 19; XVII 220; XVIII. 213; XXI. 95, 113; XXXI. 144; - utrata, II. 105, 111; V. 20; XXI. 95. girO, D z i e'w i c t w o, p. bundling, cnota, czystość, Dorjgehen, ius primae noctis, Kobila, Ketynczekty, Kilchgang, kunigowanie, legerwite, 'obrzęd porwania oblubienicy, odwiedzanie niezamężnych, panieńskie, pożycie przedślubne, ucinanie warkoczy, utrata, wianek. Dziewiczy wieczór, II.114; V. 79; IX. 226; X. 60; XIII. 150; XIV. 192; XXXV. 65. Dziewięciornik, ornament. XIV. 358. - błotny, ziola świ.ęcone Parnassia palustris, XXV. 77; XXVIII. 242. Dziewięć, liczba świ.ęta w magii i wi'erzeni,ach. I. 137; II. 142, 224, 252, 336; III. 55, 57, 59, 60, 153, 255; IV. 419; V. 207, 219-,220, 271, 353, 381; VI. 160, 198, 262; VII. 266; VIII. 07, 365, 367, 379; IX. 70; X. 278, 355, 358; XI. 97, 183, 377-380, 383-388, 395, 419; XII. 220; XIII. 114, 203, 218,,220, 226, 227, 325, 326; XIV. 183, 205, 251, 252; XVIIU77, 181. 183; ;XX.299; XXIII 135, 136; XXV. 77; XXVI. 74, 117; XXVIII. 134; ,XXX. 46, 52, 61. 68, 71; XXXIII. 78, 119, 122, 124, 125; XXXVII. 260. pt. M a g ia. Dziewięć dziewięci, XI. 38·6; Dziewięć dziewięci. X:I. 386; lewą ręką, XXXIII. 119 Dziewięćsił pospolity i przyziemny, maritagium, Carlina - objaclwć, vulgaris, acaulis, leczenie szczotu, XXX. 46. przyziemny, XXVIII. 242; święcony, XXX. 46; w legendzie, XXX. 46; zażegnywanie kurdziela, XXX. 46. Dzie'U)ierka, dziewierz, szwagierka, szwagier. II. 107. �12<) Dzięgiel w magii miłosnej, XIX,!. 163. Dziewka, p. dziewczyna, l. 203; IV. Dzięgielnica, na:lewka, XIII. 221. 275, 277, 284; VI. 40; XII. 6; XVI. Dzika Baba, p. baba, X1XXIX. 321. 351. Dziki Mąż, p. Satyr. XXXIX. 321. Dzieworództwo. XV. 12. Dzikość, XXXIX 436. Dziewosłęby, XIV 323; XVIII. 224; Dzioba, dziewczyna. IV. 235. XX. 105, 196; XXVII. 154; XXX. Dziobenka, torebka. V. 150, 151; VII. 225; XXXIX. 179, 428; pt. Z w y260; XII. 289. c z a je i o b rz ę d y we s e l n e. Dziobeńka, (j. ukr.), wzory pisanek. - w przysłowiu, IX. 48. IV. 212. Dziewucha, XVI. 96; XXXIX. 401; Dzion, ul. XIV. 307. Dzieża, XVIII. 218; Dzionka, dniówka. XIV. 109. _ jako symbol płodności, III. 319; Dziopa, dziewczyna, IV. 277; XIV. IX. 363; XXVII. 135; 253; XXVIII. 219. _ kąpanie chorego w dzieży od Dziubiny, przyrząd do ładowania chleba, XVIII. 183; drzewa na sanki. XVIII51. - w obrz. Trzech Króli, V. 213; Dziubla Cr ukr.), wzór pisanek, IV.212. _ w obrz. weselnych, I. 243; IX. Dziuboszek, dziób ptaka. XIV. 276. 237; XV. 96; XVII.' 15~156; Dziudżur, korzeń, odwar. XVIII 179. XVIII. 147, 198; XXX. 226; Dziuple sztuczne, barcie. XXVII. 139. _ w odczynianiu uroku, XII. 266; Dziuplo, dziupla XXVIII. 196; XXX. - w przysłowiu, IX. 372; 80: XXXI. 32. - w zagadce, II. 42; DZi'ura, loch, piwnica. XXIX. 194; _ zakaz pożyczania, XXIII. 66, 67. mysia, XXXVIII. 61; Dzieżka na chleb, X. 36; _ pod progiem, XX. 260; - na masło. IX. 367; -sękowa w magii, XXV. 87; _ na ser, VIII. 44; pt. P r z e c h 0- w naczyniu, III. 53; wywanie pożywienia. - w przysłowiu, VII. 29; Dzięcioł czerwonogłowy, p. czolgot, _ w ś·cianach domu, po sęczkach, klujduba, ptaszę ŚwiętoIDiarcińXXXIII. 120; skie, XVI. 4, 5; _ w ścianach poświęconego domu. - dusza, XVII. 182; II. 144; Dzięciol (gw. złodz.), moneta dzie- w zagadce, II 230; sięciocentowa VII. 278; Dziurawiec, Hypericum perforatttm L. - ptak święty, VII. 2; p. ziele świętojańskie, Iwanotve. _ ptak wróżebny, XX. 319; II. 137; X,?{NIII. 242. - w przysłowiu, V. 38; _ chroni od beginek, XXX. 52; - w szopce, XXXI. 54; .kąpi.el, XXX. 52; - zakaz zabijania, XIII. 113. _ odwar, XIiI. 218; XXX. 52; Dziędzie1'Utva, (j. ukr.), bieluil, Da- okłady, XXX. 52; tltra stramonium, X. 260. _ roślina szczęśliwa, XIII. 123, Dzięgiel Angelica silvestris, X. 396; - tarzanie się, XIII. 218: XIII. 223; XXVIII. 242; Dziurki. na wel'chu, u pługa. II. 131. - w lecznictwie XXXI. 94; Dziw Morski, XXXIX. 324. się, przypatrywać. XVIII. 218. DZiwi1', O. ukr.), brat męża, p. dziewierz. III. 45. Dziwne sądy Boże, p. Anioł ukarany, legenda. XXX. 97, 107, 126, 134, 136, 139. Dziwo Biole, V. 53, 54, 56, 271; - Corne, V. 53, 54, 56, 271. Dziwos, XIV. 221. Dziwostręt, Atropa mandragora, pokrzyk mandragora. X. 260; XXXIX. 305. pt. Roś l i n y w wierzeniach i magii. Dziwożony, III. 256; V. 127; VI 325; VIII. 7, 10; XI. 363; XIV. 177; XV.41; XVIII.76; XXXVIII 254. - w baśni. V. 127; VII. 184; XI. 52, 313; Dziżka, dzieża do chleba, sadzanie p. młodej. XIV. 392. Dzoapan, (j. sto błg.), żupan, XXXIV. 175. Dzwin, (j. ukr.), dzwon, w zagadce, XVIII. 172. Dzwinyczki, Dzwizdy, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 213. Dzwon, zabawa., XIII. 30. Dzwonec, szelężnik większy, Alectoropholus maior, odwar, mycie się. XVIII. 184, 191. Dzwoneczek w baśni, XI. 374. Dzwoneczki, wzory pisanek. XVII.34. Dzwonnica, XI. 385, 416; XIII 343; XVI. 289; XVII. 1, 9, 13, 14; XXIX. 118, 166; XXXIII. 134; XXXV. 175; zapadła, XII. 279. Dzwonienie kluczami, XII. 312. - na chmury, p magia. XXXI. 80; - na rezurekcję, XII. 313; - odpędzanie burzy, V. 351; VI. 333, 334; XIX. 115, 116, XXI. 157; Dziwać 9 Lud - Tom XL - odpędz. szkodników, XXXII. 182; pieniędzmi przy chrzcie, X. 355; pośmiertne, VIII. 62; w u'szach, n. 257; IV. 421; V. 352; VIII. 361; XIX. 128. Dzwonek, XIV. 137; XIX. 52; - do odpędzania chmur, XI. 379; - gliniany, II. 217-219; - kościelny, VI. 234; - loretański, XIV. 177; XXXVII. 285, 345; - na wsi, XI. 212; - ornament, XXVIII. 20, 23; - pasterski, p. spizak, XXV. 141; XXXVIII. 418; )GXXIX. 34,5; - przy konających.VIII. 52; - przy pościeli nowożeńców. X)GXVII. 116; - złoty, V. 12!8. - św. Warwarki, XVIII. 135; Dzwonek wielokwiatowy, Campanulla trachelium, XXVIII. 242; - święcony. kąpiel, XXX. 45; Dzwonki świętojańskie, p. dziurawiec, Hypericum quadragulum, krzyżowe ziele, II. 137; XIV. 177; lXXX. 52; - świętojańskie, kładzenie pod łóżko chorego, X. 355. Dzwono, część kola I. 143; VI. 395. Dzwony cerkiewne, XII. 317; Dzwony, sieć na kuropatwy. XXXIX. 326; Dzwony, p. bicie w dzwony, odpędzanie buny, V. 351; _ odpędZ3nie złych duchów, VI. 333; XVI. 87; pt. M a g ia. - pasterskie, XXIX. 195; - podziemne, II. 256; V. 222-227, 231; IX. 294; XII. 60; - przepowiedni,a pogody. VIII. 359; - staropolskie, XXXI. 163; - w chwili konania, III. 359; �131 130 g'WIiazdozbiór. V. 248. pt. A s t r o n o m i a l u d o wa. Dże~ek. (j. kirg.), ubiór kobiecy, V. 16, 18. Dżenge, (j. kirg.), obrzęd wes. V. 19 Vżengetaj, (j. kirg.), dary weselne. V.17. Dżijc, O. jak.), mieszkanie. XXXVII. 103. Dżuma, p. czuma, XI. 401. Dżygirma, dżety, (j. kirg.), kałym, V· 12. Dżyndżur, roślina. XVIII. 191. Dżyń, rdzeń. XIV. 109. Dżhoting, O, sto ind.), duch bezżennego, demon, XXXIV. 37. Dźil'ong, (j. dajak.), duch opiekujący się rodzinami i zgonem. VII. 6. Dźoja, (gw. hue.), sójka. VII. 260. Dżwaraha riśwara, (j. st. ind.), zsyłający malarię. XXXIV. 33. Dźwiel'ki, p. dźwirze, VI. 43. _ do zamykania. IX. 274 Dźwięk dzwonu, XIX 116. Dźwiganie krzyża, XIX. 56. Dźwirze, drzwi, IV. 307; IX. 272,274. XVIII. 218. Dżdżownice, _ w obrz. pogrzeb., XXXVI, 109; . _ w przysłowiu, IX. 154; - w zag., VII. 72; X,I. 73; XlVII.l72; _ wielkanocne, II. 158; IV. 418; - zaklęte, XII. 260; _ zapadłe, zatopione, V. 179; 214, 228, 358, 359, 380; VIII. 266-267; XI. 363; XVI. 148; XXXI. 172; Dzyngiel, dzięgiel. XIII. 223; Dżakin, (j. ind.), duch kobiety. XXXIV. 36; pt. D e m o n y s z k cd l i we. Dżaksyly-krk-dżety, (j. :drg.). kałym'. V. 12. Dżambha, (j. ind.), demon wywobjący konwulsje XXXIV. 13. Dżambhala, (j. ind), bóg bogactwa. XXXIV. 29, Dżanguli, (L ind.), zaklinaczka wężów. XXXIV. 30. Dżanluk, (j. kirg.), ubiór głowy kobiety zamężnej. V. 18. Dżansadagasy, (j. kirg), wykup duszy. V. 115. Dżanta, O. ind.), egzorcysta. XXXIV. 43. Dżartys, (j. kirg.), dary wesel., V.14. E Ea, bóg. X:XXVIII. 350. Ear, Ea(l, (j. gr.), wiosna. XIV. 33. Echenit, p. belemnit, XXXII. 297. pt. Amulety. Echium vu~gal'e, p. żmi.jowiec posp. Echo, wróżby małżeńskie. XXIX. 96. Edda, XVII. 20. pt. L i t e r a t u r a 1udowa. Eden, raj, XVII. 18. Edward, rycerz w balladzie. XV.144. Edykt małżeństwie z nieletnimi. XXVIII. 118, 119. Edyp-Grzegorz, Edyp-Judasz, w legendzie. XXVII. 18, 35. Ee, (j. st. chin, dial. pekin.), jarzemko. XXXIX. 121. Efesti-os, EcpE;no;, przydomek Zeusa XIV.39. Egiptologia, XIV. 197; XV. 141. Eglemizowanie, XXX. 172, 174, 178, 179, pt. S z t u k a l u d o wa. EgzekuCja, p. baranta, XXXIX. 145 _ na zwierzętach, XXV. 115. Egzog,amia, I. 36; V. 203; VI. 216; XIV. 193; XVII. 31-56,111; XVIII 14-18, 26, 41, 44, 51; XIX. 153; XXXVII. 86; XXXVI'll. 346. XXXVIII. 346. Egzorcyści, XXXII. 125; XXXIV. 42; Egzorcyzmy, VI. 332, 333; XVIII. 185; XIX. 147; XX. 43; XXXIV. 28; XXXVIII. 273. Egzoteryzm, XIV. 188. Egzyc:yrka, (gw żoł.), III. 78. Eileitheia, El/.2l{}ElU, (j. gr.), Hera XVI. 73. Eil'esione, ElQE;LO\'l1, 'O. gr.), zielona gałąź, XVI. 158. Eisenhans, (j ni.em.); demcn żelazny. XXXII. 85. pt. M i t y. Ek, (j. sjam.), jarzemko, XXXIX.121. Ekadżata, Tara, (j. ind.), jedna z postaci bóstwa, XXXIV. 30. Ekonom w szopce, XIX 41. Ekonomia polityczna i społeczna. XXI. 83. Ekoncmiczne podst. tabu, XVIII. 48. Ekonomika cars. Rosji, XXXIX. 52. -:- pierwotna, XXXIX. 15. Ekspansja germańska, XXVI. 93; XXXly.52. - indoirańska, XXXIX. 111. - kultury luż., XXIXJVIII, 320. - najeźdźczych ludów stepowych. XXXIV. 47, 178. - .polska, XXIX. 116; XXXIII. 9. - słowiań., XXVI. 92; XXXIX.111· - wenecka, XXXVIII. 320. Ekspedycje naukowe ZSRR. XXXIX. 3, 7, 33. Eksprymab~e, gacie, XIV. 252· Ekstaza, VI. 233. - egzorcystów, XXXIV. 43, 44. Elekcja na człopka bractwa, XXXII. 68, 69. pt. I n i c j a c j a. Element ałtajski w jęz. słowiańskich, XXXIV. 180. - armenoidalny, XXIX. 145. 9' - ibero-insularny, XXIX. 145. laponoidalny, XXIX. 145. mongolski w jęz. słowiańskich, XXXIV.181. - turecki w jęz. słowiańskich, XXXIV. 181. Elementy kulturowe, XXXIX. 119. - orgiastyczne w tańcu weselnym, XXI, 94. E~emus arenarius, E~emus giganteus, roślina jadalna, XX. 319. E~eutherios, O. łac.), bóg najwyższy, Zeus, XIV. 53. pt. B ó s t w a. Elfy, demony, V. 129; XV. 40, 41. Eliasz, prorok, bóg gromu i błyskawic, VII. 10; XV. 184; XXX. 105; 107, 113; XXXIV. 30. ELijasy, prasa na ser, śrubJ do przykręcania, IX. 367. Eliksir filozoficzny, XXVII. 93. - młodości, XXV. 50; XXVII. 75. - życia, VIII. 6, 11. Ellej, (j. jak.), podania, XXXIX. 86. pt. M it y o P ie r w sz y m c z ło w i ek u. Emaus, zwyczaj, II 217-219; VI205; XI. 327; XIX. 51; XXXVIII. 539. Embla, Ul. 187; pl. M i t y o P i e r ws z y m c z ł o w i e k u. Emigracja 1. 242; XI. 328; XXXVIII. 312; - polska, III. 175. Emp~a, (gw. złodz.), jabłko, VII. 278. Endogamia, I. 36; V. 203; VI. 216; XIX. 156; X,XXVII. 167. Endyw,ia, Cichorium endivia, rośl. XXVIII. 242. Eneida, XXI. 147, 187, 191. pt. L it e r a t u r a l u d o w a. - trawestacja na język białoruski, XXI. 147-149. Enelyk, O. tur.), posiadający matkę, VII. 55. �133 132 - trzeciorzędowa, XIV. 186. _ wczesno - historyczna, XXI 65; VI. 233. XXIX 124. EnW Marduk, O. sum.), bóstwo, XXI. 64; XXVI. 27; XXXII. 104, 105, 120-123, 125, 128. _ żelaza, XXXVII. 325, 327, 347, 417; Enyje, tj. ukr.), szadź, XIII. 32. X:XXVIII. 40, 314; XXXIX.19,21. Enzu, (j. sum.), bóstwo-księźyc, Epopea ludowa, IV. 345; XVI. 320; XXXI. 144. XXIX. 181; XXXIV. 13-16. pt. Eol, (j. gr,), bóstwo, VII. 11 E p o s. Epika jugosłowiańska, XXIX. 113; __ rycerska, XX. 238. XXXI. 158 P.t. Literatura Epos heroiczny, XXXIX. 47. l udowa. - rosyjski, XXXII. 83. - ludowa, XXXI. 158. -serbski, XXXVIII. 348, 349. _ połud.-słowiańska, XXIX. 113. E P o s, epopea ludowa, rycerska, __ rosyjska, XIII. 55; XXXV. 183. Eneida, lUada, Kalewala, MahabEpilepsja, XVIII. 181; XI. 396. harata, Ramayana. Epipaleolit, XXV. s. II. Erba Maria, (j. wł.), Salvia verbeEpitaphia, XXI. 104, 107. nesca, roślina, XVI. 3S Epoka dem. wojennej, XXXIX. 20. Eremita, XXX. 134; XXXI. 14. Epoki: brązu, XXI. 63, 64, 252; Ergologia, x.xVI. 104, XXXIX. 110. XXV. s. II, s. VI. XXVI. 27, 42; XiXX. 230; X,X;XVII. 3'21, 3.25, Erle, olcha" XIV. 330. pt. M i t Y o p i e r w s z y m c z ł o w i e k u. 363" 396; XXXVIII. 40; Xx.xIX Erntemai, (j. niem.), gałąź zatknię19, 21, 123, 130, 264, 286 ta na ostatnim snopie. XVIII. 110. __ cymeryjska, XVII. 168-170, 178. Esa, terminologia kowalska, VI. 292. _ czwartorzędowa, XI. 418; XIV. Esrel, (j. hebr.), demon śmierci, VII.28. 186; XXIX. 179. Ethnos, etnos, (j. gr), lud, XXI. 88; _ halsztacka, XXXIV. 96. _ kamienna, XXI. 63, 65, 253, 260; XXXIX. 72. XXIV. 156, 161; XXV. s. II. Etiologia, XXVII. 135. _ chorób, XXIX. 165. XXXVII. 370, 396, 417. _ kreteńsko-mykeńsk.a, XXVIII. 98. Etnikony, p. etnonimy, XXXIX 88, - lodowa, XXVI. 27. 90, 98. _ magdaleńska, XXI. 65. Etnogenetycy, XXXIX. 37. _ metalowa, XXI. 24; XXVI. 33. Etnogeneza, XXXIX. 7, 15, 36, 37, _ mezolityczna, XXXIV. 276. 65-67, 69, 71-75, 78-84, 87, 92, _ neolityczna, XXI. 24; XXV. s. I, 93, 95, 100, 101. s. III; XXVI. 27, 31; XXVIII. 10; _ Jakutów, XXXIX. 78, 95. XXXIV. 124. Etnogeografia, XXVII. 201; XXIX _ paleolityczna, XXVI. 27; XXXIV. 200; XXXIX 2. 276; XXXVII. 397. Etnogonia, p. Etnogeneza. _ ple1stoceńska, XXXVIII. 386. Etnograf, XXVIII. 111; XXIX. 109, - prasłowiańska, XXXIV. 52. 110, 198; XXX. 242, 252; XXXII. - scytyjska, XVII. 170. Eneolit, XV. s. XIII. Energumeni, opętani, 21; XXXIX. 86, 93, 133, 138, 140, 143, 145, 162, 628. - burżuazyjny, XXXIX. 93. _ radziecki, XXXIX. 1-27, 41, 42, 43, 48, 54, 55, 84, 94. Etnografia, I. 22, 25, 91, 92, 97, 195; II. 97, 176, 180, 182; III. 213, 370, 375; IV. 33, 95; V. 201; VI. 373; VIII. 92; XI. 98; XIV. 192, 339, 343, 345, 367; XVIII. 122, 128, 130; XX. 217; XXI. 5, 12, 48, 86, 98, 241, 257, 258, 266, 278; XXV. 100, 143; XXVI. 91, 104, 105, 135; XXVII. 54, 56; XXVIII. 1, 2, 7-D, 101; XXIX. 128, 131, 179; XXX. 255, 263; XXXI. 165; XXXVI. 72, 112, 157; XXXVIII. 221, 329, 464, 465, 468; XXXIX. 1-3, 13, 17, 26, 30, 32, 35, 38, 40, 43, 44, ~7, 62, 65, 83, 101, 133, 417, 488. _ amerykańs'ka, XX\X,IX. 27, 417. - australijska, XVII. 47. - białorusk.a, VI. 375. - bułgarska, XXXVII. 158. - czeska, II. 76; XXIV. 194; XXXI. 162. - fińska, X~~XVII. 440. - holenderska, XXIX. 134. - litewska, VI. 375. - łotewska, III. 85. - łużycka, XXX. 224, 226, 246. - muzułmańska, iXXXI. 157!- pozasłowiańska, XXXVIII. 210. - prawna, XXXIX. 133, 135, 138, 140--143, 165. - rosyjska, XVII. 265, 266; XXXIX. 2, 418. -. ruska (ukraińska), VI. 375; - serbo-chorwacka, XXX. 224; XXXVIII. 353. - słowacka, XXXIX. 434. - słowiańska, XXVI. 97, 99; XXIX. 119; XXX. 213, 232; XXXVII 443, 444; XXXVIII. 298. - syberyjska, XXXIX. 33. - węgierska, XXXVII. 351, 353, 355, 359. _ żydowska, XXX. 235; XXXI. 165 Etnografia krajów: Europy, XXX. 241; X,XXIX. 417. _ Kaukazu, XXXVIII. 221. _ Polski., I. 2, 62, 92; II. 186, 284; VI. 375; XXI. 266-268; XXV.101; XXX. 238, 240; XXXI. 145, 183; XXXVII. 146, 149, 236; XXXVIII. 217, 289; XXXIX. 624-629. _ Ukrainy, XXXVIII. 289, 29,8. Etnografia muzyczna, XVI. 160-178; XXI. 29, 30; XXIX. 151, 195; XXXVII. 466-468. Etnog.rafia, zagadnienia metodologiczne: - a etnologia, p. etnogeneza, XXI. 86-87. _ burżuazyjna, XXXIX. 1-5, 62, 63, 417, 418. _ historyczna, XXXIX. 14. _ marksistowska, XXXIX. 14. _ przedmiot i cel, XXI. 83-86, 92. _ radziecka, XXXVIII.148; XXXIX. 1, 4--8, 14-17, 20-23, 28, 31, 35, 43-45, 47, 53, 60-64, 71. _ stosunek do innych nauk, XXI. 85-88, 101. Etnografia, zastosowanie w szkole, XXVI. 87, 88. Etnologia. p. etnografia. I 10, 92, 218; II. 9, 176, 178, 179, 180, 186, 192, 195; IV. 336; V. 185; VI. 199; VIII. 98; XI. 201, 386; XIV. 186, 187, 190; XVI. 333; XVIII. 128; XXI. 2-16, 81-92, 125, 250, 259, 270; XXII. 13, 20, 25-28, 31; �135 134 XXIV. 166; XXV. 100; XXVI. 104; XXVIII. 1, 7, 9, 101; XXIX 105, 158, 167, 174, 181; XXX. 10, 234, 245, 254, 269; XXXI. 162; XXXIV. 65; XXXVI. 72, 112, 113, 186, 349, 350, 360; XXXVII. 32, 38, 40--42, 135, 154, 155, 309, 329, 330, 334, 360, 376, 426, 452, 469; XXXVIII. 3, 4, 9, 15, 16, 27, 210, 214, 215, 225, 336, 377, 386, 464, 465; XXXIX. 2, 158, 162, 177,179, 184, 217, 467. XXXVIII. 479. - pismo św., II. 831. Euchologiony, Eugenika, XXI. 245; XXXIX. 424, 425. Eulogia, pt. XXV. Ewa, II. 324, 325; III. 186, 187; XIII. 232, 336. pt. M i t y o P i e r w s z y m c z ł o w i e k u. - w zagadce, XVI. 92. - Afryki, amerykańska, XX,XIX. 22; XXXVIII. 479. Ewangelia, II. XV. 142. - w magii, XIX. 40, 41. - australijska, - - Azji, XXXVIII. 479. w kwietną niedzielę, XXIX. 105. - definicja Foy'a XXI. 86, 87. i 47. Ehrenreicha, 135; chleby poświęcone, III. 4. P i e c z y woo b r z ę d o w e. - XVII. F nazw topogr.aficznych, VII. 98. pt. Indeks etnogeogr. Ewangeliści, 145; II synoptyczna, XVI. 90; 143; III. 163. Ewolucjal, II. 37; XXI. 99; XXVI.26. - Finlandii, 379. - form hafciarskich, - litewska, XXXIV. 286. ni.emiecka, XXXIV. 286. Oceanii, XXXVIII. 479. polska, XXI. 68; XXXIV. XXXVIII. - kai'Y, IV. 446, 447. - rodziny, IV. 449. trakcji XXXIX. 112. - prawna, XXXIX. 165. prehistoryczna, XXVI. 42. rosyjska, XXXIV. 286. - stosunek 85~91. - szwajcarska, - zach. europejska, 286. do innych nauk, XXI. XXXIX. 484. XXIV. 141,148. F.acecja babińska, - Kulig.owskiego, - o mnichach, XII. 328, 329; XXV. 119; XXXVII. 15. pt. L i t e r at u r a l u d o wa. Facelit, O. wł.), chusteczka w magii, XX.86. Facjata, facyjat, szczyt domu, XVIII. 4; XXI. 218; XXIX. 26, 29, 31. Facz, powijaki, II. 140. Fagor, (j\ żyd.), phallus, II. 105. Fagot, IV. 174. pt. Instrumenty muzyczne. Fajans, XXXIV. 8Q. Fajczarz, wytwórca fajek. XXXI. 69. Fajerka, XVI. 85. Fajesny, chorowity, XVI. 85. Fajfa, fajfka, szpulka, II. 131, 134. pt. Narzędzia tkackie. część warsztatu tkackiego, II· 134. Fajka, fajeczka, p. zapiekaczka, II. 253; III. 229, 241, 253,; IV. 281; Fajfierz, Ewolucjoniści, XXVI. 42; XXXVIII. 5, 9, 13, 14, 17-20, 23. V. 59, 62, 128, 174, 175; VI. 26, 189; VII. 2; IX. 1Z0, 175;XI. 38, Ewolucjonizm XXVI. 33, 140; XXXVI. 110, 112, 140, 185, 186, 355, 367; XXXVIII. 3, 5, 8, 9, 15; XXXIX. 627. - krytycmy, 22-27. XXXVIII. XXVIII. 208. XXXI. 118-139. 3-6, 12, 376, 379; YII. 251, 252; XIII. 310; XIV: 43; XVIII. 72; XXVIII. 193; XXIX. 128, 157; IXXXVIII.56,111. Etnos, p. Ethnos. Executio, Etyka, japońska, XV. 147-149. - ludowa, IV. 247. Expeler, Ezop, XIX. 93. metalowa, XXXI. 69. pokoju, VII. 15. - gliniana, XXXIII. ZO. - z bursztynu, XXXIX. 361. Fajnyj (gw. hue.), ładny, XIII. 208. Etykieta Ezoteryzm, Fakly, chłopska, XXXIX. 22. IX. 119. (j. łac.), zeznania, XiXI. 12S. pić, XVIII. 184. XIV. 188. Etymologia, ludowa, VII. 98; XXI. 119-122, 221, 237; XXXI. 171. Eżgies, Eżges, (j. lit.), jazgar(z), - 'Ek, (j. schan. Birm), jarzemko, nazw geograficznych, XVII. 185. VII. 98; XXXII.25. XXXIX. pt. R y b o łów s two 121. - - (j ukr.), sobótkowe pochodnie, IV. 317, 317. Faksy strugać, (gw. złodz.), robić awanturę, VII. 278. Faktor, III. 319, 320. Fakty etnograficzne, etnologiczne, XXXVI. 112-114; XXXVII. 32, 38, 39, 277. - socjologiczne, XXXVI. 361; XXXVII. 41, 42. - statystyczne, XXXVI. 113, 114. Fala kulturowa, XXI 22. - językowa. XXXVIII. 16. Falanstery, XVIII. 21 Falcowanie skóry, garb. XXXI. 115 Falga, dzwono u koła, XX. 315. Fallos, Phallus, XXI. 199, Fallus, fagor, fallos, wyobrażenia przeciw czarom, II. 105; XXII. 146; XXX. 231. Falsaruchy, szmatki, XIV. 15. Falaga, falaka, O, tur.), narzędzie ka,ry, VII. 38. pt. Z w y c z a je prawne. Faldzity, XIV. 109. Fałsz w przysłowiu, VII. 38. Fałszywa 'pogłoska, III. 52. Fałszywe świadectwo, IV. 254. Familia rzymska, II. 286. Familia św. Pawla, lekarze szarlatani, XXI. 228. - zbójnicka, X'XlXi. 110; X!XXIV.157 Fana,chorągiew, 'Sztandar, XVIII.Z18. Fanes, (j. gr.), demiurg, XVI. 18,25. Fanobrachycephalus, XXIV. Z03. Fanza, (j. chin.), lepianka, XI. 336. Fara, .xVIII. 218. Faraon, XIV. 405. Farar, P. farosz, ksiądz, XIV. 73, 275. XVIII. 218. Farba do malowanek,XII. 116. pt. B a r w n i k i. - do malowania obrazów, XXX.167. _ lazerunkowa, XXX. 164, 167, 178. - malinowa w grobach prehistorycznych, XVII. 171. �13'2' 136 - ołowiowa, - opakowa, XXX. 167. XXX. 164. - pokostowa, XXX. 163, 164. - z fiołka, IV. 215; XXVIII. 242. - z galasówek, XXXV. 67. - z liści i bazi brzozy, XXXV. 60. - ze strąków fasoli, XXIV. 142. Farbiarstwo. VII 177-180; XI. 336; XXIX.119; XXX.213;XXXVII.222 Farbiarz, XXIX. 183. - płócien; XXXVIII. 430. Farbka do bielizny, IV. 216. - do jaj, anilinowa, IV. 216. Farbówka, spódnica, X. 183; X'I. 59. de Farfaliis, dekret o użyciu środków czarodziejskich, XXV. 9. Farmazon, II. 252, 253, 259; III. 142; IV. 39; XXVIII. 4 Faroz, farorz, p. farar, IX. 187; XVUI. 218. Farsy ludowe, III. 47. pt. W i d o w isk a lud owe. Fartuch, fartuszek, p. zapaska, I. 81, 159 176; III. 16-18; IV. 286; V. 266; IX. 207; X 34; XI. 24--30, 50, 151, 159, 387, 408; XII. 291; XIV. 138; XVIII. 68; XXI. 131,138; XXVII. 69; XXVIII. 217, 218; XXIX. 85, 118, 186, 188; XXX. 234; XXXI. 111; XXXIV. 162, 164; XXXVII. 83, 94, 244, 245; XXXVIII. 359. pt. O d z i e ż. - chludzony, p. spódnica, XXIX. 83. - kalamajkowy, XXXIV. 164. - lubelski, XXXIX. 455. - malowany, XXXI. 111. - resneny, (j. ukr.), fałdowany, XVII .. 153; XVIII. 143. - spódnica, X. 183; XI. 60; XVI. 138; XXIX. 83. - w obrzędach, XXXIV. 280. - w magii, XXI. 131; XXXIV. 280. - w pieśni, II. 356, 366; III. 70; VI. 165-------167, 170. - z sitowia, zabawka, XXVIII. 62. część dachu, XVIII. 4. Fasqżki, część wozu, p. wasąg, II.13I. Faska, XIII. 253; XXIII 81. Fasola, Phaseolus vulgaris L., III. 10 319, 323; VI. 55 57; VIII.123, 370; XII. 15, 16, 296 298; XVII. 149; XVIII. 200; ,XX'IV. 142; XXVIII. 242. pt. Pożywienie. - pożyczana do siewu., VIII. 363. - strąki jako barwnik, XXIV. 142. W lecznictwie, Xl. 399; XIII. 219, - we wróżbach, XIII. 228, 229-230. Fasolka, nazwa krów, XII. 301. Fasolkowy wzór na pisance, IV. 212. Fazowanie, term. kow., VI. 292. Fastnachtsbiir, (j. niem.), niedźwiedź w obrzędach zapustnych, XX. 174. pt. P l' Z e b i e l' a n i e s i ę z a z w i e l' z ę t a. fasulki, ];:i. faso!kowy, IV. 212. Faszyzm, XXXVIII. 351. Faust Jan, czarodziej, XX. 215; XXV. 50; XXVI. 69; XXVII. 124; XXIX. 62; XXX. 219, 221, 223; XXXI. 105 Fazik, garnczek, X,XXVII. 210. Fazy melodyjne, XVI. 171. Fqsok, węsad, !XVI. 216. Febra, trzęsawica, baran., ciotka, ograszka, zimnica, II. 329; III 55; V. 80, 177; VIII. 57; X 353; XI. 166, 398; XIII. 219, 326; XXX. 42, 49, 53, 55, 59; XXXIII. 81; XXXV. 74. pt. M e d y c y n a l udowa. Fasuli, - duch, zamaw., XXXIV. 43. rusałka, demon, XV. 41, 186. Felc, IX 270. pt. B u d o w n i c t w o. Felczer, II. 289; XXXI. 122. Feldmarszałek w szopce, XI. 29. Feja, - Matki Boskiej, XXVII. 165. _ na drogach ,rozstajnych, II. 161; XXV. 135. Felsenkripper, (j. niem.), mityczny - przydrożna, XXVIII. 248; bohater kruszący skały, XXXII. XXXVII. 238, 487, 488. 85, 86. pt. M i ty. - św. Stanisława, I. 128. Fer, ser, XVII. 80. - świętych, XVI. 330. Fereczyna, paproć, II. 138. pt. R o ś_ woskowa, w magii, XXVII. 100. l i n y w w i e l' z e n i a c h. - z ciasta, VI. 26. Ferety, XIV. 15; XXVIII. 18, 21, 28. Figury geometryczne, wykonane pt. O d z i e ż. wapnem na ścianach, p. malowaFerj!£donki, ferk!adunok, obramienie ścian, XXXIII. 107. nia okna, IX. 273, 366. Ferma europejska, XXXIX. 183, 190. Figurki, gołębi, XXXIV. 104, 105. _ jaszczurek, XXXIV. 104. Fernajs, pokost lniany, XXX. 163. z Horodyszcza, XIX. Ferniak, (gw. złodz.), nos, VII. 278. - kamienie 34; XXI, 64. Feru!a, (gw. Imc.), mątewka do mie_ kobiece z wężami, XXXIV. 132, szani.a mleka VIII. 43. pt. P ana naczyniach pierścieniowatych, s t e I' S t w o. XXXIV. 96, 101-10, 105, 122-125, Festunek, (gw. żołn.), XIV. 179. 130-133. Fest y kościelne, święta, XXI. 138. - z szopki, p. flisak, first, furman, Feteć, wstążka w pr'zysłowiU, VI.29. gqski, gospodarz, górnicy, graFetysz, I. 236; VI. 236; VII. 4, 9, 12; barz., gruby pan, husarze, n. XV. 214; XVII. 112; XXVI. 124. 253-4; V. 155, 159; VII.44; X.205; Fetyszyzm, II. 210; VI. 236-238, 243; XI. 24, 26, 40; XIV. 139, 140; XV. XXVI. 141; XXXII. 179. 63, 64; XVI. 385; XIX. 34, 36, 42, Feudalizm, III. 111, 113; XXXIX. 73. 45, 50; XXXI. 55, 57, 58, 63. Feudałowie, XXXIX. 429. z Łopatyna, XXI 64. Feuerstein, (j. niem,), krzemień, Fikutek, kozik, VI. 43. XXXII. 139. Filać, (gw. złodz.), zmieniać, pchać, Fibule, XiXI. 22, 253; XXVIII. 10; VII. 278. XXXVIII. 231. Filc, XXVIII. 169. _ gockie, XXVII. 159; XXXI. 67-68. Filicha, (gw. złodz.). chustka, VII.278. Fiedora, p. baśń, XIX. 108. Filiponi, sekta, III. 202, 138. Figa, gest obraźliwy, III. 60. Filka, (gw. hue.), nazwa klaczy, Figa" Ficus carrica, XIX,VIII. 242; :XXXV. 136. XXX. 195. Film etnograficzny, XXIV. 194; - w przysłowiu, XIII. 155. XXIX. 134; XXXI. 165; XXXVII. Figulki laksujqce, pigułki, v.. 164. 340, 447, 348, 486. Figura(-y), Chrystusowa, XXXI. 5. Filologia, XXI. 84, 90; XXX. 263. - gliniana, XI. 327. _ klasyczna, XXI. 90. _ kamienne, I. 125; XI. 165, 167. - romańska, V. 174. - kultowe, XXXIX. 452. _ słowiańska, VI. 331; XXVI 97,197. - ludzkie, XVI. 330. Fe!feber, III. 80. (gw. żołn.), Fe!dfebe!, �139 138 Filozofia, XXI. 82; XXXIX. 34. - ludowa, XVI. 416. - materialistyczna, XXXlIX. 612, 628. - monistyczna, XXI. 264. - pierwotna, VI. 7, 14. - pozoru (Philosophie des als ob.), XXI. 184. - prawa, XXI. 90. - religii, XXI. 18. Filyn, (gw. huc.), pochrześni.k, VII. 260; XIII. 208. Fimery, (gw. podh.), świnie, XVII. BO. Finance, (gw. żoł.), strażnicy celni, III. 253. Finkenritter, (j. niem.), postać humorystyczna z literatury ludowej, XXVIII. WI, 192, 194-202. Fiołek, Viola odorata, barwnik do jaj, XXVIII. 242. - korzeń w lecznictwie, V. 81. - korzeń przeciw demon, XXXIV 20. - kwiat zasuszony, IV. 215. - odwar z liści w lecznict., xxx.n. Fiołek trójbarwny, bratek, Viola tricolor, odwar w lecznictwie, XIII. 219, 222; XXVIII. 242. Fiori, (j. wł.), umbryjskie piosenki, XV. 50. Fiorgajn, (j. skand.), matka Thora, XXXII.88. Fiorgyn, (j. skand.), góra, ,XDilXlII.88. Firana, firaneczki, XIV. 109; XXII 128. Firas, (gw. hue.), tartak, VII. 260. Firleje stroić, przysłowie, VII. 38, 39. Firletka płomieńczyk, Lychnis chalcedonica, XXVIII. 242. Firszt, FUrst, p. figurki w szopce, XIX) 42, 45. Fisor, kwaśne siano, IX. 267. Fitek, kominiarczyk, ptaszek, IX. 67. Fitka, zupa zi.emniaczana, VIII. 123.' Fitogeografia, XXXIII. 7, 13, 16. Flaki, potrawa weselna, II. 244. - w przysłowiu, VII. 39; IX. 48. Flakon, XXVIII. 104. Flakoniki gliniane, XXXIV. 116. - pierścieniowate, XXIXIV. 81, 125. - szklane, XXXIV, 116. Flamen, (j. łać.), kapłan-ofiarnik, XXI. 192. Flasze dewniane p. czutura, V. 62; IX. 35, - kryształowe, XII.252; XXXIV.162. - na płyny, IX. 44. - pierścieniowate, XXXIV. 113, 115, - płaskie polowe, XXXIV. 138. - podróżne, XXXIV. 116. Flaszki z kryzą, XXV,. s. I. II. V. Flaszuszka, flaszka, XIV. 109. Flądr, ryba, w bajce, VIII. 312. Flecista. XXXVIII. 241. Flet, OCVI.329; XX. 105; XXXVIII.241. Flis, na flis pójść, (gw. flis.). VIII. 234; X. 4,5; XI. 45; XII. 151, 158. Flisacka jarzyna, groch, XX. 56. Flisacy, fHsak, II. 69, 340, 358; III 164; V. 359, 360; VII. 96; VIII. 55; IX. 424; X. 4-10, 453-458; XI. 45, 307; XII. 49, 1,51. 158; XIII. 258, 259; XVI. 179, 180, 181, 224,265; XVII. 74, 75, 141; XVIII. 132-134; XX. 39, 56, 57, 93, 96, 107, 110, 113, 139; XXIII. 155; XXIV. 113; XXXIV. 289; XXXV. 25, 40; XXXVII. 218, 231, 232; XXXIX. 318, 322, 413. pt. Z eg l u g a. - czernichowscy, II 358; III. 164. - galicyjscy. XVIII. 132-134. - nadłomniccy, XVII. 141. - nadwiślańscy, XXXV.40. - w szopce, XIX. 36. Fliszkowe, (dok.), flisacy. XI. 307. Flisz karpacki, XXXIX. 249. flisak, XX. 39. Flora okolic Rusowa, IX. 4'. - Powiśla, XXXVIII. 318. Florencyna, paproć, XVIII. 77. Florianowie, VIII. 342. Flyacy, P. komedia attycka, XXI. 199, 200. Flojl?r, (gw. hue), fujarka, XXXV 127; 128, 131, 132. Fochenz, O. s1. niem), p. bochen, XV. 57. Foczman, forszpan, wożnica, XIV.94. Fliśnik, Fajt, wójt, XVIII. 218. Folclore giuridico, Folcloristica giu- XXIXIX. 133, 1671' Folklor, XI. 13, 393, 421; XII. 144; XIV. 185, 204; XV. 184; XVI. 327, 332; XIX. 104; XX. 311, 312; XX. I 83, 85-86, 125, 270; XXIV. 92, 166, 179; XXV. 100; XXVI. 100, 105; XXVIII. 2; XXIX. 152, 162; XXX. 77, 80, 90, 136, 249; XXXI. 12; XXXVII. 458; XXXVIII. 374, 377; XXXIX. 1, 6-9-12, 23, 25, 27, 29. - antyczn)':, XXX. 237. - białoruski, XXI. 147-151; XXVII. 157; XXIX. 162. - czeski, XXX. 223. - Delfinatu, XXXI. 159. - druciarzy, XXXVII. 216. - estoński, XXXIV. 286. - europejski, XVI. 113. - fiński, XXXVII. 440. - Gilaków, XVII. 105. juridique, XXXIX. 133, 166. - litewski, XXIX. 62; XXX. 131. - maltański, XVI. 112. - muzyczny, XXI. 29; XXXIX. 499. - pasterski, XXXIX. 109. - polski, XV. 143; XXX. 131, 140; XXXVII. 440; XXXIX. 609. ridica, -- powszechny, XV. 184. prawny, XXXI.X. 165, 166. .radziecki, XXXIX. 8, 9. rolny, XXIX. 109. rosyjski, XXIX. 181; XXXIX. 9. rumuński, XXX. 119. ruski, XVI. 373; XXVII. 22; XXX. 108. - słowiań., XXX. 99; XXXVIII.209. - szwajcarski, XXXVIII. 466; XXXIX. 485, 499, 503. - ukraiński, XXXVIII. 207. - waloński, III. 387. - wojenny, XX. 311, 312; XXXVIII. 345; XXXIX. 12. - żydowski, XXI. 161, 239. Folk-lore, (j. ang.), XVII 287; XXVIII. 7, 8. Folklorystyka białoruska, XII. 186. - chorwacko-serbska, XXIX. 175. - hinduska, V. 284, 285. - niemiecka, II. 200. - polska, XI. 93; XXXVIII. 206. - radziecka, XXXIX. 10, 12, 2B. - słowacka, V. 238, 297, 319. - słowiańska, XV. 154; XX XVIII.206. - współczesna, XXXIX. 27, 2B. - żydowska, XV. 154. Folklorysta, XXX!.. 167. _ radziecki, ,XXXIX. 11, 13, 2.2,28, 4B. Folować, XX. 14. pt. O b ir Ó obk a we ł n y. Folować luby, wyginać łuby do sit, XIV. 109. Folusz, VIII. 39; XVI. 29B; XXVIII; 164, 220; XXXIV. 150, 151, 254, 263, 264. pt. O b l' Ó b k a we ł n y. Folosyty, (gw. hue.), pomagać, VII. i 250. Fondator, Fonemy, p. fundator, XXXII. XXXVII. 313, 314. 72. �141 140 '~ I Fonetyka, IV 84; VIII. 78, 79; - spinek góralskich, XXXI. 68. XXXIV. 63; XXXVII. 78, 310~ społeczna, przeżytkowa,XXXIX.52. 314, 316. - władania ziemią. XXXIX. 52. - dolnośląska, XVI. 104. - zawarcia małżeństwa, XXVI. 86, Fong-Hoang, (j. chiń), Zar-ptak, XI. 87; XXXIX. 179. 237. - zbieżna i równoległa zjawisk kulFonograf na usługach ludoznawstwa turowych. XXXI. 93. V. 177; VL 198; VII. 83; XVI. 161: - zniewagi, V. 117. 164; XXI .29,34-37; XXVIII. 107, Formacje kulturowe przedkapitali110; XXXVII. 372, 469. styczne, XXXIX. 5. Fonogramy, XXVI. 124. Formalizm, XXXIX. 2, 22, 23. Fonologia, XXXVII. 313, 314, 316, Formuła egzorcyzmu, XXXIV. 28. Forbotka, forboty, koronka XIV. 14, - magiczna, XXXIX. 222, 223. 15; XV. 214; XXXVII. 224. - mistyczna, XXXIV. 29. ForeLa, nazwa krowy, II. 130. - rzucania uroku, XVIII, 177. Forgi, ubiór głowy, XXVIII.. 18. - wedyjska, XXXIV. 31. Forma, degeneratywna, lXXI. 21, 22, - zaklęć, XXXIV. 13. 26; XXXIV. 139. - zaklinania, XVIII. 214. - do cegieł, XXXIX. 493. - zaklinania duchów, XXIV. 11,. - do ciasta, XXVI. 123. 12, 18. - do masła, XXXVIII. 427; XXXIX -. zaklinania poronionego płodu, 500. XVIII. 214. - do pierników, XXXVIII. 418, 423. - zaklinania przeciw demonom,. -. do sera, VI. 189; XXVI. 81, 83, XXXIV.7" 123; XXVIII. 220; XXXI. 164; - zamawiania, V. 177; X 232, 233. XXXVIII. 422, 425. 276; XI. 385, 386. - feudalna, XXXIX. 52. Formy, doniczkowate, XXXII. 53. - gospodarcza, XXXIX, 435. - mieszane, lXXXII 53. - klanowa XXXIX. 52 - miskowate, XXXII. 63. - kulturowa, XXI. 19, 87; XXVIII. - nieckowate, XXXII. 57. 112; XXXIV. 273 palenisk i piecyków, XXXII. 53. - ludowa haftu, XXVIII. 24. FornaL, IV. 284. - małżeństwa, X XXVIII. 221; Forost, (j. ukr.), chróst, XIX. 10. XXXIX. 2. Forśryft, (gw. żołn), Vorschrift, III. - nasadek naczyń pierścieniowa80, 81. tych, XXXIV. 9~100. organizacj ~ rybołó\vst.. X!Y\KI:X.437 Forśtant, naczelnik stacji, XVIII. 218. Fortuna w przysłowiu, XIII. 155. - pierścieniowa naczyń, XXXIV. Forwec, (gw. żot), Forwerts, III. 78· 81, 130. - pogrzebu, XXVIII. 251. Fosta, (j. ros.), zabawa chłopców, - religijna, XXI. 239, 240. XIII. 208. - słowna testamentu, III. 310. Fotografia, III. 285; VI 392; XVII. 167. - spania, XXXIX. 493. - soch i radeł, XXXI. 165. Frela, fujarka, V. 344; VII. 260; XII. w służbie etnografii, XXIV. 194; 306; XIII. 31, 208. XXVIII. 107. Frikka, (j. germ), bogini, XIV. 73, - z Chin i Japonii, XXVII. 193. Froschstein, (j. niem.) żab:kamień, Fórman, p. furman, VI. 43. \ p. belemnit, XXXVII. 297. Fóstra, p. Fi:istrmothir. Frouwa, (j. germ.), bogini, XIV. 73. Fóstr broethralag, (j. germ.), p3braFro, bóg germański, XIV. 54. tymstwo, VII. 154. Frybra, p. febra, VI. 43; XVIII. 180 Fóstrdothir, (j. germ.), mleczna córFryc, III. 71, 167; XXI. 174. pt. Z w yka, VII. 154. pt. P o k r e w i e ńc z a j e iD' b l' Z ę d y z a w o d. s t w o f i k c y j n e. _ flisak początkujący, X. 9; XVIII. Fóstrfathier, (j. germ.), mleczny ojciec, 133; XX. 57. żywiciel, nutritor, VII. 154. Frycówka, III. 70, 71. Fóstrmothir, (j. germ.) mleczna Frycz, XX. 57. matka, karmicielka, VII. 154. Fryga chanukowa, (j. żyd.), zabawka Fóstrsohr, (j. germ.), mleczny syn, dziecinna, XXX. 236. VII. 154. Frygga, bóstwo, III\ 186, 187, 282. Frajer, (gw. złodz.), dureń, VII. 278. Fryjor, (gw. flis.), wiosna, XX. 57. - kawaler, XVIII. 218. F,'ryśno, prędko, XIV. 253. Frajerka, frairka kochanka, III. 272; Fto, kto?, XIV. 109. XXVIII. 72. F'ufela, zawierucha, VII. 260. Frajter (gw. żo!.), III. 79. Fujara, fuj,arka, p. :frela, II. 269, Frala, p. Freła. 270; IV. 280, 412; V. 61, 62; VII. Franca, syfilis, XIII. 216, 217; XVIII. 260; 344, 345; VIII. 184; XII. 306; 180. pt. M e d y c y n a l u d o wa. XIII. 208; XIV. 149; XVII. 143, Franciszkanie, XX. 71; XXXV. 15. 146; XVIII. 78; XX. 49, 51; XXV. Frantówci, pieśni kaszubskie, p. 59; XXVI. 51; XXX. 5; XXXI. 5; fraszki, XVI. 417. :XXXV. 182; XXXIX. 318. Franuga, szabaśnik, V. 63. Fujara gra, (gw. złodz.), dobrze poFras, diabeł, XIV. 253. wodzi się, VII. 278. Fras mieć, (gw. złodz.), smucić się, Fujawica, zadymka, XIV. 399. VII. 278. FuLminator, (j. łac,), Jowisz, XIV. 52, Fraste, (j. błg.), XIX. 10. Fundamenty, XVI. 366, 368; XXXIII. Fraszka, I. 55; V. 262. pt. L i t e l' a95; XXXVII. 192, 197; XXXIX. t u r a l u d o w a. 249. pt. B u d o w n i c t w o. Fratrie totemiczne, XV. 13; XVII. 41; Fundator, XXXII. 72. pt. Z w y c z aXVIII. 51-54. pt. P r a w o l uj e i o b r z ę d y t o war z y s k i e. dowe. Fundusz Kultury Nar., XXV. 34. Fraza muzyczna, XIII. 187. Funia, (gw. złodz ), zar'ozumialec, Freirka, p. frajerka. VII. 278. Frejer, chlopiec, kochanek, p. fraFunkcja chóru wesel, XXVIII. 254. jer, XIV. 264, 267, 268. - czarownika, XXXVIII. 279. Frejerecka, kochanka, p. frajerka, _ dramatyczna, XXVIII. 254 XIV. 267, 268, 274, 275. - �143 142 - epicka, XXVIII. 254. grup społecznych, XXXVI. 132. instytucji, XXXVIII. 279. intermedialna, XXVIII. 254. kultury, XXXVI. 128. objektu etnograficzn., XXXVII.42. osobnika, XXXVI. 130, 132. reżyserska, w weselu XXVII.254 społeczna, wytworu, XXXIX. 102. wytworu, XXXVI. 115-117,119124; XXXVII. 49, 57, 353; XXXIX. 102. - zespołu, XXXVI. 112; XXXVII. 60, 61; XXXIX. 102. Funkcjonaliści, XXXVII.45; XXXIX. 25, Funkcjonalizm, XXXVI. 107, 110, 111, 113, 116, 118, 120, 124-126, 318, 357, 368; XXXIX. 110. - amerykański, XXXVIII. 345. - angielski, XXXVIII. 345. - niemiecki, XXXVIII. 8. ]!'unkcjonalne dane, XXXVI. 364. - odmiany i typy, XXXVI. 122, 123, 128, 131. Fura, wóz, I. 80; XI. 315. Furażerka, czapka, XXVIII, 163, 169. Furgol postać z szopki, 140; XIX. 50. XIV. 139, Furman w pieśni, XXXV. 50. - w szopce, II. 253, 254; V. 155,158; VII. 44; X. 205. Furmanka, XXXI. 112. Furmaństwo, XXXI. 112, 113. Furta, III. 357; V. 152. pt. B u d o wn i c t w o. Furys, (gw. hue.), diabeł, VII. 260 Puszoie, (gw. żO!.), FuszoLi TlI. 81. Futreny, p. futryny, IX. 273. Fu tra, p. kożuch, salopa. XIII. 251; XXVIII. 17, 167, 174; XXXI. 110, 111. - baranie, XXVIII. 174. - lisie, XXXIV. 167. - rysie, XXXIV. 167. - sobole, ofiara. XXXIX. 310. - zajęcze, XXVIII. 174. Futryny, p. ferfLedonlci, ferkladunok, futreny, r. 162; IX. 273; .xIV. 361, 362; XVi. 366; XXIX. 20. Fuzja, fuzyja, fuzyjka, V. 174; XXXIV. 161, 166. pt. B I' o ń. Fylypiwka, (j. ukr.), post w adwencie, VIII. 369. G Ga, (j. czes.), ja, XIV. 28 Gabriel, archanioł, XXX. 130. - zły duch, XXI. 131. Gaca, ściana przypustu, IX. 274. Gacek, gacki, nietoperz, V. 54; XIV 399, w magii małżeń., VI. 63, 64. Gacie, płócienne spodnie, haci, XII 244; XIV. 277; XX. 263. Gać, grobla, XIV. 307. Gada, robactwo, p. gady, gadzice, gadzina, X!X'I. 218. Gad domowy, p. Bożik, XXXIX. 430. Gad, wesz, IX. 64. p. bajka, baśń, I. 23; II. 43, 88, 363; IV. 284, 335; VI. 249, 347, 348; VII. 133-146; XI. 205, 329, 330; XIV. 241; XX. 55, 246; XXVII. 124; XXX. 36; XXXI. 125, 133, 136, 137, 143, 172; XXXVII. 14, 142. pt. L i t e I' a t u I' a l u d. Gadka, o biednym księdzu i mądrym organiście, VI. 250. - a celebracie, IV. 282. - o chłopie co był w piekle, VII. 136. - a chłopie i panu, VII. 136. - o chłopie co kupił złodz., VID. 142. Gadka, - jaszczurki, VIII. 307. motyw ornament., VI. 177. Gadzina, bydło, V. 63. - drób, XIV. 399; XVII:n. 218. - żmija, VIII. 275; IX. 184. Gaganczios, gaganiec, (j. lit ), p. kaganiec XXXII. 26, 32. Gagara, 'Ptak mityczny w mitach kosmogonicznych, XXXVIII. 350. Gagatek, p. Agat. Gaia, bogini, XXIII. 21. Gaik, ];1. maik, II £14; V. 56; VIII 201; XI 67; XII. 317; XVI. 98, 100, 158; XVII. 108; XVIII. 110; XXVIII. 14; XXXIII. 10; XXXIV 296. pt. Z w y c z a je i o b r z ę d y d o r o c z n e. Gaik, plotek, jaz do łowienia rybek, XIV. 109. Gaj święty, I. 113; X. 112, 113; XIV. 20, 38; XVII. 18; XXXVI. 109. pt. K u l ty. - w 'pieśni, XXIII. 139. - zaczarowany, XX. 79. Gajany, zamknięty, XIV. 109. Gajda, pies, VII. 260; XXXv. 133. Gajda zi.emniak, X. 261. Gajdek, ulicznik, XVI. 85. Gajdy, kobza, III. 271; XIXVII. 69. Gajmistrz, P. galmistra, XXXII. 31. p.t R y b o łów s t w o. Gajno, łożysko sobola, XIV. 109. _ sztuczna kępa dla ryb., XIV. 109. 347, 348. Gajowy, leśniczy, II. 162; XXXI· ~41. _ o żołnierzu i dwu dziadach, VI.250 Gajówki, dziady wiosenne, p. h.mw: _ o żołnierzu, co prosił Boga () pieki, VI. 205. pt. Z w Y c z a J e l niądze, VII. 129. o b r z ę d y z w i ą z a n e z k u IGadlar, (j. serb), dudziarz, IX. 35. t e m p r z o d k ó w. Gady, węże, XI. 373; XIV. 129, 172; Gajtle, terminol. kowal.' VI: 291. XX. 252, 269; XXX. 129. Gak, gakowy, (j. czes.), Jak, Jakowy, - wrony, VI. 47. XIV. 28. _ wyłażą z ziemi, XIII. 28. Galan,(ka), kochanek, (-ka), II. 140 - żmija, XIII. 28 29. o chróścielu i przepiórce, VII. 138. o człowieku, XI. 376. o czarnoksiężniku, IV. 282. o diable i chłopie, VII. 128. o dwuch kamratach, VII. 134. o Iwanowej kobyle, VII. 131. o jaskółce i Bogu, VII. 136, 137. o jednorożcu, VII. 133. o kocie i myszy, VII. 133, 134. o księdzu w Wawrzycach, VII. 140, 141. - o Locie i. chłopcu, VII. 143-145. _. o Madeju, VII. 139. - o orle i płotowym królu, VII. 137 - o osice, VII. 138. - o płanetnikach, IV. 282. - o Rokicie, IV. 282. - o Rusinach, VII. 131, 134. - o Sibili, IV. 282. - o służbie Bożej, VII. 132. _. o sowie i jastrzębiu, VII. 138. _ o sowie na jagodach, VII. 138. - o strachach, IV. 282. - o topielcach, IV. 2'82. _ o świerku. wróżu i dukt., VII130 _ o świętym Jerzym, 340---:345; VII. 134. _ o tym z czego aniołow;e powstali, VII. 134. _ o wszach, jak powstały. VII. 133. _. o zaklętej królewnie, VII. 282. _ o zamku zaklętym, VI. 348-350. _ o złodzieju i głupim chłopie, VI. Gadzice, Gadzik, v.. • 1 ,I, ! ~i :1,, 11 �14'5 144 (j. łac), gałganowy korzeń, w lecz. X. 335. Galanteria bursztynowa, XXXIX. 384, 403. Galanty, wstążki, XXVIII. 18. Galar, galarek, XXXIX. 322 pt. Ż eg l u g a. Galarki, gwoździe, terminologia kowalska, VI. 292. Galary, X. 9, 454; XI. 131. Galas, pożywienie, IV. 268. Galasówki, XXXV. 66, 67. Galaty, p. spodnie, II. 133; IV. 174. Galeria, V. 153. Galgenmii.nchen, p. mandragora, XXXIX. 305. Galipot, spoiwo do farb, XXX. 161. Galman, ruda, XXXVIII. 260. Galmistra, p. gajmistrz, kierownik połowu ryb, XXXII. 31. Galon złoty, V. 122; XXIX. 81; XXXVIII. 359. Galonka szychowa, XXXIV. 161, Gałązka, XXXIX. 301. Gałązki, wzory na pisank., IV. 212. Gałąź brzozy, XIII. 31; XXXIX.278 - iglasta, w zwycz., III. 2 - jako instrument muzyczny na Łys'ej Górze, XXVIII. 70. - jako motyw zdob" XIXlVII. 45, 50. - j-ałowcowa, L 188. - jemioły, III. 2. - lipowa, IV. 315. odkwitająca, XIV. 85; XV. 202, 209; XVI. 33, 34, 38, 40. ostrokrzewu, III. 2. - przywitanie bóstwa, XXI. 188. - róźdżka weselna, XIV. 215. - świerkowa pożywienie. III. 253 pt. P o t r a w y g ł o d o we. - w budownictwie, XXXVII. 98, 105, 119. - w magii, XXIXVII. 305. Galangae, - w zwyczajach i obrzędach weseL nych, XIV. 215, 256. - we wróżbach, XI. 430. Gałeczki szklane, haft, XXVIII. 21. Gałgan, gałganowy, korzeń, Radix galangae, V.164; X.335; XXXIII. 81. ~ odwar, w lec21, XI. 398. Galganiarze, chodniki z gałganów, XXIX. 86. Gałka bursztynowa, XXXIX. 400. Galki, grzyby, I. 207 Gałki rzucanie w losow., XI. 374. Galuch, ziemniak, X. 261. Galuszki, p. kluski, II. 128. Galwaczki, p. garb ac ki. Gama (y), dur, kościelna, lidyj ska, moll, XXI. 35. Gama-Gorib, (j. hot.), bliźniacze bóstwo, XXXII. 113. Gamainhao, (j. ind. amer.), duch wód i lasów, VII. 5, pt. D e m o n y d r z ew i wód. Gandharwa, (j. sto ind.), XXXIV. 23. Gandziara, gruba laska, VI. 43. - niezdara, III. 139. Ganek ganki, P. soboty, podcienie, III. 11; XI. 19; XII. 244; XIV 294; XVI. 280, 282; XXIX. 90; XXXIII. 108; XXXV 106; XXXIX. 244; Gant, Gantas, (j. lit.), trehubica, drgubica, XXXIII. 30. Gapa, siodło, XXXVIII. 231. GapiM, gałązka z wroniego gniazda, XIV. 109. Gapka, wrona, XIV. 94, 109. Gapować, (gw. złodz.), patrzeć,VII.278. Gapuś, (gw. zło dz.l, dO!'losicieLVII.278. Gara, gardziel, XIV. 109. - fuga w słupach, IX. 270. Garagola, p. ziemniak, X. 261. Garbacki, galwaczki, gruczoły, III. 139. Garbarnia, III. 110; XXXI. 117. Garbarstwo, VIII. 318; XXI. 233; XXXI. 114. p. białoskórnictwo, dubienie skóry, falcowanie skóry, garbarni3., garbowanie, kobylka garbarska, kora dębowa, jesionu. kosa zaworotna, kwas garbarski, kwas żytni, kwaszenie skóry, lotok, obhaniaczka, obróbka skóry, ,iecz" ka, worwel, wyprawianie skóry. zaworotna p. kosa, zolnia. Garbarz, IX. 186; XIV. 371; XXXI. 117; XXXIX. 346. Garbowanie skór, XXXI. 114. Garee, miara, p garniec, XX'XI .70; XXXIV. 162. pt. Mia r y i wagi. Gardło, leczenie, XI. 383, 397; XIV. 132, XXXI. 27. Gardy, hardy, XVII. 162. Gardziel, p. gara, XIV. 109. Gardziel wilcza, karmienie dz:eci przez nią, VIII. 296. Gardzina, (dok.), wojownik, XIV. 65-67, 70, 316. Garka, garnki, IX. 362. Garlo, wól, choroba, XI. 399. Garncarska terminologia, V. 166; VII. 96. Garncarstwo, p. cer.amika, I. 228, 233;VI 403; VII. 296; VIII. 320; X. 5, 428, 429; XI. 196; XXI. 20, 21 24 233; XXIII. 39, 155; XXVI. 49: 5~, 98; XXIX 97, 132, 155 159; XXXI. 164, 172, 174; XXXIII.l50; XXXIV 288; XXXV, 28; XXXVI. 283; XXXVII. 332; XXXVIII. 314; XXXIX. 422, 450. _ kaszubskie, XXVIII. 103, 104. G a r n c a r s t w o, p. boklak, brausztejn, bretzelkulass, brirda,bukietnik, buncloki, eutora, doniczki. dwojaki, dzban. fajans fajerka, 10 Lud - Tom XL flakon, flasze, garki, garnki, garcarz, garncarz, glazura, glejta, glina, gliniska, gruzly, hladyszka, horszczok, kafle, kalamarz, kamionka, klusowanie gliny, kołacz, (naczynia pierścien~owate), koło, krążek garncarski, kropielniczka, kurszil, lasowanie gliny, ława garncarska. majolika, makitra, misa, myska, naczynia pi.erścieniowate, nożyk garncarski, obróbka gliny, poWal', piątro, pniak, polewa, podstawka gliniana, rytony, siwak. skarbonka, solniczka, strużkowa nie gliny, trojaki, warsztat garncarski, wazy. Garncarze, 1. 134; II. 3, 18; V. 167, 373; VII. 296; IX. 185 ,207; X. 5. 428 429; XI. 196; XXIII. 155; XXIX 90, 154, 155; XXX. 161; XXXI. 165; XXXV. 19; XXXVII. fazik, 126. Garnek, I. 161; II. 218, 278. 319, 362; III. 147; IV. 273; V. 64, 167, 373: VI 45 403; IX. 279; XI. 130, 134. 194, 387; XIII. 155, 242, 252; XIV 44, 149. 193, 357; XX 316: XXIV. 15; XXV. 89; XXVII 113, 114; XXVIII.103, 127; XXIX. 42, 87; XXX. 160; XXXIII 81; XXXIV. 162; XXXVII. 204. _ do okurzania pszczół, VI. 45 pt. P s z c z e l a r s t w o. _ jako grób, VII. 25. _ na trzech nogach, XXIX. 45. _ nowy, XI. 381; XVI. 47; XX V. 89,93, _ pojedynczy, podwójny, potrójny. poczwórny, pos'zóstny, V. 167. ._ próżny, pusty, II. 226; XI. 214. _. rozbity, II. 217. pt. Zwyczaje i -o b r z ę d Y w e s e l n e. - stary, XI. 395. I i ., �l47 146 - szary, XXIX. 88. w lecznictwie, Xl. 398. w magii, XXVI. 14; XXXV. w przysłowiu, VII. 39. w wie:zeniach, II. 217; V. XI.395; XIV. 369. wyskrobywać po mleku, XIV z czarami, XXVI. 14. zabawka, XXVIII. 67. zestrzelić, XVI. 144, 145. Z w Y c z a j e i o b l' Z ę d y l' o C z n e. xxxv. 128. 167; 369. pl. d o- 86, 115-117, 125, 126, 128 143, 144. Gąseczki, w pieśni, VI. 141. Gąsięta, nawoływanie, odpędzanie PHa! pHa! II. 130. Gąsior, p. gęś, XX. 91. -- w bajce, VIII. 304, 306. --, w pi.eśni, VIII. 411. - wróżby małżeńskie, VIII. 379. Gąsior, (dok.), kara, XX. 34, 37. pt. Z w Y c z a j e p r.a w n e. Gąsio:', naczynie, XIV. 138; XXXI. 15; XXXIV. 162, 168. Gąsior, zabawa dzieci, VIII. 202. Gąsiory, grzyby, I. 199. Gąska, Tricho~ama equestra, roś!. w lecz. XXXI. 95. Gąski, grzyby, p. gąsiory, I 207. Gąski w pieśni, VI. 141; XI. 241. - w szopce, XXXI. 55, 57. Gązew, część pługa, II. 131. Giindhiirwii, demony płodności, XXXIV. 4, 14, 45. Giindhiirwiina, (j. st. ind.), wolna miłość, XXXIV. 14. Giindhiirwana, (j. st. ind.), miasto gandharwów, XXXIV, 14. Giindhiirwiiwiwaha, (j st. ind.), wolna miłość, XXXIV. 14. Giinsefuss, (j. niem.), bogini j:;o:wór. p. Berta, XXXII. 95. Gbur, kułak, XX. 113; XXVIII. 72. Gburka, bogata chłopka, XXVIII Garniec, p. garce, IV. 125, 126, 142; XVI. 11; XXVIII. 158, 163. Garnuszek, zabawa, V. 17:9. Garovitus, (dok.), Jarowit. XIV .. 31. Garść, miara przędziwa, XXVIII. 163, 164. pt. M i a r y i wag i. Garść zboża niezżęta, XXVII. 182. pt. Z w y c z a j e i: o b l' Z ę d y d o r o c z n e. Garuch, wywalI' z suszonych owoców, XIV. 132. Garuda, (j. st. ind.), gryf, ptak boski, wróg wężów, XXXIV. 16 23 Gason (dok.), Jassen, XIV. 31. ' Gaszenie węgla, III. 59; XVIII. 177, 178. pt. U rok i. Gaść, garść, VI. 43. Gatunki gleb, XXXIX. 202. Gauedn, (j. żyd.), rai, III. 54. Gau~, gu~, (j. niem.), wół, XVIII. 20. Gawędy wielkopolskie, XXXVII. 144 pt. Literatura ludowa. 21, 33. Gawron, postać diabła, XII. 214; XXXI. 16. Gdowa, wdowa, XXX. 117. Gawruczka, gawruk, (gw. złodz ), . .Gduła, roślina, aphrodis. X,XIXI,X.300 Gdzie-kendy, gdzieniegdzie, IV. 307. pani, pan, VII. 278. Gaz, nafta, Xl. 399. Geb, (j. st. eg.), bóstwo, XXXII. 101, 122. -", .. Gazda, bogaty gospodarz. chłop, III. 249; V. 125, 173, 174; VII. 39, 41; Gechacz, (dok.), jechać, XIV, 28. VIII. 166; XI. 77; XIII 115; Geliingef~ur, (j. niem.), XXXVII.175. XXVIII 218, 219; XXIX. 95. 96; Gf.leigałe, (gw. złodz), łóżko, VII 278. (gw. hue.), ćwierć korca, p. gie!eta, VII. 260. - dojnica, XVII. 145. Gency, podwójne kolce, XVII. 151. Geneonimi.ka, XXXIX. 88, 90, 98. Genetycy, XXXIX. 425. Genesis, XXVIII. 45. GEmeza, ]:;aśni o Kra~{Usie, XVI 282. - języka, XXXIX. 74, 81. _ języków europ., XXXIX. 74. - naczyń pierścieniowatych. XXXIV. 126-140. -- ornamentu, XXII. 85. _ podania o Ibiku, XVI. 320. _ przesądów i zabobon., XXVI. 13 Gem:'m, (j. aryj.), piecyk, XXXII. 53. Geografia, I. 5, 91, 267; III. 87, 184; XIII. 5~; XIV. 198; XVIII. 127; XXI. 13, 86. Geografia językowa, XXXIV. 65; XXXVIII. 16; XXXIX. 175. _ polska, XXX. 257. _ roślin, XXXIV. 56, 64. Geografowie greccy, XVII. 170; XXIX. 198. Geologia, 1.268; XXVII.149; XXXIX. Geletka, 175. Geometryzacja formy, XXXVIII. 333. Georginie, XII. 297; XXIX. 90. Georgos, (j. gr.), kurk, kur, kogut. XVI. 157. Geratronium, O łać.), p telemnit, echenit, XXXVII. 297. Gerdany, XXI. 49. Gerenda, O, madz.), zagon, grzęda, XIX. 29. Gerowit, p. Garovitus, bóg słowiań~ki, XIV 29. GerólLe, O, ret.), czarna wstążka na głowic, XI. 364. Gem!f. (gw. niem.), wilkołak, XXX. 253. Gessa, (dok.), Jesse, XIV. 75. lO' Gest, (dok.), jest, XIV. 28. XXXVIII. 358, 359 Gesta Romanorum, II. 116; III 178; XI. 10; XV. 132; XXVII. 3, 9; 17-40; XXX. 76, 88, 89, 91, 96, 98, 106, 107, 113. 133-135, 139, 141; XXXI. 52, 126; XXXIII. 142. pt. L i t e r a t u l' a l u d o wa. Gęba w przysłowiu, VII. 40. Gędźba, XXXVII 333. Gęsi., gra, V. 146. pt. Z a b a wy. Gęsia kiszka, ornament, XXXII 38. Gęsie wianki, przywrotnik pospolity, XXX. 39. Gęsiówka piaskowa, XXX. 40, 41. _ pospolita, Arabis arenosa, XXX. 40. pt. Roś l i n y w l e c z n i ct w i e. Gęstka, sieć o drobnych oczkach, XIV. 110. Gęś, I. 80, 211; II. 128; III. 304, 321; IV. 81, 132, 275, 284; VIII. 29; IX. 94; X. 355·; XII. 92, 303; XIII. 22, 256; XIV. 11, 16, 142; XIX. 95; XiX. 8, 38, 69, 92, 95; XXX. 205; XXXIV. 144; XXXVIII. 237; - czarna, XXXII. 108. _. dzika, IV. 421; V. 180; X. 355; XI. 380; XIV. 222; XVIII. 196. - jadło weselne, XV. 99. - kość piersiowa w przepowiednil3ch pogody, XVI. 12 _ kość skrzydłowa w polowaniu, XXXI33. - na Łysej górze, XXVII. 68. _ nawoływanie, !iwa, !iwa! II. 130 - Y'2mezis', XXXII. 94. _ nowo na by ta, XIII. 328; 'XXIII.l06. _ odpędzanie, p. hocz, II. 130. - pępek. XXXI. 95. - pióro, XXVIII. 65. - pływająca, strach, XVII. 69. _ postać czarownicy, X. 387. Gest obrzędowy, �[49 148 - postać diabła, V. 365. postać wiedżmy, XXXII. 94. mi.ęso jako pożywienie, V. 180; IX. 152; XVI. 5, 6, 10. - piak św. Marcina, XVI. 4, 6, 8, 10-12. - ptak wróżebny, XVI. 12. -- puszek, IX. 407. - smalec, III. 326. - w grach i zabawach, V. 146. - w literaturze ludowej, II. 72, 341, 343; V 307; VIII. 237, 305-308; XI. 14; XXVIII. 191, 203. -- w magii, XXX. 250. - w mitach, XXXII. 90-97, 101, 102, 108, 123. - w obrzędach dorocznych, I. 83. - w obrzędach pogrzebowych, 1.83. - \v obrzędach weselnych, I. 204. 244; VIII. 247. - w przysłowiu, XXIV. 94. -. w wierzeniach, III. 61; V. 365; XII. 301. - w zagadce, XIV.374, 375; XVII 81. - wątroba, XVI. 12. - wcielenie księżyca, XXXII. 102. - we wróżbach, XXX. 250. Gęślarz, XI .102; XXXI. 46. Gęśle, XXI.32; XXIV.90; XXXVIII. 263. pt. Instrumenty muz y c z n e. - podgórskie, XX. 105. - samogrające, V. 182. - w zagadce, XVII. 78. Gęśliczki, narzędzie k.ary, XXXIX. 145. pt. Prawo ludowe. Gęśniki, pomieszczenie na gęsi, XXXIV. 144. Geara, (dial. alemań.), góra stoż!cowata XI. 363. Ghason, (dok.), Jesza, XIV. 206. Ghenta, (j. ind.), bóstwo śWierzb'J, XXXIV. 33. Ghetto włoskie, XXV. 134; XXIX. 149; XXX, 234. Gid, g'ido, pochodnia do odstraszania wilków, XXXV. 84, 85 Gid, (gw. hu c.), Did, dzi.ad, snop wig. XVIII. 216. pt. Z w y cza j e i o b r z ę dy d o l' o C z n e. Gidy ja, kobieta wysoka, XIV. 110. Giebirowanie, (gw. żol.), gebiihreJl, III. 81. gielota, (gw. huc), donica, 189; VIII. 40, 41. pt. P al' s t w o. GieZtować, (gw. żol.), gelten, III. 78. Gier, nasiona rośliny baldaszkowatej, jako pożywienie, XX. 96. pL Potr awy głodowe Gierunki, wiązanie na zamek, p. węgieł, XXI. 217. pt. B li d o w n i ctwo. Giesować, broić, XVI. 85. Giez bydlęcy, Hypode1'mia bovis, II. 161; XII. 63. Gięcie obwodów i płozów, XXX. 33 pt. O b l' Ó b k ,a d l' Z e wa Gijnyk, (gw. huc.), owce, XVII. 143. Gimajny, szeregowy,VI. 43. Gimarka, czapka, XXVIII. 177. Gimienis, (j.lit.), zgromadzenie krewnych, III. 197. Giny, inny, XIV. 28. Girka, nóżka, XIV. 110. Girkle, (j. lit.), gardło więcierza. XXXII. 28. Girlanda, ornament, X. 300. Gitara, XiXlX. 112. Givoytes, (j. lit.), wąż święty, XXXIX. 342. Giwer, kiwer, kaszkiet wojskowy. XXVIII. 169. Gizdok, obrzydliwiec, III. 138. Gizęra, postać w dramacie religijnym, XIX 88. Gieleta VII. ste Glistewnik pospolity, Chelidonium (gw. huc), p. klag, mleko z maiLLs, XXVIII. 242; XXX. 46, 47. żołądka cielęcia, zakwas, II. 2~7. Glajne, (gw. żoł l, cd Glam, III. 19. Glisty, mieć, XI. 396. - motyw haftu, X. 302. Glazura, XXVIII. 104. pt. G a l' n _ usuwać, leczyć, XXX. 39, 47; c a r s t w o. XXXI. 82. Glan, glon, kromka, VI. 43. - zamawIać, X. 233. Gleba, XXXIX, 181, 196, 199, 201, C!iśnik, konwalia lanuszka, Con204, 210, 212, 214, 226, 229, 232. vallaria majalis, kąpiel, XI. 395. - ilasta. XXXIX. 236. _ odwar z kwiatu, lek, XXX. 47. _ żyzna, XXXIX. 235, 236. . Glottogeneza, XXXIX. 81. Gleboznawstwo afrykańskie, pLerGlubCL, Clubka, śliwka, XXXI 95. wotne XXXIX. 181, 203, 214. Gluglu, (gw. d7.i.ec), gruszki, III. 165. GZeg, (g\~. huc.), p. glaga, XX'XV 90. 94, 95, 147. pt. P a s t e rs t w o. Głagolica, XXI. 153. Gle)'d (gw. żo!.), XIV. 275. Głazy eratyczne, XXXIX. 113. Glejta '. ołoWIana, V. 167,. XI . 97', Głosownia mowy górnośl., XVI. 104. XXx. 163. pt. G a r n c a r s t w o. Głosydemonów i duchów, XXXIV.6. II 218 319; V. 152; VI. 403; G~l' ich nasłuchiwanie, IX. 286 pt. ma, . , IV VIII. 286; XI. 196, 197, 378; X . W,r ó ż b i a r s t w o. 123; XXIX. 10, 88; XXX. 17, 20. _ zwierząt domowych, XXXV. 137. 21 18'8' XXXI. 73; XXXII. 55Głowa barana w obrzędach zadu:bz60', 62,' 63; XXXIV. 72, 78, 80; nych, XXIV. 7. XXXVII. 98, 102, 11, 116, 118. _. ból usunąć, XI. 397; XIV. 251. Glina czerwona, XXVIII. 104; _ czarownicy w szopce, XXXI. 55, XXXIX. 203. Glowa, moneta, VII. 278. _ ubita, XXXIX. 281. Glowa, część przednia drygawki, p. Vi budownictwie, IX. 272, 273; drygawka, X. 454; XXXIX 322. XI. 172, 336; XII. 293, 294; XVI. - część warsztatu tkackiego, II.134. 367' XVII. 17; XXXIV. 144; - siedziba sił życi{)w., XXXII. 182. Xx'XVIII. 330; XXXIX. 242,248. - koguta lub kury nad wezgłowi.em _.. w inicjacji, XXXVIII. 56, 59. dziecka, III. 60. pt. A P o t r o _ w lecznictwie, X. 358; XIII. 217, p a i o n. 225; XXXIII. 119, 121. _ kury w zwycz. i obrzędach za_ wyroby z gliny, XVII. 171. dusznych, XXIV. 7. _ z kretowiska, w med VI. 160. _ ludzka, zakopywanie pod nowy _. z kretowiska w przepowiedniach budynek, XXXVII. 392. pogody, XIV. 369. _ ludzka. zdobywanie na wo,inie. _ z nawozem i uryną, XXXIX.208. XXXVII. 390, 412. pt. B li d o w n i c t wc J u d o w e. _ ckładanie nawozem. XI. 397. - z plewami, VI. 367. _ rcdziny poligamicz., X~XIX. 193 Glinianka, sadzawka, XXX. 17. _ \V przysłowiu, VII. 40; XIII. 155. Glinki, XXXIX. 405. . . . \.V \\';el'zeniach , XXVII.143. sWInt Glinisko, V.166. pt. G a l' n c a r s t \V O, Glaga, �150 151 łł: I'i ,Ii : świni w zwyczajach i obrzędach zadusznych, XXIV. 7. - wolowa, w chodzeniu z turcn;em. XXX. 194. . - żmijowa w lecznictwie, XI. 377. Giowace, głowacze, snopki do poszycia dachu, XXIX. 7, 41-33. - terminologia kowalska, V. 292. - Knautia arvense, odwar przeciw czerwonce, XXXI. 95. - Glowacznik, głowianka, głowatnik, roślina do okadzania krów, XXV. 94. pt. Roś l i. n y w w i e r z eniach i magii. Głowianki, palma wielkanocna, palenie przed burzą, XXI. 216, 217. Głowaczyna, Centaurea pratensis w leczn., II 137. Głowica, część stępy, XXXV. 189. Głowienki święcone, palma wielkanocna, II. 87. - jako lek dla bydła, IX. 414. Głownia, do odpędzania demonów, XXXIV. 13. - płonąca, obch:}dzenie koszery i połoniny, ,XXXV. 126. Głownica, tyfus, II. 140, Głownica żytnia, sporysz, Secale cornutum, w leczn., II. 158. Głownie, uharki, zakaz wyrzucania, VIII. 270. Głód, XXVI. 51; XXXIV. 8; XXXIX 210. pt. ;p o t r a w y g ł o d o we. - przepowiednia głodu, VII. 12. Głóg, Crategus oxyacantha, II. 155; XXVIII. 242; korzeń w leczn VI. 61; owoce, XI. 396. - w magii, XVI. 120. Główki Jana Chrzciciela, pieniądze srebrne, IV. 325. Głuch, ryba ogłuszona, XIV. 110. Gluchn, imię żeńskie w Peregrynacji Maćkowej, XXVIII 203. Thuil, Giuchy kąt, II 335. pt. M a g i a Głuchy, w dowcipie. V. 271, 272: VII. 91, 92; XIV. 300; XXXI. 141. - w Peregr. Maćk.XXVIII. 188, 190. 194. - w przysłowiach, VII.40; XIII.155. Głupi, V. 182; IX. 407; Xl. 373, 374. - Maciuś, XI. 375. - w przysłowiach, VII. 30, 32, 40. 214; XIII. 155; XVI. 96. Głuszec, VII. 270; XIX. 150; XX. 96. Głuszenie ryb, XXIX. 1'26; XXXII.26 Glużenie, glużynie, mruczenie, XIV. 110. Gmatwek, huba dębowa, skrypiel, Da£dalea quercina, dym przeciw komarom, XXX. 26. Gmerki australijskie, XVII, 16, 17. pt. Z n a ,k i w ł a s n o ś c i o we. Gmina, III 296; XXXIX. 52, 142. - chrześcijańsk3 XXI. 107. - pierwotna, XXXIX. 52. Gminne f.amilie, II. 278. Gnat, pniak, XIV. 392. Gnatek, demon, strach, XVI. 90. Gnatki, mnki, XXVI. 152. pt. K om u n i.ka c ja. Gniada, Gniadula, nazwa krów, XIV. i75; XXI. 58, 205, 206 Gniadki, gniady człowiek. II. 196. Gniadoń, nazwa wołów, XIV. 175. Gniad1', nazwa koni, VIII. 152. Gniazdo bocianie. zabezpieczenie od piorunu. IV. 171; XXII 22 bursztYnii, XXXIX. 362 - jaskółcze, XI. 382. - kurze, z macierzanką, XXX. 67. - ptasie, zakaz niszczenia, XVI.11l. Gniazdula, nazwa krów, XXI 58. Gnidy, IX. 68. - w przysłowiu, VII. 41. Gnieciuchy, gniotki, V. 55; VIII. 356: X. 354; XII. 75, 216; XXI. 237: XXIII. 132, 133; XXXV. 24. pt. D E m o II y S z k o d l i w e. Gniedyje ludi, O, ros.), p. gniady człowiek, II. 196. cniedzian, nazwa wołów, XIV. 17:> Gniotek, gnieeLuch, XV. 358, 359; XXXV. 24. Gnojownia, XXXIII. 87. Gnejówka, moczenie bijaka, VII 273. - nalewanie do maślnicz. XIII. 325. _ w przepowiedniach pog., XVI. 83. Gnojówka, deska u dna wozu, XXXIX. 124. Gnój, p. nawóz; do fajki, IX. 120. _ koński, odmładzający, V. 184. _ kurzy, VIII. 339. pt. M a g ia. _ okłady na głowę, XI.397. pt. M ed yc y n a l u d o wa. _ uprawa roli, XIV. 127. pt. G ospodarka rolna. _ we wróżbach malżeńsk., XIV. 370. _ wołowy, XXX·/III. 234. Gnój, ropa, XI. 399. Gnostycyzm, XXXVI. 139. Gnyp, tępy nóż, V. 263. Gobelin, XXXV. 179. Gadka, p. gadka. Godła chałup, XXXI. 65, 76. _ herbowe, p. rodowe. _ redowe, II. 5-9, 301, 365; XX. 157; XXV. 159. pt. Z na k i w ł as n o ś c i o w e. Godowszczina, (j. ros.), zaduszki, XXXIV. 2. Gody, p. Boże Narodzenie, III. 2, 3. 17.2, 173, 385; IV. 178, 283; V. 56; VI. 205; V11I. 154, 155; IX. 54; XII. 39; XIII. 32; XIV. 87; XXIX. 89; XX'XIII. 68; XXXV 48. Gu';iza, chęć, życzenie, XIV. 307. Godzina, dobra, VII. 271; X,XIII. 58. _ południowa, XXXIII. 139. _ północna, XIV. 302; XXXIII. 139 1... ... 'I j. - śmierci, IX. 71. - zła, VIII. 271; XXIII. 58. Godzinki do N M.P., XXXI. 106-108. Gogimugik.(-k), Gog-magog, (j. żyd,), olbrzym, VIII. 352; IX. 164. Gogodzy, (gw. huc.), jagody leśne. XXXV. 89. Gogowina, p. owca, II. 40. Gojik, p gaik, maik, V. 56. Got, O, słowo ros.), p. goły. Golac;;;, śląski taniec weselny, XV 79, 81. Golaty, goły, XIV. 110. Goldene Froh, (j. niem.), złota Baba, XXX'IX. 310. pt. D e m o n Y. Gotenie młodzianka, XXVI. 147. pt. I n i c j a c j e. - Zyda, wyzwoliny na kosiarza, IX. 409 Golfr, (j. nord.), XVII. 179. Golgota, XIX. 53. GaUer, O. niem.), ubiór kob., XI 364. Goton, (gw. śl.), kawaler, XVIII. 218. Golonka, (gw. śU, panna na wydaniu, XVIII. 218. Gał, O, błg.), goły, XLX. 24. Gola, imi'ę żeńskie w Peregrynacji Maćkowej, XXVIII. 203. Gola ręka, w zwyczajach przy kupnie, IX. 414. _ w zwycz. wypędz. bydła, IX. 414. Golaźnia, (gw. podh.), połonina, halizna, XIV. 110. Goły, (j. łuż.), p.Gol, XIX. 24. Golba, nazwisko dziada "V Tragedii żebraczej, XIX. 90. Golbiec, (j. ros.), przegródka w izbie. XVII. 179. Gołąb dziki, XXIX. 94 _ gołąbek, IX 94; X.X 95. _. krew, IV. 437; X. 357; XVIII. 180, 193. pt. Ma g ia _ nawoływanie, II. 130. "1 i -·l li j ;': �132 - porówn. z człowiekiem, XIV. 203. Gonsionka, (gw. śJ.), gąsienica, XVIII. postać Ducha św., II. 227. 218. - ptak poświęcony bóstwu płodGonska, Nymplwea alba L, nenufar. ności, XXXIV. 130. XIV. 110 uosobienie duszy, XVII. 182. Gonty, II. 76, 285; VI. 177; VIII. 41: w bajce i baśni. II. 48, 363; V. IX. 275; XII .294; XIV. 322, 359: 184, 365; VIII. 287, 288; XL 239; XVIII. 69; XXXIII 96; XXXIV. XXXII 101, 102; XXXVIII. 195, 144; XXXVI. 240; XXXVII. 182. w magii miłosnej, XXIII. 136. 199,229; XXXVIII. 267. pl. D a c h. - w mitach, XXXII. 102. \Ii zagadce, VI. 248 - w zwycz. i obrz. wes., XL 223. Gontyna, XIV. 362. - w ornamentycE', IV. 227. Gopa, (j. ind.), strażnik, XXXIV. 174. -. w pieśni, VIII. 228, 383, 389: Gopayiitii, (j. ind.), strzec XXXIV 174.. IX. 46; XII. 237, 238; XIV. 384; Gar, Gorowik, Gorynia, Goryniec. XXXVIII. 103, 104. (j. ros.), olbrzym Waligóra, XXXII. w przysłowiu, VII. 41. 84 ,86-89. - w wierzeniach związanych z pioGorące kraje, ziemia bociana, XIV. runem II. 227; VIII. 289. 183. Gołąbki, gl'zyby, I. 199. Gorączka, II 289; XL 397; XIII. 216. Gołąbki, pieczone, XXVIII. 197. 217; .xXIX. 123. - z kapllsty, VIII. 370; XVIII 143,200 Gorączka, upał, XVII. 162. - z papieru w zwycz wes.XXXI 159. Gorcho, Gorka, Ci, ·prus.), bóstwo. XIV. 32. Gamba, gombiczka, guzik. III. 252. Gorczyca., nasiona w indyjskich zwy253. czajach pogrzebowych, XXXIV. 40. Gomu!ak, gomuł, sieć, XIV, 110. - w medycynie ludowej, XI 394. GomuLec, chomuLec, kij li końca sieci Gord, (j. połab.), XIX. 26. rybackiej, XIV. 110. Gorgulik, odzież XIV. 14. Gomółki, sel', IX. 72; XII. 46; XIV. Gorko, gorąco, V. 63. 148, 149; XX. 72, 95; XXVIII. 188, Gorliwy, zły, VI. 43. 199; XXXI. 57. Gorocanii, O. ind.), złotokost, z żólci Gona, łuna, IV. 307. krów, w magii, XXXIV. 20. Gonciarze, XII. 17. Gorod, (j ros.), p. grad, XIX. 26. Gonetek, naczynie kuchenne, IX. 362. Goronara, (j. hol.), tajny klub mężGong, do odpędzania demonów, czyzn, XXXVII. 359. pl. G l' u P y XXXIV. 13. P ł c i i w i e k li. Goniacka, wygon, IV. 280. Gors, (j. prus.), p. Chors, XIV. 31. Gonicha, nierządnica, V. 63, Gorset. p. brucLik. prucLik, stanik Goniec, handlarz świń, V. 63, stan, żywotek, IV. 286; VI 50, VIII Goniony, taniec, X. 194; XX. 104: 251; IX. 207, 323; X. 39, 185-f87, XXVIII. 203. 302: XL 24-27, 30, 96" 153; 157. Gonitwy, XL 288 309, 326. 410; XIII. 252; XIV. 263: Gonsiak, mała gęś, XIV. 109. XV. 96; XVI. 61. 138; 225; XVIII __ 68; XXVII. 193; XXVIII. 218; XXIX. 83 118, 157, 184, 186, 188; XXXVI. 279; XXXVII. 214, 221. 223, 230-232. 245, 308. 345; XXXVIII. 441, 459; XXXIX. 297. . 447. 451. pi O d z i e Ż. - biłgoraj ski, XXXVIII. 459. - bytomski, XXXVIII. 441. - mieszczek krakowskich, XXI. 55. - w szopce, XL 24-27, 30. Gorun, przędza czerwona. XIV 307. Goryczka Lójeściowa', Gentiama ascLepiadea, XXVIII. 242; XXX. 50. pL Roś l i n y w l e c z n. - wąskolistna, Gentiana pneumonanthe, odwar, XXX. 50. Gorowik, Gorynie, p. GOl'. o Gorynicz I 1 zmiej, Gorynskaja .:mieja, (j. ros.), wąż, XXXII. 87. Goryńcziszcz£, (j. ros.), p. Gorynicz Gorzalica, gorzałka, wódka, XIV. 144. GorzaŁa, gor.załka, gorzalica, wódk8. II. 274, 349; XI. 145; )CIII. 245; XIV. 144, 146; XX. 257; XX,I. 132; XXVII. 68, 69; XXVIII. 160; XXX 30; - w przysłowiu. IX. 373. Gorzelnia, IV. 242; XI. 336; XXVIII. 221. Gorzkie żale, XIX. 55. Gorzkówka, nazwa ryby, XIV. 110. Gospod, (dok.), pan, Bóg, XIV. 82. Gospod, (za) (dok). pan, pani. XIV 60, 62, 71, 82, 206. Gospoda, II 13, 37; IV. 269; XVIII. 218; XXIX. 118; XXXI. 48. Gospodarka chłopska, XXXIX. 191. _ filialna, XXXVII 190, 193, 203. _ folwarcz., XX. 3, 95; XXXIX. 236 - hal~XXVIII 221; XXXII 78-81 - hodowl. )cXVII. 133; XXXVII.190. - kobieca, III. 194; XXXIX. 192. - koczowniczo-}:asterska.X'XX'IX.97 ---. --- kolektywna, XXXVIII. 408. kopieniacko-pasterska, XXXIX 21. ludów niecywiliz, XX)cVIII. 213. łanowa, XX. 5. macierzysta, XXXVII. 190. mleczna, IV. 23; XXXVIII. 36l. myśliwska, XXXIX. 20, 21. ogrodowa, XXXVIII. 283. okopowa, XX. 318; XXXIX. 193. osiadła, rolnicza, XX)cIX. 97. pasterska, szałasowa, p. owczarstwo, .xXXVII. 190. - 'pastersko-bartnicza, XXVI. 10l. - pastwiskowa, VIII. 37. - pierwotnego nabywania, XX. 318, - planowa, socjalistycż.,XXXIX.100 - pługowa, XX, 318, 319. - ~ółłanowa, XX. 5 - pół oSi,adła, XXXIX. 97. _. przemysłowa, XXXIX. 97. _ rolna, XX. 3; XXVII. 133: XXXVII. 174; XXXIX 22. 97 - społeczna, XL 346. - szałasowa, V. 123. średniowieczna, III. 274. - towarowa, III. 274. -- zamienna, XI. 94. _ wschodnio-afryk., XXXIX. 19l. - żony, XXX!X. 192. Gospodarka leśna. p. brzon, nuhyło. dziegieć. kora, dwupolówka; jednopolówka; gnój; narzędzia rolnicze; nawadnianie; nawożenie; nawóz; rolnictwo; siew; trójpolówka, dziegieć, pędzić, brczowanie lasu, majdan, palenie lasu. pędzenie dziegciu, pędzenie smoIy, smolarnia, smoła, warzelnie smoły, węglarstwo, wypalanie nowin, wypalanie węgla. Gospodarz, zwierzchnik spólnoty rodzinnej, III. 152, 154; IV. 275: VIr 41. 44; VIII. 166; XIII. 156: ,, 1 ~ . ł �155 154 XIV. 56; XVI. 350; XXI. 94. 95: XXIII. 58. w medycynie ludowej, XI. 395. - w przysłowiu, XVI. 96. -. \\' szopce, XI. 24, 26, 40; XXV. 63, 64. Gospodyni, III 152; VII. 41; XI. 13: XIV. 44; XXI. 94, 95; XXIII. 55, 58; XXXIII. 28. - w bajce, XVI. 350. - w medycynie ludowej, XI. 395. - w mętowaniu, XIV. 378. Gospodzki, właśc. gasp., XVIII 218 Gościec, p. goździec, kołtun, I. 120; II. 22, 160; III. 144, 231, 254, 255, 259; V. 297, 298; VI 303, 304; VII. 41; X. 96; XI 194, 400; XIII. 216. 217; XVIII. 1'85; XXIX. 165: XXXIII. 121; XX,XV 24; XXXIX. 3.15. pt. M e d y c y na l u d a w a. - spalenie gośćca, VI. 60. Gościna weselna, X,V. 93. Gościniec, droga w przysł., VII. 41. Gość, nazwa ognia, XIV. 47, 49. - w przysłowiu, XIII. 156; XVI. 97. - w wierzeniach, III. 52, 387. Goście weselni, XIII. 321; ,XIV. 254. Gościowiec. powojnica alpej ska: chłopski i babski, X. 278. Gotowanie magiczne, obrzędowe. pierwotne, XX'XII. 18'2. Gotskij Zbornik, X'XIXIX. 37. Gottesvfenig, (j. niem.), Denarius Dei, XI. 181. pt. Z w y c z a j e prawne. GotUj', p. głuszec, VII. 260. Goździec, p. gościec, XI. 400; XXXIV. 315. Goździen'iec, Clavaria coralloides. grzyb plaskasz grzebieniasty. \\. medycynie, II. 22. Goździk. Dianthus, p. aphrodisiaca. XXVIII. 242; XXXIX. 300. - gryzienie w lecznictwie, XI. 385. kwiat w ornamencie, XXVIII. 20. moczony w winie przeciw kołtunowi, XXx. 72. - święcony, XXX. 72. Goździki polne, oman niemiecki, XXX. 52. Gódza, (j. st. po1.), chęć, życzenie. XIV.307. Góra, diametowa, V. 180. pt. B a ś ń. - grzmot, XI. 84. - kultowa, XXVII. 135. ~ Łysa, XVII. 135. - mityczna, XXXII. 33. pt. M i ty. - powstanie góry, VII. 23. - siedziba czarownic, II. 164, 170. ~. siedziba diabla, II. 215; XIII. 119, - w przysłowiu, VII. 42; XIII. 156. w wierzeniach, XXXII. 85, 86. 130; XXXIV. 8. wężowa, XXXII. 85, 86. - wysoka, III. 161. Góra, p. strych, IX .. 279; XXIX. 10,31. Góral, w szopce, XI. 25, 28, 33, 44. 46; XIV. 150; XIX. 35, 49. Górczyk, klapa u pasa, trzosu. XXIV. 114, 115. Górka, XI. 387. pt. Gl' y. Górnica, odzież IV. 277, 285; VII. 257; VIII. 165; X. 175; XII. 220; XIV 292; XXIX. 157; XXXI. 70; X,XXVI. 233, 234, 258, 264, 265,268. Górnictwo, XI 184; XIII. 66; XXIX. 134; XXXVII. 324, 332. Górnicy w szopce, XI. 30, 31; XIX. 36. - w Tatrach, III. 263, 266, 270; IV. 288; V. 129; VII. 95, 96; XI. 134: XXVIII. 221; XXXVIII. 260. - wieliccy, VIII. 169. Górować, plynąć pod wodę, XIV. 110. Gra, widowisko, XIX. 85; XXVIII. 58. Gra na dzwonkach, XXIX. 208. pt. Instrumenty muzyczne. Gra, zabawa, p. gry. Grab, Carpinus betulus, drzewo, V. 166; XI. 174; XIII. 334; XXVII. 139; XXXV. 64; XXXIX. 439. - iglice do sieci XXXII. 32. - pochodzenie nazv.·y, XXXIV. 52,57. -. w lecznictwie, XIII. 217. - w wierzeniach, X. 18. Gr.abarz, p grubarz, I. 56; VIII. 54; XI. 141. 401; XII. 254; XVIII. 214; XXV 86; XXX. 19. - w szopce, XI. 26, 141. Grabcie, grabki do bursztynu. XXXIX. 363. Grabie, II. 218; V. 263; IX. 280, 356. 366; XI. 175; XXXI. 141. _. w obrzędzie siania lnu, VIII. 61. - żelazne, XVII. 149. pt 1'.:. a r z ęd z i a r o.} n i c z e. Grabie, grabki, ornament. XXXII. 37. - wzory pisanek, IV. 212. Grabina, p. grab, XXXI. 95. Grabki nietoperza, kości, XX. 80. Grabki, resztki zboża na ścierni.sku, XIV. 110. Grabki u kosy, IX. 366. Graby, (gw. złodz.), ręce, VII. 278. Grace, :J.arz. lowieckie, XXXI 28 Gtad, I. 138; II 67, 161, 254, 329; III. 143; IV. 98, 419; V. 53, 128, 220, 250; VI. 66; IX. 84; XII. 255,; XIV. 171, 173, 176; XXXIII. 24. 25; XXXVIII. 239, 255. cdpędzanie, V. 53, 128, 220, 250; VI. 65; VII. 121; VIII 58; IX. 383. 384; X. 355; XI. 81; XII 310. 314: XIV. 46: XXI. 132; XXX. 251. - ognisty, I. 164. - skąd się bierze, XIX. 114. - sprowad~:mie, XXV. 87. baśni, XII. 76. w zagadce, XVII. 87. zamawianie, VII. 221, 311. Grad, (j. ros.), gród, X'IV. 225. Grad, (j. bIg i serb.), casteHum. XIX. 26. Gradina, (j. slow.), p. grad, XIX. 26. Gradiszcze, (j. st. sław.), miejsce gdzie stal zamek, XIX. 26. Gradobij, grad odpędza, IX. 384. pt. Ma g ia. Grafolodzy, XXX. 269. pt. W I' ó żb ia I' s t w o. Grajkowie, piszczkowie, XIX. 85. - w obrzędach weselnych, XIV. 381. Graka, graczka, XIV. 110. Gral św., geneza, XVI. 217-222. - gmina św. Grala, XVI. 219. - kamień czarodziejski, XVI. 219. - naczynie, XVI. 218, 219. - podania i legendy, XVI. 220, 221. Gramatiele, (j. lit.), ornament, XXXII. 37 38. Granat, symbol płodn., XVIII. 94. Grand-pere, (j. fr.), dziad, XIV. 58. Grande mere, (j. fr.), babka, XIV 58. Grandico, (j. prus.), zagon, XIX. 29. Grandis rnater (j. lac), wielka matka, babka, XIV. 57. Grandis pater, (j. lac.), wielki ojciec, dziad, XIV. 57. Granica(e), antropogeogr. XXXIX 229 - etniczna, XXXIX. 423. - etnograficzna, XXX. 229, 258, 439. - grodzenie, XXXIX. 296. - grup etnicznych, ,XXXI, 154. - język., XXXVIII 327; XXXIX. 80. - magiczna, XVIII. 189; XXX. 258. - między ludnością polska a ruską, XVII. 253. ~ narodowościowe, XXXIX. SD. - państwowe, XXX. 258. -- \0\' - , ~I 'I ! �J5~ 156 - polsko-czeska, XXX. 258. polsko-niemiecka na Śląs;ku, XXX. 258. - p6łn.-zach. Wielkopol., XXX. 258. - ustalanie jej, XXV. 114. - w przesądach, XXX. 251. -Vi przysłowiu, VII. 42. -. wsi, XIII. 325, 326, 328; XVIII. 189; XXVI. 72. - zas'ięgu cisu, buku, bluszczu i grabu, XXXIV. 52. - zbieranie ziół na granicy, VII. 306. Granie, zabawy z muzyką, XXVIII. 59, 231. Granie na dobranoc, wesele, VIII. 248. Granit, XXXIX. 211, 249, Graty, sprzęty domowe, V. 104. Grażdanka, (j, ros.), alfabet rosyjski, XXI. 153. Grąd, sucha ziemia, XIV, 307; XXIX 6, Grądzie!, p. grz<1dziel I, 188; II. 131; XIV. 308, Gramadewatii, (j. ind.), oóstW:ł wiejskie, XXXIV. 40. Grdyta, p. grdyka, XIV 110. Gre-Gre-Gregory, p. G:·egorianki. II. 198, 200; VII. 325; XXVII. 165, GreblaLis, dzwHipis, krejwas, (j. lit.). ornament, XXXII. 37. Grebnerczycy, XXXIX. 92. Gredo., (j. słow.), bierwiono, XIX.29. Greda, (j. błg. i serb.). bien,viono, Z3gon, XIX. 29. Gregorianki, Gregorki, II. 198-200; V. 370, 371; VII. 324, 325; VIII, 220,431; XIX 51, 52; XXVII. 165. Grejcal', pieniądz, w przysł., VII. 40. Grendzisko, p. gronzek, ciężarki u si.e_ ci, XIV. 110. Grendżoly, sanki do przl;wo7.enia drzewa, włoki, XVII. 150. p. belemnit, echenii. 297. Gręby, grądy, suche wzniesienie; wśród bagien, XXIX. 6. Gręda, (j. cerk), grzęda, zagon XIX. 29. Gręple:, VIII. 3£', pt. O b l' Ó b i< " we ł n y. Gręzy, sieć rybacka, XXXVlII. 230. Grida, Ci, łot.), tarcica, podłoga, XIX 29. Griaza, Ci. st. sU, współogniskow:y, XVIII. 181. Grinde, (j rum,), grzęda. XIX. 29. Gretterianus, XXXVII. Grindis; greda, gristo, grindża, i.l lit.), balami obłożyć, XIX. 29. Grischo (dial. alem.), otręby, XI. 362. Grabarz, grabarka, p grabarz, grabarka, XX 248. Grobjiedet, (j niem,), i.nstrument muzyczny, XVI. 167. Grobla, IV. 20, 149, 150; IX. 286: XXVII. 141; XXVIII. 132. pt. K o· m u n ik a c ja. - pływająca, XI. 220. Groby, sadzenie drzew owocowych. XIII. 125. pt. Z w Y c z a j e i o brzędy związane z kultem p r z o d k ów. Groch, Pisum sativum, I. 51, 249:. III. 173, 315; IV. 281, 286; VI. 46. 56; IX. 249; X. 37, 355; XII. 16. 296, 298; XIV. 11; XVI. 56; XVII. 149; XVIII. 71; XX 55. 57, 67. 95. 319; XXVIII 152, 153,. 157, 216. 242; XXXIII. 113; XXXVII. 367: XXXVIII. 32~. pl. Roś l i n~: - up,r a wn e. gotowany ze słoniną w leczni.dwie, XXX. 58 jadło weselne. II. 244. 251; III 66: VIII. 251. -. jadło wigilijne, V. 80; VI. 68; VIII 370; XVIII. 200; .- jako przynęta w łowiectwie, XXXn.27. - jako zapłata, III. 211, 212, 304; IV. 132, 143. - odwar z łodyg przeciw urokom, XXX. 58. .- miary grochu, XXVIII. 147. - obsypywanie nowożeńców, XX.196. - ochrona przed błyskaw., XIII. 90. _. pocieranie grochem w wigilię, X. 155; XIV. 132. _.. siew, XIII. 256, 257; XXIII. 136. -. symbol płodności, XXIX. 122. _. święcony, XII. 6L - w grach i zabawach, VIII. 29. - w kolędowaniu, XI. 160. Vi lecznictwie, XI. 396. - w magii, XIX. 130, 148; XXVII.105. v.i przysłowiu, VII. 42; IX. 53. - w s'lczodrowaniu, III 161; XIV.135. - w szopce, XI 32. .--- w zwycz. B. Nar "XI. 64. _. zakaz jedzenia, XXIX. 122; zakaz pożyczania do siewu, VIII. 363. Grochowcicz, grochowiec, XIV. 110. Grochowiny, do przebrania się za niedźwjedzia, XX. 175; XXXVIII. 242; XXXIX. 202. _ na podściółkę dla drobiu, XX.175. Grad, p. garo d, grad, XIX. 26. Grodillis, (j lit.), p. Grudzień. Gródza, (.i. st pol), grodzenie, XIV. 307. Grodzenie granic, XXXIX. 296. Grodzisko, p. gradiszcze, V. 308; XL 1eB; XXI. 63, 65; XXIV. 90; XXXVII. 330, 414. Grom, bóg, p grzmot V. 54. - piorun, atrybut Inc1ry,·XXXIV. 30 - w przysłoWiu, XIII. 156; XIV. 66. Grom, (j. st. cerk.>. Peri:un ..XIV. 200. rVi Gromada, Ill. 12U. 295, 290, 37i; 3, 141, 142; XIV. 264; XX. 44: XXXI. 75, 81, 85. Gromadki, ognie na cześć Dziadów p. Ogień, XVI. 326; XVII. 29 XX, 158. Gromadzenie materiałów do P A. E .. XXXVIII. 154; - pokarmów, XXXVIII. 364. GromHca, p. gromnica, XII. 265. Gromnica, II. 87, 213; IV. 421; VI 74, 329; VIII. 51; IX. 414; XXVI 143; XXVIII. 210; XXIX. 143; _ odpędzanie burzy, XI. 185, 186' _ odpędzanie czarownic, X 398; _ odpędzanie diabła, XIV. 177; _ opalanie paznokci, XI. 383; _ przeciw pożarom, XL 186; - święcenie X. 437; _. w lecznictwie, XII. 265; - w magii, XXXI. 141. _ w obrzędach pog;rzeb., XI. 186; - w przysłowiu, VII. 29; _ w zwyczajach i obrzędach w~śilijnych, XIV. 46. Gromniczna, p. M. B. GromniczD:' XXVII. 161; XXIX. 107; XXXV 186; -- w przysłowiu. VII. 33, wróźby małżeńskie, XXXV. 186 Gronek, reński srebrny, IV. 307. Gronko, Herniaria Gtabra, na wianki B. Ciała. XXXI 95. Grfonostaj, XXVII. 139; XXXI 31,33. Gronotny, tęgi, tuczny,. XVIII. 218 Gronzek, p. grendzisko. Grosówka, V. 2'76, 281, 282, 289. Grass, (j. niem.),. epitet coga. XIV 57. Grossvater, nazwa boga. XIV. 54-57, 6U. Grosz. moneta, XX\TJII 158; - w magii, XX. BU' pt:. M.a.g i a �159 158 Grosz w przysłowiu, VII. 42. Grot, p. strzały, XVI. 323. - brązowy, XVII. 175. - dłutowaty, XXI. 259; - do dzid, XXV. s, X XI. - kościany, XVII. 175. Grożba magiczna, XVIII. 104, 107, 109; XXV. 60, 6l. Grożenie ścięciem drzewom owocowym, XVIII .104, 107, 109; XXV GO, 61. Grób, Biruty, III. 301; - ceglany, XVII 69; - Chrystusa, XIX. 55; - cymmeryjski, XVII. 170, 174; - ciałopalny, XXXIV. 74; - dclmen, XXXV. 196; - drewniany, XVII 174; - egejski, XXXV. 195; - jamowy, XXI. 253; - kamienny, XVII. 174; - kloszowy, XXI. 253; - królewski, XVII. 175, 176; _. kujawsh XXI. 255; XXV. 147 s. III, IV, V. - kurhanowy, XVII. 79, 86, 87'1 90. - masowy, XXII. 146. _. megalityczny, XXI. 253, 254; XXIII. 49, 64; XXV. 144 s II, III, IV, XII, XIII, XIV; XXVI. 93: XXXV, 195. miejscem azylu, X. 242. pt. P l' awo ludowe. - otwarty, XXVII 135. - płytowy, XIII. 263; XVII. 78, 93. - podpłytowy, XVII. 79. -- przedhistoryczny, XXVI. 34; XX. 204; XXXVII. 395 - scytyjski, XVII. 174. - skrzynkowy, IX. 195; XVII. 6167, 71, 93; XXI. 64; XXV. s. XI. XIII; XXVI 41; XXXIX. 359. - słowiański, XX. 206. - szkieletowy, XX!. 64; XXV. s. \. XIII; XXXIX. 262. - trapezowaty, XXV. s. III ,V. - w Lidir-Ledraj na Cyprze. XXXIV. 128. -- w magii. XXXI. 70. - w med. lud., II. 160; III. 54. -- w Wiśle, XVII. 62. - w wierzeniach, XXVIII. 250-253 - wielkanocny, IX. 140. _. z epoki kreteńs:':o-mykeńskiej. XXVIII. 98, 99. -. z Koszyłowic, XXV. s. XII. - z Międzyrzecza, XXV. s. XII. - z. okresu lateńskiego, XXI. 63. - z okresu rzymskiego, XXI. 63. - z Piatnicy, XXV. s. V. - z Tymina, XXV. s. IV, V - z Zasławia, X'XV'. s. X:II-XIV. - zamknięty, XXVI~. 135. - ziemny, XVII. 174. - żydowski, XXVII. 61. Gród, XIX. 26; XXXIX. 144. - w Biskupinie, XXXIX. 265. Grosele, (j. niem.). p. GTossmutter. babka, XIV. 60 GTuba, piwnica, VI. 43; XXIX. 45 48-49. Grubarz, p. grabarz, XIV. 258. Grubka, piec, XXIX. 45, 49, 50. GrubIel", (j. niem.), narzędzie roln:cze, XXXIV. 184~ 185. Grubość ściany, XXXIX. 242. Gruby pan, postać z szopki, XIX. 36 Gruch, gbur,nieokrzesany, XVIII,218 Gruczoły, leczenie, XL 395, 399. Gruda, ser owczy, VIII. 43 Grudecn, grudek, (j. chor -slow.), p grudzień. Grudzielnica, płachta do odcedzani", sera, VIII. 43. Grudziell, XIX. 28. - w Kalendarzu starop, XIII. 257. w przepow. pogody, XIII. 161. - w przysłowiu, VII. 42. - termin uboju zwierząt domowych. XVI. 3. Gruk, grula, p. ziemni.ak, VI.43;VIII. 37; X. 261; XIV. 399; XVIII. n. Gmmadki, p. gromadki, XX. 158. pt. Zw ycza j e i o b l' Z ę.. dy związane z kultem p l' z o d k ó w. Grupa Aszkenazim. XXIX. 147. - bałtycka, XXXIV. 63. - bojkowska XXXI. 155. - etniczna, V. 186; XI. 348. 353: XXI. 14, 18; XXV. 103; XXVI 30, 31; XXXIV. 149, 153; XXXVI 115, 227, 228, 252; XXXVII. 323; XXXVIII. 217, 529; XXXIX. H. 15, 71, 72, 73, 228. - genea\ogi.czna, XXXIX 188, 18\1: - jaworowych ludzi, XXXIII. 7. pt. L i t e l' a t u r a l u d o w a. - językowa, bałto-słowiańska, XXVII. 46, 50-52., - jęz. iliTijska, XXXIV. 59. - ję::. indoeuropejska, XXXIV. 59. - jęz. i.talo-celtycka, XXVII 46. 47, 50-52. - jęz. turecka, XXXIV. 181. - jęz. wedyckc-awestyjska, XXVII. 51-52. - jęz. wschodnia, XXVII. 47. - klanowa, XXXIX. 3. - kulturowa, XXVI. 31; XXXVI. 115; XXXIX. 73 - małopolska, XXVI. 40. _ małżeńska, swojacka. XVII. 48. _ młodzieżowa. pt. G r u p y P ł c i - - i. wieku. nałęczowska, XXVI. 40. nosicieli, XXXVII. 58. _. pigmentacyjna, XXIV. 49, 55; 58-60, 65, 67. -. plemienna, XXVII.2; XXXIX.8B - pokrewna, XXXIX. 189. - polska plemienna, XXV. 141. - półn. europejska, XXVI. 131 - religijna, XXV. 103. rodowo 'plemienna, XXXIX. 88. _. rolnicza, XXXIX. 183. _. rozbarsko-bytomska, XXIX. 129. sandomierska, XXVI. 91. _. sefardyjska, XXIX. 147. słowiańska, XXXIV. 63. społeczna, IV.336; XI.348; X.XXI. 166; XXXVI. 115, 126, 133, 227. 228; XXXVII. 45, 51, 53, 55, 56, 66, 67. - totemiczna, XVI. 107. - Tybeto-birmańska, XXXI. 153. -- ustrojow.a, XXXVI. 133. - wioskowa, XXXIX. 189. - współdziałająca, XXXVI. 132, 133; XXXVII. 66. - wytwarzająca, XXXVI. 132, 13;3; XXXVII. 66. - zawodowa, XXV.103; XXXVI.133. G l' u P Y P ł c i i w i e k u, p. dzieci. dziewczęta, dziewczynki, dziewczyny, dziewki, Fryc, galon (kawaler), golonka (panna), goronara, Habab, inicjacja, kawaler. Kawalerowie Bractwa św. Miko .. łaja, kluby męskie. kłaczkowiny, kościół, nadanie broni, obrzędy towarzyszące przejściu z grupy do grupy, parobek, pasterka, pasterz główny, poganiac (pastuch koni), postrzyżyny. półparobek, u.:ilk, wkupno bab (młodych męź-atek), włosów obcinanie, strzyżenie, wspólne zebrania młodzieży, wtajemniczenia, p. inicjacje. wyzwoliny. �161 IhO Grunty bursztynowe, XXXIX. 398. - lessowe, XXXIX. 262. Gruschen, (j. niem,), Grossmutter, XIV. 60. Gruska, p. gruszka, XIV. 148, 149. - w pieśni, XIV. 385. Grusza dzika, p, brzekinia, pyrus communis, XIV. 148, 149; XXVIII. 242. - cudowna, XI. 376. :....... drzewo użytkowe, XXVII. 139; XXX. 60; XXXIII. 87. Gruszka narzędzie kary, XXXIX 145. Gruszka M. Bosk., p. bażanowiec, XXX. 55, 56. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w ie. - miodówka, II. 128. - na wigilię, XXIX. 92. '- pieczona w lecznictwie, V. 179. '- rzucanie na ścianę, III. 173. '- słodka, odwar z pędów w lecz. XVIII. 183. - suszona w lecznictwie, XII. 264. -. suszona, pożywienie, XVI. 134; XIX. 52; XXX. 60. - Vol baśni, XI. 337. - w pieśni, XIV, 385. - w przysłowiu, VII. 42. - w zagadce, XVII. 91. - wylewanie wody z kąpieli noworodka pod g,ruszkę, XXXV. 63. Gruszyczka okrągłolistna. PiroLa 1'0tundifolia L. w lecz., XXx. 209. Gruz, bursztyn w małych kawałkach, XXXIX. 364. Gruzły, term. garncar., V. 166, 167. Gruźlica, jej leczenie, XXXI. 27. Grusse, (j. niem), P. Grossmutter. babka, 'XIV. 60. Gr(y) hadewi,(j. st ind.). bóstwo domowe, XXXIV. 18. .Gry i zabawy, III. 26; V. 137; Xl. 281, 387; XXIV. 89; XXV. 112; XXIX, 11B, 134, 163; XXXI. 159; XXXVII. 333, 335, 422, 441; XXXIX. 142, 143. pt. G r y l udowe. Gry, dziecinne. VIII 201; XXIX. 163; XXXV. 27; XXXIX. 142, 143. - ludowe, II. 214; XXVI. 104; XXVII. 141. - ni.emieckie, XXIX. 163 - poza chederem, XXVI. lOB. - słoweńskie, VIII. 339; - świąteczne, XIX. 40; XXVI. lOB. - w gÓ1'kę, XI. 3B5. - w guziki, V. 284. - w Jawor, XXXIII. 5. - w kota, XI. 287. - w kozę odartą, XVI. 352. - w piłkę, XXVII. 135. - w pisanki, XX. 299; XXIII. 159. - w zieLone, XXVIII. 58. G r y l u d o w e, p. bierki., cuskija bacati, ciup pop, coca dez ii, dajto-majto, dziecięce, górka, gra, kapusta, klija, kLis, kobHa, Grys, XIII. 66, 220. - w leczeniu bydła, XVIII. 187. Grysik kukurydziany, p. kukurydza, mamałyga, XVI. 134. Gryszpanek, bórówka, brzusznica. Vaccinium Vitis idaea, II. 137. Grzanki, XX. 67, 95. Grządka, grzęda, XIII. 257. Grządka, sieczkarnia, IX. 365. Grządka, u żaren, IX. 363. Grządziel, grzędziel, u pługa lub sochy, XXIX. 167-169; XXX. 254; XXXIV.. 184, 186; XXXIX. 127. -' wygięty; XXX. 254. _ w wypędz. choroby, XXXIV. 43. Grzebanie częściowe, XXVII. 135. _ podwójne, XXVII. 135. - rytualne, XV. 14. _ samobójców, XXXI. 84. _ zmarłych, VII. 25; XVII. 170; w XXXVIII. 61. _ żywego ·j.agnięcia, IX. 283. _ żywych ludzi, XX. 293. Grzebień, XXVI. 124. - do lnu, XXXVIII. 421. _ do zbierania jagód, p. dziergniec, hrebinka, XXXIII. 136. _ rogowy, IX. 362; XXX. 30. _ rogowy w lecznictwie, XI. 399. _ w wierz. XVIII. 197; XXXI. 144. _ w zagadce, XIII. 206. _ we włosach, XVI. 138. _ wkładanie do trumny, VI. 26. _ wkładanie samobójcom do grobu, chederze, w czarne krupy, w guziki, w jawor, w kota. w kozę obdartą, w kręgle, w piłkę, w pisanki, w zielone, zivina. Gryf II. 328; V. 54. pt. D e m o n y. Gryfy, narzędzia do ładowania drzewa. XVII. 151. Gryka, p. hreczka, tatarka, XXx. 257: XXXIII. 113 XVII. 112. wykopaliskowy, XVI. 323. Grzebło, (gw. złodz,), grzebień, VII.278. Grzebłonka, grzebień, wmagii,XII.265. Grzebyczki, goździkowiec, rośl:na lecznicza, II. 140. Grzech, II. 159; V. 'l09; XIV. 132; XIX. 61; XXXIV. 8. - w przysłowiu, VII. 42. kocury, kopLe, kostrubońko, ko- kury, Naciawa, na wybitki, niemieckie, oranje pUl'ka, orLowa, palant, paLica, pasterz i owce, piłka, strub, pLiszka, kupec, pLoke, kurilka, pogrzeb, pusty, pop, ptaszek, puHaka, pukanie, pytka, skowronek, sLamke, słoweńskie, świąteczne, tike, pogace, topuz, towkacz, treha, tucka, j _ II LucI -' Tom XL jabłko, XIV. 110. Grzechotka, II. 219, 220; VI. 237; XXXVII. 373, 375, pt. I n s t r um e n t y l u d o w e. Gr:zechy, diabły, XVI. 393. Grzegorz, p. Gregorianki, II. 199, 200; X. 93. Grzęda, I. 177; XIV. 17. - dla kur, XIV. 369. - kapusty, XIX. 74. Grzęda, żerdź do zawieszania odzieży, XX 91. Grzegorzówka, siano, VI. 43, 76. Grzmot, dźwi.ganie węgła, mycie się, palenie gromnic, przy pierwszym grzmocie, XI. 31B. pt, M a g i a _ palenie wianków świę<:., XI. 65. _ pierwszy II. 163, 211; XI. 185, 199, 318; XIV. 183; XVIII. 199; XXVI. 54. _ swar Pana Boga na ludzi XIV. Grzechot, 48, 217. tarzanie się po ziemi przy pierwszym grzmocie, XI. 318. _ w meteorologii ludowej, XI. 318; -' X"III. 199, 212. w wierzeniach, II. 87, 160; V. 53, 54, 56; X. 108; XI. 318; XII. 232; XIII. 122. _ w zagadce, II. 43; XIV. 376. - w zimie, XVIII. 199. Grzmotnik ziele przeciw gromom. kadzeni~. IX. :W7; X. 108. pt. Rośliny w wierzeniach i magii. Grzybień, biały. Nymphea aLba. XXVIII. 242; XXX. 57. Grzyby, p. babki, bedki, bedłka, mierzliwa, bieluny, bilki, borodajki, ssawki, borowik, borowy, bzducha, chorosz, chrząszcz, czerwoni hryby, ćwioki, gałki, gąski. gąsiory. gmatwek. goździeniec, go- _ i I ·11 !I _,o :.11 ii' ·f: �163 162 łąbki, holubinka, hryb, hubka, huby, kozaki, kozary, kozia broda, kurki, liszki, lisice, huzary, lyszki, maśluchy, maśluki, maślurka, maramuch, mitra, muchomor, muszarka, muszora, opieńki, panna, pieprznik jadalny, piestrzenica (bzducha), płaskosz grzebieniasty, purchawka, ripozy, rydze, siedun, siedź, siniaki, skripije, smardze, smarszcz, sołtysy, sowa, sromotnik śmierdzący, tanecznica, tańcujka, ule, zielonka, zmarszcz, żydowskie grzyby. I. 202; goląbki, I. 199; gąsiory, I. 199; gąski, 1. 207; goździeniec, II. 22; huzary, I 199. - jako ozdoba, ,)G)GIXI. 82. - jako prognoza deszczu, XII. 61. - jako prognoza zimy, XIV 369, - postać diabła, XII.219; XXXI.l5. - pożywienie, III. 173, 229; VIII. 370; X. 36. - psie, XXXI. 98. - prawdziwe, I. 197; XXXI. 98, 99. - skąd się wzięły, XXXI. 169. - trujące, XXXI. 98. ~ w handlu, XII. 302. - w lecznictwie, XI. 395; XIII. 341; XXXIV. 279. - w literaturze ludowej, V. 44, 128, 167, 168; VIII. 253; IX. 73. - w przysł. VII. 42, 48, IX 48. - w wierzeniach, I. 176-178; 197207; II. 18-22, 163, 277; XII. 136; XVIII. 199; XX. 96; XXXVII. 165. - we wróżbach, XXXIV. 279. - zapach, XVII. 147. - zbieranie, IV. 15, 16, 30. - żydowskie, bUki, I. 202. Grzyh, diabeł, XVI. 397. - bilki, Grzywa końska, ofiara przy budowie jurty, XXXVII. 110. pt. Z wyc z a j e i o hi r z ę d y b 'u d ow. Grzywna, III. 305; V. 108; XXIV. 86; XXIX. 298. Gubić się, przepadać za kimś, VI.43. Gucza, Guczka, p. podleszczyk, ryba. Blicca bjorkna Art. XIV. 110, 122. Gudlaj, przekorny, niedołęga, przezwisko, XVIII. 218. Gudzky, guziki mosięż, XXXIV.146. Gugla, (gw. huc.), okryc'.e z sukna białego, V. 344; VII. 260. Gul, (j. sto niem.), wół XVII. 240. Gulasie, pasterze puszty, IV. 274. Gulaszi, pasterze bydła, XVII. 147. Gule, indyki, XVII. 162. Gulem, (j. j.ak.), miesz'kanie, XXXVII. 103. Gulora, Lepiota proc era, XII. 4, 11; XIII. 207; XVI. 395; XVIII. 67, 68; XXIII. 91, 94; XXVIII. 217; XXIX. 186; XXXIII. 117; XXXIV. 162; XXXV. 18; XXXVI. 234, 237, 238, 251, 257, 258, 270; XXXVII. 228. pt. _ w szopce XI. 24, 27, 29. XXXVI. 232, 274. Gunka, suknia, XVI. 57. Gurcho, (j. prus'k.), bóg st. pruski. XIV. 32; XXII. 1 Gurmana, gurmanka, sukmana lachowska, VIII. 165; IX. 207, 257; X 175-1'79, 191, 199, 302-305; XI. 57, 58; XXVIII. 218; XXXVI. 234, 237, 257, 272-274, 276; XXXVII 228. Gurmana. góralska, X. 179, 180 _ lwowska, X. 181. Guru, (j. ind.), doktór grom.w, cza_ rownik, XXXIV. 31. Guslary, (j. serb.), gęślarz, XVI. 169. Gusła, I. 7, 79; II. 86, 88, 134; III. 20; IV. 82; V. 204; VI. 272; IX. 201; XI. 64, 183, 402; XII. 37; XIV. 250, 290; XVII. 116; XVIII. 176; XX 77, 83, 88, 138, 303; XXV. 89; XXVI. 1, 70, 131, 140; XXXI. 73, 75, 85; XXXIII 23; XXXV. 24; XXXVII. 152, 349 pt. Magia. Gust, jadło, II. 126. Guśla (e), (j. serb.), p. gęśle, skrzypce, XIV. 399; XVI 169; XXIX. 112. Gunio ki, p. gunia, XXXI. 95. pt. Roś l i n y w w i e l' z en i a c h i m a g i i. Gulsulia Mata, (j, st. ind.), demon, XXXIV.34. Gulu, gulu! nawoływanie indyków, XVII. 162. Gula, p. Gul, XVII. 240. Gumi assafoetida w lecznic., X. 335. Gumienny, demon domowy, XIV. 56. Gumilak, spoiwo farb., XXX. 161. Gumno, I. 128; IX. 380; XI. 403; XX. 49, 263, 315; XXIV. 87; XXIX. 2, 8, 159; XXX. 215. pt B u d y n k i g o s p o d a l' c z e. - siedziba ducha domowego, gumiennego, XIV. 299. Gumulica, ser owczy, XXV. 68. Gunda, (j. Luo.), zagroda, XXXIX. 186, 187. Gunia,. p. cuha, II. 133; V.121; VI. 49; VII. 257; VIII. 165; IX. 255; a d z i e Ż. ·1 Guślarka, XXX. 71. Guślarstwo, XXV 92. Guślarz, czarownik, zaklinacz, IV. 164, 393, 396 397; IX. 184; XI. 404; XXIV. 32, 35, 38. Guś-Iebied, (j. ros.), łabędź; w mitach i baśni, XXXII. 94. U· się, biegać Gzić (krowy), XIV. 253. Gzlo, koszula, X. 194. Guślice, czarownice, XXXVII. 304. (j. łac.), leczenie pierścieniem, XXII. 59. Guz, ropień, XI. 399. Guziczek, guzik złoty, Ranunculu:; repens flo pena, XXXI 95. Guzik, V. 149, 150, 338; IX. 76, XI. 56, 195; XII.284; XIIU50; XXVII. 70; XXVIII. 176; XXIX 80; XXXIV. 146; XXXVII. 216, 223. - bursztynowy, XXXIX. 393. _. trzymanie się za guzik podczas krzywoprzysięstwa, XXV. 3. Guziki, motywy haftów, XXIV. 143, Gutta arthritis, 147. Guzel, guzle, (j. lit.), znaki na skrzy- dłach niewodu, XXXII. 30. nazwa krów, XXI. 58. Gwajzdzikas, (j.lit.), gwoździki, ornament, XXXII. 38. Gwałciciel, XXVII. 145. pt. P r a w o l u d o w e. Gwara, XXXIX. 175. _ bilałor1.lska, XXI. 136, 147,149,153. Guzula, _ bojkawska, XXV. 117. Borów Tucholskich, XXXV. _ _ czeska, VII. 98. druciarzy, XXXVII. 210. flisacka, X. 4; XX. 57. góralska, XXX. 257. górno-śląska, XVI. 235, 236. handlarzy wędrownych, XVI.103. huculska, XXV. 117. husowska IX 6-18. kaszubska, VIII. 80; XXIX. 180. 188. - krakowska, XI. 330. - laska, XXXV. 187. _ lawwska, XIV. 306, 307; XXI. 267; XXVII. 168; �16'> 164 -< _ _ _ _ _ lubelska, XXX. 242. ludowa, III. 138; VII. 31, 98; IX. 287, 288; XXX. 261. luzińska, IX. 91. lwowska, XXX. 260. łańcucka, IX. 201. ł¢dzkiego woj XXX. 257. malborska, XXIX. 180. mazowiecka, I. 62; III. 84; VII. 92; XVII. 161-166; XXIX. 175; XXXIII. 154. _ myśliwych, X,XXVIII. _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 378. nadrabska, IV. 333, 334. nowotarska, XVIII. 77. opoczyńska, XI. 340. opolska, XVI. 106. podhalańska, VII. 30, 225, 226; XXX. 76, 138. polska, VIII. 77, 81, 323; XI. 389; XXVIII. 188; XXXVII. 473. przestępców, XXI'X. 134. rębowska, XXX. 259. .siemieńska, XXIX. 161. ślesińska, XIV. 306; słowiń., V.326; IX.294; XXIX,180 XXX 262. _ ś,rodkowo ..•galicyjska, XXV. 117. _ tajemna, XXX. 239; XXXI. 167; XXXVII. 210. _ tatrzańska, XVIII. 226 _ wielkopolska, XXX. 257, 259. _ więźniów, XXV. 103. _ zebrzydowska, XXIX. 180 _ złodziejska, V. 135, 376; VII. 237; XIII. 257; XV. 6, 7; XXV. 103. _ żołnierska, III. 78. Gwardian, postać z dialog., XIX. 88. Gwaroznawstwo polskie, III. 84. Gwebrowie, Gwebramowie czciciele ognia, VII. 14. Gwer, (gw. żołn.), III. 80; XI. 43; XIV 179: XXVIII. 77. boli, XXXIII. SO. Gwiazda, chodzenie z gwiazdą, XIX. 34, 40; XXV. 76; XXVIII. 14; XXIX. 92, 98. - Chrystusowa, I. 170. _ cnotliwego człowieka, I. 170. _ czteropromienna, XXII. 117, 118. 120, 221. pt. O r n a m e n t. - dusza dziec~a, II. 163. _ dusza dziecka niechrzcz., II. 328. _ dusza ludzka, XL 121; XXXIV.16. _ świętego, XXXIV. 17. _ kradzież przez czar,o,wnicę, I. 6. latająca, XXXIX. 3'43. _ motyw ornamentacyjny, II. 219; VI. 177; IX. 169; X. 313; XII. 315; XXII. 119, 120; X'XIV. 110, 116-121; 'XXXI. 160; XXXIV.287. _ niecnotliwego człowieka, I. 71. _ opiekuńcza, VI. 65. _ ośmiopromienna, XXII. 117, 118, 120, 121. _ ozdoba dachu, XXXIII. 98. _ pasa, p. gwiazdozbiór Kasiopei. Gwestuje _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ w dołku. II. 277. przepowiednią urodzaju, VIII. 340. przynosi szczęście, XIV. 300. rachować, I. 170. spadająca, II. 163; VI. 65; VIII. 58; XIII. 203, 227. w baśni, XI. 377. w wierzeniach, I. 168-171; II. 277, 327.3'62; 111.4,'51,172; XXXIX.343. w wycin., XXII. 115; XXIX. 184. wpływ na ziemię, XXII. 55. wróżenie z gwiazd, XIII. 203. z grzywą, kometa, I. 171. zakaz wskazywania ręką, X. 114. złodzieja, XXI. 230. Gwia.zda, gwiazdki, gwiazdeczki, WZGry na pisance, IV. 213 -motyw haftu, X. 302, 303. motyw wycinanek. XXII. 120. 121. las, XIV. 226. Gwóźdź, IX. 271; XXVII. 70. _ dachowy, VI. 291. _ drewniany, XXXVII. 288. _ gotować przeciw czarom, XXV.93. _ magiczne użycie gwoździa, XXII 43, 146; XXV. 93, XXXIV. 40. _ wbijanie w żłób, XXV. 92. z szubienicy, XXII. 43. __ z trumny, VIII. 276; XVI. 82; Gwoźdź, Gwiazdor, maszkara, XX. 162. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y dor o c z n e. Gwiazdownica, muchotrzew, stella- ria, w lecznict, XXX. 65. Gwiazdula, nazwa krów, II. 130; XXI. 58, 205. Gwitterstein, (j. niem.), p. belemnit, XXXVII. 297. Gwizdanie, nawoływanie na owce, XXXV. 136. Gwizdek, w kształcie psa, kury, ryby, II. 218; IV. 276, 281. _ z oczeretu w łowiectwie, XXXI. _ XXII 62; XXV. 92. złoty. ozdoba pierścienia _ żelazny, XXXVII. _. żelazny, wbijanie 33. pt. Ł o w i e c t w o. P. gwóźdź, XIV. 226. Gwoździki krzyżowe, przeciwko koł- Gwoździec, III. Muzyka ludowa Gzicht, (gw. żoł.), Gesicht, tunowi, XXX. 72. Gwoździki polne, oman niemiecki, w lecznictwie, XXX. 52. Gwoździownia, terminol. kowalska, Gzubnąńć się, wpaść, III. 78. IV. 211. '["I ,. ',.' ii:- \,1 il (j. holend.) . uprząz, 120. (j. hot.) inicjacja XXXVIII. 56. Habab, Habakuka, Habergeist, 'I, 214. pt. VI. 292. Haam, 'I: bó- XIV. 111. Gzyms, XXIX. 49. Gzygzaki wzory na pisank., .,,. XXII_48 288. w głowę stwa, XXXIII. 103. Gymnopaideje greckie, .i! ' lot, lewita,cja, XXXIX H . dziewcząt, XI.X 11 8 (j. niem.), demon zbożowy, przebieranie się za kozę, XX. 178. Habrycarze, strażnicy celni, III. 253. Habryka, tytoń, III. 253. Habuzie, rosochate gałązki, III. 43. Hac! nawoływanie świń. XX,XV.136; Haci, p. gacie, haczi. haczyki kowalskie VI. 291. nawoływanie drobiu, V. 207; pt. Wołani.e na zwie,rzęta. Haczi, (j. ukr,), p. haczi. spodnie płó- Hacki, Hacz! cienne lub sukienne, XVIl. 151; XXXIV. 146; XXXVII. 146, 215. _ pI'zecl'wko urokom, XVIII. 178. Haczuga, (gw. huc.), świerk. VII. 260 X 361 Haczyk, pogrzebacz, I. . Haćki, haftki, V. 63. ad - Rimmon, (j. fen) Adonis Had XXXIV. 129, 130. (j. ind.), duch zmarłej przy porodzie lub w ciąży, XXXIV, 37. Hadam, słup podpierający, tragarz, HadaI, XVIII. 10. Hades, XVII. 175; XXI. 197.• Hadukant, hadukat, (gw. hue.), adwo- kat. XIV. 163 Hafciarki, XXIV. 135; XXVIII. 24, 25,38; XXX. 234. Hafciarstwo, XXIV. 128-148; XXX 233. Hafciarze, XXVIII. 21; XXX. 234. \ �167 i6b Haft, Ainów, XXII. 94. - atlasowy, XXIV. 138. _ barwny, X. 302- 304, 305; XXIV. 142, 147. _ biały, Xl. 100; XXIV. 138, 140, 146; XXVIII. 24; XXXV. 27. 40. - chiński, XXII. 96. _ czesko-słowacki, XXIX. 200. _ dębski, p. opoczyński, XXIV. 141; 142, 146. _ geometryczn., XXI!..121; XXIV.I46 - gobelinowy, XXVIII. 24. - huculski, IX. 95. _ ;kaszubski, XXVIII. 26, 34, 35, 37. _ krakowski, XXIX 163; XXXV. 27. - kurpiows.ki, XXIV. 138; - krzyżykowy, XXIV. 133-135. _ ludowy, I. 220; III. 34, 35, 153, 220; V. 265, 266; IX. 207; X. 34, 35, 170-192, 229, 230, 299-307, 325; XI. 55, 408, 422; XII. 115, 117, 190, 191; XVI. 331; XXI. 43, 47, 48, 51, 53, 80, 233; XXII. 93, 95, 97, 113,128; XXIII. 155; XXIV. 12B, 129; XXVI. 103, 104; XXVII. 193; XXVIII. 18, 21, 29, 34, 104; XXIX. 163; XXX. 4, 134, 138, 157, 184; 185, 188, 208, 243, 267; XXXI. 5; XXXV. 36; XXXVII. 218, 223, 231, 245, 417, 418, 451. 486: XXXIX. 47, 447, 450, 451, 501. - łowicki, XXIV. 138. - mazowiecki, XXI. 131, 146. - motywy, X. 299-305. - na powierzch. wycin,anki, XXII.98 - opoczyń.ski, XXIV. 128-149. - paciorkowy, IX. 207. - płaski, XXVIII. 22, 23, 37. - psles'ki, XXX,V. 174. - polski, X. 183. - ruski, X. 325; XXIV. 146. - seklerski, XVI. 137. - srebrny, XXX. 237. _ w przysłowiu, VII. 43. _ (gw. flis,), piasek, XX. 57. _ socha, XXXIX. 446. Hakafoth, (j. hebr.), uroczyste - technika, XXIV. 137, 148. wdzydzki, XXVIII. 17, 36, 38; XXXI. 164. - wolny n,a skórze lub tkaninie XXII. 103. - wołyński, XXXV. 174. - wypukły, XXII. 89, 90, 102; XXIV. 139; XXVIII. 23, 24. - zasnuwany, XXII. 96. - zastosowanie, XXIV. 131. Hagada. bajka, IV. 290, 299. 438; V. 367-370; VII. 324; VIII. 202204; XiXJVII. 155; XXXV. 27, 40. Hagiografia, XXI. 111, 115. Hahar, włóczęga, XVIII. 218. Hahiłki, p. hajiwki, hahiwki, ki, hahiłki, hahulki, lahiwka, jahiłka, hahiwki, hajiłka, halahulka, okrą- kleszczy 120. Hamman, p. Hanumant, indyjski bóg w postaci małpy, VII. 3; Hamuta, zupa z ulęgałek, III 12.43. Hamut, (j. fin.),' chomąto, XXXIX. XXXIV. 174, 178, 188. HaLabardy, XIX. 56. Halapa, Jalapae, V. 164; pt. M e d y- c y n a l u d o w a. odzież, O, czes.), XXIX. 118. Halsztadzki okres, XXX. 228. Halszywaty, {gw. druc.),. iść, XXXVII. Halena, hahul- 210. Halucynacje, VI. Zl, 22, 119; XV. 258. Halahiwka. p. hahiłki. Halasić, O.' ukr.), opłakiwać, Hałasy, odpędzanie Halawyci, (j. ukr.), wzory na pisan- kach, IV. 212. gałąź, XIV. 253. Halga Halk;' ha- halunki, hauka, (j. ukr.), jajko barwione pisanki, IV. 197, 198, 204, 205, 218, 220-226, 228. Halocha, nazwa krowy, XXI. 205. Halunki, (j. ukr.), p. hauka; IV. 197; 198, 204, 218, 220, 226, 228. Halunyty, (gw. druc.), spać, XXXVII. halajówka, (gw. ukr.), IV. 223; VI. 121 162, 205,394; XII. 317; XVI. 3,26; XVII. 3; XVIII. 218; XXV. 116, 117; XXIX. 207; XXXIII. 3 7, 29, 80, 135. Hajnok. tam, VI. 43. Hajówa (gw. hue.), nazwa krowy od miesiąca urodzenia, XXXV. 135. Hajówki, XXV. 118. Hajta! napędzanie koni w prawo, XXXV. 137. Hajta, (gw. dziec.), płachta, III. 166. Hajtasz, (gw. flis.), zator ze spławów, XVII. 142. Hajtowaty koho, (gw. hue.), gonić za kim, VII. 260. Hak do zawieszania kotła. XXXI. 145. 210. (j. ukr.), kluski, XXIV. 7; XXVI. 52. Haluzki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212. XXXIX. Ham, O, rum.), chomąto, Haluszki, 120. Hamadriady, XXXIII. 13; Demony drzew. Haman, (j. żyd.), święto, III. 146. I <ot chomąta, XXXIX. 121. Hana, (gw. hue.), nazwa psów, XXXV. 136. Hanaki szabasowe, (j. żyd.), XXI. olS. Handel XIII. 66; XXXIX 45, 189. _ koń~i, XXXI. 112, 113. _zamjen.XXXVIII. 123; XXXIX.192 _ zbożoWY, XX. 6. Handlarz bursztynu, XXXIX. 362. _ jarmarczny, XXI. 138. _ XII. 185. demonów, XXXIV.13. chachul- hahiłki, UO. Hame, (j. ang.), zakończenie żanie, .XiXVIII. 49. Haka, motyka, kopaczka, XXJXiIII.65. Hala VII. 188; VIII. 37; Xl. 46 XIIl. 3~5; XXVIII. 83; XXXII. 79-81; ki (j. ukr.), 223; VI. 121, 162, 205, 395; XVII. 3; XXV .. 116, 117; XXXIII. 3, 7, 135. Haj, (j. ukr.), gaj, III. 43. Hajducy, Xx. 51. Hajduk, taniec, X. 194. Haje, V. 279. Hajiwki, Hame, (j. nadreń.), chomąto, XXXIX. wonności, XIX. 48. się, kłócić Handryczyć się, VI. 44; VII.277. (gw. hue.), chłopak zaganiania owiec, VIII. 43. do HanieLnik, Haniemusny, haniemuszny, VI. 44. XII. 67. Hanodyna, Anodyna, pyszn~, Spiritus aete- ris, V. 164. HansL und Grete, (j. niem.), obrzęd wiosenny, XXXIII. 11. Hantu, (j. mal.), duchy, VI. 232. Hanumant, (j. st. ind.), bóstwo, małpa, XXXIV. 41. Hanuśka, (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. p. anyż, XXXIX. Hań, tam, VI. 44. Hanyz, 300 Hańba, II. 140. Hap, (j. ang.), przypadek, XVII. 220. Hapa, (gw. dziec.), stół, III. 166. Hapka, (gw. góral.), kotka, XVII. 80. Happ, O, st. isl.), szczęście, XVII. 220. �l69 16S (j. ukr.), jajko barwione, IV. 197, 198, 204, 205, 206, 218, 220-228. Harak, arak, VI. 57. Harakiri, (j. jap.), VI. 25; pt. P r awal u d owe. Harap, p. bat rzemienny w obrzędach weselnych, II. 238; XXI. 45; - w przysłowiu, VII. 43. - zabawka z sitowia, XXVIII. 61. Haras, Harasz, wełna, XXXIV. 165; XXXVII. 216. Harasiwka, (j. ukr.), sznurek wełniany, XXXVII. 215, 219, 224. Haraszt, (jwęg.), las dębowy, XIX.10. Harbusz, arbuz nasiona, XII. 296. - skamieniały, XIV. 404, 405. - w zagadce, VII. 72; XVIII. 673. Harbuzowa, wzory na pisano IV. 212. Hardyburka, ziemniak, X. 261. Harfa, XV. 40. Harkan, taniec, XII. 307; XIII. 208: Harnaś, III. 241,249,271,272; XXVIII: 71, 72; XXIX. 110; XXXI. 88. Harnicy, straż do zwalczania zbójników, XXXIV. 166-168, 170. Harmonia u ludów pozaeuropejskich, XVI. 174, 175. Harmonijka, XI. 67. Harny, XII. 67. Harach, (j. błr.), groch XXVI. 23. Harovitus, (dok.), p. Jarowit, XIV.31. Harpun, XXXVIII. 30. Harpule, drągi do zatrzymywania galarów, X. 454; XXXIX. 322. Harpulnik, flisak kierujący harpulami, X. 454; XXXIX. 322. Hartwalnik, flisak, X. 9. Hasać, (gw. złodz.), tańczyć, VII. 279. Hasła rodowe, p. godła, II. 301. Hatlas, p. atlas, XXXIV. 164. Hatrak, (gw. złodz.), ajent policyjny, VII. 279. Haptuszka, (j. niem.), taniec, XVI. 168. (j. ind.), bogini cholery, XXXIV.33. Hauka, (j. ukr.), jajko barwione, p pisanki, IV. 197. 198. 204. 205, 218. 220-226, 228. Hauptman, (gw. żoł.), III. 79. Hawdala (j. hebr), modlitwa. III. 51. Haw hawok, tu, VI. 44. . Hawiarz, górnik, XIV. 399. Hawicz, Symphytum officinalis, odwar pić, VI. 15,9. - okłady, XlVIII. 183. Hawirka, (gw. złodz.), dom, VII. 279. Hawirz, górnik, p. hawiarz, XXVIII 218. Hazucha, cuha, XXXVI. 234. Hazuka, sukmana, XXXIV. 269 270. Ham, (j. węg.), uprząż, p. Chomąto, XXXIX. 120. Ham, (j. chorw.), szle, XXXIX. 120; pt. Upr z ą Ż. Hatschah, Hatthi, O. ind.), bogini ospy i płodności, XXXIV. 28, 29. He, bóg Indusów, XXXIV. 30. Hebama, akuszerka, XVIII. 218. Hebd, Sambucus Ebulus, nasiona gotowane w lecznictwie, II. 63, 158. Hebo, O, fin ..), kobyła, XVII. 220. Hebrajskie opowieści., II. 30. Hefaistos, XIV. 29, 226, 227. Heitsi eibib, (j. hot.), bóg, XXXII. 117-121, 124-126, 128, 131. Hej! nawoływanie na bydło rogate, XXXV. 136. Hej! w lewo, nawoływanie wołów, XII. 301. Hejcedlo, (j. czes.), kolebka. XXX. 226, 227. Hejnole! tam, IV. 307. Helba, Helba trigonella, Foewn graecum, XIII. 277. HariU, .I Heterofonia, XVI. 176. Helios, bóg słońca, XIV. 227. Heteryzm, II. 104-106; III. 372; IV.356 Helios, halios, aloes w lecznictwie, Hetman zbójnicki, XXXI. 90. V. 164; XXXIII. 81. Hetomoje, (j. gil.), korona szamana, Hellenizm, xXII. 147. XVI. 121. Hemra, 'nazwa krów, XXXV. 134. Hetta! w prawo, p. heta, heszta, hejHepa, (j fin.), koń. p. hebo, XVII 220 ta! III. 45; XII. 301. Heppen, (j. norw.), szczęśliwy, XVII. Heven, (j. fin). koń, p. hebo, hepo. 220. XVII. 220. Hera, VII. 18; XIV. 29-66, 72-74. Hevonen, (j. fiń.), ogier, XVII. 220. Herakles, XV. 23, 157. Hi! odpędzanie psa, XXXV. 137. Heraldyka polska, XX. 157, 160. Hiacynt, Hiacinthus orient., XXVIII. Herb szewski, IX. 293. 242. Herb a Scolopendri, języczki jelenie, Hid, (gw. huc.), rok, VII. 261. X.334. Hiena, w bajkach, XVII. 275. Herbarz rodzin tatar., XXXI. 157. Hierologia, XXI. 83. Herbata, II. 185; III. 315, 319, 320, Higiena, XXX. 14. 324; V. 11; VI. 57; VIII. 122; XI. - i medycyna ludowa, XXVI. 98; 23; XII. 296; XXVIII. 242. XXXI. 145; XXXIV. 288; XXXVI. - z żyta, XIII. 22l. 282; XXXVIII. 529 Herby, II. 5; XIII. 348; XIV. 70, 228. - skóry, XXVI. 77. - totemiczne, XVIII. 53, 54. H i g i e n a p. bania, banja, bielenie Hereologia, nauka o podaniach. boSClan, bielizna, chwoszczanka, haterach, XX. 216, 221, 224. czesanie się, gady, grzebień, inHerezja, XXIV. 166, 167; XXVI. 4, 5. sekty, hrebiń, karaluchy, kąpiel, Hermes, XIV. 232; XXXlII. 146. kijanka, kultuwies, kosmetyka, Herody, p. szopka, VIII 431; X. 282, łaźnia, ług, magiel, maglowanie, 283, 287-292; XVI. 304, 374-382; miotełka brzozowa, muchomor, XIX. 33-35; XXV. 110; XXIX. mydło, mycie się, niecki, paso92; XXX. 245; XXXI. 62, 164; żyty (zwalczanie), pracz, pranik XXXVIII. 538. pranie, smoła, soraczkowyj tasak, Heród, I. 174; XI. 24-31, 46, 135-szczotka, włosy. I 143; X. 287-292; XIII. 27; yTV. Hikuleo, (j. tong.) bóg zmarłych 151-154; XXII. 130-137; XXIII. . VII. 20. 129; XXV. 69-72. Hilci, (j. ukr.), wzory, IV. 212. den', U niem.), bóg, XIV. 54 Hina, bogini polinezyjska, VII. 6. Herszt, n. 267, 271; 272; XI. 216; Hinduizm. XXXIV. 32, 45; XXVIII.7l. Hip. (gw. złodz.) szturchaniec.VII.279 Hesarus, l(j. hot.), ptak w pieśni, Hipnotyzm, XXVI. 70. wskazujący drogę do wody, Hipopotam, bóstwo wodne. XXXII. XXXVIII. 104. 123. Hesiri, (j. egip.), p. Ozyrys. Hipoteza,!. Peiskera, XXXIV. 58. Heta. heszta! popędzanie koni, XXVI. - J. Rostafińskiego, XXXIV. 57, 58. 52. i ! I II �l? l His! nawoływanie owiec, XXXV. 133. Historia, XX. 217; XXI. 13, 14, 62, 83, 84, 87, 88, 269; XXII. 26-28; XXXIX. 2, 4, 34. - chłopa, XX. 1. - czarów, XXI. 125. - etnografii, XXXIX. 7. - gospodarstwa pierw .. XXXIX. 31. - Izraelitów, I. 235. - języka, XXXIX. 37. - kultury, IV. 339; XXI.12, 85, 87, 88, 90, 114, 125; XXXIX. 31. - literatury, XXI. 266, 267. - narodów, Z. S. R. R. XXXIX. 30. - nowożytna, XXXIX. 30. - obyczajów, XVI. 140. - organizacji rodowej, XXXIX. 31. - osadnictwa, XXI. 89; XXXVII.226 - pierwotnej lI'eligii, IX. 420; XXXIX. 31, 177. - pierwotnego społeczeństwa, XXXIX. 30, 31, 59. - porównawcza prawa, XXXIX. 165, - prawa, XXI. 90. - religii, IX. 420; XXI. 239; XXII 158. - Słowian, III. 179; XXVI. 91; XXXIX.30. . starożytna, XXXIX. 30. - średniowieczna, XXXIX. 30. - wschodu, XXXIX. 30. Historie Rzymskie, p. Gesta Romanorum, XXXI. 12. Historyzm, XXXV. 20; XXXVI. 107, 110, 111, 352, 356, 357; XXXVIII. 5, 6, 18-20, 25, 26, 29. - krytyczny, XXXVIII. 9, 18, 25. - schemat., XXXVIII. 3, 5, 9, 18. Historyk, XXXIX. 35, 74, 143, 147, 151, 159, 162, 167, 169. Histowanec, zanokcica zielona, Asplenium viride Huds., XVIII. 191. - naparzanie, XVIII. 184. (j. niem.), Sinapis arvensis, olej z nasion wywołuje obłęd, III. 253. - zioła jadalne, III. 253. Hoenir, bóstwo skand., III. 187. Hof. (gw. żołn.), III. 80; XIV. 180. Hola, hala, III. 258. Hola, (gw. druc.)" babka do klepania kosy, XXXVII. 205. Holda, (j. germ.), bogini, XX. 175. Holic~, hala, III. 258. Holizm, XXXIX. 25. Holka, (j. błr.), iglica do wiązania sieci, XXXII. 33. Hołoble, XXX. 254; XXXIV. 184: XXXIX. 110, 114-119, 127, 130. Holosinia, (j. ukr.), zawodzenie po zmarłym, XXV. 118. Holośniaki, (j. ukr.), p. holośnie, spodnie, XXXVI. 274. Hołośnie, (j. ukr.), spodnie, III. 15, 272; XXXVI. 258, 270. H%uky, (gw. hue.), wiązki słomy do poszycia dachu, p. glowacze, XXXIV. 147. Holowa, (j. ukr.), część pługa, I. 143. Holowkowa, (j. ukr,), ornam. IV.2l3. Holowyc'a, (gw. hue.), źródło, XXXV. 104. Ho/uba, (gw. hue.) nazwa owiec, XXXV. 133. Holuba, (j. ukr.), siwa krowa, XII.301. Holubana, (j. ukr.), nazwa krowy, IX. 384, 385. Holubanoczka, holubka. (gw. hue). nazwa owiec, XXXV. 133. Holubci, (j. ukr.), gołąbki z kapusty, VIII. 370, 374. Holubinka, bedłka womitowa, II. 20. Holubyj, (gw. hue.), zielony, VII. 261. Horn, (j. tybet.), siodło juczne, XXXIX. 120. Homo, alpinus, IV. 73. - palenie w fajce, XVIII. 184. - zmywanie odwar. XVIII. 180, 184. Histrioni, XX. 178. Hisznyci zinocza, (j. ukr.), powojnica alpejska, Atragena alpinata, XVIII. 180, 191. Hiurczyca, (gw hue.), gorczyca, XIII. 334. Hladkij lyst, (gw. hue,), roś!. lecznicza, XIII. 223. Hladyszka, garnek, I. 166. Hławosik, Hlawosiki, Hodrych, Hlawosiek. (j. ukr.), ścięcie św. Jana, V. 218; VI. 266; VII. 270; XXIX. 107. Hlonica, kłonica, XIV. 149. Hluchyj anheł, anioł głuchy, dusza dziecka poronionego, XVIII. 194. Hneda, wnet, wkrótce, XVIII. 218. Hnetki, zaraz, XVIII. 218. Hnizdo, (gw. hue.), łożysko krowie, XVIII. 176. Hoba, (j. germ.), miara roli, XXV.22. Hobbo, (j. est.), koń, XVII. 220. (j. ang.), ·koń, XVII. 220. gęsi i gąsiąt, II. 130 Hodowaniec, (j. ukr.), demon domowy, XXXIII. 118. Hodowla bydła, IV. 96, 278; VII. 333; XIV. 186; XXXI. 3, 145; XXXV. 78, 85, 133; XXXVII 125. 201, 230, 231, 363; XXXVIII. 11, 36, 38, 313, 314; XXXIX. 108, 189. - koni, XXXVII. 120-125. - owiec, XVII.147; XXXVII.202, 382. - pszczół, XXXVIII. 365. - renów, XXXVIII. 347; XXXIX. 93, 419. - roślin, XXXI. 145. H o d o w l a, p. baran, bydło, drób, koń, krowa, koza, owce, pszczoły, ptactwo dom, reny, rośliny, ryby, świnie, trzod.a, zwierzęta dom. Hobby, Hocz! odpędzanie \ •• Hodryk, Hederich, aurignacensis, XXXVIII. 31. - europeus, IV. 73. - mediteraneus, IV. 73. _ phanobrachycephalus, XXIII. 179; XXIV. 44, 45. Homo, sapiens, XXXIX. 19, 425. _ Soloens'is, XXXVIII. 387. Homylka; (j. ukr.), p. hamełka, chomelka, hymla, IX. 200; XXIX. 83. Honornie, (gw. góral.), XXI. 78. Hoppa(e), (j, fryz.), koń. XVII. 220. Hopy (gw. złodz.), pieniądze, VII. 279. Hora, (j. serb.), zabawa ludowa, XXV. 139. Horbotka, obhortka, (gw. hue,), zapaska, XXXIV. 149. Horda, II. 98, 286; Ul. 372, 373. - żętyca, II. 140. Hordowiec, Malva silvestris, oczyszcza rany, XI. 399. Hornist, (gw. żol.), XIV. 179. Horodnyk, (j. ukr.), rydel drewniany III. 43. Horodysko, (j. ukr.), grodzisko, IIII. 8, 9, 46. Horoskopia, XXXI. 144. Horst, hurst, (j. st. germ.), chrust, XIX. 10. Horszczok, (j. ukr.), garnek, w zagadce, VII. 73. Hortensja ogrodowa w lecznictwie, XXVIII. 242. Horylka, (j. ukr.), gorzałka, I. 253; III. 14; VIII. 377. Hospodaricek, (j. czes.), demon domowy, V. 381; XIV. 231. 299. Hosteć, (j. ukr.), gościec, XVIII. 180, 185. Hostia w magii, II. 216; VI. 63; VII. 284; XXVI. 17; XXVII. 71. Hostyna, (gw. hue.), uczta po oczepinowa, XVII. 161. Hosza-na, (j. żyd.), różdżka, III. 54. 'i. J il; ii,,.r I I 1 �173 172 (gw. żol.), Halsstreifel, III. 80. Hou! nawoływanie koni, XXXV. 137. Hożnie, spodnie wełniane, IX. 256. Homilt, (j. serb. chor.), chomąto, XXXIX. 121. Hośtrajfk, Hrabci, hrabli, hrabczysti, hrabelci, (j. ukr.), wzory na pisankach IV. 212. Hl'abielki, (j. błr.), p. gl'eblalis, o:n3men t, XXXII. 37. Hrabyna, (gw. hue.), grab, XIII. 334. Hradoburnyki, (gw. hue.), odwracacze gradu, XVIII. 179. Hramota, (dok.), XXXIII. 127, 128. Hranycia, (gw. hue.), płucnica islandzka, p. Cetraria islandica VI. 158. ' odwar pić, XVIII. 184. Hraszaunik, (j. ukr.), gruszyczka okrągłolistna, Pirola secunda L stanownik lek., XXx. 209 ., hrabelki, hrabelkowa, hrebinczyk, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212, 213. Hrebinka, (gw. hue.), p. grzebień do zbierania jagód, XXXJII. 136. Hrebiń, (gw. huc.),p. grzebień, XIII. 206. . Hrebenci, - w zagadce, VII. 70. Hreczka, p. gryka, tatarka, zeta, Fagopyrum tataricum, II. 158; XI. 362; XXIV. 16; XXVIII 242. - kadzenie, XlI. 61. - w bajce, XXVIII. 188, 195. - w przysłowiu, XIV. 238. Hreczuszki, (j. ukr.), danie wigilijne, VIII. 370. Hrid, Hrjada, hrida,. (j. chor.), skała. XXV.95 hrjady, (j. ukr.), zagon, zrąb', XIX. 29. (j. rum.). XIX. 10. Hrjest, chrtlst, zarośla, koreni, (j. czes.), chronią przed piorunem, XVII. 23. Hruda, (gw. b:uc.), gruda, obrzęk nóg u konia, XVIII. 189. Hruden, (j. czes.), Hrudel'l., (j. uh.), grudzień, XIX. 28. Hrungnir, olbrzym kamienny. XXXII. 86, 96, 102, 103, 110 113, 114, 125, 130. Hruszie solodkie (gw. hue.), słodka grusza. Pyrus comm., XVIII. 191. Hruszka, ziemniak, X. 261. Hry na krale a kralownu, (j. czes.), XXXIII. 11. Hryb, (j. ukr.), grzyb, w lecznictwie, XIII. 341. Hrybki, (j. ukr.), jadło obrzędQwe, II. 212. Hryda, (j. młr.), skała, wzniesienie, część strychu, XXV. 95, 96. Hrydil, (j. ukr.), grządziel, l. 143. Hrydy, (j. ukr.), zrąb, XIX. 29. Hrzad, (j. czes.), bierwiono, XIX. 29.. Hrzebiet, grzbiet krowi, XVII. 162. Huahine, (j. polin.), bóstwo, VII. 6. Huaka, (j. ind.), fetysz, bóstwo piorunu, VII. 9. Huang-shu-lang, (j. chiń.), łaska, łasica, VIII. 8. Huba, gęba, IX. 73. Hubka, huba, I. 169, 177; II il9; V. 207 - dębowa. XXX. 26. . - drzewna, odwar pić, XIII. 220. -- niecenie ognia, VII. 264; XXXV. 126. - okadzanie drzew owocowych w W. Sobotę, XVI. 84. - okurzanie bydła, XII. 299. - okurzanie przeciwko czarownicom, XEI. 28. - z gruszy, \v lecznictwie odwar:' XVII. 184, 191. -- z hruszky, XIII. 223. Hromove (j. ukr.), boginki, VI. 44. Huby, grzyby, IX. 73. Huczma., czapka, XXVłII. 177, 178. Huehueteotl, (j. azt.), bóg ognia, VII.13 Huekuwu, (j. arauk.), bóg podziemi, VII. 25. Huiciloposztli, (j. azt.), bóg wojny w Meksyku, VII. 6. Hukać się, pokrywanie świń. VI.44 Hukanie pasterskie, XXI. 36. Hulka Dewi, (j. ind.) bogini wymiotów, XXXIV. 33. Hum, bóg Indusów, XXXIV. 30. Humno, (j. bir.), stodoła, XXVIII. HublJrze, 140. Humor ludowy, XXVI. 145. Hunaphu, (j. Quiche), brat-bliźniak, księżyc, XXXII. 154. Huncwot, ozdoba butów, X. 33. Hunys, Janek, Jasiek, XVIII. 218. Hunka, gunia, XXVII. 218, 223-225, 230, 232. Hupka, huba, do zapalania ognia, XI. 377. - dymna, p. grzyby. _ odwar w lecznictwie, VI. 159. Hupperisch, (j. niem.), taniec, XVI. 168. (gw. hue.), boginki, demony, VI. 44; VII. 255. Hurkaty, (gw. hue.), doi:ć kozy. Dwce Hurboszcze, XXXV. 120. topka soli, VII. 261. Husak, (j. ukr.), gąsior, I. 209, 244; Hurman, XIII .. 110, 111. urządzać wieczorynkę, XIII. 110, 111, 208. . Husarze w szopce, XIX. 37, 56. Husi, (j. ukr.), gęsi, I. 244. Husia, (gw. dziec.), kołysanka, III. 166 Husiacza labka (j. ukr.). wzory na pisankach, IV. 212. Husaka zapikaty, (j. ukr.), piegi, XVIII. 180. linia łamana, ornament XXXVII. 716, 224. Huska, (j. ukr.), gąska, I. 204, 244 Hustaja sietka (j. błr.), gęsta sieć, XXXII.30. Husy, (j. ukr.), gęsi, XIV. 84. Husyci, VI. 282; XIX. 140. Huślanka, (gw. hue.), mleko, II. 207, 208; XXXV. 94, 119, 147. Huślar (j. ukr.), p. gęślarz, XXIV. 25. Huśtanie w wierz., XXXIV. 280. Huśtawka, III, 26. Hutnictwo, XXXVII. 332. Hutorki, (j. błr.). XXI. 136-144, 151. Hutornik, XXI. 139-144. Huty miedzi pod Krakowem, XXXIX. 435. Huzar, grubszy koniec kloca, VII. 261. Huzary p. grzyby, I. 199. Huzarzy węgierscy, strój, wplyw na strój gó.~alski, XXIX. 117. Huzia_huzia! szczucie, III. 46. , Huźwa, (gw. huc.), zawiasy z świerkowego drzewa, XXXV. 101, 102. Hwozdyk, (j. ukr.), wzory na pisan- Husieczki, Husi tanec, kach, IV. 212. oprawca, VIII. 302. Hyćó! nawoływanie prosiąt, Hycel, XXXV. 137. Hydromancja, XXXI. 144; pt. W róż b i a I' s t w o. Hygea, (j. gr.), bogini, XVI. 17. Hyj! nawoływanie na bydło rogate, XXXV. 136. odpędzanie świń, XXXV. 137 Hymla, O, ukr.), hamelka, XXXVII. Hylo! 229. Hymny buddyjskie, XXXIV. 28. _ na cześć śmierci, III. 215 _ o braciach Arvales, III. 215. _ pienvszej Księgi Rigwedy. III. 6. J ( II:L I I l " ;~ �175 174 Hyperbrachycephalia, XXI. 242, 243. Hypertrofia, XXXVIII. 20-22. dumny, XXI. 78. Hyśkać, bóść, XVI. 85. leki, uczesanie, V. 63; XL 61. idę, XVIII. 218. Ideologia, XXXVI. 115-119, 121-125. - grup społecznych, XXXVI. 132. - kultury, XXXVI. 128. - osobnika, XXXVI. 130, 132. - wytworu, XXXVII. 50, 53. - zespołu, XXXVI. 124; XXXVII. 61. Ideologiczne modyfik.. XXXVI. 122 - odmiany, XXXVI. 122, 123. - typy, XXXVI. 122-123, 128, 131. Ideoplastyka, XXXVI. 174. Idha- WoHur, (j. skand.), raj, III. 284. Idioci, III. 314. IgLarz, szczupak, XIV. 65. Iglica do robienia sieci, XXIX. 126; XXXI. 3, 39; XXXII. 27, 33. - ozdoba dachu, XXXIII. 98. - ściółka z drzew szpilkowych, XIV. 111. Igliczka, XXXII. 36. Igła bez nitki, XVIII. 198. - dar rodziców chrzestnych, I. 183. - którą szyto dla nieboszczyka, X. 357; XV. 104. - nieszczęsna, XXIII. 76; - obdarowanie igłą, II. 334. - pożyczanie igły, III. 53; VI. 353; XXIII. 76. - ukłucie, HI. 52; pt. W i e l' z e n i a. - w bajce, II. 275; - w magii, X. 108. - w przysłowiu, XII. 66. - w wierzeniach, II. 340. - w wywoływaniu kłótni małżeńskich, IX. 206; X. 108. - w zagadce, II. 40. 42; XIII. 206; XVII. 84, B8; XVIII. 173. - w zamawianiu, VI. 262. - zatykanie w dojnicę, XVIII. 179. - wykopaliskowa, XVI. 323. Igo, (j. ros.), jarzmo, XXXIX. 123. Igra w posty, (j. ros.), gra w posterunki, XI. 282. Igrzyska, II 88, 100, 101; XIV. 20; XVIII. 225. - kościelne, XX. 165, 168. Ihine, (gw. huc.), nawoływanie koni, XXXV. 137. Ihla, (gw. huc.) p. igła, XIII. 206: XVIII. 173. Ihnatie, (gw. huc.), święto związane z hodowlą wieprzy, XIII. 21. Ihrowiszcze, (j. ukr.), miejsce zabawy boginek, XIV. 83. Ihryszcza, (j, ukr.), zabawy, XXI.138. Ijes ikes, (j. fiń.), jarzmo, XXXIX.121 Ike, (j. est.), p. jarzmo, XXXIX. 121. Ikonografia etnograficzna, XXXVII. 277-308; XXXVIII. 229-276; XXXIX. 291-354. Ikonostas, (j. ros.), ołtarz, XIII. 239. Ikony cerkiewne, XXI. 48; XXV. 58. Iliada, XV. 213; XXIII. 1. Ilia Muromec, bohater bylin wielkoruskich, XII. 341; XXXII. 84, 87. Hu, (j. ki>:g). dar weselny, V. 14. H(y), XXXIX. 205. - bursztynodajny, XXXIX. 361. Imbir, w przysłowiu, VII. 211. Iment, do imentu, do szczętu, IX. 287. Imiennictwo geogr., XXXIV. 63. - madziarskie, II. 84. - niemieckie, II. 84. - słowiańskie, XXXIV. 63. - wodne, XXXIV. 60. Idem, p. jędza, III. 256. pt. D emany. Inh! nawoływanie koni,XIV. Hl. Inicjacje młodzieży, p. doro, elekcja, 163; VII. 99. wilk, ,-,-ybijanie zębów, XVIII. 20, _ chrześcijań., VIII. 433; XXV. 137. 39; XXI. 269, 270; XXXVII. 92, _ czeskie, X. 133, 134. 93; XXXVIII 55, 56. _ dwa przy chrzcie, XVI. 87. _ mężczyzn, p. wyzwoliny, XVII. 42. _ dzieci nieślubnych, XXXV. 56. Inkh.lZ, II. 252; IV. 331; VI. 63, VIII. _ dziedziczenie imion, XXXV. 56. 354; X. lH; XI. 382; XII. 221; _ moc czarodziejska, I. 143, 183, 189; XIII. 113, 208; XIV. 299; XVII. XXXIII. 139. 30; XXIII. 78, 99-101; XXXIII. _ nadawanie, I. 183; XVII. 8. 78; XXXVII. 282. _ niepopularne, XXXV. 56. Inkrustacje huculskie, XXIII. 156. _ nieszczęśliwe, I. 57. Inkuby, VI. 323, 325; pt. D e m a n y. _ patronów parafii, XXXV. 56. Inkwizycja, XXIV. 167; XXVII. 101; _ pogrobowców, XXXV. 56. XXX. 202; XXXI. 83. _ rodziców, I. 144. Inochoda, (j. ros.), koń, w przysłowiu, _ rymowane, XIII. 243-245. VII. 205. _ sfingowane, XX. 231. Inowiercy, V. lH; XXVII. 58. _ słowiańskie, VIII. 433; X. 148, 149. Inscenizacje, na motywach ludo_ staropolskie, XXV. 137. wych, XXXVIII. 574. _ szczęśliwe, I. 57. Insekty, zwalczanie, XXX. 25-31; _ w podaniach, XX. 231. XXXV. 63, 99; pt. H ig i e na. _ własne, XXV. 136; XXVI. 149. Instruktarze gospodarcze, XXXIX. Imperator, - Jupiter, XIV. 37, 53. 169, 294. Imperializm, XXXIX. 53, 54, 416, 425. Instrumenty muzyczne, VII. 70; X. Inapertwa (j. austr) półzwierzę pół157; XIII. 240; XIV. 402; XXI. 42, człowiek, XV. 12. 45, 47, 51, 53-55, 80; XXIII. 156; Inau, (j. gil.), wióry, XVI. 120, 129. XXV. 102; XXVI. 104, 124; Incantatio O. łac.), czary, XXVI. 7. XXVIII. 60; XXIX. 130, 132, 195; XXX. 248; XXXI. 5, 168; XXXIV. Incantatrix, (j. łac.), czarownica, XIX. 294; XXXVII. 82, 375, 390, 469; 142. Indeks, p. skorowidz, XXVIII. 1-16. XXXVIII. 441. - strunowe i dęte, III. 222. Indologia, XXI. 89. I n s t l' U m e n t y m u z y c z n e p. Indra, (j.sanskr.), bóg grzmotów, bandura (pandora), basy, bęben, VII. 6, 10; XIXXII. 101, 128, 13·1; churinga, czuringa, drymba. cymXXXIV. 4, 14, 22. bały, dudka, dudy, dzwonki, faIndustrializacja miast, XXXIX. 108. got, flet, flojer, frela, fujarka, Indyk, chów, IX. 94. gajdy, (kobza), gałąź, gęśle, gita- guLe, XVII. 162. ra. GrobfiedeL, grzechotka guśLa, _ korale w magii, XXIII. 36. (gęśli), harfa, harmonijka, kaśka., _ naśladownictwo, VIII. 3·93. Immigracja, I. 242; II. 370 Imioe, jemioła, XXX. 72 Imiona, chrzestne, I. 26, 57. 183; III Hymy, .~ Indzi-baba, �l'n 176 Istota, dzięki której człowiek żyje, XXXIV. ID. pt. W i e r z e n i a. Istoty mityczne, r. 25; VI. 412; VIII. 354, 435; XV. 259; .xVIII. 234; ,XXIX. 108; XXX. 212. Istyk, Iestyk, narzędzie do oczyszczania .pluga z ziemi, I. 143. Ist'bbok (j. st. słow.), p. izba, łazienka, XVII. 179. chotki, Sekundfiedel, skrzypce, Iswanbratte (j. prus.), p. Swaybratto. sopilka, sopiuk, swerilka, szałaja, Iść do nawi, umierać, XXIV. 90. tam-tam, tambor, tambur, taraIść do protokolu, do ślubu, XVII. 152. pity, teorba;n, tepsija, trąba. Iść do zgody zwyczaj weselny, trembite, trembita, tl·ombita. XVIII. 141. waltornia. Iść na mirę, (gw. hue.), VIII. 'i1. pt. Instytucja kapłańska, XVIII. 35. p a s t e r s t w o. _ małżeństwa, XXVI. 85. Iść na pacierze, zwyczaj weselny, - tajna, XXXVII. 359. . XIV. 254; XV. 73; Inte, (j. lit.), siostra matki, III. 197. Inteligencja afrykańska, XXXIX 198. Iść po kartkę, spowiedź przed ślubem, XV. 73. Intermedia, w dramatach religijnych, Iść stawać z wachlą (trzym.ać). czynXIX. 47-53. ność ·bractwa św. Mikołaja, Internacjonalizm, XXXJX. 46, 49. XXXIII. 129. Interrogatoria (j. łac.), XXI. 128, 129. Iść w hultaje, iść na rozbój, XX. 47. Intichiuma, (j. austr.), ceremonie toItba (dok.), p. izba, XVII. 180. temiczne, XVII. 51. Itea, (j. gr.), wierzba, XIV. 35-. Intonacja, XXXVUI. 66, 71, 72; Itiań (j. jak.), kałyman. XXXVII.122 - partykułów i sufiks., XXXVIII.85: !tos (j. gr.), kółko, krąg tarczy, _ wyrazów jednozgłoskowych i dwuXIV. 35. zgłoskowych, XXXVIII. 85. !tro, jutro, III. 139. Inwazja mongolska, XXXIV. 172. Ivy Gile, ~.(j.ang.), dziewczyna bluszInwentaryzacja, sprzętu rybackiego, czowa. spalanie. XUI. 10; pt XXXIX. 436. Zwyczaje i obrzędy do- zabytków prehistor., XXI. 65. r o c z n e. Inwentarze wiejskie, XXXIX. 169. Iudicia, O. łac.), przepowiednia z Ioo-ai, (j. hebr.l. bóstwo XXI. 239. gwiazd, XXXIX. 343. IrkIas, (j. lit.), wiosło, XXX\II. 32. IuUest (j. niem.), zwyczaj, III. 172,173 Iskry w wierzeniach, III. 50; XIII. luridicke folctol'e, XXXIX. 133, 166 157; XIV. 369; luridiska folkloru, XXXIX. 133 Iskrzyk, kies-kiz-kiza, minerał, IIU67 Ius primae nocUs, II. 108: V. 78. 185: Islam, XXXI. 155, 156. ?t. p I' a wo l u d o w e. Istar, księżycowe bóstwo babilońskie. Ius talionis, V. 113; XV. 220: XXXII. 153. katarynka, K!arjiede!, klarnet, klawikord, klekotki, klapaczki, (klekotki), kobza, kołatki, kosz, koza, kocioł zbqski, lajer, ligawka, lira, łuk, mandolina, marmulia (harmonia), multanki, októwka, optówka, organy, pandora, piscolka, piszczałka, plaszprment, róg, ryh (róg), rze- wierzba, palma wielk., VI. 76. Iwan Chrestytel, (j. ukr.), św Jar. Chrzciciel. Iwan douhij (j. ukr.), czas sadzenia ogórków, XII. 298. Iwanewa holowka (gw. hue.), srebrne pieniądze, VUI. 171. Iwankie (gw. hue.), zioła święcone na św. Ilię, Jana, XVIII. 211. Iwanka-Miedwiedko, postać mityczna, XXXII. 85. Iwanowe zile (j. ukr.), dziurawiec, Iwa, (basy), l J .~ '~w. Izba alpejska, XXV. 124. _ biała, XVIII. 69; XXIX. 95; XXXIII. 92. _ h:'ałoruska, XXV. 124. _ czarna, IX. 238; X. 311; XIV. 359; XVIII. 69; XX 90; XXIX. 10, 95. _ dymna, XII. 227; XXV. 124. _ kąpielna, P. łaźnia, bania, XVI. 114. ___krakowska, XXI. 50. _ łemkowska, XXXIIII. 105. __ małoruska, XXV. 124. _.. mieszl{,alna, XII. 294. XIII. 223. _ podhal.ańs1{.a, XXI. 50. Iwanowe zile, (gw. hue), Calendula _ przyziemna, XX. 316, 317. officinaIis, kąpiel noworod. VI. 160. - sądecka, XXII. 113. Izba, p. istóbok, itba, izdba; jizbu; _ słowiańska, XX. 315. I. 161; n. 76, 130, III. lI, 316, 318; _. żydowska, XXX. 235. IV. 278, 280, 287; V. 68, 152; IX Izdba, p. izba, XVII. 179. 270, 276; XI. 74. 108, 336, 38,1,397, Izofony dialektyczne Mazowsza, XXXIV.60. 407, 411; XII. 143, 146, 310; XVI. Izolacja szczepów, XXI. 10. 365; XVII 179, 180; XXIV. 87; ~XVIII. 38; XXIX. lO, 12 40, 15'6, Izyda, Izys, Izis, (j. egip)' bog'ini ziemi, XV. 220; XVI. 29. 183; XXXIII. 83,91; XXXVII. Iżak, p. jeze, snopek do pokrywania 192, 200, 226, 3{j, 420, 424; pt. strzechy, XIV. 111. B u d y n k i m i e s z k a l n e. J r~o, (j. ukr.), wzory na pisankah, IV. 212 Jabłczanka, V. 172. J.ablecznik, Agrimonia eupatoria, XXXI. 95. Jabłko granatu, XXVIII. 36. _ Hesperyd, XIII. 164. - jego kradzież, I. 166. _ miłości, Pomo amoris, p. mandragora, XXXIX. 305. _ ofiarowanie gościowi, XXI. 197. _ papierówka, XVI 60. _ pieczone w lecznictwie, III. 54. _ pożywienie, III. 320. Jablinka i t et 12 Lud - Tom XL składane przed obrazemChrystusa, XIX. 105. _ symbol małżeństwa, XIV. 73. _ sym.bol płodności, XVIII. 94; -c- XXVII. 134. _ święcone w lecznictwie, XVI. 85. _ święc. we wróżbach, XXX. 60.. _ tarte, pożywienie, XVI. 134. _ w bajce i baśni, V. 181; VIII. 196, 278; IX. 173; XI. 378; XIV. 293; XVI. 151; XX. 253. - w kolędzie, XI. 155. _ w magii miłos., VIII. 365; XI. 381 _ w pieśni weselnej, IX. 239. , , ; �179 178 - w pieśni, II. 357; V. 74; VI. 154; XI. 413; XIV. 271. - w przysłowiu, VII 205; XIII. 157. - w rózdze weselnej, XUI. 319. - w uczcie weselnej, XIX. 62. - w zagadce, XVIII. 173. - w zwycz. dorocznych, Ul. 173, 174. - w zwycz. świątecznych żydowskich, XXVIII. 49. - w zwycz. weselnych, V. 283; VIII. 238, 248; XXI. 197. - we wróżbach małżeńskich, X. 156. - zerwane w raju, XIX. 62. Jabłiń, (j. ukr.), jabłoń, XXXIII. 131. Jabłoka, (j. ukr.), yv-wry na pisankach, IV. 212. Jabłonczvna, kora jabłoni jatko barwnik do jaj, IV. 214. Jabłonka, jabłoń, XXXI. 95. Jabłonka, stanounik, gruszyczka okrągłolistna, XXX. 209; pt. R oś l i n y w 1e c z n i c t w i e. Jabbń Pyrus matus, XXVIII. 243. - drzewo użytkowe, XXVI,I. 139. - hodowla, XiII. 297. - kora jako barwnik do jaj, IV. 207, 214, 231; VIII. 377; XVII. 33. - kora w leczn. XXX. 60, 61, 69. - liście jako barwnik, IV. 214. - w baśni, V. 172, 181; VIII. 192; XI. 376, 378; XXX. 81. - w pieśni, II. 265, 348, 351, 357; XXXII. 17; XXXIII. 131. - w wierzeniach, VIII. 359. Jabłownik, rumianek, Matricaria ChamomiHa, L., II. 137. Jabłuszka, wzory na pisankach, XVII. 34. Jabłuszko, niedojrzałe, XXVIII. 67. - w szopce, XXV. 68; XXXiI. 57 Jack-in-the-green, (j. ang.), XXXIII. 11; pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d oroc zn e. Jaczmenyk, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. achtel, beczka, miara. XXVIII. 183, 196, 206. Jaczmiń, (j. ukr.), jęczmień, w lecznictwie, XVIII. 180, 191. Jaćm{ń, (j. ukr.), jęczmień, XIV. 276. Jad, XXXVII, 297; z trypra, XI. 398. - zwierzęcy, XXXVII, 391. Jadamasek, adamaszek, XXVIII. 30. Jadło stawiane na oknie dla dusz, XXIV. 4. _ na grobach, XX. 87; pt. Z w yczaje i obrzędy związane z k u l t e m p l' Z o d k ó w. - dla prosiąt, XVIII. 183 Jadówki, wrzodzianki, XXXIII. 80. Jadro, część sieci VIII. 314; XIV. 114. Jadrzyć, śc'~ągać si.eć, XIV. 111 Jadrzynie, ściąganie sieci, XIV. 111. Jadu (j. ind.), bohater mit. XXXII.l42 Jadwient, adwent, V. 63; VI. 44. Jadwiga, kawał drzewa, VIII. 205. Jadwiszka, poduszka na szpil. Vlf.205. Jaga baba, czarownica, XIV. 308; XVII. 226, 24.1. Jagły, jagielki, p. proso, II. 276; III. 14, 147; VIII. 123; IX. 364; XIV. 397; XX. 56; XXVIII. 152,158. -' w medycynie ludowej, lU. 57. - w oracji weselnej, XI. 80. Jagnię, dar rodziców chrz., II. 202. - hodowla, XIV. 34; XXXV. 1213. - jako ofiara, XXXIX. 310. - w bajce, V. 181; VIII. 3'00. - w obrzędach wes., XVIII. 225. - w szopce, XI. 149. Jagnusek, medalik u różańca, V. 63. Jago baba, p. Jaga-baba. baba Jag 1. Jagody, II. 56; III. 195; IV. 15, 30; XII. 302; XX. 22 318; XXVII{ 24:~. - czarne suszone w lecz. XII. 264 - jako barwnik do jaj, IV. 215. Jachtel, __ - jako środek przeciw bezpłodności, przechowywanie, XVII. 131. XVII. 30. w wierzeniach, XXXVIII. 271. - jednobarwne, IV. 205, 223. Jahidka, jahidkowyj lyst (j. ukr.), - kacze, w baśni, XXVIII. 195. czworolist pospolity, XVIII. 180, - kładzenie na miedzy, XXV. 57. 181, 184, 191. - składane na mogile, XVII. 26,30. Jahilki, (j. ukr.), p. haiwki, IV. 223; __ kogucie, p. bazyliszek, inkluz, XXV.116. Jahody czorni, (j. ukr.), p. jagody XVII. 25; XX. 294, 295. czarne, Vaccinium myrtyltis. - kradzież, III. 53. XVIII. 192. - malowane w obrzędach pogrzeboJahr, O, niem.), XIV. 33. 209. wych, XXIV. 3, 4, 21. Jehweh, (j. hebr.), bóstwo księżyco_. malowanie P. pisanie. IV 192; we, XXXII. 167. XI. 189. _ w postaci byka, XXXII. 167. - małe, p. znosek, zniosek, XX. 295. _ w postaci kozła, XXXII. 167. - noszenie pod pachą, p. inktuz, Jajaśnica, p. jajecznica. XXIII. 100. Jajca, jaja, XXXIX. 332. - obwodzenie cho.rego, XVII. 25. Jajce, (gw. huc.), jajko, w zagad~e, ~ od czarnej kury, II. 2~; V. 381; VII. 73; XUI. 205; XVIII. 172. XII. 220; XVIII. 30; Jajecznica, I. 47; IV. 302, VI. 57; - odlewanie jaj, III. 57. XI. 189, 190; XII. 80; XXX. 214. _ w leczn. XI. 382, 384; XIII. 341. _ jako jadło obrzędowe, XXIV. 7. _ pieczone w medycynie, X. 166. _ w zwyczajach hodowlanych. _ pierwsze, VIII. 365; XIII. 155; XXV. 55. XIV. 370. - w zagadce, IX. 407. _ podkładane pod kurę, III. 23; IV. Jajko, II. 129; XII. 14; XIII. 29; 420; XVI. 82. XVII. 24-34; XX;. 258; XXIX. 90; pokarm dla indycząt, XXX. 38. XXXVIII. 365. - przechowywanie, IV. 227; XX. 22. _ barwione, IX. 168, 189; XVLI. 33. _ białko w lecznictwie, XXlll. 136. - surowe w lecz. XVIII. 187. - symbol GCzysz.:zenia X'VU. 30. _ białko w magii, XXV. 14. - symbol życia, XXIX. 122. _ bez żółtka, XXXIII. 78. - środek oczyszczający, XVII. 25.' _ początkiem świata, XVII. 27. - święcone w obrzędach pogrzeco_ danina, XX. 11, 22, 44, 73, 74; wych, XXIV. 3, 4, 17, 21, 25. XXXVIII. 324. -- święcone, I. 87; VIII. 377; XII . _ dawanie zmarłemu, XVII. 26. 261. _ doroczne, I. 85, 129; II. 87, 325; _ święcone, krowom, I. 87; IV. 226. III. 27, 160, IV. 226; VI. 77. _ święcone w lecznictwie, III. 54. 78; VII. 177; IX. 189, 285; XII. _ święcone w magii, VII. 225. 313, 314, 317; XVII. 27-34. _ skorupka wyrzucona do ogródka, _ jako ofiara, XVI. 4; XVII. 26. XVII. 32; do wody, IV. 219, 326; - jako ozdoba, IV, 227. _ - .}j. ,~ ",1- i .~ 'ZV I ł l . 12· ~_____.; �180 181 V. 220; XIII. Jakóbówka, "ohidne 31; XVII. 32 na IV. 219; na grzędy, na pole, na rozsadę, za chałupę. XVII 32; zawie5z. u sufitu, XVII. 30, zakopywana w krecim kopcu, IX. 67; tarzane pc kurhani,e, XVII. 26, 29. - w bajce, II 73,363; V.131, 173,214. - w kulcie zmarłych, XVII. 26. - w lecznict., XI. 382, 384; XIII. 341. - w magii, VIIT. 366; XIII. 26. - w 'przemów~~niach zapustnych, XI. 76, 77; XII. 45, 48, 50. - w przysłowiu, VI, 30; VII. 25; XXIV.94. - w szop('·'~, IX. 63; XXXI. 58. - w wapnie gotowane, III. 57. - w zwyczajach gregoriańskich, H. ZOl, XIX. 52. -. w zwyczajach pogrzebowych, X VI. 326; XVII. 26, 30. ....:.w zwyczajach weselnych, I. 250; II. 266; XVIJ. 30. - w zwyczajach dorocz. XIII. 160. - w zwycz. zapust. I. 51, 82, 83, 85. "- w zwyczajach związanych z wy~ pędzaniem bydła na paszę, II. 222, 223; XXV. 57. - we wróżbach, XVII. 26. - wynoszenie na rozstajne drogi, XVII.25. - wypalone z gliny, XVII. 23; XX. .300. - zabawka, XXII. 117. - zakaz sprzedaży po zachodzie 'słońca, XXIII. 59 - zniesione na Wniebowst. X. 343. - zniesione na Zwiastow., VIII. 376. Jajo, p. jajko. Jajowniki, ornament, XXVII. 158. Jajuchno, jajko, XIV. 111. Jakóbek, starzec wielki, Senilis Jakobis, XXX. 65. Jaksa, (j. ind:), duchy sirz2gące s:;ar- miejsce", nazwa powodzi, XI. 342. bów, XXXIV. 17, 20, 27. Jakutyzacja Tunguzów, XXXIX. 421. Jaky, (j. błr.), jelec ryba XXXII. 24. JaLiwnik, (gw. hue.), owce jałowe, XVII. 143. Jałmużna, III. 315; XXVII. 134. -chrześcijańska, XXVII. 134. Jałocha, nazwa krów, XXI. 205 Jałoszka jałówka, XXI.207. Jałowec, (gw. hue.), jałowiec, XVIII. 192. Jałowica, nazwa krowy, XXI. 205. Jałowiec, Juniperus Communis L., II. 158; XI. 44; 'XVIII. 192; XXVII. 169; XXVIII 243. pt. R oś li n y w z b i e l' a c t w ie. - jagody, wywar, okłady, w lecz. XXXIII. 123. - okadzanie, XII. 310. pt. M a g i a. - popiół przy zasiewaniu kapusty, XVIII. 215. - pręt jałowcowy, XXXIII. 22. - w leeznict. XVIII. 181, 184, 192.. - w "maju", XI. 67. - w obrzędach dor. XXXI. 160. - w palmie wielk., VI. 76; XII. 310. - w pieśni, III. 69. - w walce ze szkodnik., XVIII. 216. - w zagadce, IX. 406; XVII. 90. - w zwycz. budowl. XXI. 219. . Jałowiec, sabina, Juniper (j. ind.), bóg podziemny, VII. 7, XXIV. 22; XXXIV. 16, 24. 27. Jama, dla bydła, XXIII. 47. - elipsowata, XXXIX. 284. - grobowa, XVII. 171, 174. - kolista, XXXIX. 284. - mieszkalna, XXI. 63, 66; XXXIX. 258, 260, 278. - odpadkowa, XXXIX. 258, 274. Jameło, (j. ukr.), p. jemioła. barwnik do jaj, IV. 214. Jang, (j. daj ak.), bóg, VII. 6. Janiczek, świetlik świętojański, XVIII. 219. Jankupong, bóg najwyższy, VII. 7. Janowiec ciernisty, Genisto, Germanico., XXX. 50. Jańcio (gw. złodz.), policjant, VII. 279 Ja?' (j. st. sław.), gni,<;;wny, swgi, XIV. 217. Jar, (j. sł.), bóstwo, XIV. 31, 52, 63. Jar, młody las, potok, XIV. 34. Jar-, (j. sław.), wiosna, XIV. 33, 216. Jar, (j. sto sł.), przykry, XIV. 34. Jar'b, (j. ros.), potok, XIV. 34. Jam( -y), (j. sław.), młody, świeży, XIV. 29, 33, 34, 64. Jamnie, (j. sław.), kopanie, XIV. Ill. Jaraszek, diablik, XIV. 33, 38, 63, 225, 229, 231, 318. Jarcak, pies pierworodny, XIV. 308. Jarczyk, trawy halne, VIII. 37. Jarec, zboże jare, XIV. 276. Jarganiaty, rozczochrany, XVI. 85. Jargotki, klekotki, I. 85. Jarica (j. słoweń.), mł. kura, XIV. 34. JanZa, XIV. 29, 63, 87; pt. B ó s t w/Q. Jarino" (j. st. sł.), wełna, XIV. 34. Jariti sę, (j. st. sł.), gniewać się, XIV. 34. Jarka, owca 2-letnia, VIII. 39; XVII. 143. Jarkona, świątynia, XIV. 42. 65. Jama, j I ! • ...;r I • Sabina, XXVIII. 243. Jałownik, jałówki i buhajki, XXI. 208 Jałówka, VIII. 181; XIII. 253; XIV. Ill. 379; XX. 95; XXXV. 128; 'XXXIX 208. - wróżby, XlIII. 33. Jałówka, bułka we~elna, XXV. 54. Jałówka, czapka, XXVIII. 170. Jałycia, (j. ukr.), jałowiec, II. 158. b (j. tat.), listy chanów tatarskich, XXXI. 156. Jarmark, p. kiermasz, II. 268; IV. 281; VI. 54; VIII. 181, 318; XI.334; XII. 27, 302, 303 XIII. 7; XIV. 254; XVI. 271; XXIII. 82, 95; XXIX. 149; XXXI. 131. - małżeński, XII. 222. - w przysłowiu, VII. 206. - świętomarciński, XVI. 4. - żY'viecki, świętojański, XXXI. 82. Jarmica. jarzmo, II. 132. Jarmo, (j. ukr.), jarzmo, I.l43; Xl:V.403 Jarmułka, nakrycie głowy, XI. 218; XXI. 138; XXX. 234. Jarnasax (j. skand.), olbrzym, XXXII. 86, 98. Jarnhaus, (j. niem.), czaszka żelazna, XXXII 86. Jaro, (j. st. sł.>, wiosna, n 140. Jarosto, (j. ros.), gniew, XIV. 34. Jaroszek, duch wodny, XVII. 71. Jarowit., (j. sław.), bóstwo grzmotu, XIV. 31, 33, 52, 56, 63, 67, 225,320; XVI. 157, 185; XXII. 4. Jaryło, (j. ukr.), bóstwo słowiańskie, XXXIII. 30. Ja?"yneć, (j. ukr,), diabeł, 'XIV. 318; XV. 136, 137. Jarz, (dok.), wiosna, XIV. 33. Jarząb, p. jarzębina, Sorbus aucuparia, XXVII. 139; XXVIII. 241; XXXI. 95. - majelnie chat, XXVI. 75. - jagody jako korale xxVIII. 67. Jarząbek, ptak, w med. śred. XIX. 150 Jarząbek, p. jarząb, XXXI. 95. Jarzączko (gw. złodz.), ogień, VII. 279 Jarządek, gorący popiół,XIV. 34. Jarzec, jęczmień, XIV. 399. Jarzemka, jarzmo do zaprzęgu, XXXI. 3; XXXIX. 121, 122. Jarłyki, �1M3 182 Jasełka włoskie. VI. 3'96. p. jarząb, Sorbus auc'UJaseń (j. ukr.), jesion pospolity, paTia, XXVII. 139; XXVIII. 241; XVIII. 192; XXXI. 95. - gałązki w magii, III. 21; XXVI. 75. Jasiek, Boruta, diabeł. XXXIX. 348. Jasień, p. jesion ,posp~lity, Fraximus - jagody w lecznictwie, XII. 61. excelsior L., V. 63; XXXV. 71, 72; - korale, XXVIII. 67. - drzewo św., XVII. 20; XXXV. 72; - w podaniu, VIII. 333. - drzewo użytkowe, XXXV. 71; - w wieńcu dożynkowym, III. 29. - gałązki w magii, XXXV. 7~; Jarzębka, wełna z młodych owiec, XIV. 111. - kora jako barwnik do jaj, IV. 215; XXXV 7Q.; Jarzmianka większa, Astrantia maior, XXVIII. 243. - kora w lecznictwie, XXXV. 72; Jarzmo, I. 134, 188; IV. 383; XII. 299; - odpędzanie wężów, XXxV. 72; - ogień z jesionu przeciwko zaraXiIV. 403; XVI. 146; XX. 50; zie, XXXV. 72; pt. Wierzenia. XXVI; 98; XXX. 215 216' XXXI' - w podaniu, etiololg., VIII. 332; 3; XXXVII. 364; X'~XI~. I11~ Jaskier Qstry, Ranunculus acris, -113, 121, 123. pt. Za p r z ę g. XXVIII. 243; - kulowe, XXXVII!. 321; Jaskier płomieńczyk uraźnik XXX. - narożne, XXX;IX. 12,1, 123; 209. " - pod stołem wigilii., XVIII .. 200. JasJl:otki, łaskotki, IV. 307. -- podgardlicowe, XXXVII. 203; XXXVIII. 321; Jaskowronek (j. słowiń.), skowronek, V.325; - portugalskie, XXIII. 162. Jaskółcze mleko, OrnitogaHum un- w obrzędach dorocznych, V. 208; beHatum, w lecz., XXXI. 95; - w ohrz. wesel. I. 13'3; X'VII. 155; Jaskółcze oczko, Jaskółczy ślep, Vio- w ~zaniu demona cholery, la tricolor, X'XXI. 95. XXXIV. 43; - we f-raszce, V. 264. Jaskółcze ziele, glistownik pospolity, Chelidonium maius L., w lecz. - złote, w legendzie, IV. 415; • XXVIII. 242; Jarzyca, żyto jare, XXXIX. 294; - barwnik do jaj, VIII. 377. JarZyna, jare zboże; II. 129; Jaskółka, bodz'lszek czerwony, Gera- mąka z jarego żyta, II. 12·9. nium sanguineum, XXX. 210; pt. Jarzyny, pożywienie, I. 87; XIV. 34: Rośliny w wierzeniach XVI. 133; XX. 49; .XXVILI. 243. iwmagii. - strąkowe, III. 323. Jaskółka, członek wspólnoty domoJasełka, rp. szopka, IV. 282; V1II. 344, wej, XXII. 23. 362; IX. 189; X, 472; XI. 21, 23, - drewniana w obrzędach wiosen429; XIV. 345; XIX. 31, 38, 49, nych, XVI. 153; XVII. 108; 105; X,X'. 71; XIX,V. 62, 76, 109; gniazdo, VIII. 62; IX. 66; XI. 383; XX'XVII. 465: pt. W i d :l W i s k a - gniazdo w magii, XXV. 93; lud owe. - jajka, XII. 63. - białoruskie, XXIII. 161. __ lecąca pod krową, XVIII. 195; _ pierwszą ujrzeć, XII. 169; XVIII. Jarzębina, • • _ maść w lecz., VII. 308; _ oślepiona, w lecz., XXIl. 44, 45; _ totem, XVIII. 28; _ w baśni o bocianie, XIV. 172; _ w ma'gii, X. 382; XVI. 47; _ w wierzeniach, VIII. 307; IX. 184; _ wcielenie duszy, XVII. 182. _ zakaz zabijania, XIII. 125. Jaszczyk (gw. huc.), drewniane naczynie na masło, VII. 261; JaśLi (gw. hue.), jasła, XXXV. 11. Jaśmin, Jasminum officinaLis, XXVIII. 243. Jaśniak, Lycium halmifoHum, XXXI. 196. _ pod krowę puszczona, XXV. 92, __ ptak św. Jerzego', XVI. 156; _ ptak święty, ~'VI. 154; _ ptak wróż., XX. 320; XXXIV. 280; _ śpiew, VI. 305; _ w legendzie, XIV. 165; _ w pieśni, XI. 241; _ w pf,zepowiedniach ,pogody, III. 14'2. 143, 145; V. 353; VI. 66; VII 137; VIII. 283; XIII. 204; _ w przysłowiU, VII. 206; _ zakaz zabij., XIII. 113; XVIII. 195; _ zimowanie, II. 162; _ związek z wężem, XVI. 156. Jasło do karmienia owiec, XXXIII 150, 151. Jasnota biała Lamium alba, w lecz. XXVIII. 243. Jasnowidze, VI. 22, 23. Jason, XXXVII. 127, 130--134, 137, Jassen (dok.), bóg, ,XIV. 31. Jastrząb, jajstrząb, II. 49; VII. 47, ]38; VIII. 302; xrx. 30. _ głowa noszona na 'brzuchu w lecznictwie, X. 358; _ łowiecki, XXXI. 30, 33; _ pazur w magii, XXI. 132; _ pierze (podus:?Jka),XXX 32. _ postać diabła, XII. 218; pt. P t ak i w w i e r z e n i a c h. _ ptak odwracający nieszczęście, VIII. 302; _ w pieśni, XXIX. 94. Jasza, Jaszen, Jaszo,n, XIV. 30, 31, 63; pt. B ó s t w a. Jaszczur salamandra, zakaz zabijania, XVIII. 195; _ w magii miłosnej, XVIII. 177. Jaszczurka, maść czarodziejska VII. :t08; XXV. 78; 95; Jaśnik, Ligustrum, XXXI. 95; ,pt. Roś l in y w w i e 'r z e n ia c h, lecznictwie i magii. Jata, nami,ot, nazwa, X'XIV. 87. _ ,zagroda z galęzr na clontz wody dla ryb, XIV, 111. Jawir (gw. huc.), jawor, XVIII. 192. Jawor, Acer pseudoplatan L., III. 239, 267; IX. 80, 85, 238; X. 20, 21; XXXVIII. 319. _ drzewo, VI. 176; XXXIII. 12, 15. _ drzewo miłości, XXXIII. 14; _ gałęzie do majenia, XVII1.21I, 215; XXXIII. 13, 14; _ korzenie, kąpiel, XVIII. 183; _ przemiana człowieka, XXXIII. 14; _ w lecznictwie, XXXIII. 14; _ w literaturze lud., XXIV. 178, 179; _ w pieśni, VIII. 230, 388; XXXIII. 14, 16; XXXV. 49. _ w szczodrowaniu, V. 71. Jawor, p. zabawa, XXXIII. 15, 16. Jaworowi ludzie, XXXIII~ 1, 2, 3, 6, 8, 10, 15, 16. pt. Z a b a w y: Jawyda (gw. huc.), duch, XXXV. 146. Jaz na ryby, p. jezdas, III. 335; IX. 276; XII. 75, 224; 'XXIX. 126; XXXIII. 32; �184 Jaz w pi,eśni, XXIII. 114. Jazda czarownic, p. lot czarownic, XXV. 84, 85; XXXV. 68. - na kogucie, XXX. 220, 223; - na ożogu, XIX. 137,144;XXXI.l09; - na trupie, XXXIV. 45. - królów i królowych w zwyczajach dorocznych, XXXIII. 11. Jazgar, Acerina cernua L., jazgarz. XXXII. 25; pt. Rybołówstwo. Jazgier, jaskier,Ranunculus, XIV.11l. Jazi(e) (j. błr.), jaź, XXXII. 24. Jazia, Jaża, jędza, XIV. 308. .Jaź, Idus rneLan'Jtus, ryba XIXXII.24; Jazibaba, XVII. 241; pt. D e m o n y k o b i e c e. Jażma, studnia, IX. 275. Jaźwy, jaźwina, jamy w ziemi (u Bojków), .,xVII. 162. Jqn, Jan, nazwa dzwonu, V. 35g,. Jager-polka, weselny taniec śląski, XV. 79, 80. Jarul (j. szw.), wilkołak, XXX. 253. .latu (j. ind.), demony szkod'i.we· XXXIV. 6,8. Jatudhana (j. ind.), czarownik, XXXIV. 6, 14, 20, 32. .lech, Jesz, Jesza (j. sto sl.). XVII. 24. 29, 30, 41 42, 63-67, 88, 89, 206; 207, 227, 230, 320, 306; pt. B óstwa. Jecy, obdarzony dużym apetytem, XVII. 162. .leczmień (j. ukr.), jęczmień na oku, XIII. 216, 218, 226. .leda, gardziel, XIV. 307. Jednodworcy, IV. 2; XXV. 27; pt. O s a d n i c t w o. Jednoimienność, XXXV. 56-58; Jednoizbówka, XVIII. 3; Jednomiesięcznik, dzieci urodzone w tym samym miesiącu, XVII. 29. 185 Jednooki, p. pe3ie oko, XVIII. 197. Jednopolówka, XXXVII. 203; pt. G o s P o d a l' kar o l n a. Jednorożec, jednoróg, lekal,stwo, V. 81; VII. 133; XI. 437; XXX. 141; XXXI. 171; XXXIX. 307, 308. Jedność teorii i praktyki, XXXIX. 43 Jednożeństwo, XX~IX. 16. Jedranka, Jedrzonka, biedronka, Coccinel1a septempunctata, N. 379; Jedu-baba (j. czes.), jędza, XVII. 241; pt. D e m o n y k o b i e c e. Jedwab, w opowiadaniu, IX. 173. - w poezji, XI. 352. - w przysłowiu, VII. 206; - w ubiorach, XXVIII. 22, 30; XXX. 237; XXXVIII. 359. Jedwabnica, chustka. XXVIII. 17 20. Jedwabnictwo, XXXIII. 113. Jedza, furia, demon, XIV. 308. Jedza, pożywienie, XIV. 71. Jedzenie a nauka, wierzenie, III. 145. - a zabawa, III. 328; V. 140. --'- w lecznictwie, XI. 398. - zwyczaje, II. 222. - i picie w obrz. pogańskich Słowian, XXVI. 71. - zakazy jedzenia, XXIX. 123. Jedzybaba, jędza, XIV. 307. Jehl, bohater mityczny, XVIII. 53. .lehne, jehnyczka (gw. hue.), j.agnię półroczne, XXXV. 133. . Jehnycznyk, (gw. hue.), p3sterz lXXXV. 118; pt. Pasterstwo. .leki, pejsy, V. 63. Jele (j. czerk.), bóg piorunu, VII. 28. Jelec, Squalius' Leucikus L., ryba XXXII.24. Jelenia (j. ros.), wielkorosyjski bohater mitycz., XXXII. 84. Jeleń, I. 114, VII. 269; XVII. 11>2; ~I. 29; - kult, VII .. 293; XXXVIII. 268; ryk, przepowiednia wiosny, VI. 266; VII. 270; - w baśni, II. 14, 70; VI. 258; - w ornamentyce, XXVIII. 43; XXX. 236; - w przysłowiu, VII. 32, 206; IX. 48; - w sentencjach, XXVIII. 41; - z krzyżem, XXXVIII. 268; - z sera, VIII. 44. - zawołanie, XX. 159. - złotorogi, XXXVIII. 268. Jelinka, jelonek, XVIII. 219. Jel'iunyk (gw. hue.), j.ałówka, XXXV. 133. Jeloczer (gw. hue.), pasterz jałowych owiec i jagniąt, XXXV. 118, 120, Jelowi (gw. hue.), owce, XXXV. 133. Jemioła, Vis cum aLbum, II. 258; X,XVIII. 243; lXXX. 72. - barwnik, IV. 2'1.4; XVII. 33: - lep na ptaki, XX. 51; XXXI. 29; - przeciw urokom, XXX. 72; - symbol życia, XVI. 32; - w hodowl} krów, świń, XXXI. 95; - w magii, XXI. 187; - w zwyczajach dorocznych, III. 2. Jemiołucha, ptak-zwiastun, VIII. 290; XXiXIX\.301. pt. P ta 5Z n i et w o Jerez, jerczuk (gw. hue.), roczne jagnię, XXXV. 133. Jerina (j. błg.), wełna, XIV. 34. .lerka (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 133. .lermak, jarmark VI. 44; XX. 255. Jeroczka (gw. hue.), jagnię, XXXV. 133. Jerzmianka większ.a. Astrantia maior, święcona, XX)\. 43. Jesiatru O, błr.), jesiotr, XXXII. 24. Jesień, jasion, jesion, XXXV. 71.' Jesień w przysłowiach, XVII. 165. Jesi.on, p. jaseń, jasień, jasion. Fraxi- excelsior, I. 113; XVIII. 62; XIX. 129; XXVIII. 243; XXXII.33. - aphrodisiaca, XXXIX. 309. - drzewo użytkowe, XXVII. 139; - jako budulec, XXXIX. 287; - kora, jako barwnik do jaj, IV. 215 - liście palone, w magii, XIX. 128. - pochodzenie pierwszych ludzi, III. 187; pt. M i t y o P i e l' w s Z y m c z ł o w i ek u. Jesiotr zachodni, Acipenser sturio L., XXXII. 24; -' w bajce, VIII. 279. Jesse, V. 307; XIV. 22, 26, 75, 206; XXI. 162. Jestrub (j. ukr.), jastrząb, XIX. 30. Jesza, bóstwo słowiańskie, XIV. 1, 9, 37, 41. Jeść, w przysłowiu XVI. g6. Jeśnia, miejsce wolne od drzew, XIV. 205. Jettatura, urok rzucony przez złe oczy, X. 342, 343. .leu de drapeau (j. franc.), święto sztandarów, XXIX. 207; pt. W id o w i s k a l u d o w e. Jewdocha (j. ~lkr.), św. .lewdokia, siew rozsady kapusty, XII. 298. - zakaz pracy, XIII. 28. Jeza, jędza, demon, XVII. 241. .l ezdnik, demon, II. 213. Jeze, p. iże, snopki na strzesze, V. 63. Jezgarnik, (j. lit.), p. jazgar, jeżgar, klap. XXXII. 2,9. Jezinka, jędza, XVII. 241. Jeziorniki, wodniki, VlIJ. 349;pt. Demony. Jezioro, kult, XXXIV. 280. Jezuici, XIII. 346. Jezulek, Jezuleniuk, XIV. 228. Jezus Chrystus, VII. 133; XIV. 30; XXX. 130, 131; XXXII. 3; XXXV. 73; pt. Wierzenia. nus �186 Jezus frasobllwy, XIII. 345. Jezusiniek, XIV. 30,.228. Jeż, krew w lecznictwie, X. 357; - w baśni, XI. 372; - w ma'gii, VII. 255; - w przysłowiu, XIII. 157; XIV. 239; - w wierzeniach, I. 136; - w zagadce, XVII. 90; - zwierzę święte, VIII. 7, 9, 13. Jeżgar, jezgarz, (j. błr.), jazgar, XXXII.25. Jeżgamiak, ryboł., 'XXIX. 126. Jeżowiec, lek na narośle, II. 39. .Jeżyna, XX. 54; w bajce, VI. 411. Jeździec, w zwycz. zapustn., XX. 172; - bez głowy, demon, XXXVII. 261. Jęczmień, Hordeum vuLgare L., p. jarzec, I. 111, 133; II. 216, 236, 294; III. 141; V. 80; 122; VI. 55; VIII. 64; XII. 7" 15, 1'65, 298; XIII.' 329; XIV. 9; X'XVIII. 15'2-.154, 157, 243; X'XXIII. 113; X'XXIV. 262; ,XXXVIII. 324; pt. Roś l i n y upra wne. - handel, X. 344; - jako opłata, III. 211, 300, 304; IV. 136, 141, 143, 147, 148; - młócenie, VII. 275; - obsypywanie, X. 282; - odwar w leczn., XXX. 50, 51; - siew, XI. 1,94; - święcony, XXX. 51; - w leczeniu oczu, XI.386;XXXI.95; - w legendzie, V. 168; - w obrzędach dorocz., III. 385; - w pieśni, I. 240, 249, 252; 11.362; - w zagadce, VII. 73; - we wróżbach, XXX. 250; -.,. zabezpieczenie od robactwa, VIII. 359; XXXV. 70; - ziarna kiełkujące, p. mandragora, X.270; Jezusek, Jezusienek, Jęczmień na oku, II. 217; V. 353; X. 358; XI. 386; XIII. 216, 218, 226; 'XIV. 183, 251; XVIII. 197; XX. 247; XXX. 51; XXXI. 95; pt. M ed y c y n a l u d o wa. Jęczmyk, XI. 386. Jęczmyk,. (j. ukr.), krosta na języku u świń, VI. 44. Jędrzejki, Andrzejki, III. 27. Jędza, Jędzona, III. 256, IV. 41, 42; XII. 168; XIV. 308; pt. D e m o n y. Jęt, jęta (dok.), niewolnica. XIV.3 5, 74 Jętka, banty, XVI. 367; XX. 315. Języczek przyrośnięty, XI. 3,9,5. Języczki, babka, PLantago, II. 136. Języc2'Jki jelenie, Herba ScoLopendri, w leczn., X. 334. Języczyca, Scolopendrium, III. 268. Język, sieczkarnia, IX. 365. Język li8i, suszony, XI. 399; XIXXI. 27. Język, swędzenie, XII.. 65; - w zagadce, XIV. 375. - wisielca, w praktykach znachorskich, XX. 294. Język(i), afryk., XXXVIII. 127, 134; - alazoński, XXXVIII. 318. - aLbański, I. 106; XXX. 248; XXXIV. 62. - ałtajskie, XXXIU.47; XXXIX.120. - amerykańskie, I. 237. - angielski, XXXIX. 80, 120. -annamicki, XXXIX. 121. - ,arahski, XXXIX. 80. - arbanaski, XXI. 241. - ,aryjskie. I. 100. 101, 107; III. 180. - australijski, I. 237; III. 186. - awarski, XXXIX. 33. - awestyjlski, X,X,VII. 46-51. - azerbejdżański, XXXIX. 33. - bałtosłowiańskie, XXVI 91. - bałtyckie, XXXIX. 438. - bantu, XXXVIII. 63, 68. - bawarski, XXXIX. 124. 1 l , l r I I 11 ~ {j t\ -.I' .f" l' r\'- Ho)'? - bechuań~ki, 'XXXVIII. 127. białoruski, III. 102, 103,200; XXI. 147, 153; XXXII. 21 - bułgarski, XXXIX. 124. - celtycki, p. keltycki, I. 101; XI.366 - cerkiewno-słowiański, III. 103. - chochlacki, II. 17. - chorwacki, II. 183; XXXIX. 120; - czeski, II. 3, 4, 174, 195, 284; VII. 98; X. 137-140; XIII. 53; XIV. 314; XXIX. 116; XXX. 239; XXXIV. 60; XXXIX. 32, 124, 125. - czuwaski, XXXIX. 120. - cygański, XXX. 239.. - dolno-łużycki, XXVIII. 105. - erziański, XXXIX. 8'0. - estoński, XXXl'X. 32, 121. - etruski, XXXVIII. 48. - europ€jskie, XXXVIII. 48. - fiński, XXXIX. 121. - fiński zachodni, II. 188. - francuski, II. 370; XXXIX. 80. - germańskie, I. 101, 102; III. 181; XXVI. 91. -gocki, XXVII. 45-51. - górno-łużycki, XXXIX. 124. - g,recki, I. 100, 101, 10e, 110; XXVII. 46, 49 51. - hamito-semicki, XXXVIII. 42. - hebrajski, I. 97; XXI. 239; XXVIII. 40. - Hererów, XiXlXVIII. 68, 127: - hetycki, XXXVIII. 47. - hiszpański, XXXIX. 80. - holenderski, XXXIX. 120. - Huronów, VII. 24. - indoeuropejskie, I. 98; III, 180; XXVI. 91; XXVII. 44; XXIX. 143; XXXIV. 53, 54, 171; XXXVIII. 46; XXXIX.81. - indyjski, I. 10. - irański, I. 98, 101, 106; III. 181; XXXIV. 173; 179. - italski, I. 101; XXXIX. 32. Jabo, XXXVIII. 85. jako cecha etniczna, XXXIX. 80. Kaftr, X'X'XVIII. 85. kanezyjski, XXXVIII. 47. kantoński, XXXIX. 121. karaimski, XXXIV. 181. kaszubski, VII. 98, 336. kaukaskie, XXXVIII. 47; XXXIX. 33. - kaz.acki, XXXI'X. 120. - keltycki" p. celtycki, XI. 3B6. - kirgizki, XXXIX. 120. - klasowy, XXXIX. 40. - klasyczny, 1. 98. - kształtowanie się, XXXVIII. 282. - literacki, I. 58; XXXIX. 80. - litewski, I. 98, 101-103, 110, 370; III. 103, 117; X. 110; XXI. 163; XXVII. 46, 47, 49-51; XXXII. 24, 314; XlX'XIX. 1120,125. - Htu-słowiańskie, I. 10tr, 110. - ludowy, I. 58. - łaciński, I. 98, 100, 110. - łotewski, XXIX. 164; XXXIX. 125 - łużycki, 'XXX. 246. - madziarski, II. 4. - malaj o-polinezyjski, XXXVIII.410 - małoazjatyckie, XXXVIII. 47. - małopolski, XXX. 258. -małoruski, III. 287. - maoryjski, XXXIX. 33. - mand±urski, XXXIX. 120. - makszański, XXXIX. 80. - mołdawski, XXXIX. 124. - mongolski, XXXIV. 171; XXXIX. 120. - morawski. XXXIX. 124. _ niemiecki, II. 110, 281, 370; X. 135; XXX. 260; XXXIX. 121, 125. - nilotyckie, XX'XVIII. 62. - ormiański, I. 106, 118; XXVII. 46-51. �I l89 'I ,, I - Ovambo, XXXVIII. 68. - papuaski, XXXVIII. 410. - pelasgijski, XXXVIII. 48. - perski, II. 370. - pieczynieski, XXXIV. 181. - pigmeo-buszmeński, XXXVIII. 62, - plemienny, XXXIX. 40. - polinezyjskie, I. 237. -..:...polski, II. 3, 74, 84, 174, 195, 281, 282, 284; III. 104, 105, 108, 109, 116; VII. 98, 328, 329; X. 135, 137, 139; XIII. 49-55; XXII. 21; XXIX. 116; XXXVIII. 524; XXXIX. 3,2, 121, 124, 125. - połabski, VII. 98; XXVIII. 106. - płdn.-słowiań .. X'XXIV. 60. - połowiecki, XXXIV. 181, 182. - półn.-wielkoruski, XXX. 246. - praindoeuropejski, XXXVIII. 48. - praruski, XXXI. 158. - prasłowiański., XXXIV. 61, 64, 65; XX'XVIII. 318. - prawo jego rozwoju, XXXIX. 37-41. '-- protoindo-germ.XXXVIII. 47. prowansalski, XXVI. 93. pruski, II. 188. recki, XXXVIII. 48. rodowy, XXXIX. 40. romański, XXIXIX,. 121. rosyjski, III. 103; XI. 435; XIII. XXXI. 157; XXXIX. 120, 124. rumuński, XXXIX. 120, ruski, II. 5, 281, 2B2; III. 2B7; X. 137, 139; XXXIV. 61. sanskrycki, I. 9B, 100, 110. 'Schan, XXXIX. 121. serbo-chorwacki, XXXIX. 121. serbo-łużycki, VII. 9B. serbski, X. 141; XXXIX. 32. sjamski, XXXIX. 121. słowacki, II. 3, 1B3; VII. 98; X. 135; XVI. 291. - słowiańskie, II. 9B, 101-103, 110, 188; III lOB, IBl, iB3, 200; XIV. 208; XXVII. 45; 'XXXI. 157; XXXIV. 50, 51, 171, 179; XXXVIII. 31B, 36B; XXXIX. 32. -. staro-cerkiewny, XXVII. 46-51. - staro-chiński, XXXIX. 121. - staro-słowiański, II. 3, 4. - staro-indyjski, I. 94, 106. - staro-irlandzki. XXVII. 46-51. -staro-wys.-niem., XXXIX. 12ft, - s'uaheli, XX'XIX. 33 _. sudański, XXXVIII. 62, 63, 134. - szwedzki, XXXIX. 32. - tabalijski, XXXVIIII. 47. - tatarski, XXXIX. 120. - turka-tatarski, XXXIV. 51, 171. - tybetański, XXXIX. 120. - tyrreński, XXXVIII. 4B. - ugrofińskie, XXXI. 157; XXXIV. 52, 176. - ukr.aiński, XXXIX. 120, 124. - uralskie, XXXVIII. 47. - wedycki, 'XXVII. 46-51. - włoski, XXXIX. 32. - wołoski, XXXIX. 124. - węgierski, XXXIX. 120. Językoznawcy radzieccy, XXXIX. 34. Językoznawstwo, XXI. 13, 14, 90; XXVI. 91; XXXVII. 309-312, 317, 331, 333; XXXVIII. 214; XXXIX. 4, 36, 40, 74. - białoruskie, XXI. 136, 147-151. - indoeuropejskie, XXXIV. 59. - kaukaskie, XVII. 266. - marksistowskie, XXXIX. 34, 41. - przedradzieckie, XXXIX. 41. - radzieckie, XXXIX. 36. - stosunek do etnologii, XXI. 90. Jezdas, Jezde (j. lit.), jaz, XXXII. 32. Jers (j. lit), jagnię, jark,a. XIV. 34. Jigrcy (j. st. pol.), XI. 4. Jizba, p. chata. IV. 287. \ , I I Jo, tak jest, VII. 261. Joch, miara roli, II. 129. Joćmion, jęczmień, XX. 247. Jodełka na pięć, w tkactwie, XXXII. 37; pt. O r n a m e n t. Jodełki, ornament, XXXIII. 141. ·Jodła, jałyna, jódka, Abies pectinata, D. C. I. 113; III. 139; VII 273; X'XVIII 243; XXXIV. 57; 'XXXVIII. 3;IB 319. _ budulec, IX. 26B; XII. 293; XVII. 11. gałązki w praktykach szamańskich, XVI. 119, 122; pt. M a g i a. - mówiąca, XIII. 122. - w lecznictwie, xnr. 223. - w przysłowiu, XIV. 240. _ w zwyczajach wes., XIV. 379. _ I J Joga, jogini, jogoWie, joginowie, (j. ind.), czarownica(y), XX'XIV. 29. W. Jordan, Trzech Króli, III. 153; V. 213; VIII. 371; XIII. 228; XXV. 139; XXXIII. 133; XXXV. 12B. Jork, Jorko(a), Jarko, Jarek, (j. lit. pr·us.), XIV. 32, 63; XVII. 20. Jors, (j. lit.), Chors, XIV. 31, 63. Jours des brandons, (j. franc.), sobótki, XX. 300. Jouskeha, (L huron.), bóstwo słońca, VII. 24. Jowisz, VII. 8; XIV. 22, 26, 36--38, 54; XXI. 105, 113; XXVIII. 100; Jódka,jodła, III. 139; yI. 44. JÓzefek,. 'roślina lecz. święcona, Hyssopus oficinalis, XVI. 85;. XXV. 77; XXVIII. 243; XXX. 52. Jónsok, (j. skand.), wigilia św. Jana, XXVI. 73. Jordh, (j. st. germ.), matka Thora. XXXII 88. Jormungadr, (j. skand.), olbrzym, XXXII. 132. Josa, (dial. alem.), kwaśnieć, XI. 363. Jubka, IX. 37; XXVIII. 32. Juchcić, (gw. złodz.), kraść, VII. 27B. Juczenie, XXXIX. 120. Juda, diabeł, XV. 136. Juda Skarupijski, Judasz, XXVII. 11. Judasz na księżycu, XXV. 42. - ojcobójca, XXVII. 11. - srebrnik, XXXI. 82. - w legendzie, XXXI. 107. - w piekle, XXXI. 107. - w podaniu, XXXV. 73. - w wierzeniach i widowiskach ludowych, XXXI. 144. Judasz ze słomy, Judos, V. 56; XII. 36; XIX. 55. .- w przysłowiu, XIII. 157. - zabawa, VI. 77. Juhas, III. 236, 249, 250; IV 274 2BO; V. 123, 125-129; VII. 188-191; VIII. 40, 42, 48; XIII. 74; XIV. 274; XXXI. 85. Juki, XXXV. 111. Jukoła, ryba suszona, XVIII. 81, 82. Juma, (j. czerem.), bóstwo ugrofińskie, XXXII. 9'2, 99, 117. Junkier, I'aróg, człowiek zamieniony w ptaka, VIII. 314. Junona, VII. 6, ID, 40, 326; XIV. 04, 72, 73. JUJstas, (j. lit.), część nicielnicy, ·X!X'XU. 35. Jupi'ter. p. Jowisz, BeHator, Victor, Opitulator, 'X,IV. 3'7; XXXIII. 146; XXXVIII. 45. JU'pa, XXIX. 84. Jupe, jupa, XIII. 252. Jupica, IBl. - w szopce, XI. 24-29. _ w wierzeniach, III. 47, 49. Jupk8 XXXIV. 165; XXXVIII. 424 Jur(a), taniec, V. 76. �191 190 Jura sunać, (gw. złodz.), kłamać, VII. zupa kartoflana, I.164; III 12. - rosół, XVII. 149; XVIII. 143. - z krupami, I. 164; III. 323; V. 154. - w przysłowiu, III. 43. Jutrzenka, gwiazda Wenus, I. 174; pt. A s t r o n o m i a l u d o wa. Jutrznia, uroczystość kościelna XXVI. 90. ' Juszka, 279. Juria, gw. hue.), XlVIII. 217. Jurta, V. 6,11, 14, 16-18, 105, 109; XXXVII. 97, 103, 109, Ill, 112, 114-119, 123-125; pt. B u d y nk i m i e s z k a l n e. (gw. hue.), . Lathrea Squakorzonki krowom, VI. 160; Jurysdykcja grodzka, XXI. 128. - patrymonialna, XXI. 128. Jurykiw maria, Juszka, XIV. 111. podwieczorek, III. 138; IV. 277, 286; V. 63; VI. 44; VIII. 26; X. 37. Jutrzonka, Juzona., (gw. złodz.), krew, VII. 279. jutrzenka, ijzona, jużyna, K Kaaba, święty kamień, VI. 240. Kabalarka, p. wróżka, XXX. 269. Kabalisty,ka, XXVII. 78; XXVIII. 51. Kabała, (j. 11'0s.), niewola dłużnika III. 110. pt. rp ra wo l u d o we: Kabała kartowa, XXXIX. 3~1. Kaban, (gw. złodz.), st'róż domu VII. 279. ' Kabanina, chaba, końskie mięso, pcrówn. cabo, V. 63. (j. giL) zwierzę skóra na bęben' szama~ski, XVI' 118. Kahacik, w zagadce, II. 40. Kabat, I.' 264; IX. 76; X. 59; XI. 28; XXVIII, 72; XXXVI. 270. - ślubny, XVIII. 75. - w baśni, V. 221; XI. 374. - złocisty, XXVIII. 72. Kabatek, kabotek, ·XXXI. 67; - adamaszkowy, XXXIV. 160. - bombowy, XXXIV. 162. kitajkowy, XXXIV. 167 - mucha jerowy, XXXIV. 162. -- żółty, XXXIV. 165. - koszula, XV. 71. Kabel, kawel, (gw. kaszub.), los, kawał ziemi, XVII. 216, 217. Kabarga, 0- p. Kobila, (j st. niem.), dziewa, XVII. 22,0. Kabinokk..a, (j alg.), demon wiatru północnego, VII. 10. Kablai, (gw. złodz.), Żyd, VII. 279. Kabłączki, XXXI. 29. pt. P t a s zn i c t w o. - skroniowe, XXXIX. 77. Kabot, p. kabat, XXVIII. 72. Kabotek, p. kabatek, XXXI. 67. Kabyła, (j. błr.), lina u niewodu XXXII. 30. ' Kabzie, części wozu, VI. 395. Kacermistrz, postać z dialogów, XIX. 88. Kacerze, XXVIII. 252. Kaciety, (j. ukr.), maglować, III. 43. Kacio, (j. giL), bęben szamański XVI. 121. ' Kabila, Kacmarz, Kaczała, karczmarz, kaczata, Kacze pyszczki, XXXI 95. (j. ukr.). IV. 211,213'. kaczela, Tropeo!um -o -o -'7' XX. 256. wzory na pisankach, -o J - wzory pisanek, IV. 213. _ puszczać, zabawa, XX}cII 96. Kaczor, w szopce, X}cXI. 57. Kaczur, sieć, p. kasior, XIV. 112. pt. N a I' z ę d z i a I' y b a c k i e. Kaczurowa, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kaczuszka,żabawka, X}cXIX. 422. Kaczuszka, Nuphar Luteum L. }cIV. 111. Kaczuszkę puszczać, }CXX II. 96. Kaczylci, 'O. ukr.), wzory na pisankach, IV: 211. Kaczyniec, p. knieć błotna, kniat, Caltha palustris, }cXVIII. 243; XX}cI. 96. Kade, O, kirg.), dary weselne, V. 14. Kadencje, }cIII. 188, 189. Kadiub, (gw. hue.), kadłub na wodę źródlaną, }cX}cIV. 150, 151. Kadka, wieczko, XXV. 54. Kadłub, studnia, I}C. 275. Kadłubek, klatka dla szpaków, }cVIII. 219. pt. Ptasznictwo. _ kożuch do kolan, XXXVI. 269. - studnia wydrążona z jednego kloca drzewnego, XVIII. 219. Kadmos, heros, XVI. 22, 23, 157. Kadry marksistowskie, XX}CI}C. 3. Kadryl, III. 354. pt. T a ń c e. Kaduk, caduceus, (j. łac.), XIV. 295. diabeł, XII. 213. pt.' D e mo n y. 125, 126, 130. Kadzeni£, p. okadzanie bydła od - zjawa, V. 226. uroku, p. bied.rzeniec, XXXIII.81. ..- związek z burzą i deszczem, bylicą podczas burzy, XI}C. 115. XXXII. 101. bluszczem, chorych, XX'X. 50, _. związek z górą, XXXII. 101. _ krów, XII. 65; XXX. 48. _ związek z kami.eniem, z ziemią, _. lubczykiem, wypędzanie węża, z żelazem, XXXII. 93, 96, 101. XXX. 54. - żelazna, }cXXII. 98, 99. _ mirrą trzechkrólową, XV. 101. Kaczki, kamyki.-otoczaki na dnie je_ potraw obrzędowych, X}cIV. 8. zior i rzek, X}c}cII. 96. _ szczecią leśną, }cXX. 50. - serki owcze, VIII. 44. }cIII.245; }C}C.38,92, 95; X}cXVII. 283; XX}cVIII. 237. bóstwo, XXXII. 92, 122. -- brat bóstwa, XXXII.93. pt. Mity. - demon, X}cXII. 97, 102, 141. _. dziewica, X}c}cII. 94, 100, 101. - dzika, XX}cI. 28, 30. _ kamienna, XX}cII.98, 99, 109, 134. _ miedziana, XX:XII.93, 97-99, 134. _ mity,cwa, XXXII. 89-91, 100, 141 - nawoływanie, II. 130. _ okucie dyszla, XX}CII. 96. _ pomocnikiem bohatera, }C}cXII. 102. _. postać diabła, XX}cII. 83, 91, 94, 95, 98, 99, 101, 133. _ przeciwnikiem bóstwa dobrego, }CXXII. 91, 95, 99, 102, 116. _ przemiana w piękną dziewicę, XX}cII. 101. _ rogata, demon, XXXVIII. 273. _ rosół z kaczki, XVIII. 193. _ stwórca gór, X}cXII. 90, 91. _ w baśni, }CI. 377; }CX}cII. 100,102. w mitach ałtajskich, siukskich, ugryj., wielkoros., X}cXII. 93~95. - w pieśni, XXIII. 114. - w szopce, XIV. 148. -. w zagadce, XIV. 375. _ wcieleni.e księżyca, XX}cII. 102. _ wysłanka bóstwa, XXXII. 99, maius ' Kaczka, II. 54, 56, 158; III. 320; IV. 284; VIII. 273; I}C. 94; }ClI. 320; �192 193 Kadzidło, okadzanie, kadzenie kadzidłem, I. 137. pt. M a g i a, M ed y c y n a, U l' o k i. - krów okadzanie, II. 205; VI. 74. - nowego domu, II. 144. - przeciw wilkołakom, I 137. - przeciw urokom, XXXV. 63: - święconego, VI. 74. - w szopce, XIX. 42. - z bursztynu, XXXIX. 374, 383, 389, 398, 403, 404, 406, 408. Kadź, XIII.253; XXXI.113; XXXVII. 214. pt. B e d n a l' s t w o. - trójnożna, XXX. 18, 24. Kajlak, piec z kafli, p. kaflowiec, XIV. 111. (j. ukr.), przewód dla dymu, XII. 294; XIII. 208. Kaic. es, kait mi, (dial. alem.), ka-. jam się, żal mi, XI. 364. Kain i Abel, II. 324, 327; IX. 68; XIX. 59; XXV. 40, 41. - na księżycu, I. 171. Kajdany, XXXIV. 160. Kajfosz, skrzynka na stare żelaziwo XII. ~ , Kahla, Kali chloricum, od bólu XXX!!! 81. XXXIX. 195. lep na ptaki, XXXI. 29. KalóJca, (j. sekl.), pomoc wzajemna w pracy, p. tłoka, XVI. 140. Kalaika, kaleta na strawę, XXVIII. 188. Kaleka, II. 289. Kalemba, nazwa krowy, V. 63. Kalendarz diecezjalny, XX. 274. - drewniany, XVI. 112. - góralski, XXXIII. 158. -- krakowski, XXVII. 82. -' kSiężycowy, XXXII. 146. - ludowy, V. 249, 250; XXVI. 104; pt C h .1' o n o log i a l u d o w a. _. powstanie, XXIII. 177. - rzymski, XIII. 16. - staropolski, XXXI. 167. - stuletni, V. 348. - wieczny, XXVIII. 205. Kalendy rzymskie, XX. 178. Kalenica, P. kalynycia, grzbiet dachu, IV. 200; V. 63; IX. 272; XI. 172; XII. 77, 218; XX. 315; XXIX. 7, 34-36; XXXVII. 198; XXXVIII. 269, 272; XXXIX. 331, 452, 454. pt. D a c h. .. i I Kal.afiorek, gardła, Kalafiory, Kalafonia, -. ściana ogrzewająca, IX. 279. Kafle, XXVIII. 104; XXXVII. 420; XXXVIII. 339; XXXIX. 501. Kaflowiec, piec, XII. 116, 120. Kaftan, p. katana. melisonka, III. 11, 14-17; VI. 45; VIII. 165; IX. 207; X. 191,302; XI. 195; "II. 284; XXI. 55. - ba,rchanowy, XII. 284, 285. - bez rękawów, XVI. 137; XXIX.157. - czerkieski, XXVIII. 30. - k,obiecy, X. 187-189; XI. 326. - kożuszkowy, XII. 12, 28. - lachowski, X. 180, 181. -. perkalowy, X. 34. - skórzany, XXII. 91. - szamański, XVI. 120. - z kutasami, IV. 277, 285; XV. 96; XVI. 138; XXVIII. 82; XXIX. 84, 85, 188; XXXIII. 113; XXXVI. 232, 235, 273. Kaganek, XI. 30. Kaganiec, (j. błr.), kosz druciany do ognia używany podczas nocnych Kaleta, p. kalatka, kalita, .kalitka, połowów, XXXII. 26, 32. pt. N akal.eta, mieszek . , tOO'ba, tabiwka . r z ę d z i a l' y b a c k i e. III. 43; XXVIII. 188, 196, 207; , I 1: !! 'I ,i ~i,\ :t~ r il XXXVIII. 232; XXXIX. 298, 346, 361 Kaletki u gorsetu, XXXVII. 223. Kalevala, epos fiński, XXXI. 174; XXXVII. 440; XXXVIII. 379. Kalić, zawalać s'ię błotem, IV. 307. Kalika Iwaniszcze, (j. ukr.), bohater mityczny, XXXII. 89. Kalina, Viburnium opulus, L. p. Ka: lyna, XXVIII. 243 jagody w lecznictwie, II. 155: XI. 397; XIII. 218; XVIII. 181, 192; XXX. 71. majenie .chat, XVIII. 211. pt. Magia. odw z kwiatu, XII. 265.. ~. okadzanie krów, XXX. 71. - przemiana ludzi, XVIII. 165. _. w' baśni, XVIII. 165. - w lecznictwie, X. 396; XI 397; XII. 26,5; XIII. 218,223; XVIII. 181; XX. 54; ·XXX. 71 - w pieśni, VII. 171; XXXII. 45. XXXV. 49. - w pieśni weselnej, I. 249; II. 349; VI 137; XU. 165. Kalina, nazwa krów, III. 45; XXI. 205. Kalistczetka, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kalita, p. kaleta, VI. 31. Kalitka u pasa, XV. 97; XXXIV. 162. - zakończeni.e kaftana, XXIX. 188. Kalman, gw. hue.), pilnujący wat·ry. XVII. 149. Kalonka, kalenica, XX. 315. Kaluch, pędzel do bielenia, XIV.308. Kaluk, O. birm.), duch mieszkający w drzewie, VI. 33.9. Kalwini., I. 257; III. 109; XV. 254. Kalwinizm, III. 109, 117, 201. Kalym, (j. kirg.), p. kałym, opłata za żonę, XXIII. 185. Kał, nawóz owczy, nacieranie przy imcJacji, XXXVIII. 56. Kalafut, płat śniegu, XIV. 111. Kalamajka tkanina wełniana, XXXIV. 164. Kalamarz, garncarskie naczynie na farbę, XI. 196. .- z bursztynu, XXXIX. 393. Kalatuszka, (j, blr.), młot do głuszenia ryb, kolotew'ka, XXXII. 26. Kaleta, O, ukr.), p. kaleta, III. 43. XXXII. 26. Kałuża, p. belo, Kalwarlitas,' (j. lit.), kołow·rót do wyciągania niewodu, XXXII. 30. Kalym, O. kirg.), p. kalym, II. 299, 304; \T. 5--8, 10--13, 20, 118, 186; XXXVII. 114. Kałyman, (j. jak.), mieszkanie Jakulów, XXXVlI. 103. 108, 121. Kalyna, (gw. hue.), p. Kali-na. Kalynycia, (j. ukr.), p. kalenica, XVI. 367. pt. D a c h. Kalytki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kamantai, (j. lit.), chomąto, XXXIX 120. Kamar, (j. błr.), p. komar, XXX. 26 Kame, (j. b-akairiJ), demony bliźniacze, XXXII. 147. Kameleon, XXXII. 113. - w bajkach murzyń., XVII. 275. - p. Wanyoro, przeciwnik księżyca, nów, XXXII. 131. Kamelki, rumianek, Matricaria Chamamilla L., II. 137. Kameń hromowy, (j. czes,), p.belemnity, IX. 419. Kamfora, wIeczniet., X. 334; XI. 398. Kamfula, (gw. złodz.), strażnik więzienny, VII. 279. Kami, bóstwo japoń., XI. 431, 432. Kamienne mleko, V. 301. ,0''' 13 Lud - Tom XL �195 194 Kamień, Alatyr, XXXII. 132. pt. W i e r z e n ia. - azylny, XXXIX. 145. - biały, IV. 261. - bóstwo, p. Kivimal. - bociani, XIV. 173. - boski, VIII. 282. - charakter ciemniowy, XXXII. 136, 137. - cudowny, cz,arodziejski, II. 211; III: 301; XI. 430; XIV. 300; XV. 32; XXI. 89; XXIII. 4, 5. - do mielenia, IX. 145; XXXVIII.56. -. dziurawy w lecznictwi,e, XI. 399. - fetysz, )("XXIV. 34. pt. K u l t y. - filozoficzny, XXVII. 75, 90, 91,93. - graniczny, V. 129, 251, 278; XXXIV. 40; XXXIX. 145. -. Gytheium, XXXII. 95. pt. M i t y. - kaczka kamienna, XXXII. 90'. - krzemi,eń, p. kameń hromowy, XXXII. 110, 133. - księżycowy, XXXII. 137. - łabędzi, VIII. 282; XIV. 173 - łysy, XXXII. 138. ~ magiczny, XI. 395; XXXIV. 7. - miara, IX. 271. - młyński, IX. 145; XXXVIII. 56. - morski, II. 68. _. narzędzie łowieckie, XXVII. 139. - nerkowy, II. 289. - obciążający sieci, XXXII. 27. - od ciągów, lek, Lapis hae'Tr.a.tidis XXXIII. 81. ' - ofiarny, VI. 205. - ognłskowy, XXXII. 51, 54, 64. - ognisty, XXXII. 138. - olbrzym, XXXII. 103. - orli XV. 21. - piorunowy, p. belemnit VI. 62. -- płodności, XXXII. 138. ' -. polerowany. XIX. 170. -. - -. - _. - -- porodowy ,XXXII. 138. powstanie, XXIX. 132. XXXII. 109~1l0. przeciw demonom, XXIV. 13.' przemiana człowieka lub zwierzęci.a, II. 55; V. 171; VIII. 391. przysięgana kamileń, 'XXIX. 149. pt. Z w y c z a j e p r a w n e. przywiązywanie do drzew owocowych, XVIII. 97. rozbity na dwoje, XXXII. 91. rzucanie na księżyc, XXXII. 136, sądowy, XXXIX. 144. siedlisko dusz zmar!., XXIX. 170. serce kamienne, XXXII. 110. siedziba demonów, XXXIV. 41. siwy, XVI. 85. smoczy, XV. 31; XXXVIII. 229. spadły z nieba, XI. 384. świata, XXXII. 159. pt. M i ty. św. Wojciecha, XXVI. 155. święty, II. 211; V. 206; X. 114. totem, XVIII. 28. trzymanie w ustach podczas fałszywej przysięgi, XXV. 8. uderzanie, XXXII. 91, 93, 94. uderzanie kamieniem przy pierwszym grzmocie, XI. 199. w baśni, XI. 437; XXIX.104,162. w budownictwie, VIII. 186; XIV. 356; XXXV. 174; XXXVII. 98, 195; XXXIX. 249. pt. B u d u l e c. w lecznictwie, XVI. 111. w legendzie, XXX. 79, 80, 86, 117-119. w łaźni, XXX. 8. w mitach, XXXII. B6 94 97 98 103, 108, 114, 115, 136: 13~. ' , w młynku do polewy garncarskiej, XXX. 87. w p:-zysłowi,u, VII. 40; XIV. 354; XXXII. 98. w wierzeniach, XXIX. 134. - " w zamawianiu, XXXV. 68. w żarnach, IX. 364; XIV. 292. - wężowy, żmijowy, XXXII. 86,132. - wróżebny, XXXIX. 433. _ wyroby z kamienia, XVII. 171. - znaczenie obrzędowe, XII. 339. _ żabi, p. belemnit, XXXVII. 297. pt. A m u l e t y. - żmijowy, XXI. 228-232. ----:żółciowy, II, 289. _ ży'wy, ożywiony, XXXII. 86. Kamień, oznaczenie wagi, IV. 126; VI. 408; XXVIII. 163-165. Kamieniarze p. cech. Kamin, (j. ukr.), jadło obrzędowe, IV. 395; XVI. 325. Kamionka, naczyni.e gliniane, VL 26; XXXVIII. 425. Kamionka, Rubus saxatitis, XX.XI.95. Kamizelka, kamizela, kamzola, brustok, gorset, lajbyk, X.3'3, 174,181; XI. 408; XVI. 137; XXIX. 80, 118; XXXIII. 113; XXXIV. 165; XXXVII. 216, 231; XXXIX. 447. Kam'<zola, p. kamizelka, IV. 175, 176, 277, 285; V. 63; VI. 49; VIII. 251; IX. 207. p. kamizela, V. 63. Kamlatek, wizytka, V. 63. Kamlot, tkanina, XIII. 252. Kamosa, komos,a, Chenopodium album, XXXI. 95. Kamyczek z wodospadu, 385. 'Kamyczki piorunowe, belemnity, II. 39. - w zamawianiu chorób, X. 232. Kamyn, (gw. hue.), waga, XXXV. 153. pt. M i a r y i w,a g i. Kanafas, (-ka), spódnica drelichowa w paski, XXX.VII. 222. Kanapa drewn., bambetta, III. 317; XVI. 367. Kamiźla, ,.1 x'. (gw. złodz.) żołnierz VII. 279; żandarm, XXXIII. 69. ' Kanasie, pasterze, IV. 274. Kanat, (j. blr.), lina, flis, XVII. 144. Kancjonarze portugalskie, XV. 52. Kanfina, nafta, XIV. 292. Kania, w literat. ludow., VIII. 281. - w przyslowiu, XIII. 153. - w wierzeniach, XIV. 165.. Kania, kryza u kapelusza, XI. 57; XXXVI. 268, 273, 274. Kanibali.zm, p. ludożerstwo, XIII. 293; XXXIII. 138; XXXVII. 398. Kanie sadło, rozchodnik płaskolistny, p. ptasia trawa, XXX. 61. Kanioły, (gw. złodz.), spodnie, VII. 279. pt. O d z i e Ż. Kaninikn, (j. st. ind.), źrenica, XXXIV. lO. Kankar Miitn,(j. ind.), zsyłający choroby, XXXIV. 34. Kanonier, w szopce, XI. 31, 134. Kanann, (j. arab)., piecyk do ogrzewania, XXXII. 53. Kanook, postać mityczna, przodek, pierwszy, człowiek, XVIII. 53. Kant wsunąć, (gw. złodz.), pobić kogoś, VII. 279. Kantek, zapustnik, XII. 3B. Kanton, pobór do wojska, XXVIII.222 Kantyczki, p. kolędy, IV. 269; VIII. 189; XI. 22, 33, 37, 344; XXIX. 96. 195; XXXV. 102, 107, 183. . Kanun, kanón, armata, XIV. 275; XXX. 200, 201. . Kanun, potrawa obrzędowa, XXIV.7. Kańpus, IX. 256. pt. P o ż Y w i e nie. Kapa nad piecem VI. 44; IX. 279; XVI. 368; XXIX. 45, 49, 51. Kapać, biedować, XIV. 253. Kapałka, naczynie używane przy wyrobie sera, VII. 189. Kanarek, �.- 19! 196 p. kapcie, kapci, XXIX. 185. Kapci, (gw. hue.), pończochy z wełny lub sukna, VII. 261. Kapcie, skarpety z sukna, XI. 58. Kapczury, (gw. hue.), pończochy sukienne, V. 149-151; XII. 286. Kapela, kapelija, III. 132. KapeLuch, kapelusz, XXXIV. 146. Kapelusz, p barkoly, barsziefl.kie. Kapce, brusek, kapeLuch, kania, kipi, klobuk, sanie, solomianka, ceLendry, krysa, kry- świnioryjek, zeLeżniak. - =- - - białoruskich mieszczek, XXI. 138. czarodziejski, II. 168; XI. 374. drużby, XVIII. 142. filcowy, X. 33; XII. 285, 286, 302; XVII.146; XXXIV.146; XXXVII. 219. góralski, III.251; VI.139; VIII.164; IX. 256; XI. 57; XII. 11, 2~5--290; XXVIII. 217,219; XXXI. 76-78; XXXVI. 269; 'XXXVII. 219, 232. kawalerski, XXIX. 187. lachowski, X. 183; XI. 57. lubelski, XXVIII. 167-183. myślenicki, IV. 285. nowotarski, XVIII. 67. odczyni,anie uroku, III. 255. opasa·ny wstążką, XI. 196. pana młodego, XIV. 255, 380; XVIII. 150. podhalański, XXXVII. 232. słomiany, III. 16; VI. 49; X. 59; XI. 408; XII. 284, 286, 301; XVI. 138; XXVIII. 169, (87; XXIX.1&7; spiski, XXXVII. 231. trzyrożny, XIV. 232. w pieśni, VIII. 387. w wierz. noworocznych, II. 226. w wyzwolinach na kosiarza, IX. 409. wyrób, XXVIII. 178, 189. _ - z tukietem mi'rt., XIV. 255, 380 z czerwonym wiankiem, III. 127. z kostkami, XXXIV. 269. z pawiem piórem, X'XII. 131; XXIX.89. - z trawy, XXIX. 8 . - z wełny, XVI. 137; XXVIII. 169. -- z Żab:,ego, V. 148, 149. Kapelusznicy, VI. 52. KapeLuśnica, chodząca w kapeluszu. XIV. Ill. Kapica, u cepu, V. 63; XI. 174. - w przysłowiu, VII. 206. Kapitaliści, III. 314. Kapitalizm, XXXIX. 25, 62, 196. Kapkan, samołówka, oklepce, XXXI. 32. Kapkasalar, (j. kirg.), dary weselne, V. 15. KapLarzyk, ubiór, XIV. 14. Kaplica, kaplicZJka, p. boża męka, I. 126; III. 49, 27 ; VI. 394; XI. 203, 309, 341; XIII. 207, XVIII. 165; XXVI. 150; XXVIII. 138; X'XIX .. 102; XXXIV. 35. pt. B ud o w n i c t w o. K u l ty. - św. Barbary, XVIII. 134. _ św. Sebastiana, 'XXI. Ill. - domkowa, XIII. 345. - kopulasta, XIII. 276. _ kurpiowska, XXIII. 173. - nadrzewna, XXXI. 172. _ przyd90żna, XXV.113,135; XXXI. 5, 8, 87, 168; XXXVII. 114, 415. 419, 423, 425, 487, 488, 490. - wisząca, XIII. 345. Kapłan p. kazLar, II. 103; XI. 333: XIII. 91; XIV. 35-40, 43, 51. 78. 214; 'XVII. 193. - chaldejski, XI. 434. Kapłanka, XIV. 35. Kapłon, II. 112; III. 42; XIV. 142: XX .22, 38; XXXI. 125. 127. Kapor, , -4> , • ł p. kalatuszka, kolotewka, mątewka. XXXII. 26. Kapota, p. sukmana, XI. 312, 364; XV. 97; XXXIII. 130; XXXIX. 45 pt. O d z i e ż. Kapotek, p. kabatek, XIV. 374. Kapsle, mosiężne ozdoby, XII. 288. Kaptur, XXXVII, 365,366; XXXVIII, 267, 270. _ z kory brzozowej, XII. 186, 268. Kapturki, XI. 218; XXVIII. 18. Kapusta, Brassica oLeracea L .• I. 49, 51, 164, .251, 263; II. 26, 42, 185, 236, 244, 251; III. 10, 23, 66, 173, 343; IV. 174, 286; V. 158; VI. 55.. 57, 68; VIII. 123, 251, 370; IX. 72, 249; X. 36, 37; 'XI. 41; XII. 14, 296, 29'8,3,14; XIV. 250, 381; XV. 99; 'XVIII. 71, 72, 1<92200; XXV. 112; 'XXVIII. 243; XXX. 214; XXXVIII. 233; XXXI·X. 206. - dzika, okłady, VIII. 57. - głąb jako zabawka, XXVIII. 67. - gra, V. 140. - jedzenie w zapust. wtorek, XII.136. - kiszona, p. dębniólka, II. 128; XVI. 134; XVIII 180; XXXI. 133; XXXIII. 28. _. liśc'e w lecmidwie, XXX. 44. - morska, XVI. 122. -. nasieni.e, V. 214; XIII. 28. - ochrona przed gąsienicami i mszycami, IV. 320; VII. 179; XVIII. 215. - potrawa świąteczna; XIV. 134. _. potrawa wigilijna, XIV. 132; XXIX. 92, 96. - przepowiednia urodzaju, XVI. 83; VIII. 61. - rozsada w lecznictwie, XII. 267. - w bajce, IX. 74. - w magii, XIII. 26. - w przysłowiu, VII. 206; IX. 49; - XIV. 241. w zagadce, XIV. 374; XV. 104. _. wi.erzenia związane z uprawą, VI. 64; VIII. 340 364; XVI. 15, 83; XVIII. 215; XXIII. 66; XXXI. 96. - włoska, P. ket _. zajęcza, zalożnik, Sedum telephium L., odwar, XXX. 210. Kapusta, zabawa, V. 140; XI. 72. Kapuściak, kapuśniak, jasny bursztyn, XXXIX. 364 Kapuścina, kapusta, XI. 49. Kapuśniak, p. ciapciocha, ciapu-kapusta, I 164. Kapuśnica, kapusta kiszona, II. 128. Kapuza, X'XVIII. 167; XXXVII.299. Kapy, ubiór czarownic, XXVII. 66; XXIX. 29, 85. Kapytnik; (j. ukr.), kopytnik pospolity, Asarum eUTopaeum L. przeciw poronieniu, XXX. 208. Kary, apotympanizm, ,x,xn. 146. pt. J? r a wo l u d a w e. - boża, XXXI. 81, 86. - bożków, VI. 241. - chłosty, IV. 246-248, 360, 361, 364. - na samobójców, XXV. 115; XXIX. 160; XXXI. 44, 45; XXXVII. 88. - na złoczyńców, XXII. 146. - ognia, XXI. 128; XXIV. 167. - pasterskie, XXXV. 145. _. piekielne, VIII 351. - robót publicznych, IV. 250. - śmierci, V. 20, 106, 108; XI. 338, 392; XXVII. 112; XXVIII. 252. - wieczna, XXXIX. 135. - za czary, XXVI. 20. - z-a.kradzież, V. 119 - za mord, XXVII.30; XXXVII.400. - za palenie papierosów, IX. 120. 7a rosi ad. bursztynu XXXrX.371. - za rozpustę, IV. 368; IX. 120. - ziemska, XXXIX. 133. �199 198 Karanie żon, III. 293. Karabin, (gw. złodz.), towarzystwo, VII. 279. Karabusżka, (gw. hue.). solniczka, XXXV. 97. Karacony, zbroja, XXVIII 194. Karaici, XXIX. 181. Karaku.la, ziemniak, X. 261. Karaluchy, Periplaneta orientaLis, tępienie, XXX. 28. Karaś, Carassius vulgaris NiLs. p. krakies, XXXIII. 25. Karawana, XXXI. 16; XXXIX. 183 Karazyja, kierezja, XI. 38, 39; XXIX. 157. Karbiaki, buty, XXXVI. 265, 274. Karbowanie, XXXV. 1:;0, 151. Karbowaniec, karbowany kij rozrachunkowy, II. 62. Karbowy, p. Ciwun. Karby na laskach, p. rawasz, Xl. 212; XVII. 198; XXXV. 63. - pismo karbowe., IV. 28!l; Xl. 212. Karczma, I. 48, 49, 79, 84, 166, 210, 216, 263; IL 243, 249, 266, 363; III. 46, 71, 374; IV. 241, 273; V. 228, 361; VI. 293; VIII. 114, 119; IX. 119,120; XI. 319, 342; XII. 42, 147; XVI. 330; XX 11, 109, 181, 255, 257; XXIV.17; 'XXVI.17; XXVII. 57; XXVIII. 71, 13,5, 136; XXX. 19, 85, 86, 113, 125, 131, 220; XXXI. 19, 63, 88, 101, 106; XXXIII. 28; XXXIV. 168; XXXVII. 27, 259;. 'XXXIX. 333. - w literaturze ludowej, V. 228, 229; 361, 363; XVIII. 161. - w przysłowiu, VII. 30; IX. 48, 49. - w szopce, XXV. 65. - w zwyczajach weseln, XIV. 379. Karczmarka, II. 71; III. 313; XIX. 97; XXXIV. 162. - w pieśni, XXXII. 44. - w szopce, XXV. 66. Karczmarz II. 11, 13, 16, 18; III. 136, 146, 154; IX. 414'; XX. 44, 256; XXXI. 143; XXXIII. 162; Karczochy, ziemniak, X. 261. Karczowanie lasów, II. 117; XXXIX. 106, 201, 233. Kardybendyk, benedyktynek, roślina, V. 164. Karec, (j. bIr.), czerpak, XXX. 14. Kareta w baśni, XII. 251. Karewitus, p. Jarowitus, XIV. 31. Kargaban, (j. kirg.), podarek ślubny, V. n. Karkoska, łuczywo, V. 378. Karlató, O. sekl.), odw,Ledziny młodych, 'XVI. 147. . Karma, karman, (j. st. ind.), związek inkarnacyj. XXX. 142; XXXIV.26. Karmienie demonów, XXXIV. 21. - zmarłych, VI. 125. Karnawał p. carnis privium, carrus navalis, mięsopust, zapusty, bachusy, XI. 19.0;' XIV. 380.. Karnobedenyk, roślina lecznicza, kardybendyk, XVI. 35. Kamyk, (gw. huc.), chlew, XXXIV. 145. Karas, (j. buszm.), okrycie skórzane, XXXVII. B3-85, 87, 88. 95, 96; XXXVIII. 56. Karowja smerf, (j. ros.), krowia śmierć, II. 196. Karp, Cyprinus carpio Lo V. 80: XXXII. 25. Karpa, kłoda, HI. 383. Ka;-paryja, szczur, góralski wyraz dowcipny, XVII. 80. Karpela, ziemniak, X 261. Karpi, (j. błt·.), karp, XXXII. 25. Karpiel, karpiele, p. brukiew, kwak, IV. 281; XI. 40; XIV. 399. Karple, bazluk, bazlyk, Kartoteka chrapki, do chodzenia po lodzie. IX. 287 ;XXXVI. 200 Kartacz, brona, II. 131. Kartka, ze słowami czarodziejskimi. XXVI. 19; XXXIII. 121. - ze słowami. ewangelii, IX. 269. pt. M a g i a. Kartach, ziemniak, XXVI. 55. Kartofelki, psianka słodkogórz., Solanum Dulcamura L. X. 2~0. Kartoflaki, bursztyny, XXXIX. 385. Kartoflanka, potrawa, XXIV. 7. Kartofle, P. balaburka, bambry, chrapcie bandurka, bulba, bandz, bulbega., buryszka, la, hruszke, I • galuch, grule, karakula, bula, buraczka, garago- hardyburka, karczochy, ziemniaki, I. 00, 164, 201, 203; II. H15, 236; III. 9, 10, 1'2, 14, 230, 307; IV. 204; V. 153; VIII. 64, 118; XiI. 295, 296, 298, 302; XIII. 11; X,vI. 135; X\VII.149; XXX" 113: XXXI. 28. - gotowane w lecznictwie, XII. 268. - jako posag, III. 208. . - jako pożywienie, III. 229, 319. 322, 326. - jako zapłata, III. 304; IV. 204. - para z gotujących się ziemniaków w lecznictwie, XII. 265. - surowe w lecznieJwie, XVIII. 181 w 'Pieśni weselnej, III. 66. _. w zwyczajach wigilijnych, XIII. 21; XVIII. 199, 200. - we wróżbach, II. 223. Kartografi.czne ujęcie zjawisk kulturowych, XXXVII. 476; XXXVIII. 192. Kartogramy, XXXVIII. 192. Kartohla, p. kartofle, III. 43. kartahla, •• dula, gruszka, barabola, bundz, karpela, kartach, 'Kiirttikeja, muzealna, XXXVIII. 431. (j. st. ind.), bóg wojny, VII. 7. Karty 00 gry, VI. 253; 255; XI. 376. Karty do wyr.abiania deseni w tkaninie, XXIX. 86. Kary, nazwa koni, VIII. 152. Karykatura heretycka X'XXVIII.229. - ludowa, XXXVIII. 269. Karzeł, p. kauka, krasnoludki, kros_ na1ki, karzełek, dusza, bies, demon, L 182; IV. 9'8; 'XI. 376; XIV. 56; XX.' 215; XXXIV. 19. 289; 'XXXVII. 102, 251. Kas, choroba oczu, XXXIX. 400. Kasacz, uraźnik, XXX. 208. pt. R o śl i n y w l e c z n i c t w i e. Kasanka, koszula dziewczynek, V 63. Kasarnik, (gw. ż:::łn.), Kasernarest, III. 80. Kasia, w literaturze ludowej, VII. 51; XX. 251. Kasik, gdzieś, III. 139. Kasior, kasiorek, p. kaczu'r, krosno. XIV. 111, 112. pt. N a l' z ę d z i a l' y b a ck i e. Kason; (dok.), Chasa!), Jason, XIV.31. Kastor i Poluks, I. 172; XIV. 67, 217. Kastra, f'krzyniana ryby, XIV. Ul. Kastrul, rondel, II. 131. Kasty, I. 233; X'XXIV. 32. - kapłańskie, V. 187. Kasza, I. 49 129, 251; II. 128; III. 315, 323; VI. 30; IX. 48, 258; X. 36, 37; XIV. 10, 148, 149; XVIII. 143; XX. 57; XXXVII.U1,291; XXXIX 20g' - brzozowa ,p. hreczana. _. dębowa, p. jęczmienna ,1II.12, 319; . VIII. 123; XIV. 8, 381. -. hreczana, p brzozowa, tatarczana, III. 12, 14, 319; VIII. 370, 378; XXVII. 139. �200 - jaglana, I. 203; II. 339; III. 12, 19. 27, 66; IV. 286; VI. 57, 68; VIII. 251; XI. 132; XII. 207; XIV. 134; XXVII. 139. -. jako ofiara, XXVII. 136. -- jęczmienna, p. dębowa, III. 12, 319; VIII. 123; XI. 397; XIV. 8, 38,1. - niesolona, II. 252. - potrawa podczas stypy, XIII. 108; XXIV. 7, 14, 15, 23; XXVII. 136. - potrawa wi.gilijna, XXIX. 92. - ryż, II. 244, 251; VI. 26. -. tatarczana, p. hreczana, XI. 40, 132; XII. 16. - w bajce XX. 251, 267. - w lecznictwie, XI.397; XXVII 136. -- w mętowaniu, XIV. 169. - w obrzędach wesel., XXVII. 136. - w obrzędach związanych z narodzinami pierwszego cielęcia, XXV. :54. - w oracji zapustnej, XII. 50. vv przysł., VII.20B, 214; XIV.238. - w wierzeniach, XII. 65; XIV. 186. - we wróżbach, XXVII. 136. - z Hakami, II. 244, 251; VIII 251. - z pszona, XVIII. 200. - zakaz tłuczenia kaszy, XIII. 1013. Kaszel, p. krzipota, krzypota, por. krztusiec, XIII. 216, 218; XVIII. 181; XXX. 39, 43; XXXI. 96. Kaszikas, (j. lit), kosz· na ryby, XXXII. 32. Kaszkiet p. kiwior, XXVIII 167-161l. Kaszmir, XI. 60, 61. Kaszt, murowanie bez wapna, V. 63. Kasztan, kasztanowiec pospoli'y, Resculus hypocastanum, XVI. 290. - owoc, zabawka, XXVIII. 66, 67. - owoc w lecznictwie, XXX. 38. Kasztan, nazwa konia, XXXV. 135. Kasztany od bólu zębów, X. 354. - trzy, noszenie na szyi, XI. 383. 201 kwiaty, I. 161. p. bas, XIV. 261. Kaśka, w obrzędach popielcowych, I. 81, 83. - w szopce, XI. 36-38, 44, 130, 131. Kaśmirk, p. kaszmir, XI. 61. Kaśton, nazwa konia, VIII. 152. Kat, II. 28 3, 284; XIX. 67; XXI. 109. 113; XXV.115; XXVIII. 84; XXXI. 45, 75, 33, 84, 122; XXXIX. 371. - w "chodzeniu z Dorotą", IX.19-23. - w pieśni, X. 251. Katafalk, w przepowiedni, VIII. 48. Katalog, eksponatów na pokazie przemysłu ludowego w Święcianach, XXXIII. 151. - kartkowy melodii, XVI: 177. Katana, kaftan, IV. 278, 285, 286; VI. 50; X. 34, 184; XI. 156, 159. Kataptromancja, wróżeni.e ze zwierciadła, XXXVIlI. 274. Katar, .leczenie, X. 358; XI. 397. Katarka, czapka barania drużby, XII. 284, 285, 289, 290; XIII. 208. Katedra, konfesjonał, VI. 44. Katedra antropologii, XXI. 97. - etnografii, XXXIX. 3, 5, 30, 33. Kategorie faktów etnologicznych. XXXVII. 42, 45. Katekuil, O, Ind. am.), bóg-pi.orun, VII.9. Katonadalok, O. węg.), pieśni żołn:erskie, XXXII. 13. Katuch, p. jaz, XXXII. 32. Katuszka, (gw. hue), nazwa owiec, 'XXXV. 134. Katynczekty, O. kirg.), utrata wianka, V. 20. Kauka, Kaukos, O. liL), p. kliuczka. hak drewniany, narz. ryback .. XXXII. 31. - p. karzełek, krasnoludek. X. 11. (j. lit.), bóstwa litewskie, XXII.4 Kauri, p. Cypraea, moneta, III. 252; Kauszas, (j lit.), szufla rybacka, XXXII.32. Kawa, II. 73, 129, 185; III. 315, 320, 324; VII. 2; VIII. 119, 123; IX. 181; X. 37; XIII. 269; XXVIII. 243; XXXIII 65. - jako barwnik do jaj, IV. 216. - z żołędzi, XXXV. 69. Kawaler, ubi.ór, X. 33. - w zwycz. l-szo majowych, XI.199. - wierzenia związane z pie!"wszymi odwiedzinami, II. 334. - wróżby małżeńskie, III.' 28. Kawalerowie Bractwa św. Mikołaja, p. bractwo, XX'XIII. 134. - Mieczowi, III. 99, 105. Kawalir, IV. 277, 284. Kawalirzkie nuty, IV. 277, 284. Kauki, Kasztelanki, Kaśka, i Kawel, j •... p. kabel. Kawka, postać diabła. XII. 214. - ptak złowróżbny, XII. 169. - zwiastun śmierci., XX. 319. Kawula, nazwa krów, XXI. 58. Kawusz, (gw. hue.), szaflik z narośli drzewnej, XIII. 241; XVII. 143. Kazanica, kazalniea, VI. 44. Kazanie ludowe, V. 278. - ruskie, XIII. 333-337. _. średniowieczne, IX. 413, 415; XII. 322; XXVII. 4; XXVIII. 100. - w pl'zysłowiu VII. 207. Kazanie o pruskim baranie, II. 365 Kazeina, spoiwo farbiarski.e, XXX. 162, 166. . Kazini stupieńczyk, Ci. lit.). koźle kopytko, ornam., XXXII. 38. Kazirodca, XXVII. 12. Kazirodztvvo XV. 46; XVII. 50; XX. 228; XXVI. 59; XXVII. 9. 10. 13. 14, 18, 22. wileńskie, XXXV. 188. (j. błr.), nazwa kapłana pogańskiego, XXIV. 25, 26. Kaznodzieja w anegdocie, XXXI. 130. Kącina, p. kucza, XVII. 180. Kądziel p. kudle, ku on ta lo. kodzice, VI. 245, 246; VIII. 274, 369, 380; X. 104-106; XI 76, 365; XII. :02, 152, 212; XIII. 110, 257; XIV. 298; XV. 105; XVIII. 151; XX. 79; XXI. 45; XXXI. 158; XXXVII. 300. pt. O b l' Ó b k a w ł ó k n a - na księżycu, XV. 43. _. w literaturze ludowej, X. 48. - w obrzędach sobótkowych, V. 258.. -. w obrz. wesel. Serbów, IX. 44. - w pieśni, III. 132; IX. 397. - w zagadce, II. 229; XVII. 86, 87. -. zakaz przędzenh w zapusty. p. chodzenie z kądzielą, l. 80. Kądzielnice, XXXIV. 296. Kądziołki" p. kądziel. Kądziołki, skrzyp, II. 135. Kądziołki M. Boskiej, koniczyna polna w lecz., XXX. 68. Kąkol, Agrosthemma githago, XI. 40,. 177; XXVIII. 243; XXXI. 59, 95. - niszczeni.e, I. 87; IV. 320. - roślina diabelska, XXXI. 95. - roślina przyciągająca p ['o,runy, XXXI. 95. - suszony w obrzędach świętojańskich, VIII. 424. _. w lecznictwie, XIII. 217, 220. Kąkolni.ca ZbOlPW3 p. kąkol, AgroKaziuki Kazlar, i sthemma githago. Kany, haki do rynny. - gw. kowalska. VI. 291. Kąpanie, p. kąpiel. Kąpiel ciepła. II. 290. - ciężarnej, III. 58. - dziecka, noworodk'l. III 57: VI 127. dziewcząt, XIII. 31; XVIII. 211. �202 - lecznicza, V. 166; XI. 383, 385, 386, 395, 396, 400; XIII. 218; XVI. 82; XVIII 183; XXVII. 135; XXX, 42, 45. - ludowa, II. 374. - obrzędowa świętojańska, IV. 315, 322; XVIII, 211, 212; XX. 192; XXVI. 75. - parowa, XXX 16. - przed "Dzi.adami", XXIV. 10, - przedślubna, I. 132, - rytualna, III. 58. - w dzieży, w :cdwa'rze z: czarnej róży, brzozy. XVIII. 183; w osice, XXXV. 74 _ w życie, XIII. 109; XVIII. 211. - w przysłowiu, XIII. 157 -- z kory dębowej, XXXV. 69. 'l, krwi, XVIII. 91; XXII. 139. - z krwią mens-tr., magia, XVIII. 181. - z liści brzozowych, XXXV, 63. - z ziół, XXXIII. 113. - zakaz, XIII. 116; XVIII. 212; XXVII, 135. - zimna, XXX. 16. - zmarłego, XV. 103, Kqszta, p, kqcina, kucza, XVII. 180 Kąt, jako granica domu, XXIX. 122, - kryjówka złych mocy, XXIX. 122, - miejsce czarów XXIX. 122. - pod piecem, w magii, XI. 384. Kqtina, (j. Słowian zach,), świątynia. XIV. 308. Kqtnik, duch, III. 30~. Kaci, kadza, kaza, (j. tur.), koza, XXXIV. 176, Kiiminas, (j 'st. ind), kochankowie XXXIV. 14. Kiintiis, (j. sto ind,), kochanki gandharów, XXXIV. 14. Kama, Ci st. ind.), bóg miłości, VII. 7. 203 kaus, kosa, (j, finl.), drewni,ane naczynie obrzędowe, XXXIV. 285, 286. Kciuki ciężarnej, związywanie po śmierci, XXXIV. 40. . Keb, p Seb; Geb, (j.egip), bóstwo chtoniczne. XXXII, 122. Kejdany, buty ciasne, XVII. 165. Kel, kapusta włoska, XVIII. 219. Kelerub, brukiew, XVIII. 219. Kemas, (j. lit.), upiór, IV. 395. Kenir, (gw. druc.), chleb, p. stryjak, XXXVII. 210. Keptar, (gw. hue.), p. kieptar, piekKas, tar. Keremet; (j. mordw.), bóstwo w postaci kaczki, XXXII, 92, 122. Keri, (j płd. am), bóstwo bliżniacze dodatnie, XXXII. 147. Kernoi, kernos, (j. grec.), naczynie obrzędowe, puhary, XXXIV. 131, Kerpce, kierpce, XXVIII. 82. Kese i Tambue, f'etysze, Bangs Bango, XVII. 112. Ketla, płótnianka, XXVI. 55. Ketuby, (j. żyd.), akty ślubne, XXX 237. Kędzierzawiec, Malva S;)lvestrts, dykij slyz. XUI. 223. Kędziuch, brzuch, XIV. 308. Kępa, (gw. flis,), wys'pa, XX 57. Kęs, XVII. 213. Kęsek, 60 łokci płótna, ·XIV. 386. pL Miary i wagi. Kęś nie kęś, gdzieniegdzie, XIV. 111. Keran, (j, dajak.), pi.ecyk nieckowaty, XXXII. 59 Khrost, (j. g, łuż.), chrust, XIX. 10. Kiado, (j, sekl), wydający p. młodą, XVI. 143-145, Kialbej, (j. lit ), p, kielb, kielbuka, XXXII. 25. \ I t ( J r' j { •• I l Kichanie, powstanie zwyczaju pozdrawiania, XI. 65. • - w niedzielę, poniedziałek, wtorek, środę, czwa'rte.k, piątek, sobotę, II. 257; XIV 252; XX. 298, - wierzenia, II. 333; III. 51; XXIX, 165; XXXIII. 139. - wróżenie, II, 257; XXIII 159. - choroba, X. 221; XIV. 252. Kichele, (j, żyd.), placki, III. 322. Kici!, (j. błr.), spencer bez rękawów, p. gorset mieszczek białorusldch, XXI. 137. Kiczaky, (j. ukr.), pochodnia, IV.317 Kiczka, rózga śmi:gusowa, II. 87, Kiczka, wiecha owinięta słomą, jako znak graniczny, XXIX. 161. pt. Z n a k i w ł a s n o ś c i o w e. Kiczka, p. wiecha brzozowa, xiX,. 75. Kiczki, snopki do poszywania dachu, IX. 271, 272; XVI. 367, 3170; XXXIII. 95; XX:XIIX. 309. Kieblycia, (j ukr.), skrzyneczka na pieniądze, XXXIII. 131. Kiechn, (j. gil.), duch szamana, XVII. 106. Kiecka,' spódnica, II. 133; XV. 96. Kiedajse' lata, dawniejsze lata, XXXIX. 398. Kied kie jumbel, (j. lap.), tóg kamienny, XXXII. 103. . Kielich w legendzie, XXX. 134, 135. - Hawdali, III. 53, Kiela, kiely, ruptura, XVIII. 181. Kielb, Gobio fluviatilis Cuv., ki.elby, p kialbej, kielbuka, kilbas, zmarzlica, płocica,. XVIII 6,f, XXX. 214; XXXII25. Ki.ełbasa, I. 85, i29; III. 12; IV 140, 302; V. 209, 215; VI 77; VIII. 123, 376, '377; IX 72; XI. 41; XII. 42, 45. 258. 312. 3:20; XIII. 29; XXIV, 15; XXX.214; XXXI.57; XXXIX. 332, _. w baśni, XXVIII. 192, 196, 201. - w magii, XVIII. 183. - w oracji, XII, 42, 45, 46. -. w przysłowiu, IX. 373. _. \Ai szopce, XXV. 67, 68. Kielbukaj, (j.lit.), kiełb. XXXII.25 Kiely, (gw. hue.), choroba syfilis, XIII. 216, 218, 226. Kielym kuriumdyk, (j. kirg.), V. 19 Kielzno, uprząż, XXXVIII. 45. Kiepski, słaJ)y, marny, VI. 44. Kieptal', (gw. hue.), p. keptar, kyptar, piektar, VIII. 438; XU. 285; 286, 288, 290, 301; XIII. 208; XXII. 104-107, 109; XXXIV. 146 Kierat, XI. 171. Kierdel, kyrdel, stado owiec, V. 123; Kiereja p. Kiry ja. Kierenka, (gw. hue.), maślni(:a, XXXI. 98. Kierezja, kierezyja, p. karazyja, kołnierz, sukmana, XI. 27; XIX. 35; XXXVII. 308; XXXVIII. 231. Kierkowe, (j żyd.), cmentarz, III. 331, Kiermasz, p. jarmark, II. 217, 219; XI. 299; XVI. 264; XX. 72, 74, 109, 116; XXIII. 97; XXXI. 1~2:' -' świętomarciński, XVI. 4 Kiermy, (gw. flis.), wiosła, XVII. 140, 151. Kiernia, (gw. hue.), porówn. cierznia, kierzynka, maślnica. VIII. 46, Kierniczka, maślniczica, VIII, 46; XXV. 86. Kiernoz, wieprz, X. 159; XIV. 14,140, Kieran, kierujący spławianiem drzewa, VII. 261; XVII 13i9, 140. Kierownica u wozu, VI. 395. Kierownik, część wozu, XXXIX, 128 Kierpcarze, XI. 71. �..!04 20'5 Kierpce, p. krypcie, 1curpiele, kyrpce, III. 229; V .121; VII. 34, 257; VIII. 164; XI. 25, 27, 70, 71; XII 4, 11; XVIII. 67, 68; XXV. 5: XXVIII. 82, 217-219; XXXVI. 238, 257; XXXVII. 129, 214, 219, 223, 228; XXXVIII. 231. Kierunek etnologii, antropogeograficzny. XXXVIII. 6. -' dialektyczno-materialistyczny, ·XXXVIII. 228. - ewolucjonistyczny, XXXVIII. 4. 5, 224, 225, 228. - ewolucjonistyczno-psychologicz_ ny, XXXVII. 45. - ewolucyjny w prehist., XXVI. 29. - funkcjonalny, XXXVIII. 353. '- historyczny, XXXVII. 4'5; XXXVIII. 24, 26,223'---i227 - m.ate,:ialistyczno-hiJsloryc.zny, XXXVIII. 4, 5, 9, 11. - materialistyczno-historyczny w etnografii polskiej, XXXIX 628. - porównawczo-funkcjonalny, porów.-ewolucyjny, XXXVII. 311. - socjologi,czny, XXXVIII. 6, 9, 24, 223-225. Kiery, który, XVIII. 219. Kieryka, święto p Swięty Kieryk, zakaz pracy, V. 218. Kierzynka, p maślnica, XXXVII.268. Kies-kiz, kiza, (gw. góral.), iskrzy!;: minerał, III. 267, Kieska-złotodajka, XXIII. 146 Kieszeń, III. 140; XXXIX 188, Kieśnia, kieszeń, III. 140. Kij brzozowy, p. brzoza, kostur, laga, laska, XIV. 84, 86; XIX. 35; XXVII.64, - dziadowski, IV. 411; XIV. 151. - jako broń, XIV. 296; XXXI. 31. 72; XXXVIII 241. - jakc, narzędzie muzyczne. III. 222. jako na:'zędzie rolnicze, XXIX. 167-169; XXXVIII. 54. kaTbowany, do rozliczania, p. l'awasz, II. 207; XXXV. 130. - leszczynowy, XIV. 44. -. pasterski, XXXI. 3; XXXV. 130. 150, 151. - samobij i, samodaj, XI. 211; XVII. 51, 52; XXXVII. 20, 21. - w budownictwie, XI. 172. - w obrzędach weselnych, 1. 134. - w przysłowiu, VII. 207. - we wróżbach małżeńskich, I. 255. - wiklinowy, Xl. 147. - z krzyżowego drzewa, odpędzanie diabla, XXXI. 96. - z olchy, XXXI 98, -. znaczenie symboliczne, XX, 296.. Kij, słup, Xl. 172; XVIII 9 Kij, (j. kirg,), nawóz harani, V, 4. Kijach, (j. błr), poduszka z kłosów, XXX. 33. Kijanka, p pralnik, V. 2,27; VI, 184; IX. 27,9; X. 36; XVIII. 115-118. 121; XXVI. 81-83; XXX. 24,216: XXXVIII. 254, 321; XXXIX 291, 327. -. bi,ałoruska, XVIII. 116, 119, 120. - francuska, XVIII. 120. -. litewska, XVIII. 116-120. - lot czarownic, XXVII. 64; XXX. 220. - małoruska. XVIII. llu-119. - mieczowata, XVIII. 119, 121. - niemiecka, XVIII. 120. - polska, XVIII. 116. - ruska, XVIII. 120. - rzucanie pod k'rowę: aby zapomniała a cielęciu, XXIII. 88. - słowiańska, XVIII. 121. -. w lecznictwie, XI. 397. - w przysłowiu, IX. 54. - w wierzeniach III. 141; XXIII. 88. - ~ / l I r ' .•. , włoska, XVIII. 120, słupy w stodołach, XI 172. Kijeskaja hara, (j. ukr.), miejsce. gdzie zapisuje się diabłu duszę, XV. 137. Kiki, (j. gil.), pałeczki wierzbowe w koronie szamana, XVI. 121. Kikle, p ketla, płaszcze z płótna samodziałowego, XXXVI. 233. Kikut, mańkut, IV. 307. Kilbenen, (j. niem,), zgromadzenia wioskowe II. 102. Kilchgang, (j, niem.), odwiedzanie nocą dziewcząt, II. 102, Kilim, XIII. 252; XIV. 119; XXI. 47; XXVI. 142; XXIX. 85, 86, 124, 125, 130, 183; XXX. 4; XXXI. 166, 172, 173; XXXV. 190, 191; XXXVIII. 339. pt. T k a c t w o. Kilimkarstwo, XXIX 124;X.XXV 178. Kilof, p. czakan, czekan, dżagan, XXXIX. 319. Kiła, P. kieła, kily, lues, XI. 398; XIII. 277; XXXV. 69. KUbas, (j. lit.), p. kiełb, XXXII. 25, Kilka, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Kimać, (gw. złodz.), spać, VII. 279, Kimbalka, p. chamelka. III. 17. Kimidin, (j. st. ind,), duchy, XXXIVą Kimpurusa, (j. ind,), demony szkodo liwe, XXXIV. 15. Kinajdios, korzeń, magiez.. XXII!.'t Kinal, (gw. złodz.), nos, VII. 279, Kindebank, skrzynka do sieczki. XVII. 79, 93. Kinem.atograf w etnografii, p. film etnograf., XXVIII. 107, 110, Kinnara, (j. ind), Gandharwa, XXXIV. 14, 15, 32. Kiń, (gw hue.), P. koń, XXXV. 133 Kiń z żownyrom, (j, ukr), wzory na pisankach, IV 213. Kije, (j, ukr.), mięta, II,159 wieprz, III. 139. Kipi, (gw. złodz.), kapelusz, VII, 279 Kireja, (dok), kiereja, XIII. 252. Kil'PCe, p, ki.erpce, IX. 26. Kirri, (j buszm.), pałka, kij do łowów, XXXVII. 83. Kirylica, p. cyrylica, XXI. 153. Kisiel, potrawa obrzędowa, XXIV. 7. Kistka, kostka, IV. 208, Kistka na sikorki, XXXIII. 21 pt. P t a s z n i c t w o. Kisylycia, (gw. huc.), P. kisiel, ŻUl z mąki owsianej, XII. 296. Kiszenie buraków, kapusty, p. buraki, kapusta. Kiszka, mleko kwaśne, II. 12B; VIII. 391. Kiszek ból, p. choroby. Kiszmysz, (j. kirg), winogrona suszone, V. 15. Kisznyc'a, (gw. huc,). część połoniny XXXV.87. Kiś. kiś, kiśl nawoływanie prosiąt, II. 130, Kiślek, mleko kwaśne, II 208. Kit, (gw. huc.), kot w zag., VII. 72. Kita, XXVIII. 18. Kitaba, (j. tatar.), księga religijna. XXXI 156. Kitajka, tkanina, XXXIV. 165. Kitełesio, (gw. złodz.), p. dziecko, VII. 279. Kitka, palma wielkanocna, IV. 277; V. 56. Kity naciągać, (gw. złodz.), umierać, VII. 279, Kivimal, (j, est.), kamienne bóstwa XXXII. 159. Kiwa, motowidło, II. 134. pt. N ar z ę d z ia t k a ck.i e. Kiwać. (gw. z~odz ), oszukać. XIII 258 Kiwałka, nóż, IX. 363, Kińska Kiodruz, mia'a, �20'!' 206 Kiu;anie, szykany. XIV. Kiwior, kiwer, kaszkiet, 180. XXVIII. 167-169. przykrywka słomiana na ulu. XXXIX. 352. _. (dok.), ubiór głowy kobiecej, XXVIII. 18. Kiwon, nicpoń, VI. 44. Kizia, (gw. dziec.), koz.a, III. 165. Kizly (j. ukr.), kozły, krokwie, XVI. 370 Kizlyny, (j. ukr.), przy brogu, XVI. 369. Kiźliny, (gw. hue.), p. kizly, koźliny krc:,wie, XXXIII. S8. pt. D a c h. Kjeld Rune, skand. bohater poematu ludowego, XV. 41. Kjen dżygit, (j. kirg.), ors'zak oblubieńca, V. 14. Klacz, p. kobyła, II. 46; III. 72; V.3, 12; XXXVIII. 44. Klag, (gw. hue.), podpuszczka, II. 207; V. 124; VIII. 43, 45. Klakotki, kołatki, 1. 85. Klamka, p. drewniane zamki. XXXIII. 99. _. w przysłowiu, XIII. 157. Klamki, terminol. kowal., VI. 291. - w budownictwie, IX. 273. Klamry, XXIX. 185; XXXI. 67. Klany, III. 221; XVIII. 51, 55; XXXIX. 3, 207. - egzogamiczne, XVIII. 21,25,26,54. - kaczki, XXXII. lOI. - podział klanów, XVIII. 49. _. totemiczne, XVII. 32, 42, 53; XVIII. 16-26, 41, 44, 47-49, 51, Klap, (j. lit.), niewód, XXXII. 29. Klapatyny, obuwie drew., ,XIV. 111. Klapoki, WYcinanki gostyńskie, XXII. 116, 117, 120. Klapperbock, przebieranie się ZOl kozę, XX. 178. Klapy, u czepka, XXVIII. 20. - u gorsetu, XXIX. 83. - u sukmany, p. klapcie. Klarfiedel, (j. niem.), i.nstrument. XVI. 167. Klarnecista, VI. 136; XIV. 255. Klarnet, V. 155; XI. 21; XIV. 381; XVI. 166; XXVIII. 65. Klaryski, XVIII. 65; XX. 305. Klasa robotnicza, XXXIX. 49. Klaskanie w ręce, XXXVIII. 123. Klasycyzm antyczny, X'XIXIX. 178.. Klasy z.awodowe, XVI. 107. Klasyfikacja, faktów etnologicznych, XXXVII. 46. - nauk lingwJstycz., XXXVII. 315. Klasztor, Benedyktynek, XXVIII. 28. - BLangy en Ternois, II. 112. - Cystersów, V. 130; XX. 304; XXVIII. 138. - Dominikanów, XIX. 33. - Franciszkanów, XXXI. 48. - w epoce państw,a moskiewskiego. XXXIX. 44. -. kary za obmawianie, XI. 306. - kęoki .. XXXI. 79. - Norbertanek, XXVIII. 28. - św. Andrzeja, XIX .. 34 -. św. Stefana, XXXVIII. 370. -św. Teodoberla, II. 112. - świętokrzyski, XIV. 314, 315. - tyniecki, XXXIX. 170. - w aktach babińskich, XXVIII. 200. - w bajce, II. 272. _. \\l legendzi.e, XXXI. 51. _. w pieśni dziadowskiej, III. 161. - zapadły, XXVI. 154. - zwierzyniecki, XIX. 33. - żarnowiecki, XXVIII. 24, 25, 29, 36. - żukowski, XXVIII. 29, Klateczki dla pszczelich matek, XXXI. 3. , , li .' Klaty, koziołki w ptasznictwie, XXXIX. 293. Klauza, (j. ukr.), tama, XVII. 142 . Klawikord, XXXIV. 163. Klawy, (gw. złodz.), przystojny, ładny, VII. 279. Klątwa kościelna, XX. 62, 79. --. moc, V. 230, 231; XIX. 122-3; XXXI. 46. Klebecić, pleść byle co, XVIII. 219. Klebeta, Klebetniea, gadatliwa kobieta, XVIII. 219. Klebetnik, zrzęda, XVIII. 219. Klecha, XIX. 34, 8'1, 88, 90; XX 65,74, 116; XXVII. 5; XXVIII.l87. Klechda, p. klichda, I. 13, 169; III 1; IV. 259, 263; XI. 111, 429; XII. 174; XIII. 263, 264; XX. 249, 251, 252; XXVII. 5; XXVIII. 137; XXX. 220; XXXVII. 142, 144,145. pt. L i t e l' a t u l' a l u d o wa. Kleć, kleeia, bud. gasp., XVII. 180; XXIV. 87; XXVII. 140; XXX. 22, 33; XXXV. 34; XXXVIII. 272. Klej stolarski, lecznidwo, V. 179. Klejmo, (j. ros.), godło, II. 9, 365. Klejnoty, XXVI. 124; XXXV. 36. Klenkanie, Anioł Pański, XVIII. 219. Kleń, Squalius cephalus L., ryba, XXXII. 24. Klep, powróz konopny w niewodzie, XIV. Ul. -. (j. bk.), klap, XXXII. 29. Klepa, (j. błr.), p. klap, XXXII. 29. Klepa, powróz ci:ągnąey sieć, XIV. 111. Klepacz, młot, II. 141. Klepadło, p, kołatka wie~kanocna. XIII. 29; XVIII. 211. Klepanie lnu, XXXIII. 149. ~ kosy, XXXV. 87. Klepce, p. kapkan. Klepisko, p: boisko, XI. 172, 382; XIV. 309; XX. 315; XXIX. 40, 90; XXX. 20; XXXIII. 105; XXXIX. 337. Kleplci, powróz do straszenia ryb, XIV. 112. Klepsydra piaskowa, XXXIV. 167. Kleszcz, Ixodes nctnus, II. 162; XXVIII. 186, 204. Kleszcze, narzędzie druciarskie, XXXVII. 205. - kleszczyny u chomąta, XXXII. 3D8; XXXIX. 120. Klei, p. sień, V. 149. Klępa, nazwa krowy, VI. 44. Klęski żywiołowe, XXXVIII. 534. Klicipas (j. lit.)" p. klap, XXXII. 29. Klichda, p. klechda, XIV. 112. Klija, (j. serb.), palestra, V. 140. pt. Z a b a w y i gr y. Klikusza, (j. 1'0'5' )o,histeryczka, IV 365. Klin, (dok.), część łanu, XXV. 30. Klin, XXXVII. 218. _. w przysłowiu, VII. 207; XII. 66. Klina wbić, czynność magi.czna,I.47. Klince, trmin. kowal., VI. 292. Klipa, (gw. złodz.), zbiegowisko, VII. 279. Klis, (j. ser.), pliszka, gry, V. 140. Klise, ornament, XXX. 193. Kliszcz, kliszeza, kleszczka, XIV.n2. Kliuezka, (j. błr.),p, kciuka;,XXXII.31. ~loc obrzędowy, ciągnąć, XX. 182. - palenie w wigilię, XIV. 46. _. przycźepianie dziewczętom w po- . piele c, I. 4'9, 81, 84; XX. 182, 183, 187. przywiązanie do drzew owocowych. XX 186 _ terminologia kowalska, V. 292. _ rzeżn'cki, p. kowban, XI. 386. Klocki drzeworytnicze, XXVIII. 32. _ do drukowania, XXXVIII. 418, 419, 423, 430. _ �209 .208 Klcckowe koronki, Xl. 212; XXVIII. 21, 35. Klon, Acel' tabaricum L .. drzewo użytkowe, XXVII. 139; XXXIII. 12, - czarny, liście barwnik, XVII. 33 - czarny sok w med., XXXIII. 14. KIoski, kluski, Xx. 95. KlOse, O,. niem.), 'kluski, XXXIII.112. Kluby męskie, XVIII. 22; XXXVIII. 348. Klucz, do noszeni,a siana, II 209 - drewni,any, XXXIII. 99. - dzwonienie, XII. 312. li pługa, I 143, 188; II. 131. - w bajce, II. 275; V. 130; Xx. 249. - w lecznictwie, III. 55. - w mętowaniu, XIV. 378. - w pi'elęgnacji dzieci, III. 56. _. w wierzeniach' żyd., III. 51, 53. -. w zabiegach magicz., VIII. 62. _. w zagadce, II. 41, 229; VI. 247; XVII. 82. - - w zwyczajach hodowlanych, wypędzanie bydła na paszę, XXV. 55, 57. znak6w, XXXVIII. 190. Kluczewi, kluczi, klucziwska; (j. ukir.), wzory na pisank., IV. 211, .Kluczka, żerdź, XII. 295. Kluczkata, O ulkir), wzory na pisan_ kach, IV. 211. . Kluczyki, pierwiosnek, Primula officinalis, XXXI. 96. pt. Roś l in y w w i e r z e n i a c h, m a g i. i i w l e c z n i c t w i e. 'Kluczyski, p. krokwie, kozly w dachu na sochę i ślemie, XVI. 367. pt. D a c h. kludzi;ć si.ę prowadzi<':, iść. chodzić, XVIII. 219. . Klujduba, dzięciol, III. 43. Kludzić, (gw. huc.), zamek drewniany, XXXV. 107. Kluski, p. bobalki, cipke, haluszki, Kluka, klaski, KlOse, krzydle, kolob, I. 164; II. 128, 358; III. 12, 319, 322; V. 45; VI. 57; VIII. 36; XII, 16; XIV. 134, 174; XV. 93, 99; XXX.214; XXXI.100; XXXIV 167 - potrawa wigilijna, XXIX. 96. - lane, IV. 286. - na Łysej G6rze, XXVII. 68. - owsiane, XVIII. 72. -. w Peregr. Maók., XXVIII. 188. _. w przysłowiu, VIII. 404; IX. 53. - w szopce, XI. 44, 45, 134. - z makiem, III. 173; XV. 99; XXIX 96 - z olejem, XV. 93. - ziemniaczane, XIV. 250. Klusowanie gliny, V. 166. pt. G a r ncars two. Kluzinki, lanie świec, XI. 74, 75. Klysce, te:minolog. kowalska, VI 292. Klaczkowiny, klakociny, prządki, XV. 104. Kladka na linach z łyka, p.berwy, most, XXIV. 41. Kładzenie bursztyn6w do grobu, XXXIX. 387. ~ placków na drzewa ow., XVIII,96 -umierającego na słomie, VIII 52; XV. 102. - zmarłego na desce, XX. 202. Klakociny, p. klaczkowiny, prządki, XV. 104, 105. Klamiec, kłamca, XIV. 112. Kłamstwo jako motyw literacki, XXVIII. 211. Klania, p6ł kopy, IV. 204. Klapace, kołatki owcze, VIII. 40. Klapacki, klapaczki, klekotki, koła tki, IV. 283; XXI 216. pt. I n s t r u m e n t y m u z y c z n e. \ (gw. złodz.), gęba, VII.299. czapka z barank6w kryta suknem, XII. 290. Klapcie, klapy u sukmany, I. 160. Kłącza, XX. 319; XXXVII. 87, 93; XXXVIII. 54. pt Z b i e r a c t w o. Klepala, O, ukr.), kołatki, V. 214. Klewec, (gw. hue.), do klepania kosy, XXXV. 87. Klo, kieł, VIII. 285, 286. Klob, klusk.i, XXX. 214. Klobuczek, czapeczk.a, XVIII. 219. Klobuczki, dzwonki, Campanula ranuncoloidea, II. 137. Klobuk, kapelusz, III. 251; XVIII. Klapaczka, kogut IV. 372, 378. Kloklotek, Klapanie, \ ! r I .J.. I I I 219. cukru, głowa cukru, XVIII. 219. Klacze, (gw. huc.), kurka, VII. 261. Kloć, snop, XVI. 108. Kloda, beczka, I. 17. Kloda, p. kloc, klocek, koloda, kolodka, kolodoczka Bożego Narodzenia, bandjak, XX. 18,6, 187. - część pługa, V. 61. - część więcierza, XIV. 112. - do rąbania drzewa, XVII. 92. - do rąbania mięsa, p. kowban, XIII. 219. - dyby, XX. 37; XXXIX. 299. - miara zboża, XXVIII. 149. - obrzędowa, XX. 183, 188. - olszowa wydrążona jako komin, XXIX. 10. - popielcowa, p kloc. XX. 180183, 185. - stępa, XXXIV. 187. - trumna, I. 19. - w legendzie, XII. 62. - w łowiectwie, XXXI. 32. - w przysłowiu, XIII. 159. Klakiczka, (j. ukr.). p. klokoczka, XII. 300. _ L4 Lud - Tonl XL Klokoczka, Rhamus w mętowaniu, Cathartica, w palmie wielkanocnej, XII. 310. Kłokoczyna, kłokocina, Staphylea pinnata, okadzanie, XXX. 65. - święcona, IV. 184; VI. 58, 78. ~ w magi~ XII. 300, 310. Klokosecka, kura w mętowaniu, XIV. 377, 378. Klómka, sieć rybacka, XIV. 112. Kłonica III. 197; XXX. 34. Klopić ~ię, kłopotać się, VI. 44. Kłos, kłosek, p. klósko, klysecek, klysko, klysek, klyszek, poduszka z kłos6w, II. 140. Klos pszeniczny, gwiazdozbi6r, Kłos Panny, r. 173. Kłos żyta, dwoisty, przepowiednia szczęścia, VIII. 1;;9. - żyta w magii, XXXI. 70, 100. Kłosy owsa, na Trz. Kr6li, XVIII.210. - przy młocce, XI. 175. - w gadce, XI. 329. - w magii, XIII. 227. Kloticzka, trzcina zwyczajna, Phragmites Communis Trin, zaświdrowane korzenie, XIII. 227. pt. A P o t r o p a i on. Klotka, p. kł6dka. Kłódka, XXXIV. 298; XXXVII. 126. - otwieranie za pomocą cudownej trawy, XI. 377. _ pozbawianie płodności, XXIV.l72 _ w magii, XIII. 228; XVII. 20, 21. - - taniec, p. bąk. w obrzędach narodzinowych chińskich, XVII. 24. w zagadce, XIV. 375; XVII. 88. \'1 zwycz. wigilij., XVIII. 199. w zwyczajach związanych z wypędzaniem bydła na paszę, XXV 55, 57. �211 210 - wrzucanie do grobu, XVII. 25; zamknięta, sposób na złodziei, XXIII. 135. pt. M a g ia. - zamykanie, XXIV. 172. - zamykanie szczęk zmarłym, XVII. 19-30; XXIX. 175. - zamykanie szczęk zwierzęcia padłego na zarazę, XVII. 25. Kłódkarstwo, przemysł lud., V. 271. Klósko, kłos, II. 140. Kłóta, kapusta z ziemniakami, potrawa wigilijna, XXIX. 96. Kłusownictwo rybne, XXXI. 42, 43. Kłusownicy, III. 240, 268; V. 219; VII. 264, 265; XXIV. 43; XXXI 26; XXXV. 42. Klych. pień bez wierzchołka, XIV. 112. Kłyn'i, (gw. hue.), kLiny wolejnicy, XXXIV. 148. Kłyńci, Kl'yńczyki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Klysecek, kłosek, XIV. 377. Klysko, kłosek, XX. 247. Klyszek, klysek, złom drzewny, XIV. 112. Krnef, (j. egip.), bóg w pasiaci węża, XVI. 26, 28. pt. B ó s t w a. Kmieć, XVI. 264; XIX. 74, 90; XX. 10, 11, 14, 46, 113, 114; XXV. 25, 33, 34; XXXIX. 44. Kminek, Carum Carvi L., XXVIII. 243. - aphrodisiaca, X.226; XXXIX.300. okłady, XXX. 46. w lecznict., VI. 60; XIII. 221, 223. Kminić, kłamać, XVIII. 219. Kmiotaszek, kmiotek, kmiotówna, XIX. 95, 96; XX. 113, 129. Knafle, guziki, XIV. 15. Knagi, zakrętki drewniane, III. 44. smarkacz, Knajtek, Knąbie, p XVIII. 219. knobie. do wiązania powróseł, XI.175. uprząż, XXXVIII. 41, 42. Knerych, ,roślina lecznicza, Spergula arvensis, XXXI. 96. Kniahyni, (gw. hue.), kniehyni, p. młoda, VII. 261; XIV. 215. Kniat, Calt/w palustris, kaczyniec, knieć błotna, lek, XXXI. 95. Kniaź (j. ros.), książę, XIV. 67. - (j. ros.), głowa rodu, XIV. 67, 191. - (j. ukr), pan młody, 1.. 246; VII. 261; XIV. 215. Knieć błotna, Calt/w palustris, p. kaczyniec, kniat, pączki, kwiat, barwnik, w lecznictwie, XVII. 33; XXVIII. 243. Kniehini, (j ukr.), młoda, lU. 43, 352: - p. młoda, XIII. 208. Knieź, (gw hue.). kniaż pan młody. XIII. 208. Knihnicka, (gw. hue.), nazwa krowy, XXXV. 135.. Knobie, knąbie, knowie dolna część słomy, XXIX. 32, 33; XXXIX. 452. pt. D a ch. Knoch, bursztyn biało-żółty, XXXIX. 414--415. Knebel, Kneble, Knop, tkacz, XXXVII. 212; XXXIX. 327. ściegi, XXVIII. 36. wieprz, XXXV. 133. Knutle, kawałki drzewa, XXXVI.211. Knydla, (gw. złodz.), pozdrowienie, VII. 279. Knydle, p. kluski, XV. 77. Knysz, knyszi, (j. ukr.), chleb pszenny, II. 142; VIII. 373; XVI. 325. Knyżnyk, (gw. hue.), umiejący czytać i pisać, XXXV. 135. Koci[, p. kowal, XIV. 112. Knoplochy, Knórus, (j. sL niem.), p. koń, XVII.220 (j. st. sław). demon opiekuńczy, XVII. 221. Kobb, (dok.), fo~tuna, los, XVII.211. Koba, pomyślność, XVII. 221. Kobasy, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212. Kobeć, p. kukułka, II. 162. pt. P t aki w wierzeniach. Kobel, (j. dol. niem.), kobyła, XVII. Kob, Kob, 220. Kobiałka, I. 163, 198; II. 142; V. 161; XX. 48,72; XXIV. 17; XXVIII. 189; Kobiec, kobuz, XXXVIII. 237. Kobiela, kobiałka, XIV. 144; XXXI.57. _. do noszenia przędzy, IV. 175; Kobierce fińskie, XXXV. 190-191. _. grodzieńskie, XXXV. 191. _ litewskie, XXXV. 192, 193. - mahometańskie, XXXI. 168. - mazurskie, XXXV. 190. - polski.e, XXXV. 193, 194. - pruskie, XXXV. 191. _ radz.iwiłłowskie, XXXV. 193. _ skandynawskie, XXXV. 190. _ skórzane, XXXVII. 109. - szwedzkie, XXXV. 190. - wschodnie, XXXV. 191-195. Kobieta, p. baba, VII. 8, 15, 17, 18,23, 38--41, 156, 177, 179, 207, 257, 259, 283; X. 111, 244, 246-249, 251, 342; XVII. 225, 241; XXXVIII. 88, 3509. - Ainów, X. 347. bezpłodna ,XVIII. 94. chińska, XXVII. 166. choroby, XXX. 47; XXXI. 57. ciężarna, IV. 182, 437; V. 64; XII. 267; XVIII. 197; XXXVIII. 59. egipska. XIII. 268. garncarka, XXXVIII. 351. - _ _ _ Gilaków, XVII. 190. i mysz, III. 23. karmiąca, II. 225, 227. malikowata, III. 140. mandżurska, XI. 336.. mityczna, XXXIII. 140. młoda, XXXIX. 194, 385, 391, 400. napadnięta przez niedźwiejzia, VII. 1. nazwa mężatki, VI. 44. pochodzenie, XI. 209; XXIII. 160. postać śmierci, XIII. 204. przechodząca d.:'ogę, VI. 62. spartańska, II. 103. stanowisko społeczne, II. 191; III. 199. stara, XXXVII. 210;· XXXIX.194, 385, 391, 400. stworzenie, III. 325; XIII. 336. ubiory, X. 33-35, 183-190, 341. w literaturze ludowej, II. 324, 325; _. _ _ _. _ V. 260. w przysłowiu, VII. 207; IX. 55. wcielenie diabła, XI. 15. wieszcząca, p. alruna, X. 267. wysoka, p. gidy ja. zmora, XIII. 297. związek ze zwierzęciem, XXXI. - _ _ _ _ _ _ _ 154. (j. sto niem.), dziewica, 2Z0. Kobila Tute, (j. serb.), gra, V. 141. Koholty, koboldy, p domowik, chowaniec, demony, VIII. 7; XIV. 299; XVII 221; XXVIII. 100; XXXII. 182; XXXIX. 305. Kobuz, Hypotriorabia subbutea, p. kobiec, XiXXVIII. 237. pt. P t a_ s z n i c t w o. Kobila, XVII. Kobylak, kobylec, Rumex lapathi- w lecznictwie, XXXI. Kobyli łeb, jazda na Łysą Górę, XXVII. 62. folium, 96 �Kobyli leb, w przysl., 'XVII. 165. Koby!ica, chodzenie z kobylicą, p. kobyłka, XX 167. - kokarda, Ill. 139; XX. 260. - ciesielska, V. 63. - do międlenia lnu, XXXIX. 291. Kobyllce, p. kozly, XI. 173. Kobyla, p. kob, kobel, koba, koń. pt. N a z w y z w i.,e r z ą t. - cudowna, XI. 373, 374. - czarovvnica zamieniona w kobyłę, XXV.85. - 'czasZJka, IV. 419; XXIX. 103. ~ klacz, VII. 70; XI. 73; XVII. 220, - kości na ścianach kościoła, XXIX. 103. pt. W i e r z e n i a. - mocz jako napój na Łysej Górze, XXVn, 68. - w literaturze ludowej, VII. 131; XX. 268, 269. - w przysłowiu, VII. 70. - w wierszu o szewcach, IX. 61, 186; XIV. 371. - w zagadce, VII. 70; XI. 73. - w zamówieniach, XIV. 70. Kobyłka, chodzenie z kobytką, p. kobel, kobylica, XIlI. 130 135 141' XXXI. 166. ,,' - Radlowska, XIX. 51. Kobylka garbarska, p. kobylica. XXXI. 113. Kobyły, liny niewodu, XXXII. 28. Kobza, Ill. 243, 271; XI. 327; XVIII. 78; XXI. 32; XXXVII. 352. pt. I n s t r u m e n t y l u d o w e. - czeska, XVI. 166. Kobzarowie, XVI. 169. Kobziarze, p. bandurzyści, kobzarowie, XXI. 80. p. ziemniaki, II. 128. 141. Kob , (j. str. cerk.), narok, XVII. 195. Kobzole, 213 I 212 (j. 'St. cerk.), wieszcz, równo kob, koba, kobeć, XVII Koc, w obrzędach pogrzeb., V. Kocanie pisanek, IV. 224, pt. b a w y l u d o w e. Kocanka, Anthenaria dioica K., XXXI. 96. Kocl1ajka, perliczka, VI. 305. Kochut, kogut, XXX. 220. Kob'bnik'b, Koci ogon, Amaranthus I• \ I -I' caudatus, roślina, Koci XXXI. 96. pazur, suchołuska .po.. 195. 345. Z a- Gnaphalium dwupienna, IX. 4. wielkanocnej, dioicum, w palmie IV. 283; V. 56. Kociara, niedźwiedź, XI. 312. Kocica, kotka w baśni, XI. 373. Kocie mięso, jako przynęta, XXXI. 32. pt. Ł o w i e c t w o. Kocielek, p. kocioł, XXIX. 45. Kocioł, do gotowania, XX. 316; XXVI. 92. - do warzenia sera, XXXV. 90. - do żętycy, V. 124. - mosiężny, XX,XV. 98. - w przysłowiu, VII. 209. - w wierzeniach, XXXI. 145. _ wiszący, XX. 3'16; XXIV. 87; XXXIlI. 102; XXXV. 126; XXXVI. 201, 203. _ z pieniędzmi, XIII. 116, 253. _ żelazny, IX. 362; XXXV. 98. _ w lowiectwLe. XXXVI. 201, 203. Kociołek, miejsce bursztynodajne, XXXIX. 362. Kociuba, nazwa ~rowy, XXI. 205. _ pogrzebacz, IX. 361; XVIII. 176, Kocianka, 179. w lecznictvvie, VIII. 57. Kocur, strug do darcia łuczywa. XX}~v·rII. 4~1. Kocurek, t.aniec, XV. 79, 81. - ll ) l I I I. krew, XIl. 312. kult. XXX. 223 pt. M a g i a. mięso na pokładziny, VI. 135. wa, Myriophyllum spicatum L.. mówiący, IV. 301, 303. XIV. 112. Koczerbieha, (j. blr.), taniec, XII.185; naśladowanie głosu, VIII. 393. XXI. 138. nogi, XXXVIII. 275. Koczerha, (gw. huc.l, przy wyrobie ofiara w now. mieszkaniu. IX 285. sera, XXXV. 96, 97. ofiara obrzędowa, XVIII.96; XX. _ do rozbijania wurdy, XXXV. 91. 205, 294; XXII. 8; XXX. 251. _ do odpędzania burzy, XVIII. 179. _ ognisty, XXIX. 106; XXX. 201. Koczoty, w przysłowiu, VII. 207. _ pianie, III. 21, 142, 145; IV. 47, Koczownictwo, I. 135, 136; III. 232; 418, 422; V. 34, 371; VIII.359, 393, XXXV. 182; XXXVII. 364. 398; IX. 66; X. 381; XI. 239; XIII. Koczownicy, II. 299, 301; V. 4; VIl. 129, 232; XVIII. 195. 16; XVII. 171; XXXVII. 82, 83, przepowiednie pogody, XVII. 83. pt. 120, 387. Meteorologia ludowa. Koczurek, nazwa trawy, IX. 266. _ przerwa w panowaniu diabła, Kodeks Hornigowski, XXXVIII.232. XXVII. 143. - karny, XI. 306. _ pióra na kapeluszu kolędników,. - ostrowski, XXXVIII. 232. X. 1517 - ucztowania,. XXXIX. 173. _ pióra w lecznictwie, X. 357. Kadry, kołdry., wycinanki, p. koł_ ptak czarownicy, XVI. 149. tryny, XXII. 113-1l5;XXIX.184. - ptak diabła, XXIX. 106. Kodziel, p. kądzi£'l, I. 80. _ ptak światła, XVII. 183. Kofia, XXVIII. 18. pt. O d z i e ż. _ ptak św. Jerzego, XVI. 157; Kognaci, III. 192, 309. XVII. !G3. Kogut, p. kochut, kohut, kłokot, kur, _ uosobienie siły rozrod., XVI. 157. piweń, pieunik, biały, VIII. 289. - upiór, VI. 258. _ czarny, VIII. 289, 344, 392; XXIX _ w literaturze ludowej, II. 341, 358; 100-102, 105, 106; XXX. 222; IV. 301, 303; V. 174, 175; VIII. XXXIlI. 118; XXXVIII. 247. 182; XI. 374, 379; XXXVII. 20. - czerwony, Miara, XXXIX. 310. _ w facecj,ach, XXXI. 127. - danina, XVI. 108; XXXVIII. 324. -" w łowiectwie, XXXI. 31. - direwniany w zwycz. wielk., XII. _ w obrzędach weselnych, IV. 437. 317. _ w obrzędach żniwiar., XXII. 8. - głowa, III. 60. _ w obrzędach dyngus. XXXI. 172. - głowa, składanie na piersiach za_ w pieśni, X.202; XIV.267; XXIII. bitego, XXVIII. 251. 117-120; XXXVIlI. 295. - potrawa obrzędowa, VI. 135; _ w podaniu, XVIII. 135; XXXVII. XXIV. 15. - w podaniu XXVIlI. 135; - potrawa wesel., VI. 135; IX. 45,48. XXXVII. 12. '- jazda na kogucie, IV. 268; XXX. _ w przysłowiu, II. 202; IX. 253. 218, 221, 222. Kocury, K'ocywie, gra, XIlI. 310. wywłócznik kłosowy, tra- _ �214 r' - .. 215 i I w wierzeniach ludowych, XXXV. 173, 181. - w zagadce, VII. 72. - wcielenie diabła, VIII. 355. - we wrÓożbach, p. alektriomancja. XXXVIII. 274. - z gliny, świstaki, XI. 327; XII. 224. - znoszący jaja, XXV. 115. - zostawianie \V nowym domu,IV.418. Kogut, p. pop ciup, gra w bierki, XI. 387; XVII. 229. Kogutek, p. kogut, VI. 142, 146; XIX. 57. - łęczycki, XXXIX. 332. - p. km;ka, XXXI. 96. - w piosence, VI. 142, 146. Kogutki, mięta święcona, XXX. 57. ~ wycinanki, XXII.119-121; XXIX. 183, 184. - zabawki z sitowia,XXVIII.59,241 Kohucik, haft, XXXVII. 218, 224. Kohut, (gw. huc.), kogut, w zagadce, VII. 72; XIII. 129, 334. Koki, (gw. dziec.), kartofle, III .45. KokluS'z, p. krztusiec, III.57; XI.396. Kokocyna, p. kłokoczyna roślina, XXX. 65. Kokornak, aphrodis., XXXIX,. 300. - wypędzanie diabła, XIX. 115. Kokorudza, kukurydza, IX. 384. Kokoryczka właściwa, Polygonatum officinaLis, XXVIII. 243. Kokosz, kura, XX. 8, 13; XXVIII.203. Kokoszecka, kura II. 341; VI. 142, - w opowiadaniu, VIII. 285-289. - w przysłowiu, VII. 207. Kokoszka, p. banty, XVI. 367; XX. 315. pt. D a ch. - nazwa ostatnich kłosów, XXII. 7. Kokoszki, stokroć t~\vała, przep. urodzaju ziemniaków. XXX. 43. - w lecznict\.vie odwar, XXX. 43. (j. ukr.), kobiecy ubiór głowy, XXI. 138; XiXXVIII. 354. Kokot, p. kogut, III. 138; XVIII.219; XXX. 220. Kokotek, lokalny pociąg, XVIII.219. Kola, koła, XIV. 61. Kolacja kawalerska, p. bractwo Ś\v. Mikołaja, XXXIII. 133. Koiaczyny, kołaczyny . chrzciny, II.202. Kolada, (j. ukr.), II. 214; XXIV. 119. Kolano, przechodzenie pod nim w lecznictwie, XI. 384. - w przysłowiu, VII. 207. Kola rodina, (j. serb.), nazwa konstelacji, w. wóz, XIV. 61, 62. Kolas, O. błr.), kłos, XIV. 87. Kolbiaga, XVII. 181. Kolca, brony, XX. 2.66. Kolca pługa, I. 188; XII. 224; XXXVIII. 235. KQlczyki, p. koltki, II. 267; V. 151; XII. 292. Kole, koło, XVIII. 219. Koleba, p. koliba, XXXI. 90. Kolebka, kołyska, p. hejcedlo, II. 76; IX. 207; XI. 384; XXVII. 164. - lipowa, X. 400, 401. _ w śnie, XI. 222. pt. W I' ó ż b i a rKokosznik, s two. w zagadce, V. 48. wisząca, XXX. 226. z drzewa, XXX. 226, 227. - z kory, XXX. 227. - z plecionki, XXX. 226, 227; XXXVIII. 259. - z płachty, XXX. 227. - zakaz kołysania próżnej, XIV. 370. - ze skóry, XXX. 226, 227. Kolebka, p. praojczyzna Indoeuropejczyków, XXXIV. 65. - polesko-wołyńska Słowian, XXXIV. 56, 59. .~ - '. drąg do wieszania sieci, XIV. 112 Kolej, II. 42.; VII, 44. Kolekcja form cukiern., XXXIX. 507. fotografii i klisz Szwajcarskiego Tow. Ludozn., XXXIX. 505. - obrazów wotywnych, XXXIX.506. Kolektywny wypas wołów, XXXVII. 189, 201. Kolena, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kolendra S'iewna, Coriandrum Sativum L., okadzanie, XXXIII. 120. Kolesa, Koleska, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Koles.znia, (gw. hue.), obora, II. 208. Kolet, odzież, XI. 14; XIV. 15. Kolęda. p. kolada, I. 23, 24, 139, 140, 250; II. 94, 214, 332; III. 1, 3, 72, 172, 173, 385; IV. 418; V. 208212; VII. 224; VIII. 201, 210, 344; IX. 60, 201; X. 24-27, 45, 46, 164, 165, 167. 28'3-286, 2198; XI. 22, 23, 3:5--39, 149---161, 154-156, 163, 344, 36.3, 4'30; XII. 306; XIII 16-26, 109, 130--133, 181, 343; XlV. 132-136, 146, 147, 151, 156: XV.. 87~91, 205; XVIII. 209; XIX. 34, 3'8, W5; XX 60, 61, 70, 71, 163, 168, 178; XXIII. 128, 161; XXV 109; XXVI. 155; XXIX. 92, 96. 115, 116, 195; XXXI. 62-64, 167, 169; XXXV. 173; XXXVII. 465; XXXVIII. 305. - czeska, XXIX. 115. - jako danina kościelna, XX. 70; XXXIX. 180. - kawalerska, XXXIII. 130, 131. - kurpio\\'ska. XXXI. 174. .,Nebo i zemla", XXXIII. 131. - o sh\'orzeniu świata. XXXIII. 13. Kolec, "Sohlasno", XXXIII. 131. - wielkanocna, XXXIII. 135. - z XVI. wieku, XXXIII. 156. - zbierana przez księdza, XX. 70. Kolędnicy, II. 214; III. 72; IV. 178; V. ·208; IX. 200; X. 29, 130, 209; XL 10, 19, 132, 153; XIV. 151; 129, 130; XXXIX. 431. Kolędowanie, zbieranie datków śpiewanie kolęd, XX.70,175, 176; XXv. 13·9; XXXV. 172. - na św. Szczepana, XXV. 110, 118. Koliba, p. koleba, kolyba, IV. 178: V. 62, 129, 154; VI. 182; IX. 95; XIII. 240; XVII. 144, 148, 149; XXXI. 149. Koliban, XIX. 50. KoLibeczka, kolebeczka, p. kolebka, XII. 244. KoLinyci {j. ukr.), choroba kur, XVIII. 191. KoLiszczata, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. KoLiśniata, koLiściata, (j. ukr.), koła pługa, I. 143. KaLitczata, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. KoLiwo, p. kolywo, potrawa obrzędowa, XXIV. 12, 13. Kolka, Gasterosteus acuteatus, ryba, XXXII. 25. Kolki, choroba koni, XVIII. 189. - lecz'eni.e, XVIII. 184; XXX. 41, 43. 73. Kolkowe ziele, oset, w lecznictwie. XXX. 72. Kolonialna administr. XXXVIII 284. Kolonie, I. !}2. - greckie nad Morzem Czarnym, XXXIV. 70. 96. 125, 133. 137. - polskie, XXX. 260. - �21? 216 - rybackie, VI. 403. - sznurowe, XXXIX. 232. - tatarskie, XXXI. 111. Koloniści, holenderscy, XXXIX. 237 - niemieccy, II. 102; XV.145; XXV. 20; XXX. 251; XXXVII. 174, 251. 264. 267; XXXIX. 123, 237. - nowogrodzcy, II. 6, 8, 9. - woloscy, XXXIX. 430. Kolonizacja czeska, XXVII. 133. - mazowiecka, XXXVIII. 321. - mazurska, XXVII. 133. - na prawie polskim, XX. 2. - na prawie niemieckim, XX. 2 - niemiecka, VII. 196; VIII, 263; XXVII. 133. - rumuńska, VIII. 48. - Sybiru, XXXIX. 68. K~lor, p. basrwa, błękitny .. XXII.119. - bialy, XVII. 205; XXII. 119. - czarny, XVII. 205; XXII. 119. - czerwony, XI. 410; XXII 119. - fioletowy, XXII. 119. - pomarańczowy, XXII. 119. - zielony, XXII. 119. - żółty, XXII. 119. Kolarz, kołodziej, XVIII. 219. Koltki, kolczyki, XXXVII. 281 Koluszka, (j. blr ..), kolka, 'ryba, XXXII.25. Koluszka, część krosna, II. 133. Kolynda, p. kolęda. Kołacz, koloc jako ofiara. XX. 53. - makowy z miodem, XII. 90. - pożywienie, IV. 83; VII. 86; IX.74. - słup okręcony sianem, do spływania wody, XXXV. 88. - święcony, XX. 94. - w obrzędach bractwa św. Mikołaja, XXXIII. 128. - w obrzędach pogrzeb., XIII. 108. - w obrz. wielkopost., XIII. 160. - w obrzędach, II. 241, 243, 244, 346; IV. 34; V. 341, 345; VI. 57, 128, 131, 135, 268; XII. 92; XIII, 105; XV. 73, 74, 93, 95, 99; XVI. 136; XVII. 156, 157 255; XXVI. 106; XXVII. 68; XXVIII 20 XXIX. 97; XXXIX 430. \V oracji zapustnej, XII. 48. - w pieśni, II. 346; III. 160; IX. 222. - w przysłowiu, IX. 369; - w zwyczajach zapustnych, XII. 45. - wierzenia z pieczeniem, X. 95. Kolacz, czapka, VI. 44, 49. Kołacz, p. Kulaes, naczynie pierścieniow., XXXIV.B2,84;XX,X,VIII.231. Kolaczi, (gw. hue.), wyroby z sera, XXXV.94. Kolaczyki, noworoczne, pieczywo obrzędowe, VIII. 374. Kolaczyny, obdarzanie p. młodej, XIII. 104. Kolastry, (gw. hue.), mleko udojone kciukiem i małym pal., XVIII.l76. Kołatki, p. grzechotki, klakotki, klapacze, klapczaki, klapacze, kle- rzechotki, w obrzędach W. Tygodnia. XI 65; XXVII 164. Kołczan, XXXVIII. 258. Kołdry, p. Kadry, wycinanki, XXII. 113-115. _ bagatjowe, XXXIV. 167. Kole macaty, (j. ukr.), wróżby małżeńskie, VIII. 379. Kołek, bukowy w budownictwie, IX. 270, 271, 274. - cisowy, XVIII. 176. _ dębowy, przebijanie grobu wisielców i topielców, p. dąb, topielec, wisielec, III. 24; IV. 365-6; VI. 327. _ osikowy w żłobie, p. osina, V. 190. pada, klepadlo, kolokilce, magiczne, XVI. 79; XXIX. 165; XXX. 225; XXXII. 182; XXXIV. V.190. 29. - osikowy, przebijanie upiora, V - zakreślone kredą święconą, VI. 74, 38, 190; XII 253; XIII. 296. XXIII. 56. - przy poświęcaniu domu, II. 144. zakreślone mieczem, nożem, X.263 - w pługu, z drzewa w które piorun _ zakreślone pługiem, szpadą, zęuderzył, XII. 65. bem mlecznym, XXXIV. 43. - z płotu, liczenie, wróżby małż., l. - młyńskie VIII. 298. 255; II. 364; III. 28; V. 219, 220, - potrójne, III. 54. pt. M a g i a. XVIII. 212. - przedhistoryczne, XXVII. 173. - zdobienie kołkami w budownic- św. Katarzyny, I. 173. twie, VI. 189; XIV. 361; XXIX.30; - u pługa, p. koliśniata, koliściata, XXXIII. 99, 109. I. 143. - do wykręcania bielizny, XXX, 24, - u wozu, II. 40, 132; VI. 395 VIII. Kolesa, (j. ukr.), koła, XIII. 207. 301; IX. 71; X. 358; XIV, 35. Koleso, (gw. złodz.), sZUJpas.VII. 279. - w pieśni, II. 65. Kołkowanie, XXVI. 114. - w przysłow., VII 207; XIII. 57. Kołnierz, p. kownir, Bóg zapIać u - w zagadce, IX. 406; XIII. 207; czuhy, XXXVII. 219. XVII.82. - u huńki, XXXVII. 223, 224. - we wróżbach, XXXIV. 279. - u kierezji, XXXVII. 308. - ze świecami, XXXI. 70, 81. - u koszuli, III. 15; IV. 278; X. 32; Koło Gospodyń Wiejsk., XXXVIII.l62 XI. 55, 408, 410; XXXVII. 215. - Krajoznawcze, XXXI. 170; XXXV. - u kożucha, XIV. 292. 16; XXXVIII. 162. - u sukmany, XXVII. 193; XXIX - Nauk Antropol., XXXVI. 6. 76. 79, 82, 188. - Przyjaciół Huculszczyzny, XXXVI. 7. - jako symbol religijny, VII. 294. Kolo, p. kołowrotek, kołowrót, II. - Spiskie, XXXV. 10. Kolob, kluski, XXX. 214. 131. Koloce, kołacz, XXIX. 96. Koła bose, XXXVIII. 235. Kołoda, (gw. hue.), p. kłoda, część - drewniane, XXXIX. 434. olejnicy, XXXIV. 148. - na osi, XXXIX. 113. Kolóda, (gw. hue.), kłoda, XXXV. - ornament, XXVIII. 36. 130. - szprychowe, IX. 169; XXXVIII. Kolodka obrzędowa, p. kłoda, (j. 231. ukr.), I. 254; III. 27, 28. Koło, garncarskie, V. 166; VI. 403; Kolodoczki, (j. ukr.), wzory na pisanXXIX. 88; XXXIV. 113, 117; kach, IV. 211. XXXVIII. 418. 422, 449, 463; Kolodziej, p. kolorz, VI. 52; IX. 175, XXXIX. 493. 176; XII. 301; XX. 51; XXXVIII. - korowód, III. 214. pt. T a ń c e. 323; XXXIX. 434. - krąg magiczny XXX. 204, 207. - osikowy, przebijanie samobójcy, - �218 Kołodziejstwo, VIII. 402; XXI. 233; XXVII. 139, 141; XXIX. 132; XXX 272; XXXVII. 332. Kolokiłce, (j. ukr.), kołatki, XVII. 156; XVIII. 147-149. Kołomyjka, taniec, III. 363; VI. 137; XII. 342-344; XXXVII. 356; XXXVIII. 295. Kołomyjka, (gw. złodz.), służąca. VII. 279. Kołopni, (j. ukr.), konopie Cannabis Sativa, XVIII. 192; XXIII. 223. Kołos, kolosiwka, (j. ukr.), wzory pi. sanek, IV. 212. Kołotewka, (j. ukr.), mątewka, VIII. 401. Kołotiwka, (j. ukr.), roślinny barwnik do jaj, IV. 215. Kołowacizna u owiec, XVIII. 189. Kołowodyczynyk, (gw. huc.), kulik, VII. 261. Kołowrotek, p kółko, II. 131. 134: VIII. 25.1; XII. 152; XIV. 277, 298; XXIX. 8'9; XXXVII. 197, 212; XXXVIII. 418-429. - w obróbce bursztynu, XXXIX. 376, 381, 382. - w zagadce, II. 41; V. 47. Kołowrotek, klamka drew., IX. 273. Kołowroty, brama, furtka, XVI. 365. Kołowrót, ryczan, VI. 395; XXXIX. 128. Kołowrót, do wyciągania niewodu, p. kałwaratas, XXXII. 30. Kołowrót, p. krutyło. Kołpaki sobole, XIX. 60; XXVIII. 18. Kołtryny, p. kodry, wycinanki, XXII. 113, 114, 127; XXVI. 81. Kołtun, Plica Polonica, p. Weichsel.zapi, I. 199; II. 163, 336; III. 232: IV. 331; VI. 61, 304; VIII. 354. 356. 366; IX. 206; X 85, 86, 96, 97: XI. 430; XIII. 328; XVI. 59; XX. 21<) 296, 297; XXI. 131; XXIII. 159; XXV. 76; XXIX. 165; XXX. 71, 72; XXXI. 173; XXXV. 24; XXXIX. 315; pt. Medycyna ludowa. - u konia, XII. 300. - zwijać, XXX. 72. Koły do suszenia siana, VI. 259. Kołyba, (gw. huc.), p. koliba, XVII. 148. Kołysanie nogami, huśtanie diabła, XII. 65. Kołysanki, pieśni, X. 400, 401; XII. 71; XVII. 122-123; XVIII. 78, 171; XX. 100; XXVI. 107; XXIX. 118, pt. P i e ś n i. - żydowskie, XXXIII. 142; Kołyska, p. kolebka, III. 22, 317; V. 229; IX. 3'60; X. 356; XI. 400. 116; XIII. 116; XXVII. 34; XXX 226; XXXI. 4, 6, 57; XXXIII. XXXVII 295, 297, 351; XXXVIII 418-419, 423-425; XXXIX. 500 - na księżycu, XXV. 44, pt. W i e r z e n i a. - pleciona, XII. 153. - próżną kołysać. VI. 63; XVI. 81 - w bajce, IX. 172. _. w pieśni, II. 341. - w wierzeniach, III. 61; XXV. 44. - w zagadce, XVII. 85. - wisząca, XXXIII. 105. Kołyszi1'i, (gw. huc.), kopystka do mieszania kuleszy, XVII. 148. Koływo, (gw. huc.), p. koliwo, rodzaj kucji, potrawa obrzędowa, XIII 107, 207. Kolyworot, rodzaj karuzeli, V. 215 Komamasszony, KomamU1'am, (j . sekl.), rodzice chrzestni, XVI. 141. Konwrnyk, (gw. huc.). stryszek de suszenia serów. XiVII. 145. l T Komary, Culex, jako pożywienie, XXXVII. 281; pt. Z b i e r a c t w o. - ich stworzenie, XIII. 334. - przemiana ludzi, VIII. 291. - przepowiednia pogody, VI. 66. - sadło, VI. 298, 299. - skąd się biorą, II. 161. - szpik komarów, XXVIII. 205. - w przysłowiu, VII. 208; XVII. 165. - zwalczanie, XXX. 26. Komasacja, XXVII. 130, 133; XXXIII.85. Komedia, atycka, XXI. 199, 200. - sycylijska, XXI. 199. Komentarze do map, XXXVIII. 197, Kometa, przepowiednia wojny, I. 171; III. 143; V. 249; XIII. 203; XV. 67----Q9; XX,XI. 79; XXXII. 182. Komięga, 'Stalt~k, XX. 5,6. Komin, p. cygan, nolepa, p. budownictwo, I. 16,1, 250; II. 211; III. 11, 317; IV. 287; V. 15'2; IX. 273; XI. 65, 66, 318; XII. 146, 294; XIV. 356; XVIII. 69; XX. 9, 264, 265; XXVI. 102; XXIX. 44-50: XXX. 17; XXXVII. 114, 117, 118. 200, 305; XXXIX. 288, 331. - czworokątny, XXXIV. 143. - droga czarownic, III. 21; IX. 180; XXVII. 64, 142. - miejsce pobytu bóstwa domowego, XII. 323. - siedziba diabła, III. 152. - w magii, II. 21. - w medycynie ludowej, III. 58. - w przysłowiu, IX. 49; XIV. 352. - w szopce, V. 155; XI. 130. 'l,V zagadce, II. 40. - z olszowej kłody. XXIX. 10. Kominarczyk, ptak. IX. 67. Kominiarczyk. w szopce, XI. 31, 130. Kominiarz, V. 155; XIX. 36; XXX. 144. - w szopce, XI. 24, 27, 30-32, 130, Kominek do warzenia strawy, XVIII. 69; XXXII. 63. Komirka, (wg. huc.), komórka, XXXIII. 90. Komisja Antropologiczna, Polskiej • Akademii Um., XXXVI. 6. - Edukacji Narodowej, XXXV. 8. - Etnograficzna, XXVIII. 2, XXIX. 209. - Fizjograficzna Ak. Um., XXXV. 11, 75; XXXVI. 6. - Fizjologiczna Warsz. Tow. Nauk, XXXVI,6. - Folklorystyczna, XXXIX. 9, 10. - Językowa Ak. Um., XXXV. 75. - Swojszczyzny Związku Ziem Górskich, XXXV,I. 370. - Sztuki Ludowej, XXIX. 209; XXXrVI. 7, 10. Komitet Kustoszów, XXXIX. 469. - Narodowy Polski, XXXVI. 69. Komnata, izba, IV. 287; XXIV. 87. - izba niezamieszkała, XII. 67. Komo, (j. mandż.), siodło juczne, XXXIX. 120. Komoń, XXX. 215. Komora, p. kumora, czulan, chorony, solnysz, I. 208, 250; II. 48, 76. 130; III. 11; V. 149. 153; VI. 56: IX. 65; XI. 105, 108, 373; XII.146. 294; XIV. 56. 256, 299. 3,91; XVI 365, 366; XX. 91, 95; XXIV. 87: XXVI. 102; XXIX. 118; XXXI. 16, XXXIII. SO. 92; XXXV. 128 XXXVII. 191-193. 201; XXXIX 278, 285: pt. B u d y n k i m i e s zk a l n e. - grobowa, XXXVIII. 51. - miejsce zlotu czarow., XXVII. 61. �221 220 - morzenia głodem, XXXIX. 144. podcieniowa, XXXIV. 144, 146, 147. - stojąca oddzielnie, XXXIX. 452. - w bajce, III. 149. \II obrzędach weselnych, II. 245, 339; III. 39; IX. 223, 237, 238, 279; XVIII. 4, 69, 150; XXI. 93. - w pieśni weselnej, II. 243, 345. - w przyslowiu, IX. 51, 250. - w szałasie, VIII. 41. - w zagadce, II. 41. KOm01'i1e. XVIII. 219. Komornik, chłop u bogatego gospodarza, XVIII. 219. Komórka, p. komirka, kuca. XIV. 359, 360; XXIX. 12, 14,' 37, 40; XXXIII. 90; pt. B u d y n k i g os p o d a r c z e. Komosa, p. kamosa XXXI. 95. Kompan(ka), VIII. 141. Kompery, ziemniaki, X. 261. Komulec, XIV. 110, 111. Komuna archaiczna, III. 175. - pierwotna, XXXIX. 57. Komunia, XIII. 327. - w magii myśliwskiej, XVllI. 197; XXXVIII. 229. Komunikacja konna, XXXV. 115. - lądowa, X. 224. - piesza, X. 9; XXXV. 115. - wodna, X. 147. Komunikacja i transport l. ą d o w y: p. Ach, ak, bat. bazłuk, bazłyk, (chrapki), bi.eda, cana, chodzenie po lodzie, chrapki, chrapcice, czumackie mazy, deska, drabina u wozu, drążki, droga handlowa, droga kołowa, droga pątnicza, droga poleska, droga rzymska, droga traktowa, fm'a, furmanka, gać, gapa, p. siodło. gnatki, grendżoly, grobla. gryfy, juczenie, juki, karple, kołek, kolo, kołowrot, korczuchY~ kula, kulbaka. kulki, lodówki, chrapki, łyżwy, mantyka, mazy. most. narty, pies, pogarłek. podkowa, raczki, raky, ryczan, sa· nak, sanga, sanie, siodła, śniegowce. tabiwki, taczki, tawelrak, \vaga. wagon. włók. wóz, żabki. Komunikanty. p. hosti.a, komunia w praktykach czarownic. XXVIII. 71. Komunizm. X,XXIX. 43-64. - pierwotny, I. 236; V. 188: XXXII. 180. Konać, dokonać czego, XVIII. 219. Konać się, sprzeczać się, III. 140. Konbracia, koledzy, I. 51. Koncepcja ,rośni.ęcia i ruchu, XXXIX. 186. Koncepcje marksistow~kie, XXXVIII. 283; pt. M a of k s i z m. Koncepty wędrowne, XXXI. 141. Koncha, totem, XVIII. 28. Kondratek, bluszczyk pienny, kurdybanek, Glechoma hederacea L., do zwiększenia mleczności krów, II. 136. Koneweczki, zabawki, XXVIII. 67. Ko'r1ewka, II, 218; III. 44, 57; IX. 275; XI. 416; XII. 18; XIV. 356. - pełna, :próżna; wróżba, III. 145; V. 353; VI. 266. - sadzanie p. młodej podczas oczepin, XIV. 392. - siedzenie na konewce, XIV. 369. - w pieśni wesel., II. 71; XIV. 388. - w zagadce, XIV. 158. Konfederaci barscy w pieśniach dyngusowych, XXVIII. 228. Konferencja archeologów, XXXIX. 4. - etnografów, XXXIX. 3, 4, 629. Konfesja, p. konwulsje, XXXIII. 80 Konfessata czarownic, XXI. 126; XXIV. 167. Konfraternie wodne, XVIII. 135. Konfucjanizm, XV. 136, 147. Kongres antropologiczny, XXI. 98. _ bajkoznawców w Lundzie, XXXIV.272. _ etnogr. i geogr. XXVI. 126, _ nauk antropologicznych i etnograficznych, XXXVIII. 479. _ sztuki ludowej, XXVI. 123; XXX, 270; XXXVLII. 614. Koniar, koniarz, pastuch koni, IV. 279, 281; XXIX. 102; XXXIV.168. Konicek, koń, XIV. 273. Konicz, koniczyna, II. 236; XII. 298; XIV. 133; XVIII. 71. Koniczyna górska, Trifolium montana, XXVLU. 243. - łąkowa, TrifoLium pratense, XXVIII. 243; XXX. 68. - polna, Trifolium arvense, P. kądziółki Matki boskiej. II. 236; XII. 2>98; XIV. 133; XVIII. 71; X~X. 68. _ czterolistna, HI. 10; IV. 276, 281. - korzeń w magii, XXII. 43. - polna krowie dawać po ocieleniu, XXX.68. - kwiat na oparzenie, XXX, 68, - w legendzie, XXX. 68. - święcenie, XXX. 68. Konie, V. 146; z a b a w a. - motyw wycinanki, XXII. 119; XXVIII. 36. Koniec świata, IV. 219; V. 169, 170, 249; XII. 232; XXXI. 144; XXXVIII. 275. Konik noworoczny, p. kobylka, kobylnica, XXXIII. 148. - trembowelski, IX. 424. - zapustny, XII. 40; XVII. 15. - zwLerzyniecki, VII. 326, 327; IX. 423; X. 459; XV. 211-216; XVII. 112, 113; XX. 157; XXIX. 208. Koniki, .Konik polny, VIII. 315, haft, XXXII. 38. Koniki, ostróżka polna, święcenie XXX.47. Koniki, wzory na pisankach, IV. 213. Koniokrad w literaturze ludowej. I. 199. Koniuclla7', (gw. buc.), pastuch koni, p. kaniaI', XVII. 147. Koniuszny, demon domowy, XIV.56. Konnica, XXXVIII. 43. Konopie, p. kolopni, Cannabis Sativa L., jako ofiara, XVI. 4. - majenie konQpi,ami, XVIII. 215. - miara przędziwa, XXVUI. 164. - moczenie, XXX. 17. - od bólu zębów, V. 80. - odwar z kwiatu, XIII. 220. - przędzenie, XXXIV. 145. - samosiejka, V. 219. - siemię na olej, XIV. 397. _ sianie magiczne nad dzieckiem, by urosło, X. 357. - siemię w zwyczajach przy poświęceniu domu, II. 144. - siew na św. Jakuba, XIII. 2B. _ uprawa, III. 10, 14, 80; IV. 285; VI. 52; IX. 95; X. 344; XII. 298; XIV. 136, 298; XXVIII. 243; XXIX. 118; XXXI. 39; XXXVII. 387,442; pt. Rośliny uprawne. _ lecznictwie, XIII. 223; XXX. 38, 40, 45; XI. 386. - w obrzędach nowor., III. 161. - w obrz. zapustnych, I. 12, 81, 83. - w pieśni, VI. 246, 247. - w przebieraniu się, XI. 21. .- w przysłowiu, VII. 37. - \\' wierzeniach. IV. 419; IX. 206. �_ ..~ )<).) 223 - w zwycz. weselnych, VIII. 251. we wróżbach, I. 255; V. 219. Konopie, wyrób sieci, XXXII. 33. Konopki, zawilec niestrętek, XXX. 46. Konopnica pospolita, Eupatorium cannabinum, XXX. 49. Konopne, daniny, Xx. 62. Konserwacja gleby, XXXIX. 195, Konserwirować (gw. żoL), konserwieren, nI. 78. Konstrukcja budowlana, pt. B ud own i c two. Konstrukcja dachu, XVIII. 4-10; XXXIII. 93, 109-110; XXXVI. 239, 281, 290, 345; XXXVII. 127; XXXIX. 247, 266, 268, 272, 273, 278, 279, 282; 285. - krokwiowa, XXXVI. 239; XXXVII. 226. - na pół sochę, XXXVII. 227. - na sochę, na ślemię XXXVI. 291; XX,XVII. 227. - pod stolec, XXXVI. 239. - plecionkowa, XXXIX. 209. Konstrukcja zrębu p. zrąb. - ryglowa, XXXIX. 247. - slegowa, XXXVII. 272. Konsumować, (gw. złodz.), jeść, VII. 279. - sztukmistrz, XXXI. 82, 83. Kontakt kultur, XXXIX. 224. - Słowian z ludami ałtajskimi, XXXIV. 172,173. - z ziemią, XXXVII. 13~. Kontrola zebranych materiałów, XXXVIII. 181-183. Kontusz, III. 127; XI. 213, 220; XIII. 252; XIXVIII. 30, 135, 143; XXXIV. 165; XXXVIII. 241. Konwalia lanuszka, Convallaria maialis, p. gliśnik, XXVIII. 243. - w lecznictwie, XXX. 47. -.- Konsztol', Konwergencja, XXXVI. 366; XXXVIII. 14. Konwie, p. konewka, XXV. 94. Konwulsje, p. konfesje, II. 56; X. 357; XI. 395; XIII. 216, 218; XXXIII. 80; XXXIX. 400. Konyk, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 214. Koń, p. balan, caba, caball, caballus, cavallo, ciesia, nen, Kobel, - cavallos, cavallus, Hebo, Hepo, Heven, Hobbo, kobyla, Hobby, Hopp, Koń jako wyposażenie III. 212; V. 108. 109. juczny, XXXIX. 119. kary, III. 350, 351; XI. 43. kopalny, XXXVIII. 42. kradzież, III. 13. pt. P r a w o z w y c z a j o w e. - krew końska, XXXVII. 111. - kultowy, I. 236; XV. 214; XVII. 203. - leczeni.e, II. 88, 158; X. 356; XIII. 326; XXX. 41, 50, 51; XXXV. 63. - malikowaty, III. 140. - malowany, IV. 268, 273; XXVIII. 140; XXX. 220. - mięso, p. kabanina, V. 11. - moc magiczna konia, XII. 169. - • nawoływanie, II. 130; HI. 45. - noga, II. 12; XXXVIII. 249. - nawoływanie, LI. 130; :III. 45. - odpędzanie, II. 130; _. ofiara pogrzebowa, XX. 211. - ogon koński, II. 229; V. 172. - poświęcony bóstwu, XVII. 202. - poświęcony wodzie, XV. 213. - popędzanie, III. 45. - przebieranie się za konia, p. kobylica, kobyłka, konik zwierzy_ niecki VII. 3'26; XX. 172. - przemiana człowieka w konia, XXV. 52, 85. - chaba, HevaKob; kobylka. I. 114, 143, 164, 175; II, 20r, 208', 238; III. 316; IV. 23, 277, 278, 299; V. 2, 4, 7, 108, 119', 123, 124, IX. 94, 418, X. 395, 396, XII. 299; XIV. 132, 135, 360; XVI. 271. XVII. 208; XVIII. 62; XX. 270; XXIII. 159; XXX. 23; XXXI. 17, 72, 114; XXXIII. 113, 114; XXXV. 119, 125, 126, 132, 133, 137, 150; XXXIX. 111, 115, 118-120, 126, 130; pt. Z w ie r z ę t a domowe. bez głowy, VII. 120; biały II. 13; XXXVIII. 38. boży, p. koń Trzygłowa, Wodana, Światowida, XIV. 228. choroby, XIV. 400; XVIII. 189. cisawy, II. 356; XI. 43. Cudowny, XVIII. 168. czarny, XII. 65; XXVII. 62. czaszka, VI. 64. czerwony, II. 12. czyszczenie, X. 450. diabeł, VIII. 355. dusza, XVII. 182. etymologia nazwy, XVI.!. 220. fetysz, XIV. 214. gadający, IX. 172-174. gnój, V. 184. i zapłata, 1 I i I 1I -' I - rasa "Bojki", XXXIV. 82. rasa huculska, XX,XlV. 81, 82. rżenie konia XI. 397. siwy, II. 350; III. 143; VIII, 230, 269, 340; XI. 160; XII. 235; XIV. 269. - skóra, XXXVII~. 236. - ślepy, XXIII. 59. ~ sprzedaż, IV. 120. - szpik w lecznictwie, II. 156. - Światowida, XIV. 50; XVII. 183, 204. - święto, I. 255. trojański, V. 178; XV. 213. trzewia w lecznictwie, XII. - Trzygłowa, XIV. 50. upi.ór, VI. 258; VIII. 27l. w holowaniu, XXXIX. 323. w kolędzie, XI. 163. w literaturze ludow., II. 48-52, 269, 3.24,362, V. 170, 171, 184,231, 261, 262, 374; VII. 49, 136; 241; VIII. 176, 182, 199, 277, 279, IX., 332, X,IV. 165; XV. 40; XVI. 149; XVIII. 168; XX. 269; XXVIII. 266. 195; XiXX. 219, 222. - w magii, XXXI. 71, 72. -- w pieśni, I. 262; II. 65, 66,345, 347, 350, 356, 358-361; III. 42, 74, 1; IV. 87, 92; V. 3'39; VI. 140-142, 148, 152, 153; IX. 144, 391; X. 45, 46; Xl. 163, 412, 413; XII. 237; XIV. 266, 270, 386, 390. w przysłowiu, VI. 31; VII . 208', IX. 48, 1512; XlIII. 157; XIV . 244; XVII. 165. w symbolice, VII. 293. w wierzeniach, II. 324; VI. 63; VIII. 274; XX. 214; XXIII. 159. _ \v zagadce, II. 42, 43, 229, 230; - _ _ - - XIV. 374, 375. w zwyczajach i obrzędach, III. 173; XXXiI. 161. w zwyczajach i obrzędach dorocznych, XII. 40. w zwycz. i obrzędach pogrzeboh V 111', VI . 26', XX. 211-214. wyc,. w zwycz. i obrz. weselnych, II. 1243; V. 283; XI. 365; XIV. 379; XXXIX. 430. w zwyczajach 253; IV. 86. noworocznych, I. �224 225 Koń wierzchowy, XXXIX. 112. - Wodana, XIV. 223. - wprowadzanie do izby chorego, XI. 397. - Kopanica, sadyba w górach, XXXJX. 433. wrony, III. 124; ~IV. 275. wróżbita, XI. 333, 397; XVII. 183, 202; XXXIII. 140. wyobrażenia konia w świątyni, X. 45, 46. - zabawka, II. 218; XXVIII. 64; XXXIX. 422. - zakląć konia XIII. 115. - zdechły, III. 141. - zjawa, V. 226. - związany z burzą, wichrem i błyskawicą, XXXIII. 140. - żołnierski, Xl. 333. - żytni demon, XXII. 7. Końeona, p. koniczyna, III. 140. KOliczywiec, kończyzna, 'P. koniczyna polna, Trifolium arvense, XXXI. 96. KońSki dól, głębia, V. 63. Kopa j.ako miara, XIV. 157; XXVIII. 147, 153, 154, 157, 164, 165. - siana XII. 66. w 'Przysłowiu, XiII. 66; XIII. 158. zboża, XI, 160, 174; XX. 55; XXXVII. 292. - w zagadce, II. 229. Kopacz, p. motyka, Kopacz, kopaczka, p. motyka, VI. 291; ,IX. 367; XII. 50; XXIX. 168, 169; XXX. 231, 232; XXXI. 3. Kopacze bursztynu, XXXIX. 410. Kopaczki kamienne, XXXIX. 466. Kopaina, p. Balsam. Kopalnie bursztynu, XXXIX. 362. 365, 369. - olkuskie, Xl. 313; XXVII. 128, 129. - srebra, III. 238, 263, 266. Kopalnocka, noc świętojańska, Sobótka. Kupała, V. 379. bursztynu, Kopanka, Kopań 17, 24. ' XXXIX. sadzawka " 405. XXX (gw. druc.), ziemniaki, XXXVII. 210. Kopańka, niecka, XVII. 162. Kopcicha, nazwa krów, XXI. 58. Kopciuch, nazwa koni, VLII. 152. Kopciuszek, XXXII. 45. - dziecko nieślubne, VI. 44, 79. Koper lekarski, czyli włoski, p. krop, Foeniculum officinalis, okadzanie w lecznictwie, XIII. 223; XXX. 49, 50. Kopany - - Kopanie - przy wypędzaniu XXX. 50. - święcony, przeciw myszom XXX 50. ' . bydła na paszę, - w lecznictwie, XiIII. 223. kołpak, XIV. 274. Koperwas, p. siarczan miedzi, barwnik do jaj, IV. 216. Kopica, XX-VIII. 147, 164. Kopica, staw., XXX.-247, porówn. Koperacek, kopanka, kopań. Kopiec, Krakusa, XXXV. 67. - do przechowywania kartofli, 295. - XII. graniczny, IV. 18; Xl. 310; XX. 293 grodzisko, Xl. 202. - przy poświęcaniu pól, XI. 310. Kopieniactwo, XXXVIII. 23, 30. Kopieniacze, XXXIX. 21. Kopaniak X~VII. 66. Kople prosać Ci. serb.). V. 141. pL G r y i z a b a wy. p. pokrzywa, korzeń jako do jaj, IV. 215. Koptawa, nazwa krowy XXI. 57-60. Kopuła cerkwi, XVII. 12, 13. Koprziwa, barwnik (gw. żal.), Kopjstrohsack, III. 80. Kopyći (gw. ukr.), kopica, XXXV. 88. Kopyla O, ukr.), p. dziecko nieślubne, XIII. 98, 208. Kopystka, III. 147; IX. 363. Kopystka do mieszania kuleszy, XVII. 148; XXXV. 89, 97. Kopyta krowie w magii, VII. 311, 313, 316. Kopyta, skarpety z sukna, VII. 257; XXXVI. 232. Kopytka, łańcuszki. i naramienniki z włosia, XXVI. 139. Kqpytnik pospolity, Asarum europeum L., w lecznictwie, VII. 312; X. 381; XIII. 223; XXVIII. 243; XXX. 43, 208. Kopyto szewskie, IX. 60, 61, 186, 187; XIV.371. Kora brzozowa: na wabiki, p. brzoza, XXXI. 33. - w budownictwie, XXXVII. 29, 103, 107, 108, 111, 112. - zawijanie zwłok, XXXIX. 303. - dębowa: jako barwnik, IV. 215; XXXV. 67; XXXIX. 326. - w garbarstwie, XXXI. 115, 117; XXXVII. 214. - w lecznictwie, XIII. 219; XXXV.68. - do wyrobu łapci, XXIX!. 4. - drzewna, na pływaki do sieci, X. 9 - jabłoni w lecznictwie, XI. 396. - jako odzież, XXXVIII. 390, 411. - jesionu w garbarst., XXXVII. 214. - jodłowa: XIXXI. 115. - lecznicze właściwości, XII:!. 220. - olchy, barwnik, VII. 179; XXXV. 70; XXXVIII. 257; XXXIX. 326. - pokrycie dachu, X)GXV. 103, 113. - przeróbka kory, XXXIV. 187. - smerekowa, XXXV. 113. - śliwy w garbarsL XXXVIII, 214. Kopuzdrok .., 15 Lud - Tom XL - wierzbowa, XXVIII. 60. wiśni w garbarstw., XXXVII. 214. z korzeni orzecha włoskiego, XXXVIII. 257. Korale, I. 159; II. 67, 335; III. 15, 17; X. 10, 35; Xl. 61, 105, 309; XII. 140,292; XlIII. 251; XIV. 386; XVI. 61; XVII. 153; XVIII. 146; XX. 266; XXII. 138; XXIX. 157; XXXIV. 159, 167; XXXVII. 308. - indycze XXIII. 136. - pożyczanie, XXIII. 75. pt. Z ak azy. - w lecznictwie, III. 55; VI. 159; X.358. - w magii, XXIII. 136. - w pieśni, III. 27, 168, 169, 358; V. 122; VI. 165-167, 170; IX. 223, 224 260; X. 80; XI. 153, 159; XIV. 328. - w podaniu, III. 146. - z bursztynu, XXXIX. 360, 367, 382-385, 400, 405. - ze szkla, XXXIX. 398. Korali O, ukr.), wzory pisanek, IV. 2ą Koraliki, XXIX. 186; XXXI. 77; XXXVII. 84, 214, 228;XXXVIII.56. Koran, III. 216; V. 10, 107, 109, 133, 137; XIV. 405; XXX. 88, 89, 99, 102, 103, 105, 108, 139; XXXV. 174. Korbacz (dok.), kara, nahajka, XX. 34, 37, 43. Korbal, Cucurbita pepo, p. bania, dynia, XXXI. 96. pt. Roś l i n y u prawne. Korcipka, Pnmus Spino96. (j. węg.), karczma, XX.XI. czeremcha, sa. V. 63; XXXI. Korcsma 158. Karcz oń KnydeL (~\l. kolega, VII. 279. złodz.), stary �226 sanki krótkie do ciągnięcia drzewa, VII. 261. pt. T l' a n sp o l' t. - rosyjska, XXIX. 111. - śląska, XXV. 107. - wenecka, XXIX. 111. - wystawa, XI. 100. Kordiuk (j. ukr.), wrzód bydła i koni, - z Burano, XXIX. 111. XVIII. 186; XXXIII. 125. Koronka, p. różaniec, we wróżbach Korg (j. prus.), bóg Prusaków, Gor_ małżeńskich, I. 255; VIII. 257. cha, XIV. 32, 208. Koronkarstwo, XI. 212; XVIII. 71; Koritadi, p. stypa, XVI. 325. XXVIII. 21, 35; XXIX. 111, 132. Korko (j. prus.), bóstwo, p. Jarko, Koropanie (gw. hue.), żaba-ropucha, XIV. 63. XVIII. 187, 195. Karmilec (j. ros.), wychowawca, piaKorosta (j. ukr.), świerzb. XIII. 216, stun, VII. 164, 165; XIV. 59. 218, 226; XVIII. 181; XXXV. 69. Karmu Ci, ugrcf.), dom, XXXI. 158. Korowa (j. ukr.), p. krowa, VII. 72. Kornet, XXVIII. 18. Korowa (j. ukr.), wzory pisanek. IV. - rąbkowy, XXXIV. 165. 213. Korniety (gw. hue.), budzić, VII. 261. Korowaj, pieczywo weselne, p. koKornuta (gw. hue.), nazwa owiec. łacz weselny, I. 245-249; III. 36; XXXV. 134. IV. 34; VII. 335; IX. 227, 342; X. Koro! (j. ukr.), p. młody, XIV. 215. 60, 62, 63, 66, 73; XIII. 105; XIV. Koro! (gw. hue.), snop wigilijny 187; XV. 212; XVII. 30, 153, "Did", XVIII. 200. 157-160; XVIII. 142, 143, 146, Koromesla (gw. hue.), :nosidła, III. XXXVIII. 297. 44, 147; VII. 71; XXXV. 115. Korowajnica (j. ukr.), kobieta, Korona Heroda, XI. 21. XXXVIII. 297. - króla wężów, II. 57-60, 62, V.127; Korowar (gw. hue.), pasterz krów, VIII. 273; 312; IXI. 184; XVI. 19, XXXV. 77, 81, 118, 119, 121, 122, 20; XXXIVIII. 229. 128, 129, 149. - p. młodej, XXIX. 190. Korowotek (j. ukr.), kołowrotek, za- słomiana, xx X.Ix.. 432. mek drewniany, IX. 273. - szamana, XVI. 118. Korowód, chorowód, XIV. 86; - ślubna, XXXVI. 176. XXXIII. 7; XXXIX. 349. - w szopce, XIX. 40, 67. Karpiele, p. karpiele, IV. 286. Korona Tory, wycinanka żydowska, Kors (j. prus.), p. Chors., XIV. 31. opt. XXII. 124. XIXlVIII. 43, 50. Bó s twa. Koronka, II. 153; XI. 212, 410; XIV. Korskansydiin, p. Tursaansydiin (j. 249; XXIV. 137, 142; XXVIII. fiń.), znak magiczny, XXXVI. 313. 19-21, 35; XXIX. 111; XXXVII. Korytarstwo, .IX. 96. 222, 442, 486. Korytarz podziemny, XII. 250, 251. - belgijska, XXIX. Ill. - w budownictwie cerkiewnym, - igiełkowa, XXIX. Ill. XVI. 289. - klockowa, XXIX. 111. - w budownictwie Łemków, - polska, XXIX. 111. XXXIII. 90, 91. Korczuchy, Korytko, 'facecja, V. 49. Koryto, IX. 68, 366, XiX!IX. 104. - do karmienia w magii, XIII. 327. - do parzenia wieprza, IX. 367. - do pojenia krów, XXXIX. 450. - drążone w pniu drzewnym, XXXIX. 452. -- kamienne, XXXIX. 452. - w lecznictwie, XII. 265. - w transporcie, XXX. 199. - w zwyczajach przy pierwszym wypędzaniu bydła, XXV. 55. Koryto, czółno drążone z jednej kłody, XIV. 112. pt. Ż e g lu g a. Korzec, IV. 175; XIV. 372, 374; XXVIII. 161. pt. M i a l' y i wag i. t [ I I I I 4 • ł - w przysłowiu, VII. 208; XIV. 245. Korzeniarze, III. 233, 258, 267, 268. Korzeniówka pasożytna, Monotopa hypopitys L., XXX. 210. Korzeń czarodziejski, X. 277. - fiołkowy przeciw demonom, XXXIV.20. - gałgana, Radix Galange, XXXIII. 81. lisiego jaja, p. aphrodisiaca, XXXIX.300. - mandragory, XXXIX. 305. - omanu, XXXVII. 298. - pokrzykowy, P. mandragora. - sosnowy, XXXIX. 309. - świętojański, IX. 376. Korzonki ziół jako pożywienie, XIV. 186; XXXII. 119. Korzystka, rączka u dyszla przy wózku ręcznym, XVII. 162. Korż (gw. hue.), chleb lub placek kukurydziany, III. 52; V. 153; VII. 261; XXXUI. 27,29. Kos w przysłowiu, XVIII. 219. Kos, ptak w szop.ce, XXXI. 57. - 15· Kosa, II. 47, 48, 131; III. 70; IX. 280, 365; XIV. 151, 153; XVIII. 71, 196, 197; XX. 49,247; XiXV. 132; XXXI. 3; XXXVII. 65, 205, 292; XXXIX. 336 - ostrzenie w W. Piątek, VIII. 341. - rzucanie do ogniska przeciw urokom, XXXV. 128. - stara, w wierzeniach, VI. 262. - umieszczanie we drzwiach koszery, XXXV. 131. - w przepowie dn. pogody, VI. 266. -- w przysłowiu, IX. 376; XIII. 158. -- w szopce, XI. 24-29, 138, 144; XIV. 151, 153. - w zagadce, VII. 71; XIII. 205; XVII. 92. - zawrotna w garbarstwie, XXXI. 113, 116. - żmije porąbać ko~ą, XVIII. 196. Kosa, p. klepanie, klewec, kuszka. Kosa Perkunowa, gwiazdozbiór Kapelli, II. 277. Kosaciec, Iris silvestris, III. 240, 268. - odwar, VI. 159. Kosak, ostrze kosy w magii, XXV. 91 Kosana (gw. huc), nazwa krów od kształtu rogów, XXXV. 135. Kasar, p. koszar (gw. huc.), miejsce ogrodzone dla owiec, VIII. 43, 47. Kasarek, miejsce pod gnój, XIV. 363. Kosarze św. Izydora, konstelacja Oriona, I. 172. Kosen (gw. hue.), korzyść, VII. 261. Kosiarz, kosarz, III. 71, 325; IV. 300; VIII. 285; XX. 247. - w mętowaniu, XIV. 377, 378. Kosica, nóż do krajania kapusty, V. 63. Kosimpu (j. gil.), duchy wstępujące w szamana, XV. 263. Kosisko, II. 131; IX. 365. �229 228 Kosiula, koszula, XXXIX. 406. Kosmato, witanie przez kożuch, przez sukmanę, XlVII. 23. - w przysłowiu, IX. 49. Kosmetyka, XXVI. 77, 98; XXXVIII. 240. K o s m e t y kap. czystec, deformacja czaszki, wargi, ogórkowy sok, puder, szminka. Kosmoc, wilk, II. 40. Kosmogonia indyjska, XVII. 23. - Jakutów, XXXVIII. 350. - ludowa, IV. 98; ~XXIV. 290. Kosmografia ludu ukr., II, 321. Kcsmolog'a, XXI 82,83; XXVI. 98, 104. Kosmopolityzm burżuazyjny, XXXIX. 46-50, 417. - w etnografii, XXXIX. 416. Kosoki, spodnie, IV. 285, 287. pt. - a d z i e ż. Kosołka .p. ul słomiany, XIXXIx.. 352. Kosowanie, młócenie jęczmienia, XI. 176. Kos tanie, kostań, kasztany, XVI. 290, 291. Kosterstwo, XXXI. 17. Kostia, śmierć, VIII. 49. Kostium ludowy, p. ubiory, strój. Kostka nietoperza w magii, XI. 382. Kostka, kistka, przyrząd do pisania jaj, IV. 206. Kostka, p. kistka, 'IV. 208. - znak magiczny, XXXI. 83. Kostki, motyw haftu, X. 300, 304, 305. Kostki na kapeluszu, muszelki Cyprea Kauri III. 251; X'XXIV. 269. Kostnica, XI. 430. Kostrba, rodzaj trawy, XXXIII. 29. Kostl'eba (j. słoweń.), proso szczeciniaste. XXXIII. 29. Kostroma grzebanie, puszczanie na wodę, XXXIII. 30. Kostrub (j. ukr.), jastrząb, XXXIII. 29. - piosenka haiłkowa, VI. 171, 172. - postać mityczna, XXXIII. 30. Kostrubońko, gra, XXXIII. 30. Kostruba, kostka u nogi, XXXIII. 29. Kostrubienyk (j .ukr.), pieczywo wielkopostne, XIXXIII. 27, 29, 30. Kostucha, Kostka, Kostusia, śmierć, XXX. 84, porów. Kostia. Kostur, kij, laska, XXVIII. 188, 196. Kosula, narzędzie rolnicze, XXVI. 98; XXX. 229. Kosy, gwiazdozbiór, V. 63, 248. Kosy, pasma lnu, XII. 265. Kosy, warkocze, XII. 251, 284, 29'2. Kosyci (gw. hue.), kwiaty z włóczki, XII. 287, 291; XVII. 152, 155; XVIII. 142, 143, 145, 198, 214. Kosyczki (gw. hue.) kwiaty sztuczne z kolorowej włóczki, VI. 355; XXXIV. 146. Kosyczki (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212. pt. O r n a m e n t. Kosz, część młyna, IX. 276. - do masła, XXXVII. 262. - do płukania bursztynu, XXXIX. 363. - do przechowywania żywych ryb, XXXI. 38, 40, 42; XXXII. 32. - jako bęben, XXXVIiI. 375. - druciany na ogień, XXXI. 3. - łozinowy, XX. 22. - pleciony, XXXIX. 434. - słomiany, p. bodnia, XXXI. 3. - w zwyczajach weselnych, XII. 91. Koszałki w przysłowiu, XIV, 352, Koszar (gw. hue.), koszary pasterskie, XXXVI. 251. Koszarowanie owiec, XXXIX. 107, (gw. hue.), zagroda dla owiec, XII. 7; XXVIII. 219; XXXVII. 190; XXXIX. 345, pt. - P a s t e r s t w o. - Koszary (j. ulu.), kukła, Koszczka, Equisetum al'vense, X. 33, 183; XI. 58; Koszczubaty, rozczochrany, XVI. 85. Koszela, koszula, XXXVII. 215. pt. Koszem - 195; XXXVII. 215, 228. obcieranie koszulą, XXXIII. - odczynianie odwracanie - 183; XXVII. 99. pierwsza, III. 61. podarek weselny, IX. 153; XVIII. 143. - poleska, - powiśniena, XII. 291. - przy przestrachu, polny, p. XXiXI. 96. a d z i e ż. (gw. hue.), zagroda dla owiec, XXXV. 86, 103, 113, 122, 126, 127, 129, 130, 131. Koszer, koszer'y (gw. hue.), XXXV. 118, 183. Kosznica, kosznycia (gw. hue.), kosze plecione z leszczyny lub łozy, do przechowywania kukurydzy, XII. 295; XIII. 208; XXXIV. 144, 146, 147, 149, 150. Koszowy, XiIII. 109, p. ciasnocha, kasanka" kosiula, koszel.a, I. 81; II. 13-3; III. Koszula, l, 15-17, 29; IV. 28, 175, 277, 285287; V. 150, 151, 265, 266; VI. 49; VII. 258; VIII. 25'1; IX. 207; X,I, 326; XII. 285; 302; XIII. 252; XlIV. 16,17,2,63; XVI. 61,137,138; XlVII. 141, 146; XVIII. 67, 68, 142, 143; :x.IX. 67; X~. 93, 266; XXI. 131, 138; XXII. 118; XXV. 106; XiXVI. 98; XXIVIII. 82, 218; X~IX. 81. 84, 118, 157, 184-188; XXX. 15, 29; XXX:I. 66. X~XVII. 245 pt. , I, I I 450. kobieca, XXXVII. 213. - kołnierz u koszuli, XXXIV. 145. - kcłnierza brak, XIXVII. 216. -. męska, X. 32, 171, 172; XI. 55, skrzyp t haftowana, Xl. 408; XII. 115; XXIV. 131, 132, 134, 138; XXXIX. a d z i e Ż. - - biała, XIX. 40. chorego, w celach magicznych. III. 60; VI. 61; XXXIII. 121. dom,ou:nika, X'IV. 55, 56. dziecka, VI. 60. gładka, XXXIV. 162. 81. uroku, III. 60. na lewą stronę, XXXI. XL 45; XVII. 5. Ul. 59; V. 357;', IX. 385. - riesnena, (j. ukr.), XVII. 153. - ślubna, II. 103, 106; IV. 370; IX. 41, 42; XVHI. 75, 146. śmiertelna, II. 340; XIV. 87, 370; XV. 102; XXXIV. 169; XXXIX. - - - - 303. tłuszczem przepojona, II. 207; III. 243; XiVII. 146; XXXIX 345. w bajce; V. 261. w lecznictwie, II. 161; VI. 61, 409; X. 357, 358; XI. 383, 387. w leczeniu krów, XXV. 93. w magii ogólnej, XI. 382; XXI. 131. w obrzędach, XXX. 251. w pieśni, V. 73; XI. 38, 132. w przysłowiu, VI. 31; VII. 208. zgrzebna, XII. 149. zmarłego, XXXIII. 81. zribna, XII. 290, 292. �231 230 choroba, wysypka, III. 57; XIII. 216, 218. pt. M e d y c y n a l u d o w a. Koszulka, czepek, w którym dziecko się rodzi, XXXVII. 260. Koszulka dziecka, owijanie krzyża przydrożnego, VI. 60. Koszulnyk (j. ukr.), roślina, XIII. 223. Koszycek (gw. huc.), grudzielnica, płachta do odcedzania sera, VIII. 43. pt. P a s t e r s t w o. Koszyczek, okap okrągły, XXXIII. 98; XXXVIiI. 198, 229. Koszyczki, zabawki z pap., XXII. 128. Koszyczysko, koszysko lekarskie, Koszula, Verbena officinaHs, - złamanie, XIII. 217, 220. zwierząt w budownictwie, XXXVII. 98. Kości, gwiazdy, VIII. 340. Kościelnicy, goście weselni, służba kościelna, XXIX. 91. Kościelny, XIX. 38. Kościfoł, p. żywokost, XI. 400. Kościotrup, postać diabła, II, 325. Kościół, I. 158; III. 66, 263; XI. 168, 203, 38'5, 414, 415; XIII. 343; XIV. 213, XiXI. 105-11:2; XIXVIII. 128, - okłady, XXX.70. Koszyk, koszyczek, I. 163, 228; III. 68; IV. 208; Vlir.I. 118; IX. 176, 177. 366; XXVIII. 66; XXIX. 89; XXXI. 3, 4, 15; XXXIX. 434. - słomiany, XXIX. 185. Koszyna, kosz u wozu, p. wasąg, II. 131. Koszykarstwo, XVIII. 71; XXI. 42, 45, 51, 53, 233; XXIII. 39; XXVI. 104, 123. pt. P l e c i o n kar s t w o. Koszykarze, VI. 52; VII. 94. Kości: do gry, XXIXVII. 286. - ludzkie w magii, VII. 313; X. 232; XII. 65; XXI. 132; XXVII. 99; XXXVIII. 276. - ludzkie w zamawianiu choroby, X.232. - nietoperza, VI. 267; XVHI. 196. - obróbka, V. 4. - resztki święconego, VIII. 339. - w zagadce, VI. 249. - wieprza w magii, VIII. 339. - zabarwione w grobach cymmeryjskich, XVII. 171. - zajęcza w łowiectwie, XXXI. 3~. _ ,248; XXIX. 161, XIXXl.85 drewniany, II. 77; VIllI. 174; IX. 5; XI. 341; XiH. 147, 273, 281; XVII. 185; XXV. 135; XXVII. 163; XXXI. 151, 168; XXXIII. 151, 155; XXXVII. 408; pt. B ud own i ctwo. jako instytucja, II. 94; XX. 165, Z03, 204; XXIXI. 46, 47. miejsce azylu, X. 242. XXXiIX. 144. koptyjski., XXXiVIII. 369. Mariacki, XXIX. 100. miejsce wtdowisk religijnych, XIX.33. murowany, II. 365. XiII. 326. norweski, XXXV. 169, 171. parafialny, XXXII. 67. siedmiogrodzki, XXXV. 188. św. Benedykta, III. 76. św. Katarzyny, III. 77. w opowieści, XXXI. 145. w przysłowiu, IX. 49. w zagadce, II. 229; V. 49. zapadły, IV. 51, 152; V. 220-225; VI. 293; XI. 342; XXV. 112. KościM, wyzwoliny na kosiarza, IX. 408. Kościółek XXVIII. 103; X:X;IX. 166; XXX. 244; X,XlXIV. 297. - zapadły, XlXXIII. 152. Kość trupia w magii, XI. 385. Kośmider, zapusty, XII. 49. Kośnica, febra, XIV. 144. Kośnicy, kosiarze, IX. 408. Kot. p. kit. - boginka, VII. 120. - czarny, III. 152, 153; VI. 65; VIII. 344; X. 357; XlI. 378. X,XXIII. 118; XXXIV. 20; XlXJXVIII. 276. - drapanie pazurami w przepowiedniach pogody, III. 142; IV. 421. - drapanie wymion krowy, XII. 267. - dusza, XVII. 182. - jako polŻywienie.XlXXVII. 28,1. - krew z ogona w lecznict., X. 357. - mruczenie, V. 166; X. 356. - mycie się, UL 50; IV. 421. - na gnoju, IX. 67. - na piecu, IX. 67. - naśladowanie głosu, VIII. 393. - na usługach czarownicy, XVI. l4!9. - nawoływanie, II. 130. - obdzierać kota, XXVI. 56. - odpędzać kota, II. 130. - ofiara, XVIII. 97. - ogon ucinać, VI. 65. - ogon wąchać, X. 365. - pazury, lU. 142; IV. 421; XII. 266. - pieczywo obrzędowe, III. 160. - polski, IX. 69, 70. - powstanie kota, ViII. 133, 134. - przebiega drogę, VI. 62. - przemiana w kota, II. 48. - ruski, IX. 69, 70. - sierść w lecznictwie, II. 155, 156. - skóra, okłady, XXXIII. 122. - spoglądanie w lustro, XVIII. 198. - strach w postaci kota, XVILI. 174. - stworzenie, IV. 416, XIII. 334; - - unika chorego, X. 355. upiór, VI. 258. w literaturze ludow., III. 152; V. 173; VII. 49, 113; VIII. 198; XI. 372, 375. w przepowiedniach pogody, VIII. 62, 200, 359. - w przysłowiu, VI. 31; VII. 208 210; IV. 153. 369; XXlXVII. 339. - w szopce, XI. 49. .- w wierzeniach, VII. 284; XXXVII. 281, 339. - w zagadce, II. 43; VII. 72; XIV. 375; XVII. 82. - w zaklęciu, XI. 384. - wcielenie diabła, V. 365; VI. 65; VIII. 58; IX. 384. - wcielenie śmierci, VIII. 49. - we wróżbach, V. 55, 212, 353. - właściwości demon., XXXI. 145. - włos połknąć, X. 356. - zabić; VIII. 358. - zal{az bicia, XIII. 126. - zwierzę domowe, XXXVIII. 410. - żywcem zakopać, XXV. 92. Kot, (gw. flis.), p. kotwica, XX. 193; Kot, (gw. z1OOz.),kochanek, VII. 280. Kot, zabawka, zabawa, XI. 280 281; 287. XIII. 58. Kot i mysz, zabawa, III. 27; V. 178; VI. 1·96; XI. 282. - i szczur, zabawa, XI. 282. Kota ciq.gnq.ć, Xx" 193. Kotek, taniec, IV. 343; XlI. 282. Kotito, (j. grec.), Wenus, II. 105. Kotiuha, Kot'uha, (gw. huc.l. pies, VII. 261; XXXV. 133; pt. Z w i er z ę t a d o m o w e. Kotki, koniczyna polna, p. kądziołki, Trifolium arvense, XXX. 68, XXXI. 96; pt. Roś l i n y w �233 232 Kowbaska, (j .. ukr.), kiełbaska, XL le czn ict w ie w w i e r z e214. n i a c h. Kotlarstwo, XXVII. 141. Kowelok, kawałek, XVII. 219. Kotos, wyrko, IV. 287. Kowsz, p. kusz., XXVIII. 158; p. Kotus, prycza, V. 63. Miary i wagi. Kotwica, p. anker, kot. Koza p. bedraczka, bilka, kuci, ku da, Kotycha, (gw. złodz.), kochanka, VII. kuza, kizia, sika, I. 240; II. 280. 193, 194, 259, 261; III. 316; V. 61, Kounir, (gw. hue.), kołnierz, XXXIV. 125; IX. 418; X. 14; XVIII. 172; 146. XIX. 94; XX. 50, 92, 95; XXXII. Kouszyk, (j. błr.), szufla, x..XXII. 32. 79; XX'XV. 85, 118, 121, 122, 125; Kowadło, VI. 282; VIII. 405; IX. 275; 128--130, 144, 148, 150; XXXVIII. XII. 79. 38, 51, 52, 410; X,X:XIX. 19·3, 208; ~ w przysłowiu, IX. 374. pt. Z w i. e r z ę t a d o PlO'.'! e. Kowadlo, czapka, XXVIII. 171, 176. - broda kozia, XXVII. 126; XXXI. Kowal, cyhan. 1. 163; II. 236, 355,357; 130. III. 232; VI. 291; IX. 267; X. 5, - czarna, XXXIV. 20. 169; XI. 385; XiIV. 226; XIX. 96, - etymologia wyrazu, XXXIV. 176. XX. 254; XiXIX. 89, 104; XXXII. - jako symbol siły niszczącej, 126, 335; XXXV. 142. XXII. 9. - cech kowali, ~.!V. 277. - lot czarownic, XXVI. 73. - i św. Kuźma, XXI. 122. - łożysko, XXXVIII. 62. - niebieski, XXIX. 164. - mięso, XXXVIII. 61; pt. P ot l' a- przebieranie się za kowala, II. wy obrzędowe. 251. - mleko, II. 326. - w literaturze ludowej, VIII. 405- nawoływanie, II. 130. 407; XK 79; XVI. 347, 348; XXX. - nazwa ostatniego kłosa, XXII. 8. 80. - obdarta p. koza w literaturze - w pieśni, -XIV. 322. ludowej. - w przysłowiu, VII. 33, 309. - odpędzanie, II. 130; pt. Wo ł a~ w szopce, XIX. 36. n i e n a z w i e l' z El t a. - w zagadce, II. 230. - ogon, XXXVIII. 61. - z niedźwiedziem, XIX. 36. Kowal, (gw. złodz.), oficer, VII. 280. - pieczywko obrzędowe, III. 160. - postać ducha, XXXIV. 35. Kowalik, ptaszek, IX. 66. - przebieranie się za kozę, XIII. Kowalstwo VI. 290, 292; X. 5; 343; pt. P r z e b i e r a n i e s i ę XXVII. 141; XXIX. 132; XXXVI. z a z w i e r z ę t a. 286; XXXVIII. 314. - róg, jako szydło, XVII. 131. Kowban, (j. ukr.), kłoda do rąbania - sierść, XXXVIII. 61. mięsa, p. kloc rzeźnicki, XIII. - skóra na odzież, XII. 39. 219. - staw kolanowy, XXXVIII. 61. - odrzynek drzewa, XVIII. 152. - ścięgna, XXXVIII. 61. Kou.:basa wzór na pisankach, IV. 230. - w literaturze ludowej, II. 24, 26, 46-53; XVI. 347-357; XVII. 276. - w chodzeniu z Herodami, IX. 27; pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y doroczne. - w facecji, XXXI 133. - w legendzie, XXXV. 70. - w mętowaniu, VII. 323. - w pieśni, II. 251. - w podaniu, XIV. 165; XXV. 52. - w przezwi.skach rymowanych, VIII. 404. - w przysłowiu, II. 202; VII. 37; XIV. 242; - W szopce, XI. 158, XI. 27, 44, 45; XIX. 42, 45. - w zwyczajach i obrzędach dorocznych, I. 214, 252; II. 214; IV. 283; XVI. 387; XX. 167. 173; XXXIII. 148. - w zwyczajach i obrzędach zapustnych, XII. 40, 47; XVII. 15; XXVII. 157; XXVIII. 14; XXXI. 161. - w zwyczajach i obrzędach żniwiarskich, III. 29. - zabicie kozy, XXXVIII. 58, 60. Koza Moschus moschiferus, L. skóra, XVI. 121. brona XXII.9. Koza, z drewnianymi zębam!, V. 122. (gw. hue.), koza, XXXV. 133. Koza, nożyk krzemienny, XXII. 9. Koza p. turoń, X X.!I. 9; XXIIX. 92. Koza lądowa, szarańcza, XXII. 9. Kozacy, II. 165; XI. 213; .XXIII. 130. - w przysłowiu, XIII. 158. - w szopce, V. 155-159; XI. 24, 26, 41; XIX. 35, 37, 44, 45; XXII. 130, 137; XXXI. 61. Kozaczek. piosenka, I. 247. Koza, Koz'a, gajdy, Kozak, taniec śląski, XV. 79, 83. Kozak, kozar, grzyb, p.Boletus scaber, I. 200; XXx,I. 96. (gw. hue.), pasterz kóz, XXXV,118. Kozar p. Kozak. Kozia broda, Clavaria botrytis, XX..XI. 96. Kozia bródka, p. goździeniec, II. 22. Kcziana, nazwa krowy, XXI. :in. Koziarz, polujący na kozice, III. 240, 268, 269. Kozibród łąkowy, uraźnik, Tragopogon pratensis, XXX. 209. Kozica, Rupi capm, III. 240, 268, 269. Kozierożki, grzyby, I. 177 199, 200. Kozik, nóż, UL 15; XII. 319, 321; XXII. 9; XXIV. 112; XXXIX. 346. Kozioł, I. 200; IV. 301, 302; XIV. 12; 140, 143; XiIX. 13; XXXVII. 96; - czarny, XXVII. 62. - diabelski, XXVII. 100. - krew kozła, V. 180. - lot czarownic, XlXX.220, XXX,VIII. 249, .264. pt, D e fi o n y. - ofiara, X. 111; XXXIV. 43; XXXIX. 320; pt. M a g i a. - u Greków i Rzymian, VIII. 249. - uczta, IV. 393. - uoS'obienie złego ducha. XVI 347; XX. 81; XXX. 85; XXXVII. 306. - w bajce, II. 24, 26, 46-53; VIII. 297; XIV. 349, 350. - w chodzeniu po kolędzie, XX. Kozar, 167. w pieśni, XiI. 147. w przysłowiu, XIV. 241. w szopce, XXII. 130. zwierzę święte, II. 105; XXXII. 118; pt. K ul ty. Kozioł zbąski. XX'.xVII. 461, 467. - �235 234 Koziróg pospolity, Lycium barbarum, p. czarci batóg, X. 260. Kozlac (j. dalm.) upiór, IV. 395. Kozłek lekarski, Valeriana officinalis, III. 240, 268; X. 335. Kozłowe ciernie, nygus, Lycium halmitolium, w zwyczajach, XXXI. 97. Kozłowiec, Doronicum, roślina, IIiI. 240, 268. Kozły, p. koźliny, krokwie, V. 152; ,XI. 173; XiXXIV. 146. Kozł?> (j. st. sław.), kozioł, XIX. 13. Kozolec, (j. sloweń.), przepłot do przesuszania zboża, XXX. 247. Kozuby do zboża, XXXIX. 450, 451; 455; pt. P 'rz e c h o w y wan i e p o ż y w i e n ia. Kozuch, kożuch, XII. 18. pt. O d z i e ż. Kozula nazwa krowy, XXI. :;8. Kozusysko, kożuch, XXVIII. 193. Kozuszka, naZ'.'la krowy. X,XI. 58; pt. N a 'z w yz w i e l' z ą t. Kożemiaka, (j. ros.), wyprawiacz skór, XXXiI. 114. Roźu przepić, (j. łuż.), przepijanie skórki, XXX. 226; pt. Z w y c z aj e i o b l' Z ę d y P o g r z e b o w e. Kożuch, p. kieptar, kyptar, piektar, kożuszek, kożuszyna, kozusysko, I. 159, 160; II. 268, 365; III. 11, 15, 229; IV. 140, 147, 287. V 121, 149-151, 242; VI. ;:;0: VIII. 165, 170, 176; 256; X. 32, 64, 181, 182; }CI. 44, 58, 60, 61, 408, 410; }ClI. 253, 289-293, 301; }cIV. 140. 149, 292; }cVIII. 72; }c}c. 93, 95; XXII. 102, 104; }c}cVIII. 218, 219; XXIX. 81-82, 84, 118, 157; X}C}C. 31, 194; XXXI. 4, 111, 116. 141; XXXIV. 146; XXXVII. 214. 216, 219, 224, 230, 231, 354. - bez rękawów, }ClI. 11. - białczański, X:XiII. 106, 110. obrócony wełną do góry, XI. 21, 31; }cIV. 136; XV. 100; XVI. 137; }CX. 162, 169, 171, 173, 175. risenyj, XXXIV. 146. - w obrzędach narodzinowych, VIII. 346; X!VIII. 213, 225. w obrzędach weselnych, X. 64. - w przysłowiu, VII. 209; }cIII. 154, 158. Kożusznictwo, XXIII. 155. Kożusznik, XX. 14. Kożuszok, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Ko.żuszyna, p. kOlŻuch, X'VII, 146; XVIII. 146, 149. Koźlaki, grzyby, I. 177, 199, 201. Koźle glowy, pieczęć, II. 193, 194. Koźle pazurki, ornament, XXXII. 38. Koźliny, p. krokwie, IX. 272; XX. 315. Kólecka, wzory na pisankach, IV. 211. Kółeczka, na hafcie, X. 300. Kółko jako motyw zdobniczy, IV. 211; XX!II. 112. Kólko, p. kimbalka, III. 17. - kołowrotek, XiXXliX. 381. - łuczni.cze, X.XIII. 35-37. - mosiężne, XI. 195. - ozdoba pasa, X}cIV. 112, 113. _ - przy pługu, p. koliczata, koliścia.ta, I, 14'3; XXi. 40; XlXiX. 228; 231; 232. - wplatane do włosów, X}cIV. 86. Kószki, ule plecione, XVII. 133; pt. p l e c i a n kar s t w o. Kózka, pochewka na osełkę, do ostrzenia kosy, VI. 189. Kózka, świerszczyk, polny. XXII. 9. Korosmescy, (gw. huc), wełniane onuce czerwone. V. 149. (j. niem,), dusza ściśle związana z ciałem XXII. 21. Kos, kęs, XX. 247. Krabat p. Faust. III. 374. Kraczka, 'roślina, barwnik, IV. 215. Kraczun, (j. ros.), XXIX. 107, 108. Kradzież: chochoła, XI. 397. - drzewa w lesie, .II. 328; I}C. 121. - drzewek owceowych, VIII. 93. - dzienna, IV. 249. - koni, III. 13. - kury w zwyczajach wesel., X. 74. lubczyka, X. 97. - nocna, IV. 249. - odzieży, V. 120. - owiec, XXXV. 117. - pieniędzy, I. 160. .- uświęcona, XVIII. 93. - w dzień Boż. Nar., XVIII. 93. - w wierzeniach ludowych, XVII. 4. - ziarna, xxx. 247. pt. P r a w o l u d a w e. Kragyni, (dok), XIV. 75. Kraina Cuccagna, p. Bengodi, XXVIII. 198. - duchów, XX. 200. - mlekiem i miodem płynąca, XXVIII. 197, 198. - zmarłych, VII. 20. Kraj bociani, VIII. 313. XIV. 172. Kraj jęczmienny, XlXlVIII. 1806-188. 197-199, 201-204, 209. Kraj Rachmanów, IV. 327. Kraj umarłych, VI. 225. Krajka, III. 18; XVII. 153; XVIII. 210. - kałamajkowa, XXX. 111. - przekobiala, Xx. 93. - w magii, XVIII. 216. - we wróżbach, XVIII. 212. Krajobraz kulturowy, XXXI}C. 229. - stepowy, XXIXIX. 238. - zdegenerowany, XX}cIX. 229, 230. Korperseele, Krajoznawstwo, XlVI. 429, XXI. 86, 87, 270. Krak, XI. 243, XIX. 158; XXiI. 267; XXII. 4; XXIX. 175. - p. kruk, XiIV. 128. Krakies, (j. lit.), karaś, XXXII. 25. Krakowiak, taniec III. 353; XIII. 324; pieśń II. 340; III. 189; V. 307; VII. 258; IX. 186; X. 201, 202, 383-386; XI. 139 XH. 123, 130132, 342; XIV. 150, 264; XV. 106; }cXIX. 119; XlXXiVII. 350. Krakowiak w szopce, XI Xi. 35, 36; XXXiI. 61. Krakowianka, w szopce, XIX. 36. Krakówka, czapka, X. 33. Krakus p. Krak., IV. 43, 337; XiI. 243; 418; XIV. 128, 130; XlV. 211; X,VI. 23, 157, 281; XIX. 215; XIX'XIVIII. 25,3. Krakuska, nakrycie głowy, X. 33; XI. 25; XII. 115; XIII. 319; XXVIII. 168; XXXVII. 303. Krakusy, oryle, XVIII. 133. Kr,amarka w obrzęd. wesel. II. 266. Kramarka, żarnowiec miotłowy, wyrób mioteł, XXX. 63. Kramarze III. 218; lU. 319, 326. - wędrowni., V. 99. VIII. 169, 322; XXX. 181; XXXI. 85, 86. . Kraniologia, IV. 66; XXI. 98. - afrykańska, XXJIV. 191. - kreteńska, XXIV. 191. - szwajcarska, XXIV. 191. Kraniometria, XVIII. 234. Krapi, (j. sloweń.), bułeczki, pieczywo obrzędowe, VLII. 338. Krasiwo, omasta, XXjIX. 90. Kraska, (j. ukr.), farba do jaj, IV. 204-207, 223, 225; XI. 189. Krasna horka, (j. ukr.), XXXIII. 10. Krasnoludki, p. kauka, kar.:ele:-c, XiXVI. 74; XiXX'VII. 28. �23? Krasnopiórka. krasnopióra, wzd:.'ęga, XXXII. 24. Krasoń, zabawa, XI. 387. Krasula, (gw. huc), nazwa krów, III. 45; VIU. 152; XXI. 58, 205; XXXV. 134. Krasuna, (gw. huc.), nazwa lu'owy XXIXV. 134. Krasyj, (gw. huc.), nazwa koni, XXXV. 135. Kraszanka, pisank.a jednobarwna, p. krucki, 'IV. 204-207, 223, 225; XVII. 33; XXV. 81, 149; XXVII. 160. - w obrzęd. zadusznych, XXIV. 21. Kr'ata, sieć na duże ryby XIV. 112. Krateczka. haft, X. 299. Krat ja, wzory pisanek, IV. 211. Kratka, półka na naczynia, X. 424. Kratki, malowanie ścian chaty, XXII. 112. Kratki, wzory na pisankach, IV. 211. Krawacz, nóż używany przez pasieczników, VI. 44, 56. Krawczka, p. krawczyni, XVU. 162. Krawiec III. 319; VII. 94; IX. 5964, 186; X. 190-192; XU. 301; - w bajce, V. 184; IX. 84. - w literaturze, ludowej, XVIII. 235; XXX. 86. - w opowiadaniu, XI. 312. - w pieśni, LI. 73. - w szopce, XIX. 36. - w zagadce, II. 230. - zamieniony w dudka, VIII 306. Krawiectwo, IV. 332; XXVI. 104; XXXVII. 332. Krąg kulturowy, XXXVI. 129, 363, 367; XXXVIII. 18; XXXlIX. 14. adriatycki, XXIX. 131. alpejski, XXIX. 131. dolnosaski. XXX. 252. - illiryjski, X,X.XIVI.302. Krąg magiczny, p. koło, XXx. 204, 207. Krąglaki, p. belki, IX. 272, 273. Krążek, wycinanka, XX<II. 117. Krążek garncarski, XXI. 20. Krążek maślnicy, IX. 367. K1'ążoki, szatkownice, XVI. 393. Krema, karczma, XXXI. 158. Kreacjonizm, XXXVIII: 5. Kreda święcona, V,I. 74; VII. 304; XI. 396; XXV. 110; XXIX. 122; XXXIII. 26; XXXIX. 340. - do szlifowania bursztynu, XXXIX. 383. - w lecznictwie, VI. 159. - święcona, w Trzech Króli, VIII. 56, 256, 362; XI. 384, 387. - w magii, VII. 135; VIII. 52; XII. 265, 267; XiXi. 252. Krepinka, tasiemeczka do naszywania XXIV. 138; XXXV:II. 214, 223, Kresiwnyk, (j. ukr.), p. krzesiwo, XXXVII. 220. Kreski, wzory na pisankach, IV. 211. Krestyk, krestyki, krestykowa, _ w magii, XLII. 126; XX. 85; _ nie może powalać drzewa budulcowego, XXI. 218, 219. owcy w obrzędach inicjacji, XXXVIIrI. 56. pić, XVII. 165; XXII. 139; XXV LII. 11; XXXI. 90; XXXIV.7. podpisywanie, IV. 268. puszczać, XVIII. 187, 189, 190. siedlisko choroby, XXXII[. 123. straconego, w lecznict. XXV. 115. umowa krwi, XXVIII. U. utożsamienia z duszą, VI. 16. w lecznictwie, XXVI:I. 136, 153; XXXV. 70. w wierzeniach, XXXIII. 138. we wróżbach, II. 226; VIU. 348; _ IX. 207; XX. 319. _ zwalczanie, III. 23; IV. 226; IX. _ 67; XVLII. 210. _ _ żywy w stajni, II. 221; XIV. 369. _ Kretowisko w przepowiedniach po_ gody, III. 255; XII. 66. _ w zwyczajach związanych z kup_ nem bydła, XXIII. 109. _ Kretyna, (gw. huc.), kret, XLII. 126. Krew: byka, trucizna, X. 22;;. XXIX. 164. _ w przysłowiu, XIII. 158; XVII. pt. Medycyna ludowa. _ czarnego kurczęcia, XI. 395. 165. - wroga, XXXiI. 90. - doić, XIII. 325, 326. _ wylewanie na pole, na ziarno, _ dzieci chrześcijańskich, XX. 83. XIXVIII. 11; _ dzieci, jej siła magiczna, XXV. _ wyraz tabu, X.XXVIII. 378. 114. _ z ciała rodziców, XXVIII. 11. _ dzieci, mieszana z mąką pszenną - z małego palca chorego. XXXIII. jako komunia, XI. 284. _ jako ofiara, 'lU. 15; XXXIV. 12. 123, 124. - z nosa, XVIII. 197. - jako środek oczyszczający, _ zająca w lecznictwie, XVIII. 181; XXVIII. 11. _ jako środek sprowadzający naXXXI. 27. tchnienie, deszcz, XXVIII. 11. - zakopać, I. 137, _ jej rola magiczna w obrzędach, _ zaprawianie broni, )LXXI. 27. - zawieranie pobratymstwa, XVII,55. _ jeża z wódką w lecznict., x.. 357. XXVIII. 11. _ koguta, XII. 312; XX. 295. Krew zaskoczyła za skórę, choroba, _ konia: w jakuckich zwyczajach XlI. 400. budowlanych, XlX,XVII. Ul. Kręcenie powrozów, XXIX. 159. - kota czarnego, X. 357. _ wrzeciona w celach magicznych, _ kreta, w lecznictwie, XVII-I. 193. XIX. 128. - królewska, XXVIII. 11. Kręciok, wir powietrzny, diabeł, - kruka, XXXI. 27. XXXIX. 329. - lać pod bydło, XXI. 132. Kręcina, nić do kręcenia powrozów, _ ludzka, V. 81; X. 357; XXVIII. lI. XIV. 112. _ miesięczna w lecznictwie, III. 58; Kręgi kulturowe, p. krąg kulturowy. XVIIII. 181; XXVI. 12, 13. Kręgle kamienne, XXXVII-I. 255. _ miesięczna w magii, II. 291; Krępa, krupa, łodzie. X,XXI. 37. 38. ~X. 298. _ _ kre_ (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Krestyk biłyj, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kreszczyki, (j. rus.), wzory na pisankach, IV. 213. Kresatni kameń, (j. chorw.), krzemień, p. krzesiwo, XXXII. 139. Kret, p. kretyna, dusza, XVIII. 182. - krew w lecznictwie, XIII. 218, 225; XVIII. 193. - serce w magii i w lecznictwie, XVnI. 181; XXXIX. 293. - w literaturze ludowej, VIII. 275. - w prognozach pogody, XIV. 369 szczyki, \ r �239 238 Krępowanie nóg, XI. 336. Krężak, Xl. 384. Krężel p. przęślica, VI. 246; IX. 279, 3~5; XI. 76; XX. 66; XXXVII. 212. Kręzołek, Polygonum convolvulus XXXI. 96. ' (j. chon'l.), sobótka, XIII 16. (j. lit.), Sleć, XXXII. 28. Knkwy, (j. ukr.), krokwie, XXXIII. 96. XXXVII. 197. Kr~s, Kr~gas, b'Uyk a ('J. u k r.) wzory na pisankach IV. 213. ' (j. niem.) zbiór ~zopek w bawarskim Muzeum Na. ~odowYm w Monachium XIV. 339. Knwe, X:XXIX. 3150. Krochmal w medycynie ludowej 3;97, 400. ' XI. Krip~en-Sammlung, Krogulec Accipiter ctwie, XXXVIII. nisus , "r V\ ł OWle. 237. - w ordynansie roboty, XIII. 256 - w wierzeniach IX 65 66 K " . , . rok: p. Krak, Chrok. XI. 243. Kro~lS, nogietek Calendula officinahs, kąpiel VI. 160. - odwar, .VI. 159. pt. Roś l i n y w lecznlctwie Krokody-l jako bós'two, XXXII 123. - łzy krokodyle, XXXVIII. 251 -. !pożywienie, XXXVII. 389. . - w wierzeniach, XXXVIliI. 251. Kro~osz, krokus Carthamus tinctonus, barwnik do jaj IV. 214' XVII. 33. ' , Krokwie, krople Inoziemcowa, XXJXilII. 81. Krople od namorzynia, Waleriana, XXXIIII. 81. Krople pierwsze i ostatnie jako ofiara. XXVI. 71. Krople śmiertelne od bólu zębów, kreozot, XXXIII. 8l. Krople św. Wojciecha, Chinoidini, od febry XXXIII. 81. Krople zduńskie, króla Duńskiego od kaszlu, XXXvII. 81 Kropywa; koprywa (gw. huc.), p, pokrzywa, II. 160; XII:I. 334. Krosienka nicielnicowe, XXXU. 35. Krosna, II. 133; VII. 3-35; IX. 46; XII. 152; Xx. 75; XXVII. 139; XIXXVIII. 418, 420, 423; XXX-IX. Krople ziemniak, X. 261. Kronika, XXIV. 84; XXXIX. 171. - czeska, XXX. 221. - kościelna, XXI. 153. 154, 159. - N estora, XXX. 114.' - o polskim morzu, XXx. 152. Kronikarz żywiecki ,. XiXXI 80-92 K ronos, I. 15; pt. Bóstwa . Krop, (~w. huc.), p. kope; włoski, Foemculum officinale, XIII. 223. Krop~lka, motyw haftu, XXx. 38. Kropwna, nazwa krowy. VIII 152' XXI. 58. . , Krompel, p. bękarty, kizły kizłyny; kiźliny , kozły , kOŹliny' ,rt k 'k wy pokrok. V. 64; IX. 271, 274; 2GVI: 366, 367; XIX,.315; XXII. 217, 218; XXIX. 25, 27;X,x.xUI. 96;XX'X'VII 196-198; XXXIX. 266; pt. D a c h Krokwy, krokwie, XVI. 366. . Krom, kromka, XIV. 135. Krop~~ta, nazwa kury. VIII, 152. Krop~c, (gw. złodz.), bić. VII. 280. Kropldło, w magii, XXVII. 99. - w zwy~zajach ZWiązanych z wy.pędzamem bydła, XiXV. 58 Kr~Pielniczka, XiXIII. 155; X'~'VIII. 03, 104; XX!XJI.164; XXXIII. 148. XXV. 91; XXXV. 128. Kropienie bydła wodą święcona VI 55, VIII. 375; X,XIII. 103" 104: XXV. 91; XXXV. 128. ' , - pa;,ieki wodą święconą, V'lII. 375. - p:otna przy ślubie, XIII. 100. - pol, IV. 321; VIII. 345; XII. 318; XIII. 226; XV'lII. 210. - przeciw urokom, VIII. 367. - zaprzęgu, VI. 55. Kropki, motyw ornamentacyjny XX'II. 112; XXIX. 87. ' - wzory na pisankach, IV. 211. Krople bobrowe, Tinctura, absinthi V. 164. Krople krzeszące, Krople macicne, ' amoniak. Tinctura Krople maciczne, ł II 'I i ł V. 164. \ abs'inthi V. 164. Krople ,o, ' Tinctura maciczne, Spiritus cus, XXXIII. 81. ab- aromati- Krople przeciw oberwaniu Tinctura absinthi. V. 164. ' . \ l I \ na ściski, 451. _ czteronicielnicowe. XIXX'VII. 212. _ dwunicielnicowe, XXXVII. 213. _ wielonicielnicowe, XXXVII. 224. pt. N a r z ę d z ia t k a c k i e . Krósna, 'deseczka tkacka XXXIV.146. Krasnalki, p. karzeł, kauka, krasnoludki, XII. 168. Krosno, oprawa drewniana, kasiorka, XIV. 112. Krosta na języku, leczenie, II. 332; XI. 398. Krosty, XI. 395; XXXIII. 80; XXXIX.400. Kraśnięta p. krasnalki, XI. 365. Krow zalje, (gw. huc.), XVIII. 197. Krowa p. kalemba, I. 49, 86, 129, 204, 20,9, 2.l1, 240; II. 4. 207~30, 340; III. 8, 13, 304, 316, 351; IV. 137, 144, 275, 276, 284; V. 123, 124, 190; VII. 326; VI:II. 36, 37, 47; XI. 378, 400; XVII. 125; XVIII. 62, 71, 178, 195-197; XX. 40, 69, 70, 251, 270; XXV. 52; XXVIII. 21; XXX. 132, 133, 135; XXXI. 141; XXXVII, 96, 196, 305; XXXVIII. 44; X'XXI'X. 193; pt. Zwierzę· t a d om o we. - cielna, II. 159, 224: VIII. 360; XXX. 41, 45, 47. - czarna VHI. 392; XI. 183; XVII. 68. ~ czarowanie VII.305. 306, 312317, 321, 357; XXIV. 84, - dawanie lubczyku, X. 97. - dojenie, IV. 276, 281. - i wąż, VIII. 273, 275. -- imiona, II. 43, 130; III. 45; XiXI. 56, 203; XX,III. 155; pt. N a z w y zwi.erząt. - jako posag, XV. 254. - jako pożywienie, XV. 95. - kupno, sprzedaż II. 338; VIII. 363; X. 355; XiXIII. 83, 105, 108; XIX'XI. 99. _ leczenie, II. 158, X. 356; XI. 387; XXX. 38, 40, 55, 60. _ mleczność, IV. 81; X. 278, 335; XII. 314, 318; XUI. 114, 227; XXIX,96. - nawoływanie, III. 45; XU. 63,301. - nawóz w med. ludowej, XI. 385. - nowokupiona, X. 355; XII. 314, 31ll; pt. Z w y c z a j e p r a w n e. - ochrona przed czarami, V. 190, 209; VIII. 344; XXXII. 182. - odczynianie, III. 21. - odlatywanie się, XIII. 143. - okadzanie, V. 209; XIII. 332; pt. M e d y c y n a l u d a w a. - padła, III. 229, 230. _ przesuwanie chleba pomiędzy nogami, X.358. - rogi, II. 224. _ rozmowy w noc wigilijną, X. 156. - ryk, XVII. 62. _ sprzedaź, XXIII. 83; XXXI. 99. - stworzenie, IiI. 216. �241 24,() - śmierć, II. 196. utrata mleka, II. 204, 222; III. 21, 22; XiI. 52, 193; XII. 300; XIII. 325, 326, 328; XIV. 251; XXI. 132; XXIII. 69; XXV. 90. - w kolędzie, XI. 149, 163. - w literaturze ludowej, II. 275; VI. 252; VIII. 252, 285, 301; IX. 74; XI. 15, 217; XXX. 104, 105, 134. - w przysłowiu, U. 202; VII. 72; XVI. 96. - w zagadce, II. 230, 338; XIV. 374; XVII. 86, 88, 93. - w zwyczajach i obrzędach B. Nar. rII. 173; V. 350; VI. 69; VIII. 373, 375; XIV. 133, 135, XXIX. 96. - w zwyczajach i obrzędach, weselnych, XIV. 256. - wcielenie diabła, VIII. 355. - wierzenia związane z hodowlą, V!I. 64; VIII. 62; XIV. 370; XXIII. 87. - w wróżbach małżeńsk, XIII. 33. - wzdychanie krowy, XVI. 81. - w zamawianiu, X,IV. 70. - zabijanie, X,XIXIV. 45. - zaczarowana, II. 337; V!III. 357, 364; XXIV. 173; XXV. 81, 90; XXVI. 14. - zaklinanie przy budowie, X.III. 115. - zwierzę święte, VII. 3. Krowawnyk (j. ukr.). p. krwawnik, Achillea millejolium, jako barwnik do jaj, iIV. 215. - w lecznictwie, XIII. 223. Krowiarz (rka), V. 124. Krowia śmierć, demon, Ii. 196. Krowieniec biały, okadzanie, XXXV. 63. Krój pługa, II. 131; XXX. 230, 232, 249. Krój ludowy, XXXIX. 134. odzieży, XlV. 1-5; XXV. 106; XXIX. 157; XXXIV. 269, 270. - p o n c h o, XXXVII. 228. - bezprzyramkowy, XXXVII. 220, 228. Król biesów, XXX. 116. - bogów, XlIV. 36; XXXIII. 145. ~ grzybów, II. 277. - kruków, IX. 80. - lwi, XVII. 55. - majowy, IV. 283; pt. Zwyczaje i o b l' Z ę d y d o r o c z n e. - niedźwiedzi, XVIii. 55. - pan młody, XIV. 214. - ptaków, VIII. 284. - ryb, VIllI, 312; XXXII. 120. - słońce, XIV. 67. - ślimaków, XV. 31. - tańca, p. Awalokita. - w literaturze ludow., II. 15, 48, 49,58, 163, 167, 171,273; VnI. 137, 192-195, 406, 407; IX. 23, 25, 75, 82, 83, 180; XI. 372-375, 437; XXVIII. 193; XXX. 132. - wężów, II. 57, 62; IV. 345; V. 127; VIII. 312; IX. 184; XI. 51; XII. 250; XlIU. 42; XVI. 17-32' XXXII. 84; XXXVII. 282; XXXVIII. 229. - wilków, XViII. 55. - zwierząt, XVII. 55. Król, pień dębu, na którym stawia się młyn. IX. 276. Królewa ~dok.), królowa, X,IV. 222. Królewal, królewi, królewie (dok,), XIV. 222, 397. Królewic Jan, Xl. 238; XX. 267. Królewicz Marek, XXX. 213. Królewicz w literaturze lud. V. 125. Królewna, II. 58, 59, 180; V. 170, 180; VIII. 185, 186, 195, 408; IX. 179193; XI. 206; 370 372' XV 40' XXXI. 131; XXXVII. ~o, 21~ 24: _ w zwycz. wiosennych, XXXIV. II. _ zaklęta, II. 163; V. 127, 128. Królewszczyzna, XX. 5. Królik, III. 255. _ mózg rprzeciw trudnemu ząbkowaniu, X. 357. _ w wierzeniach, III. 149; V. 163. Królowa majowa, IV. 283; XXXI.l59. Królowa Maya, XV. 205. __ Niebieska, p. M. B. XiXXI. 108. _ Weneta, w bajce, III. 164, 167, 171; IX. 81, 82; XX. 248, 295. - w szopce, Xl. 29. Królowie: Alper, XlIX. 43. - Atej, XVII. 176. _ Baltazar, XIX. 44. _ Fabrycjusz, XIX. 67. _ Herod w szopce, I. 252; IX. 26-28 XIX. 33, 40, 44; XXXVIII. 243. _ Jovan, XXXI. 159. _ Lyzymach, XVII. 176. _ Matiasz, XXX. 213. _ Melcher, XIX. 43. - Salomon, I. 20. _ Wacław XXX. 221. _ Wyporek, IV. 345. Krótkogłowcy, II. 369; III. 97; lIV. 63, 75, 78, 79; XVII. 90, 92. Krówki, grzyby, II. 197, 200, 201. Krótenstein, (j. niem.), rp. belemnit, XXXVII. 297. Krtań 'wilcza p. wilk, picie przez .gardło wilcze, w lecznictwie, XXXI. 27. Krucek, p. kruczek, VIII. 152. Krucha, grusza, XIV. 112. Kruchlina, drzewo, IX. 128. Krucki, kraszanki rawsko-opoczyńskie, XXVI. 149. Krucyfiksy, XVI. 330. - w magii, XXVI. 17. Kruczek, III. 45; VliII. 152. Kruczek, turkuć podjadek, VI. 44,77. - r ,.' '"I I 16 Lud - Tom XL (gw. druc.), kiełbasa, XXXVII. 210. Kruczeni, (j. ukr.), wzór na pisankach, lIV. 213. Kruh, krużok, (gw. huc.), talerzyk, XXXV. 89, 98. Kruhlak, Iuneus articulatus; V. 268. Kruk, p. Krak, XXXVIII. 350. __ Chara Suor. XXiXlVIII. 350. _ człowiek zamieniony w kruka, Kruczena, IV. 415. język, XXXI:m. 124. pt. M a g i a. krew, XX,XI. 27. przepowiednia śmierci, XIV. 251; XX. 319. - serce, XXXiIII. 124. _ w literaturze ludow., II. 52, 53; _ w lecznictwie, XXXIV. 279. - w magii, XXXIII. 124. _ w podaniu o Twardowskim, IV. 269; VII. 241; XXXI. lal. _ w praktykach magicznych, WI. 237; VIII. 218. - w przysłowiu, VII. 210. _ w wierzeniach, V. 54, 55; VII. 94, 284. _ wcielenie diabła, XU. 214; XVI. lal; XXXVIII. 274. - zaklęty, I Xi. 79. Kruk, do wyciągania konewki, p. kula, XXXIII. 110. Kruk na szczupaki, XXIX. 126. Krumina kłosów, X!XlII. 3. Krumpieć, trzeszczeć, XVIIl. 219. Krupa, p. krępa. Krupiczniok, pieczywo z mąki pszennej utartej na żarnach, XVIII. 219. Krupka, skrzyneczka, IX. 287. Krupnik, I. 164, 247. Krupy, p. kasza. I. 164; III. 11; V. 163; XIII. 66; XIV. 288, 289; XIX!.9. -. kukurydziane, XIII. 221. _ _ �243 242 Krupy mleć, zabawa, XIII. 309. XXXVIII. 260. Kruszak, górnik, Kruszczyk błotny, Epipactis palustris. XXX. 208. Kruszyna, p. szakłak, Rhamnus cathartica, barwnik do jaj, IV. 215. - drze~o użytkowe, XXVII. 139. Krutylo, (gw. hue.), kołowrót, zabawa, VI. 96. Krużylcia, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Krwawa biegunka, XXXI. 99. Krwawa zemsta, :p. krwawiny. VII. 5:8;XIV!I1I.84;IX\XIXUI.a4;XXXIX. 180, 422. Krwawić, mówić psiakrew, VI 44. Krwawienie ran. XXVIII. 253. .- tamować, p. krwotok, XXXI. 94. - zwłok, XXIX. 164, 165. Krwawiny, p. krwawa zemsta, V. 5, 108, 186, 187. Krwawnik łekarski, Sanguisorba ofjicinalis, cdwar, XIXIX,.62, <'3. Krwawnik, p. czarna róża, pt. R o ś l i n y w l e c z n i c t w i e. Krwawnik pospolity, p. krowawnyk. Achillea millefolium. XXVIII. 243. - kąpiel, XXIX. 37. - odwar, XIX\XI.38. - sok z liści, XIXXI. 37. Krwawnyk, p. krwawnik, barwnik do jaj, IV. 215. pt. B a r w n i ki. .- w lecznictwie, X. 396; XIII. 219, 223. Krwity, krwisty, X,IV, 112. Krwotok powstrzymywać, II. 22; XVIII. 186; XXX. 48; XXXI. 98; XXXV. 69. Krycie, chowanka, zabawa, XIV. 170. Kryga, (j. lit.), sieć, X\X(}:'II. 28. Krylcia, kryla, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212. (j. ukr.), fałdy u guni, czuhy, XXXVII. 218. Krylo, (j. błr.), sieć, XXXII. 28, 34. Krypa, X. 7, 8; XXI. 37, 38; XXXIX. 322. Krypce, p. kierpce. XI. 45; XXVIII. 216. Krypity, (gw. druc.), XXXVII. 210. Krysa, (gw. złodz.). kapelusz, VII. 280. Krysanie, kapelusz, V. 149, 151 337, 346; VI. 355. Kryska u koszuli, p. kryza, X, 33; XI. 58, 60. Krystalomancja, XXXVIII. 274. Krysterie, baśni, ,XII. 212 Kryształowa Góra, XL 375. Kr(y)ta, (j. ind.), .pierwszy wiek świata, XXXIV. 18. Kryte obejście, p. soboty, podcienia, XVI. 289. Kryterium formy, XXXVI. 11, 366. - funkcji ą:>rzedmiotów materialnych, XXXIV. 274. - ilościowe, XXXVI. 363, 366. - jakościowe, XXXVI. 366. - niezależności Tylora, XXIV. 205, 207, 208. - ogólnego prawdopodobieństwa, XXXVI. 366. - podziału kultury materialnej, XXXIV. 274. -- ważkości, XXXVI. 360, 361. Krytyka materi.ałów bezpośrednie>, pośrednia, XXXVII. 43. Krytyka partyjna, XXXIX. 28. - poglądów Frazera, XVII. 46-56. - Spencera, XXII. 17. - Tylora, XXII. 16. Krywula, kula, XI. 287. Krywule, (gw. huc.), żerdzie do su· szenia drzewa, XXXIII. 104. wzory na pisankach, IV. 211; pt. Ornament. Krywyj taneć, (gw. huc.), krzywy taniec, I. 254; VI. 164. Kryza u koszuli kob., XXXVII. 299. Kryzys etniczny, XXXIX.' 72, 73. Kryżmo, p. krzyżmo, obrzędowy dar z płótna, XVII. 156. Kryźikami (j. błL), ścieg, krzyżyki, XXXII.38. Krzaczki, XXIV. 143, pt. O r n a men t. Krzan, p. chrzan, I. 86, 129. - w lecznictwie, XXX. 41. Krzyslo, p. krzesło, V. 63. Krzcie!nica, chrzcielnica w zagadce, XI. 73. Krzciny, p. chrzciny, XIV .. 291. Krzecina pospolita Marrubium vulgare, odwar, okłady, XXX. 55. Krzeczot, Geunaia sacer, w łowiectwie, XXXVIII. 237. Krzemień, p. kamiń hromowy, Krywulki, Kryla, , I, i ••• Feuers:tein, kreszadnik, Algonkinów. XXXII. 112. piorunowy, XXXII. - bohater burzowy i 132-141. - ciemny, XXXII. 110. - krzesanie ognia, XIV. 56; XXXIX, 432. - krzemień-potwór, XXXII. 109. - serce krzemienne, XXXII. 110. - w legendzie, VII. 23. - w mitach, XXXII. 88, 89, 103,108, 109, 113-115, 130. - w wierzeniach religijnych, XXXII. 83. - w zamawianiu, VI. 262. - w ziemi uprawnej, XXXIX. 212. Krzemyki w lecznictwie, XIII. 218. Krzepnik, krzepik, p. rzep, rzepik, kąpiel, XXX. 38. 16* Krzesanie ognia, p. ogień, IV. 315; XIII. 16; XIV. 56, 309; XXXVII. 117, 320; XXXIX. 432. Krzesany, taniec, XXIIX,. 128. Krzesidło, XIII. 16. Krzesiwo, XI. 377; XXIV. 112; XXXI. 3. Krzipota, p. krzypata. Krziż, krzyż, XVIII .219 Krzon, p. chrzan, IV. 174. Krzowy, krzakowaty, XIV. 1,12. Krztusiec, koklusz, XI. 396. Krzun, chrzan, XIV. 112. Krzypopa, krzykopa, przykopa, IV. 307; V. 63. Krzypota, kaszel, III. 139. Krzysiowa nuta, XXXI. 147, 148. Krzywda w literaturze ludowej, XXXVII.26. Krzywoprzysięstwo, V. 115; XXV.8. Krzyziaki, krzyżaki,X!X!IX. 36, pt. D a c h. Krzyziaki, stojak do łuczywa, XXIX. 10. Krzyziki, (j. ukL), wzory na pisankach, IV .. 213. Krzyż apotrcpiczny, X1:X;VI.90. _ cerkiewny, XVII. 9. _ cmentarny, V. 168, 169; XXXVII. _ 245. cudowny, XXVI. 75. _ cyrylo-metodeuszowy, X\XXIIX. 145. _ daszkowy, XIII. 344. _ drewniany, III. 44; XXXII. XXXV.25. _ dzwonnicowy, _ graniczny, IV. - huculski, XXI. _. jako motyw _ XVII. 9. 18. 51. wycinanki, 119. jako motyw tatuażu, 22; XXII. 1. 57, 58. �244 245 - - kamienny, XXV. 142; XXIX. 169, 171; XXXIX. 144. litewski, przydrożny, XVI. 319; X:X[II. 156. mazią namalowany, XVIII. 176, 211. mosiężny, III. 16, 17. na rozstajnych drogach, IV. 366; VI. 60; XXXVII. 487, 488. ozdoba dachu, XJXIX\III.98. krzyż pisany św. kredą, XV. 102. podarunek z krzyża, II. 334; IV. 28. pokoju, XXXIX. 145. pokutny, XXIX. 170. polny, XVIII. 215. poświęcony, III. 116. przedchrześcijański, VI. 385; VII. 297. przydrożny, XL 164, 170,211, 309; XIII. 344; XVII. 185; XXI,u. 136, 173; XXV. 113, 13<5;XXIX. 166; XXXI. 5, 8, 10, 175; XXXVII. 118. ramienny, XIII. 344, 345. symbol, VII. 290, 294; IX. 420. w lecznictwie, XI. 39'5, 396. w magii, XI. 381. w zwyczajach chrzcin., IV. 28. w zwyczajach i obrzędach B. Nar. XVIII. 210. w zwyczaj ach i obrzędach sobótkowych, IV. 315. w zwyczajach i obrzędach wielkanocnych, IV. 184; V. 56. w zwyczaj ach związanych z przeprowadzką, IX,_ 280. w zagadce, X,VII. 72, 84. wileński, X. 239. woskowy w zwyczajach i obrzędach pogrzebowych, XIII. 232. z ciasta i wody święconej, XVIII. 210. z osiki. II. 159; XXXV. 74. - z palmy święconej, XII. 314, 315. z wierzby święconej, VIII. 337. zatykany na kalenicy, IV. 2-83. zatykanie na polach, XXXI. 159. zatykanie na Jordana, XIII, 28. zdobina, XXXVII. 246. znak XIII. 229. znak magiczny, XXIII. 69. Kl'ZYŻ, gwiazdozbiór, I. 176. - symbol Łady, XIV. 228. Krzyż, wzory na pisankach, IV. 213. Krzyża ból, XI. 400; XIII. 217, 220; XIV. 183. Krzyżacy, III. 98, 99-104, 108; VII. 114. Krzyżaczki, ornament na hafcie, XXIV. 143. Krzyżak, taniec, XV. 79.. Krzyżaki., p. krzyziaki. Krzyżowatka, choroba bydł,a, XlXIV.77. Krzyżmo, kryżmo, płótno, dar dla chrześniaka, XVIII. 194, 213; XXV. 13, 15; XXVI. 10. Krzyżowanie rasy, II. 3·69; XXI. 13. - się kultur, XXXVIII. 384; XXXIX. 416. Krzyżowe drogi, rozstajne drogi, XI. 313, 315. Krzyżowe drzewo, p. kruszyna, szakIak, Rhamnus cathartica, XXX. 96. Krzyżowe ziele, dziurawiec, Hypericum perforatum, XXXI. 96; XXXIX. 339. Krzyżownik, przywrotnik pospolity, AlchemiHa vulgaris, XXX. 39. Krzyżownik, szałwia, Salvia officinalis, XXX. 62. Krzyżowy tydzień, siew prosa XIII. 329. Krzyżyki bursztynowe, XXXIX. 384, 389. l i! " , ~ '1 , ł •• - magiczne, XXXIX. 339. - z leszczyny, XXXIX. 339. - z tarniny, XXXIX. 339. Krzyżyki. p. krzyż, motywy haftu. XXIV. 132, 143. Krzyżyki, wzory na pisankach, IV. 213. Ksenios, (j. gr.), Zeus, XIV. 5'3. Ksiądz, p. klecha, pop, ksiodz. II. 142-146, 203; VII. 31, 94; XXVII 28; XXx.. 85, 125; X,XtXXIV. 279. - przebieranie się, XIX. 52. - spotkać, VI. 267; VIII. 360, 365; XIII. 116. - w literaturze ludow., VII. 139142; XI. 186, 187; XIV. 293, 294; XVI. 100-102. - w gadce, II. 43--45; VI. 250; XIX. 96; XXXI. 22, 130, 152. - w obrzędach i zwyczajach gregoriańskich, II. 199. - w pieśni, II. 345. - w przysłowiu, VII. 210; IX. 374. - w szopce, XI. 27, 28, 149; XIV. 141. - w widowiskach lud., XIX. 68. - w wierzeniach, VI. 267; VIII. 360, 365; XUI. 116. - w zagadce, VI. 248. - we wróżbach małżeńskich, II. 332; VIII. 360. Ksiądz, p. książę, XIV. 67, 68. Ksiądz Wojciech,. (gw. flis.), nazwa bociana, XX. 57. Ksiądze, pluskwy polne, IX. 67. Książę w bajce, II. ;J8. - etymologia, XIV. 67. Książka, p. ksióżka. Książki kucharskie staropolskie, XXVI. 109. - ludowe, VIII. 427; ,XXXVII. 405. - popularne o Twardowskim, XXVIII. 140, 141. - w wierzeniach, XXXVH. 261. Księga(i) bractwa kawalerskiego, św. Mikołaja, XXXII. 127. - czarodziejska, II. 164, 165; XXIX. 56-59, 62-64. - dwudziestu sztuk, XXIX. 55. - elbląska, XXV. 15. - Estery, XXVI,u. 51. - grodzkie, XII. 82. - gromadzkie, XI. 306. - Joba, VI. 312; XXXVIII. 275. - metrykalne, XXXVIII. 309, 322. - m. Kleczewa, XXXI. 104. - opowiadań ludowych, XI. 391, 392. - pokutna, XXV.III. 100. - przysłów, XXIXlIII. 156. - psalmów, X'XVIII. 41, 42. - Ruth, II. 292-296. -. sądowe. XIX, 142; XXXVIII. 309, 322. - ś'więte, XtXIXi.236. - tajemne, nI. 265. - testamentów, XXXVIII. 309. 322. - Twardowskiego, XXVII.I. 133; XXIX. 55-60, 63, 64, 72. - walecznych, III. 216. - Zohar, XXVIII. 52. Księża Jezuici, XXIX. 58. . - Misjonarze, XXXI. 63. Księża obora, IX. 54. Księża pięta, VII. 216. Księże portki, Nigella arvensis, XXXI. 96. Księżka, książka, III. 140. Księżniczka, w literaturze ludow., VIII. 275. Księżyc, p. miesiączek, bliźnięta, kamień księżycowy, kameleen, I. 54, 171; II. 162, 327; III. 141; V. 54--56, 248; XlIX. 39; XXXI. 132; XXXVII. 102, 302. �247 246 XXXII. 145. _ bóstwo Algonkinów, VII. 6, 19, ~- ubywający, w bajkach hotent., XXXVII. 95. 23, 24; XXXII. 102. _ bóstwo dodatnie, XXXII. 142, 143. - w magii, XXX. 209. - w mitach, XXII. 153. - VII. 6, 17,18, pt. Kulty. - w pieśni, XXIX. 164. - człowiek na księżycu, 1. 171. - w podaniach, XXV. 38-51. - dawca zboża, XXXII. 163. - - w przepowiedniach pogody, VI. 66. - jak powstał, XXIX. 132. w symbolice, VII. 290. - ozdoba ściany, XXXIII. 107. - w wierzeniach, HI. 51, 53; XXIX. - świadkiem zbrodni, XXVII. 30. 134; XXXIII. 113, 119, 139. - jako wyryty znak, XXVIII. 221. - w zagadce, II. 40, 42, 229; VII.72; - kobieta, II. 327; XXXII. 144. XIV. 376. -. kult księżyca, VII, 6, 17, 18. - w zwycz. rolniczych. XXX. 247. -mąż słońca, II. 277. - witanie na nowiu, XI. 81. - miejsce kary lub nagrody, XXV. - właściwości lecznicze, XXXII. 14. 39, 40, 42-45, 50. - związek z przypływem morza, - na nowiu, I. 95; II. 327; III. XI. 434. 51; IV. 95, 419; V. 59; XXLII. 74, - wskazywanie ręką, X. 94. 78; XXV. 48; XXX. 225, 226; - wzrastający, XXXII. 153. XXXII. 88, 113, 121; XXXVIII. - zaćmienie, I. 137; V. 249; IX. 65. 249. XXXIX. 306. - zmiany, II. 327; V. 169; XXIXiII. - odbicie w wodzie, XII. 167. 145. - ostatnia kwadra, I. 131; II. 227. - znaczenie i pochodzenie nazwy, - patron porodu, XXXU. 138. XIV. 228. - patrzenie na księżyc, XIII. 279. - związek z drzewem, z łodzią, z - pełnia, II. 225, 255; IV. 262; menstruacją, z rozrodczością i we- pierwsza kwadra, I. 131; II. 226. getacją, z umarłymi, z wiatrem i - plamy na księżycu, U. 327; XIII. burzą, ze zwierzętami rogatymi, 121; XXV. 44, 45. XXXII. 143, 145. - postać na księżycu, XXV. 46, 48. Ksiodz, p, ksiądz, XIX!.2,53, 265. - po pehli, XI. 194. Ksiożka, książka, X,X!. 25'5, 2509. - praojciec ludzi, XXXJI. 143. Ksiuhtesutti (j. meks.), bóg. XV. 142. - przebywa za morzem, XIV. 67. Ksiuhteuktli (j. azt.), bóg ognia, VII. - przed pełnią, XI. 194. 13. - przybierający XXV. 44; XXXII. Kształty wsi, X. 308, 310, 344; XXVI. 142. 150; XXVII. 128, 129; XXIX.118; - stworzenie księżyca, VII. 20, 22, XXXI. 168; XXXIII. 83; XXXVII. 23. 176; XXXIX. 289. - syn słońca, XIV. 67. Kszy -- Kunia, (j.kirg.), mały grzech, _...:światło VI. 63; X. 356; 357. V. 109. _ św. Jerzy, XIV. 183, 225; XXV. Kśetradża, p. lewirat, syn dziewierza, 47, 48. II. 297, 302. - Twardowski, XXXI. 107. Ksetrasja pati, XXXIV. Kuang (j. 5. chiński Tli, ind.), duch pola, bóg wojny, VII. 19. chlew, III. 383. XIX. 49. _ pasterz w szopce, XIX,V. 63, 6568; XIXXI. 56, 57. Kubek, XXX. 96, 97; XXXIV. 73,74, _ bursztynowy, XXXIX. 3·91. _ srebrny, XXXIV. 159. _ w przysłowiu, XIII. 158. Kubek zalewany, VIH. 119-122. Kubera, (j. ind.), bóstwo, XXXIV,20, 22, 27. Kubieta, kobieta zamężna, XVIII. Kub, Kuba, ł I l J :1 ", i l 219. Kubik, p. kub, chlewek, nI. 383. Kubi=, XXXVIII. 333, 334. Kuca, komórka z chrustu, V. 63. Kuca, chlewik na cielęta, XIV. 308. Kucharstwo, XXVI. 109, 150. Kucharka, XX.IXi, 100-101. Kuchnia, VI. 56; XI. 407; XIV. 356; XXXIII. 92. Kuchnia do gotowania, IX. 279. Kucie, część faj'ki, II. 141. Kucie młodej, obrzęd weselny, II. 250, 251. człowiek bez palców, V. 63. Kucja, p. AcoHwo, koływo, kutia, V. 80; XI. 214; XIII. 22, 208; Kuciup, x,xn. 135, 136. II. 214. _ niesłodzona, jadło XXIV. 11, 40. _ tłusta, II. 214. _ głodna, Kuckać, kuckanie, obrzędowe, kaszel, X~III. 220. Kucybieda, biedak, V. 63. Kucza, chata, XIX. 81; XX. 91. kuca, chlew, p. ka,szta, XII. 256; X,XIXIV. 144, 145. Kucze, XXIV. 86. Kucza, Kuczeri, kuczerjawi, kuczeryki (j. ukr.), wzory na pisankach, IV.211. Kuczeryki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211, pt. O r n a m e n t. Kuczki żydowskie, święto Szałasów, XIII. 15. p. cza'pka, I. 159; XIXVIII. Kuczma, 170, 177. Kudel, (j. ukr.), kądziel. XXXI. 158. Kudlana, nazwa krowy, XIXI. 58. Kudłaty, p. Wilkołak, I. 204. Kudron, smażony, XII. 61. Kudcawa, nazwa krowy, XXI. 58-. ;:Cudłocha, nazwa krowy, XIX,I. 206. Kufer barokowy, XXXIII. 141. _ cackowany, p. cackowanie. _ chłopski, p. skrzynie, XXXIII. 141; XXXV. 181. _ wschodni, XXXIII. 141. _ zachodni, XXX,III. 141. Kufernicy, XXXIII. 141. Kufa, XXVlU. 165, pt. M i a l' y i wag i. Kuga, (j. sekl.), dziewica morowa, V. 36. Kugiel, pieczywo obrzędowe, III. 322. Kujałes, kujes, (j. lit.), młot do głuszenia ryb, XXXII. 26. Kujawiak, XXXVII. 356. Kukaweczka, kukułka, w przysłowiu, IX. 374. p. błazen, XX. 187. Kuki, krew, XIV. 275. Kukialka, kukiołka, kukiełka, pieczywo, lachocina, II. 19, 365; VI. 142; XIV. 257, 258, 238; XIXVIII. 188. pt. P i e c z y woo b l' Z ęd owe. Kukiełki w szopce, XI. 24; XXXI. 54,61; XXXVII 419; XXXIX. 445. Kukiolka golkowska, III. 350, 145. Kukla, O d z i e ż, XXVIII. 18. Kuker, �249 24ti kukiełka, XIV, 148, 149; XX. 60, 74. Kuklik górski, Geum montanum, odwar, zmywanie, XlIII. 219, 223; XXVIII. 243. Kuklik pospolity, Geum urbanum, XXVIII. 243. Kukła kobieca, XX.XIX. 431. Kuknus, (j. hebr.), Zar~ptak, XI. 237. Kuku, (gw. dz.), kukułka, III. 165. Kukuce, pieczywo obrzędowe, ofiara za dusze zmarłych, IV. 201, 223, 327; V. 214; VII. 261; XIII. 22,29, 208. Kukucha, p. kukułka, IX. 65. Kukul, samczyk, IX. 65, 66. Kukulczy kościelny, dudek, VIII. 307. Kukułk.a, Cuculus canorus, p. kobeć, kukucha, kukul, kukaweczka, I. 200; II. 162; VI. 298; VII. 337; XI. 199, 230; XIV. 203, 385; XXXI. 129. - człowiek zamieniony w ptaka, IV. 415; VIII. 301, 307. - ptak św. Marcina, XVI. 4. - samiec, p. kukul., I,X. 6,5, 66. - w mowie weselnej, II. 246, 248, 249, 344; VIII. 136; X. 202; X,IV. 385; XXVII. 167. - w podaniu, XIV. 165. - w wierzeniach, XXXIII. 182. - we wróżbach, ,IV. 411; VI. 62; VII. 337; VIII. 200, 342; IX. 65, 66; XII. 64; XlIII. 113; XIV. 70; XVI. 80; XVIII. 195. Kukuruza, kukurydza VIII. 387; IX. 384. Kukurydza, Zea Mais, p. bryja, kokorydza, kulesza, kuszut, X. 37; XI. 161; XII. 6, 298, 302; XIII. 28, 32, 111, 113; XVIII. 50, 54; XX. 319; XXVIII. 243; XXXVII. 389, Kukla, 391; XXXVIII. 98, 123, 410; XXXIX. 191-195, 202-206, 209212. - kaczany, X!XlXlIV.144. - kasza, XVI. 134. - krupy, odwar, XIII. 221. - liście w zwyczajach dożynkowych, XXXIII. 11. - łodygi do okładania ścian, ogacanie, XII. 295, pt. B u d u l e c. - wianki dla bydła, XXXV. 125. Kul, kelec, kielce, kiel, pierwiastek słowiański, XVII. 186. Kula cynowa,XX,XlIV. 170. - w bajce, VI. 352, 354; VU. 143. - zaczarowana, XXXI. 28. Kula, drążek do wyciągania wiadra ze studni, .p. kruk, krywula. - kołek sękaty w ścianie, V. 63. - laska druciarzy, XXXVII. 220. - iPosyłkowoa, p. krywula, V. 358, VI. 412; VII. 33,7; XI. 287; XVI. 148; X'XV. 114; X,XVII. 14-5. Kula, typ organizacji społecznej XXXVIII. 278. Kula lodowa, XXXVnI. 255. Kulacs, (j. węg.), kołacz, naczynie ,pierścieniowate, ,XXXIV. 84. Kulaszka, mączna potrawa, porówn. kuLesza, X. 36, 37. Kulawy, XXVIII. 192; XlXIX. 105, 106. - i ślepy, XXXI. 133. - w zwyczajach związanych z pierwszym wypędzaniem bydła na paszę, XXV. 56. Kulawość p. młodej, Xl. 383. Kulbaka, n. 66; IX. 178. Kulbony u wozu, VI. 395. Kulchony, nogi, XIV. 395. KuLczyki, kolczyki, IX. 37, 38. Kule, nosidła, p. kulki, IX. 363. Kule, haft, X. 301, 303. Dulhade:::, oblubieńca bogów, XXXIV. 37. - grzmotów, XXIX. 122. - kamieni, II. 211; V. 204; VI. 238240; X. 113; XXVIII. 100; XXIX. 165. - kijów, kłody, VI. 239, 243; XX. 157. - księżyca, VII. 17; Xx.I. 239; XXV. 38; XXVIII. 100; XXXVII. 88. - lasów, X. 112, 113. - lisa,VnI. 6 - Łady, XIV. 66. - magiczny, XVIII. 20. V.63. - Marsa, XXXIII. 146. Kulki, nosidła, p. kule, IX. 363. - Matki Boskiej, XII. 85; XXV. 46, Kulki mosiężne, p. bryndzulki. 47, 49, 50; XXIX!. 192; XIXlXI. 101. Kulki, pętle, XXXI. 29, pt. P t a s z102, 105, 109; XXXVII. 457 XXXVIII. 357. n i c two. _ męczenników, XVI. 324; X,XlIla. Kulmende, (j. kirg.), obrzędy ro- mocy żeńskich, XXXIV. 3,3. dzinne, V. 18. _ niedźwiedzia, VII. 1; XVII. 183; Kult: Adonisa, ,XXlXIV. 130. XXXIX. 421. - animistyczny, XX. 157. - ognia, lI. 94; VII. 13, 14; X. 111; - aryjski, XV. 213. XVII. 36; XXVI. 120; XlXiIX!.176; - Asów, III. 385. XIXXVII. 128. -- Astarty, XXX,IV. 130, 131. _ ogniska domowego, XXVII. 143, - Baala, II. 105. 154; XX-XVII. 124. _ Bachusa, III. 214; XVI. 25. - Ozirysa, XXXIV. 130. - bogów, IV. 3,32. - płodności, XXXIV. 105. _ bohaterów, XlVI. 324; XlVIII. 20. - psa, XXXI. 153. _ 'bóstw pogody i urodzaju, XX. ~ męczenników, XVI. 324; XX,I. 110. 188. - przodków, I. 156; II. 212, 303, III. _ bóstwa dwugłowego, XXXIII. 146. 215, 301; VI. 230, 231; XI. 429; - buddyjski, XXI. 50. XV. 219; XlVII. 38; XXII. 17, - byka, XVI. 26. XlXtlIr. 175; XXVII. 134, 1403; _ chtoniczny, XX. 157. XXIX!. 108, 161; XiXXII. 118, 180; _ ciał astralnych, XXVI. 120; XIX\XIX. 422. XIXlVIII. 100; _ przyrody, ,I. 240; II. 104; VI. 7; _ człowieka, II. 104; IV. 332. X. 468; XXII. 18. _ religijny, XVIII. 19, 20; XXIV. 1; - dawne, XXVI. 96. XXIX. 202. - demonów, XXXIV. 32. _ roślin i drzew, l. 184; VI. 115, 119; - drzew, p. roślin i drzew. VIII. 7; IX. 413; X. 113; XVI. 157; _ duchów, III. 376; IV. 332; VI. 335. Kule u wozu, VI. 395. Kulesza (gr. hue.), potrawa z kukurydzianej mąki, VUI. 438; XII. 296; XlVII. 141,146,149; X,XlX'V.89. Kulig, XI. 217, 218; XII. 40. Kuligi, kuliki, ptaki, p. kolowodycznyk, II. 263. - w przysłowiu, VII. 210; XVI. 96, Kulka, pisak do pisania jaj, IV. 208, XI. 189. Kulka, żerdka do wyciągania wiadra ze studni, p. kula, kruk, krywula, - �[--_ ..... - 2'50 231 XVII. 18-21; XVIII. 30; XX. 157; XXVII. 135; XXVIII.100;XXXIII. 13, 16, 18; XXXIV. 5. Kult sił kosmicznych, XXII. 15. - słońca, II. 94; V. 284; YII. 15, 16; IX. 413; XX. 192; XXVI. 74, 113. -- słowiański, XXIV. 87, 91. - szamański, XV. 262; XVI. 122; - szatana, XXVII. 99. - Sziwy, II. 105. - śmierci, XXII. 151. --:- Świętowita, XIV. 50. - Św. Barbary, XVIII. 134, 135 - Świętych, XX. 274; XXI. 105; XXII. 70; XXIII. 160. - totemów, XV. 18; XVIII. 15, 19, 29, 30; XXXVIII. 350. - Wenery, II. 105. - węża, VII. 2, 3, 7; IX. 413; X. Ill; XV. 218,219; XVI. 17, 25,26, 155; X.XXllXi. 421. - Wielkiej Matki, XIV. 72. - wody, II. 211; V. 204, 284; XV. 213; VII. 3'5, 37; XXVI. 75, 120; XXVLI. 154; XXVIII.IOO;XXXIII. 152. - ziemi, II. 211; VII. 12; XI. 111; XXVI. 121; XXiIX. 165. -- złego ducha, VIl. 26, XXXIV. 32. - zmarłych, VI. 202-205; VII. 60, 95; Xi. 113; XI. 430; XVI. 324; XXII. 14; XXIII. 158; XXV. 139; XXVUI. 99; XXIX. 108, 170, 171; X!XXi. 225, 226, 237; XIXXIV. 12, 108,129; XXlXV.I74; XIXXVII. 332. - zwierząt, VI. 114, 205; VII. 1, 3, 4,339; VIII. 358; X" 111; XX. 157; X,XiII. 14; XXVIII. 100. K u l t y d r z e w, P. baobab, brzoza, dąb, dąbrowy, deifikacja, drzewo święte (Buteo Frondosa), drzewochwalstwo, gaje święte, lasy, lipa, chwalstwo, gaje święte, lasy, lipa, Ljesinia. Kult k am ien i, p. Alatyr, Dziemjan, Kaaba, Maria; kamień_ fetysz, kamień św. Wojciecha, kamień święty. K u It m a t ki, Kybela, Matki Boskiej, Okwi Wielkiej prababki wszechrzeczy, Wielkiej Matki Ziemi. K u l t o g n i a, p. Abu kamui, Agni, ogień żywy. K u I t P r z o d k ó w, p. abied pa radzicielach, bdyn, chleb, cześć przodków, czwartek, dąb, dziady jesienne, letnie, wiosenne, gajówki, głowa barania, kogucia, kurza, godowszczina, groby, gromadki, jadło dla dusz, jajko, karmienie zmarłych, kąpiel, kąpiel zmarłego, kluski, ]uaszanka, kukuce, paludzień pa radzicielach, pierwsza rocznica śmierci, puste miejsce, pusta noc, pusty wieczór, słup, strawa, stypa, wąż, zwyczaje i obrzędy pogrzebowe, zwyczaje i obrzędy związane z kultem przodków. K u l t z w i e r z ą t, P. Amon, Apis, baran, bocian, bóbr, byk, czapla. dzik, jeleń (święty), jeż, lis, łaska, kogut, kozioł, krowa, niedźwiedź, ryba, wąż. Kvl'a, kij do trzepania lnu, bicia drzew owocowych, XVIII. 104 Kultowe pielęgnowanie kwiatów, XXXIV. 129. Kultura, XrXI. 13, 23, 8'1, 85; XIXVI. 105; XlXIXVI. 126, 127, 130, 219, 349, 350, 365; XXXVII 41, 45, 55, . 56, 63; XXXIX. 37, 92, 101. - afrykańska, XXXVIII 284. - agrarno-matriachal. XXXVIII.45. , ~ ~.:I ~ ~, ~ 1 ">- - arktyczna, XXIX. 137. _. Azji zachodniej, XXIXIV. 267. badania, XXI. 265. -. bałkańska, XXX. 216. - bałto-słowianska, XXIX. 124. - Bałtów, XXXIV. 62. białych, XXXVIII. '284 - bizantyjska, ,XX. 178; XXI. 241 - Bojków, X,XXVII. 228. - bumerangowa, XXIII. 179; XXXVIII. 29, 30. _. burżuazyjna, XXXIX. 46, 47. - buszmeńska, .xXXVII. 69. ,- cechy kultury, XIX,I. 25, 27. - chinska, XXII. 98. _. cochise, XXXVIII. 625, 626. - definicja Kosinny, XXI, 18. - - I _ I ! 314-316, 378; XXXIX. 133, 134, 432, 462. dwuklasowa, X,XIII. XXXVIII. 28-30. 16, 75, 84, 47, egejska, XIV. 197; XXXIV. 136, 141. ---= egipska, XX, 193, 128, - egzogamiczno-monogamiczna, płciowo-totemiczna, równoprawna, XXXVIII. 29-33. ekspanzja, XXI. 25. eskimoska proto_, neo-, XIXIX. 137, 138. estetyczna, XXVIII. 5. etnologiczna, XX,XVIII. 28, 32. etruska, XXXVII. 322. europejska, XX'I. 18; X,XlXIX. 75, 109, fińska, XXXIV. 60. germańska, XXI.18, 19; XXIX.159. _ _ _ _ -- _. kreolska, XXXVIII. 408, _ kreteńska, XXXIV. 276. -. ludowa, XVIII. 227; XXI. 268; XXV. 104, 143; XXIX. 125, 171; XXX. 145, 213, 245; XXXI. l; XXXIV. 288, XXXV. 75; XXXVII 144, 168, 339, 349; XXXVIII. 200, 179; - _ __ r demokratyczna, XXXIX. 3, 46. duchowa, VII. 111; XXI. 13, 244, 266; XXII. 27; X,XIV. 277; XXIX. 119; XXX. 239; X,XXVI. 112, 126; XXXVII. 36, 331, 332" 352, 353, 457, 482, 484; XiXXVIII, 290, 293, - górali śląskich, XXXIV. 288. _. grecka, XiV. 198; XX'II. 37; XXXIV. 140. _. hellenS'k,a, p. grecka, XXI. 241. .. . Hohokam, XiXX'VIII. 387, 631. _. hodowlana, XXXIX'. 254. - homerycka, XXII. 35 - Hotentotów, XXXVIII. 51, 52 -. huculska, XXXIV. 152, 153; XXXVIII. 290. _. humanistyczna, XXI. 189. _. indoeuropejska pół~ocna, XXI. 19; XXXVIII, 367. _ Ipiutak, XXXVIII. 627. _ kontynentalna, X;XIX. 137. _. kopieniacko-matri,archalna, XXXI. 145. - 329, 340; XXXIX. 16, 92, 228. ludów, XXXIX. 44. macierzysta, XXX. 238. mahometańska, X,XXVI. 388. materialna, XVII.. 111; XXI. 13, 25, 89, 244; XXII. 27; X,XVII. 140; XXVIII. 107; XXIX. 137; XXX. 239; XXXI'. 149; XX;XU. 177: XXXIV. 186, 273, 278; XXXV. 17; XXXVI. 112, 126; XXXVII. 36, 331--333, 380, 444, 445, 452, 457; XXXVIII. 217, 290, 293; XXXIX. 16, 76, 84, 93, 94, 133, 135; 229, 254, 433, 450. - miast, XXXIX. 103, 108 - międzyn.arodowa, XXXIX. 47. - morska, XXXIX. 463, 466. -- myśUwska,XXIX1.138;XXXVIII.51 i -------- __ J. I _ �- - _ _ -. -. - -. - nadatlantycka, XXII. 76. naddunajska, XXXIV. 137. narodowa, XXI. 268; XXXIX. 8. narodów europejskich, XXXIX. 75, 76. narodu polskiego, XXXIX. 8. nomadyczna, XXXIX. 185. pastersko-patriarchalna, XXIII. 35, 44, 179; XXXI. 145; XXXV. 76, 78; XXXVII. 86, 125; XXXIX. 103, 106, 109. Patayan, XXXVIII. 632 pierwotna, XXXIX. 11, 58. pigmejska, XXVII.15;9; XXXVII~r. 28. podhalańska,X.XXl.l8.2 ;XIXIXIV.269 polinezyjska, XXXIII. 144. polska, III. 105; XXIX. 115. południowa, XXiXlIV. 25Q. pomorska, III. 189; XlXX,VII. 325. 327; XXXVIII. 314; XXXIX. 270. prafińska, XXXVII. 320, 323, 324. prasłowiańska, XXI:. 27; XXXIV. 178. prawna, XXXIX. 168. prowincji rzymskich, XXXIV. 104. prymitywna, XXXIV. 274. przesiedleŹlców, XXXVIII. 433. religijna, XXVIII. 5. robotników, XXXIX .. 12. rolna, XXXIV. 58; XXXIX. 103105, 109. rosyjska, XXX. 216. rumuńska, XXXVII. 247. Rusinów Szlachtowskich, XXXVII. 225. rybacka, myśliwska, XXXVII. 323. Rzymian, XXII. 37, 38; XXX,IV, 131, 141. Sandia, XXXVIII. 624. scytyjska, XXX. 190; XXXIX.131 Seima, XX,XVIII. 44. XXXVIII. 408. skandynawska, XXIX. 159. skcstnienie kultury, X,XI. 23. słowacka, XXX. 192. słowiańska, XVIII. 224; XXIV. 84; XXVI. 91; XXIX. 124; XXXI. 169; XXXIV. 65; XXXVII. 244; XXXVIII. 317, 342. - socjalistyczna, XXXIX. 3, 46. - społeczna, VII. 150-168; XXlVII. 140; XXVIII. 5; X,XIX. 239; X/XXI. 145; XXXIV. 278; XXXVI. 126; XXXVII. 3'6. - starochorwacka, XXIX. 130. - staropolska, xxxvrr. 144. - stalroszlachecka, XXVII. 152. - starożytna, XXII. 146, 148. - stepowa, XXXIV. 178. ---; subarktyczna, XXIX. 137, 138. - śródziemnomorska, XXI. 63; XXII. 75; XXIX. 131, 168; XXX. 229; XXXIV. 66, 68, 71, 100, 101, - Sierry - 117, 124, 137. ---; tajgowo-przemysłowa, XXXIX.98. - tasmańsko-austr.alijska, XXVII. 159, 160. -- techniczna, XXVIII. 5; XXXVIII. 292. -. totemistyczna, XXIII. 47, 179; XXXVIII. 28-32. - tracka, XXIX. 124; XXXIV. 257, 260. - tradycyjna, X,XIXIX. 109. - ugrofińska, XX,XIV, 257. - umysłowa, XXVIII. 5; XXX. 213; XXXVIII. 552. - Wandalów, xxr. 27; XXXIV. 75. ---; wczesnogermańska, XXXI. 170. - węgierska, X;XXVII. 354, 356. - wolnomacierzysta, XXIII. 35, 47; XXXVIII. 30, 34. - wolnopatriarchalna, X\XXiVIII.30. _ wpływy wzajemne, XXI. 17. wschodnia, XXXIII. 145; XXXIV. .~128. ---; wsi, XXXIX. 108. - wybrzeża, XXXIX'. 462. _ wyrównania kulturowe, XX,I. 25. - wyższa, XXXIV. 274. - zachodnia, XXXIX. 23. _ zasadnicza, XXXIV. 155, 195; X'X!XVI. 109, 113, 128, 129; XXXVII. 99; XXXVIII. 19, 29. Kultury prehistoryczne, p. kultury archeologiczne. _ Abri-Audit, XXIII. 75. _ acheulska, XXXIVIII. 32; XXXIX. 20. acheulska póżna, XXU. 73, 75. amfor kulistych, XlXiXVII.3.20,324. Anasazi, XX;XVIII. 3,87. archaiczno-my,keńska, XVII. 70, 71, 93, 168. - azylska, XXII. 79. - brązowa, XVII. 171. - ceramiki grzebyk., XXXVI. 385. _ ceramiki malowanej" XXI. 63; XX,XVI. 291, 294; XXXIX 258. _ ceramiki promieni,stej" XXVI. 36. ceamiki sznurowej, XXV. s. VII, IX; XiXJVI.35, 36, 40, 41; XXXIVI. 291, 385; XXXVII. 3<20,322, 324, 325; XiX,XIX. 261. - ceramiki wstęgowej, XXV. s VIII, XXXVI. 384; XXXIX. 255, 284, _. _. - 286. - ceramiki chwalibogockiej, XXII. 77, 78. - ceramiki cypryjskiej, XXXIV. 137. _ czasz lejowatych, XXXVII. 320324. ---; Czechy-Wysocko, XXXIX. - dorycka, XXII. 38. 273. _ _ epipaleolityczna,X\XI.252 ;XXIII.79. grobów jamowych, XXXVIII. 314, 326-328. _ grobów podkloszowych, XXI. 27. _ grobów skrzynkowych, XVII. 61, 62,71,73, 170; X'XI. 27, 65; XXVI. 40, 41; XXXIX. 439. _ grzebykowa, XIXXIX. 440. - kamienna, XXI. 252. __ kampińska, XXI. 63, 66; XXII. 79; XXXVIII. 34. _ pra_kampińska, XXII. 252. _ kapska dolna i górna, XXII. 75, 77, 78; XXXVIII. 28. _ Kijów-Meżin, XXII. 78. _. La Micoque, XXII. 74, 75. _ lipicka, XXXVI. 296,297; XXXIX. _ _ _ _ _ 288 łużycka, XXI. 27, 65; XXII. 155; XXIV. 82, 83; XXVI. 30, 40, 43, 44, 92-94; XXIX,. 124; XiXlX. 246; XXXIV. 53-63,257; XXXVI. 293, 294, 302, 385; XXXVII. 325328; XXXVIII. 313; XXXIX. 116, 253, 264, 266, 279. magdaleńska, XXI. 66; XXII. 7779; XXXVIII. 28, 30; XXXIX. 20. Maglemose, XXI. 252; XXII. 79; XXV. s. II. małopolska, XXVI. 35, 36, 40, 41; XXV. s·. VIII, .s. IX. megalityczna, XXI. 63; XXV. s. II. s. III. s. VI, XXVI. 36; XXXVIII. 35. _. mezolityczna, XXI. 248. _ miechowska, XXV. s. IX. _ mikrolitu neolitycznego, XXI. 63; XXV. s. II. s. VI. s. VIII; _ MogoHan, X,X'X,VIII. 387, 631. _ mustierska, XXrI.73-75; XXXVI. 212; XXXVIII. 29; XXXIX. 20. �254 255 - naczyń malowanych, XVII. 61, 72-78, 168. - nadbałtycka, XXI. 63, 66. -, nadbużańska, XXI. 63; XXV. s. X, s. XI. - neolityczna, XVII. 171; XX'I. 63, 248, 252; XIXII. 79; XXV. s. III. XIX,XVIII. 386; XXXIX. 19. - póżna środziemnC'mor~k8, XXXIV. 102. - niższa, XXXVIII. 295'. - nordyjska, XIXVI. 35. - oryniacka, XXII. 76; XXXVI. 212; XXXV:III. 28, 31-33; XXXIX.20. - paleobałk,ańska XXIX. 131. '- paleolityczna, XXII. 72; XXXVIII. 28, 32; XXXIX. 19, 20. -. preszelska, XXXIX. 20. ~ przeddziejowa,XX1L17 ;X1XXIV.5'9. - przedhistoryczna, XVII. 168; XXVI. 92. -. przed-mykeńska, XVII. 168. -. przedscytyj ska, XVII. 169. -- puharów dzwonowatych, XXXVII. 321, 322. -. solutreńska, XXII. 76; XXXVIII. 31; XXXIX 20. _. szelska, XX'XIVI. 212; X,XXIX.20. -. - tardenauska, XXII. 79; XXV. II. XXXVIII. 33 Thule, XXIX. 138. trypolska, XXI. 64. - trzciniecka, XXXIX. s. 263. -. unietycka, XXV. s. VIII, s. IX. XX~.~;XXXVll.~~3~. '- wielkopolska, XXV. s. VI, s. VIII XXVl'.36. ' - złocka, XXV. s. IX. KuliurElementen, XXXVI. 120. Kulturkampi, X'V. 2. Kule, (j. lit.), młot do głuszenia Tyb, XXXII. 26. Kulesza, p. kulesza. Kuleszirnyk, (gw. huc.), XXXV. 89. Kultuwies, (j. lin, kijanka do prania, XVIII. 115--118, 120. Kum, p. kumoter, I. 48; II. 335; VI. 126; IX. 36, 72. - ze strzyżenia, II. 81. Kum wienczani, (l. serb.), świadek ślubny, IX. 35. Kuma, kumoszka, I. 49; V. 34, 336, 354, 355; VI. 126, 256; X. 35; XVIII. 183; XIX. 96. Kumać, (gw. złodz.), rozumieć, umieć, VII. 280. Kumaki, żaby, IX. 67. Kuman, kumaneć, O. ukr.) naczynia pierścieniowate, XXXIV. 88, 109 -114, 117. Kumari.dziewice-demony,XX\XIV.30. Kumeczka, matka chrzestna, VI. 126. Kumialis, Kumiele, (j. lit.), kobyła, w rybot XX,XII. 30. Kumka, żaba, IX. 67. Kummet, (j niem.), chomąto, XXXIX. 121, 123. Kumora" komar, VI. 44. Kumora., p. komora, X:IV. 255, 275. Kumostwo, XXX'. 250. pt. P o k r ew i e ń s t w o f i k c y j n e. Kumoter, p. kum, XIV. 297. Kumkanie żab, VIII. 394; IX. 67. Kumuly u sieci, XXXVlU. 230. Kumys, V. 3, 11, 18; X.ll1; XXXVII. 111, 121, 124. Kun, (dok.l, grzywna, V. 5, 108, 112. 116, 116, 120. Kuna, mięso jako środek leczniczy, V. 80; XVIII. 188, 193. - polewanie, VII. 270; XXXI. 31. Kulas, ~: Kuna, narzędzie kary, IV. 368; XI. 306; XX. 34, 37; XXXIX. 299. pt. P l' a wo l u d o w e. Kundel, w przysłowiu, VII. 210. Kunia, (j. ki,rg.), grzech, V. 109. Kuniar, pastuch koni, IV. 283. Kunica, (dok.), H. 114; V. 79. pt P l' a w o l u d o w e. Kunigas, (j. lit.), naczelnik rodu, III. 98. Kunigowanie, (j. lit.), dziewiczy wi.eczór, II. 114; III. 312, 353; V. 78,79. Kuning, (i. germ.'. epitet boga, XIV. 54, 67. Kunszt rotmański i s'ternicki, XXXJI. 69, 73. Kuń, koń, III. 45. Kuontalo, (j. fiń), p. kądzi.el, XXXI. 158. Kupadla, (j. czes.), ciastka, pieczywo obrzęd. świętojańskie, XHI. 20. Kupalnia, noc świętojańska, II. 101. Kupalnik górski, pomorni.k, Arnica, X XlVIII. 243. Kupalnocka, V. 379. Kupała, Kupajło, II 214; III. 36; IV. 319; VII. 229; XII. 36; XVIII. 225; XXXIII. 30. - w przysłowiu, IX. 372. Kupe, (j. serb.) gra V. 141. Kuper, XI. 396. Kupicha, nazwa krowy, XXI. 58 Kupiec, III. 294, 314, 319; XIII. 66; XXXIV. 289. - rzymski, XXVI. 92' - w literaturze lud., II. 11, 12, 86; 268; XIX. 90; XX. 255. - w obrzęd. weseln., II. 266, III. 67. - w zwyczajach związanych z kupnem i sprzedażą, XXI. 96. - wędrowny, XX,X. 183. Kupki kupkowyi. Ci, uh.), wzory na pisankach, IV. 211. Kupno, sprzedaż: bydła, p. litkup, X. 355; XXIII. 80. - czas i miejsce, XXIII. 8.0, - osoby biorące udział, XXIII. 80. - podczas pełni księżyca, XXIII. 80. - pozorne, XXIII. 110. - wianka, p. wianek, XXVI. 85. - zwyczaje związane z kupnem, IV. 97, 125-128; XIII. 287; XXI. 96; XXIII. 80; XXXI. 145. - żen, I. 36, 95; V. 186, 284; XI. 221; XIV. 188, 189; XXVI. 86; XXVIII. 94, 95; XXX. 225. pt. ,p r a w o l u d o w e. Kur, odra, III. 43. Kur, kurek, pianie, p. kogut, kokot, kuros, IX.. 87, 183; XIV. 147; XIXNIl. 72. _. pożywienie, XIV. 10; Xx. 91. - w opowiadaniu, VIII. 285-289, 291, 305. - w przysłowiu, IX. 48. - z drzewa, obwożony w zapustny wtorek, XIII. 343. Kura, p. kokosz, kokoszka, I. 209, 250; II. 201, 223; IV. 275; IX. 94, 189; X. 355; XIV. 135; XX. 7, 10, 11, 44, 64, 73, 74, 92, 95; XXIII. W; ~XVII. 00; XX~ ~; XXXVIII. 410. -. czarna, II. 66; V. 3al; VIII. 200; X. 357; xn. 220; XIX. 118. - dar weselny, VIII. 247. - dawanie owsa święconego na św. Szczepana, XI. 194. - głowa w magii, III. 60. - jadło obrzędowe, XXIV. 15. - jara, XIV. 34. - kradzież, X. 355. - kupno, Jr. 224; XXIII. 105, 106 - leczenie, XXX. 43. - nasadzanie, II. 221; VI. 64. �236 -. naśladowanie głosu, VIII. 393. nawoływanie, II. 130. nawóz w magii, XIV. 47. cchrona, XXXVIII. 233. odpędzanie, II. 130. ofiara, X. 111; XXXIV. 43. ogona obcinanie, II. 224, 338, 366. pi.ejąca, II. 211, 366; III. 24; V. 371, 381; VI. 64; VIII. 49, 359, 365; 1)<1. 386; X. 108; XII. 220; XIV. 368; XX. 320. - pierze, III. 53; XI 357. - przelatywanie nad kolebką, X. 356. - przepowiednie 'pogody, III. 143; VI. 66; IXI. 66; XIII. 205; XIV. 369; XVI. 83. - ptak wróżebny, XXXI. 144. - w bajce, II. 275; IV. 31n, 305; VIII. 182, 291; X,VIII. 168. - w kazaniu, XIII. 334. - w kolędzie, XI. 149. - w lecznictwie, XVIII. 181. W' pieśni, II. 350; XIV. 267. '.lv' przezwiskach rymowanych, VIIt. 404. - w przysłowiu, II. 202; XVII. 165. - w wierzeniach, XX. 294. - w zagadce, n. 338; XV. 105. - w zamawianiu, XIII. 113, 144. - w zwyczajach i obrzędach B. Nar. V. 207; XXIX'.. 96. _. VlZWYCZ. narodzinow., XX\IX. 90. - w zwycz. weselnych, IV. 437; XiXII. 159. - wcielenie diabła, VIII. 355. - wcielenie duszy, XVII. 183. -. zabawa w ku:y, IV. 284, 301. - zapewnienie nośności, XIV. 370. XXIII. 59. Kuras kurek, XXXIX. 332. Kuraś, kuraż, XIV. 291. dyngusiarze, p. chodzenie z kurkiem, XXXIX. 332. Kurche, Curche, (j. pr. lit.), bóg pokarmów, XXII. 1, 6. Kurcze nóg, leczenie, XXX. 53. - żołądka, leczenie, XXX. 53, 56. Kurczęta, XXX 67. Kurcarze, -o - Kurk, w zagadce, XIV. 375. wylęganie, III. 23; IX. 66. Kurdybanek, p. bluszczyk ziemny, octwa[', XXX 50, 51; XXXI. 96. Kurdziel, choroba bydła, II. 156; VI. 44; pt. Medycyna ludowa. - leczenie, XXX. 46, 48. Kurek, dyngus, XVII. 15; XXVII.173. gwóżdź w grządzieli, I. 188; II. 131. Kure11" (j. ukr.) s'załas, XXVII. 139, 140; XXx. 32. Kurhany, III. 8; XVII. 170, 174; XXII. 156. - barwione, XXI. 262. kamienne, IX. 195. - kirgiskie, XXV. 130. - okrągłe, XXI. 255. - scytyjskie, XXX. 187, 190. _. tatarskie, XXV. 130. Kuriatka, konstelacj.a, V. 248. Kuriecza ślipota, (gw. huc.), kurza ślepota, XVIII. 181, 184, 185. Kurierem na ścieżki, (gw. złodz.), iść pieszo, VII. 280. Kurilka, O, ros.), gra dzieci, XI. 282. Kuriny baby, obrzędowe obchody, XXXIX. 432. Kurjaczi laboczki, lap ki, (j. ukr), wzory pisanek, IV. 212. Kurek, Il O, ukr.), wzoIV. 212. pt. O l' n a- Kurkas, Kurke, Kurko, Lu(] 000 Tom XL Kurz, (j. prus.), bóg pól i zboża, XIV. 65; XVI. 157; XXII. 3-6, 8. Kurka CanthareUus cibarius, XXXI. 96 Kurka, wzory pisanek, IV. 212. Kurka zbożowa, p. przepiórka, XXII. 8, 9. Kurki, pieczywo weselne, XiXIII. 81. Kurklys, (j. prus.), turkuć podjadek, XXII. 6. Kurnasista, nazwa owi.ec, VIII. 39. Kurnik z wikliny oblepiony gliną, XXXIV. 144. Kurnuta nazwa owcy, VIII. 39. Kuropaciec, samiec, XIV. 112. Kuropatwa, XI. 387. - zabawa, X'X'XI. 28, 29. - w przypowieści, IX,. 4'7. Kuros, korus, O, prus.-lit.), kur, kogut, XVI. 157. Kurowanie, . fikcyjne okradanie rodziców p. młodej, III. 206. Kurpiarz, łatacz, XVII. 162. Kurpie, stare obuwie, XVII. 162; XX. 93. Kurpiele, kierpce, XXXVI. 276. Kurski pacierz, XIV. 377, pt. M ę t 0wanie. Kurszil, O. ukr.), naczynie, pierścieniowate na wódkę, XXXIV. 84. Kurt, (j. kirg.). ser, V. 3. Kuruce, (j. węg), pułk, XXXII. 11. Kury, gra w bierki, XVII. 229. Kury, kuropatwy, XXXI. 30. pt. Ptaki dzikie. Kury czka, Ci, ukr.), gwiazdozbiór, I. 175. Kuryszc.ze, ogień przeciw czarownicom. V. 217; VIr. 261. li garnek do okurzania pszczół, VI. 45. Kurz w zagadce, VI. 248. Kurza noga, aphrodisiaca, XXIXIX. 300. Kurza stopka, wzór na pisankach, IV. 212. Kurza ślepota, Hemeralopia, V. 273; XIII. 216, 218. Kurzaj, handlarz kur, XIV. 94, 112. Kurzawa na drodze, VI. 65. Kurzawka, purchawka, XXXI. 94. Kurzawki, brodawki, XI. 385; XXXI. 94. paLca, pazuri, ry pisanek, m en t. czarne w lecznictwie, XI. 395. pierwszy raz ujrzeć, XVIII. 196. w szopce XIV. 141. - -o Kurjaczi Kurze dupki, Kurze ziele, Tormen- drzewianka siona, listki, kąpiel, x.xx. - nalewka na spiryt., XXX, - święcenie, VIII. 15; XXX. Kurzeń, O. ukr,), szałas, IX. tina Kurzy . erecta, ślep, kurzy wznie67, 68. 68. 68. 87. ślad, Anagalis ar- vensis, XXVIII. 243; XXXI. 96. Kusaki, zapusty, XXVII. 174. Kusaku, (j. gil.), zwierzę nieznane, XlVI. 12.1. Kusiciel, diabeł, XII. 213. Kusierka, akuszerka, V. 63. Kust, O. ros), dziewczyna przystrojona w gałązki brzozy i klonu, XXXIII. 11. Kustryk, (gw. huc.), czł<Jwiek z ogonem, XIII. 112. Kusy w przysłowiu, XVI. 96. Kusy, diabeł, V. 351. Kusy diabełek, XXXI. 15. Kusy, nazwa ps.a, III. 45. Kusy panek przez katanek, diabeł, XV 358. Kusz, (dok.). p. kowsz, mia'M, XXVIII. 157-159, 164, 165. Kuszak taskan, (j. kirg.). V. 9. Kuszka, naczynie na wodę. IX 366. - u kosy. lIr. 71. �258 (j. kirg.), przyłączanie stada zięcia do stada teścia, V. 9. KusztYfon, żywokost, Symphytum officin. L., II. 136. Kuszula, (gw. huc.), wysypka u dzieci, XVIII. 181. Kuszut, (gw. huc.), kopiec kukurydzy, XXXIV. 150. Kuśnierskie bractwo, St. Sambor, XXXIII. 126. Kuśnierstwo, VI. 403; IX. 96; XXI. 233; XXIII. 154; XXVI. 118; XXXV. 19, 28. Kuśnierz, III. 319; V. 151; XI. 58; XXX. 182. Kuśper, człowiek o krótkich palcach, XVII. 162. Kuta, kurzyna, potr. mączna, II. 128. Kutel, KutiaHs, O, lit.), matnia, XXXII. 30. Kutja, p. kucja, L 251; II. 172, 214; III. 1--5, 171, 172, 174, 384, 385; V. 351; VI. 26; VIII. 370, 372, 374; XIII. 22, 208; XIV. 397; XVI. 325, Kutki, (j. kamcz.), bóstwo, VII. 21. Kutoczki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Kuwada, V. 203; XI. 224; XIII. 56, 57; XXIX. 175, 176. Kuwnyty, (gw. druc.), dać, XXXVII. 210. Kuźajki usuwać, p. kurzawka, XXXI. 94. Kuźba (gw. hue.), przyrząd do zawieszania kotła, XXXV. 101, 102, 109. Kużnia, II. 76; IX. 275; XX. 253; XXXVII. 414; XXXVIII. 261. Kuźnica, XXXVII. 28. Kuźnik, XXXVIII. 261. Kunssberg, (j. niem.), Łysa Góra, XXIX. 152. Kuska, szkodniki polne, XXII. 8, 9 Kuszk-jow, 259 puch, II. 140. p. brukiew, II. 231. Kwarta, IV. 125, 126; XIV. 157; XXVIII. 160. Kwas, p. kwasny ciah. Kwas buraczany, VI. 61. -- garbarski., XVIII. 188. -- kapuściany, VI. 45, 61; X. 36, 37 -- w lecznictwie, XVIII. 189. -- solny ,do wytwarzania wzorów na pisankach, IV. 205. -- żytni, do wyprawiania skór, XXXI. 116. pt. G a l' b a l' s t w o. Kwasak, garnek na kwas, V. 63. Kwasny ciah, (j, łuż.}, zwycz. doroczny, III. 374. pt. Z w y c z a j e i obrzędy. Kwasnyna, (gw. huc.) barszcz, XII. 296; XIII. 208. Kwasoka, żur z owsianej mąki, II. 128. Kwasówka, zupa z kwasu kapu~cianego, VI. 45; X. 36 37. Kwaszenie skóry, XXXI. 113,116,117. Kwaśnica, VI. 61; X.I1. 9, 14, 27; XVIII. 72 Kwaśnioki, placki z jarzyny, II. 129. Kwatera okna, IX. 273; XXIX. 51. Kwatund, (j. gil.), lepra, trąd, XVIII 80. Kwef, XXVIII. 18. Kwestarz, XXXI. 18 Kwestia chłopska, ,XX. 117, 118, 130. Kwestionariusz, p. ankiety, I. 96; IV. 106; XVI. 290; XXVIII. 6; XXXI. 6; 7; XXXI,X. 141 -- astronomiczny, V. 248--251; XXXIV. 297. -- atlasu ludoznawczego Szwajcarii, XXXIX.504. -- dla badań nad pisankami, III.285. -- dla badań zwyczaju tatuażu, . XXVI. 80. Kwab, Kwak, -- konopi, XIII. 220. -- dla ziemi Tucholskiej, XXXV,179. - kupne, XII. 285. -- dotyczący prawa zwyczajowego, - lipy, X. 335. XXV. 113. - etnograf., XXIV. 194; XXXV. 174. -- lotosu, p. pochodzenie człowieka, -. lingwistyczny, XXXVIII. 15. XVII. 18. - malowane na ścianach, XXXIII. - meteorologiczny, V. 248-251. 107. - o Kazimierzu Wielkim, VI. 198. -. miłości, XXX. 207, 208. -- obrzędów świętojańskich, _. paproci, II. 160; IV. 321; V. 34, XXXIV. 295. - oświetlania mi.eszkań, XXXV. 20. 56; X. 382; XXX. 49. -- sobótkowy, III. 286; IV. 323, 324 - przemiana w człowieka, XX. 260. -- róży, XIII. 221. - w sprawie lecznictwa ludowego, -- strój, III. 17. IX. 100. _. sztuczne, XXIII. 129. w· sprawie ludowych narzędzi - tarniny, XIII. 221. muzycznych, XXXV. 183. -- w sprawie ludowych nazw miej- w ornamentyce, XIV. 362 scowości, VI. 293. - w porównaniu z ludźmi, XIV.203. - w sprawie przemysłu domowego. _. w wierzeniach, I. 119; XXIII. 60. XXI. 234--236. -. we wróżbach małżeńskich, I. 255. - w sprawie wierzeń o świecie - z piór, XXXIX. 451. zmarłych, XXXV. 24. Kwicale, p. kwiczoły. - w sprawie zwyczajów ludowych, Kwiczoły, kwicale, łów, V. 123; XXVIII. 217; XXXIII. 22. IX. 102. - w sprawie zwycz.ajów spadkoKwiecień w Kalendarzu Staropolwych, VIII. 418--421. skim, XIII. 256, 257. Kwiatek na hafcie, X. 302. - w przysłowiu, ·VII. 210. - malowanka, XII. 117, 118. Kwietna, kwietniowa niedziela, p. Kwiatki ozdoby na czapkach, palmowa niedz.iela, X. 17; XXXI. XXVIII. 177. 159; XXXIX. 431, 432. - wzory na pisankach, IV. 212. . Kwietocha, nazwa krowy, III. 4'5. -- wzory z włóczki, na sukmanach, Kwik, drzewo które piszczy ,rdy się XXIX.79. pali, p. wil, XVII. 202. Kwiatki św. Jerzego, XXVI. 151. Kwinta, XVI. 171. Kwiatóń, nazwa wołu, 9IV. 175. Kwioly, głupstwa, XVI. 85. Kwiatula, nazwa krowy, VIII. 152: Kwiotki, wycinanki, XXXIX. 451. XIV. 175; XXI. 58, 206. Kwit, okowita, spirytus, XVIII. 220. Kwiatuszki, wzory pisanek, IV. 217. Kwitka, Kwity, (j. ukr.), wz;ry na Kwiaty, bzu, X. 335. pisankach, IV. 212 -- czarodziejskie, p. Cary, IV. 160. Kwoczka, gwiazdozbiór, I. 175. - dziewany, marzany, XIV. 224 ,225. Kwok, karpiel, roślina pastewna, -- i rośliny lecznicze, VIII 343. XVIII. 220. - jako motywy zdobnicze, XXVIII. Kwoka, konstelacja, Włosy Bereniki, 45, 50, 54. V.63. 17' �261 260 Kwoka, p. kura, VI. 397; VII. 261; VIII. 363, 372; XI. 73; XII. 77 253, 254. ' Kybela, Ci. gr.), bogini ziemi, XVII. 36. Kyciary czerwone, (gw. hue.), p. prasa tureckie w leczn. XXX. 40. Kyćka, rózga, śmigus, II. 87. Kyg, (dok.), kij, XIV. 75. Kyit, (j. kirg.), dary weselne, V.15, 19. Kyjamatlyk, tj. tat.), wierny przyjaciel, VII. 55. Kyptar, (gw. hue.), półkożuszek bez rękawów, XXXIV. 146. Kyr-kazar, (j. kirg.), dary weselne V. 14. pt. Z w yc z a j e i. o b l' Z ę~ d y we s e l n e. Kyrczeć, pomrukiwać, XVIII. 220. Kyrdel, kierdel, VIII. 40. Kyriake (j. gr.), Kil'che, XlVII. 220. zniekształcenia, XXXVIII. 317. Kyrnycia, (j. ukr.) krynica, XXX. 20. Kyrpce, kierpce, II. 344, 345; XI. 57, 58, 60; XXXIII. 117; XXXIV.269 Kyselowa żena, tj. czes.), Marzana' XXXIX. 432. ' Kystawa, (j. kirg.), lepianka z gliny i chrustu, V. 3. Kytyci, (gw. hue.), węzeł ze sznura na kapeluszu, XXXVII. 219. Kytyczka, (gw. hue.), znaczenie owiec XXXV. 134, 141, 142. ' Kyz-kuszaktar, O, kirg.), dary weselne, V. 15. Kyzyk, kyzyczki, (j. uzb.), komicy w Uzbekistanie, XXXVIII. 347,348. Kżeszadnik, (j.luż), krzemień, XXXII. 139. Kyrie Elejson, L mal'tinel, O. franc.), jaskółka, w wierzeniach, ,XVI. 5. Labieczk, (gw. słowiń.), szczypiorek, V.325. Labieda, narzekający, V. 63. Lach, w szopce, XI. 28. Lach, (gw. złOOz.), miech, VII. 280. Lacha, (gw. flis.), odnoga Wisly, XX. 57. Lachocina, lachocinka, kukielka, VIII. 84, 85. Lada, krosna, II. 133; VI. 247. Lado, lado! przyśpiewka XXXIX. 3'19. Laga, żerdź do pchania galaru, V.63. Lagapis, (j. łac.), Lapis agapetos, kamień cudowny, XXXVII. 290. Lagenaria vulgans, p. tykwa. Lagl'omentnjk( -ica), rozpustnik(-ica), XVIII. 220. Lahmu, (j. babi!.). bóst\\'o. XVI. 17. La Laima, O, łot.), bóstwo losu, XXIX. 164. p. kamizelka, lejbik, lejbzik, V. 63; XI. 57, 58; XXXVII. 230. Lajbyk, O. ukr.), kamizelka bez rękawów, XXXVII. 216. Lajer, katarynka, XVIII. 220. Lajerka, Lajermonka, kobieta grająca na katarynce, XVIII. 220. Lajermon, kataryniarz, XVIII. 220. Lajkonik, p. lelkonik, konik zwierzyniecki, IX. 424. Lak, p. Lach, XXJXJVI. 246. Lak, farba do obrazów na szkle. XXX. 157. Lak tłuczony, w lecznictwie. V. 165. Lala, kukła obrzędowa, XIV. 87, XXXIV. 10. Lalka. do zabawy, XIV, 343-345: XVIII. 229. Lajbik, _ przedstawiająca śmierć, XI. 76. - w magii, XI. 207-8; XXXIV.279. - w obrz. weselnych, XXXI. 159. - z gałganków, XXVIII. 58. - z kwiatu maku, XXVIII. 63. - z wosku, XI. 207, 208. Lalki, w szopce, p. figurki, kukiełki, postaci w szopce, V. 154, 155; XI. 18, 21, 24, 27, 32, 136; 213; XXII. 129; XXXI. 5'1; XXXVIII. 243. Lama, duchowny budyjski, VII. 326; XXI. 50. Lama, ze zlotogłowiu, p. materiały odzieżowe, XXVIII. 20. Lamentorz, elementarz, III. 140; VI. 45; IX. 13; XIV. 94. Lamie, O, grec.), demony kobiece, XIX. 137. Lamka, lamawica, gościec, V. 297. Lamówka, p. lama, XXXVII. 216. Lampa Aladyna, XXXVII. 24. Lampadódromia, O. grec.), święto greckie, XI. 288, 290. Lampart, w wierzeniach, XXXIX. 307. Lampartyja, majówka II. 139. Lampka oliwna, XXXVII. 245. - po umarłym, III. 54. - życia, IV. 399. Lamus, II. 77; XVII. 181. Lanca, XIV. 43, 51, 53. pt. B l' a ń. - Amphiarona, XVI. 41. - Karola Wielkiego, XVI. 43. Landara, kobieta lekkich obyczajów, XII. 67. Laneus, (dok,), lan, XXV. 22. Langarhus, O, skand.), łaźnia, XVII. 179. Lanie ołowiu, VIII. 344; XXVII. 136. - świec. p. kluzinki, XI. 73. 74. - wosku IV. 420; XliX. 132; .xX. 87. Lanki, spinki. XXXI 67. Lappa communis, Lapis agapetos, p. łopuch. amulet, XXXVII. 290. bufoni s, p. belemnit echenit XXXVII. 297. pt. A m u\ e ty. ' Lapsnąć, upaść, XIV. 253. Lal' famitiaris, (j. lac.), Lary, XVI. 18, 159. Lasa, plecionka do suszenia owoców, XII. 297. Lasa, wrota plecione, porówn laska, lisa w znacz. plecionka, V. 63. Laska, II. 44; XI. 19, 20, 28, 213; XIX. 40, 48, 51; XXIX. 157, 161. pt. B l' a ń. - berło, XIV. 215. _ brzozowa, XXXV. 61. _ cudowna, XIV. 293. _ czarnoksięska, II. 164, 165; XXXV.61. _ huculska, XXI. 45. _ mojżeszowa, IX. 161. - obrzędowa, XXI. 42. - od piorunu, II. 159. _ oznaka wladzy, XX-I. 42. _ obsyłkowa, gminna, p. kula, krywula, XI. 287. _ rapsodów, XXI. 188. _ rzeźbiona, XXXI. 5. _ sołtysia, XXXIX. 298. _ wójtowska, XXIX. 186. _ z karbami, p. karbowaniec, rawasz, XI. 212. _ z podziałką do mierzenia mleka, Lapis V. 125. złota, XI. 373. Laska, furtka, II. 337; III. 357. Laska, p. lasa, mata, plecionka, V.45. Laska Chrystusowa, Laska Pana Jezusa, Armeria vulgaris, odwar przeciw krwotokom, XXXI. 89. Lasowanie gliny, XXIX. 88. - �263 262 Lasowik, O. ukr.), borowy, lessij, leszij, leśnik; porówn. leśna, leśna panna,' leśni ludzie, lisni, Hsowik, II. 216; VI. 338. Las6wki, owoce dzikie, niedojrzałe, VI. 45. Last6wka, jaskółka, p. la martinel, II. 135. Lasy, dębowe, XI. 383. - niczyją własnością, XVII, 3, 4. - szpilkowe, XXXIX. 247. - święte, VIII. 332. - w mitach, x,x,xn. 117. - w przysłowiu, VII.30,211; XIII.158. Latanie w powietrzu, p. czarownice, XXX. 204, 218, 220, 223. Latarnia, z "papieru, XXVIII. 52, 53. Latawiec, IV. 332; VI. 196, VIII 358; XI. 402--4Q5, 430; XlII. 242, 295; XVIII. 28; XX. 295,; .xxV'll. 120; X,XXl. 1415;XXXVII[. 264. Latawiec, amoniak, xx,XIU. 81. Latawiec, wahadło u zegara, V. 63. Latkanie, (gw. huc.), śpiewanie pieśni weselnych, VII. 261. Lato, w przysłowiu, XIII. 159. 'Latoperz, nietoperz, p. lot czarownic, XXVII. 63. Latopis Nestora, XXXIX. 297. Latopisiec, III. 102, 103, Latopisy ruskie, XXXIV. 17'2. Lauda gwarków olkuskich, XXXIX. 170. Lawenda, Lawendula vera, lewanda, XXVlU. 243. Lawonicha, (j. błr.), taniec, XII. 185; XXI. 138. Lazar, obrzęd sprowadzania deszczu na Kaukazie, XVII. 37. Lazerunek, laki, farby, XXX. 157. Ląd, (gw. flis.), ziemia, XX. 57. Lebioda, lebiodka, Origanum vuZ· gare, P. loboda, macierzyca spolita. aphrodisiaca, XXXIX. 300. matka wszystkiego ziela, XXX. 57. - roślina jadalna, XII. 61; XX. 318; - stworzenie lebiody, II. 216; X1XVlII. 243. -w lecznictwie, X:XX. 57. Leczenie bólu głowy, oczu, p. ból. XXVI. 16 pt. M e d y c y n a l u d. - bursztynem, -XXXIX. 401. - bydła, II. 88; IX. 94; X. 335; XXXV.63. - febry, p. febra, X'XVI. 16. - kołtuna, p. kołtun, X. 96. - koni, p. koń, II. 87; IX. 94. - obłędu, X. 265. - pasem czarownym, XX[. 1-30. - róży, XXIII. 36. - wścieklizny, IX. 409. - zaczarowanego, XXV. 92, pt. Uroki. - zębów, p. zęby, XXVI. 16. Lecznictwo, II. 38, 373, 374; III. 49, IV. 96, 180; V. 248, 297, 298, '301; VI. 58, 330, 412; VII. 84, 9a, 94; 222; 224, 268, 269, 319, 320, 326, 337; VIII. 57; X. 108, 262, 263, 353, 356-358; XI. 372, 383; XIII. 126, 216-226; XXI. 215, 216; XXV. 104, 118; XXVI. 96, 104, 121; XXIX. 118, 121, 164, 165; Xx:x:r. 100; XoXXIII. 80; .xxxVII. 332; XXXVIII. 217, 434, 529. pt. M e d y c y n a l u d o wa. - arabskie, XIII. 277. - cygańskie, XXX. 239. - huculskie, X[lI. 341; XVIII. 179-193. - jakuckie, XXXI. 170. - mistyczne, XI. 379. - myśliwskie, XXXIII. 151. - z Wysp Wielkanocn., XXXVII.383. _ żydowskie, IX. 160; XXXIII. 142. Legendy o: aniele ukaranym, XXX. 142, 143. VIII. 207. Legenda aurea, XI. 340; XXI. 111; _ Baruaamie i Jozefacie, XXX. 141. - Bogu,. VI. 351; :XXIX. 132. XXVII. 33-35. - Chrobrym, XXXI. 168. Legendy, I. 12, 140, 169; II. 86; IV. _ Chrystus'ie, p. o Panu Jezusie, 46 168 257; 264, 271, 272; VII. XVI. 205, 206; XVI. 38; XXXIII. 44: 47,' 48, 52, 85; X. 127, 365157. 367; XI. 84, 391, 418; XiIII. 67, 68, _ cnotliwym młodz. XXXVII. 12. 236; XIV. 159, 164-168, 248, 291, - duszach, XXiII. 152. 300; XV. 205, 259; XlIX. 41, 108; XXI. 106-111; ,x.x:VI.II. 71, 191;' _ dziwnych sądach Bożych, XXiX.76. _ Eliaszu i Jozue, XXX. 104. XX,IX.99, 127; ,X;XX.40, 102, 103, _ Grzegorzu, XX. 248; XXVII. 9. 136; ,XXXI. 13, 18, 167, 17t2, 17a; - o rbiku, XVI. 320. XXoXIX.11. - kamieniu, I. 219. _ arabskie, XIII. 272-274. _ koronie P. Jezusa, V. 259. _ armeńskie, VII. 85. _ królowej Jadwidze, VII. 127; _ bałkańskie, XX. 293. XXXVIII. 231, 232, 270. _ bretońskie, VII. 85; X. 223,224,370. _ Marii Egipcjance, X:XJI. 70. _ chitarskie, X'XX. 76, 88. _ cygańskie, XJXX. 238. _ Marynusie, XXXI. 48. _ cyk1l:1salomonowego, XXVII. 22. _ Matce Boskiej, XI. 18'7; XIX, 46; _ egipsko-arabskie, XIII. 144-149. lXXVIII. 1413. _ fińskie, XiXXVII. 440. _ matce św. Piotra, ViII. 48. _ huculskie, XlXXV. 133. _ mnichu, xxxI. 15, 16. _ hunno-ugryjskie, VII. 85. _ Panu Jezusie,' p .. o Chrystusie, _ indyjskie, XXVI. 115. VII. 50-00; VIII. '252; XlIII. 145_ jakuckie, XXXV!.I. 102. -147. _ japońskie, XI. 208. _ pochodzeniu kobiety, X:iXIII. 160. - kirgijskie, oX.'340. _ powstaniu diabła, II. 322. - lenorowe, V. 33. _ .powstaniu zwyczaju malowania _ madziarskie, XXXV. 179. jaj, IV. 217. _ muzułmańskie, XXIX. 118. _ pustelniku, VII. 94; XXX. 86, _ polskie, VU. 240; X. 341. 90-95,131; XXVII. 23 24;XXXI. _ rosyjskie, X:XXI. 17 18, 22. _ ruskie, X. 361; XXX. 107. _ stworzeniu świata, II. 323; IV. _ rzymskie, XXXVII. 135. 414, 415. pt. M i t y. - sieradzkie, VII. 118-128. - św. Aleksym, XVI. 113. - skandynawskie, VII. 79. _ św. Andrzeju, Jędrzeju, XXX. 85. - średni.owieczne, 'XX,XV. 188. - św. ,Bonifacym, XVI. 40. - totemiczne, XVIII. 20. - św. Cecylii, XlXI. 112. - włoskie, XIII. 347. - sympatyczne, XVIII. 184; XXVII. 135. _ taumaturgiczne i terapeutyczne, po- - I '/ �264 - św. Eustachym, XiXIII. 159. XXVII.35. - św. Hubercie, XVI.40; XXIII 159. - św. Janie, XlVI. 40. - św. Klarze, :XVI. 41. - św. Konradzie, XVI. 40. - św. Krzysztofie, XV.206; xvr 40. - św. Marii Magdalenie, XV. 22, 23. - św. Michale, VII. 48. - św. Senanie, XV. 206. -..:;św. Teofilu, X/XXI. 1O~. -św. Wojciechu, :XVI. 40;XXXI. - świętych, X. 17, 448; XX:I. 115, 116--124. Legerwite(a), prawo do wynagrodze_ nia za deflorację pod danki, II. 111. Leglek, bocian, XIV. 22ą Legło, legowisko, IV.' 278, 287. Legowisko, p. kotos, kotus,' leglo, prycza, wyrko. Legowisko, z gałęzi, XJX:XIII. 87. Leitkauf, O, niem.), p. litkup, XXIII. 97.. klepsydra, XVI. 108. Lejbik, XXXVIII. 359. Lejbzik, p. lejbik, XXXIX. 393. Lejce, rp.opraty, U. 132; XII. 224; XX,XI. 116; XXXVIII. 45, 47, 231. Lejki, grzyby, I. 207. Lek, leczyć, robić znaki, XVII. 196, 197. pt. Ma gia. Leka, lek, lik, karby, (j. ro~.), rachunek, XVII. 198. Lekarka, p. znachorka, VI. 386. Lekarstwo do sprowadzania deszczu, XXXIX .225. Leka'I'stwo na oczy, rosa spod szubienicy, XI. 378. Lekarze, p. czarnoksiężnicy, znachorzy; XXXVII. 357. Lej, 265 - ludowi, X. 96, 225, 2·26; x,x,I. 144--147; J{J{J{I. 126, 169. - w anegdocie, XIX. 48, 93. Leki, p. lek, lekarstwo, środki lecznicze, choroby, XiII.. 264; XIII. 2016,218, 222-226, 341; XVIII. 197, 198; XXVII. 153; XXXI. 27. pt. M e d y c y n a l u d o wa. - babie, XXII. 31. - dla bydła, p. koń, krowa, II. 88; IX. 94; X. 33'5; XfIII. 126; XNIII. 186--190; :xxxV. 63. - huculskie, XXXiV. 147. - miłosne, p.Aphrodisiaca, XjIII.222. - mineralne, II. 156. - na głowę, XJX:XI. 82. - na morzysko żywota, XXXI. 82. - na zęby, XXXI. 82. - roślinne, II. 155; XX~. 5. - zwierzęce, II. 156. Lekki, taniec, VI. 136, 137. Leknica. (j. czes.), XXXVIII. 360. Lel(a), (j. słow.), wielki, XIV. 54, 68, 60, 68, 71, 72, 176, 177, 206, 221. 223, 2,24, 232, ~16--319, 321, 323; XX. 159. LeI i Polel, bóstwa, :XIV.317; XX. 159. - etymologia nazwy., XXI. 163. Lela, (j. st. słow.), ciotka, XIV. 58, 60, 71, 72, 224. Lelaczek, lelak, niewieściuch, pieszczoch, XIV. 318. Leldena, (j. lit)" Wielkanoc, XIV. 58. LeLdeń, O. ukr.), p. Welykdeń, Wielkanoc, XIV. 58. Lelej, Leles, O, słow.), bóstwo, XIV.3I8. Lelejać, lelejsać, pieścić, kołysać, XIV. 221, 223, 224,2,99, 318. Lelek, duch, XVII. 28. Lelek, nazwa bociana, p. leglek, XIV. 63, 176. Lelek, ,roztrzepany, głupi, XIV. 318. O. słow.), stryj, porówn. ljel" XIV. 224. Lelek, szatan, XlIX. 118; XX. 159. Leleń, jeleń, XX. 159. LeW, O, błg.), ciotka, XIV. 59. Leli, O, sław.), bożek, XlV. 314. Lelia, lilia XIV. 386, LeUja, lilia, 'czerwona, okadzanie kupionej krowy, XiXIII. 109. - w pieśni, II. 358; III. 42. Lelijki, motywy haftów, XIXIV. 136, 137. Lelkonik. p. Lajkonik, konik zwierzyniecki, XiX. 159. Lels, (j. lit.), wielki,x:rV. 58. Leluja. lilia, w pieśni, H. 345. _ w wycinance, XXU. 119, 120; XXIX. 186. pt. O r n a m e n t. Lelum, Lelum, ladum! refren w pieśni, przyśpiew weselny, X,IV. 323. Lelum polelum, leniwie, ospale, XIV. 317. Lemberski, (gw. lwowska), złodziejski, VII. 200. Lemiesz. XX. 22; XXIX. 228, 230, 232; 249; XX;XIV. 184. _ stary, w magii., VI. 262. Lemieszka, bryja, III. 147. Lemuzyna, p. Meluzyna, lXVII. 74. Len,. P. l'on, len, bielenie. Linum usititassimum, .x:JGXV .. 70. - czesany, VI. 303. - w wigilię, X. 97. ._ miary lnu, XXlVIII. 164. _ międlenie, lXXXIX. 291. _ obmotywanie pożyczanych rzeczy, Xj(XIII. 67, 75. _ obróbka, I. 164; II. 236; VI. 47, 52;' XI. 55; XV. 104; XXiXIV. 297. - ochrona przed urokiem, VI. 64; XVIII. 211. _ ochrona przed burzą, XVIII. 215. - ofiaTowywanie, II. 211. Lelek, - paździerze w magii, X. 97. poświęcany., XII. 265. przesypywanie siemienia przez wianki ślubne i koła od wozu, XVIII. 215. - siemię, odwar w lecznictwie, XII. 265,; XVIII. 183; x.x;x. 54. - siemię w obrzędach weselnych, lXIV. 381. _ wy.gniatanie oleju, LX. 95; XIV. 120, 397. _ spalanie, III. 55; VI. 60. _ uprawa, I. 130; II. 236, 315; III. 10, 14; ". 122; "I. 246; ~I. 196; ,XIV, 83, 298; XVIII. 62, 71; ZXVII!I.206, 243; XiX!IX. 118; XXX. 259; XXXII. 33; X,X,XIII. 11'3; XXXV'II. 202, 212, <M2. - w bajce., VI. 358. _ w Kalendarzu Staropol., XIII. 256. - w lecznictwie, III. 55. _ w przysłowiu, IX. 374. _ w zwyczajach i obrzędach chrzestnych, VI. 127. _ w zwyczajach i obrzędach doroczno HI. 23, 29, 161. _ w zwyczajach i obrzędach weselnych, II. 245; XVIII. 75. _ w zwyczajach prawnych, III. 208, 231, 304; IV. 23; 127, 136, 143, 241. - we wróżbach, VIII. 379. - wierzenia związane z urodzajem, X;OCX.25. - zabiegi związane z uprawą, XVIII. 215; XXIII. 67. _ zwyczaje siewne, VIII. 61,. 364; XVIII. 215; :xIXX!I.96; XXXII. 182. Lendrować, tkać, VI. 246. Leninizm, XXXIX:. 1, 13, 53, 63. Lennik, III. 101, 113. Lennodawca, III. 101. Lens esculen1Ja, p. Isoczewica. Lentele, O, żmudz.), przęślka, iX. 105. �266 267 Leoca, (j. wołos.), p. luśnia, XIXXIX. 124. Leontopodium alpinum, p. szarotka. Lep na ptaki, w przysłowiu, VII. 212. -w ptasznictwi~, XX. 53;,xxxI. 29; XXXVII. 301; xx.xrx. 293. Lepianka, p. fanza, kystawa, V. 3; XI. 336; XIX. 316; ~VII. 109. Lepienie izby, zakaz lepienia w W. /Piątek, I. 130. Lepieska, (gw. huc.), nazwa 3 letniej owcy, VIII. 39. Lepietucha, (j. błr.), taniec, XII. 185; XJXI. 138. Lesca, rózga leszczynowa, XIV. 308. Lesce, kije leszczynowe, LXIV. 308. Leska, leszczyna, V. 63. Less, XIXXIX. 235. Lessij, (j. ukr.), p. lasowik, II. 213. Leszcz, Abramis brama L., XIX.XII.24. Leszczak, borowik, I. 197. Leszczyk, krąp, Blicca bjorkna L.• XXXII.24. Leszczyna, Corylus AvelIana L.,. p. lese, lesca,. leska liscyna. liska, il :1\' 'I. - drzewo czarodz., X.xXIX. 300. drzewo na dzierżak, VII. 273; XI. 174. - drzewo użytkowe, XXVII. 139. gałązki, kąpiel wodwarze, XII. 61. kij, VII. 324. - do niecenia ognia, XIV. 44. liście, kąpiel w odwarze, VIII. 359; IX. 64. - liście .przy WYrobie masła, VI. 160. majenie chat, pól, XlVIII. 211,215. pręty do rO!>ienia koszy, XII. 295. święcona, V. 218; XXV. 77. w lecznictwie, XiIII. 224; XXX. 47. w legendzie, XIV. 165, 168; XXX. 196. - w palmie I wielkanocnej, IV. 283. - w pieśni, I. 246; n. 349; VIII. 134; XV. 208, 209; XXIX. 93. w wierzeniach, II. 159, 162; XXX. 251. - zasięg, XVIII. 62; XXVIII. 243. Leszek i Mieszek w literaturze ludowo VII. 49. Leszij, (j. ros), porówn. lessij, lasowik, VI. 338; XXXlI. 83; Xx,x1X. 48, 329. Leśna, porównaj lasowik, I. 198; V. 158,. 258, 356. Leśna Pani, XXlXI. 172. Leśni ludzie, XXXIV.24. Leśnik, iborowik, I. 197. Leśnik, duch leśny; p. lasowik, XV'll. 67, 68; XVIII. 220. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Leśny, leśniczy, XiI. 377; XIV. 142. Letarg, X. 109; XXI. 155. Letnice, (j. czes.), p. sobótka XIII. 20. Letnie przesilenie, 'XXVII. 141. Letnik, odzież, X.xVIII. 193. Letniki, budowle dla bydła na halach, III. 270. Letry, części wozu., VI. 3,95;XXXVII. 308. Leucii, O, mołdaw.), luśnia, XJXXIX. 124. Leuchse, (diaL bawar.), p. luśnia, XXXIX. 124. Levea, Lieve, (j. słoweń), luśnia, XIXXIX. 124. Levea, (j. chor.), luśnia, XXXIX. 124. Levka, (j. błg.), luśnia, XiXXIX. 124. Lew, I. 114; X;VII. 182; XX. 258, 259; XiXlIX. 208; XJXXVII. 94, 95, 279; XXXIX. 306. - alegoria, 'XXX. 23·6. - herb, XlIV. 70, 130. -jako motyw zdobniczy, XXII. 124; XXVIII. 41-48, 50. - skóra w lecznictWie, XII. 93. _ w bajce, II. 169; Xl. 3'7'2;XVII. 275. _ w wierzeniach o Bogu, VIII. 352. _ w wycinance, LXXH. 124. _ wcielenie duszy, XVII. 182. Lewa: noga w magii, VII. 94; X.I. 332; XIV. 252; Xx,x,IV. 12; LXXXVII. 128, 130, 131. _ pacha, XXVII. 71. _. - rę k.a,. I 166', Xl. 396; XiII. 63, x.xvn. 71; XXXVII. 306. _ strona, obracanie się, XXIII. 91. _ ocieranie w zwyczajach kupna, _ _ _ XXIII.85. strona odzieży, III. 52 ,146. strona pieniędzy, XXIII 96. strona przy odczynianiu uroku, II. _ 331. strona w magii, VIII. 5 366' 36 ; , XXIII. 56 strona w pojęciu ludu, XXIII. 106. strona w zwyczajach związanych z kupnem, XXIII. 84. Lewactwo, XX,I. 244. Lewak, p. liwak. Lewan, przechrzta, III. 366. . lawenda; Lavandulat Lewan da, p. vera, w lecznictwie, XXX .. 53. ip . Roś l i n y w wie r z e n l a ch. _ w wianku ślubnym, III. 350. Lewandoski włóczęga, XII. 67. 'VIII 353', ~II. 123; Lewiatan, .. XXXII. 165; XXXVII. 302; XXXVIII. 275. . k orno tyw zdobniczy , XXVIII.49. Ja _ w żydowskiej om. XXII. 123. Lewirat, II. 277 278, 286, 292-297, 299~04; IV. 358; V. 5, 132, 186, 202; XXXNII'I. 346. - w Sparcie, II. 298; IV. 358. Levisticum officinale, p lubczyk. LeWitacja, unoszenie się w powietrzu, XXX. 219. _ _ Mathiola, XXVIII. 243. Lewpart, leopard, 'xxxIX. 307: Leżańsko (gw. złodz.), łóżko, VII. 280. Lewkonia, Leżenie krzyżem, czynność magiczna celem wykrycia złodzieja, III. 25. Lęd, lędina, lędzi(na, ugór, pole leżące odłogiem, X.135, 136; XIV.308. Lędzian, groch polny, XIV. 308. Lęk, zlek, XI. 395 pt. M e d y c y n a l udowa. Lelia, (j. st: słow.), ciotka, X!V. 59. Lgota, lhota, (dok.), ulg.a w panszczyżnie, XX\XIX. 143. ., . . ('J. 11·t) Ltaszcze], .,' p leszcz , XXXU.24. Libacja, pochodzenie zwycz.XXI.201. Liber de donis, (dok.), Ul. 178. Liber Magnus, (dok.), X\XIX. 60. Liber Pontificalis, (dok.), XXI. 106. Lice, (j. słow.), znaki, ślady, XVII. 196. Lice domu, XXlXIX. 240. Lichen islandicum, p. mech islandz. Licho, diabeł, XU. 213; XXX. 80. Lichta'l"z, p. Ciraka, XI. 212. _ cynowy, XXX,IV. 161. . Lichtować, (gw. flis.), wyrzucac balast, XX. 57. Lichwa, IV. 135-137. Lichwiarze, przemiana w komary, VIII 291. Liczba: magiczna, XIII.226;XXIII.159. _ nieparzys!a, IV. 421. _ nieszczęśliwa, XXIX. 134. _ parzysta, IV. 4:21. - święta, XX. 200. - tajemna, V. 34. - w urokach, I. 136. _ znajomość liczb, XXIII. 178. Liczenie: Omeru, obrzęd, XXNIII. 51. - owiec XXXV. 24. - trójkowe, XI. 388. �268 - 269 wspak, czynność magiczna III 5960; XI. 386; XVIII. 182' X'XVII' 118. ,. Liczyć, leczyć, czarować, XVII. Lidicikos, 24. Lina konopna, p. kanat, XXXVIII. 260. Linas, linej, (j. lit.), lin, XXXII. 25. pt. R Y b o łów s t w o L~ndry, taniec śląski, X,V. 79, 8~. Lmeage struktur, (j. ang.), XXXIX. 184, 193. robić znaki, 196----198(j. lit.), szczupak ,. XXXII pisne, (j. czes.), pieśni ludowe, XXXIX. 138. Liess. Lichs , (dial. heski' .,. pluś nla . X'XXIX. 124. Ligawka, V. 270;· XiXI. 32; XXXIX. 345. pt. I n s tr u m e n t y m u _ z y c z n e. Ligęza, lizun, XVII. 163. Ligęzić się, łasić się, XVII. 163. ~~90, (j.. łot.), bóstwo, VII. 229. tg~re (J. serb.), Irodzaj saneczek do Jazdy na lodzie,' porówn. gnatk' V.. 137. t, Lidove l O. serb.), luśnia,XXXIX.124 O, ukr.), p. lejek, przyrząd d~ L~~ewca, LtJka, pisania jaj, pisak, IV. 209. ślady XVII 196. ". Lik, lice, (j słow.), znak Lik, liki, karby na kiju, XVII. 196. 198. ~~~antr.o~i.a, wilkołactwo, XVII. 182. tha, Lthum candidum p lelia l T . l l"k' ,., t tJa, e tJ t, leluja, III. 350; XIV. 203; XXVIII. 243. . - korżeń w leczn., XXX. 54. - leczenie bydła, !XXX. 40. - ornament, IX. 207. - w literatl-lrze, XIV. 327', X:V ' . 47. L'l.th I I , XXVI. 107. Lilium candidum, P. lilia. Limany, I. 114. Limba, Pinus 239, 267. cembra, zasięg Lin, Tinca vulgaris Hils., 161; XX'XI. 42; XXXII. ' III. X!XVIII. 25. Lin ga, L'mgam, Phallus, pryap, II. 104, 105; XVII. 267; XJGXIL 102. Lingwistyka, I. 90, 226, 240; III. 182, 184; X.IV. 188; XXI. 257, 266, 269; XXXVII.309, 315, 317; X!XXVIII. 377; XlXXIX. 39, 83, 101, 438. - czeskosłowacka, II. 3·7. - funkcjonalna, !XXXVII. 311. Linia, falista i zygzakowata jako motyw zdobniczy, xxm 112; XXiXIV. 287. - w kształcie gałązek, XXII. 124 Linia Tornquista, XXXIX:. 229. . Linie etniczne, X!XXJV. 60. Linie zetknięcia się kultur prehistorycznych, X!XXIV. 59. Linki u wozu, VI. 395. Liocorno, wąż z rogiem, XVI. 17, 21, 24, 333; XXI. 232; X.XXVII. M3. Lipa, Tilia grandiflora, 1.113; XVIII. 62; XXVIII. 243. - chroni przed piorunem, XlXJXI.96 - drzewo święte, XI. 106; XJIV.203; XVI. 4{); XVII. 20. - drzewo użytkowe XlXVII 139. - gałązki w obrzęd'ach B.' C·La, ła VIII. 342; XXXI. 96. - kora w lecznictwie, XiXX'. 67. - kwiat w lecznictwie, n. 155; V. 179; XII. MS; XVIII. IBl; XXIX. 1819. - liście, wywar, OCI.400. - łyko, łyczak, VII. :J3; XI. 206; XII . 221; X.XXI. 96. . - łyko na obuwie, XI. 147. pod Buczaczem, :XIll. 259. _ w baśni, VIII. 285. _ w kazaniu, XIII. 334. _ w pieśni, II. 246, 348; VIII. 230; XI. 299, 300; XIV. 267. _ zatykanie gałązek w len., w kapustę, czynność magicz. :XXXI. 96. Lipa, nazwa cieląt, lXXXV. 135. pt. N a z w y z w i e l' z ą t. Lipina, lipnik, las lipowy" XIV. 112. 332. Lira, XII. 259; XIV. 140, 141; XXI. 188; !XXIX. 132; XXXIV. 168. pt, I n s t l' \,' fi e n t y m u z y c z n e. Lirica, p. lira, XXIX. 132. Liriti, (j. 'beczuan.), denie, VI. 15. Lirnik, I. 183; III. 162, 222; V. 276; IX. 177; .xII. 259;XXXIV. 158. Liryka, III. 222; XXX.U. 4. Lis, 11.198; IXX.300; XXXI.29, 31,32. _ geniusz, VIII. 10-18. _ język suszony w lecznictwie. VIII. 366; XI. 384; 399; XXXr,27· _ Mikita" WH. Vm.5-21, 429. _ ogon jako instrument muzyczny czarownic, XXVII. 70.. _ polowanie, VII; 270; lXXXI. 29, _ ~ _ _ - _ 31, 32, przebieranie się za lisa, XX\. 167. Reinecke, porÓWIl. Mikita, VIII. 5. samica .• V. 173; XVI. 350. w bajce, V. 181-184, 285; VII.45, 244; Vln:. 182, 279:, '280, 287-294, 297, 303'---308; XVI. 350. w mitach kosmogonicznych, XXlXII. 70. w przysłowiu, VII.211; XIII. 152; XIV. 297, 354; XVI. 214. w wierzeniach, XVIII. 195;XXX. 250. zabawa w lisa, VIII. 202; XI. 28'3. żytni, demon zbożowy, XXII. 7, Lisa, (gw. huc) plecionka, P. lasa, laska, .xxXIV. 147. _ _ Liscyna, Lisi p. leszczyna, II. 311. ogon, koci ogon, Amaranthus XXXI. 96. Lisice, lisiec, p. kurki, pieprznik jadalny, Cantharellus cibarius, I. caudatus, 177; V. 44. Lisie jajka, storczyki, Orchis, korzeń w lecznictwie, XXX. 209. Liska, leszczyna, II. 311; XXI. 216. Liska, (gw. hue.), nazwa cieląt, XXXV. 135. Liskarka, nazwa owcy, VIII. 39. Lisny(i), (j. ukr.), boginki leśne, V. 59; VI. 258; VIII. 185; XIII. 112; XVIII. 174. (j. ukr.), owoce suszone, XVIII. 200. Lisowik, (j. ukr.), leśny człowiek, p. lasowik, II. 329. List do św. Piotra, V. 79; XX. 69, Lisnyci, 70, 200. Kołłątaja, XVIII. 131. Listecek, listeczek, XIV. 276. Listecki, listki, wzory na pisankach. IV. 212. pt. O l' n a fi e n t. Listek, listeczek, rp. haft, X. 302; XI. 58; XXIV. 143; XXXI. 160. Listek tr.awy, zabawa, XXVIII. 54, _ 58, 59. Listopad, w. Kalendarzu Staropolskim, XIII. 257. _ w przysłowiu, VII. 211. _ Blo'dm<mat, Schlachtmonate, XVI. 3. Listwa, w budownictwie, III 8; XXXIV. 150.. _ półka, II. 76; XVIII. 69. Listy, miłosne, XIII. 43-48; XIV. 264; XXXIV. 294. _ pasterskie, XXXIX. 170. _ wi.ejskie rymowane, ·IX. 188, 189; X. 40-44, 337, 338; XIV. 276; XXIII. 137-146; XXXIV. 294. �270 - z nieba, II. 232-235; III. 61, 62; V. 79, 80; VI. 307; IX. 170-172; XX. 311; XXXI. 144; X,XXIX. 313. Liszaje, XVIII. 186; XXXI. 27; XXXV.68. - zamawianie, X. 232, 233. Liszaji, (gw.huc.),p.liszaje,XXXI.27. , , 271 - etnograficzna, XXXIX. 37. etnograficzna muzyczna, XVI.I62. filipińska, XXXVII. 391. hagiograficzna, XXI. 107. indyjska, III. 214; XIII. 259; XXVI. 115; XXX. 115. - irańska, XXX. 115. Liszczak, liszczy korzeń, liszczyniec, - jarmarczna XXXV 40. ostróżka wyniosła, Radix vu~pina - kalwińska, 'XV. 253'. De~finium e~atum, III. 240, 254. ' - katolicka, XV. 253. Liszka, lisica, p. lis, VI.132; XXVIII. - klanowa, III. 214. 203; XXXI. 130. ;-- kolonizacyjna, III. 175. Liszka, taniec śląski, XV. 79, 83. - ludowa, I. 6; III. 46, 177, 22'1; Liszki, grzyby, I. 177. VII. 29-54, 65, 88, 99, 128-146, Liście, barwnik do j.aj IV 214 231. 169--176, 182-192, 222, 226, 236, - jadalne, xx. 318. ' . , - 241, 256; IX. ,39, 193...-l213,374--422; - jako podściółka, XXX. 34. XX. 74; XXI. 137-146; 160, 161, 171; XXV. 104; XX.XV. 23 24 27' - ochrona przed zimnem, XII. 295. - podkurzanie, VI. 267. XXXVI. 13, .89; XXXVII. ~44,'152: 154, 330, 338, 339, 403; XXXIX. - poziomek, tytoniu, odwar, VI. 159. 10,29. - w bajce, VIII. 285. - ludowa rosyjska, III. 217; ·XXIII. Liśne, (j. czes.), luśnia, XXXIX. 124. 160. Lisńa, (j. górno-łuż), luśnia,XXXIX. - ludoznąwcza śląska, III. 85. 124. - ludów pierwotnych, III. 217. Litania buddyjska, XXXIV. 28. ---:luterska, XV. 253. - dla panien, XIV. 297. - madziarska, XXXII. 6, 7. Litawycia, (gw. huc.), latawica, XlII. -. maJrksistowsko-leninowska, 242. XXXIX. 38. Liteple" (gw. huc.), mleko świeżo wy_ mieszczańska, XXVIII. 186. dojone, XXXV. 89. . niderlandzka, XIX. 33. Literatura, a etnologia, XXI. 91. o chłopie, XIX. 81-83 . . - angielska, XXI. 12, 13. odpustowa, XVI 337;XXXVIII.274. - apokryficzna, XVII. 192. - osobi.<;ta, III. 222. - arabska, XIII.271-274; XXX.115 - patrystyczna, XXI. 110. - archeologiczna, XXXIX. 37 . - perska, XIII. 259. - białoruska, XXVII. 156 15~. - porównawcza, III. 213. - chińska, III. 215. ' - powieściowa, XV. 199. - czeska, XXVI. 109. -. radziecka, XXXIX. 37, 38. . - dotycząca' czarów, XIX. 111, 119. religijna, IX. 413. 143. - rodowa, III. 2.15. - dramatyczna, XIX. 85. - rodzima, XIX. 74 . -. -. _ _ _ _ różnowierców, XV. 250. sanskrycka, I. 14. sataniczna, XXVIII. 138. serbsko-chorwacka, XXX. 265. słoweńska" XXX. 265. sowizdrzalska, XXVIII. 186. staroindyjska, I. 136. starotwrecka, XXXVII. 339. straganowa, p. jarmarczna i odpustowa, XXXIX. 51. _ średniowieczna, XXXVII. 2!H. _ teologiczna, XXXIX. 177. _ unicko-pnawoslawna, X.V. 253. _ . wedyjska, XXXIV. 5, 31. - węgierska, etnograficzna, XXXVII. 353. -'- wschodnia, XXVI. 116. _ zachodnia, XXVI. 116. _ żydowska, XXX. 115. L i t e r a t u r a l u d o wa, p. apokryf, bajka, baśń, bylina, epos, hymn, legenda, listy, napisy, plesn, . podanie, przypowiastki, przysłowia, zagadki,' oraz szczegółowe hasła: aforyzmy, Alachtund, . anegdoty, An:ol ukarany, Anwar i Souhaiti, Byliny, Cantilenae Vulgaris, cum, Carmen Carmen vulgare. barbariCarmina agrestia, poezje lud., Chorągiew .słowa, Vanza, dramat ludowy, dramat religijny, druki jarmarczne, dumy, Edda, Eneida, epos, facecje, frantowci, gadki, gawędy, Gestn RomanoTU1l1., godki, Gral św., Hagada, hebrajskie opowieści, Herody, Hutorki, Hymny, Ka~eva~a, komedia attycka, klechdy, legendy, listy miłosne, wiejskie, z nieba, Luegendichtungerl, Mahabharata, Midasowe uszy, mity, Naśtund, Pantschatantra, Peregrynacja Maćkowa, podania, poezja ludowa, powlesc, Prolog Staroruski, przykłady, Ramayana, Rigweda, Rodowód białoruski, Rozmowy Polikarpa, runot, saga, sennik, Sigunds.age, Sowizdrzał, Speculum exemplo.rum, Szewskie godzinki, szczedriwki, Tylgund, Upanis.zada, Vetalapan- Wersje, wiwiersze, Zelman, Zend-Avesta, Zwierciadło przykładów, p. Speculum exem'p~arum, Żywoty męczenników. Litkouf, (j. niem.), p. Leitkauf, lit _ kup, XXII. 97. Litkup, zwyczaje związane z kupnem i sprżedażą, Mercipotus, P. baThsz, maharycz, Leitkauf. IV. 420; VI. 133; XIII. 287-289; XXIII. 78, 95, 97-99, 116; XXV. 7; X'XVII. 146; XXVIII. 94; XXIX. 149; XXXJIX. 179. Litkupnicy, Mercipotatores, XIII. 287; XXIII. 97. Liton, imię czarta, XIX. 112. Litowysz, (gw. huc.), wypędzanie owiec na połoniny, XXXV. 126, 129, 143. Litr, miara, XXVIII. 154, 157, 159, 162. Litwacki dialekt, XXXIII. 142. Litwor, p. arcydzięgiel, Ar~hangeli-' cn officinalis, III. 254. Liwa, liwa! nawoływanie gęsi, II. tschavimcati, dowiska Wedy, ludowe, 130. (gw. dz.), śliwa, III. 165. Liwak, (gw. huc) mańkut, XVIII.197. Liwina, wierzba iwa, XXI. 216. Liwk, stanik, g·orset, XXVIII. 17. Lizak, luzak, p. fryc, Xi. 9. Lizanie, czynność magiczna w odczynianiu uroku, ,x,xI. 162. Liwa, �273 2('2 (gw huc.), tkanina wełniana Vn2~. ' Ljal , O. alb.), ojciec, porównaj lel, Zela, XIV. 60. Ljesinia, bohater związany z drzewem, porówn. lasownik, Uesownik, XXXII. 84. Ljesowik, O, ros.), demon leśny, XXXII. 83. Lnica, CameHna sativa, XXXI. 96 - pospolita, nietupa, Linaria vul., odwar w lecznictwie, XXX. 210; XXiX!. 96. Liżnyk, lnica, XXXI. 96. pt. R a ś~ in y w l e c z n i c t w ie. Lob, (j. norw.), soboty, podcienia, XVI. 288. Loceć, biegać, IV. 307. Loch, piwnica, XXIX. 100. - z dache~, mieszkanie, XXXVIII.258. pt. Z i e m i a n k a. Locha., świnia, VIII. 297. Loda, imię psa, II. 130. Lodownia, XXXVII. 102. Lodówki, p. chrapki, XX'V. 5. Loess, lessy, miechowski, sandomier• ski, XXVI. 41. Laga, laska, II. 44. Lohengrin, -XV. 184; XXV. 11. LOitsut, (j. fm.), baśni, XXXIV. 284. Loiska, Alojzja, XVIII. 220. Lokacja, jednostka administra<:yjna terytorialna, XXXIX. 188. Lokata wsi. na prawie niemieckim XXXVIII. 310. ' Loki,uczesanie, XI. 61. Lola, O. slow.), ojdec, XIV. 60. - piosenka, V. 134-136. Lala, (gw. dziec.), groch, III. 165. Lomenice, (j. czes.), szczyt, II 76. pt. !Da ch. Lomsvikinsaga, O, skand.), XIV.209. Lnicznik, , p. luna , lunica .pług, wóz, XXXVIII. 2311, XXXIX. 123, 125. Lonicera xylosteum, p. suchodrzew. L'on, O. ukr.), len, w przysłowiu, XXI. 122. Lony, gwoździe grube, XVII. 150. Los, p. kob, laima, XVI'I. 194 195; XXIX. 164. Losowanie, XXV. 114; XXXII. 182. Losy drewniane, XVII. 203. - rzucać, XVII. 199. Lot czaJrownic, p. jazda czarownic, XIX. 119, 124, 136, 137; XXV. 78; 'XXVI. 73; XXVII. 63, 64. - duchów i demonów, XXIX. 123. - Habakuka, P. Haibakuka lot. - Twardowskiego, XXXI. 106. Lon, lonek, Lothus lonka, corniculatus. OrnithopO'dium cQrntculatum, wywar w leczeniu wścieklizny, XXI. 147. pt. R o śl i n y w l e c z n i c t w i e. Lotofagow,ie, XXI. 197. Lód, w magii, sprowadzanie zimna i deszczu, XXI. 132. Lodhur, (j. skand.), bóstwo, III. 187. Lass, (j. węg.), luśnia, XXXIX. 124. Lubas, lubaska, (gw. huc.), kochanek, kochanka, VII. 261. Lubczyk, p. lubie8zczyk, lubiźniak, lubystok, lubyzile. Levisticum II. 217; VI. 159; VIII. 3'59; Xl 97, 226; X.III.2.21, 223; XXXI. 97, 159, 221,22'3; XXVIII. 243. - okadzanie, okłady, XXX. 54; XX.XIX. 3,00. pt. A P h r o d i s ia ca. - święcony, w lecznictwie, XXV.77. Lubieszczyk, lubiźniak, p. lubczyk. Lubownica, kochanka, XIV. 112. Lubyzile, (j. ukr), Botrychium lunaria, VI. 159. offic., czeluść w piecu, V. 63; XXIX. 48, 50. Lucina, O. łac.), p. rodzanica, J'unona, XIV. 73. Lucyper, I. 175; II. 277; VII. 13t>;lfu. 13'7, 139, 378; XII. 220, 317; XIII. 334, 335; XLX. 78, 112; XXiV. 40. Lud, I1I.S2, 83, 347; IV. 42; XIX.74; XX. 29, W, 72; XXI. 84, 85; XXVIII. 117; XiXXIX.13'5,137, 139. - czeski XVI. 324. _ jako ~ar5twa sPołeczna, XXXIX. Luchto, _ _ 135, 137, 139. kaszubski, XXVIII. 33. polski, XVI. 324; XXVIII. 13; XXXI. 165. _ robotniczy, II. 148. _ rolniczo-górniczy, XXIX. 175: _ społeczna rola ludu, XX. 116,123. - w pOezji, XII. 138, 198-211; XX. 140, 143, 144. _ wiejski, II. 148; III. 189. Ludność, armeno~'Pono'idalna, XXXIX. 440, 441. - gub. lubelskiej i siedleckiej, XVII.255. - interglacjalna, XXII. 73. - litewska, XXXII. 21. - miejska, XXXIX. 136. _ nordyczna, XXXIX. 440. _ okresu przedhistorycz., XVII. 91. - 'pasterska, XXXIX. 106. _ polska w 'Prusach zach., III. 387; XXVIII. 178. - prapolska, ~XVII. 332. - prawosławna, III. 93. - rolna, XXXIX. 105, 106. - ruska, XXXVIII. 178. - śródziemnomorska, XXXIX. 440. - Warszawy, II. 188. - wiejska, XXXIX. 136. 18 Lud - Tom XL - wiejska w epoce Piastów, II. 189. - żydowska, XXXII1.15O. LU<loznawstwo, I. 1-5, 8, 10, 12, 27, 29, 91, 195; II. 36, 173; III. 85, 93, 171, 189, 191, 226, 387; IV.106; V. 177; VI. 213, 37Q-376, 381, 385, XXI. 85, 86, 267, 268; XXIX. 240; XXXI. 166; XXIXVI. 47, 71, 72, 75, 152, 159; XXXVII. 273, 424; XXiXVIIr: 400; XXXIX. 139, 141, - 144. czeskie, X.XIV. 193; XtXXVrrI.350, - fińskie, XX'XVII. 440. _ jugosłowiańskie, XXXVII. 426,4128. ~ polskie, I. 90; IV. 338; IX. 129; XXV. 9,9-101; XXIV. 193. _ prawne, XXXIX.2, 133, 140-143. - rumuńskie, IV. 99. - starożytne, XXII. 146. _ szwajca'rSkie, XXXVIII. 469;- XXXIX.484. _ ugro-fińskie, ·XXXVII. 440. _ węgierskie, XXXVII. 357. - żydowskie, XV. 153. Ludożerstwo, p. Antropofagia, ka. nibalizm, I. 232; VI. 18; V.II. 336; XlVIII. 90; XXII, 1318,139; XXIX. 123; XXXVII. 383; XXXVIII. 249. Ludwisarnia, III: 110. pt, M e t a l e i i c h a b rób k a. Ludy, ceramIki malowanej, XXXIX. 258. - ceramiki sznurowej i wstęgowej, XXXVIII. 47, 48. - cywilizowane, XX. 199; XXI. 86, 88, 89; xXII. 15; XXXVII. 41. - historyczne, XXI. 84. - jako jednostki etniczne, XXXIX. 72, 73.. - pasterskie, I. 240; XVIII. 42; XXV. 38; XXXIV. 173. �274 - 275 rolnicze, I. 369, 387. 239; XXJXVII. 35, Ludzie, gniadzi, p. czud'bieloglaza, II. 196. -. - leśni, XXXIV. 24. niewidzialni, XXIX. 119 olbrzymy, V.225, 232; XXXIV.24. opętani, VIII. 17. otyli, I. 137. po śmierci, II. 187. przedhistoryczni, XXIII. 28. złośliwi, I. 137. (j. niem.), Luegenberg, XXVIII. 200:' (j. n:em.), XXVIII. 198, 211. pt. L i t e r a t u r a l u d a wa. Luegendichtungen, Lues, p. kiely. Luft, kiela, kila. (gw. żoł,), powietrze, III. 79. (dok.), miara na miód, Lukno XVIII. 114. pt. M i a r y i wa gi. Lukna, mellis, Lulecznica brunatna, Scopolia nioZica Jacq., X. 261, 276. car- Lulek cza'rny, nimycia, Hyoscyamus niger, liście, okadzanie, XII. 61; XiIII. 221. - trucizna, X. 225, 226, 260. w lecznictwie, VI. 60; XIII. 224; JC>CXlIIII. 243. - nasiona w magii, 11.155; XXX.52. fajka, II1.43; V 58, 59; IX.387. Lulka-niekurka, XOCIII. 141-146. Lulka, lun, lunisa, p. lonek, (dial. st. wys. ni€m.), XXXIX. 125. Luna, Lunaria annua, p. srebrnik Lunatyk, III. 53;,XXX. 209. Lupercalia, (j. łac.), XII. 38, 39; XX. 167, 168. Luptak, judasz. duch, XI. 53. Ł Lustro, lusterko, XXXi.l83; XXXI.78. - w magii, III. 52. - w zwyczajach pogrzebowych, XXIX. 150. - we wróżbach małżeńskich, XI.222. zakaz błyskania lustrem w dzień i oktawę Boż. Ciała, XXXVIII.62. - zakaz patrzenia w lustro podczas mentruacji, XVIII. 198. - zakaz patrzenia w nocy, XVIII. 198. Luszoj, (dok.), XIII. 253. Luśnia, p. l'usn'a, lusne, lusnja, leoea, letry, lieve, leuea, leuchse, levecza, levka, Ziśne, lisńa, los; VI. 291, 395; XXXIX. 123-125. Luteranizm, III. 201. Luterska wiara w literaturze ludow., XIX. 259. Lutnia, XIV. 7~, 183; XVI. 167; XXiV. 48; XXXI. 130. otwór w powale do wypuszczania dymu, XJXXIII. 103. Lutnia, Luto, Lutość, smutno, XVIII. 220. żal, smutek, XVIII. 220. Luty, miesiąc oczyszczeń, XVII. 27. - w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 256, 257. - w przepow. pogody, XIII. 161 - w przysłowiu, VII. 212. (gw. flis.), X. 9. Luzgarek, siatka na ryby, 'XIV. 112. Lwica w wierzeniach, XXXIX. 307. Luzak, (dok), Łada, demon wojny, XIV. 64. Lypka, li:pka, II. 258. Lycium barbaricum, p.Koziróg ,po_ spolity, P. czarci batog. Lysimachia nummularia L p. tojeść pi€niążek. Vyada, Lyadam, • Łabatyj, (gw. huc.), ornam. XIII. 209. Labędź, p. kamień łabędzi, człowiek, dziewica zaklęty w łabędzia, XV. 183. - postać wiedźmy, XXXII. 95. - postać Zeusa, XXXII 95. - przynoszący dzieci, XIV. 173. _ w mitach i mitologii, XXXII.94, - w mitach kosmog., XlXXII. 94. - w oracji weselnej, XI. 80. - w pieśni, II. 360. - w przypowieści, IX. 47. - w wierzeniach, XXXII 100, 111. - w zagadce, XIV. 375. Łaby (gw. huc.) u stępy do oleju, XXXIV. 148. Łaby, (j. ukr.), wzory pisanek, IV 213. Łachy, ubranie, 'bielizna, VI. 45. Łacinnicy, XXXVII. 167. Ład, Łada, Łado, Ładko, XI. 272; XIV. 19, 64, 65, 67, 68,70,71; 220, 228, 233, 307, 308, 314, 317, 321, 322, 406;' XXIV. 26; XXVI. 113.' Ładan. (j. ukr.), kadzidło, VIII 374. - w obrzędach pogr1zeb., XVIII.213. Ładkać, ladować, śpiewać pieśni weselne, XIV 220, 221, 2'99; XVIII. 152, 153, 155, 157, 159,160; Ładki, potrawy obrzędowe na za, duszki, XXIV. 7. Łado,pieśni weselne,JII. 36. Ładon, (dok.), XIV. 6:$,» Ład~wanie, śpiewy we'selne, X. 65 Ładun, (j. ukr.), kadzidło, V. 70. - padalec, VII. 284. Łagoza, wierz1:a, łoza, XVII. 131. Łaguny, legary pod podłogę, XVII. 163. Łajcuch, łańcuch. V. 63. Łajgonas, (j. lit.), brat żony, III. 197. la· nawóz, okadzanie krów. V. 219. - kobyle, krowie, VII. 319, 320. - świńskie, XVIII. 181. - w magii sobaczyne, psie, ,XIII 331, 332. Łamanie kołem, XXXI. 00. - nóg kobietom zmaJrłym w ciąży, p. czurel, XJXXlV. 40. - w kościach, III. 54; VIII. 366. Łamigłówki góralskie, XVII. 93, 96. Łan, laneus mansus, XX.13,9,5;XXV. 21, 23, 29. -' część p. klin. - czynszowy 22 ha, XXV. 37. _. frankoński, XXV. 21, 23, 25, 37. - kmieey, XXV. 24, 25. - kościelny, XXV. 21. _. królewski (47-48 ha), XXV. 22. - leśny, XXXVII. 175, 187. - sołtysi, 18 prętów, XJXV. 21, 24, 25, 32, 36, 37. _. średniowieczny, XXV. 20. - wybraniecki, XXV. 37. . _: zupełny, XXV. 32, 37, 38. Łan, p. Siedlisko. Łan'a, (gw. huc.), nazwa krowy, XXXV. 135. Łanc, łańcu<:h, XVII. 150. Łancuch, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Łanka., {gw. drucJ, dziewczyna, XXXVII. 2łO. Łantiales, (j. lit), pływaki u sieci, XXXII.30. Łantidle, (j. lit.), des-zczułka do wiązania sieci, XXXII. 33. pt. N ar z ę d z i a r y b a c k i e. Łańcuch, p. lanc, lańcusek, lajcuch, diabelski, II. 324. - jako ozdoba XXI. 195. Łajno, �276 - ognisty, p. Jaraszek, Raraszek, XIV. 225. - szczęścia, xxx. 269. - z mlecza, zabawka, ,XXVIII.61. 65. - z papieru, XXVIII. 52. :II pestek wiśni, XXVIII. 65, 66. - zawieszony na wrotach koszerl/, XXXV. 131. - złoty, XXI. 195. - żelazny, XXIX. 57. Łańcuchówka, P. kształty wsi, XXVII. 128, 131, 132; XXXIII. 83, 85, 86; XXXIX. 233. Łańcusek, łańcuszek, XXXIX. 385, 393. Łańcusz, nazwa psów, XXXV. 136; Łańczuszek, haft. pl O I' n a m e n t. - porębski, X. 299. - starodawny, X. 2.99.· Łańcu~zek kulczykowaty, wzory pisane!{, IV. 211. Łańcuszek z kontkami, wzory pisanek, IV. 211. Łańcuszok, (j. ukr.), wzorypisane'K, IV. 211. Łapaki, łowiectwo, XXXI. 31. Łapanie ryb, ,X,XXII 2B. pl. R y b 0łówstwo. Łapatka, (j. błr.), deszczułka do wiązania sieci, XXXII. 33. Łapci, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Łapcie, III. 306; IV. 142,; XXI. 137; XXXI. 4. pt. Plecionkars two. - w magii, XXX. 29. - w przysłowiu, IX. 151. Łapetka, (j. lil.), łopatka, XXXII 33. Łapka, past, na myszy w zagadce, XVII. 88. - w łowiectwie, XXXI. 31; XXXVII. 204; XXXIX;. 446. Łapki, wzory pLanek, IV. 213. 277 Łapucajnia, (gw.złodz.), policja, VII. 280. Lapy, stopy, XX!XIII. 80, Łasica, P. laska, panna laska, wilk szczurzy, Foeterius Vulgaris. - mieszkanie duszy, .xvU. 182. - przynosi szczęście, XVIII. 195. - ślina zatruwa wodę, XII. 64. - święto, II. 205. pt. K u l t y. -. w wierzeni.ach, II. 205; VI. 64; XX. 320; XiXXVIII. 233. - w związku z hodowlą, VI. 64; XIII. 114; XVIII. 195. - wcielenie duszy, XVII. 182. - zagadka, II. 230. - zakaz zabijania, XVIII. 195. - zwierzę święte, VIII. 7, 8, 13. Łasij, (gw. hue.), nazwa koni, XXXV. 135. Łaska, do suszenia sera, IX. 347. Łaskawizna, chleb łaskawy, III. 198 Łastiwka, jaskółka, (j. ukr.), wZlory pisanek, IV. 212. Łaszt, (dok.), miara, XX!VIII. 192; XXXIX. 322. pt. M i a r y i wag i. Łaty, p. dach, IX. 271, 272; XlVI. 367, 3'W; XVIII. 10; XXIX. 29, 31, 33; XXXI. 54; XXXIII. 96; XXXIV. 144;XlXX.IX. 309. Łauma, (j. lit.), zmora, X. 111, 112. Ława, ławka, P. barka, I. 18, 19, 131, 161; II. 76; III. 78, 95, 172, 173; V. 1l'i2; IX. 360; X. 423, 426, 427; ]{I. 416; XII. 146, 294; XIV. 12, 94, 357; XVI. 367; XVIII. 69, 214; XXIX. 42, 47,90, 1&6; XXX. 21 31; XXXIII. 87, 101; X1XXiVII. 113-115, 200, 201, 246; XXXIX. 451. - bednarska, VI. 56.. ~ do jedzenia, IX. 360. - drewniana, XXIII. 47; XXXIII. 101. _ garncarska. XXXVIII. 463. _ kościelna, XXVIII. 38 _ malowana, XXX. 182. _ podścienna w ziemiance, XXIII. 47. w obrzędach weselnych, II. 247. w pieśni weselnej, XIV. 387. _ VI zagadce, II. 229. _ z gliny ubita, XXXIII. 104; XXXIX. 262, 280, 288. Ławka, kładka, U. 140; IX. 279. Ławka u wozu XXXVIII. 231 Ławni~Y, XIII. '245, 284-287; XX. 2; XXX. 203; XXXI. 74; XXXIX. _ _ 142. Łazanki, XXX'. 214. pt. P o ż y w i e- nie. Łazibrzuch, roślina do jaj, IV. 214. Łazisko, ugor, pustki, leśna, barwnik III. 381. Laziziele. lazibrzuch, barwnik do jaj IV. 214. Łazówki. termin. kowalska, VI. 291. Łazy, grzyby maśluchy, I, 197. pt. Z ił> i e r a c t w o. Łaźbić, pszczoły, XXlXVIII. 234. pt. P s z c z e l a r s t w o. Łaźnia, p. badstofa, bania, brody, ist'l>bok, XIV. 17, 56; XVII. 179; XXVI. 13; XXVII. 135; XXX. 17~19, 31; XXXII1.15O. - w przysłowiu, VII. 212. Łaźnik, duch łaziebny, p. bajennik, bannyj, II. 213. Łączenie się zwierzęcia l kobietą, XVIII. 24. Łącznik, stróż łąk, XIV. 113. Łąka, VI. 247; XXXIX. 363, 366. Ląkocie, część wozu, n. 132. Łątki, mar:onetki, XXVII. 198. :ŁbY,ornament, XXVIII. 36. Łby, piasta u koła, VI. 395. Legiń, (gw. huc.), kawaler, VII 261. Łekszeta, (gw. huc), deszczułki do związywania złamanej nogi, XVIII. 189. Łelity. (gw. hue.), uciekać, VII. 261. Lelet, (gw. hue.), puszczyk, XVIII. 196. Lemisz, (j. ukr), lemiesz, 'I. 143. Len, (gw. huc.), len, Linum usititassimum, XVIII. 192. 'Lepesyna, (j. ukr.), łachmany, IV. 90. Les, 1ges, łgarstwo, XlV. 308. Leż, kłamstwo, VI. 45.. Lęg, u sochy, XX.50. Lobigany,taniec III. 353, 354, 367. Loblocki, obłoczki, V. 53. Łoboda, (j. ukr), lebioda, XIII. 334. pl. Roś l i n y w z b i e r a c t w i e. Łocap, pierwsza belka poprzeczna nad oknem lub drzwiami, XIV. 388. Lochtuszka. loktusa, II. 133; IX. 260; X!XVIII. 219; XXXVI. 236; pl. Odzież. Lochtusza, XVII. 126. Łodyga gencjany, Gentianaceae, psdkurzanie, XXXIII. 120. LOgie~ z nieba, Sobótki, IV. 283. Logosz, ulicznik, XIV. 253. Łogrodnik, taniec, III. 353. Łogródek, ogródek,. IV. 283; V. '56. Łojnąć, uderzyć, XIV. 253. Łokieć, mi.ara długości, XIV. 278; XXV.23. _ przędziwa w zwyczajach wigilijnych, VIII. 370; IX. 351. Łokieć w przysłowiu, VII. 214. Łokszyn, (j. żyd.), makaron, III. 319, 322. Loktusa, loktuszka, płachta, V. 63~ XI 29; XIV. 14; .x:xVIII. 219; XXXVI. 236. pt. O d z i e Ż Loma, łuna, II. 318. �2?9 278 Łomignat, białogon, bialik, HaeHae~eus a~biciHus, XXXVIII. 237. pt. Łoposek, pasek, IV. 285. Łopuch, p. łopian, w lecznictwie, VI. Ło wie c twa. 59, 78; XIII. 218, 224. Łomka, ,cierlica, II. 142. Łopucha, rzepak, Raphanus, zakł8? Łopata, do bicia próby, przy kopaniu danie pod strzechą w wigilię św. bursztynu, XXXIX. 363. Jana, IV. 315. - do chleba, VI. 272, 351; VIII. 29; Łopuchy, (gw. złodz.), buty, VII. 28\). TX. 3S3; ,XI. 186; XiX.XVII. 246. Łopyrchol, roztrzepany, XVI. 85. - do odpędzania bUJrzy, gradu, III. Łoscypek, ser owczy, IX. 256. 143; X. 355; Xl. 186; XIII-; 226; Łosenda, kłopot, XVI. 85. XVI. 79; 'xVIII. 179. pt. M a g ia. Łosie, losięta, źrebięta, Ul. 45; XII. - do kopania, IX. 200; XI. 26, 145; 300, 301. pt. Z w i e r z ę t a d 0_ Jell. 231; JeVII. 149; XXIX. 167, mowe. 1,68;XiX,X.232; ,XJX:XI.3; IXiX.XIV· Łososie suszone, XXVIII. 215. 183. Ło50Ś, Salmo' salar, XXXII. 24. pt. - do nawozu, XiXIII. 82. R Yb o łów s t w o. - kołaczowa, II. 131. Łostruchorz, p. lopyrchol, XVI. 85. - narzędzie rybackie, XXXII. 30. Łosze, loszeta, (gw. hue.), źrebię. - przytykanie do powały przy pieźrebięta, III. 45; XXXV. 133. czeniu paski, XII. 316. Łoś. X. 3'5'8;XXtVII. 139; XJXXI. 93; - służy czarownicom do jazdy, XXXVIII. 236. XXV. 84; XXVII. 142. - w mitach, XXXII. 119. .......• stawianie w drzwiach stajni prze- z gliny, zabawka, XXXIX. 422. ciw czarownicom, XVIII. 176. Łotasz, jaskier, barwnik do jaj, IV. - w wierzeniach, XIV. 2'51. 214. - w zabawach, I. 216. Łotok. (j, Iros.), wyprawianie skór, XXXI. 116. - w zagadce, XIV. 374; XVII. 92. - zakaz przechodzenia pod łopatą. Łowcorz, owcza,pz, IV.. 317. XIII. 3129. Łowiectwo, p. myśHwstwo, I. 125; Łopatka, P. kijanka, XVIII 118 119 II. 6; VII. 264-270; IX. 350; XIV. - do ostrzenia kosy, XXX. 25. . 70, 82; XXVII. 138, 141; XXVIII. - do wiania zboża, XXX. 231. 110; XXIX. 202; XXXI. 3, 24, 26, Łopatka w spionku, do koPania bur33, 145; X,XXIV. 288; :x:xxrvr. sztynu, XXXLX. 3,81. 187-189, 192, 193, 195-198, 20.l~ Łopatka, lewa w magii, XXXI. 83. 203, 281; XXXVII. 74, 331; Łopatki, terminol, kowalska, VI. 292. XXXVIII. 217, 347. Łopian, p. łopuch, Lappa communis -u Hucułów, VII. 264-270. Coss. et Germ., Lappa maior, - w przysłowiach, XIV. 242. XIII. 224; XXVIII. 243. - zabobony, VII. 282-285. - korzeń na spirytusie, XXX. 53. Ł o w i e c t w o, p. ambona, arszenik, baszmak., (samołówka), bia- liście i korzeń, WYWaJrna wodzie i na s'erwatce, XI. 397, XII. 61. łozór irlandzki i norweski, dół - liście, okłady, XXX. 53. myśliwski, drągowina, dropie, drzemlik, gotur, grace, głuszec, groch, (przynęta), gwizdek, jastrząb, junkier, (raróg), kapkan, kłoda, kocie mięso, kogut, kora, (wabiki), krogulec, kuna, łapaki, łomtgnat-białozór, nagonka, obierze, obłączki, oklepce, parkany, paści; polowanie, potrzaski, pułapki, raróg, rozjazd, rozszCzep, sak samołówki siatka, sieć, sitkie,' skrzynka 'slakOwnicy, slip, slopce, sokół, stępica, slupica, tchórz, torhlo, tul, tuleć, tyras, turys, wab, węda na lisy, widły żelazne, wilczy dół, włosie, wnykarstwo, wnyki, wykopywanie zwierząt z nor, wykurzanie zwierząt, zazub. Łowienie, kwiczołów, XXXIII. 22. _ na rozjazd, XXXVIII. 257. -'-- raków, rY'b i 'Ptaków, 1. 201; X~. 78,94. Łowiesek, owies, w pieśni, IX. 403. Łowsiok, owsianka, IX. 256. Łowy, p. łowiectwo, III. 222. Łoz, ugor, III. 381. Łoza, p. wiklina, VIII. 118; XII. 295; XXXIX. 131. _ łozina "XXXIX. 131. Łoziński,' p. Boruta diabeł. Łozy skad:ut, (gw. huc.), zabawa, XUI. 30, 111. ŁożniCa" tyfus, III. 254. ŁQżysko, wyrzucanie, zakopywanie, .III. 57. _ wkładanie na głowę chłopca, XVIII. 177. pt. Zwy c z a je .i o b r z ę d y n a r 'o d z i n o w e. _ sproszkowane w magii, XXVI.13. -krowy, w zapobieganiu przed odebraniem mleka, XVIII. 176. Łódka, p. bajdaki, bajdary, bat, berlinka, botes, czajka, czółno, czu- wien, dubasy, lódź, łuotas, miedziaga, noczinos, pt. Z e g l u g a. Łódź, II. 7, 78; IX. 44, 181; XXIV. 89, 90; XXVI. 74, 98, 123; XXVII. 10; XXXI. 37, 38, 41; XXXIV· 273; XXXVII. 366; XXXVIII. 411. _ drążona z pnia, XXXI. 38. _ kultowa, XXXII.123; XXXVII09. _ pokryta skórą, XXXIX. 421. _ z tI"lciny, XXXVIII. 408. Łój, II. 128. _ barwienie jajek, IV. 207. _ jako danina, XXVIII. 163, 164. _ owczy w lecznictwie, X. 334. _ w mętowaniu, XIV. 377, 378. -z jelenia, VII. 269. - z kozła, V. 165. Łóżko, P. bambetla, beretyk. geleiigale, lyżko, nary, pastil, 1. 161; II. 74,76; III. 317; V. 152; IX. 360; oX. 424, 4126; X'l. 336, 394; J{III. 253; XIV. 357,3~; ,xVI.367; XXIX. 42 47, 90; XXX. 31; XXXIII. 101, 104; XXXVIII. 424, 425; XXXIX. 288, 451. -_ piętrowe, XIV. 368. - położnicy, III. 58. _ w przesądach, XrvI. 81; 'XXVII. 135. w zagadce, XXX. 33. Łpy. odłamki łodyg lnu, XXXIX. 291. Łub, kora świerkowa, XVII. 148; XVIII. 189; XlXXVIII. 231. Łubek, dudek, VI 305. Łubie, kora świerkowa na pokrycie dachu, XVII. 144, 145; XtXXV.103. Łubin, mąka w lecznictwie, XIII 278. Łubki, dębowe, XXXV. 69 _ złote, XXVIII. 21. - Łubki, kora, II. 140. Łuby do sit, XIV. 109. �( 280 281 Łucznik, świecak, XXIX. 23, 24. Łuczywo, p. batlina, batwa, błonka, karkoska, ścepy, ślajsy, brzozowe, XXXV. 60. - cisowe, XXXV. 65. - oświetlenie, XII. 154; XXV. 128; XX[X, 10, 5I. i j :1 Łuczywo płonące, umocowanie, p. łucznik, świecak, XXV. 128. - w obrzędach Sobótkowych, IV. 317; V. 17,8. Ług w higieni,e, VI. 68, 301; VIII. 312;'XXlX. 15, 24. pt. H i g i e na. 2l popiołu, III. 336; VI. 159; XIII. 204.. - z popiołu bukowego, VI. 159. -Łuk, II. 81, 170; XIV. 38, 50; XXIII. 33; XXXIV. 14; XX\XVU. 82, 88, 116, 300, 363, 364, 390; XX;XVIII. 24, 32, 54, 236, 258; XXXIX. 1821. pt. B roń. - grecki, XXIII. 35. - jako instrument muz, XiXIV. 91. - prosty, XXiIII. 34. - płn.-środkowo-europ., X1XUI. 34. - refleksyjny, XXIII. 34, 36. - symbol księżyca, XXXII. 138. Łuk triumfalny, XXIX. 129. Łuk-czesnyk, (gw. huc.), czosnek, nacieranie, VI. 158. pt. Me d yc y n a 1u d o w a pt. Roś li n y w l e c z n i c t w i e. Łuotas, (j. lit), czółno, XXXII. 32. Łupek piaskowy, XXXIX. 211, 249. pt. B u d u l e c. Łupiny, karmienie bydła, IV. :;;82. --. orzecha włoskiego, zabawki, XXVIII.68. - orzechów i Jabłek, wyrzucanie p:Jd drzewa owocowe, XVIII. 96. - z jaj święconych, XIII. 31. Łupior, upiór, IV. 55. pt D e mo n y s z k o d l i w e. Łupki, XI. 403. pt. M e d y c y n a L ud owa. Łuska, choroba, XI. 385. Łuska karpia, XXXI. 160. motyw Pieniążek, VIII. 86. Łuszczak, Łusznyci, zdobni::zy, choroba oka, (j. ukr.), p. mygły, XVII. O b rób k a d r z e wa. preżeno, (j łuż.), sieć, XIV. 150. pt. Łużyckie 118. 'Łyczak, lycok, powróz z łyka, -. diabła schwytać, VI. 45; 222-224. Łydki, p. ryby, x.x;xrII. XII. W.- kłamca, XIV. 113. Łyko lipowe, VI. 45; VII. 53, 54; XI 106; XII. 221, 222; XIII. 159. diabła schwytać, VI. 45; XII. 222 Łygwas, -224. w leczn. XVIII. 191; XX:III. 31. w przysłowiu, VII. 212. Łylyk, (gw. huc), nietoperz, XIII. 209; XVIII. 196. - (gw. hue.), lipa, XVIII. 19? (gw. hue.), nazwa cieląt, XXXV. 135. Łysa, (gw. hu,c.), nazwa krów, XXXV. 135. pt. N·a z w y Z w i e r z ą t, Łysa Góra, P. Bebirwa, Kahlenberg, miejsce schadzek czarownic, V. 55; XI. 3'63; XII. 221, 322; XIV. 313-320, 325; XXI. 128, 129; XXV. 78; XXVI. 7; XXVII. 57, 59--62, 64, 65, 68, 69, 71, 100, 136, 142, 143; XXVIII. 129; Xx.x. 206; XXXV. 68; XXJXVII. 304; XXXVIII. 264, 276. Łypa, Łypka, - na błocie, XXVII 60. - próbna do kopania bursztynu, na dzwonnicy, granicy, krzyżoXXXIX. 363. wej drodze, szczycie kościoła, - srebrna XXXIV. 159. XXVII.61. - w obrzędach weselnych, II. 247. Łysaja, (j. ukr,), nazwa krów, III.45. - w przysłowiu, VII. 213. Łysek, nazwa psa Ill. 45. - w wierzeniach żyd., III. 52, 57. Łysina, XIV. 403. - we wróżbach, IV. 421; V. 212; VI. - w mitologii indyjskiej,XXXII.138. 69; VIII. 62; )CIII. 22, 27. - w przysłowiu, VII. 213. - wiązanie sianem podczas uczty Łysina, czoło, XXfXIII. 80. wigilijnej, III. 144; XIII. 22. Łysina, nazwa krów, VIII. 152; _ wspólna p. p. młodych, )cVII. 158. ·XXI. 59, . - wY'cinana z drzewa IV. 280. ŁysonU;, nazwa krów,XXI. 206. _ wypadnięcie z ręki pOdczas bieŁyst burakowyj, (gw. huc), liść busiady zadusznej, )cXIV. 13. pt. raka, XIII. 341. Wie r z en i a. Łystki, lystoczki, (j..ukr.), wzory piŁyżkaj, (gw. huc.), łyżnik, XXXV.97. _ sanek: IV. 212. (gw. huc.), nazwa krów, XXXV. 135. -. (gw. huc.), nazwa owiec, XXXV. 134. ł~~'sulka, nazwa cieląt, XXXv. 135. nazwa krów, XII. 301 Łysuna, (gw. huc.), nazwa cieląt, XXXV. 135. - nazwa krów, XXJXV. 122. Łysy, p. łysina, II. 360; V. 382; XI.381. - w 'Pl"'lY'slowLu,VII. 213, IX. 56. Łyśyj, (gw. huc.), nazwa koni, XXXV. 135. Łyszki, (j. ukr.), lisice, grzyby, I.178. Łyżka drewniana, XI. 76; XII. 8, 150, 152; XOCX.22; XXXV. 97. _ pierwsza strawy, rzucanie pod Łysula." __ o Łyżkarstwo, IX.. 96. Łyżkarz, VI. 45. Łyżko, łóżko, III. 140. Łyżnik, p. łyżkaj, VI, 176, 189; IX. 279, 363; X. 99, Wi, 104, 313; )CI. 327, 421; XIV. 357, gag; :XXVI. 81-83; XXVIII. 255; XXIX. 128; XXXI. 67; XXXIII. 104; XXXV. 97; XXXVIII. 424, 445; )cXXIX. 451, 501. Łyżwy z kości, XXVI. 151, 152; XXXVIII. 258. Łzy Marii Magdaleny, .xV. 203. Łzy Matki Boskiej, koniczyna polna, Spiranta spiralis, XXX. 68; XXXVII. 307. Łzy św. Piotra, Łzy św. Wawrzyńca, gwiazdy, 1. 171. pt. A s t r o n o- m i a l u d o w a. stół, XXIV. 13, 26. M Maca, p. Afikoman, pt. III. 53; IV. 290; P i e c z y woo b r z ę d o w e. Maca, miara, XXN'III. 149, 165. Macha, suka, ,XIV. 267. pęcherz na tytoń, V.63; )cXXVI. 270. Machinae diabolicae (j. łac.),' XXV. 9. Macica, chodzi mi, XVI. 409. pt. M ed y c y n a l u d o w a. Macherzyna, �283 282 - choroba, XIII. 217, 22!. podniesienie, V. 165. poruszenie, XXXIII. 8l. obsunięcie, obtrząśnienie, XXXIII. 80. rozigra się, XX!XIII 81 82 wystawila do gardla: xXXIII. SQ. Botrys L., II. 13'6. pt. Roś l i n y w 1e c z n i c t w i e. Macicula, Cni ros benedictus, II. 137. Maciczka, mateczka, XVIII. 220 Maciczne ziele, wyżlin polny, Antirhinum orontinum, leczenie krów, XVI. 85. - na wódce, w połogu, XXX. 40. Maciejka, kwiat ozdobny, XXIX. 90. Maciejówka, czapka, XXVIII. 168, 169, 176; XXIX. 184. Maciejówka, rozsada na św. Macieja, VI. 45, 76. Macierzanka, Thymus vulgaris, III. 20, 26; VI.' 60 61; X. 355, 396; XXVIII. 244; XXX. 43, 6~, 67; XXXII. 94, 97. - ciotka ziela wszelakiego, XXX.67. - kąpiel, XXX .. 67.' - odwar plC, okłady, święcona, XXX.67. - w hodowli kurcząt, XII. 61. - z czego wyrasta, motyw etiologiczny, XVII. 30. Macierzyca pospolita Majeran Origanum VUlgare: w lecznidtw:e, XXX. 57. Macierzyństwo, V. 83. Macierzystość, XXXVIII. 10. Macierzyzna, III. 309; IV. 13. Maciora, w za,gadce, IX. 407. - Macicula i. I I !. , . -' dzika, oliwna, Chenopodium p. Samura. I. 218; III. 306, 307; IV. 411, 413, 416; V. 181, 183; VI. 19; XIII. 159; XX. 266, 267. Macocha, - w bajce, IX. 74, 79; XV. 42. w facecji, XXXI 92. Macoszka, Viola tricolor, XXXI. 97. Mactcinge, (j. ind, am.),bóstwo, XX,XII. 88, 112, 117, 120, 124. Mactcingein, (j. ind. am.), bóstwo, XXXII. 112. Maczanie zębów w krwi zabitego, XXXI. 91. Ma-czek, Papaver rhoeas, XXXI. 97. pt. Roś l i n y w w ie r z e n i ac h i m a g i i. Maczka, miska garncarska, V. 167. Maczka, twaróg, I. 165. Maczuga, V. 17; XXXV. 72; XXXVIII. 24l. - Herkulesa, XVI. 4l. Maczula, (j. błr.), pędzel z łyka do bielenia ścian, XXX. 24. Maćko, (gw. złodz.), brzuch, żołądek, VII. 280. Maćkowa Peregrynacja, p. !Peregrynacja Maćkowa, XXVIII. 186213. Madej - zbój, VIII. 209; XV. 202; XVII. 101; X'XV. 415;XXVIII. 124; XXX. 223, pt. B aś ń. Madejowe łoże, p. baśń o Madeju, IV. 259; VII. 140; IX. 176. Mądra, choroba macicy, III. 254. Madziar w szopce, XI. 132; XIX. 36. Madzurskij, (j. ukr.), nazwa wiatru zachodniego, XVIII. 217. Maga, (gw. złodz.) bitka, VII. 280. Magaricz, (j. ukr.), litkup, XXII. 97. Magi sunąć, (gw. złodz.), bić, VII.280. Magia. maleficia, P. czary, V. 273; 'VII. 221, 265, 282, 306; 3'26; X. 86, 27'5; XI. 4135;XII. 335; XIII. 218, 226--228, 237. 242, 326; XVIII. 30, 31, 3~0; XIX, 123, 142; XXI. 240 245; XXII. 36, 180; XXIII. 13, 19, 54-57, 134-136; 181-183; XXVI. 69, 70; XXIX. 56; XXX. 219, 225; XXXI. 103, 145, 159; XXXIV. 13; XXXV. 184; XXXVI. 22, 148, 150, 1M, 158, 170; XXXVII. 5, 86, 132, 251, 256, 332; 454; XXXIX. 222, 422. Magia, biała, XXVII. 77, 98, 00. _ czarna, XXVII. n, 98, 100. _ erotyczna, XXXVIII. 240, 263. _ Hotentotów, XXXVIII. 61. _ księżycowa, słoneczna, XXXVI. 109. _ myśliwska, VII. 265, 28>2,285. _ przy pożyczaniu, kupnie, sprzedaży, XXIII. 57, 91. _ urodzaju, XXXVIII. 242. _ w zwyczajach i obrzędach ludowych, XXIII. 56. ....".. w zwyczajach i obrzędach weselnych, XVII. 21, 22. ....".. zapewniająca miłość męża, XIII. . 228.. M ag ia, p. abracadabra, akt magiczny, amulet, ananisapta, aphro. disiaca, apotropaion, babimór, bandnjak, bandjak., ba["an, 'betanijka, botonijoka, bukwica lekarska, bez, bicie, bici.e głowy kamieniem, _bieganie z ogniem, belisa, blekot, bluszcz, błyszczący, przedmiot, bobown~k, bodzi.<lzek czerwony, boso chodzić, Boże .Narodzenie, brona, brzoza, buk, ,bukwica, burak, bursztyn, burza, buty, bylica pospolita, całowanie drzew owocowych, ceremonie magiczne, chaber, charaktery, chmury odpędzać, chleb, chomąto, choroba odpędzanie, chuchanie, ciasto, cielę, cierń (tarnina), . cis, ciskanie .nożem, cisza, cukier, cypryszek, czarna księga, . czarna magia, czarnoksięstwo, czarnoksiężnik, czarny papier, czarodziejska maść, czarowanie, czary, czaszka końska, czomek (pocieranie), czołganie s:ę przez otwór, czortopolocha, cztery, czwatrtek, czwórka, czyszczenie powietrza, dąb, deszcz sprowadzanie i odpędzanie, dęte zi.ele, diabeł, długość pasa czarownego, dmuchanie, dni kryżowe, dodola, dojenie przez pierścień ślubny, dotknięcie, drewno, drogi krzyżowe (wylewanie wody), drzazgi, drzewa owocowe, bicie, obwiązywanie słomą, smarowanie ciastem, ścinanie, drzewo, drzewo osikowe, dym, dwanaście, dziegieć, dziewanna, dziewięć, dziewięciornik, dziewięćsił pospolity, dzieża dzięgiel, dziura od sęka, dziwo~stręt, dzwonec, dzwonienie. dzwony, egzorcyzmy i egzorcyści, ewangelia, facelot (chusteczka), fartuch, fetysz, firletka, formuła magiczna, Gaia (pas), gacek. gałąź, gardzi:el wilcza, garnek z czar.ami, gęsie wianki, gęś, glina, głowianka, (palenie), głownia płonąca, głuchy kąt,. gnój· koński, gnój kurzy, gołąb, (krew), gong, gotowanie, gorocana goździk grabki nietoperza, gr~d, grad~bij, granica, g·roch, grochowinY1 gromnica. gromniczna, grosz, glrożenie drzewom owocowym, gruszka, grządziel, grzeb lonka, grzebień, grzmot pierwszy, gusła, guzik, gwóźdź, hałasy, hebd, tliacynt, hipnotyzm, hostia, hosza - na, hromowe koreni, hubka drzewna, incantatio. igła, imiona, indyk, inkluz, jabłko, jajko, jałowiec, ja- �285 284 rzębina, jarzmo, jasień Jasion j.a'skier, jaskółcze mlek~, oczko' ślep, jaskółki gniazdo, jastrząb: Jaszczur, (salamandra) jaśniak jawor, jemiola, jeż, jęc~mień, jo~ dła, kadzenie, okadzani.e, kadzidło, kalina, k3mień, kamyki, kapusta, kartka, kąpiel kąt, kijanka, kla-c, klucz, kładzenie placków na drzewa owocowe, kło,ko~zka, kłosy, kłodka (kłódka), kłodka, kmmek, koczerhoj> 'kogut,kołek, koło, komin, komunikan~y, kondratek, kurdybanek, konrczyna, korzeń konopie koń k ", ary to, kosa, koszula, kości, kość trupia, kozioł, krąg magiczny k:ed~ święcona, kret, krew, kro~ pleme wodą świ.ęconą, krop'dło, krowa, (mleko), kruk, krzyż, kult~, kura, kuryszcze', kwiat paproCI,. lalka, Lazar, leczn'clwo, lemiesz, len, leszczyna ,lewa stro~a, lewkónia, liczba magiczna, lJ~,a, (gałązkO, liszaje, liszaji, lubt~niak. lulek, łańcuch żelazny, łancuch szczęścia, łapcie, łopata, ł~patka, łożysko, łupinY z jaj, łu_ pmy z orzechów, łyko lipowe ły_ czak , łycak , ł yz.k a, macierzanka, ' mak, maczek, majenie marunka maść czarodziejska, 'marzanna: mąka. mantra, miedza miedź mietlica, mikołajek ~ilczenie' mimika, mięso, miotła brzozowa' miód, ~ira (okadzanie), mkt: mlecznosc krowy, mleko, młot M, B, moc magkzna mocz moczeni'e, modlitwa, ' moneta' monstrancja, mrowisko, myci~ Slę, myślenie magiczne, myśliwy nacieranie, na opak (chodzenie' liczenie), nagość, na~iSy, napra~ -~ wiać, netresk, nitka, niecki, nieto~ perz, nietota, nieurodzaj wywołać, niszczenie zasiewów, nóż, noc, noga, nostrzyk, nów, obchodzenie bydła, obchO'dzenie domu obd~rzanie drzew owo:owyCh: obejmowanie, obiegani~, oblewanie, .oblevacka, obmycie, obOlrYwan~e, obręcz, obroty, obrzędy maglcz~e, obsypywanie, obwowodzeme jajkiem, oczyszczanie o~bi~ranie mleka, plonu, od.czy~ ~Iame uroku, odpędzanie gradu l burzy, odprzedaniJe dziecka odwracanie trupa twarzą do' dna trumny, odzież, odźwierek, ogień odczynianie uroku, odpędzani; czarta, ~dpędzanie gradu i burzy. o~ad~me, okalanie, oko, okręca~ nie Się, omiatanie, opalanie, opasywanie się bylicą, oprowadzanie .nagiej dziewczyny, oprySkiwa·me wodą, orzech biały osetek osina, ostrożeń, ośmiał, ~twiera~ n~e zamków, owca, ożóg, ożywianie, palec wisielca, palec zmarłego, palenie ognia przeciw czarownicom, palenie ż"'ł liś·Cl'e Ja. SIOnu, strzygonia, papaluga. paparudele, papiJer z ewangelii, pap_ k~ z mąki, paproć, pas, patrzeme, paznokcie, Perchtenlaufen perperja,peperuga, pępek nie~ ~?,,:,lęcia, pierwszy grzmot, pierSClen, pierścionek. pies plucie pocieranie, podko:.va ' Pod'ku -fza-' . me, podmuchiwanie, pomyje, po_ suchy odpędzanie, wywalanie potrz~sanie . drzew owocowYCh: powroz. pozar odwracać, pręt, pr~szek, próg, przebijanie zwłok upIOra, przeciąganie, przelewanie białka, przelewanie wody, • J , :F przepędzanie, przemierzanie, przestęp, przetak, przewlekanie, przewracanie się po zi.emi, psucie mleka, psucie wina, rachowanie wstecz, rachowanie negatywne, resztki potraw wigilijnych i zapustnych, ropucha, rosa, rośliny w wierzeniach i magii, rozchodnik, rozpędzanie chmur, gradu i deszczu, rózga, róża, rzucanie za siebie, sadza, sadzenie kamyków, salamandra, siedem, serce kreta, skakanie na len, skopiec, skrapianie wodą święconą, skrzyżowanie dróg, słonina, słowa magiczne, smarowanie, smoła, spalan~e gośćca, spalanie lnu, spodnie, spowiedź sprowadzanie burzy, deszczu, choroby, sprowadzanie nieurodzaju, sprowadzanie świerszczy, strzelanie, strzelanie do Hostii, strzelanie do krzyża, strzelba, stuła, studnia, sypanie prosa, szklanka, sznur, szpilka, śledzie, ślina, środa, środki czarodziejskie i tajemne, świeca, święcenie, świst, tarzanie się, tłuszcz z dzieci, tłuszcz z trupów, topienie, transmutacja starca w młodzieńca, trąbienie na chmury, trącanie o pi~c, trumna, trup noworodka, trupi tłuszcz, trzaski, trzaskanie, trzęsienie drzew owocowych, uderzenie, umarli, uroki, warzenie kaszy, ważenie, wąi;, wbijanie koła, kołka, pala, wiązanie łyżek, wiązanie drzew owocowych, widły, wielkie leczenie, wigilia, wleczenie szmat, włażenie pod piec, włosy, wqda, woda święcona, wspak obchodzić, wtykanie, wychodzenie tyłem, _wyjmowanie śladu, wyjście zamąż, wykrywanie złodzieja, wylewan'e wody, WYmiatanie, wymierzanie, wymuszanie urodzaju, wynoszenie płonącej głowni, wypędzan:e demona, wypędzanie diabła, wypędzanie wężów, wypędzanie złych duchów, wypędzanie żab, wypraszanie drzew owocowych, wyrzucanie odzieży chorego, wyrzucanie lUJpin, pisanek, wysysanie choroby, wysysanie krwi, wywoływanie, Nywożenie ducha choroby, zachód słońca, zacieranie śladów, zaczarowanie, zadanie, zaklinanie, zakopywanie, zakreślanie, załomy, zalożenie, zamawianie, zamek (kłódka), zamykanie, zamykanie kłódki, ?prawianie, zaJrażanie, zasypywanie śladów, zatykanie, zawieszanie na szyi, zawitki, zażegnywanie, zboże, zęby, ziemia z progu obory, ziemia z cmentarza, zlepianie wlcsów, zly urok, znaczenie drzwi i okień, związanie, żaba, żelazo, zona Thomistica. Magicae artes, (j. lac.), XXV. 9. Magicyzm, XXII. 148. Magiczne myślenie, XXVIII. 101; XXX. 269. Magiczny korzeń" p. kinajdios, mandragora. Magiczny krąg, XXXIX. 340. Magi.el, VI. 189. _ ręczny, w przesądach, xx.x. 25. Magierka, p. czapka, II. 65; VIII. 164; X. 77; XX. 93; XXII. 131; XXVIII. 168, 174, 175; XXIX. 157; X:XXV. 19; XXXVI. 234; XXXIX. 2:98, oryle, XVIII. 132, 133. baca, XXXII. 80, 81. Maglowanie, XXX. 24. Magiery, Magierz, �261 286 Maglownica, wzór na pisankach, IV. 212. Maglówka, X. 36. Magnetyzm, XXVI. 70. Magnus pater, (j. łac.), bóg najwyższy, wielki ojciec, XIV. 54, 60, 89. Magowie, postacie w szopce, XIX. 41, 48; XXII. 53. Mahabharata, XVII. 184; XXXIV. 3, 14, 16. Mahadewi, (j. ind.), małżonka Siwy, XXXIV. 28. Mahajana, (j. ind.), odmiana buddyzmu, XXXIV. 29. Mahdyści, XXXIX. 56. Mahnika, O. polin.), bóg ognia, VII. 13. Mahomet, VII. 10; XIX. 84; XXX. lU2; XXXI. 21, 22. Mahometanie, I. 57, 257; V. 133, 370; VII. 28. Mahometanizm, V. 107, 108. Mahoraga, (j. ind.), smoki, żmija, XXXIV. 22. Maibaum, (j niem.), p. maik, V. 180; XXXII. 182. Maiczki, mniszek lekarski Jaraxacum officinale Web., II. 137. Maienrosslein, (j niem.), p. maik, XXXIII. 11. Maik, p. maj, Maibaum, maia, gaik, obrzędy sprowadzania deszczu, XVII. 108; XXIII. 159; XXVIII. 14; XXXII. 182; XXXIII. 10; XXXVI. 176; XXXIX. 332. pt. Zwyczaje i obrzędy dor oc z n e. Maik pospolity, Meloe proscarabeus, w medycynie, III. 25. Maister, (gw. hue.), cieśla, majster, IX. 268. Mala, O, franc.), obrzędy wiosenne, XXXIII. 11. Maj pierwszy, XI. 200; XIV. 314. - w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 256, 257. - w przysłowiu, VII. 213. - p. gaik, maik, maiczek, V. 180; VIII. 342; XI, 67, 68, 84, 199, 318, 319; XVIII. 110; XX. 300; XlXXvrIl. 306. Maj, wianeczek, w oracji weselnej, XI. 80. Maja, bogini ind., VII. 290; XVII 20. Majak, sosna średniej grubości, XIV. 113. Majątek kolektywny, XXXIX. 428. Majdan, warzelnia smoły, XII. 278, 279. Majenie hYdła, p. brzoza, bylica, kukwpydza, XXXV. 61. pt. M a g i a. ~ chat, III. 2; IV. 315. - jaworem, XVIII. 215. - kaliną, XVIII. 211. - leszczyną, XVIII. 211. - pól, XVII1.21I, 215. - pól i chat na Iwana, XYIII. 211. - pól i chat na Zielone Święta, XVIII. 215. - wierzbiną, XVIII. 211. Majera, usposobienie, XVI. 85. Majeranek, Origanum vulgare, II. 137; XXXI. 97; XXXVIII. 251. - w pieśni, IX. 141. Majeran, majeranka, p. zioła święcone, Origanum majorana. XXVIII. 243. Majeran, majeranka, majeronka, w lecznictwie, XXV. 77; XXX. 57; XXXI. 97. Majiwka, - O. ukr.), p. haUka, IV.223. z jesionu, odwar, przeciw wściekLźnie, III. 26; XXXV. 72. młode szyszki świerkowe, III.253. pt. P a t r a w y g ł o d o w e. Majki, Meloe proscarabeus, (j. ukr.), rusałki, IV. 156; VIII. 184. 185: XIII. 241, 242; XVIII. 174. mankiet, V. 63. mańkut, VI. 45. MajkY,' (gw. huc.), dusza dziecka martwo-urodzonego, XIII. 123. Majocha, nazwa krów, VIII. 152; XXI. 59. Majolika, XXIX. 154. _ pokucka, XXVII.l66; XXIX.1.55; Majówa, (gw. huc.), nazwa krow, urodzonych w maju, XXXV. 135. Majówka błotna, barwnik do jaj, V. 214. Majster bursztyniarski, XXXIX.362. _ ciesielski w przysłowiu, XII. 66; Majkiet. Majkut XXX.19. - kowalski, XX. 255. _ sternicki XXXII. 67. Majster, poŚrednik dostarczający 1'0- _ _ - święcony, II. 144, 159. tłuczony, XVI. 134. w kołaczu weselnym, XII. 90. w pieśni, VIII. 243; XI. 13. w potrawach wigilij., VIII. 370. w przysłowiu, XIV. 35 3; XXV.77. w wierzeniach, VI. 412; VII, 95, 337. _ w zagadce, II. 40; VII. 70; XVII. 83; XVIII. 173. _ we wróżbach wigilij., VIII. 372. _ zabawki, XXVIII. 63, 64. Mak wzory pisanek, IV. 212. Mak~ron, p. lokszyn, III. 319, 320; XVI. 1<34.Pt. P o ż Y w i e n i e. Makaty, XXVII. 137. Makitra, (j. ukr.), donica do maku, III. 44. . Makohon, O, ukr.), wałek do UCierania maku w zwycz. wesel. X. 64. Makowniki, XXVIII. 201. Makówki., motyw haftów, XXIV. 1 . botników, XII. 25, 26. 137, 143, 147. _ w literaturze lud., XX. 255. Makuch, V. 3'513;VIII. 3'70. Majtek, postać w szopce, XIX. 36. Makuchy, pieczarki, psaliota CamMajtki, ubiór dziecka, XI. 62. pestris, I. 102. Majufes, (j. żyd.), piosenka, XIX. 65. Makunaima, (j. Makusi), bóstwo doMak, Papaver somniferum L., bre, VII. 24. XXiVIII. 243. Makutra, p. makitra, w obrz. B. Nar. ~ jadło obrzędowe, XXIV. 40. V. 208. _ kładzenie do trumny dziecka nieMala (gw. huc.), cielę, XXXV. 133. żywo urodzonego, XIII. 232; Malah Belos, MuAmt. BEAO~, (j. gr.), _ kwiat ogródkowy, I. 161. Moloch, XVI. 27. _ liście, odwar, V. 44, 180. Malajsy, dziady wio~enne, VI. 205. pt. Z w y c z a j e i o b l' z .ę d Y - nasiona, środek nasenny, VI. 61. z kultem przod. _ nasiona, w pożywieniu, I. 251;związane Malarstwo ludowe, XXIX.156; XXX. II. 144. 233; XXXV. 36; XXXVII. 369, - okłady, XIII. 217, 224. 487; XXXIX. 550. - pochodzenie, X. 351. - na szkle, p. cynkwajs, XXIX, 156. - przysmak diabelski, XIII. 128. - sypanie do ust zmarłego, VI 200. - na Zmudzi, XXIII. 156. _ średniowieczne, XXXI. 172. - sypanie na weselu, XX. 196. �288 typów ludowych, XVI. 260, 261, - ścian, XXII. 112, 118; XXXIV. 147. 266. - wapnem, bielenie, XXXIII. 108. Malarze domokrążcy, XXX. 170. Malowanka, nazwa krowy, III, 45. - kaszubscy, XXX. 17. Malowanki, drukowane Spódnice, I. - ludowi, X. 169; XXIX. 156; XXX. 159; III. 16; XII. 286, 293. 164, 182; XXXVII. 419. Malowanki, jajka malowane, IV.205; Malefici, (j. łac.), mag, wróżbiarz, VII. 179; IX. 169; XVII. 33. XXVI. 7. - na papierze, 'XII. 113, 116, 117; Maleficia, Maleficium, (j. łac.), ma_ XXIII. 156; XXV. 107; XXVII. gia, czary, ,xI!X.. 120. 170; XXX. 4. Male;, wilk, II. 205. Malowanki, obrazki na szkle, XXI. Maleńki, taniec, VI. 1:W. 32. Malhal Mata, (j. ind.), duch zsyłaMalowańcy, sekta relig., XXVI. 57. jący choroby, XXXIV. 34. Malowidła alpejskie, XXX. 160. Mali ludzie, skrzaty, XVI. 108. - buszmeńskie, XXXVII. 74, 83. Malica, (j. samoj .), odzież, XXXVIII. - kapskie, X'XXVIII. 32. 258. - ludowe, XXX.146, 236; XXXI.76. Malikowaty, koń z zagiętym kar- na drzewie, XXX. 166. kiem, IV. 307. - na szkle, XXVIII. 36, 37; XXIX. Malina, nazwa krowy, XXI. 206. 119; XXX. 145, 151, 161, 162, 168, Malina ostrężyna, P. popielucha. 172, 174, 176-178, 184; XXXVII. Rubus caesius, X'XVIII. 244. 411; XXXVIII. 339. - w lecznictwie, XXX. 61. - na ścianach, XXX. 119. Maliny, Rubus idaeus, III. 320; XX. - technika, XXX. 145, 146. 54; XXVIII. 244. Maluśki, taniec, VI 137. - wino, IV. 327. Malwa ciemna, Malva rotundifolia, Malisa, melisa, Nepeta cataria, nap. slyziwnyk, AUea rosea, cieranie uli, XXXI. 97. XXVIII. 24ł. Malowana lula, kołyska, II. 341.. - kwiat, barwnik do jaj, IV. 214; Malowani jajcia, (j. ukr.), malowanXVII. 33. ki, IV. 205. - w ogródkach, XVI. 60; XXIX.90. Malowanie ciała, XXXVII. 85; - sylwestris, P. kędzierzawiec. XXXIX. 198. Malaj, (gw. hue.), mąka kukurydzia_ Malowanie hrabczaste, (j. ukr.), na, VII. 261. wzory pisanek, IV. 212. Malaj, (gw. hue.), placek kukuryMalowanie jaj, IV. 186, 196-198, dziany, V. 60, 153. 203, 206, 217; IX. 169. Malanka, p. Chodzenie z Małanką. Malowanie meresikowane, wzory ,Maldra, miara trojakiego zboża, II. pisanek, IV. 211. U9. - przez patrony, XXXIX. 451. Male (gw. hue.), cielę XXXV 133. Małe oświadczyny, V: 2B2. . - szkieletów, XVII. 189. - 289 '(gw. huc.), boginki, XIII. 31, 112, 209. Malka, mąka, IV. 307. Małmazja na Łysej Górze, XXVII. Malfy, 68. nazwa kro'Y)', XXI. 206. Małoletniość, V. 113. Małpa, demon, XXXIV. 6. _ mit o pochodzeniu człowieka, XXXI. 153. _ motyw w sztuce egipskiej, XXXIV.80. _ nadrzewna, XXXIX, 20, 307. _ przebieranie się, XX. 70. _ stworzenie, VII. 23. -w bajkach, XI. 372; XVII. 275. _ w przysłowiu, VII. 213; XIII. 160, Malyk, (j..ukr.), malikowaty koń lub krowa, (przednie łopatki wyższe od grzbietu), XII. 300. Malyny, (gw. hue.), jagody leśne, XXXV.89. Małżeństwo braci i sióstr, p. meinitis, II. 102; III. 212. - dzieci, I. 136. _ gminne, I. 37. _ grupowe, XXVIII.114; XXXVIII. Malocha, 3'46, monogamiczne, I. 45, 65, 67, 70, 73, 157; II. 296; IX. 304. _ parzyste, III. 372; IV. 354. _ patrilokalne, XXXIX. 184. _ poglądY na ... , XV. 225. _ poligamiczne, V. 186; IX. 304; XXXIX. 184. ...,- pozorne, V. 132, 133. _ J?l'zez kupno, I. 154; II. 299, 302304; III. 206; V. 203; XXVI. 85; XXVII. 154; XXVIII. 114; XXIX. 133; XXXVIII. 221. - przez porwanie, I. 68, 95; II. 302; III. 206; V. 186, 2103,281; XXVI. 85; XXVI1.154; XXIX. 133. _ 19 Lud - Tom XL _ _ rozbicie przez czary, XXI. 132; rozwój, V. 201; IX. 304; XI. 220, 222. _ starosłowiańskie, XXVI. 87. - u Arabów, XIII. 275. --- u Germanów, XXVIII. 97. - u Kirgizów, V. 10. - u Litwinów, III. 199, 200. - u !Polesroków, XXVII. 141. - z ciotką, II. 101. - za wysługę, XXIX. 133. _ zawieranie, XXXIX. 152. Mamałyga, (gw. hue.), kasza ja,głana lub kukurydziana, VI. 57; XIII. 128. niesolona dla diabła, XIII. 128. ze słoniną, IX. 76, 78. Mamduh, (j. st. ind.), duch złośliwy, XXXIV. 38. Mamka, wychowawczyni, VII. 64. Mamka, (gw. flis.), mgła, XX. 57. Mamma, ommo, (dial. alem.), matka, _ - XI. 362. duch zwodzący, XVIII.220; XXXIX. 318. Mamuny, Majki, O, ukf.), VI. 324; VIII. 11*, 354, 355; IX. 415; X. 112; XI. 35; XII. 65; XIII. 325, 326; XIV. 177; XVII. 68, 69; XXIII. 133, 134; XXXV. 24. Mamra, kukiełka, góralski wyraz dowcipny, XVII. 80. Mana, O. polin.), XXXVII. 135. pt. W ie r z e n i a r e li g i j n e. Manasa, (j. ind.), bóg wężów, VII. 7. Mandgaliana, uczeń Buddy, XXXIV. 28. Mandolina, XXIX. 112. Mandragona, P. Mandragora. Mamona, Mandragora automnalis. nimycia, p. Mandragora vernalis, Barcas, Dudaim, p. pokJr.zyk, Alrauna, Galgenma.ncnen, XXV. 115. �~--,--"'_."_.'-"'" .-. ~ -_._.'~-' .•.•.• ~_ .•.•~. _o, _•._'..~~ __ ~ •. _. __ ~__• """""' . .__ 29t 290 _ Atropa Mandragora _ 279; XXXIX. 305. jesienna, Mandragora X.262. _ wiosenna, L., X. 260- Mandragora automnalis vernalis X. 262, (j. ang.), mandragora, smok ludzki, XXXIX. 305. Mandyburczienyk, ,(gw. hue.), patrz chleb z kartofli i mąki kukurydzianej, XII. 296; XIII. 209. Mandyna, odzież, XtXVI. 58. Manekin' słomiany, w obrz. świętoBert., Mandraka jańskich, XXXI. 159. bursztynowe paciorki, XXXIX. 385, 387. Mangal-gaja, (i, ind.), bardowie, rapsodzi, XXXIV. 31. Mangani, O, filip.), wojownicy, XXXVII. 392. Maniejszy, mniejszy, XIV. 113. Manieta, (gw. złodz.), ubranie, VII. Manele, 280. Mankiet, XI. 408, 410; XXVIII. 82; XXIX.79. religijna,XI. 426. Manna Glyceria tluitans, II. 361; XX: 319; XXIII. 164. pt. R o śliny w z b i e r a c t wie. Manom.in, (j. ind. am.), dobra jagoda, Zizania aquatica, XXXVIII. 405. Maność, małość, XIV. 113. Manować, błąkać się, XII. 67. Mansus, (j. łac.), łan, XXV. 36. Mantiket-tair, (j. pers.), rozmowy ptaków, XI. 234, 236. Mantri, (j. ind.), zaklinacz, XXXIV. 43. Manty, płaszcz węgierski, VI.45, 49. Mantyka, torba, VI. 300. Manus, w~dza nad 1robietą, V. 84. Mankietniki, sekta Mańkut, p. kikut, maj ku t, Liwak, XVIII. 197. Mapa analityczna zasięgu stępy, XXXIV. 195. - antropologiczna, XVIII. 137; XXIX. 1ł3; XXX. 268. - archeologiczna, polska, VIII. 321; IX. 301. - atlasu, XXXVIII. 197. -. szwajcarskiego atlasu ludoznawczego, XXXIX. 504. - harwna, XXXVIII. 190. - Czyńskiego, XVII. 257. -. etnoglraficzna, XXXVIII. 454. _ etnograf, francuska, XXXI. 159. -etnograficzna polska, VI. 378; 379; XXVI. 155 . _ etnograficzna pow. bielskiego, XVII. 256. _ etnograf. Rosji, X'VIII. 136, 137. _ etnograf. Serbów łwżyckich, XI, 9·7. _ etnograficzna woj. poznańskiego, XXVI. 149. _ geograficzna, XXXVII. 454. _ gęstoś,ci zaludnienia na Filipinach, XXXVII. 393. główna P. A. E. XXXVIII. 183. granicy etnograficznej polskolitewskiej, XVII. 257. - gruntów, XXVII. 129. _ grup etnicznych, XXXVII. 454. _ historyczna, XXXVIII. 195. _. historyczna Polski, III. 95. _ językowa Filipin, XXXVII. 393. - języków i ludów Ameryki płdn. i płn., XXXVII. 449. -. językowa lubelska, XVII.255, 256. _ katastralna, XXXVIII. 309, 310. -kiręgów etnicznych na Filipinach, XXXVII. 393. _ kultury łużyckiej, XXVI. 40, 43. _ kultury w Polsce, XXVI.129, 155. _ _ ._ narodowości w Polsce, XXVI. 129, 155. narodowości wsch. prowincji niemieckkh, XXXVIII. 325, 328. narzeczy polskich, XXX. 257. obszarów językowych, XXVII.146. obszaru Lasowiaków, XXIX. 16, produkcji przemysłu ludowego, XXIX. 154. pomocnicza (stępy), XXXIV.195, _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 256, 260. pow. tosko-gliwi.ckiego, III. 190. prehistoryczna, XXVI. 30. prowincji śląskiej, III. 87. przej,awów kulturowych, X!XV. 101; XXX. 268. robocza, XX!XVIII. 193. rozprzestrzeniania się słów, XXVII. 146. rozsiedlenia ludności polskiej w Galicji, XVII. 254. Spetta, XXXVIII. 326. statystyczna, XXXVIII. 192. szczepów filipińskich, XXXVII. 393. Śląska, XI. '3143. terenów bursztynodajnych, XXiXIX. 365. _ typówantrop. Ameryki płn. XtXXVII. 449. _ typów ceramiki, XiXVI. 30. _ zabytków, XXXVIII. 417. _ zasięgu języka niemieckiego na Śląsku, III. 87. -=- zasięgu typów budownictwa, XX1XVII. 448. - zasięgu typów radeł, sochy- kijanek, nosideł, jarzem, wiązania cepów, XXX. 216. Mapogr,afia polska, etniczno-języ'kowa, ,XVII. 251-258. Mapowanie wyniku Ibadań, XXXVIII. 198, 199. - 19" _ zjawisk, XXXVIII. 149, 151, 154, 195, 196. Mara, VI. 325; XXXV. 145, 149. Maraka, (j.llnd. amer.), grzechotka, p, dynia, VI. 237. Maramuch, Amanita muscaria, mu~ chomor, I. 197. Marang Bum, (j. Beng.),.bóg deszczu, VII.9. Marchew, Dancus carota, odwar II. 335; XIII. 219, 224; XXX. 47. _. pożywienie, II. 3,56; III. 10, 319, 322; IV. 286; VI. 57; XI. 194; X'XIV. 7; X'XVIII. 244. _. w zagadce, II. 43, 338; VII. 73; XIV. 374; XVII, 87. _ w zwyczajach weseln., XIV. 257. Marchołt, XVI.230, 231; XXVIII.203; XXXI. 126; XXXIX. 346. Marcocha, nazwa 'krów, VIII. 152. Marcula, nazwa krów, XXI. 206. Marcypany, XXVIII. 201. Marcyz, narcyz, IV. 307. Marduk, (j. sum.), bóstwo, p. Bel, XVI. 26; XXXII. 104, 105, 108, 118, 119, 121, 126, 153. _VIarek w przysłowiu, VII. 213. Marena, (i. zach. słow.), p. Marzana śmierć, wypędzan'ie, Vll. 195. Marta, (gw. hue.), towalry, IX. 31U. Mari dotal, (j. fT.), nadomnik, III. 211. Mariam, (j. arab.), Matka Boska, VII. 28; XIII. 145. Marianna w szopce, V. 155, 160., Marijczka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Marimai, (j. st. ind.), bogini cholery, XXXIV.33. Mariologia polska, XXXI. 105. Maritagium, p. kunigowanie, II. lOS, 113, 114; V. 79. pt. D z i e w i ctwo. �293 292 Maria, Matka Boska, XIX. 32. Marki, gmerki, II. 5, 6. pt. Z n a k i w ł a oS n o ś c i o we. Markopole, duchy mieszkające pod bzem, I. 121. Marksista, Marksizm, XXXIX. 1" 3, 11, 13, 15, 25" 28" 34-36, 39, 53" 60, 62. Marksizm-Leninizm, XXXIX. 1, 13. Marmowiena, p. Marzana, XXXIX. 432. Marmulia, harmonia, V. 63. Marok, (gw. hue.), narzędzia do sadzenia kartofli, XXXIV. 145. Marrubium vulgare, p. sajka, sajta, sajeta, krzecina pospolita. Mars, p. Ares, VII. 19; XIV. 3'7 38 65, 66, 70; XV. 186; XVI.' 23; XJCX. 238. Mars, planeta, JOGXJ.Xl. 343. Marsz, III. 363. _ Chałubińskiego, XXXI. 147 148. - Janosikowy, XXXI. 147. ' - weselny, III. 364. Marszałek weselny, p. starosta, starszy drużba, X. 62, 64; XIV. 214; XXVIII. 96. Mart, (j. ang.), wspólnie zakupione bydło, XVI. 2. Mart, (j. ret.), zmora, XI. 3·63. Martelmas-beef, (j. ang.), mięso wędzone na św. Marcina, XVI. 2. Martimas, Marttemas, O, ang.), św. Marcin, XVI. 2. Martiner, (j. fr.), pić, upijać się, XVI. 8. Martins Mann, (j, niem.), hulaka, pi.jak, XVI. 7, 8. Martwa kość, VIII.57; XI.385; XII.65 Martwiec, upiór, IV. 422; V. 3'3; XIII. 41, 296. Martyrologia, XXI. 104, 109, 110. Marubium vulgare, p. szanta posp. Maruna, marunka, Matricaria Cha- . momma, aphr. XXXIX. 300. - liście, odwar, nacieranie, XII. 61. - wyrasta z łupin pisanek, IV. 226. Marunka Chrysanth;emum balsamita, XII. 297; XIII. 219.·224. ---..kąpiel noworodka, VI. 160. - odwar, XXX. 60; XXXI. 97. - roślina jadalna, XXX. 59 60. - sok, okłady, .x.xIX. 5~. ' - święcenie, XXX. 64. - wpływa na pomyślność kupna, sprzedaży, XXIII. 82, 83. Maruśka, (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. Marutowie, demony atmosferyczne wywołujące ulewy, VII. 11. Maryjki, zwyczaje B. Nair., XIX. 34. pt. W i d o w i s k a l u d o w e. Maryjonek, majeranek, XVIII. 220. Marynarze, XXVI. 77. Marynus, p. dziewica-zakonnik, XXXI. 47, 51. Marysia, Maryna w literaturze lud., VIII. 269; XX. 251. Marzanka, p. śmiertki, XIV. 83; XXVIII. 14; XXXIII. 11. Marza, Marzanna" Marzanka, M·arzyana, Marena, Marmowiena, V. 307; XII. 36; XIV. 63, 82-84, 87, 224, 233, 234; J{V. 211; XX. 158. pt B ó s t w a. topienie, XI. 300; XXXIII. 11; XXXIV. 296; XXXIX. 432. Marzanna wonna., p. barwIca, chroni od morowego powietrza, XXI. 163. - wyrasta z łupin pisanek, IV. 226; XIV .. 2i25; XXX. 215. Marzec, przepowiadanie pogody, XIII. 161. - w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 256, 257. VIII. 367; f{, 355; XIII. 325; XVI. _ w przysłowiu, VII. 213, 2.l4. 8,1; XXV. 81, 86; X~X. 3'8, _ w wierzeniach, II. 227; III. 144. XXXI. 98. Marznica, taniec śląski, XV. 79, 82. _ święcone, x,I. 400. Marzyana, Marzana, XIV. 82.. _ św. Wawrzeńca, VIII. 366. Marzyna, bydło, VII. 261; IX. 385; Masne dni, mięsne dni, III. 142. XII. 299; XXXV. 118, 132. Masne ziLe, (gw.huc.), Sedum TeleMarena, (j. czes.), Marzana" JCIV.84. phium, VI. 159. Masażyści koptyjscy, 111.277. Masnyci, (j. uk,r), zapusty" V. 220. Masiast, aksamit, V. 63. Mastodont, XXXVIII. 624. Maska, I. 50, 55; XI. 21; XX. 179; Masoni, Xl. 426. XXXII. 182; XXXVII. 83; Mastyka, maść czarodziejska, XXX. XXXVIII. 24, 467. 220. _ kultowa, XXXIX. 466. Maszczenie twarzy drużyny wesel_ z płótna, XX. 170. nej miodem, XVII. 156. _ zapustna, XIV. 402; XXXI. 5. _ twarzy wodą, w której hartuje Maskarada, p. zwyczaje zapustne, się żelazo, XVIII. 184. XX. 169. . .Maszkary, XX. 166, 167; XXXI. 141, Masło, II. 128, 129, 208, 266; III. 12, 142, 161; XXXVI. 176. 13, 319, 320; IV. 286; V. 154; VI. Masztala, stajnia, II. 140. 77, 160, 354; VIII. 46, 123; IX. Maszyna, (pociąg, XVIII. 220, 367; X. 37; XI.25, 27, 28; XII. 17, Maszynka, (gw. hue.), be~zułka do 312; J{III. 29; XIV. 11, 186, 250; wyrobu masła, XXXV. 93. XVIII. 211; XJ{. 269; XXVI.98; Maszyny do siewu, XXX. 230. XXXI. 98, 141; XXXIV. 161-163; Maszyny do wyrobu bryndzy, XXXV. 89, 93, 119, 122. 120; • XXXV.92. J{XXVII. 111, 260, 262; XXXVIII. Maść biLbasowa, węglan ołowiu, V. 59; XXXIJ{. 332. 164. _ jako ofiara św. Marcinowi, XVI.4. _. bo1::)kowa, maść aromatyczna, _ w lecznictwie, VIII. 366; XII. 61; Ung. Aromaticum, XXXIII. 80. XVII. 245; XVIII. 1183;XXXV.69. _ cymentowa, maść cynkowa, V.l64. _ w obrzęd. gregor'ańSkich, II. 20,1 _. czarodziejska, p. bez, I. 137; II. _ o obrzędach weselnych, II. 2l66; 204; IV. 262; VI. 67; VII. 308, 311; III, 231; V. 15; XVI. 84. IX. 180; XII. 221; XX.254; XXIII. _ praktykach zbójnickich, XXVIII. 4; XXV. 10, 14, 78, 84, 85; XXVII. ';17,83, 100.. 63, 64, 142; XXX. 219, 220; _ w'przysłowiu, VII. 214; IX. 54; X'XX:VII. 305; x:xrxVII1. 248, 276. XVIII. 138. _ czarodziejska, z dziecka nie_ w szopce, XI,.. 136, 144, 148, 149, chrzczonego, XXVI. 11; 154; XXXI. 57. _ w zwycz. wi,elkanocn., I. 129; _ czarodziejska z tłuszczu dziecięcego, węża, jaszczurki, skrzepu V.215. żabiego, piórek wróblich i prze_ w za'gadce, X'IV. 376. piórczych XXV. 78. _ wierzenia, związane z wyrobem, �295 294 V. 165; hyclowska, VIII. 302, 303. ~ lozeckowa, świerkowa, diachiJ w lasec2Jkach, V .165; - łysiutka, maść rtęciowa na oczy: XXXIII. 81; - macic~a, .Ung• aromaticum, V. 165; - na gOjenie Iran, XXX. 40, 45. - na oberwanie, XXX. 58; - na padnięcie szyi (wole) maść jodowa, V. 165; - na ustl'Ojenie, pomadka do ust .XXXIII. 81(. ' - ma włosy, szara maść, Ung. Sabadillae. V. 165; - pryncypałowa, "pti pti", ma!ść rtę_ ciowa biała, 04 ognipióru, od wyrzutów XXXIII. 81; - rozchodnikowa, Ung. altae lub Ung. aromaticum, V. 165; - z ~iecia bzowego, VII. 306; - z zwł czarb>wsk:ch XX 85' - żywokostowa, XI. 400. . , Maślak, p. maślurka grzyb; Boletus luteus XXXI. 197; Maślanica, (j. błr) zapusty, XXV. 157. Maślanka, p. hurda, maślonka, II. 128, 129; VI. 53; XI. 147; XII 17; XXVIII. 205, 220; X:Xocv". 93' 96; XXXVII. 2168. ' - w pr.zysłowiu, VI. 3'1; IX. 54. Maśl~nka, rzerzucha łąkowa, Cardamtnae pratensis XXX. 45. - p. maślnica, XXXV. 93. Maślenka, maślanka, Lilium Martagon, L. XIII. 224. - ceb.ulki w lecznictwie, XIII. 221; Maśl.mca p. cierznia, kierenka, kierma, kierniczka, kierzonka, masła wyrób, VI. 45; VIII. 46; XXXV.96· XXXVII. 260; , - w szopce, XI.2!>-29,144;XXXI.56. - w zagadce, XIV. 375; - diakilowa, diachHowa; Ma~l~nka, maślanka, IX. 54; Masmca, maślnica, V:I. 45 Maślniczka p. betelew ,. p' ma'ln' s lca II. 131; V, 160; IX. 367; XVI 81' - w zagadce, II. 42, 224. .' XVII. 90; Ma~luchY, p. łazy, .grzyby, 1.197-199' Masluk maślurka, grzyb Boletus lu~ teus, XXXI. 93, 97; Mata ze słomy, XXIX. 10; XXX. 23 32; XXXVII. 105; XXXVIII 55' 56 . , ,61,411; pt. Plecionkarstwo. Matac, matacyk, ścieg warkoczowy X~IV .. 13:, 139, 140, 143, 147; , MataTts, (J. l~t.) krzyżak do zwijania lin niewodu, XXXII. 31; Matenka, matka, XIV. 113,. Mater diabolica, (j. ła,c.) czarownica XVI. 55. ' --grandis. O. łac.) bahka XIV 57 Mat . . ," .eTta, p. tkanma, materiaiy odziezowe, bawełniana, XXXVII. 116. -. czerwona, p. ofiary zastępcze XXXVIII. 59;' - samodziałowa XXXVII 211, 212; - turecka, XXXI. 112; . - wełniana, XVI. 138. - ropa, XI. 399. - substancje, mokra i .sucha w magą X!XVl\ 14. Materializm dialektyczny, XXXIX. 35. - ekonomiczny, X!XJXI'x. 52. - historyczny, XXXIX. 24. Materiał zdobniczy,paciorki,XXII 87. - sukno, XXII. 87. - w ~ytworach Czukczów,XXII.112. MaterIały ludoznawcze III 85' XXXI. 173; XXXII. 78 79' , - antropo,logiczne, X1X.XIx. '95, 100. - archeologiczne. x.x:X\lX. 110. - budowlane. XlXVl\. 102; XXVII. 174; x.xXIX. 246. _ etnograficzne, X:XI. 82; .x.x.xI. 109; XX1XI'x. 2, 83" 84, 100. _ etnologiczne., XXXI. 162. _ historyczne, XXXIX. 110. _ ikonograficzne, XXXIX. 574. _ językowe, XXXIX. 83, 95. _ lingwistyczne, XXXIX. 82. _ muzealne, XXXI. 164. _ terenowe, XXXIX. 33. _ zdobnicze, XXII. 87, 112. Materiały odzieżowe, p. adamaszek, aksamit, altembas, .atłas, bagazje, barchan, barszyn, bomzyn, bombasina, brokat, drelich, haras, hatła ,jedwab, kałamajka, kamlot, kanafas, kaszmir, kaśmir, kitajka, lama, muszlin, muślin" muchajer, neke-dżamłyk, płótno, samodział, sukno, tiul, tybet, tyfcik, warp, _ niedźwie.dzio, _ Niepokalane _ _ _ _ _ _ _ . złotogłów. Materynka. (j. ukr.) nazwa ba-rwy . ' czerwonej, IV. 215. Mateus, rajgras, trawa V. 63, Mateusz, w szopce, XXXI. 56, 57. Mathiola, p. lewkonia, maciejka, Matka Boska, I. 54, 170, 173, 175,219; III. 62, 77, 162, 163; IV. 157, 217; V. 307; X. 47'2; Xl. 309,416; XII. 85, 86; XIV. 206, 233, 343; XIX. 4:2, 57; XXV. 39, 40, 47, 50; XXX. 192, 193; XXXI. 81, 103, 1(}7; XXXII. _ 4; XXXVIII. 333. Częstochowska, XXX. 150, pt. K u I t y. _ _ _ _ _ _ długość, M. B., XXIII. 19. Gromniczna, II. 87; IV. 420; VI. 74; VIII. 375; IX. 414; Xl. 363; XVIII. 74; XIX. 35; XXVII. 165; lXXXV. 182. Jagodna, VIII. 174, 178; IX. 73; kult, XXV. 49. na księżycu, XXV. 46. Narodzenie, II. 215. _ XXX. 192. poczęcie, V. 348; XXXV. 175. obrazek, XXIII. 78. pas M. B" XXIII. 3, 14. patronka myśliwych, XXX. 193; płaszcz, III. 77. Radecznicka, XJXcXl. 182, 183. Różańcowa, III. 156, 1'57. Siewna, II. 163; IV. 283; V. 319; XIII. 257; XXX. 193; XXXI. 167; pt. C hr o n o log ia l u d o w a. w legendach, IV. 415; V. 56, 129, 22.1, 3W; VIII. 253; IX. 7l; XI. 187; XII. 314; XIV. 69, 70; XJXV. 46, 47, 49, 50. _ Wniebowzięcie, II. 88_ Zielna, II. 20; IV. 443, 452; V. 80; VI. 5'5, 64; X. 155, 278; XII. 2,15; XIV. 213, 300; XVI. 59-61; XVIII. 75; XXIII. 83; XXX. 39, 210; XXXI. 61, 66, 70, 73, 175. _ Zitosiewna, XX\X. 193. _ zwiastowanie, XXX. 193. _ Zabicno, XXX, 193. Matka bóstwa, XXXII. 91, 123. _ .chrzestna, IV. 28. _ duchów, XXIX. 164. _ dziewica, XXXII. 121. _ ~ dziecko, XVI. 150. _ koni, XXIX. 164. _ kwiatóW, XXIX. 164. _. lasu, XXIX. 164. _ morza, XXIX. 164. _ pszczół, XXIX. 164. _ roślin i ziela, p. bylica. _ św. piotra, I. 176; IX. 69. _ w literaturze ludowej, V. 174; XX. 256. _ w zwyczajach weseln., XII. 103. _ wiatru, XXIX. 164. _ ziela wszelakiego, P. macierzyca, XXX. 57. �297 296 - Ziemia, iX!IIl. 58. 358; XOOXVIII. (4)5,46; XXXIX. 198. zwierząt, XXIX. 164. żydowska, XXVI. 107. pt. W i,e r z e n ia. Matki Boskiej łzy, Briza XXXI. 97; pt. Rośliny rzeniach.i magiL - Boskiej włoski, media, w wie- Asplenium ruta roślina odurzająca, XXXIX. 338. Matki, p, moce żeńskie, XJXXIV. 30, 40. pt. D e m o n y k Ob i e c e. muraria, sieć, XXXII. 28,30;XXXVIII. 230, 244. Matoatoa, (j. malag.) duch zmarłych, VI. 18. Matnia, Matriarchat, I. 14, 15, 37, 68, 69; II. 286; IV. 358; V. 83, 202, 237, 238; VII. 15; XXVI. 85; XXXII. 180; X:XXVI. 140; XXXVII. 86, 363; XXXVIII. 51; XXXIX. 16. Matricaria chamomiHa L., p. rumianek,. Matrilineat, XXXVIII. 10. Matrona, stara kobieta, XII. 67. Matryca, do drukowania płótna, XXXVII. 411. Matryguna, J.ulecznica brunatna, X. 276. Matyjasz w przysłowiu" VII. 214. Mauari, (j. Ind. am.) duch dobry, VII.5; Maui, (j. N. Ze!.) pierwszy człowiek, Adam Nowej Zelandii, VII. 20; pt. M i t y o P i. e r woS z y m c z ł 0wieku. Mawki ,majki, mawpy, (j. ukr.), II. 329; VIII. 185; pt. D e m o n y s z'k o d l i w e. Maximus, (j. łac.), epitet boga, XIV.54. Maya, p. kultura Mayów, XXXVIII. 386. Mayos, (dial. prow.) obrzędy wiosenne, XX,XIII. 11. Mazajki, mazki, (j. ukr.) jajka ban-wione, p. pisanki, IV. 197, 206. Mazel, (j. żyd.) szczęście z którym dziecko przychodzi na św'at, XXVI. 107. Mazok, twarz, III. 79. Mazur, kpiny, VI. 2'99 XiXVIII. 207. - w przysłowiu, VII. 214; Mazur" taniec, śpiew, IIli.. 353, 354; IV. 338; XI. 215; XII. 133, 134; ,XlV. 150:, 264; XLX.XVII. 350. Mazurek, taniec, XV. 107; -o Chopina, XXIX. 150, 151. Mazurki, jajka barwione, IV. 197, 206. Mazurzenie, VII. 328, 329. Mazy ukraińskie wozy, XVI. 264; pt. T r a ns port. Maż do smarowania wozów,XXVI.50. Mączyniec górski, Chenopodium bonus Henricus, XXVIII. 244; Mądrość boża, Sofija dei, Izyda, XVI. 29. Mądry Maciuś. XXXVII. 144. - w przysłowiu, VII. 214; MądrzlYkj, mądrzyiki, girzyib prawdziwy, I. 197. pt. Zbieractwo. Mąka, I. 164; II. 40, 128, 201, 358; III. 11, 19, 27, 315, 319, 321, 327; IV. 204, 282; V. 4, 125; IX. 276; X. 36, 37; XI. 47, 386; XIV. 250; XVII. 131; XXIX. 96. - j-ęczmienna, p.' paciara, VI. 46; ,XII. 29,6; X.J, 385. - - kukurydziana, p. kukurydza, II. 206; V. 154; VI. 3219; ,xII, 296; XXXIII. 28; XXXVIII. 123. ofiara składana bóstwu, XXII. 1; XXXIII. 1309. _ _ owsiana, X. 36; XII. 14, 296; XVIII. 72, 183. pożyczanie, XXIII. 69, 72. pszenna, L 246; VIII. 374, 376; XI. 284; XII. 16; XVII. 153; XXXIII. 28; XXXIV. 167. pytlowa, IX. 371. razowa XXIX 96. święcO~ w dzień św. Agaty, XI. 195. w lecznictwie, XI. 399; XVIII. 183; w magii, XIII. 26; XXXIII. 139. w mętowaniu, XIV. 374. w zwyczajach zadusznych, _ XXIV. 33. zakaz mielenia w W. Piątek, XIII. _ _. _ _ _ _ _ _ 143; _ z kłączy, XXXVIII. 55. _ z korzeni Cassavy, XXXIX. 196. _ żytnia, lIr: 321; VI. 46, 57; X. 36; XII. 151, 296; XVII. 153; XlXX.56, 58; XXXI. 115; XXXIII. 28. Mątaczka" mątewka, p. bataliw, kałatuszka, kapor, kołotewka, kolo- rogalka, VI. 45, 46, 57; VIII, 401; IX.. 363. Mli.dhu, (j. ind.) drzewo, XXXIV. 58. Mli.jli., (j. indJ), sztukii czarodziejskie, XXXIV. 3, 18, 33. Mantra" (j. ind.) formułka magiczna zaklęcia XXXIV. 39, 44. Mli.ri, (j. st. ind.), bogini chorób, XXXIV. 4, 43; Mli.san, (j ind), duchy dzieci, XXXIV.37. Mli.tli., (j. ind.), moce żeńskie, XXXIV. 33; pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Meander,clmarrient, XXI. 81; Meblarstwo lud., XXXVl'tI. 419, 4141. Meble, kaszubskie, XXXVIII. 435; XXXIX.458. _ ludowe, XXXVII. 355. _ śląskie, XXXVII. 411; tiwka, Mech,Muscus arboreus, III. 240, 268; XXVIII. 2'44. _ w budown:ctwie, I. 161; IX. 270; 273; XXIX. 17; XXX.28; XXXVII. 98, 105; XXXIX. 242, 281. _ w lecznictwie, V. 166; X. 334, 335; _ _ XXXV.63. w przysłowiu, VII. 216; XII. 66; z dachu kościelnego, w magii, XXVII.99; z kościoła w lecznictwie, XI. 385. z 'krzyża, okadzanie, XII. 268. Mechterlik, (j. uzb.) cech artystów uzbeckiego teatru, XXXVIII. 348. Mecizna, wódka z cukrem i ziołami, _ _ XIV. 145. Mectli, (j. meks.) księżyc, VII. 6, 17; Meczek, (gw. huc.) zamek drewniany, XXXIII.99. Meczet, V. 137. Med, (gw. huc.), p. miód. Medal, św, Benedykta., XXXVII. 295. - złoty, XXXIX. 389. Medalik, w wierzeniach, II. 334; VIII. 257; 'XI. 426; X. 311; pt. Am ulety. (j. uikr.) na'czynie na miód, XXXIV. 88, 112. Medinis, (j. lit.) leśny bóg Litwinów, Medarka, X.112. Medium, XI. 207. Mediumizm, II. 187, XXX. 219. Medved, (j. si slow)" zjadacz miodu, p. niedźwiedź, XXXVIII. 37,9; Medwed, (gw. huc.) niedźwiedź, . XXXV. 128. Medwedyk, (j. ukr.) turkuć podjadek, II. 161. Medyanna, O. łac.) żyła, XXXIX. 311. Medycyna ludowa, I. 5, 7, 53; II. 157, 216; III. 53, 370; VI. 157; VII. 84, 93, 221l, 224, 337; XI. .106; 394; �299 298 XVII. 185; XXI. 42. XXII. 1, 12" 171; XXVI. 140; XXVII. 153, 167; XXIX. 122; XXX. 249; XXXI. 159; XXXIII. 149, 157; XXXIV. 13; XXXV. 75, 185; XXXVII. 336, 435;XXXVIII. 240. Medycyna ludowa na Śląsku, ,XI. 110. M e d y c y n a l u d a w a p. alkohol. anodynie, apetytu brak, apodeldok, apoldek, tyda, l1 I l , ~ I l } ! I, arcyposada, atrament, maior, badiaga, niątko, bagnięta, babka, asafe- plantago badziaga, bag- bagnięć, barszcz, bazia poświęc3I'a, betanijka, botcnijka, bezdz.ietncść, bszpłodnaść, bezsenność dziecka, białko jajka, biedrzeniec, biegunka, :bielmo, bilmo, bilyjsplaw, bochenek pierwszy, bocian, bolaki, h:leści, boleśnica, borodawki, borodauki, borsuk, bóle oczy, ból bioder, ból kiszek, ból oczu, bó1 wewnętrzny, ból zębów, ból żołądka, 1;>rollawki, brzeg rzeki, brzost, brzoza, buk, bukowaja spuza, (pop;ół bukowy), cent, pieniądz, chirurg a ludowa, chlodnica, febra, chleb gorący, okładY,chleb przeżuty, cholera, chomąto, chorób pow~tanie, choroba bydła, chuchanie, c'ąża, ciekączka (czerwonka), ciemioncko, (ciemiączko), ciotka, (febra), cu!kier, cygaro z maku, czarna maść, czerwaky, (ro'Jaki), czerwoni hryby, czerwonka, czerwony imbier, czyrak, czyriek, czyszczenie, ćwityna, (okruchy siana), darcie w nogach, dąb, ko~a. (elfin, diable g... , dziegieć, epilepsja, expeler, febra, figulki, franca, frybra, (febra), garbacki, galwaczki, gardla ból, garnek, gęś, glina, gli- sty, głowy ból, głowienki (palma święc.), glownica (tyfus), gościec (kołtun), groch gotowany, gruszki pieczone, gruszki suszone, gruźlica, grys, gummi assafaetida, gutta, gwestuje w dolku, lapa e), hołowa Hosza - jak halapa (Ja- bolyt, hostec, na, hruda, hubka drzew- na, jabłko, jabłoń, kora, jaczmiń, jęczmień na oku, jadło dla prosiąt (smalfowanie), jajko, jak się uduje( (wzdęcie), jarząbek (ptak), jas'zczurka, jasień, jasion, jeczmiń, (jęczmień), jednorożec, jeż, jeżowiec, jęczmień, jęczmień na oku, kaczka. kalafiorek, kamfora, kamień od ciągów, kaszel, kasztany, katar, kąpanie chorego, kąpiel, kiela, kiely, klej stolarsld, klucz, kłoda do rąbania mięsa (kowban), kociuba, kołki:" kołtun, kogut, (pi.óra), komar, komin, koń, kora brzozowa, dębowa, jabłoni, olchowa, korale, kordiuk, korosta, kuszula (choroba)., kość złamana, kośnica, kot, kowban, klreda święcona, k,pet, kretowina, krosta, krwotok, krzemyki, krzykopa, krzypota, krzypopa,. krzyżatka, krtań wilcza, kunie mięso, kur, kura, kufa, km-dziel, kuriecza ślipota, kużajki, kwas' kapuściany. krople bobrowe, :klfople krzeszące, krople maciczne, krople na oberwanie, krople na ściski, krople od namorzynia, krople śmiertelne, krople św. Wojciecha" krople zduńskie, lak, lamawica, lamka, leczenie, lecznictwo, leki, len, liście, łajno" łój, łuszczka, łyko, macica, madra, maik pospolity, majki, martwa kość, masłp, mech, merwa, meteor, miednica miedziana, morsko morzysko, micher grusko, sinYi, jabko, moskiewski mocz, śliwko, plos zez, motylica, mózg, mrowisko, mucha, murandele, mydliny, mydło, myszy, mysz, na macice, na po_ ruszenie, na pysok, narta, nacie. rania, namustyty, napad, naroś'l brzozowa., naruszenie, nasernycia, nawrót, neczysta choroba, nikoowa woda, niksowy proszek, nohy jak. , . , nóż, obcinanie ucha, obcieranie. oberwanie, obracanie, obrac,mie dziecka, obrzmienie wymienia, ocet, odmrożeni.e. odparzenie odwaJr odwrót, ohołony, ohoń, o~dzanie: okłady, olajos, olcha, olejica krówka, opary, oparynie, oparzeliny, oprysecka, opryszczenie języka, opuchnięcte, orzech włoski,. osina, osłabienie, ospa, owsianka, owies, pacyna z pieca, padaczka, palenyczka, parafina, paraliż, parchy na głowie, parzenie wodą, paskuda, paskudnik, paznokcie, piana z wody, pierścień, pies, pijawka, pistrak, pitkieczka (kret), placek, płaster, pleśniawka, płukanie, poczerewenycie, poddelak, podmuchiwanie, pohana choroba, pomyje, połykanie, pory dnia, poronienie, poród, pory miesiąca, propasnycia, propasnyk" pryszcz na języku, przelęknięcie, przywiązywanie brodawki, przykładanie klucza, monety, psie włosy, pstrąg gotowany, pstrąg żywy, puchlina wodna, puch gęsi, puchlizna, purchawka, pus2Jczanie krwi, regularność, reszetyna, reumatyzm, rezanim nadocniku, r6.g capa, rojz-rose, ropucha, rosa, rosół, rozczyn gliny, rozwolnienie, róża, ruka jak bołyt, ryba, rzeszetyna, sadło borsucze, komarowe, sadło niedżwiedzie, psie, racze, świstacze, wilcze, zajęcze, sadza, saJamandra, ser, siano., siara, siedź, siny kamień, sipka (szkarlatyna), siutki (świerzb), skóra sarny, skórne choroby, słodki strup, słonina, smalec, smalrowanie, smola, smrodlawy gajst, sok z ćwikły, soliter, sól glauberska, sól zwykła, spalenie gośćca" spenc zaciągnąć, spędzanie płodu, stonoga, strzałki piorunowe, suchoty, szczot, szkoła, szkorbut, szpik bydlęcy, ślepota kurza, ślimaki leśne, ślina, śliwki, (odwar), śmietana, śmietanka, tabaka, ta5iemiec, tchnienie (chuchanie), tchórz (mięso), ter brzozowy, terra sigiHata, terpentyna, tetiucha, tłuszcz, trąd, tuk borsuczy, tytoń z moczem, upławy, uraz, waseUna, wątroba, weteryna'fia, wielka choroba, wiescyca, wisypka, woda wIta, woda gorgolowa, (karbolowa), woda klejona, uklej ona, woda uśmierzająca, woda święcona, woda, wognik, wole, wolokno, wrzody,:wścieklizna, wydra, wygryzanie choroby, wysysanie choroby, wysysanie krwi, wywołanie poronienia, zadauka, zaducha, zaflegmienie, zagwożdżenie, zajęczy skrom,' zakatarzenie, zakopywanie chorych, zapalenie kiszek, zapalenie wymienia, zapieczenie, zapir, zaraza, zastrzał, zatrat, zatrzymanie mo,. czu, zatrzymanie płodu, zawałki, zawianie, zemlene serce, zimnica, zimica, zęby, nohi, zlohy, zmywanie ze zleku, zirwani chorego, �301 300 zolotnyk, zołzy, zuby jak bolet, żaba, żelazny ploszcz, żółtaczka. Mefistofel diabeł, IV. 267, 272; 'XXVIII, 141; XiXXl. 14. Megala thea, fu;yaACl eeCl, (j. gr.) wielka bo,gini, XIV. 7,2. Megality, VII. 87, 88, 299, 301, 302. Megalo"", !LeYClAo~, fleylO'to~, (j. gr.) wielki XIV. 54. Megantropus paleojavanensis, .:x:XJXVIII. 387. Megaóron, p. podcienie soboty, XXXVI. 294. Meinitis (j, lit.), ma,łżeństwo dw6ch braci z dwiema siostrami, III. 212 Mejdan, (j. serb.) zapasy, V. 141. Meksykanistyka, XXI, 89. Meliora feja, XV. 186 Melisa, p. malisa 'rojownik lekarski., Melissa officinalis, XXV. n. Melissa officinalis, p melisa, maIisa, w leczni.ctwie, XXX. 56. Melisonka kaftanik, VI. 45 ,50; XI 410; Melitolus albus, p. nostrzyk; M\ellitus ophyl., miodownik rojownikow.aty. Melodie, XlVI. 165, 167; ballady o zakonnicy" XV. 144. - czeskie, XVI. 166. - estońskie, XXXIV. 286. - góralskie, XXVIII. 110. - gregoriańskie, XVI. 174. - Idzie św. Dorota, IX. 20---22. - p.kawalirzskie - liryczne, XIII. 200, 201. ludowe, żydowskie, XXV. 134. metody badań, ~I. 31, 33, 34. niemieckie, XIII, 171; XXXII. 7. pieśni ludowych, III. 121-123; IX. 97, 98; X 24-27; XIII. 261, 262; XXI, 2!}..--;39, 80; 'XXXVIII. 77-84. 356. . nuty. - pieśni świątecznych żydowskich, XOCVI.12Q,XlX1lX.209. -- pieśni wiE'1kanoc.1yc~1, III 3f.5, 366. - pieśni zapustnych, XII. 53. - podhalańskie, XIII. 173, - Posla baba do farosa, IX. 187, 188. - przekształcanie melodii, XVI. 166. - rosyjskie, XVI 172. - 'rumuńskie, XXXII. 7. ::- Słowian płdn. XXII. 141. - szwedzkie" XIII. 171. - taneczne, XIII. 198-200 - weselne, III. 361; XV. 62. - wędrowne, ~VI. 165. -. węgierskie, XIV. 326; XXXII. 7. - zakopiańskie, II, 192. - zbieranie, XVI. 166. Melodyka, XXIX. 150, 151. Meluzyna, XV. 186; XVII. 74. Melak, drą21ek do żarn; XIV. 113, Melamed, XXVIII. 54. Melania, p. św. Melania, XIII. 27. Melankie, (gw. hue.), kolędn .•XIU.209, Memoriał w sprawie etńografii 'polskiej, XXXIX. 626. Mendel, miara, XIV. 1517. - w zagadce, II. 229. Mendy, Pediculi pubis, wesz, XI 398, Menhiry, VIII. 96; 4-XXV. 197, 198. Mennictwo polskie, IV. 190; XI,352. Menonici, XV. 223-228; XXX. 228 Menora, (j żyd.), świecznik, ornament, XXVIII. 43, 48. Menstruacja, p. miesiączka, VIII. 360; XVIII, 181, 185; XXXII. 122 - zakaz patrzenia w lustro, XVIII. 198. - zakaz sadzenia drzew owocowych XVIII. 94. . - związek z księżycem, XXXII Menszyj cz'er Mental, wiucz'er, molodszyj 144. wiu- (gw hue.), XXXV. 118. medal, XXXIX, 369. Mentel, haft, X. 301. Mentel, mentle, motyl, XVIII. 220. Mentha aquatica, II. 135; Mentha piperita, p. mięta wodna. _ arvensis, P. mięta polna. Mentiek, kożuchy, V. 247. Mentoperz, nietoperz, V, 63. Mentyk, kożuch, p. żupan, IV, 175, 176. młotek, mosiądz, obróbka kruszców ocel (stal}, odlewnictwo, OłÓ';', rdza (ruda bagienna), spinki srebro stal śrebelnica, użycie m~tali, zl~tnic~ (ruda złota), złoto, żelazo. Metalurgia, XXXIX. 499. Metampsychoza, II. 329. Metauky, (gw. hue.), X1XXIV. 150. Meteor w lecznictwie, XXXIII. 139. Meteoryt XI. 384. M e t e o; o log i a l u d o w a, V. 243; XXXI. 159; XXXVII.217, p. bańki na wodzie, Biała Niedziela, błyskawica, (przepowiednia po_ gody), Boże Ciało, Boże Narodzenie chmury, deszCZu przepowi~dnie, dym, (przepowiednie pogody), glina z kretowiska, gnojówka, góra, grudzień, grzmot pierwszy, grzmot nad górami, grzy;by, jaskółka (lot), jeleń, kogut komary, ·kosa, kretowisko, ma~dzurskij (wiatr wsch,), mróz, XII. 265, mucha, niebo czerwone, orzech, Meryndie, (gw. huc), wymię owcy, osa ost (wilatI' wschodni), owaXVII. 145. dY,' pająk, pierwszy grzmot, Mesikammen, (j. fiń.), lapa miodowa, piorun, przepowiednie deszczu, nazwa niedźwiedzia, XXXVIII. pogody, rosa, sądny dzień, sło~i379. na, słońce zachód, sorok śwtaMesikiipiilii (j, fiń.), miodowa, łapa z tych, sowa, przepowiednia ~nieg~: miodu, nazwa niedźwiedz:a, styczeń, śnieg, tęcza, węgterskt1 XXXVIII. 379. (wiatr pldn. zach), wiatr, wilga, Mesyasz, XIV. 47; XVI. 338. wróżby, zięba, zyda (wiatr płdn), _ narodziny, XVI. 337, 343-346. żaba, Metale używanie XXXIX, 21, 22, Meteoropatologia, XXXVII. 336. _ w ;ierścieniu ~agicz.,XXIII. 46. Meteorotropia, XXXVII. 336. _ w wierzeniach, VI. 333. Metoda analityczna, XXIV. 48. M e t a l e i i c h o b rób k Ą, p. bak_ badań dyferencjalnych, XXXVIlT. fon, bakunt, cyna, galman hut221. nictwo, iskrzyk, kladziwo, kłód_ badań etnograficznych, VII.89,90. ka,pstwo, kotlarstwo, kowadło, _ ba'dań kształtu osad, XXVII. 128. kopalnie, kowalstwo, kuźnia, lan_ badań ludoznawczo XlXVIII. 107, ki, ludwisarnia, minia" młot. (j. łac.), litkup, XIII.287. Mere, prawie, XII. 67. Mereżanki, mereżka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 211. Mereżka ,p. cyrka, ścieg. Merki, gmerki, znaki własnościowe, X!XVI. 141; XXXI. 17'3. Merkury, XXVIII. 100; XXXIX, 343. Merlin, czarodziei, XXVI. 154. Merszie, (gw. hue.), ścierwo, VII 261. Meruteńce, prawdziwie, XII. 67, Merutnie, zupełnie, XII, 67. Merwa, patrochy sienne w medyc., Mercipotus, ........• �303 302 - badań ludów, XXXVII. 36. badań materiałów etnologicznych, XXXVII. 38, 39, 68. - badań podań, XX. 221. - badań wytworów kulturowych, X~XVI'I. 68. - biometryczna, XJXIV. 204. -. etnograficzna, .xxVII. 42; XXIX. W8; XXXVII. 33>---68. - etnologiczna, XXX. 1; XXXVII 5, 32, 33. - filologiczna, XXVII. 42; XXXVIII. 17. - folklorystyczna, ,rosyjska, XVI. i62. - funkcjonalna, XXXVII. 33; XXXVIII. 4. - genetyczno-geometryczna, XXVII. 128-130. - geograficzna, XXXVIII. 6, 16, 17, 147,149, 151, 153, - historyczna, V. 186; XXIX. 107, 108; .xxx. 2; XXXVII. 33. - ilościowa, XXXVIII. 221, 222,319, 320. - kartograficzna, XXII.159; XXVI. 26,32-34, 44, 144; XXVII. 146; XXVIII. 107; XXXVIII. 186. - marksistowsko-leninowska, XXXVIII. 352; .xxxIX. 1-'3, 43, 53. - materialistyczna, XXXIX. 226, 227, 525. - nagrywania melodii, XXXVII. 458. . - obserwacji, XXVII. 147; XXXVIII, 278. opisowa, XXVII. 128. !Pearsona, XXIV. 15, 64. płaszczyznowa, XXXVIII. 186189. podobieństwa, XXVII. 188. - porównawcza, V. 186; XXVI. 100; XXXVIII. 186--189. - porównawczo-historyczna XXXIX. 40. ' - porządkowania pieśni, XIII. 171 -201. - pośrednia, XXXVIII. 201. - prac kartograficznych, XXXVIII. 149. - prac nad P. A. E., XXXVIII. 201. - psychologiczna, XXXVII. 33; XXXVIII. 17. -:- punktowa, XXXVIII. 186, 193. - różniczkowa .XXIV 15' 33 180 203, 220, 221; XXV~. 37; X~VII: 188. - socjologiczna, XXXVIII. 336. - spisywanie melodii Kolberga, XIII. 184-186. - spisywania melodii Krohna XIII. 184, 186. ' ~ statyczna, XiXI. 15; XXIV. 203, X'XIX. 107, 108, - Tylora, XXIV. 197, 205-207. - typologiczna, XXXIX. 22. - ustalania faktów etnologicznych, XXXVII. 58. - uszeregowania zbiorów etnograficznych, XXXVIII. 619-621. Metodologia etnologii, XXXVI. 112; XXXVII. 37-39, 46, 449.. - historyczna, XXXIX, 165. - lingwistyki, X!XXVII. 313. - marksistowsko-leninowska, XXXIX. 1, 2-4, 43, 215. Metodyka ludoznaw. XXXVII. 68. Metronom w zbieraniu melodii ludowych, XXI, 36. Metsa-leU, (j. fiń.) niedźwiedź wujaszek leśny, XXXVIII. 379. Meulen, (j. arauk.), duch dobry, VII. 25. Mewa, p. morska gapa, morszezok. Mezolit, XXXIX. 21. _ mikrolityczny, XXI. 63, 249, 250. - polski, XXI. 63. Meżiwnykie, (gw. hue.), kamienie graniczne, XVIII. 214. Męczenników .czterdziestu, XII. 298, 300, 303; XVIII. 210. pt. C h r on a log i a l u d. Mędopcy, XXXI. 22. Męd, mendy, Pediculi pubis, wesz, XI. 398. Mędrcy ze Wschodu, p Trzej Królowie, XIX. 41. Męka Pańska w widowiskach religijnych, XIX. 53. Męka Pańska, p. cierpiołka. Mętlić, mącić, .xlv;. 113. Mętowanie, l. 183; V. 82, 376; VI. 194, 200; VII. 322, 32 3; XIV. 16817,0,3'74,377,378; X!XXV. 'l:T, --. dzieci żyd., IV. 441; XXVI 108. Mężatka, p. kobieta zamężna, XXII. 1 118. Mężczyzna obwiniony o czary, XXVI. 20. _ na Łysej Górze, XXVIL. 66, 142. _ nieżonaty, XXXIX, 185. _ uwalnianie od kary śmierci, X. 251. Mężobójca, XXXI. 46. Meso, (dial. alem.), krowa jałowa, XI. 363. Mgła, p. mamka, mraka, śreżoga, II. 162, 362; V. 250; VIII. 338, 340; I'X. 57, 65; -XlII. 204; ~X. 57. _ północna, XVIII. 217. _ w zagadce, XIV. 376. Miacielica, miacielicha, (j. błr.), taniec, XII. 185; XXI. 138. Miakszrej, miekszrej, <i. lit.), płoć biała, XXXII. 24 Mialcza, (gw. flis.), mielizna, XX. 57. Mialczy, miauczy, IV. 30~. Miarka, VIII. 182; 'XXXVII. 27, 28. Miary, I. 136; VII. 271; XIV. 25; XXXII.182; .xxXIV.274; XXXV. 187; XXXIX. 144. - i przesądy, XXXII. 182. - i wagi', XXXIX. 144. _ na masło, XVIII. 114; XXVIII. 147. na miód, na ryby, X!XVIII. 162. na nici, p. czyśnica. powierzchni, XIX!XV, 187. p~towa, XXV. 34. produktów 'rolnych, XXVIII. 145 -166; XXIX, 181. _ przędzy, XXV. 122. _ roli, XXV. 19, 200;XXVIII. 145; _ _ _ _ _ _ _ M XXIX. 181. targowe, XXVIII. 150 w przysłowiu, VII. 214. zamkowe, .xxVIII. 150. zbożowe, XXVIII. 145. i a r y i wag i p Miary i wagi nalewne, nasypne, miary przędziwa, miary roli. Achtel, aktejn, aratrum, baczka, baryła, baryłka, beCZka, bonda, bróg, cent, centnar, cifus, curtile, ćwierć, czyśnica, desiatyna ~dziesięcina), drewno, garniec, garce. garść, geletka, Hoba, jachtel (achtel), kamienie do mierzenia, kamień (waga), kamyn, karbowaniec, kawusz, kęsek, kij karbowany, klin, kłania, kłoda,kopa, kopica, korzec, kowsz, kusz, kwarta, laneus, (łan), laska z kar,bami, litr, lukno, łan frankoński, kmiecy, królewski, sołtysi, laszt, łokieć, maca, maldra, mansus, (p. laneus) mendel, mierzica, mila, mOI'lga, mórg, motek, mus, musa, naddawka, niwa, odumiarek p. naddawka, okseft, mira, mirtuk, �~05 304 Miech, mieszek, II. 15; XI, 217. - cudowny, VIII. 344. _ kowalski., VIII. 405; IX. 275 - w dudach, XXXVIII. 241. _. w organach, XXXI. 79 - w przysłowiU, IX. 244. :vliecz, II. 277; 'XI. 33,1; XIV. 40, 81, 1M; XVI. 323; XIX. 56, 84; XXXI. 131. _ cudowny, V. 184, 185; VII. 143; XV. 40; XVI. 15O--Hj~;XXXVII.25. _ katowski, XXXIX. 145. _. magiczny, XXXVII. 25. _ Świętowita, 'XIV. 38, 50. trzMt, trzecinnik, wierdunek, _ w magii, VII. 217; X. 263. wiertel, włóka, wody, wóz, wó- z bronzu, XVII. 175. zek, wręby, zarąbj:!k. _ część cierlicy, IX. 365. Miary, modele, wota, XXIX. 171. Mieczyk dachówkowaty, Gladiolus Miasnyci, (gw hue.), zapusty, XVIII. imbricatus, aphr. XXVIII. 244; 151. XXXIX.3oo. Miasta iapadłe i zatopione, II. 255; Miedianica, (gw. hue.), wąż miedziaIV. 151-156, 160; V. 220--2'35; VI. ny, XXXII. 133. 293; XI. 3421.pt. W i er z e n i a. Miednica miedziana w lecznictwie, Miasto, miasteczko, ich kultura, X.108. XXXI. 2. Miedwiedko. półczłowiek, .półnieMiatminis., O.lit.), osnowa, XXX.II.3'5 dźwiedź, XXXII. 148. Miawki, (gw. hue.), nimfy, XV. 41. Miedza, IV. 18; V. 25-7; X. 353; XI. Michalski miesiqc, październik, V.250. 377, 385; XIII. 114, 326; XXIII Michał w przysłowiu, VII. 214. 134; -XXV. 57. Michał, pasterz w swpce, XJXV. 63, _ miejsce palenia sobótek, IV. 314. 65-68; X,XXI. 56, 57. Miedziaga, (j. lit,), czółno, XXXII. 3·2. Michaly, ,gw. żołn.), XVI. 180. Miedzuch, miedza wysoka, II. 261. Micher sinyj, (gw. hue.), siny pęMiedź, odpędzanie złych duchów, cherz, choroba, XVIII. 181 XXXIV. 12. Micyki, (gw. hue.), jagnięta, XVII. _ w przysłowiu, XVII. 165. 143, 147, 288. Miedźwiedź, niedźwiedź, V. 55, 279; Midasowe uszy, XI. 436; XXIX. 175. XXX.14. pt. L i t e ,r a t li raI u d o w a. Miejsce bursztynowe, XXXIX.361. Midhgardh. (j. skand), wąż, godło _ cudowne, III. 301. wieczności, III. 187; XVI. 27. pt. _. do palenia sobótek, IV. 313, 3M; Mi ty. V. 256. Midhardsormr, (j. skand), olbrzym, _ gdzie śtoi bydło, XXXIX. 208. wąż mityczny, XXXII. 132. pasmo, plen, pies, piędź, piumirtuk, piuoko, pł'os, płosek, pakowa, postaw, pólka, półbeczek, półkamień, półfasie, półgarnC'a, półkopek, pólkufki, pół. kusze, półkwarcie, półłanek, półmiarek, półrączka, półrolek, pół/Setek, póltrzecinnik, pręt, prut, przymiarek, przyndzionko, pur, rawasz, rączka, ,rola, sążeń, siaga, siedlisko, siek, skała, słód, smycz, snop" solówka, sors, stajanie, stajanko, stan, sterta, stogi, stożek, szuh. śledziówka, topka soli, parnik, l - w pieśni weselnej, XIV. 388. - w zagadce, VI. 247. Miesiąc oczyszczeń, luty, XVII. 27. Miesiące jesienne, pora zawierania małżeństw, I. 131. 175. Miesiqczek przeszedł, choroba dziec_ odpustowe, XXIX.116; XXXVIII ka z powodu światła księżyco357, 258, 469. wego, VI. 63. _ schadzek czarownic, p. Bebirwa, Miesiączek, P. księżyc, XI. 161; p. Łysa Góra, XXVII. 60, 61. XIII. 47, 131; XIV. 68--70. _ stracenia, XXXIX. 144. _ jako motyw haftu, XXIX. 184. - zaklęte, XI. 313. Miesiączka, P. menstruacja, odwieMiekstuwe, (j.lit.), iglica do wiązadzanie położnicy, III. 57. nia sieci, XXXII. 32. Mielak u żarn, p. mIon, XXXVIII. 270. _ zakaz sadzenia drzew owocowych Mielcarz, XXVI1.0o. XVIII. 94. Mielerz, stos drzewa przeznaczony Miesiączki, wzory pisanek, IV. 213. do wypalania, p. mila węgla, Mies'ięcznice, V. 54. pt. D e m o n y XXXI.85. k o b Ie c e. Mienij, mniej, XVIII. 220. Miesięcznik, lunatyk, II. 25'5; III. 142. Mierka, miara, XXVIII. 156 ,165. Miesnyci, (j. ukr.), zapusty, VIII. Mierloki, jagnięta, II. 130. 376; XI. 100. Miernik, błędny ognik, XII. 65. Mieszczanie, I. 259; II. 111, 283; III. Mieroże, XXIX, 126. pt. R Y b 0108; XI. 213; XIII. 65; XIV. 381; łówstwo. XIX. 65, 92, 9-5; XX. 14; XXVIII. Miertweckoje mleko, (j. błr ), .po176, 178; XXX. 134, 193. karm zmarłej matki, VI. 19. _ królewscy, XIII. 59. Mierwa, ostatni snopek, II. 140. Mieszczka, XIV. 249, 250; XXVIII.32. Mierzenie kurą piejącą, II. 366. _ w szopce, XI. 25, 27. Mierzenie mleka, XVII. 143. Mieszok, mieszoki, odzież ze skóry, Mierziqczka, obrzydzenie, VI. 45. XIV. 113. Mierzica, korzec, IV. 175. Mieszkanie diabła, IV. 419. Mierzki, obmierzły, IX. 287. _ i sprzęty, XXXIV. 274. Mierzwa, p. nawóz, gnój przeciw _ jako zjawisko kulturowe, czarom, II. 205. XXVIII. 8; XXX. 213. _ wywożenie w zapusty, I. 80. _ Jakut6w, XXXVII. 97, 98, 102, _ zabezpieczenie od zimna, III. 8, 1Q3, 107, 109, 120. Mierzwa, słoma wymłócona, Xl. 175; _ miejsce demonów, XXXIV. 6. XXXIII. 104; XXXIX. 337. _ opuszcz·one, III. 53. Miesi.ąc, p. księżyc, II. 362; V. 54_ powstanie, XII. 272, 273. 56; IX. 226, 389, 390. Mieszki, worki skórzane, p kaleta, _ miejsce pobytu św. Jerzego, XIV. kalita, XXX,IV. 126. 68-70. Mieszkiera, (j. lit). wędka. XXiXII.26. _ w legendzie, XIV. 291. - kultowe, XXXVI. 109. na które wylano wodę z obmywania, XXXIII. 12. - nieozysie, XIII. 115. 203; XVIII. 20 Lud - Tom XL �307 306 Mietka Mentha L., rośrna 124. pt. A p h r 0- piperita milosna, XIII. . d i s i a c a.' Mietlica, mietelnica, L" II. 137 MietZonka, Agrost:s Sarothamnus aZba scoparius, na miotły, XXXI. 97. MietZorz, taniec śląski, XXXIV. 291. Międlenie, XIV. 298; XVIII. 78; XXXIX. 291. pt. O b rób k a włókna. Międlica, p. międlnica, cierlica, lomka, VI. 2'46; XI. 163; XXXI. 4; 'XXXIX. 291. - w obrzęda'ch weselnych, VIII. 251; !X, 71. Międzynarodowa{-y) Wystawa Sztuki Ludowej w Bernie, XXXVIII. 614, 618-21. . - Kongres Sztuki Ludowej w Pradze, XXVII. 198-201; XXXVIII. 614. ~ Kongres Sztuki Ludowej w Brukseli, XXXVIII. 615. Miękos, (j. lit.), miętuzy, XXXII. 25. Mięso, II 185 244, 251; III. 27, 315322; IV. 140; V. 153, 215, 219; VIII. 38, 121, 251, 376; IX. 388; XII. 16, 296; XIV. 134, 186, 381; XVI. 133; XVII. 125; XVIII. 72, 90, 143; XXXI. 16, 26. - baranie, I1I.320; XII.27; XXVIII. 216. - cielęce, III 325; XII.27; XVIII.75. - gotowane, w ucztach zadusznych, XXIV.7. \, - jedzenie' lub zakaz jedzenia W celach magicznych, XXIX. 123. - jelenie, II. 270. - końskie, ~. kabanina, XXXVIII. 272. - koźlęce, XXVIII. 216. - ludzkie, pożyw. bogów, VII. 19. - ludzkie, w leczeniu trądu, XVIII. 90, 91. - ludzkie,zjadanie, p. antropofa. gia, ludożerstwo, XVII. 226. XXXVII. 280, 281, 300. - na Łysej Górze, XXVII. 68. - ofiary z mięsa, XXIX. 123. - padlina, XXXVIII. 249. - pieczone, III. 66. - podział między członków rodu, XXXIX. 197. - rosołowe, XV. 77. - rzucanie w magii, XXI. 132; XXXI. 70; XXXVII. 261. - solone, XVII. 147. - suszone, XXV. 96. - wieprzowe, III. 12; XX 57, 96; XVIII. 75; XXXIII. 113. - wilcze, VIII. 296. - wołowe, III. 327. - w celach leczniczych lub erotycznych, XXIX. 123. - w leczeniu brodawek, XVIII. 180. - w przysłowiu, VI. 31; IX. 49 Mięsopust, p. Bachusy, bokusy, carnis privium, CarnevaZ, Karnawał, masnyci, maszkary, przebieranie się za zwierzęta, zapusty, X. 329 ~ 331; XII. 38, 43; XIX 89; XX. 167, 168, 172., 173, 178, 188. pt. Zwyczaje i ob'l"zędy do- r o c z n e. Mięta, p. miata, Mentha - mietka, arvensis, miętkiew, - aphr., XXXI. 97. _ końska, p kińska miata. _ odwar z jajami, bryndzą i słoniną, XVIII. 179; XXX. 56. _ okłady, liście, XXX. 56. ~ przyprawa do rosołu, XX. 56. _ święcona w lecznictwie, XXV.77. _ lecznictwie, XVIII. 192; XXX. 56, 64. Mięta końska, XXX. 57. pt. Roś l in y w l e c z n i c t w i e. - ptasia, XXX. 56. Miętkiew żabia.. Mentha aquatica, p. mięta, II. 159. _ odwar, XXXI. 97. Miętus, Lota vulgaris L. XXXI. 36; XXXII. 25. p. miękus, mniak, miętus, XXX!II. 25. Migdały we wróżbach małżeńskich, VII. 214. Miglanc, (gw. złodz.), mały chłopiec, Miętuz, VII. 280. Migracja, XXI. 13; XXXV. 22; XXXVIII. 16-18, 224; XXXIX. 68-71, 100, 105, 108.. - Finnów, XXXIV. 61. _ indoeuropejska, XXXVIII. 320 ~ małopolska, XXXVIiI. 321. _ mazowiecka XXXVIII. 321. ~ podlaska, XXXVIII. 321. _ ruska, XXXVIII. 321. _ słowiańska, XXXVIII. 321. _ wątków, XVII. 288; XlXVIII. 124. _ wołoska, XXlXIII, 148; X;XXVII. baluszanka, p. kanarek, III. 20; VI. 55, 59; X. 381, 396; XII. 297; XIII.124; XVI.. 60. czarna, XIII. 220. smażona, II. 136. pieprzowa Mentha piperitaL.XIII. 223; XXVIII. 244; :XXX. 40, 56. 172. rt lis. Mikolszczyna, p dzień św. Mikołaja II. 214. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o or o c z n e. Mikołaj, p. Milrolszczyna, chodzenie z gwiazdą· Mikołajek, roślina aphr. XXXIX.300 Mikita, - polny Eryngium campestre, XXVIII. 244. Mikrolit małopolski, XXV. s. VIII. _ mezoli'yczny, XXI. 250. - neoli.tyczny, XXI. 63. Mikstatnik, posługacz, XX. 47. MiktZanteuktli, (j. aztec.), bóg podziemny, VII. 6, 19.. Mikuś, niedźwiedź, XIII. 54. Mikwa, Mikweh, (j żyd), kąpiel rytualna, III. 57; IX. 163. Mila, wypalanie węgla, XXXI. 85.. Milczenie w obrzędach magicznych, XIII. 327, 328; XVIII. 216; XXXIII. 119, 121. MiZipapu, (j. bu~zm) papka z mąki kukurudzianej, XXXVIII. 98. Milicja Obywatelska, XXXVII. 480. Milita bog'ni, II. 105. Miłość, XIV. 73, 263. _. kawalirzska, IV. 277 _ sprzedażna III. 202. -. stała, V. 181. - u ludu, VIII. 225-244. - w ~agadce, II. 40 - w przysłowiu, VII. 215. -. zbójnicka, XXIX. 110. _ zdobywanie, p.pas czarowny, XXIII. 1. .Mimika w magii, IX. 206, 207. Mimowie, grecko-rzymscy, XX. 178 Mindowe, III. 98, 102, 106. Mindungdekel, (gw. żał.) p. Miindungsdeckel, III. 81. Mineralogia, XXI. 257. Minervale, (j. łac.) święto Minerwy, VII. 325. Minerwa, VII. 325. Minia, XX.xl167; pt. M e t a l e ich o b ró bk a. Miniatura, XXX. 171. Miniatury naczyń. p. naczynia pierścieniowate, XXXIV. 96, 128. 10' ..... �309 308 ;~ 251, 299, 317; XIV. 87 250' xx. Z2, 25, 51, 00, 91, 9;; ~V: 131; XXXVII. 284; XXXVIII. 234 379. • Miniatury ptaków"XXXlIV. 128. Miniaturzyści, XXX. 234. Moister, w szopce, XI.26,32" 137,143. Minog rzeczny, Petromyzon tis L., XXXII. , ftuviati- 24. Miodownik rojnikowaty, MelHtus MeHisophyt, XXVIII. 244; pt. R ośliny w lecznictwie Miosić, rujnować, 'XVI. 85. Miotelka psiarka, trawa do wyr<>bu kapeluszy, XXVIII. 178. Miotlarz na księżycu, p. księżyc, XXV.43. Miotła, mieHa, I. 59; IX. 281, 361; XI, 3.u; X:XXI. 97; 'XXXVII. 304,305; XXXVIII. 248. - brzozowa w magi~, XI.386;XXXV. 63. - brzozowa w łaźni, XXX. 18. - jazda czarownic, XXV. 87, 82, 84; XXVII. 73., 100; - na odzyskanie mleczności, XIII. 328. - piorunowa, XVI. 114. - pręt, II. 330. - rozpoznanie czarownicy, XXV. 89. - skrzyżowape w magii" XXXIX. 339; ....:... sosnowa, XXX. 21; - sprzęty ścierać, XIV. 369. - uderzenie, XII. 65. - w obrzędach ludow., X,XVII. 135. - :weselnych, XVI. 391. -. w wierzeniach, II. 163, 200., 225; III. 51', 54, 58; IV. 317; VI. 64 159; VIII. 347, 366. ' - w zwyczajach kupna i sprzedaźy, XXIII. 81. -- w zagadce, II. 40; XIV. 374. - zieleniejąca. XVI. 35. Miód P. Lukno, I 114; II. 61, 170, 185, 198; V. 350. 355; X. 111; XII. 90. - heraklejski, X. 225. jadło obrzędowe, III. 4, 6, 173, 174; IV. 395; V. 350; VIII. 372; X. 280; XV. 95; XXIV. 12; XXIX. 96 - jako dar, II. 143; IV. 25; V 355. - jako ofiara, VII. 35, 36; XIV. 61; XXII. l. - jako spoiwo farb, XXX. 171. - miary miodu, p. rączka, XXVIII. 159, 162. - pitny, VIII. 67" 68, 119; IX. 62; XII. 261; ,X~IV. 71; XIX.VII. 68 - pożyczanie choremu, XXIII. 72. - przaśny, X:X;XVI. 88, 133, 162. - święcony, VI. 159, 351. -. trzmieli" II. 156; VI. 61. - w bajce, II, 363; VIII. 290, 295. - w lecznictwie, II. 156; VIII. 87; XXXIX. 330. - w legendzie IX. 73. - w mitach, XXXI. 144. - w obrzędach pogrzeb, XIII. 108. -- w przysłowiu, VII. 211; IX, 51, 152; XVI. 96. - w obrzędach weselnych, XVII . 155.,156. - w praktykach czarodziejskich, XXXI. 144. - w zagadce, XIV. 376. -. zakaz dawania choremu" X. 355. Mir (a) (gw. hue.), miara na oznaczanie ilości mleka,VIII.42;XVII.143. - miara na oznaczenie ilości sera, V. 125. Mir, (gw. hue.) pomór, VII. 261. Mira, okadzanie, XXXV. 63. Mirocki, (gw. hue) pisanki, VII. 178. Mirowanie, (j. ukr). nabożeństwo w Przewodnią Niedzielę, XI. 190. Mirra, XIX. 42. Mirt p. Myrta, XIII 320; XIV. 255. 380; XXVIII. 244. _ gałązki do ozdobienia trumny, XVI. 80. _ w zwyczajach weselnych, XIV. 380. (j. hue) miara mleka, II. 207; XXXV. 97, 123, 130, 144, 148, Mirtuk, 151-153. Mirwa ornament, VI. 177. Misa. miska, II. 87, 247, 276, VI. 176; VII. 29; IX. 362; X. 428, 429; XI. 134, 327, 395; XIII. 207; XIV. 132, 133, 135, 251, 293; x,xr,x. 42, 87; XXX. 93; XXXIV. 128. Misa, miska we wróżbach, III. 28, 152. _ z drzewa wierzbow, XXiXVIII 55. Miseczki. z libacją dla zmarłych, XXII. 152. Misiaci, misiczki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Misiaczki ulyczky, wzory pisanek, IV. 213. Misiać i zwizdy, wzory, IV. 2131. Misiecznyk, gw. huc), człowiek przemi.eniający się co miesiąca raz w kobietę, to w mężczyznę, VI. 260; VII. 261; XIII. 112, 209; pt. W i erzenia~ .Misieć, (gw. huc) księżyc w za·g.adce, VII. 72. Misjonarze, XXXIX. 197. Misteria bachiczne, XVII. 32; XX. 167. _ B. Nar. VIII. 431; XIX. 63. _ cechowe, XXXII. 68. _ di.onizyjskie, XVI. 25. _ g'reckie, .xXIII. 10. _ krysznaickie, XXVI. 116. _ kształtowanie się, XIX. 59. _ ludowe, VI. 395" 396. _ o Abrahamie, XIX. 63. _ _ _ _ _ _ orfickie, XVII 32; XXIII. 10. pasyjne, XIX. 59. religijne., XIX. 53, 57, 6D-65, 85. średniowiecz. XIX'. 49; X;X~XI.169. wielkanocne VIII. 431; XIX. 53, 54. zasięg, XIX. 31-33; pt. W i d 0wiska ludowe Mistrator, administrator, XIV 113, Mistrz p. kat, XXXI. 83. Mistrzewic (dok,), XXXII. 67, 71, 74. Mistrzowie czarnoksi!;scy,XXVII. 103•. Miszenesnach (j. żyd.) tablice z wycinanką, XXVIII. 52. Miszennyk (gw. hue.) w pasterstwie' XXXV. 123-132, 144, 150, 153. Miszka, (gw. hue.), nazwa konia XiXXV, 136. Miszynie, mieszen'e (gw. hue.) spędzanie owiec na hale, p. chid poloninskyj, redyk, V. 61; XIII. 240; XVII. 142, 14~, 145; XXXV. 131,. 132; pt. Pa s t e r s t w o. Miś, niedźwiedź w szopce, XXXI. 56, 57. niedźwiednicy, XIII. 54;' XXIX.118. Mis (j. serb.) V. 141; pt Z a b a wy. Mitgift, Mitgabe O. niem,) wiano •. Miśkarze, XIV. 216. Mitologia, XX. 221; XXI. 89; XXIV. 87; XXIX. 1,64; XXX. 250; XXXVI .. _ _ _ _ _ _ _ _ 22, 100. aryjska, III. 2. chińska, VIII. 7. Długosza, XX. 157. germańska, III. 385. grecka, XV. 211, 213. hotentocka, XXXVIII. 52. Keltów, VI. 313 litewska, II. 1'87; X. 111. ludów pierwotnych, III. 369. polska, XXI. 267; XXIII. 160;' XXIV. 87 . �3H 310 - - I I l l pruska, X. 111. przedchrześcijańska. I. 15, 93; XIV 202; XV. 259; XXXVII. 124 153. ' ruska, XXVI. 112 słowiańska, III. 376; XIV. 405, 407; X:XI. 162, 163, 236; XXXVII, 153. Mitra, piestrzenica jadalna Helvella Mitra L., II. 21. Mitrasze, (j.' żyd.) legendy żydowskie IX. 160. ' Mity, XI. 371, 417; .xxXIX 11, 86, 105. - Algonkinów, XXXII. 113. - ałtajskie, XXXII. 93, 115. - apokaliptyczne, XXXVI. 147. --..,.. austra!lskie, XXXIX. 86. - babilońsko-sumeryj o, X.XXII. 104 - białoruskie. XXXII. 91. . - biblijne, XXII. 123. - Czeremisów, XXXII. 93, 115. - egipskie., xvq 32; XXXII. lOS, 113. ~ estońskie, ,X XXII. 104, - fińskie, XXXII. 104. - geneza, XXXIII. 139. - greckie, XIII. 164; XV. 197. - historyczne, XX. 216, 217,221,22:2 229,243. ' - hotentockie, XXXII. 113, 127. - indiańskie, VII. 22, 23. - Irokezów, XXXII. 113 - keltyckie, XV. 183. - lapońskie, XXXII 102 103. - litewskie, X. 112, '114. ' - mordwińskie, X,X;XII. 115. - o ciałach astroalnych, XXVII. 134. - o Per,seusie XVI. 31. - o Midasie, XXII. 41. - o Persefonie, XXI. 197 - o Syzyfie, V. 262. - o Tantalu, V. 262. Mleczna droga, I. 170, 184; II. 328; IV, 414; V. 249; VI. 66; pt. As tron om ia l ud o w a. Mleczność kro~jak uzyskać, IV. 81; VIII. 59; XXXV. 25, 39. _ przepowiadać, XIV. 370. Mleczny brat, VII. 154; pt. P o k r eTatariszcze, Zmiej Gorynicz, w i e ń s t w o f i k c y j n e. Zmieiszcze, zrodzenie z dziewicy, Mleko, p. huślanka, maloko, zabieg Żar - ptak. aby się zsiadło, VII. 316. Mit, o pie.r·wszym czło_ siara, ciągnące się, XVIII. 179; w i e k u, p II. 231, 324, 325; III. _ cuchnące, XXV. 92; 187, VII. 47; XIII, 3S5, 336; XIX. _ dojenie z powroza, XIX. 124; 59; XXVIII.200. pt. Adam, aka. XXV, 88; pt. Magia. cja, Alcheringa, Argus dwugło_ dojenie ze zwona, XX. 79; wy, Ask, !bambus, człowieka _ gQtowanie, II. 206; stworzenie, człowiek pierwszy, - nazwa, XVII. 18U. drzewo Adama, drzewo, pra_ ofiara, XJXII. 1; x.x.X.IV, 131. ojciec ludzi, Ellej, EmbIa, ErIe _ pożywienie. II. 22, 56, 129" 185, (olcha), Ewa, jesion, Kanook, ko275; III. 315, 319; V. 124, 125, 153; biety pochodzenie, kwiat loto,u. VI. 264, 353; VIII. 4~, 123; XI. Maui, olcha, Omogoj, pierwsi lu193; }(II. 8; )CIII. 29; }(I". 186; dzie, pierwszy człowiek, sok z XV. 34; .xVII 125; XX. 65; akacj"i, stworzenie człowieka" koXXVII. 139; XXVIII. 83; XXIX. biety, Taata, Tii, Tiki Raro. 103; :x,x.x:I. 158; XiXXIV· 162, 164. Mizrachy, (j. żyd) wycim.nka, XXIII. 167; XXXV. 89, 119, 121-123,127, 122, 124, 125, 127; XXVIII4!)-46, 130, 132" 146, 152. 53, 55; XXX. 235. _ kąpanie dziecka, XII. 265 Mizynka, jajko kogucie, Xx,. 295. _ kobiece w lecznictwie, XVIII. 182 Mlaski i ich kombinacje, XXXVIII. _ kobyle, V. 3, 4, 60; VIII 368. 63,64, 133; ~ konserwowanie kwaśnego, VIII,4S _ alveoralne, XXXVIII. 64; _ kozie, IX. 249; XI. 66; XXVIII. _ cerebralne, XXXVIII. 64; 216; XXXV. 92. _ lateralne, XXXVIII. 64. _ krowie, VIII. 36; XXXV. 90, 92. _ wargowe, XX;X:VIII. 69. _ krwawe od kroWy, XVIII. 195. _ wsteczne, XXXVIII 64. _ kupowanie razem z krową, XXIII. _ zębowe, XXXVIII. 64, 69. 83. Mlecz, Taraxacum ofjicinale, w lecz_ kwaśne w lecznictwie., p. kiszka, nictwi.e, XXXI. 97. kiślek, mrus, V. 378; }(I. 377,398, _ Euphorbia cypari~sia L. zabawki, _ niesolcne III. 152. łańcuchy, XXVIII. 61. _ odbieranie, I. 200; II. 204; III. 21, Mleczaj Sonchus arvensis, w leczn· 22; IV. 142; V. 207; VII. 303, 304; ~.97 .. VIII. 357; X. 278; }(I 52, 219; }(II. Mleczarstwo, XXIX. 134. duchów, gór, skał, Prometeusz, SkaZimej,. stworzenie świata, ziemi, Swiatogor, Valibuk, Vritra, Walidąb" Waligar, Waligora, Walikamień, wyrwibuk, Wyrwidąb, Wyrwidub, Wyrwijedlica, Złoj - o złotym runie, XVI. 31. płn. amerykańskie, XXXII. 127. przedsłowiańskie, XXXII. 83. roślinne, XI. 373. Siuksów, XXXII. 115 skandynawskie, X. 2'37; XXXII 105, 113, 132. - słoneczne, II. 326; IX. 413; XVI 23 - Słoweńców, XXX 212 - staroegipskie, XXXII. 103 - staroperskie, XXXII. 113.' - staroskandynawskie XXXII 103. - ugrofińskie, XXXII' 113. . - wielkoruskie, XXXII. 113, 115. -r wogulskie, XXXII. 113. M i t Y P. Arwales (mityczni bracia) bliźnięta, blodder bo,ciani kraj' b?haterowie, Bra~brambult, (bra~ Cla bliźniacy), bracia biały i ciem. ny, 'Przeciwnicy td., braca kaczki buk, chulem, ciemność ciemny' (~twór krzemienny), dąb, Dobry-' nla, dom węża, dziewica - kaczka, dziewica - kamienna dziewica - łabędź, Eisenhans, ~elsenkripper, Fong-Hoang, (Żar-ptak), gagara, (ptak mit), Garuda, Giinse_ fuss, gęś, gołąb, Gor, Gorowik Gorynia, Gorynicz, Goryńskaja b'te d' , zmieja Herakles, Goryńczyszcz: ' góra guś-Ie: . , Ilia Hrungnir, Inapertwa, istota ciemni.owa, Iwanko-Miedwiedko, Jadu, jajko, Jarnasax, Jarnhaus. Jelenia, Jormungardh, kaczka, .Muromec, Kadmos, kameleon, KaZika - Iwaniszcze, kamień kamień wężowy, Ka~ nook, krzemień, księżyc, bjesinia, Latygorka, Łysa Góra, Midhg~rdh, Midhgardsormr, morze Plerwotne, Siemigorka, olcha Orfeusz, potop, potwór, powstanie (Wanyoro), Gytheium, ~ ~i •• l l �312 313 221, 300; XIII. 227, 3'25, 328; XIV. 251; XIX. 123, 125; XXI. 132; XXIII. 102; XXV, 68, 81, 85, 87, 90, 91; XXVII. 71' XXX 205' XXXVIII. 62; pt. gi owcze, V. 3, 4, 60; XVIII. 178; XXVIII. 220, 221. owcze" gaszenie ognia od piorunu, III. 143; XXXIX. 330. podlewanie róży, XII. 312. poprawianie, p. assafetyda, X. 335. posolone, w wierzeniach, II. 366; III. 153. powrócić, III, 21; VII. 313. pożyczanie, XIX II I. 69. pr1zenoszenie przez wodę, XXIII. 70, 711. przyrządzanie kory brzozowej do budowy jurty, XXXVII. 105, 108, 111. Ma -.. - - a: ' przysporzyć, XXIII. 134, 135. psuć, VI. 78; VIII 58,357; XII. 64, 65; X:XIXI. 96; X:X,XIV. 7, 35. rozlane na łące, XVIII. 178. .rozpuszczanie farb, XII. 116. skrobanie garnka" XIV. 369. słodkie w lecznictwie, III. 12, 13, 230; XIII. 219. słodkie w zwyczajach weselnych. XVI.82. - sprzedaż, XXIII. 69.. - w bajce, II. 365; V. 275. - w lecznictwie, XI. 396, 400; XXXIII. 139. - w magii, VII. 301; XI. 377-8; XXXIII. 139; XXXVIII. 62. - w przysłowiU, XIV. '237,243; XVI. 96; XXXVII. 339. - w wierzeniach, I. 86; XVIII. 195. - w zagadce, II. 230. - w zwyczajach pogrzebowych V. 345; XIII. 108. ---< ---< wieczerza dla dusz, XVIII. 213, wydawanie w złą godzinę, XXIII. 69. wyraz tabu, XXXVIII. 376. z makucha, VIII. 370. zakaz sprzedawania chrześcijanom, XIII. 279. - zakaz sprzedawania po zachodzie słońca, XVI. 80; XXIII. 59, 70. - ze słupka doić, XVI. 48. ---< żeby się nie psuło, X. 97. wo, (j. gil.) świat wy, X'VII. 112. Mli - M~on, p, mielak, pozagrobo- XIV. 308. małe rybki z połowu, wyrzucane do wody, XIV. 113. M~ódka, młoda kurka, VI. 45. M~ywo, (j. gil.), p. MU-wo, XVII. 97.. Młenek, ta,Mak, XVIII .220. Młenica, młyn, IX. 276. Młocarnia XII. 299; XIV. 360. Mliocka, p. kasowanie, XI. 1701-178; XlXJII. 159. - bułgarska:, V. 378, 3'79. - bydłem p. wsch. słowiańska. - kukurydzy, XXXIV. 147. - odgłos we wróżbach urodzaju, VIII. 345. - w czwórkę, VII. 274 - w dwójkę, VII. 274. - w dziada, VII. 274, - w gadkach, VII: 50, 51. - w pojedynkę, VII. 274. - w trójkę, VII. 274, - wsch. słowiańska z użyciem bydła, VII. 220; XX. 301; XXIII. 159. Młockowie, XI, 175, 178; XX. 94, 142, 143, XXXIX. 337. - w 'bajce, III. 187. - w szopce, XIX. 36. M~on, - wodny, III. 110; lX. 70, 276; XVI. Młoda, P. panna młoda, V. 355; VI. 15; XXVI. 98. 132, 133; XIV. 216; XV. 73, 75; XVIII. 147, 149; XXXVIII. 297. - w bajce, XI. 311, 312, 315. - w baśni, VII, 53; VIII. 59. Młoda para, XXVII. 136. - w pieśni, I. 262. Młodogramatycy, XXXVI!. 310--314. - w przysłowiu, XIV. 237, 349; Młodość wieczna, XXXII. 124. XXIV. 95. Młodszeństwo XXXII. 71. - w wierzeniach, XXXVIII. 362 Młody, p. mŁody, XVIII. 146, 147; - w zwyczajach Bożego Narodzenia, XXXVIII. 297. VIII. 339, 344; 345. - w przysłowiu, VII. 215, 216. Mlyn, zabawa, XIII. 309, 310 Młodzi, państwo młodzi, I. 247; VI. Młynareczka, ·II. 342, 361. 129; XIV. 254; XXI. 93, 94. - w szopce XI. 26. Młodzianków święto, zahawy młoMłynarstwo, XIII. 66. dzieży flisackiej, X. 10 Młynarz., p. mynarz, XI. 37'5--376; Młodzik, nów, II. 327. XX. 44; XXXI. 141; XXXIII. 139; Młodziwo, p. siara, XXV. 54, XXXVII. 262. Mlonek, żarna, V, 63. - czarownik II. 216. Mło~, młotek, p. k~epacz, 11.166, 357; _ w literaturze, IV. 80, 81; VII. 53; IX. 366; XIV. 370; XVI. 323'. VIII. 59, 188, 189; IX. 70, 72; XI. _ do głuszenia ryb, XXXII. 26. 311; XII. 222-224; XV. 101; XVII. _ Jumy, XXXII. 124; p.t. W i e235; XlX. 97; XX. 262. r z en ia. - w mętowaniu, XIV. 378. - kamienny, XXXVII. 384. _ kowalski, XII. 79; XX. 253, 254. - w pieśni, XXIII. 114, 116; XXVIII. 227, Młot Matki Bożej, janowiec ciernisty. - w szopce ,XI. 26, 47. XXX. 50. Mloteczki, term. kow.jlska, VI. 292. _ w zabobonie, XXXVIII. 323, 362. _ w zagadce, lX. 407; XIV. 376; Młujn, młyn, II. 311. XVII. 89, Młyn, kamień młyński, p. młenica, Młynek do polewy garncarskiej, mlujn, mlynnica, man, II, 3'7, 76, XXIX.87. 153, 253, 318 358; V. 104, 178; VI. - do zboża, p. bęben, XII 299; XIV. 393; VIII. 263; IX. 54, 73; XII. 360; XVI. IS, 282; XIV. 187, 3']12;X:XoXIII. 139; - ręczny, XXXIV. 148. XXXVII. 242, 414. _ w zagadce, XIV. 374, 376; XVII. - etymologia nazwy, XXIV. 88. - miejsce schadzek czarownie, XXVII. 60, parowy, II. 253. pływający, ~ bździel, XX!XVIII. 323. polski, XXXIV. 262. stary, II. 324; V. 347. 85. zabawka, XXVIII. 64; 66 Mlynek, taniec śląski, XV. 79, 83. Młynki, wzory pisanek, IV. 211. Młynnica, młyn, IV. 80, 81; VIII. 189; XII,222-224. Młyny, wzory pisanek, IV. 211. - �315 314 Mnemozyna, woda pamięci, XIII. 164. Mniak (i) (j. błr.) miętus, XXXII. 25. Mnich Darmozjad, XXXl. 134. - Priilingeński, XIV. 40. - z Weihenstephan, .xV. 171. Mnisi buddyjscy, II._83, 112. - w !facecjach i anegdotach, XII. 327; XXXI. 122. - w karykaturze, iXlV. 302. - w legendzie, V. 129; XXX. 114, 115; XXXI. 16, 17, 21. Mniszek lekarski, p maicek, mtecz świński, Jaraxacum offic. w lecz. XXXI. 97. Mniszki, XI. 405. Moc czaJrodziejska, p. Czal'y, XXI. 131. - czarodziejska członków dziecka. p. dziecko, XXv:. 114. - czarodz:ejska ziemi, p. ziemia, XXVII. 137. - lecznicza, XXXVII. 298. - magiczna, XXIII. 55, 56. - nadziemska, I. 54 . - szkodliwa, XXI. 131; XXVII. 59; XXXIX. 225. - uzdrawiająca, XXXII. 125. Mocarze, duchy zamienione w zwierzęta, III. 172. Moch wodnyj (gw. hue.) zielenice, Confervae L.; w lecznictwie XVIII 192. ' Moch z derewa, (gw. huc) pakość . brodata, Usnea barbarata, w lecznictwie XVIII. 182, 192. Mocz, gaszenie ognia, I. 137, - kobyli, XII. 81. - koński w lecznictwie XI 397. - kropienie 'ihydła, II. 337 .. - krwawy, XIII. 221. - ludzki, kiszony z tytoniem w lecznictwie, XVIII. 188. - ludzki, środek upajający, II. 21. ::.....ludzki w leczn., XVIII. 181, 189, - nacieranie, II. 335. - obmywanie od uroku, II. 335. - cudzy lub wła'sny, III. 255. - puszczanie, III. 54 ,61. - szatana, XXXVII. 306. - w przy,pządzaniu farby, IX. 95. - z krwią u bydła, XVIII. 187. - z kwaśną wodą, III. 55. - zatrzymać, III. 54; XIII. 326; XVIII. 181; XXXV. 63. Moczenie w łóżku, III. 57. Moczenie z krwią, p. Mocz z krwią. Moczenie z krzyża, XI. 381. Moda i wieś, XXIX. 128. Model drzwi, krzesełka, ławki, stołu, szafy, III. 95. Modli, nuże, szybko, XIV. 295. Modlitewnik pod poduszką niemowlęcia, III. 56. - pod poduszką położnicY, III 58 - pożyczanie, XXIII. 78. Modlitwa, XXX. 250. - 'buddyjska, XXXIV. 28. - Hucułów, VII. 270, 271. - ludowa, XXXV .. 25. - o deszcz, ~I. 8. - pisana w lecz., XXVII. 153. - przedrzeźnianie, X. 220'. - przy odczynianiu uroku, II. 330. -. przy poświęceniu domu, II. 145. - szamana, XVI. 124-126; XVII. 50. - w lecznictwie, XII. 394. - w zwycz. Wielk., VIII. 341 - za umarłych, II. 143. - zaklinająca, V. 131. - znachora, XXXIII. 118, 120. Modrak, Centaurea cyanus, w lecz. XXXI. 97. Modrucha, spodnica far'bowana domowej roboty, XIV. 113. Modry, XV. 100. Mon, młyn, XX. 262. Modrzew, p. modrzej, Abies Larix, III. 139, 267; V, 63; XVIII. 62; XXVIII. 244; XXXIV. 57; XXXVIII. 318, 319 Moge, (dok.), moje XIV. 75. Mogilnik, XXXIII. 77. _ kelnkolski, ~XIX. 42().. Mogiły neolityczne, p. 1l'whyłki, _ .xVII. 170. przedhistoryczne, Monarchia Monastyr. IV. 213. Moneta dla zmarłych, XX. 88. pt. Z w Y c z a j e i o b r z ę d y p 0- I. 25; XVII. 168, 177. scytyjskie, IX. 195; XVII. 174. Mohani, _(j. st. ind.), duch samobój- IV. 121; r o c z n e. maik, V. 56.' Mokrawina, mokrzawi.zna, XIV. 295. Mokrysz, mokrzyc właściwy, Stellaria media L. w lecz. XVIII. 192. Molenda, płaczek, skam!acz, XIV.U3. Moli moli, prędko, IX. 287. Moloch, bóstwo fenickie, XVI. 27. . Molczyć, molczynie, milczeć, mUczenie, -XIV. U3. Moloczij, (iI ukr:), pesie moloczko, barwnik' do jaj, IV. 214. Moloda" (gw. huc,), nazwa owiec, XXXV. 133. Moloko, (gw. hue.), p. mleko, VI. 264; _ wody, XIII 98. chrzest _ XXV.8. przybijanie krzywoprzysięzcy, na progu sklepu, 207, 209. w obrzędach weselnych, sia_ z III. .xx. V. 340; VII. 14; XIV. 188. ~ w zwyczajach i obrzędach Moik, ra, XXV, 54. Mołytwanie. (gw. huc.), g r z eb owe. pod językiem _ XXIII. 97, 98; XXVII. 146 Mohylki, (j. błr.), mogiły, XII. 36. Moiczek, maiczek, XXXVII. 465. pt. Zwyczaje i obrzędy do- VII. 71. w zagadce, VII. 71. Moloziwo, (j. ukr.), p. młodziwo, _ 51. pt. Magia. _ słowiańska, XXIV. 90. _ stara, III. 289; XVII. 177. ~ św. Piotra, Tributum Petri, _ czyni, XXXIV. 37. Mohikanie XXVII. 166. Mohorycz,' (j. błr.)., p. litkup, frankońska, XXXIX. IZB. (j. ukr.), wzory pisanek, budo- wlanych, IX. 269. - w zwyczajach i obrzędach pogrzebowych, ,xx. 207, 208. _ w wierzeniach, XXX. 250. _ wkładanie do ust zmarłego, XVII. 175, 177; XXVIII. 251. _ żelazna, k'r'zesiwo, xx.xIX. 432.· Monoceros, (j. łac.), jednorożec, XXXIX. 308. Monodie, XIII. 115. Monogamia, I. 45, 65, 67, 70, 73,157; II. 296; III. 199, 200, 372; XI 221; XVII. 46, 47. Monogr.afi.a etrwgraficzna, XVI. 332; XXXIX. 107. _ krakowska, XXXIX. 592. _ etnograf:czna niemiecka, XXXVIII. 292. _ etnograficzna w plan:e P. T. L., XXXIX. 607, 615,616. Monogramy jako motyw zdobniczy. XXXIV. 287. •• �,'. 317 316 Monokrepis, monosandaloi, (j. gr,). jednobucikowy, XXXVII. 127134, 137, 139. Monologi humopystyczne, III. 48. MonopedHoi, (j. gr.), XXXVII. 127. Monopol na bursztyn, XXXIX. 370, Monosylabizm, XXXVII'!. 63. 66. Monoteiści, XXVII. 160. . Monoteizm, I. 235; II. 322; VI. 385; XXXVI. 140, 141. Mcnstrancj.a, patrzeć przez .... , V. 363. pt. M a g i a. - w wycinance, XXII. 119. Montle, motyle, IX" 68. Monumenta historica dioceseos Vladi$laviensis, XI. 184. duch nachodzący we śnie, XVIII. 220.· - zmora, XVII. 67. Morchow, (gw. huc), marchew, VII. 73; XVIII. 173. Mora, Morcinek, Salamandra maculata, XXXVIII. 246. Mord rytualny, V. 387; XV. 18; XXV. 17; XXX,IV. 279; x,xxVII. 395. Mordowanie jeńców, XXXVIII. 398. Mordowisko, strzyga, XXI. 215. pt. D e m o n y k o b i e c e. Morena, kobieta ze słomy, p .Ma,rrl.ana, V. 307; XIV. 84. pt. Zwyc z a j e i o b r z. d o r o c z n e. Morfemy, XXXVII. 313, 315. Morfologi,a, XXXVII. 312, 313, 317. - bajki, XXXVII. 31. - języka, XXI. 121, - zjawisk etnograficznych, XX,XVIII. 151. Morgana, p. feja, XV. 186. Morgengabe, (j. niem.), p. podarek poranny. Morgi, miary roli, XXV. 22. Morlja, (j. serb.), p. dziewica morowa, V. 36. ,i 'l :jl fi Morlaty, dow., X. 6. (j. rum.), cza'I'Ownica, 1.137. Morowa dziewica, p. Kuga, Morija, p. Morowaja panna, II. 217; V. 35, 36. pt. D e m o n y k a b i e c e. Morowe powietrze, mór, zaraza, II. 292; XXI. 163; XXXVII. 336; XXXIX. 297. - powietrze wywołać, XXI. 132. Morowy, (gw. złodz.), dzielny, silny, VII. 280. Morówka, krosta na języku, XI. 398. Morska gapa, mewa, XIV. 113: Moroju, Morsko gruska, jabko, śliwko, Fruc- w lecz. V. 165. Morsocek, świnka morska, wprowadzanie do nowego domu, XXI. 218. pt. Z w y c z a j e i a b r z ęd y b u d o w l a n e. Morszczak, mewa, XIV. 113. Morta, (j. słowiań.), kuna, Mustela mart es, V. 325, Morusz, (gw. huc.), nazwa psów. XXXV. 136. Morwa, Morus, XXVIII. 2441 Morze, I. 121, 218; XIV. 39--41, 67, 172, 173; XXXI. 129, - jako środowisko geograficzne, XXXIX. 461. - Łatyrskie. p. pierwotne. - pierwotne, xx,x1I.99, 130, 141"169. - w bajce, II. 275; IX. 173, 174. - w legendzie, XXX 79, 101, lIlt. - w mętowaniu, XIV. 377, 378. - w pieśni we,elnej, IX. 222, 223. Marzyca, II. 340. Morzyniec, pastwisko, XIV. 113. Morzys<ko, chell"oba koni, XXIX. 56. Morzysko żołądka, choroba, XI. 384; XXXI. 82. tus colocinthidis, ; Motek lnu, III. 9; XIV. 298; mia·re. \ XXV. 122. '", - w pieluszkach dzieci, III. 56. Motki, motowidło ręczne, II. 140. Motowęzy, frędzle, XIV. 308 MotoWlidło, pi. kiwa, motyl, II. 348; lX. 53, 279" 365; XIV. 298; XXXVIII. 418, 419, 422; XXXIX· 291. pt. N a r z ę d z i a t k a c k i e. Moskiewski ploszcz, p. PIast moscoMotowionzek, s.znurek do przewiąviticum, w lecz., V. 165. zywania .pasma na motowidle, MoS't, I. 262; XII. 252; XIV. 86; XIV. 308. XXIV. 89; XXVII, 142; XXX. Motowyla, motowylci" (j. uk,r), wzo134, 135; XXXIV. 274; XXXVII. ry pisanek, IV. 211, 212. 390. Motuz, motuzek, powróz, III. 44. _ dzielący ŚWLat żywych od świ.ata Motyka, P. ryskal, sapa, II. 218, umarłych, XXXIII. 3. 335; IX. 366; XX. 22; XXX. 214. _ kryty płdn. europej., XXXIII. 2. 220; XXXIX 21, 193, 194, 210. - lisi, XX. 294. 363. pt. Narzędzia rolnicze. _ papierowy, VIII. 353; XXVIII 52. _ służy do lotu czarownic, XVI.51; _ polski w przysłowiu, XXIII. 159; XXVII. 64. XXIV. 89; XXIX. 175 _ w przysłowiu, XIV. 353. - przesądy związane z budową, p. Motyl, motowidło, II. 349. ofiary z ludzi, li. 282. Motyle, duch, dusza, demon, XXXIV. _ w Jaworowych ludziach, XXXIII 280.. 5, 6. _ siedziba duszy, .xVII. 182. _ w zwyczajach weseln., XIV. 259. _ stworzenie, XIII. 334. _ zabawa, XXXIII. 2, 6. Motyli, (j. ukr .), wzory pisanek, IV. - żelazny, VIII. 353 213. -Moszcz winny, VIII. 67. Motylica, choroba owiec, XIII. 242. Moszel, łotewski bóg krów, X. 113. Motylka, motylewa, motyłyk, (j.ukr.) Moszenka, (j. ukr.), torebka skónzawzory pisanek, IV. 213. na, XII. 288, 290. Motyw(y) baśni podań i legend: Moszie, (gw. huc.), akuszerka, VII.261 _ alternujący, XXXVII. 18, 19. Moszna, kieszeń, woreczek, XX. 75· _ anioła i pustelnika, XXX.88, 113 Motalka., (gw. hue.), włóczka koloro_ anioła ukaranego, XXX. 31, 115, wa, VII. 261. (j. lac.), konstrukcja ryglowa, XXXIX. 247. Mosiądz, IV. 209; X,II. 288; XXIX!· 185; XXXI. 67. pt. M e t a l e i i c h o b rób k a. Mosiężnictwo, IX. 96. Moskale, placki owsiane, II. 79; III. 234; XIV. 277; XX. 95. Mas pruthenieum, sosny i jodły w bu_ murlata, .~ ł ł Motalkie, wona, (gw. hue.), włóczka czerweselny ubiór głowy, V. 338. (j, błr.), MataTis, (. lit ), .xXXII. 31. pt. N a r z ę d z i a Motar, rybackie. 176. _ bajki, XXXVII. 4-17, 21-28. _ brata zabójcy, XV. 40. _ dramatu indyjskiego, XXVI. 116. _ dziwnych sądów bożych, XXX.84, 88, 91. 108, 114. �319 318 - Edypa, XXVII. 3, 10, 18, 20, 21. Grzegorza, XXVII. 13, 15, 17, 22. kazI:odztwa, XX. 228. Kopciuszka, XX. 267. Króla Lira, XXVII. 2'5. Lenorowy, XX. 260; XXX. 213 łabędzia, XV. 186. niemieckie, XXX. 221. Peregrynacji Maćkowej, XXVIII. 204 . - poezji ludowej, XV. 146; XVI. 320, 358. - pokuty, XXVII. 20. - psa i kobiety, XXXI. 153. - prześladowania syna przez ojca, XX 228. - starogreckie, XV. 197. - staroindyjskie, XV. 197. - śmi'erci i dia1bła, XX, 250. - śmierci ukaranej i uwięzionej, XXX. 76, 80, - teratologiczne, XXXVII. 16. - trzech rad, XXVII. 23, 24. - wędrowne, XXVIII. 197; XXXI. 100, 103, 143. - węzłowe, XXXVII. 11-13, 19,24. - zdrady, XV. 216. Motywy zdobnicze, gałązka iglasta, XXII. 17. pll O r n a m e fi t. - geometryczne, X. 300; XXII. 113, 120, 127; XXVI. 31; XXIX.123; XXXIII. 107; XXXIX. 289, 290. -. ich związek z materiałem i techniką, XXII. 126. - ich początek, ~II. 83 126. - mizrachu, XXVIII. 42. ' -o naszyte" XXI] 88. - ośrodkowe, XXII. 93. - pasowe, XXII. 93. - pisanek, XXXIV. 287. - przeobrażen:a, 'XU. 84, 87. - roślinne, X. 301-303; XlXII. 113, 120" 127; XXVI. 81; XXVIII. 24, 43; XXXIII. 10~. - rozetowe, XXVI. 83. - słońca, XXVI. 114. - w kształcie serca, XXII). 101. - wycinanek, XIXVIII. 50. - zasadnicze, XXII. 86. - zwierzęce, XXVI. 81; XXVIII. 41, 44. Mowa germańska, II. 115. - hotentocka, XXXVIII. 71, 84. - Hucułów, II. 209 - jako czynnik rozwoju, XXI. 264. - ludów pierwotnych, XXXVIII.70, - nosicieli ceramiki wstęgowej, XXXVIII. 48. - ,Pińczuków, IV. 341. - poznańska, XXX. 258. - starszego drużby. p. oracja, V. 355, 356; VI. 133. 'Mowa ptaków, XV. 89, 190-192; XXVII. 162; XXXV. 26. pt w i er z e n ia. Mowa zwierząt, IV, 300, 304; VI. 305; XIII. 27; Xv,. 194-197; XVI. 112; XVII. 54. Możno, możliwe, XVIII. 220. Moździerz, XXXIV. 169. Mór, p. morowe powietrze, morowa zaraza, Dziewica morowa, XI.401; XIV.82. Móscki, uczesanie, XXIX. 82. Mózg, siedztba duszy, XXXI. 144. - w lecznIctwie, XXXI. 144. Mraźnica, (gw. huc), zagroda dla owiec, VIII. 43.pt Pasterstwo, Mroka, (j. ind.), demon, XXIV. 6. Mroka, mgła, II. 162 Mrowce, mrówki, II. 135. Mrowiele, duże mrówki, XI. 400. Mrowisko, VI. 267; XXVIII, 189. - w farbowaniu jaj, VII. 179. - w leczeniu, X. 358. - w leczeniu kołtuna, VIII. 366. w leczeniu trądu, XVIII. 83, w magii, XIII. 114; XXXIV. 12. spod bI'zozy w leczn., XXXV. 62. Mrozian, nazwa wołów, XIV. 175. Mrozia,na,· Ml'oziasta, nazwa krów, XXI. 58, 59. Mrozon, XIV. 175. Mrozula, nazwa krów, XIV. 175; XXI. 59. Mrówka, mrowiele, murandele, XIII. 114. - siedziba duszy, XVII. 182. - w bajce, V. 184. - w lecznictwie, XI. 400. Mróz, VIII. 154, 155; XI. 381. _ przepowiednie mrozu, XIII. 256. - w wierzeniach, V. 53-56; 2~50, _ w zagadce, II. 41; XVII. 87. MrÓz, ścieg hafciarski, XXVIII. 27. Mrtvaca dizati (j. serb.), umarłego podnosić, zabawa, V. 141. Mrus, mleko kwaśne, II. 208. Mrzeża, mrzeźna, mrzyska, sieć, XXXVIII. 244. Mrzościć, tarło u ryb, XIV. 113. Mrzystwo, zarybek drobny, XIV. 113. Mrzywka, zarybek, XIV. 113. Mrzyża, p. mrzeża. Msza, bracka, XXXI. 79. _ na cześć diabła, XXVI. 6. - na intencję cudzego nieszczęścia, XVI.82. _ odprawiana przez dusze zmarłych w noc zaduszną, xxr. 154. _ w przysłowiu, VII. 215. _ za dobre powodzenie, II. 142. - za dusze zmadych, II. 142; VIII. 51, 53; XXIV. 8, 37. Mszał, II 83. Muc, zachmurzony, XII. 67. Muca, czepek, XXVIII. 32. Muca, (gw. dziec,), świnia, III, 165. Mucek, nazwa psów, VIII. 179. Mucet, (dok,), odzież, XXXIX. 298, Mucha, gdzie zimuje, II. 161. - jedzenie, XXXVII. 281. - olej w recepcie komicz. XXVIII. 205. - stworzenie, XIII. 334. - trucie, II. 21, 22. - w bajce, XX. 246. - w lecznictwie, VI. 61. - w przepow. pogody, XIV. 36f!.. Mucha, nazwa psów, XXXV. 136. Mucha, rdzeń łozy, XVII. 131. Muchajer, tkanina wenecka lub turecka, p. Materiały odzieżowe, XX. 93; XXXIV. 161. Muchajer, muchomor, Agaricus muscarius, XXXI. 97. Muchomor, p, maramuch, muchajer muszara, Agaricus muscarius, środek upajający, II. 21. Muchcmor, Aman'ta muscaria, I. 197; XXX 26; XXXI. 33. Muchotrzew, gwiazdownica, Stellaria, okłady, XXX. 65, 66.. Muchy, wzory pisanek, IV. 213. Muczallo, (dial. alem,), bIaly chleb, XI. 363. Mudżekindis, (j. algonk.), bóg wiatru .zachodniego, VII. 10. Mugawka, mygouka, (j. błr -lit.), narzędzie rybackie, XX:XII. 30. Mul, muślin, XIV. 249. Mularz, murarz, II. 357; IV. 288; VIII. 122, 123, 422; XXX. 18. Mulić, zwilżać śliną nici przy pr.zędzeniu, V. 45. Mulik, glina z glejtą, XI. 197. Mulinum, (j. lac.), młyn, XXIV. 88, Mulka, żętyca, II. 128-131. Multanki, inst:ument, XI 155. Multum, (gw złodz,), dużo, VII. 280. Muł, XXXVII. 137. �321 słup w brogu, II. 14<1. Munduwaty, (gw. druc.), mówić, XiXXVII. 210. Muora jumel, (j(.lap.),X.X.XII. bóg, 103. Mura-mura, aus'traI, przodkowie totemiczni, XVII 44. Murandele, duże mrówki murawiele kąpiel, XVIII. 183.' , - zwalczanie gąsientc, XVIII. 216. Murawszczewnyk, (j. ukr.), krwawnik pospolity, AchiHea miHejlor; listk.i, XVIII. 180. - w lecznictwie odwar, VI. 158,,159; XVIII. 192. Murdzocha, nazwa krów, XXiI. 59,206. Murek, piec, XXIX. 49, 50 Murlat, p. morlat, XXIXTX. 454. pt. Dach. Mu·rzowie, XXXI. 112. Mus, musa, (doki), miara na masło miód, XXVIII. 157-159, 164, 165: Mus'ak, (gw. huc.), dl) ostr'zeni:a kosy, XX,xV. 87. Muśtyk, munsztuk, XIV. 114. Muszarka, p. bedłka. Muszczki, uczesanie, VI. 45. 50. Muszelki, Cypraea moneta, .III. 252. - na kapeluszu, III. 262; XVIII. 68. Muszki, kobiecy ubiór głowy, XI.218. Muszkiet, XXVIII. 210; XXXIV. 170; pt. B roń. Muszle,totem, XVIII. 28. . Muszlin, muślin, p. Materiały odzieżowe, XI. 61; XXVIII. 19. Muszora, muchomor. X,XXI. 97. Muter, matka, XVIII 220. Muterki, wóz, VI. 395. Muzealnictwo, etnograficzne XVIII. 227; XXIX. 182; XXXIII: 154. - Hńskie, XXXVIII. 378. - organizacja. XXI. 248; XXVI 142. - polskie, XXI. 248. - warszawskie etnogr, XXI. 40. 42. Mundelak, . ,, Muzeografia, XXVI. 142. Muzeolodzy, XXX. 235. Muzeologia, XXVIII. 150. Muzułmanie, XXXI. 112. Muzycy, ślepi, XXI. 120. Muzyka, I. 50: III. 18, 347. 350; IV. 319; XIV. 255, 261; XIX. 35; XXI. 104, 270; xxvn. 141; XXX. 249. - Chopina, XXIX. 131. - Bułgarów, XXX. 249. - Chor'watów, x,xrx. 200. - cygańska, XXX. 239. - doby przedhistor., XiXVII. 164. - Eskimosów, XXXVIII. 213. - Gandharwów, X,XXIV. 14. - górali tatrzańskich, XXVI. 143. - litewska, VIII. 324, 329. - ludowa, I. 46, 90, 138, 139; 1"1. 38; VII. 94, 236; VIII. 325, 329;X298; XIII, 171; XV. 61; XVI. '328; ,XiXI. 30,33, 35, 270; XXIII. 161, 178; XXV. 104, 124; XXIX. 202, 200, 2a8; XXX. 24l8;·XIX:X'IV.275; XXXV. 185; X:XXVII. 353-356, 369, 3,BO,441, 470, 483; XXXVIII. 218, 315,450,576, 615; XIX:XIX.341. - podhalańska, XXXI. 146, 147, 149, 150; XXXIII. 154. weselna, III. 64; XIV. 255, 261; XXIX. 203. - węgierska, XXIX. 204. - zaczarowana, XXXIII. 139. M u z Yk a l u d a wa, p. gamy, gymnopaideie greckie, heterofonia, instrumenty muzyczne, Krzysiowa nuta, melodie, pentatonika, pieśni ludowe podglosy, polifonia, przyśpiewy, rispetti, ritornello, sciuri, slodyckowy mars, storneHi, strom- śpiewy ludowe, tańce 'ludo' we. tonacje. viHote. wojeńskie śpiewy. botti, Muzykanci, bąbenica, p. bandurzysta, bubenik, basista, cym- dech, balista dudziarz, gęślarz, guślarz, kataryniarz, klarnecista, kobzar, lajermon, skrzypak, sknypek, skrzypiciel, II. 60, 238" 242; IIIl. 232; X1XX. 234. - kościelni, XXXII. 74. - na Łysej Górze, XXVII. 70. _ w szopce, XXXI. 53; XXII. 130. Mużyk, (j. ros), chłop; w szopce, J{J{II. 13~137. Myasthko, (dok.), miejsce, łożysko; w magii XXVI. 13. Mycie naczyń, XXX 22. _ rąk przed jedzeniem, P. ablucje, XX. 188, 189, 195, 198. _ zwierząt w korze brzozowej, XXXV.63. _ zwłok, XXX. 225. Myoie się, l. 177; Xl. 43lt pt. H ig iena. _ srebrną monetą w dzień B. Nar., III. 14'\. - w mleku, VI. 63. _ w rzece na Wielkanoc, XII. 313, - w serwatce, VI, 00. _ wigilię B. Nar., X. 155; XVIII. 210; XXIII. 78. - wodą bieżącą w W. Czw. XVI.84. _ wodą, w której go~owano pisanki, IV. 226. pt. M a g i a. Mydlarnia, III. ] 10. Mydliny pić, w lecz. XVIII 184, 188. Mydło barskie, XIV. 18. - surogaty, XXXIII. 148. - w lecznictwie, XX,x 14, 65. - w przysłowiu, XXIV. 93-95. Mygla, stos kloców, VII. 261; XVII. 139, 150. Mygouka, (j. błn), migawka, narzędzie rybackie, XXXII. 30. Myjak, w magii, Xl. 387. 21 Lud _. Tom XL Myjoki, plotki, VI. 45. Mynarz, młynarz, XX. 262. Mynaż, (gw. żoł.), menage, III. 80. p.ni~zapominajka. (gw. huc.), lud, VII. 262. Myrdać, wywijać ogonem, XVI. 85. Myrta, p, mirt, Myrtus communis, hodować, XXXI. 97. pt. Roś l iny w wierzeniach _ odwar w lecznictwie, XXXI. 9'1. Myrtowy wianek, XXXI. 97. Myr-zile (gw. hUc.), XIII. 124. MyriophyHum spicatum L., p. ko- Myosotis palustris, Myr, ciewie. terminol. kowalska, VI. 292. Mysikrólik, p. Strzyżyczek, Wielki Mysel, Jochem, wolowe oczko, Troglo- VII, 137; VIII. 279, 284, 310, 311; XVII. 54. pt. p t a k i w w.i e l' z e n i a c h. Myska, (gw. hucJ, miska, XXXV 97. Myskie, (gw. hue.), kołacze rozdawane ubogim 3-go dnia po pogrzebie, V. 345; VII. 262. Mysoczew, roślina, totys, V. 278. Mysteria, (dok), zwyczaje cechowe, XXXII. 67, 68. pt. I n i c j a c j e. Mystheres d'Eleusis", (j. frJ, mistetia eleuzyjskie., lXXVIII. 11" Mysz, p. szkarparyia, a ciężarna kobieta, III. 24, 68; }("III. 197; XXIII. 65, 66. _ a pożyczanie, XXIII. 62, 65, 67'. _ która zjadła święcone, XII. 64. _ miedziana, zabawa,; V. 178. _ nora, II. 252. _ obrona pI"Zed kotem, X. 35a. _ siedziba duszy, XVII. 182. _ skóra w lecznict. XVIII. 180. _ stworzenie, XIII. 334. _ w bajce, II. 56, 60; V. 184; VII. 46, 47, 133; "III. 269, 278, 287, 288, 300; I)(. 162, 184. dyttes parvulus, �322 - - w lecznictwie, XXXIII. 139. w praktykach czarodz., XXXUI 139. - w podaniu, XXXIX. 295, 314. - w przysłowiu, IX. 51, 369; XIII 156; XIV. 353. - w wierzeniach żyd., II. 53., 58. - w zabawach, VIII. 202. _. w zagadce, II. 338; VII. 72. _ wyprowadzenie z domu, XIII.143 Myszata, nazwa krów, XXI. 59. Myszy, choroba, na szyi, XVIII. 190 Myszydrzew, muchotrzew, gwiazdownica ,w lecz., Xxx. 65. Myś, niedźwiedź, XXIV. 41. Myśl w przysłowiu, VII. 215. - w zagadce, II. 229. Myślenie formalistyczne, XXXlX.29 _ magiczne, XXX. 269. _ materiaHstyczne, XXXIX. 11. _ prelogiczne, XXXIX. 23. Myślis'two, p. łowiectwo, IV. 99; V. 123; XXIII. 173; XXX. 225, 239; XXIXI. 24, 161; X:XIXVII. 331; XXXVIII. 314, 329, 364, 410. pt. PtasznictwQ. pomyślne, w W. Piątek, XII.312. przybory myśliwskie, IV. 99. ptas'ie, X".XlXI.26, 29. - tajemnice, zabobony, IV. 99. Myśliwski okres, XX, 318. Myśliwskie prawo, XIV. 240. Myśliwy, V. 219; VII. 282-285; XXX. 35, 193; X'XJXI. 8, 129 i pustebik w facecji, X:XJXI. 129. - magia. p. hostia, komunia, strzelba zaczarowana, XIII. 114, 115, - Mikołaj, V. 279. - nocny, VIII. 349. -. postać diabła, II. 325. -. rosochacz, XIV. 70, 228. _. słownictwo, VII. 96. _ strzelanie _ XII. 312. w herbie, XI'V. 70. w szopce, XI.24, 37, 133; XXXI 54. w W. Sobotę do pro- skury, - zielony, II. 112. (gw. hu-c.), cebrzyk, Mysnik, Myto mostowe, XXXIII. V. 63. 2. N Na! nawoływanie psa, II. 130; XXXV. 137. XXVIII. 228, 230, 231. _ odleW" lewą ręką, XXXIII 119. _ pieskag, na czworakach, IV 280. _ prag, całkiem, zupełnie, XII. 68. - prośbę, żebrać, II. 363. -przekory, na prześcigi, XII. 68. - przestępy, ścieg piaskowy, XXIV. 10. - sfol, z rozmysłem, XVIII. 221. Na muzykach, - iść, udzierać 45; XII. 68. udry się z kimś, VI stępa mechaniczna, XXXIV. 244, 246, 254, 255" 262_ Na widku" pełnia księżyca, XXIV.48, _ widerach, na oczach, XVII. 163. _ widliw, (gw. hue.), na odlew, czynność magiczna, XVII. 178. - wybitki, gra, IV. 224. _ zarate, zdrowo, szczęśliwie, XVII. 163. _ żywca, łowienie ryb, XXXII 26. Nabiał, P. mleko, masło, maślanka, . ser, sepwatka, II. 127; III. 13, 195, 327; VI. 53; VIII. 376; XIII. 223; XVIII. 72; XX. 95, 96. - wiatraku, choroba, XVIII. 181. Nabij, Naborowi !XIII 216, 218, 224; p. jaworowi ludzie, w dzień zaduszny, ludzie, Nabożeństwa XXI. 154. - w polu, XXV. 57. NabyraZnyk, ładowanie drzewa, XVII, 100. Nabytni, urodzony przed ślubem, XIV. 161. Naciećkać się, XIV. 114. Nacieranie, bydlęcia spodniami, XI. 387; XXIII. .108. - kurdzie Za u bYdła, XXX. 48. - malisq, XXXIII. 121. - na odlew, iX:XXIII. 121. - wiechciem słom., XVIII. 189. Nacięcia, p. tatuaż, XXVI. 79. Nacinanie: brodawki piersiowej, sk,poni, XXXVIII. 58. Nacja, P. naród, XXXIX. 73. Nacjonalizm burźuazyjny, XXXIX. 47, 417. . Naczelnik rodu, p. kunigas, III. Ill. Naczółek, P. czółko,XJXXVII. 486. Naczynia drewniane, P. cutura, XVIII. 114. - garnca'rlskie, XI. 197. - gliniane, XVII. 17'5; XXiX. 22; XlXX'VIII. 425. - gospodarskie, X. 424. - huculskie, XXXV. 95. - kuchenne, p. gonetek, kastruZ, rqdel, rondel, brytwań, X. 424, 428, 429. - malowane, XVII. 69, 168. - na wodę, P. kuszka. - obrzędowe" p .. kaoll, kernos. - pasterskie, XIII. 241. _. piecykowate, p. gliniane palen'iska, żarownie, XXXII. 50, 65; XXXV. 173. 21" - pierścieniowate, rada, p. askosy, bretzeZ, brirda, bukłak, ću- 19; 20; :XXXIV. 74-140; XXX'IX. 25. Naczynie, narzędzia kowalskie, VI. 292. Naczynka, (j. ukr.), .prosię nadziewane, V. 214, 215; VII. 262. Nać, IV. 281. Naćiara.. O. serb.), gra, V. 142. Nadanie broni; obrzędowe, p. .postrzyźyny, II. 82. - imienia, 1.183; V. 50, 52; VII. 63; XXVI. 107, Nad'budowa i baza, .xxXIX. 36--39. Naddawka, p. odumiarek, przymiarek, XXV. 30, 31. Nadlega.. nadZoga, (j..słowen.), choroba, XI.X. 18. Nadleśnictwo, XXXV. 142. Nadołek, dolna część kobo koszuli, IV. 278; V. 63; X. 33, 183; XI. 58, 387; XIII. 327; X::VI. 61; XXIIII. 108; XXXVII. 222. Nadołuha O, ukr,), niedola, XIX. 18. Nadornnictwo, III. 211, IV. 146. Nadomnik, zięć, p. uszkuris, III. 211-213, 296; IV. 14~ 246, 367. Nadżieja w przysłowiu, VII. 25, 216. Nadzis, (j. st. ind.), nieczysty, XXXIV. 38, Nafta, p. kanfina. w med. lud., XI. 399; XVIII. 183. - zakaz pożyczania, po ocieleniu krowy, XXIII. 63, 73. Nafta., wódka, VII. 280. Naga-non, (j. Indonez.), zaćmienie księżyca, XXXII. 135. Nagłos mlaskowy bezdźwięczny, dźwięczny, nosowy, przydechowy, XXXVIII. 64. Noagolennica, XXXVII. 130, 140, 149. tura, kołacz, XI. 362; XXX'III. ber- �324 :Ii l !l I II .j l 1 )•:1 .1. l Ij II l il Nagonka, XiXXI. 29. pt. Ł o w ie ctwo. Nagość, czarownic, III. 21; XXXVIIl\ 276. pt. M a g i a. - człowieka, II. 252; XXVIII. 188, 190, 192, 194. - kobiety, II. 217; V. 219. - jej znaczenie kultowe, XXV. 88; XXXIII. 139. - przy poszukiwaniu rzeczy skJradzionej, XXV. U6. - przy siewie konopi, XVIII. 212. - w magii, VI. 65; XVII. 37; XVIII. 176, 212; XXV. U6. - w noc świętojań., IV. 3'21;VII. 302. - w obrzęd. związanych z zapewnieniem urodzajU, VI. 65. - w obrzęd. sprowadzaniu deszczu, XVII. 37. Nagrobki, XXIIII. 162; XXIX, 166; XXX.236. _ pijanicy; XII. 93; XXXI. 133. Nahajka, ,p. bat, korbacz" w obrzęd. wesel., I. 249. Naholówacz, (gw. huc.), p. stępor, XXXIV. 148. Najadrzyć, najadrzynie, rozpiąć jadro (sieć), XIV. U4. Najady, demony wodne, IV. 156. Najazdy azjatyckie, XXXIX. 122. Najbliższa, najbliższy, sta't'sza druh~ na, drużba, XV. 77, Najduch, p. bachor, dziecko nieślubne, VI. 45, 79; IX. 120; XII. 67, Najmici, IV. 138. Najświętsza Panna, p. M. Boska, II. 235, 328; III. 162; IX. 403; XI. 93, 188; XII. 85; XIII. 131; XIX. 52; XXV. 50; XXIX. 71, 156; XXX. 46; XXXI, 86, 102--105, 110; XXXII. 182. . - i narodziny cielęcia, XXIII. 63,. 325 -- metyw walki z szatanem., XXV. 47. -- w pieśni, XI. 188. - w szopce, XL. 18, 19, 22; XXV. 63, 64. - Rodzina, XIX. 46. Najpierwszy, Najwyższy Pan bogów, XXII. U. Nakadzanie, XI. 397--399. pt. M edycyna ludowa. Nakazy egzogamiczne, XXXIX. 421. pt: Zak azy. No a k a z y, p. bat, baźniki, Besreb~ nyk, bez, Blagowiszczenie, Blahowiszcze,nie, chleb, chustka, ciąża, cielę nowonarodzone, czesanie się, czystość, egzogamia, głownie, gniazdo ptasie, gwiazdy, księżyc, pożyczanie, zachód słońca, zakazy. Naklejanie" wycinanka, XXII.1U,U6. Nakłuwanie, p. tatuaż, XXVI. 79. Nakonierować, nawymyślać, VI. 45· N.akrapianie jaj, pisanki, IV .. 207. Nakrycie głowy, p. czapka, kapelusz, ubiór głowy, XXV 123; XXVI. 124; XXXVIII. 265. -- głowy w obrzęd. i wi.erzeniach, XXX'I. 144. Nakrywanie głowy, XXI. 191, 192. -- p. młodych, X'XI. 94. -- stołu dla zmarłych, XXIV, 14" Nakrywki, belki, IX. 270. Naleśniki, II. 201. Nalepa, nalipa, nolepa, piec, II. 70: IV. 27'8, 287; VI, 56; IX. 7, 64, 279; XI. 377; XII. 320, 323; XIV. 356; XXXVII. 200. Nalepianki, p. wycinanki, IX. 299 pt. S z t u k a l u d () wa. Nalewka, XI. 398. Nalipa, nolepa, nalepa XV] 367. Nałożenie stopy, XXXVII. 133. (j. hot.), XXXVIII. 68, 127. powolny, XIV. 295. Namaszczanie ciała, XXXIII. 148. -- czarownic, XXVI. 72, 73. Naamts, (j. łot.), namitka, XXIX. 133. Nambadżandi,austr, cóg nieba, VII. 5 Ncimilejsy, kawaler, VIII. 241. Namiot, p. urasa, XV. 367; XXIII. 45, 46; X,XVIII. 29; XXXVII, 94, 105, W8; X'XXVIII. 2.58. pt. B udynki mieszkalne. - chrustu, XX. 51. Namit, namitka, (j. ukr), XVII. 155; 156; XVIII. 146--148; XXIX. 133. Namustyty, (gw. hue.), choroby bydła, XVIII. 187. Namyśnie" naumyślnie, XIV. 114. Nanabosho, (j.algon.), bóstwo, XXXII. 10~, U2, U7-121, 124. Nama, Namalny, Nanaszka, nanaszko, nanko, nanno, (gw. hue.), matka i ojciec chrzestny, VII. 262; XXVIII. 188, 196. Napad,(gw. huc.), choroby bydła, ,XVIII. 186. Napadzina, zaczepnik, XIV. 114. Naparstki M. Boskiej, driakiew polna, w lecz., XXX. 63. Naparstek, pożyczanie, XXIII. 77. Naparnąńć, naparnięcie, pokazać się, <XIV. 114. N,apisy,motyw zdobniczy, XOCXIV.287. - klinowe, XV. 141. - na bramach w czasie epidemii, III. 53, 55. -- na chusteczkach, XXIV. 137. -- na domach, .xxxIX. 145. - na drzewach, XXVII. 172. - na kcściołach, XXXIX. 145. - na mizrachach, X<XVIII. 40. -- na mostach, XXXIX. 145, 454. -. na nagrobkach, XlXV. U2; XXXIX. 145, 454. nanuśko, ~ l Napisy na pierścien., XXII. 45,49, 53. Napierśnild, p. baw e.t, XXI. 47, 48, 55; XXX. 237. Napiski, (j, ukr.), wzór pisanek,IV.210. Napój cudowny, .xxxVII. 21. -. czarodziejski, VIII. 10. - lanie na ziemię dla zmarłych, XX. 205; ~XX. 250. -- miłosny, X. 262; XXXVIII. 276. - z muchomora, II. 21. Naprawić, pr'zeciągać przez dzwono koła, XVI. 79 pt. M a g i a Napuszczać, (gw. złodz..), kłamać, oszukiwać, VII. 280. Narragonia, kraina głupców, XXVIII. 198. Naramnica, przyramek, XIV. 114.. Naramienniki, II. 79; IX. 37;XXI. 252; XXIV. 86. Narcyz, marcyz, Narcissus, w wierzeniach, magii i lecz, XXVIII. 244. Narocznicy, p. narok, XVII. 211. Narodnik, XXXIX. 4, 51, 53. Narodowedenie, (j. ros.), ludoznaw'stwo,' XXXIX. 2. Narodowości współczesne, II. 367, 3'H. Narodowość, XXXIX. 78. Narodziny dziecka, cielęCia XXIII. 62. - Jezusa, p B. Nat'., IX.172;~IV.344Narok, (j. sto cerk.), szczęście, sąd boży, XVII. 195, 210-213; 234, 235. - obrok, czynsz, XXIII. 163. Narościć się, urosnąć, XVII. 163. Narośl brzozowa w lecz., XXXV. 6.2 Narożnik, snopek w strzesze, IX.271, 272; XXIX. 37. pt. D a c h. NaroŻnyci,(j.u\n,) zrą':J XVI. 366.368. Naród jako kategoria hi,tor., XXXIX.73. - jako pojęcie, XXXiI<X 45, 92, 417. -- naukowa definicja Stalina, XX<XIX. 14. 417. �327 326 grzbiet stopy, XI. 400. przyszwy u buta, V. 64. Narty" XXXLX. 21, 93. pt. K o m u n i k a c j a l ą d o w,a. Narukować, (gw. żołn.), einrucken, III. 78. Naruszenie, przepuklina" III. 254; XXXIII. 24. Nary, pol, łóiJko. :XXJX. 23, ,H. Narwa, ropa, Xl. 400. Narzaz, (dok.)., danina, lXVII. 259. - (j. stosłow.), nacięcia karby, XXIII. 163. Narzecza p. gwary hajuwiarskie, XXXIX. 124. - czakawskie, XVII. 105. ~gallo-italskie, XlXXVII. 404. -:- ikawskie. XVII. 103-105. - kaszubskie, IX. 91. - krakowskie, II. 75. - lasowskie, XXX. 259. - małopolskie, XXX. 258. - podhalańskie, III. 227. - polskie, II. 74. - płn. rosyjskie, II. 6. - sztokawskie, XVII. 104, 105. - toskańskie, XXXVII. 404. Narzeczeni, 'XXXVII. 113, 114. Narzeczona (y), p. młody, młoda, Nart, Narty, I:. , 'I" ~ ' i II' I II i 1 ! "11 l: , i1 "li H ,j 'IIi li " ~l coemptionator, kn.iaź, kniahy- II. '238; IX. 35; XIV. 216; XXI, 94; XXVIII. 95, 96. Na'l'zędzia chirurgów staroż., I. 221. - do obróbki drzewa" .xXXI. 4. - do obróbki lnu, XXXVII. 212; XXXIX. 458. - do znaczenia owiec. :XXXV. 138. - drewniane, XXXIX. 20. - gospodarcze, VII. 272-275, 333; X:XXVIII. 441. ~ ich rozwój, XXI. 21, 22. - kamienne !XXI. 89; XXXVIII. 54; XXXIX. 18, 20. ni a, - kowalskie, VI. 292. [krzemienne, p. kamienie, I. 23. 183" 186; .x:xXVI, 96, 280; 323, 419; XXXVIII 217. - łowieckie, II. 7; .xxVII. 152; XXXI. 25. - muzyczne, p. instrumenty, XXIV. 91; XXVII 159; XXXVIII. 21. - pracy. XXXIX. 21. - produkcj-i, XXXI~. 102, 108. - przędzalne, XIV. 359. - rolnicre, XJX:XIII.1l4;/XIX;XIV.183; lXXXVI. 96, 280; XXXVII. 243, 323, 419. XXXI,X. 193, 236. - rybackie, II. 7; VI. 403; IX. 96; XXI. 42, 45, 51; XXIII. 132; XX:XII. 28, 32; XXXVI. 280. - rzemieślnicze, XXXIV. 273, 274. - stolarskie, XIV. 359; XXXVIII. 423; XXXIX, 493. - tkackie, X'I. 327. - żelazne, XXXVII. 368. - żniwi.arskie, XXV. 13'2. N a r z ę d z i a p a s t e r s k i e, p. bataZiw. czek ferula, betelew, (toporek), geletka, bleszka, dosek, jaszczyk, ciasz- dzwonek, kij pa- sterski, koczerha, noszaky, obiernyk (do robienia znaków wł.), toporek. N a r z ę d z i a r o l n i c z e, p. bijak, brona, cepy, czakany, czekany, czepigi, czepiky u pługa, demok, grabie, grabki, holowa, horodnyk, istyk, kapica u cepów, kartacz, 'kierat, kij, klucz u pługa, knebel, koka u pługa, kolca u brony, koZiśniata u pługa, kopac, kopaczka, kopacz, kosa, kosula, kuszka, lemiesz,' łapa 'a, marók, młocarn:.a, motyka, o~trokopacz, pałamarka, pług, płużyca, przedkroje, radło, rydel, ryl, ryskal, sapka, siewnice, socha, walec do młocki, widełki, widły. N a '1' z ę d z i a r y b a c k i e PI akiesaban, taj kies, akmoj, ankier. bet, bębczuch, nie, blistnia, ka, bembezuch, blyskawka, ka, boltak, boutak, brodnik, dzinis, bucz, tokas, blyskau- 'brodzień, bucza, cinglas, buczanka, deszczulka, drygawka, drzazgownik, gajno, gantas, gant, gomulec, grendzidko, gręzy, harpun, ka, jadro, jadrzyć, jezdas, gHrgusiet- jaz, jazi, iglica do kaczur, ka- jata, jezdej, sieci (holka), kabyla, ganiec, kala tuszka, kctlwaratas, kamień do sieci, kanat, kapor, kasior, kasiorek, kaukos, kastra, kauszos, klepla, ~Ziapla, kauka, klep, kZipas, klepa, kliuczka, 'kłoda, klokoczka, kobyly, wrót, komulec, kora, kosz, szyk, krata., krigas, kriga, kruk na szczupaki, kuj ale s, kulas, kule, kumialis, kute l, kutialis, kolokoukrylo, kujes, kumielej, lantiale, lantiales, łapanie ręką, lapa tka" lużyckie preżeno (matnia), mataris, miekstuwe, . mieszkiera" młot do głuszeni'a ryb, motar, najadrzynie (jadro), niawados, niewód, obiazd, obora, oborka, oprotka, pawara, płat, plawówka, bica, plóto, plugi es, podwoloka, tulis, retis, ogarle, ogrdób, pejkinikas, plawucza pludieS', podrgób, poły, reza, trehu- pludiales, podrywka, przestawa, rarieć, troki, trubnica, ris, sacharia" tarakej, trehubica, warza, wędka, trubica, wata, wenteris, wenta- więcier'z, wienciorki, taj, sieci, sić, slemp, szniury, wal oczek, walok, watka, chodnia, gomul, hustaja tręp. wiersza, gaik,. gronzek, szlaha, bul- drążki, gęstka, siakacz, suwata, bród- cięczerpak, gomulak, cza, guzlo. jaź, bra· ciqgaczka, cinklaZis, czerpokos, kle, blesz· boutacz, chomulec, żarki, apacinje sadzka, wientaris, wienciar, wienteris, włók, wireż, wuda, wywyma, zakładnia, zamu- żerdagony, żymka, żieżulos, żymek, żyżule,. Na r zę d z ia r z e m i e ś l n i c z e, p. bratwa (dratwa), ciablo, ciesiołk<l, cieślica, cioska, cyrkiel drewniany, deci, dratwa., dziad, kleszcze, klince, kloc" klysce, kłoda, kobyłka do wyprawiania skóry, kopyto szewskie, kosa zaworotna, kowadło, młot kowal ;ki, nożyk garnca'r'ski, obhoniaczka, gresz, oskarb, oskard, piła, pocięgiel, sama, potrybel, strug prawienica, garncarski, sar- strycho- wiec, szeskirna, szpilart, szwynkowycia, tablica. N a r z ę d z i a t k a c k i e, p. babnio pras lnie, bardo, bierca, blat, boki, czółenko, deseczka tkacka:, fajfa, fajfierz, fajfka, głowa, igliczka, kiwa, koluszka, kołowrotek, krosienka, krosna, lada, -lentale, motowidło, priwabstie (przęślica), przęślica, szafarka, szewtówka, szew ty, ga, talki, szparutka, warsztat szpulka, tkacki, szto- wrze· ciono. (j. bułg), demony, XVII. 235. Nasadki figuralne na naczyniach pierścieniowatych, XXXIV. 75, 97, 98, 101, 102. - rytonowe, XXXIV. 102, 104. Nasadzanie kul', zwyczaje, II. 221. Narocznice, �328 Nasernycia, 329 (gw. hue.), choroba, - VIII. 392. nasieżrzy, czar. ziele, :XX. 80. pt. Roś l i n y w w i e ·r·z eniach i magii. Nasiężrzał zwyczajny, Ophioglossum vulgat. aphr. XXVIII. 244; XXXIX 300. Nasiona lnu, ~:XXVII. 261. ~ oleiste, .xxIV. 187. ~ pożyczanie, XXIII. 64. Nasłuchiwanie., wróżby, XXXI. 144. Nasturcja, VI. 55; XVI. 60; XXIX.90. Naswol, naumyślnie, III. 140. Nasypać, nalać, VI. 45. Nasypka, (j. błr.), pos~ewka, XXX.32. Naszybka, (gw. hue.), choroby, XVIII. 181, Naszycia jako ozdoby, XXII. 87. Naśladowanie głosów zwierząt, VIII. 35:\ 354. Naśtund, (j. gilac.), poematy" XVII.99. N.aszyjnik, XVI. 323; XXI. 48; XXXVIII. 411. Nat-thehn, (j burm.), duchy ludzi żywcem pogrzebanych, XiX. 293. Natarcie kredą w zdobieniu skór, XXII. 109. Natłoczka, część kołowrotka, II. 131. Natrimp, (j. prus.), bóstwo, XXII. 3 Natub, (j. quiche.), dusza, VI. 16, Naturny, gniewliwy, VI. 45 Nauczyciel, P. uczyciel, I. 183; II. 151; IX. 73; XXX. 245 Nauki antropologiczne, X;XI. 3-5, 7. - Buddy, XXXIV. 9. - burżuazyjne" XXXIX 3. - czarodziejskie, XXVI. 70. - empt~'yczne, XXXIX. 1. - etnologiczne, XXI. 83. - folklorygtyczne 'XXI. 88. - historyczne, XXI. 83; XXXIV.M; XXXIX. 1. Nasiedrzy, 'I !, i' ·1 :1·11 - humanistyczne, XXI. 88, 92; XXXIX. 38. kosmologiczne" XXI. 82, 83. Lenina, XXXIX. 52, 63. Marksa, XXXIX. 34, 63. o bazie i nadbudowie, XXXIX.37. o ludach" XXI. 83. o narodzie i kulturze, XXXIX. 37, 44. o rodzie, XXXIX. 15. polityczne, XXI. 83. prawnicze, XXI. 90. przyrodnicze, XXXIX 34. radzieckie, XXXIX. 16" 33, 71., 74, 94. - socjolog'iczne, JmcI.82, 90; XXII 20; X!XXIX. 56, - Stalina, XXXIX. 71. - tajemne, XXV.50;XXVII.75,76,107. N'auka, (gw. hue.), . niawka, .demon, XXXV. 146. Nauskij welik deń, (gw. hue.), dziady. wielkanocne, XXIV. 8. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y z w iąza n e z k u l t e m p r z o d k ó w. N,awarstwienia etniczne, XXIV. 156, 164; XXVI .29, 30, 33, 39, 40. - kulturowe, XXXVIII. 26. Nawalne, zwyczaje adw., III. 19. Nawłoć pospolita, Solidago virgo aurea, święcona w lecz. XXx) 65. Nawlokowy brat, w lI'eregr .. Maćk., XXVIII. 187. Nawodnianie, XXXVII 387; :XXXIX. 19~, 229,237. pt. Gospoda,pka r o l na. Nawolok(a), (j. ukr.), sznur, rzemień do wiązania kierpców, XXXVI. 276; XXXVII. 219, 223. Nawóz koński w magii, VII.319,,320; XXXI. 65, 70, 72, 73. - krowi, XXV. 92. -. mycie się nim, XXXVII. 85. - ochrona przed zimnem, XXX'VII. 102, 107, 112, 124. - suszony, p. kij. wywożenie w pole, IV. 419; VI. 55. - z gliną, XXXI. 73. - z kości mielonych, XVIll. 70. - z torfu, XVIII. 70. _ zakaz wyrzucania, XVIII. 199. Nawicie, (dok.), zagrodnicy, X. 345. Nawki, boginki, demony" XIV. 83. Nawożenie, XXXIX. 196, 229, 237. Nawoływanie zwierząt, II. 130; VI. 305; XXXV. 136-176. - cieląt, VI. 58; XXXV. 136, 137. _ koni, VI. 57; XXXV. 136, 137. _ krów, VI. 58; XXXV. 136, 13,7. _ owiec, kur, II 130; XXXV,136 137 _ psów, II. 130; XXXV. 137. _ świń, ~XV. 136, 137. Nawrót, olbrot, Cetaceum, w med., V. 165. Nawsie, nawsisko, wspólna ziemia, pastwisko, . XXI. 238. Nawęzy, amulety, XXVI. 16, 17. Naw7, (j. st, słow.), raj, iść do nawi. XIV. 83; XXIV. 90. Nazwa ludu. XXiX-IXl 75. pt I n deks etnogeogr.afi.czny. _ miejscowości, XXX!IX. 143. _ pól, łąk i lagów, XXXIX. 143. . Nazwiska, XXV. 120; XXXI. 163. pt. I n d e k s o s o b o wy. - chłopskie, XXXIX. 298. _ górali pow. nowota,pskiego, XXI. 219-227. - matki, III. 301. _ mieszczańskie, XXV. 137. - obce, XXV 138. _ odimieńne, odmiejscowe XXV.137. - pochodzenia niem. XXXVIII.312. - polskie, XXV. 136-138; XXVI. ISO - rodowe, XIII. 38. - szlacheckie, wl!ościańskie" 'XXV. 137. - żony, III. 211. Nazwy: - A5urów, XXXIV. 18. - bałtyckie, XXXIV. 49, 61; xxxvn; 319. - białoruskie, XXXII. 34. - celtyckie, XXXIV. 49, 60. - domu" XXX. 316. _ drzew szpilkowych, XXXIV. 57. - dziecięce, XXXVII. 266. - fińgkie, XXXIV. 60. -. fińskie niedźwiedzia, wilka, zająca, XXXVIII. 378. :- geogr, XXXIV. 47, 56, M; XXXVII. 320. - geogr. Pomorza, XXXI. 171. - germańskie" XXXIV. 49, 61; XXXVII. 319. - góralski.e, XXX. 192.. - grup etnicznych, ,XXV. 137, - indoeuropejskie, XXXIV. 60. - irańskie, XXXVII. 319. - jednogniazdowe, VI 383. - jednogromadzkie, VI. 383. - koni, od barwy sierści, XXXV. 135, 136. pt. Na z w y z w i e r z ą t. - kóz, cieląt, XXXV. 134. ~ krów, XXI. 5-60, 204-201; XXXV. 134, 135. - liczebników wyższych, XXVII.53. - ludowe ,roślin, III. 285. - maści krów, X!XI. 56, 60 204-206. _ miejscowe, II. 257, 308; III. 86, V. 254, 255; IX. 198; X'VII. 185189; XIX. 1-30; XXXIX. 143. - napojów i pokarmów., XXVI. 109. - obłoków, V. 251, - ogólnoeu,ropejskie, roślin, XXXIV. 58. - ojczycowe, IV. 337. -"psów, XXXV. 136. �'<,":'!. 331 33(J - pomiędzy Łabą a Wisłą, XXXIV. 62. - pól i łąk,XXV. 120; XXXIX. 143. - rodowe, IV. 337; VI. 383. - roślin, XXV. 138, XXIX. 127. - rzek, .XXV. 124, 125. - sanskryckie, XlXJXIV.58. - słowiańskie, XXXIV. 49, 55, 58; X!X:XVII. 319. - śląskie, II. 174; III. 86, 378, 380. - topograficzne, :X:XI. 237, 238. - totemiczne, IV. 337. - trackie, XXXVII. 313. - tysiąca, X,xVII. 53, 54. - wodne, XXXIV. 48, 55, 63. - zwierząt dom., VIII, lm; IX. 94; 134-136; XlX!XVII. 442. - świąt, X. 217. N a z w y z w i e r z ą t koni, krów, owiec, 'Psów, Babka, Bahra, Balan, Beata, Beu'ka, Bedraczka, Biluna, Bedrusza, Bilusza, Bosono- ha, BridzuLa, Bryndzo La, Brzezata, Brze2Jawa, Brzeziasta, Buczka., Bukiet, Bulanysta, BrzezuLa, Bułanka, Cigan, C'Uina, Cisuna, Cygana, Cyganka, noczka, Cypryś, Cyrana, cha, . Czarna, Gajda, FasoLka, CyhaCyrwo- Czarnucha, Czeska, Czornusza, Czwartocha, Bur- CisiuLa, . Czarnobrzeziasta, Czarno-podlazista, blena, Bulany, Burek, Bystrocha, kusza, ka, "'-'1 C~ólka, Czul- Czyrwona, FUka, Du· ForeLa, Gniadoń, Gniady, Gniaz- dula, Gniedzian Guzula, Gwiaz- duła" Hajowa, Halocha, Hana, Hulubana, ćubka, Holubanozcka, Jałocha, Kalina, Ho- Kary, Kasztan, Kaśton, Katuszka, Ka· wula, Klępa, Knihnićka, Kopci· Krucze'k, KudLana, Kudlocha, Kurnasista, Kurnuta, Kwpicha, Kwiatoń, Kwietocha, Lepieska, Lipa, Liska, Liskarka, Łasij, Loda, Kudława, Kwiatula, Łan'a, Łosze, Łypka, Łańcusz, Łysa, Łysa- Łysek, Łysina, Łysonia, Ły_ sula, Łysulka, Łysuna, Łysyj, Macha, Majocha, Majówa, Mald, Malina, Malowanka, Male, Ma- ja, locha, Marcocha, Maruśka, Mier- Mrozian. Mroziana, Mroziasta, Mrozon, IMrozula, Mucek, Mucha, Murdzocha, Myszata, Niedzicha, Niedzio_ cha, Nosuta, Nydka, Pac'ata, Paloki, Miszka, su La, Paua, Moloda, Perista, Peristyj, Piątkówka, Pięto cha, PistruLa, Pło· tek, Plowa, I?łowucha, Płowula, PodpoLany, Poniedzipcha, Pręgowany, Pstra, PuźLa, Pryjany, Ra· baja, Rabula, Rabuś, Rabyj, Ra· dowecka, Rogula, Ropucha Koprawa, Rościcha, Routa, Róziena, Różana, Rusana, RllŻana, Rużena, Rydzula, Sado-kropiata, Sadula, Sarna, Sarnawa, Sementalka, Siernieniatka, SimeL, Siruna, S'iryj, Siwa, Siwosz, Siwucha, Smolana, Smolawa, Sdbociocha, Sobótka" Sroczana, Srokaty, Srokula, SywuLa, Szada, Szadocha, Szadul.a, Szarniasta, Szima, Szmatalacha-. Szwajcarka~ Środówka, Środula, Środucha, Śtuć, Śwajca-ra, Tarka, Turolia, Wakiżka Watujkly, WieI. ki Jochem, Wienczocha, Wiewió· ra, Winocha, Wisła, Wiśniocha, Szum, Woloch, Szutka, Szu:tyj, Wtorucha,' Zga1'dysta, Zukola. Zoukena, Zawy_tuszka, Zoutaczka, Neptun, VII. 291; XIV. 29. (j. ind.), demony, XXXIV. 22, Nerest, mrzost, XIV. 113. 23, 33. Nereidy, IV. 138 pt. D erno n y Nagardżuna, (j. ind.), głosiciel budwodne. dyzmu, ,XXXIV. 29. Nergal, brat-bliźniak, księżyc maleNe cieHś ne cieHś' ne-ne-ne! wołalllie jący, przeciwnik Enli1-Marduka, na zwierzęta, Vll 47. XlXXII. 128, 153. Ne gniadula! VI. 47. pt. W o ł a n i e Netota, (gw. hue.), tojad mordownik, n a z w i e r z ę t a. Aconitum NapeHus, odwar, w Neandertalczyk, XXXIX. 20, 59, 425. lecz., XVIII. 180, 192. Neczysta choroba, (gw. hue), epilepNetreS!k, (gw. hue). Sempervivum, sja, XVIII. 181. pt. M e d y c y n a roślina zabezp. przed piorunami, lud owa. XVII. 23. Nedola, nedoluha (j. ukr, czes.), nieNewarka, (gw hue.), serwatka z mledola, choroba, XIX. 18. ka owczego, XVII. 145. Nedosiw, (gw. hue.), miejsce niezaNewistka, (gw. huc.)-, synowa, III. 44; siane, XVIII. 215. VII. 262, Nedża, (j. Arawaków), dusza, cień, N'ew-tumgyt, (j. czuk.), małżeństwo, obraz, VI. 16. ,x,xXVIII. 346. Nehóda, (gw. hue), niepogoda, NewzdoLit, O. ros.), niemóc, XIX. 8, XXXV. 123. Nędza, X'XXjLX. 344. Nekromancja, ,xl. 435; :XXVI. 20; Nguk-Wonga, aust. duch wód, V1\· XXVII. 94-96, 116. 236; VII. 5. Nekromanci, XXV. 50. pt. W r ó żNia bahra! wołanie na zwierzęta, Ibiarstwo. ,xII. 301. Nekie dżemlyk, (j. kirg), tkanina - iholuba! (gw. hue.), nawoływanie jedwabna, V. 19. krów, lXII. 301, Nektar, XIII. 163. - male, mal! nawoływanie cieląt, Nene! (gw. hue.)" nawoływanie koni, XII. 301. .xooxv.. 137. Niauka, nauka, (gw. hue.), boginka, Neoanthropus, ;XlXIXIX .. 20. XIII. 112; :X:XXJV.146. Neofunkcjonaliści, XXXVIII. 337. Niawkii, (gw. hue.), dusza niechrz. Neokonfucjoniści, XXXVIII. 337. dziecka, XXXV. 146. Neolit, XVII. 169, 170; XXI. 64; Nidwadas, (j. lit.), niewód,.xxXII30. XXV. s.; II~, IV-VI, VII, XI; XXVI. 92; ,xXIX. 147; XXX 230, Nic, niks, p. niksowa woda. Nicpoty, nIcpoń, XIV. 114. 246; XXXVII. 321, 363; XXXIX. Nicz, (gw. hue), noc w zagadce, VII. 258, 284. 72; XIII. 206. - bałtycki, XXV. s. ,xVII. Nicznyk, (gw. hue.)" stróż nocny, - europejski, XXII. 79. XXXV. 83. - polski, XXV. s. I. Nić, nitka. r. 164; II. 133; III. 9, 15; _ kultury małop, XXVI. 40. XXVIII. 164. - wielkopolski, XXV. s. II, III. - amulet, X;XII. 36. Nepeta cataria LII p. szajnta. Naga, -,:(_", .'-'0 �"O czerwona, II. 203; III. 60; V. 213, 340; XVIII. 101; ,XXX. 209; - górowa, jedwabna, XI, '58; X'VII. 30; XXXIX. 385. - konopna, III. 15. - kolorowa, XXIX. 123. - lniana, II. 133; XXVIII. 23; .xxIX. 86; XXXVII. 213, 214. - miary, P. czyśnica, XXV. 122. - obwiązywanie drzew owocowych XVIII. 100; jaj, IV. 207; s7yi lub ogona 'bydlęcia, XIV. 47, 49. - pajęcza, XXI,X. 103. - płonąca w torturach, XXIV. 171. - posmarowana miodem, XVIlI100. -. pozłocista, XIV. 15; ,XXVIII. 21, 22" 25. ---4 pożyczanie, XXIII. 77. - przewlekanie pod progiem, XXXI. 75. - srebrna, LXXVIII. 21" 22. - szara, XXXIX. 301. - szczęścia, XXXI. 75. - uprzędzona w wig, B. Nar., XVIII. 101. - uwiązana na ramionach, palcu. XXII. 36. - w lecznictwie, X,XI'X. 171. - w legendzie, XIV. 237. - w magii, XI, 381, 386. - w pieśni., VII. 163. ...•..w pr7ysłowiu, XIV. 237. - w zagadce, II. 228. - w zwyczgjach pogrzebowych, XVII. 30. - ze skóry, X,xII. 85. Nie dam, nie dam, bo nie moje! naśladowanie głosu indyka, VIII. 393. Nie wiadu, niewiadomo, XIV. 125. Nieba, obłoki, V. 53. _. klucznić'a, p. Marzana, XIV. 83. Niebo, II. 322, 325, 326; III. 77, 143; •• 333 332 - '' ',. VII. 7, 8, 21, 22; IX. 179; XI. 377; XIV. 52, 53, 217, 300, 376; XX.249. - czerwone, przepowiednia pogody, wojny, XII.66; wiatru, XIII. 205. -. królestwo Trzygłowa, XIV. 39,41. - siódme, VIII 352. - w literaturze ludow., VII. 47. - w wierzeniach, XXXI. 144; XXXII. 83, 120. - w zagadce, II. 41. Nieboga, niebogo, niebóg, XVII. 239. ,~II. 239. Nieborak, p. biedny, nieboszczyk, XVII. 239. Niebospad, glistewnik pospolity, w lecz., ,XXX. 46. Nieboszczyk, w noc sądnego dnia, IV. 437; XI. 381. - zamykanie oczu., ust, nozdrzy i uszu, XVU 29, 30. pt. Z w yczaje i obrzędy pogrzeb. - l:martwychwstanie, XI .. 411. - zwyczaje pośmiertne, VIII. 365. pt. W i e r z e n ia. Niebożok, biedny, XVII. 239. Niebożyckij wielik den, (j. ukr.), radon nica, wtorek po przewodniej, II. 212. Niecenie 'ognia, p .,ogień, czer, czyr, kij leszczynow'y:, leszczyna, VI. 328; VII. 14, 15,24, 94, 95; XXXVII. 81, - ognia przez tarcie, VI. 412;. XIV.46. Niecki, p. kopanka, kąpanre dzieci, XXX.15. - w bajce, IX. 84, 85. - we wróżbach małż, ,XVIII. 212. - wyrób, VI. 52; IX. 363; XIV. 288. - wywrócić nad chorym dzieckiem, III. 56; VI 127; Xl. 395, 398. - z wodą, wróżby, III. 28. Nieochrz. dziecko, XUI, 123. Nieczysta sHa, 'P. diabeł, IV. 271. i Niedźwiednik, XIII. 54; XJ{. 177,179. XIII. 209. p. Kociara, medved, 111.58; ){.XXIV.38. Niedźwiedź, miedwiedko, miedźwiedź, mesiN,;edobra żona w podaniach, IV.274. kamen, mesikiipiita, metsa-teet, Niedojda, niezdolny, XIV. 253. Niedola, dola, XVII. 215. mikuś, miś, miodowa lapa, myś, Niedział rodzinny, XXIX. 161. pt. wujko, welykij pt Z w i e r z ę t a P r a w o l u d o w e. dz' k ie. Niedzicha, nazwa krowy. XXI. 206. -. p.chłopiec w grochowiny owiNiedziela Biała, XVI. 82; XVIII.75 nięty, chodzenie z nieźwiedziem. pt, C h r o n o log i a l u d o wa. -. człowiek zamieniony w n;edź- Czarna, IV. 199 wiedl.l1, IV. 281, 3 2; VII. 266; - Invocavit, XVIII. 105, 106. XXVII. 135. - Krestopoklonna, malowanie jaj, - demon wegetacyjnY,XcXVII 135. IV. 199. - istota ciemniowa, XXXII. 148. _ Kwietna, Palmowa, 1187; IV.141, - jaskiniowy, J{I. 248. 199, 277, 283; V.307, 352; VI. 76; - kamienny, J{XJ{II. 147, 148. VII. 255; VIII. 340, 376; IJ{. 56; - krew i kał w lecz., J{VIII. 83. XI. 327; XII. 309, 311; XIII. 142; XIV. 248, 341; J{VI. 90; J{VII. 18, - kult, III. 172, 174; V. 279; VII. 1; X. 347, 348; XVII. 182; XXXIX. 421. 21; J{VIII. 75, 110; XIX. 56; ]{'X. mięso, VI. 160. 297; XJ{V. 57, 58; J{XIX. 102, 105, - nazwy fińskie, J{XJ{VIII.378, 379. 107; XJ{]{IV. 293; XXXV. 180. - pazury w zwycz. pogrzeb. Pru- Laetare, XIV. 84. sów, II 366. - mięsopustna, XIII, 3'3. _. powstanie, II. 216. - Oswalda, I. 25. _. praojciec ludzi, !XXXI. 153. - pożyczanie, J{XIII. 61. _ Przewodnia, II. 101; IV. 201, 227, _. przebieroanie się, XIII. 343. - przy tronie Boga, VIII. 352. 3,2'5. _. roznosiciel urodzaju, XXXVIII. _ Różdżkowa, P. Kwietna, J{VII.21. 242. - siew grochu, oX:X:III.136. _ Syropustna, VIII. 376; J{III. 53. _ sadło w lecz., V. 302; VI. 160; X, ;XVIII. 184, 193. _ Śródpo3tna, VIII. 441. skóra, XXIV. 41. - św. Tomasza, .x:xIV. 6; XXXIII. _ symbol ciekawości, XX. 175. 127. - symbol zimy, XX. 175. •.....• Wielkanocna; I. 85, 129; II. 160; _ tresowany, XX. 178. LX. 379, 414 ']{lI. 65, 313, 317; _ w literaturze ludow, II. 14; VII. :XIV. 85, 183; XVIII. 103. 49, 50; VIII. 59, 279, 292-295; _ Wielkopostna, II. 87. rx. 72; ]{I. 311, 312, 372; J{IV. _ zakaz polowania, VII. 285. 165; XVI. 350; X:XIXI. 130; Niedziocha, nazwa krowy VIII. 152; _ w ornamentyce, XXXIX. 421. XX:r. 59, 206. _ w zwyczajach i obrędach: B. NaNiedźwiadek turkuć podjadek, II.l61 rodz. III. 173; IV. 283; J{J{'XI. 161; - w wierzeniach, LX. 65. Nieczyste miejsce, Nieczysty, diabeł, �335 334 noworocznych, XX. 171, 172; popielcowych i zapustnych, I. 8183; XII. 40, 122; XVII. 15; ,xX. 51; wielkanocnych, XX. 171; weselnych, XX. 172. - wcielenie bóstwa, VII. 2. - wcielenie duszy, ,XVII. 182 - we fraszce, V. 263. -. wyraz zakazany, II. 206. -. z grochowin, słomy, XV. 101; ,xX. 173. , p ----< - zaklęcie, III. 173; XXXV. 128. zasadzka, ,XX!X. 35. żelazny, X,xxII. 147, 148. chłop okręcony słomą, p, chodzenie z niedźwiedziem za pusty, XX. 170. ' - Niedźwiedź, demon, XXXIV. 6. O. st. słow.)!, . ,XIV. 19, 74-78, 83, 176, 214; 230, 232-234. Niedźwiedzioszyi Niega, Nega, Nya, głupstwa, IX. 287. dąb, XX/XV. 67. Niemcy w pieśni, X!XJXV. 51. Niemczenie Śląska, II. 116. Niemczyk w szopce, XI,X. 35. Niemiec, postać diabła, XII. 214. - w pr'zysłowiu, VII. 216. - w szopce, XI .. 25. - w zagadce, II. 42. - w zwyczajach mięsopustnych, X!X. 173. Ndemka w szopce, XIX. 35. Niemoc św. Walentego, XXXVII 290; XJX.Xrx. 325. Niekwieje, Nielapsy, ~ I . zw.ierzę, II. 232. Niemowlę, p. dziecko nieochrzczone, IV. 412; XI. 384. - ochrzczone, XXVIII. 126. - pępek, XXXVII 306. - sen ochraniać, XIII. 324. Niemotworz, niezgrabny, II. 43. Nienamó.~ny, prędki, uprzykrzony, XIV. 295. Nienio, (gw..huc,), ojciec, VII. 262 Niepełnoletni, III. 313. Niepili, obcy. III. 140. Niemrawa, Niepłodność, P. bezpłodność XI 394' . XIII. 217, 221; XXVII. ~34' , Niepoczytalność, V. 113. Niepokalane Poczęcie, V. 348. Nierozum, obłęd, XVII. 163. Nierówność społeczna III 82 Nierząd, IV. 371; IX.' 120.' . Niesama, ciężarna, V. 64. Niesteć, niedbaluch, XIV. 114. Nieśmiertelniki, p. suchi kosyci. Nieśmiertelność duszy VI.229; XV 201. Nieszczęście P. niedola, bieda Nietoperz, p. niedoperz, gac~k. ~a- topca, lylyk. - głowa w magii, VI. 267. kostki, XI. 382;XX. 80. pieczenie w celach mag. XłX. 128. powstanie, X'Ix. 131. totem, XVIII. 28, 196. - i czarownic"" ,X1XXVIII. 276. - i diabeł VI. 267. - w literaturze lud., VI. 411. - w praktykach czarownic, XX. 85. - w wierzeniach, II. 337; VIII. 87; XXIX. 123. - wcielenie duszy, XVII. 182. - zjawa, straszydło, XXXVII. 261. - z myszy, XII. 64; XIII. 114. Nietota, widłak, wroniec, Lycopodium Se~ago L. w lecz, 111.231, 254. Nietupa, P. lnica posp. Nieurodzaj wywołać, XXI. 132; XXX·IX. 215, 216. pt. M a g i a. Niewiadu, niewiadom~, XVII. 164. Niewiasta, synowa, XIV. 28. 399. , .',- Niw roku! (gw. hue.), ,XIII. 116 pt. Niewdzięczne córki. motyw króla Za ma wian ie i zakli na nie. Leara. XXVII. 109, 110. Nizine, . ścieg płaski, IX 95. Niewierność małżeńska, III. 299 Niewieściuch, p. ~elaczek, XIV. 3008. Njekara, O. ukr.), wilk, VIII. 314. Noa, (j. polin.), godzi się; przeciwstaNiewin, dąb baśniowy, XXXII. 160. Niewolnictwo, zakupnictwo, III. 110, wienie Pap, XVII. 262. 286, 387; XXXVIII. 19; XXIXlX, Noc bezksiężycowa, III. 21; 20, ;137. - kąpi.elowa, II. 101; Niewolnicy, I. 52; XXVIII. 119; - noworoczna, I. 252, 253; VIII. 278; .XXXVII. 362, 368, 369. XVIII. 103, 104; Niewortny, bezwartości.owy. ,xIV 114 - po pogrzebie, XIII. 108. Ndewód, p. niawados. IV. 155,;IX. 51; - ślubna, II. 114, V. 19; XIV. 369, XIV. 119, 123; ,XXX. 214; XXXII. XXIII. 186; XJX.XV. 7; 30; ipt. N a r z ę d z i a r y b a c. - św. Tomasza, XVIII. 103; - letni i zimowy, XXIX. 126. - św. Walpurgi, ,xVIII, 104; Niezapominajka błotna, Myosotis pa- święta, III. 174. ~ustris, XXVIII. 244. - świętojańska, P. Kupadla, KuNiga, p. Niega, O, słow.), XIV. 75 pa~nia, Kupalnocka, Kupala, KuNigromancja, nekromancja, XiXVII. pajlo, IV. 3'25; V. 379; VII. 202; ~8-96, 11'6. VIII. 289; X'III. 91; XXVI. 72, Nihala, Nija, Nika, bóstwo, XlIV. 74, 7'6; XXVII. 65; xocrx. 100. 80, 81; XVII. 86, - w wierzeniach, XXXIII. 121, 132; Nikephoros, LVXi1<jJOQ()~ Zeus, XIV. 53. - w zagadce II. 41; VII. 72; XIII. Niksowa woda na oczy, Aquabril206; Hanae, V. 165. _. wigilijna, II. 162; VIII. 372; IX. Niksowy prasek, siarczan cynku, w 3'79; X'IV.34"3; XVIII. 98, lecz. V. 165. zmarłych, VI. 204; Niksy, demony, IV. 156. -. zmartwychwst" II. 324; IX. 379. Nima, nima możno, niemożliwe. Noclegi na drzewie, ,Xx)cI. 142. XVIII. 220. Nocnice, nocznice, duchy, XII 216; NimfY, demony, VIII. 10; XX. 230. XVII. 69;X/VIII. 220; XXXV. 176. - drzew, wiatru, XVIII. 94. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Nimycia, (j. ukr.); mandragora, Noczinos, O, l:t), statki rybackie, XXXIX.305. XXXII.32. Niola, O, słow.), bóg, XIV. 200. Nodi, nogi, XIV. 16. Niszczenie zasiewów,,xIX 125. Nodolek, nadolek, część kobo koszuli, Niszke, O, mord w.), bóstwo, XXXII. IV. 278; V. 63. 126. NQe, XXI. 209; XiXV. 90. Niwa., miara roli. XXXVII. 175, 179, Noga, gęsia, kocia, koźla, w f9lklo180, 184, 187, 188 rze, X,XXII. 95; Niwelacja kultury, ,XXXIX. 109. �.. _r.t ~; i: ". 336 ':,1"·",' ';1 :r J :i~ '~, II " ! ',. ; ; ,j - leczyć, XI. 397; - prawa, T 134;" - przycięta, XXIX. 105; - swędzenie, X. 355; - w magii, XXXI. 27; w wierz. zwycz prawn. XXX.250. Nogawice, spodnie, IV. 175; V. 121; X'XIX. 118. Nogi, rpodpórki u pługa, II. 131. Nogietka, Calendula officinatis p. krokis, II. 137; VI. 55; XXVIII. 244; - w lecznictwie, X1XX. 45. Nohy jak bolet, (gw. huc.), XVIII.182. - jak rozihnyjut, (gw. huc), odParzenie XVIII, 182. Nojhojupu, (j. gil.), korona Szamana. XVI, 121. Nojzdrze, nozdrza, XIV. 114. Nolepa, p. nalepa komin, IV. 278, 287. Nolustki, p. luśnia, część wozu, VI. 395. Nomadzi, p. koczownicy, III. 175; XXXVII. 120, 225, 364. Nomenklatura bydła domowego, XXXIV. 174; pt. N a z w y z w i erząt. - Mazowsza, XX1XIV. 62; - roślin, XXXIV. 47; - topograficzna, JQ{VIII., 110. Nory podziemne, III. 241. Nos, krwawienie, przesądy. x;xx.rII. 139; 'swędzenie, .:x. 355; - w facecji, XXXI. 133; - w literaturze ludow., VII. 246, 247. Nosferat, dziecko nieślubne, I. 138. Nosiacze, konstelacja "Orion", I. 172. Nosiciele rasowi, XXJGVII. 58. NQsidła, P. koromesla, kule, XXX 216; XXXI. 4; lXXXV, 18; drążkowe, nieckowate, .:xxxIX. 454. Nóśka, nóśka! nananaććć! nawoływanie świń, II. 130. Noslola, (j. sław.), bóg, ojciec, XIV. 50. Nosad, nasad u wozu, VI, 395. Nosorożec, Rhinoceros w przypow., XiXXVIII. 256. Nospa, kapa na ł6żko, XXXVII. 486. Nostrzyk białY, Melilotus albus, od uroku P. urokowe ziele, XXX 55. pt. Roś l i n y w w i e r z e n i a c h i ma g i i. Nosuta, Nosutka, nazwa owiec XXXV. 134. Nosaczka, kobieta przynosząca chrzestne pieczywo, II. 138. Noszak'y, (gw. huc), do noszenia siana, XlXXV. 88. Nosze do nawozu, IX. 367. Noszenie bursztynu, X,XX,IX. 400; pt. A P o t r o p a i o n. - ciężar6w, XXVI. 98; ~ dzieci, XXX 226. Noszenie na mary, magia. III. 24. Novymaj, (j. czes.), obrzęd dOT., XIV 84. Now.a nauka a języku, XJm{IX.34 35. Nowe latko, Nove leto, (j czes), III. 2, 172; VIII. ·373; XIV. 84; XVI. 158; XX. 160; XXXVIII. 219. pt. Zwyczaje i obrzędy do- - Noworodek w wierzeniach, XI. 383. Nowonarodzone cielę, ochrona prll:ed urokiem p. cielę. XVIII 177 Nowożeńcy, XIV. 255. Nowy dom, w wierzeniach, II. 141146; III. 50; IV. 418; XVIII. 198. - miesiąc w lecznictwie, XI. 399. Nowy Rok, p. chleb noworoczny. P. Wasyl, I. 252, 253; II. 87, 199, 221, 93, 277, 420, 421; V. 212:, 213, 2123, 12126; III. 27, 173, VII. 224; VIII. 337, 362, IX. 242, 4114;X. 239, 283; XI. r a c z n e. Nowe państwo w Egipcie, XXXIX.19. - wrota w pieśni wesel.;, III. 42. Nowiny leśne, XX,XIX 206. Noworodek, kąpiel, II. 227; - nadawanie imion, XXVI. 107; XVIII. 177; - ochrona przed urokiem, X'JifU61; - nieczystość, XXIX. 224; '. . 349, 174; 373; 104, 150, 209, 337, 429; XII. 41, 66; XIII. 343; XIV. 135, 251, 379; XV. 87; \XVIII. 74; ~X. 71, 163" 172, 173; 177; XXIII. 61; XtXV.139; XiXVIII. 14; XlXIX. 98, 107; XXX. 196; 'X:XiXI. 166; XXIXVIII. 130" 139; XX,XV. 174; XXXVIII. 271; pt. e h r a n o log i a l u d o w a. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d or o c z n e. - bicie gałązkam~, XVIII. 110. - chodzenie z pszenicą, IV. 277; -l kichanie, XVIII. 199; -;- obwiązywanie drzewowoc., XVIII. 99; - rozdawanie pręt6w. XVII. 23; - rzucanie chlebem, V. 213; - toczenie chleba,X,VIII. 210; :- wróżby, XtXXVIII. 271. Nożenie, O. słowiń,}, narzeczony, V. 325. Nożyk garncarski, V. 167; XXIX. 88. Nożyce, da'I'Ować, pożycza6,XXIII. 76; Nów, p. mlodzik, Wanyoro, księżyc, odbieranie mleka, XXJtX. 45; - okadzenie kz:6w, X. 2'78; 22 Lud - Tom XL - pora czarów. XXXIV. 7, 16, 17; powitanie, .:xl. 81; rozpoczynanie orki, X,VIII. 214; - strzyżenie włosów, VI. 62; w magi~ IX. 414; XVIII. 180, 185, XX.81; wywożenie nawozu, IV. 419; V. 59; zakaz prania, wyrzucania nawozu, sadzenia ogórków, XH. 611;XVIII. ~ - 199. Nóż, p. kikutek gnyp, kiwalka. kosica, kozik, krawacz. - bambusowy, XXXVII. 390; - bicie w stół, III. 50; - brązowy, XVII. 175; - broń, I. 122; II. 269, 273, 353; III. 239,241; IV. 281; XII. 152; XXIII. 38; XXIX. 157; ,)GXXI. 84; XXXVII. 83; - do czyszczenia bursztynu, .:x:x.x.rx 379; - do obrzezania, III. 56, 58; - do szatkowania kapusty, IX. 36~ - do ścinania kukurydzy, XtXXIX 193; - drewniany XVI. 129; XVIII 82; - huculski, XIXI. 45; :- kamienny, XXXVII. 363; XXXVIII. 54; - kłuci~. III. 54; - kordelas, XXIXIX. 346; - krzemienny, VIII. 171; XVII. 63; - krawacz pasieczniczy, VI. 44, 56. - od święconego, II. 87; . - i położnica;, III. 59; - poświęcony, IV. 420; - pożyczanie, II. 334; :- przy wyrobie masła, VI. 65; - .przy zamawiani~, XIII. 113; -rozpoznawanie uroku, III. 60; - w magii V. 179; XIX. 114; �• .oJ- ••• ,-;;[, •.. :,--- •• ~ "_". ,!,' . ~', ;.' .' .J;¥. -;, 338 339 - l I w obrzędach pogrzeb., VI. 26; zbójnicki, x.xx. 197. Nudle, kluski, XV. 77. Num, (j. sam.), bóstwo, VII. 7. Numerus Herculaneus, (j. łac.), liczba Heraklesowa, czwórka, XXII. 46. Numi-Tarom, bóg Finnów, XXXII. 103. Numizmatyka, XXI. 48. Nuar urządzić, (gw. złodz.), uciec. VII 280. Nurem chodzić, nurkować, XlIV. 114. Nury, :XXIV. 87. Nusku, Nuszku, bóstwo Sumero-babilońskie, XXXII. 126, 153. Nuta góralska, pasterska, XJXXI. 146, 148. Nutritar, (j. łac.), ~ywiCiel, wychowawca, P. atalyk, VII 112; XIV. 58. pt. Ip ok r e w i e ń s t w o f i kcyjne. I " 134-146. wa. pt. M u z y k a l u d o- (j. niem.), zabawy XVI.113. Nużda, wesz, XXX. 30. Nutzspiel, dzieci, !XIV. 74, 75, 79. XIV. 114. Nygus, roślina, jaśniak, Lycium hal- Nyn, p. Nija, Nydka, Niola, świńka, mitoHum, w magii, XXXI. XXiXI. 95, 97. - 95,97. leniwy, XII. 67. bóstwo, p. Nya, XXXI. 171. Nyja, Nykać, Nyola, XiX~I. 162; (gw. złodz), szukać, VII. 280. O. Nymphea słow.), bóstwo, XIV .. 79. alba p. Lilia wodna 'boniar. X,XJXIII. 139, o Obaczyć się, ocucić się, VI. 46. Obal, tłuczek" XIV. 114. pryczan, XlXlXIX. 12,3, 128. Obarzank~, :x.xXIII. 128. . Obażanek, część wozu, VI. 395. Oaza srebrnych kwiatów, XXlXI. 160. Obcas" abzac, III. 81. Obcążki, terminol. kowalska, VI. 249. Obchodzenie bydła z obrazem, XXV. 57. - cerkwi, ,XXlXIII. 134. - domu ze światłem, XXVI. 16; - granic, XiXV. 114. pt. Z w y c z ił je p ra wn e. - miedzy, XII. 298, - na opak, czynność magiczna, VIII. 365. ~ pól, II. 87; :x.xIII. 135; x,xxVII. 345. Obartel, L Nuty, p. melodie, X'XVI. 124; .XiXXI. 147, 148; XXXVIII. 73-84, - zbóż z pochodną, VI. 78 - ze święconem, XII, 313. Obchód doroczny, XJXX. 239; św. Grzegorz, Gregorki, II. 199, 200. - św. Mikołaja, :x.xVII. 161; Obcieranie ciała, czoła,:XI 387. - rąk .i ust w mag XXXIV. 12; - w magU, VIII. 367. Obcinanie nosa, ucha, warg, V, 108; :x.x.xI!X. 143. - palcą, Xx..xVII. 86. - palca i paznokci, iXI. 191. - ucha owcy chorej, XVIII. 189. - wa'I'kocza dziewczętom, XVIII.214. - warkocza pannie młodej" XtXXIX. 428. - włosów na znak żałoby, XXI. 191 ~ Gregorianek, ,p. Gregorianki, Obcowanie nieżonatych i niezamężnych odwiedziny, Dorfgehen, Kilchgangen, II. 106; V. 118. pt. D z i e w i c t w o. - z demonem, .XiXI. 132. Obcy, ich czarność, XX'I. 179, XXIII. 1~, - jako ludożercy, X,XIII. 159. Obdarzanie drzew owocowych, XVIII. 95. pt. M a g i a. - dzieci w N. Rok, !XXXI. 160. - P. młodej, p. koZaczyny: chodzenie po drobsku, dary weselne, IX. 321. - na weselu, XXVI. 86; XXVII. 154; XtXXJVIII. 297.\ pt. Z w y c z a j e weselne. - !pastuchów, XXV. 5'7. - pisankami, IV. 21~222, 226; <XVI1121l. - w różnych okoliczn ..,XXX. 250. pt, Z w y c z a j e d o r o c z n e Obejmowanie drzew owocowych, XVIII. 97, 98. Obejrzeć się, wieI'Zenia. .xXII'I. 69 Obejście p abyście, za.groda, I. 120; XI. 395; XVII. 196. - huculskie, IV. 97. Obelga czynna, słowna, symboliczna IiI. 43; IV. 374-37,6; V. 117. Obelgnońć, obl?gać, XIV. 114. Ober, oberek, XXVIII. 229. Obercuchy, odzież, XlV. 15. Oberek, p. Ober, VIII. 24; XIV. 327; Oberlik, w budownictwie, IX. 270 Obertas, !XX,XVII. 350. Oberteil, p. Obartel. drew klocki zamiast guzików, X,XIX. 184. Oberwanie, choroba, III. 254; V. 165; XI. 400. XXiX. 40, 41, 54-56, 58, 71; XXXIII. 23, 24. Obed, (j. sekl,), śniadanie, XVI. 134. Obertelek, (j. blr.), wyprawian:.e skór, XXX'I. 115; pt. G a r b a r stwo. Obhortka, (gw. huc.), zapaska, p, horbotka, ~XXIV. 145, 149. Obiad, :X. 37. - dziadowski, XXXV. 53-55. pt. Zwyczaje i obrzędy pog'I'Z e b o we. - po pogrzebie, XIII, 107. - postny, XXJVIII. 203. -. weselny, II. 339; III. 66; !XIII. 321. -. zaduszny, p. stypa, IX. 131. Obiata, nabiał, XVII. 163. Obid, (j. ukr.), obiad, XII. 296. Obida, (j. ros.), krzywda, nędza, XIX,.4. Obieczaj, łub w przetaku, IX. 366. Obieganie pól p. obchodzenie z po-o chodnią, IV. 318, 320 pt M a g i a. Obieganie wkoło paski, lXlI. 316. Obiegnik, goniec, XIV. 308. Obiekty, etnologiczne, tXXiXJVII. 42 - kulturowe, społeczne, XX!XVI. 114-116, 134; XXXVI'I. 40, 42. Obiektywizm burżuaz., XXXIX. 11 Obhoniaczka, Obierze, parkany,(dok.).sieci,X,X'XI.30, wrzód, VI. 46. (gw. buc.), znaki własnościowe, XXXV.·13S Obirnyk, (gw. huc), narzędzia do rcbienia znaków własności.owych, XXXV. 138. Objachać, uwieść dziewczynę, XIV. 114. Objachanie objechanie. uwiedzen:e, !XIV. 114. Objata, ofiara, III. 5; XIV. 19, 20, 28, 83, 216. Objazd, si.eć, XIV, 114. Objęcie dziewicy, zwycz. wesel. Kirgizów, V. 15. Obierzka, Obirka, �. 340 Oblepianie ciastem drzew owoc. p. ciasto, XVIII. 97. I Oblevac1ća, (j, czes.), p. oblewanie, ~II. 37. Oblewanie, p. ablucja drzew owoc., lXVIII. 97. - smolą, II. 268, 274. - wodą kloca w zwycz. popie!., XII 41; XIX. 182. _ zwierzęcia kupionego, VI. 58; VIl'I. 363; X, 35<5;XXIII. 103, 104. - wodą w obrzędach weselnych Kirgizów, V. 307. - wodą w obrzędach wielkanocnych, V.215; VIII. 377; ,XII. 318; .xVII. 34-36; XVIII. 75, 211. Oblewany poniedziałek, p. śmigus, dyngus, IV. 221; XII. 314. Obliczanie czasu. XXlXJ::X1.219. Oblicze kulturowe narodu. 'XiXXIX. 83. Oblivacky, (j. czes.), p. śmigus, V. 307. Oblubieńcy kirgiscy, V. U, 14. Obłap, na obłap, konstrukcja węglów, XXIX. 24. Obłączki drewniane,x:x.xI. 29, 31 pt. Ł w i e c t w o. Obłęd, XXXI. 95. Obłocznicy, płanetnicy" XVI. 79. p1l. D e m o n y s z k o d l i we. Obłoki, II. 325. Obłuczyć, włożyć na siebie, IV.307. Obłudnońć, zdradzić, XIV. 114. Obłuska, rańtuch, ~IIL 218. Obmanońć, oszukać, XIV. 114. Obmycie krwią jelenia, X!XlXIX.310. --< lecznicze, p. ablucja, XI. 383, 397; XVIII. 177; . - lewą ręką, XlXlX:III. 119. - nóg kupionego bydlęcia,XXIILI08. - rąk w zwycz. weselnych, :X. 66. - rogów krowy, XXIII, 70. - w potoku, XI. 383. ° - wodą, XIII. 228; XX!X!IH. 199,122. - zaszczepek u drzwi, XVIII. 100. Obmywanie wodą z gliną, XXXIII. 121. Obnażanie się, XXVIL 73. Obnoszenie gałęzi zielonej, jaskółki. XVI. 153, 158. pt. Z w y c za j e i obrzędy do'roczne. Obońki, II. 131; Vr.. 176, 189; VIII. 45; JCiIV. 136. Obora, P. kolesznia, I. 164; Il 205, 208, 209; Ill. 316; IV. 302; V.348; IX. 279, 280; X 310; XII. 6, 2,95; XIV. 3~, 56; XIX. 12;X1X1V. 87; X,XV. 57; XXXI. 73,96; XXXIII . 148; XXXIX. 4;53. _ piętrowa, XXXIX. 237, _ zakaz zabijania pająka, II. 161. podwórze, OOIV. 363. sie~, iXXIX. 126; oXlXJX:II28. Obora, (gw. huc,), znaki własnościowe, 'XlXiX.V.138. Oborich, (gw. hue.);, da·ch, II. 209. - w zagadce, VII. 71. Oborih P. oboroh, XXXIII 134, 135. Oborka, sieć, XlXIX. 1,26. Obornik, nawóz, zakazy, OOVIII.199 XiX1XIX. 208. Oboroh, (j. ukr), 'bróg, :XVI. 365. _ (j. ukr.), dach, XVI. 366, 009, 3'70. Oboroh stawyty, (j. uk'r.), zabawa, ,XXIXIII. 135. Oboroźyny, (j. uki'), część brogu, XlVI. 369, 370. Obóry, (gw. huc.), dziurki w postolach, XOCXIV. 146. Oborywanie pól bliźniętami, XVI In. - od zarazy" I. 121. Oborywanie wsi od zarazy, II. 211; Obora, ObOra, oborka, XJX;O<t165; XiXXV. 25. 341 , Obowiązki wsi wobec pana, XXVII. 144, 145. Oboz, jednoręki pastuch koni demon, XI. 382. ' Obóz rzymski, ~V. 180. Obrać się przebrać się IX 287 Obrada, ~ciecha, XlV.' 308: Ob ramka, obszewka, iXXXV'II. 216, 218, 224. Obraz święty, I. 161" 166; II. 87,253, V. 152; XI. 165, 186 327 421' XIJ:. 8, 13, 117; XIV: 358;' XVI: 367; ,XXI. 51, 54; XXII. 52, 116; XXIII. 156; .xxVI.' \124, 135; XXI'X, 4;3, 90, 184; XXX. 4, 172, 174, 182; XiX,XI. 81; XXXI'll. 105; ,XXXVII. 200. - bogów, XIV. 216. - cudowny, XiX. 72. - eglemizowany, iXiX'X. 179. - kaszubski, XlXX. 145, 164. - malowany, XJXX'I. 180, 181. - M. R Częstochowskiej, VIIL 174. - M. B. Ludźmierskiej, V. 128. -,-- na szkle, lX,!, 420; XXI. 51, 53, 54, ao; XXIII. 156; ,xXVIII. 25, 34; J{J{l:}(. 184, 185; ~. 145-148" 152, 153, 158, 160-168, 178, 179, 181, 18,2; XtXiXI. 167; }(,XXVII 200, 420; :xx.xVHI. 419, 427, 445; XXiXlX. 501. pt. S z t u k a J. u d o wa. - przy wypędzaniu bydła, XIXV.55 - rżnięty, XXiXI. 80. - szafkowy, XXX. 151. - śląski, XXX. 147,. - wykładany burszt., XX,XIX. 415. Obraz stosunków narad. iwyznaniowych w Galicji, XVII. 2,53. Obrazek, figura przydrożna, XVIII. 220. Obrazki ludowe, XXiX. 175. - nalepiane, OCXX. 14&. - podhalańskie, ,xXX. 157, 159, 164. 167, 173, 183. - w zwycz. wesel., XIV. 379. Obreźnoictwo, XXX 172 179,182,183, Obraźnicy, XXIX. 184; XXJ~ 146148, 153, 156, 157, 163, 164, 167, 170, 180; XXl}(IV. 158. Obrącki, wzory pisanek, IV. 211. Obrączka p. bug, HI. 211. - od uzdy, XXII. 43. - scytyjska, XVII. 175. - srebrna" lXVII. 175. -:- ślubna, IV. 421; xJ1. 384. - w medycynie ludowej III. 54. - żelazna, P. rafka, refka, ryfa, X:xlXIXl. 129. Obręcoszki, obręczę, V. 47. Obręcz/spalona, w magii, III. 515. - na beczce, IX. 363. - w budownictwie Jakutów, XlXtXVIl1.105. - w magii, VIII. 339. - w na,rzędz. druc" XX,XVII. 205. - w odczynianiu uroku, XII.. 266. - w zagadce, XIV. 376. - w zwyczaj. kupna, XXIII. 91, 92. Obręcz, wzory pisanek" IV. 211. Ob rogi, v., 215. pt, Z a b a w y l u dowe. Obrogi, oborih, stogi, V. 153. Obrok, :XIV. 132. Obrona przed demonami, szkodnikam\, XXXIV. 28 Obroty magiczne, XXEC. 122. Obroży ja, obroża, ~IV. 114. Obrożyny, oborożyny, słupy w bro· gu, XVIII. 216; XXX,IXl. 309. Obróbka bursztynu, X:X:XIX,. 356, 378, 382, 383. - kamieni, XIX. 170; ~XIX. 159. - kory, XXXVII. 332; XXXVIII. 434 - korzeni, .xxxVIII. 434. �342 - i, i. I l t kości, ~XJXVII. 332. kruszców, XXX. 213; XXXIV. 288. łyka i słomy, 'XJX.XiVHI.434. pt. p Ie c i o n kar s t wo. - metali, XXVIIll. 9. - skóry, op białoSkórniJcy, garbarstwo, XXIII. 168; XXVII. 141; XXXI. Ill; lXJXXIV. 288; XXXVIII. 434. - stogu, XX!XJIV..288; ~XiVII. 332; ~:VIII. 434. - surowców, XiXIII. 39, 154;~XX 213; XiXXIV. 187; iXX'X1IX.466. - włókna, wici. X!X:XI. 4; XiXXIV. 288; XiXXVIII. 434. - wosku, XXV'll. 141; XXXVIII434. O b rób k a d I' Z e wa, p. bednarstwo, ciesielstwo, gontarstwo, kołodziejstwo, stolarstwo, XXIX, 15'9; XIXX. 2.13; tx:XXIV. 288' X:XJXVII. 322; OOXlXVIIJ.4.34. pt: Narzędzia rzemieśl. O b rób 'k a d r z e wa , p. beLki. brusy, cieś, ćWiele, deska, derewo tesane, derewo wible, drani. ce, gięcie obodów i płóz, gency, karpa, kłoda drążona, kobyLica, kocur, kołodziejstwo, koryto, kopańka, krąglaki, ława bednarska, luby, lusznyci, misa, mygły, niecki, o:blręcz, obody,. obwody. okrąglaki, oszwary, parnie, szwele tramy, wańczosy, warsztat stolarski, worynie. O b·r ó b k i g l i n y. p. c€gła, ceramika, garncarstwo, garnki kafle . koło, majolika, naczynia' pier~ ścieniowate, XXX. 213; XXXI. 4; XXX VIII. 434 O b r ó .hik a m e t a l 'i p. metale i i'Ch obróbka. O b rób k .a w e ł n y~ p. filc, folować, folusz, gręple, koc, tauky, sukiennictwo, diuk, wojłok. Hżnyk, me- sukno, tiun- O b I' Ó b k a v,.: ł ó kn a i w i c i, p. bielenie przędzy, blechowanie (bielenie>, cerlica, czesanie 1nu, czołnek, drąt'lMie, grzebień do czesania lnu., kądziel, kobiałka, kolo, kołowrotek, konopie, kółko. kręcina, ·krosienka nicielnicowe', len, międlenie, międHca, metauky, snowadło, włókno, x;xJXI. 4; IXJXIXIV.288; XXXVIII. 434. Obrócić dziecko w medycynie lud. III. 57. Obruby, (j. ukr l, p. oboroh, X,vI.370. Obruczi, ooruczyki, (j. ukr.), u pługa, I. 143, Obrus, OCI.429; XIII. 252; XIV. 11; XXIX. 85; 186. - cynowy w pieśni wes .., III. 66. - drelichowy XX!X:IV. 161, 165. - magiczny, ~XVII. 20. - synagogalny, iXIX,X.234. - w obrz. poświęcania domu, II. 144. - w obrz. wig., III. 4, 5; XIV'; 133. Obrus, płachta, XXVIII. 217. Obrzezanie, III. 371, 372; XlIII. 278 Obrzędowość" XXXIX. 109. Obrzędy p. ceremonie P. zwyczaje i obrzędy: B. Nar. III. 3; iX. 233Q; XXI.rI. 61, 127; .xxX. 248: X,X:XV. 178, 189; XXXVIII 463. ~ ciałopaln~, XVII. 70, 17'1.. doroczne, III. 348; VII. 86, 87, 229; XXII'!. 5;6;XXVI. 98, 124; XIXVII. 140; XXXI, 159; XXXIII. 15; X,XXVUI. 218. - dożynkowe, XV. 212; XV. 212; XVUI. 97; XX,XIII. 11. - dyngusowe, ,XXXI. 172, 173. - Dziadów, XX. 87, 88. - falliczne, XXI. 198-200. -o - huculskie, - kogutka, XXlXll. 166. p. kogutek, XXVI. 127, - ludowe,!. 25; II. 256; III. 26, 94; VIII. 361; XX]\ 50;,51, 54; XXIII. 90, 152; XOCVI. 96; XXIX. 200; XXX. 247; XXXiI. 53; XXXII. 3; XOOX!IV 289; XOCXVIl1 483, 484. - łużyckie1 VII. 111. - magiczne, XVIII, 18; X,JCIII. 177, 182; XX\XVII. 132; XXXIX. 13-2. _ narodzinowe, II. 81; VII, 59, 62, 336; X. 94, 95; ·XIII. 68, 210; XXIII. 156, 157; XXIV. 85; XXV. 134; XXVI. 87; ~XVII. 98, 104; XXI,X. 149, 159; lXXX. 250; X.XXVIII. 221. - na cześć wody, 'XV. 214. _ oczyszczalne, weselne, XlXVI. 86; XXVII. 1140. - pogrzebowe, VI. 129; VII 1:), 25, 159, 336; VIII. 360; Xl 109--112; XII. 339; XlII, 106, 232; XVII. 177; XVIII. 7'6; XIX, 136; iXX. 100, 2{)&---ti;XXi. 191; XiXIII. 157; XXIV. 9;XXV. 118, 134; ,xXVI. 187, 98, 1M, 1419; XJXX. 190; lXXXVII. 400. - płdn. słowiańskie, XiXV. 138. - porwania oblubien, V. 10; IX. 143·. - przy strzyż. owiec, XXXV. 124. - przymierza, X!XVI. 1071. - religijne, II. 94. - rodzinne, narodzinowe, pogrzebowe, weselne, I. 26, 90; V. 336; XXIII. 51; 'XXVII, 153; XXVI'II. 13, 14; XXXI. 159; XXXIV. 290; XXXVIII. 218. - rolnicze, XX. 180, XlXXIV. 279. ,..---rumuńskie, XXV. 138. - ruskie, XXV. 138. - rytu.alne, XXVII. 71, 86, 87. - słowiańskie, II. 82. - - - sobótkowe, IV. 318, 319; XI. 294, 302;XX. 191, 192. sprowadz. deszczu, p. dodolia, peperuga, topolija, X:XiXIX. 225. staro 'indyjskie,!. 27. świętojańskie, p. sobótka, Kupała, 'II. 214; XXiX!. 174; XXXIV. 131; X:XXV, 178. towarzyszące kupnu i sprzedaży, IV. 126; XiXIII. 50-110; zawieraniu umowy, IV. 121; przejściu z grupy do grupy, p. inicjacje ,xV!. 107; wypędzaniu owiec i bydła na hale, XVII.H3; XXXV. 124. wegetatywne, XXXIII. 11, 16. weselne, p. - zwyczaje weselne, dzieża., karcz:rruLrka., kądziel, ko- L 46, 93, 244; II. 236, 237, 249, 285, 305; III. 197. IV. 28, 30, a5; V. 19, 284; VI.I. 94, 160, 222, 224, 335--337; VIII. 139, 360; IX. 33.-46, 210; ~ 59'-74, 198, 212, 430; ,xI. 382; XIII. 2oo, 210, 301-3M, 313--324; XIV. 74, 186--188, 19O--192,214;,XV.rI, 151--161; }ITVIII. 75, 150; XX. 194, 195; XXI. 94, 183-202; XXIII. 8, 10, 49, 66, 81, 90, 98, 9'9., 115, 124, 157, 18~ 186; XXIV. 85; x,xV. 134; X,xVI. 85, 98, 104, \121, XXVII. 140, 178; XiX.VIII. 94, 113. 254; XXIX. 118, 133, 200, 203, 207; !X,xX. 243, 248. 255; XXXI. 144,165,175; XXXIII.6; XXXVIII 23.,356; 'XXXIX. 93. - weselne górnośląskie, XVII. 128; u Czechów, XII!> 68; u Górali, VII. 257; u Krakowiaków VII. 259; u Łotyszów:, X. 113; u Litwinów, 'X. 113; u Łużyczan. XXX 225/ - wielkanocne. II. 214; XiXV. 139; X;X;XVIII. 4163. łaczYny., konewka, �','", ..•. '.' II 345 - •.. wielkotygodniowe, XXXVII. 345. wiosenne, XXIII. 17. zaduszne, XXIV. 30, 36, 38. zapustne, p. Bachusy, Podkoziołek, ,XXXI. 160; iX,XX'IU. 10; XXXV. 177. - zaręczynowe, ~V. 134. żniwne, XXII. 5, 6; 'XXIII. 51; XXVI. 141; XXI'X,. 123; ~XXV. 189; XXXVIII. 242l - żydowski~, XXV. 134. Obrzęki, XI. 399. Obrzmienie, XXXIX. 396. wymienia, II. 158. Obrzyki, XiXXIX, 434. Obsypywanie chmielem, IX. 414. - owocami, V. 15. - popiołem, x'VIII. 96. - owsem nowożeńców, ,XVII. 159; XX.96; XXVI. 86; XX,X. 225. - płonącą pszenicą kłody B. Narp. badniak, XX. 186. Obszar badań, XXXVIII. 165. - dworski, XJXV. 31. - etniczny, kaszubski, mazurski, tX,XiXI. 162. - etnogra'ficzny poil:ski, VI. 379; XX!X. 239. - językowy, VII1.79I. - loessów, XXVI. 36. - myśliwski Abiponów, Czypewajów,Huczi, Jakutów, Oroczów, Samojedów, Wogułów, XVII. 9. 10, 14. - słoweński, XJXX\. 248. - wydmowy, XXVI. 36. Ob szew y, mankiety u koszuli, VI. 46. Obszyuka, (j. ukn), kołnierz p. batky, XXXIV. 145. Obszywanie na okrętkę, lXXII. 89. Obślajder, górnicki fartuch skórzany, XIi. 30. w ciasne buty, nałożyć kaj. dany, 'XVII. 16S. Obujek, kołnierz., XVI. 86. Obuszek, broń, IX. 28; XX'XIXL 333. - czarodziejski, XVII. 127. Obuwie p. bagańce, bagańcze, buciki, buty, ciżmy, czerewiczki, czoObuć boty, kapcie, kapce, kapczury, pyta, karbiaki, klapatyny, kierpce, krypcie, piele~ kyrpce, kurpie, w budownictwie, XXI 217: XXIX. 7, 20 Ocecka, oczka, XIV. 265. Ocel, stal, II. 140, Ocena dorobku etnogr. pol. do 1939 roku, XXXIX';. 624-629. Ocet, XII. 312; XIII. 156; 220, 221. - aromatyczny, X. 33-5. - w leczn. XVIII. 188; XXX. 46. - gadzinowy, X. 335. - siedmiu braci śpiących, X. 335; IXXiXHI. 81. - siedmiu złodziei, XXXIII. 81. Ochłoda dusz zmarłych, XIX. 256. Ochotowa~, mieć chęć, XVII. 163. Ochoty, ochot, Jędrzejk~) III. 27. Ochrona dziecka przed złą mocą. XXVI. 103. Ochrona kultury ludowej, XXIXIX,. Ocapy ko- kirpce, kur- łapcie, os tasze, pan- tofle, pastalas, postoły, pólblytki. sandały, skórznie, trzewiki, wywijoki, zawijaki, X. 174, 175, 187; XXII. 109; XXV. 6; lXXVI. 124; XXX. 119; XiXXVIII, 117, 132; ~XIX. 345. Obuwik żółty, zazuH czerewyczki, roślina, XIII. 123. Obwatrzanki' p. beigele, II. 196, 199; III. 321; VIII. 403; 385; XVI. 108. - w obrz. weselnych, VIII. 248-2~; Obwiązywanie słomą drzewowoc .• V, 348; VI. 71; XVI. 84; ,XVIII. 199, 100, 102, 210. - słomą w magii, XXVI 97. Obwody do wozów i kolas, XX. 50. Obwodzenie jajkiem, p. jajko, XVII. 25 pt M a g ia. Obwożenie kurka, p. kurek, XII. 40, 317; .XiXXlX. 332. pt, Z w y c z aj e i o b r z ę d y d o r o c z n e. - pługa i statku, XX. 184, 185. Obwód totemiczny .p. totem, XVII.40 Obyczaje, I. 5, 10; III. 94; IV. 35. 410; XIV. 212; XVI. 265, 416; XVIII. 127. 129; 'XXVIII. 8; XXXIXL 138. Obyjka, oczkur, XXXVII. 215. Obyście, obejście" XIV, 18'4 397; XVII. 196. Obżynki. dożynki, VI. 55. xn 510. loktusa, od.zież, XXVIII.2H choroba kon\, ~VIII. 190. Ochwiara, ofiara, XIV. 149. Ocielenie się, ~ krowa, lXVI. 79. Ociepka, ocipka, snope~ VI. 46; XXXIX. 337. Ocieranie nadołkiem, XI. 387; XIII. 327. Oczapienie p. okna, IX. 270, Oczep, ocap, XIV. 361, Oczepinowe, oczepne, V. 355 OCzepiny p. cepowiny, czepiny, czapienie, dzieża, konewka, V. 3615;VI. 135; IX. 45, 143, 211, 213, 225, 237, 239; X. 198, 202; tXII.92; XIV. 188; XV. 99; XVII. 129; XXIII. 115, 185; OCXVI, 86; XXVII, 154; XXVIII. 94--96, 104; XXIX. 91. pt. Z w y c z a j e i o br z ę d y we s e l n e. Oczko w zdobnictwie, XXXI. 160 Ochtuski, Ochwat, -,, ',-' opłata za pisanki, IV. 204u spodni, XXXVII. 215. Oczy, p. oko, bielmo, bUmo, kas, ból XIII,. 217" 221. - brzydkie, XXI. 161. - choroba P. bursztyn, II. 54; XI. 385, 395; IV. 403; XVIII. 182; ,X,XI. 161; XXXIX. 400, 401. - czerwone demona, XJXXIV. 41. - leczenie, XXXi 43, 208; X~V. 71. - nieboszczyka, XlVII. 30; XJXI. 161. przyroczne, strzygonia, upiora XXI. 161. - uroczne, XXI. 161; X~Im 159. ~ w pieśni, lX. 82. - w zagadce, II. 229. - zielone demona, XXXIV,. 41. - złe, niedobre, XXI 161. - zwierząt, XiXI. 161. Oczyszczanie przez wodę, żelazo, " XIX. 145, 146. - w zwycz. hotent., XiXXVIII. 59. - z uroków, xxnn. 107. Oczyszczanie N, M. P. p. Gromniczna przepowiednia zimy, VIII. 336. Oćwiara, dziki, zły XIII 54. - grubas, XII. 67. - zmora, XJX. 297. Oćwiarnice (dok.) p. wyćwiarny, WYćwirny, XIII, 54. Odbieranie mleka, p. mleko, IV. 142; V. 207; XII. 300; XVIII. 176; 211;. XIX, 123; iX:X. 83. - mowy, XXXIV. 7. - plonu, XIII. 227. Odbijanie P. czkawka, II. 332, 333. Odbit, odcisk, lXIV. 308. Odciąganie skóry choremu bydlęciu, XVIII. 187. Odciski rąk i stóp w skale, p stopy na kamieniu, II. 54. Odczarowanie, V. 297; XV. 183. Oczkowe, Oczkur �346 Odczynianie uroku, II. 330, 331; III. 59; IV. 420; V. 297; VI. 198; VIII 57; X. 342; XI. 386; XIX. 122: Oddawanie młoduchy, XXXVII 465. pt. Zw y c z a j e i o b r z ę d y we- s ej n e. l I· I r Oddech, utożsamienie z duszą, VI 16. - wstrzymywać, XXX:IV. 8. Oddzia1etnogr. Un. Lenina,.XXIx:r-X.3. - etnogr. Wszechzwiązkowego Tow. Geo$'., XXXIX. 6. Odelknońć, odkląć, XIV. 114. Odgrdób, sieć, p. drguba, XIV. 114. Odin, Odhin, (j. ·skand.), Odyn, III. 174, 186, 18'7,,284; VI. 3112;XVII 20; XXX[lI. 146 Odkiwać, otworzyć, XIII. 258. Odkiwadlo, wytrych, XIII. 258. Odkladnica u pługa, XXX. 230-232; XJX,XI,X.130. Odkręcanie sprzedanego bydlęcia, 'XIXIII. 89-92. Odkrycia wczesnohrstoryczne, XXXVIII. 341. Odkrywanie ·głowy, x.x.xVIII. 265. Odlew dać, uderozyć kogoś, VI. 46. Odlewa, deska okna, XlVI. 89. Odlewanie jajka., ołowiu, wosku, III. 57,59; Xl. :ł84, 3195.pt. Magia. Odilewnictwo, p. lanki ·(&pinki), kotlarstwo, XXXVII. 332; pt M et a ł e i i c h o b rób k a. Odłamki SZkła przy obróbce bursztynu, XXXLX, 380. OdmaiWianie pacierza w leczn., XI 385 Odmiany baśni, indyjska, perska. XVi 189, 192, 196. Odmienianie dziecka, XII. 65. Odmieniec, dziecko odmienione p dziecko, III. 59; VIII 355; IX. 371. Odmładzanie, IV. 261, 262, 267; V. 184; XU. 79; XIXX. 133. Odmowa gościny, V 111. 347 Odmrożenie, lecz. XXX. 47; XiXXI 94; XXXV. 63 Odol, odolaty, (j. czeSI), choroba, XliX. 18. Odolet, odo lit, odolity, (j. ros), przezwyciężyć, XIX. 18. Odpadki kuchenne,XXX;lX. 208. Odparzeni~ leczenie, XXX. 37. Odpędzanie burzy\ gradu i piorunów, ,XII. 315; lXVI. 79; XVIII. 179. pt. Magia. - choroby, XIX. 116. - czarta, XIX.. 115. - mysq;y i szczurów, XII. 3,12. - uroków, XVII. 38. Odpowiedzi śpiewan~, XXXIII. 1. Odpowiedź, (dok.) p. wrażda XI" 179, - wypowiedzenie wojny, III. 369, 370. Odprawa, egzekwie, XX. 69. Odprzedanie fiJkcyjne dziecka., III. 57 OdprzYSiężenie, V. 115. Odpust, II. 54; III. 155; IV. 411; V. 222; XI. 211, 212; X'IV, 300; XVI. 264, 268; ,XiX. 72, 76; lXXX. 243; lXXXVIII. 358. 'Pt. Z w y c za je i o b r z ę d y d or. Odrabianie dni p. Odrobek, III. 10; IV. 438, 439. Odradzanie się w postaci praty, XJX.XIV. 26. Odrajdać, zgubić, XlIV. 253. Odrodzenie, XXII. 147. Odryna" II. 47; XXIIX. 151Ąpt. B u dyn k i go s p oda r c z e. Odrzwi, drzwi, IX 269, 270. Odrzwia, p. odwirki, VI. 180, 189; X. 313; XI. 108; XVI. 331; XXVI. 114; XXVIII 38; XiXIX. 9, 10., 13, 37; XJxxvrn 197. pt. B u d own ictwo. Odsadzanie dziecka od pierSi, II. 225. 227; VI. 62; IX. 64. Odsetki, XXIX 175, 176. Odsiecz Wiednia w pieśni ludowej, III. 155; 0GXVfI. 178, Odsocić, odetkać, IX. 287. Odszczekiwanie spod ławy, XI. 306 pt. Z w y c z a j e p l' a w n e. Odszkodowanie, V. 108. - za rany, XVII. 24Q" Odumarszczyzna. III. 311. Odumiarek;, XXiV. 30, 31. Odwar w lecznictwie, XIII. 22,1..P biedrzeniec, boże drzewko, brat<!zyk, ciemierzyca, cis, czarnoróża, kalina, kolendra, kosaciec, leszczyna, porzeczki, stokroć trwała. - z bobownika, XIII. 221. centuri4 XIII. 221, - z czarnej mięty" XIII. 220 - z dziurawca, XIII. 217. - z kąkolu" XlIII. 220. - z kminku, XIII. 221. - z kory jabłoni, XI. 396. - z perzu, XIII. 220. - z piór pawich, XI. 396 - z podbiału" XIII. 218. - z prosa., XIII. 218. - z rumianku., XIII. 217. - z ruty, XIII. 221. - z szczeci leśnej, XIII. 221. - z ślazu, XIII. 217. - z tarniny, XIII. 219. - z tojadu, 'XIII. 221. Odwieczerz, popołudnie, IV. 307. Odwiedzanie niezamężnych, p. Dorf- - z gehen, Kilchgangen, Wieczorynki, II. 102, 103. pt. D z i e w i c t w o. - zmarłych, xxrrV. 16. pt. Z w y czaje i obrzędy pogrzebowe. Odwiedziny oblubienicy" oblubieńca, V. 13. pt Z w y c z a j e i o b r z ędy we s e Ine. Odwirki, (gw. huc l. odrzwia, XiXXV. 107. Odwoływanie praktyk czarodziejsk.ich, XXVI. 22, 23. Odwożenie p. młodej w zWYC21wes .. )wII. 158, 159. Odwracanie nieszczęścia, XI. 386. Odwracanie trupa twarzą do dna trumny, III. 154. Odwrót, Olbrot. qetaceum, lekarstwo" V. 165. Odylon zile, Valeriana ojficinalis, VI. 158. opt. Roś l i n y w 1e c z . Odysseusz, XXI. 197. Odzić, wodzić XIV. H4. O d z i e ż p. ubiory. U. 88, 151; III. 195; X. 31-.36, 59; 1~6, 128, ~, 300, 307; XIII.208-210; XXIII XXXIX. 4'22, 4'66. - arabska, III, 274. - Buszmenów., XXXVII. 83 - ceperska, XXI. 78 - drużby, X. 430. - dzieci, X 190. - fotografowanie., VI. 394. - Górali, X. 459; XVII. 121, 151 - Hotentotów XXlXVIII. 50 _ Hucułów, X. 459; 'xVII. 151; ,XiX,XV.78. - kiel1.ecka, X. 3'14 - kobieca, X. 33-36, 209, 341; XXXIV. 145. - Księżaków iXXXIII. 143. - Kurpiów, X. 324; X,XIrr. 173. - Lachów Sądeckich X 168-192. - lubelska, X, 324. - łotewska, VII. 33·7. - łowicka, iX. 324. - Łużyczan 'XXXIII. 219. - męsk.a X. 32, 33" 341. - mieszczańska XIII 251-253. - sądecka :x. 170-192. _ szamana, rytualna, XVI. 117, 120, 121;X,XXIX. 422. �· - świąteczna VII. 337. - wełniana XOX 95. - weselna Xi 35. - w magii. XIX, 131. - w zwycz. zadusznych, XlXIV. 10. - z rybiej skóry, XVII. 116. - zakopiańska, X. 3:24 - Zydów polskich, X;XV. 134. O d z i e ż p. armiak, atłaska, bacigera, baćgera, bajbarak, chanka, bawolet, baja, barchan, barchetka, batorówka, giny, bagańce, bandela, bar- barszie'l'tkie. bawełnica, bawet, baźgiera, bebendy, bielizna, blu~k3, błękicie, bazgiera, bekiesza, śnie, horbotka, huńka, haźnie, hymIa, huczma, jarmułka, jubka, nic.), jupa, jupe, k~bat, kabatek, ka. bot, kabotek, kadłubek (kożuch). 'kaftan, kamizelka" kamizIa, kajuóstas, jupica, (pasek jupka, mizola, kamlatek, kanafaska,(spod- kapcie., kapci, kapczury, kapeluch, kapelus;z. kaplarzyk, kapota, kapotek, kaptur, kapturki, kapu'za. kapy, ",arbuk, koja, (ub. głowy), kokosznik, ko~et, kołpak. kontusz, koperwacek, ko'pieniak!, kopyta (skaI'lpety), kora palmy, kornet kosoki (spodnie), kostium ludowy, koszela, koszula, kowadło (czapka), kozuch, kożuch, kółko, krajka, krakówka, krakuska, krój, krypcie, kierpce, krysa, nica), kaniołY,kapce, { płóciennica" płótni:anka, polainy, połówka (ubiór głowy)., pończochy, pontały, pończosznica (czapka), porkinyci, portki, portugały, porty, p6łbłytki, szubki, półkornecie, pruclik, purIety, ,rękawice, riendie, rańtuch, tywka, rozłupa, rubron, rydz, rzemień, rubacz, ryjek, rzemieniak, półpuzan: rogarubać, ryps6wka. saczek, sa- jan,Salopa, rafan, sandały" sankiele, saserdak, siatecka, siermięga, s"ilnje, sirwk, sarong, sierak, skarpety, skórzaki, smatka, skórznie, sołomianka, soroczka cepce grodzone, cepkałka (czepiec), chałat, choda!k'i, chołosznie. kurpiele, lejbik, leknica, letnik, liwk, spencer" spencerek, spodnica, spodniczek, spódnik, stanik, stan, stany, stradyotki, str'oiki, stroki, S'Ukienka, S'Ukmanal, sukman, suknianka, suknia, suknioki (spodnie), surdut, surgut, swytka" szal, szalawary, szarawary, szatka, szleifa, szmatie, sznurówk,a., sznurowy- chomla, (stanik), łapcie, łach tusza, łoch- cia, szuba" szurc, bieretki, binda, (spodnie), bramka, lok, borok, bruclik, bryzicka, buciki, buksy burka, (spodnica), brusek, bucha, zamszowe" buńda, burnus, buty, buszka, chamełka, chymla, bruś- brzyzócha, (hymla), chamyłka, chorki, (spodnie) chustka, chusty, chwost, chwartuch, ciżmy, cuba, cuha, czuha, cuwa, czamara, cyp, czapeczka, czapka, czepe~, czepiec, czilc'e, czółko, czoboty, dłubanki, czucha, dolman, czuba, duszka, dzo- (żupan) dżanłuk, dżełek, farbówka, fartuch, ferety, forgi, furażerka, futro. gacie, galaty, (spodnie) galon (ka)" gerdany, gimarka, giwer, kiw er, kaSiZkiet, goller gorgu lik, gornica, gorset, apan, gugla, mana, haci, zucha, gunok, guna gurmanka, haczi, halena, hazuka, gunka, guziki hamelka, hołośniaki, gurgzło, hahoło- krysanie, tusa, kuczma, kwef, łoktusa, gierka, majtki, ki, mandyna, mentieki, kukła, kurpte, lajbik, lajbyk, maciejówka, ma- malico" malowan- manty, .mentyk, mieszok, modrucha. naczółek, nagOllennica, namit, nami tka, napierśniki, nogawice, obhortka, obłuska, obrus, obruS'eki, obuwie, ochtuski, ołochy, ołoszka (wołocha). onucki, onuce, opasek, ornat, oślędra, pach (pas). paleton, (kożuch) palma (kora). paltyszko, pantofel, panteliki, parka, pas, pasek, pastalas (postoły)" peleryna·, perhinka, peremitka, peremytka, petak, piek. tar (kieptar), pirsztinis, płachta. płaszcz, płóciennioki, płóciankL (koszula)" spodnie, ca, ślężak, świnioryjek, szUr, śIachmy- śnurówka, śpiczaste, tkanice, toczenica, trzewik~, turban, tuzinok, ubranie, ubiór, voblecka, wangierka, (węgierka), welon, toki, tuzior, weretka, werety, ka, wizytka, kę, westka, węgier- w łopatę, w ogniów- wołocha, wścieklizna, wuja- za,łóżk~, zapaska, zawicie, zawijaki, za- sze, wywijoki, zapiąstki, wój, zawściekła, zgtura, zarka, zupan, żupan, żarna (czapka), żeleźniak (kapelusz).. żgło, żupan. Odziomek, 'dolna część drzewa VI. 46. Odżegnywanie kołtuna p kołtun :XtXiX.IX.315, Odźwierek, p. odrzwia, mag. whijanie noża w wigilię, XVIII. 200. Ofanu (j. polin.) bóg rolnictwa VII.18. Ofiarnik XlXXIII. 145. Ofiary XIV. 20.. 39, 45, 51, 66, 72, 82; XVIII. 30, 35; XIX. 63, 64; XXI. 105; ,XiXIX. 164; <XiXX. 225; XXXIV. 9, 'li, 21" 27, 36, 37, 42; 'XXXVI. 158. - składane bogom ]J. 134; XIV. 216, 220; XVI. 1, 2; XVII. 171; XXX. 225. - chatnikowi, II. 213. - drzewom owocowym, XVIII. 92, 95, 96; XX. 296. - jeziorom VI. 338 - !kamieniom II. 211. - morzu IX. 281- przy budowie domu IV. 99; .XX 293, 294; XXIII. 159; XXV. 114 lXXXIII. 2, 139; ,XXJXIV. 34; XXXVII, 110. - wodzie V. 3,10. - z bursztynu p. bursztyn. - Wołdre IX. 28,1. - z Izaaka" p. Akedah. - z ludzi p. of1ary przy budowie domu. VI. 15, 23, 25" 242; VII 13, 15, 2~;"94; IX. 281; X. 112; XIV. 178, 220. XlVIIi. 171, 204; XX. 2łO. 294; XXVII. 135; ~VII. 393399" 402; xxxrx. 297. - z plonów oX. U, 3 - z przedmiotów VI. 25; XX. 210; - ze zwierząt domowych VI 25, 26, 337; XIV. 220; XVII. 204. Xx. 210,213; XXXVII 110, t~, 128, 399 - zastępcze, XX'IX. 123. - ziemi IX. 281. - zmarłym VI. 19" 124; XX. 205, 20~211. - żywe IX. 207. Ofici, sekta gnostyków, XV. 218; XVI. 18. �350 się,of~aganie się, powalać się, zababrać XIV. 114 Ogacenie domu p. kukurydza, X!XXIX. 267. Oga~on szych V, 149, 3:38; XII. 292 Ogar~e więcierz. XIV. 115. Ogary w łowiectwie, X,XXI. 24. Ogidla łodyga, korzeń wodnej rośliny. XIV. 115. Ogień, bóstwo, VII. 6, 13, 14; XlV. 47, 49, 50, 63, 226, 227. pl. W i e r z e n ia, bystry IV. 313. . - gaszenie X. 95. - niecenie p. krzesanie, krzemień, tarcie, czer, czyr. - i gDŚć,XIV. 47, 49. - i salamandra, XXXVIII. 246. - kult p ka,ra ognia. II. 94. 211; V. 284; VII. 13; XIII. 88; XXIX. 123; pl. Kul ty. - moc oczyszczająca, XXVII1.253. - na cześć dziadów p. gromadki, XVI. 326; XVII. 29. - niecenie przez krzesanie L 29, 56, 143; IV. 315; VII. 2.4; XXXVIII. 54. - niecenie przez tarcie I. 29, 56, 134, 143" 189; II. 207; IV. 315; V. 207; XIV. 45; XXXV 126, 127. - obrzędowy, p. okrą~nie pól, pochodnia. IV. 313. - oczyszczający, ,xIV. 46; XIX, 146; XJXXIII. 124. - od piorunu III. 143;XI. 66. - {)d pożaru III. 52; XIV. 368. ..,....odkrycie, XXXLX. 19. - palenie na św. Jana Nepomucena, na wiosnę, V, 307, 308, 356. ..,....przeciw czarownicom XIII 31" 109, XXVI. 74. Oj~agać 351 - podgartywanie XI. 385. chorymi palcami - powstanie OCXIX. 123, 13:~. pożyczanie II. 86, 88; IV. 419; XXIII 59, 60, 62, 72, 73. pt. Z akazy. - .przechowywanie pod popiołem XIV. 292. - przeskakiwanie, IV. 321; V. 15, 177, 258, 3,56; XI. 299, 303. - rodowy XXXII. 180 - sO'bótkowy p. fakly, IV. 313, 317, 318; V. 25'8, 308, 317; ~I. 299, 303; JelII. l, 15, 18, 88--90; XX. 103, 301; X;XVII. 165; XJCx, 225. - środek ochronny, XXXV. 84, 128. - święcony II. 87; VI. 409; VIII. 342, 377; XX'XIX. 339. - święto II. 214. - święty II. 210; III. 20; VI 66, 329; VII. 287i, 290, 293, 296, IX. 413; X. 111; XI. 183; XIII. 204. - w alchemii XXIX, 103. - w lecznictwie 1. 54. - w magii XIV. 43, 183; XxX. 52, 56, 66; XXXIV. &-8, 13" 19, 21, 42. -. w wierzeniach, II. 207; XXLX. 119; XXXV. 124. - w zagadce, ,XIV. 157; XVII. 81. - w zwycz. i OIbrz. B Nar. I 2501. - w zwyczajach i obrzędach weselnych I. 95.. 134. - w zwyczajach pasters1dch XXXV 99, 129. - we wróŻ:b.ach X. 112. - wieczny, II. 2M, 207, - wielkanocny IV. 185. - wymiatanie:xlPj~ X. 951.XVII 38 - wynalazek XXXIV, 274, 275. - z osiny XXXV. 73. - z tarniny XII. 312. zabezpieczający od uroku XXIII. 106. - zakaz pożyczania w wig. II. 86 - w metaLUJr·gii,XXXIV 274. - związek z bocianem XIV. 171. 397, dabłem, XXIŁ. 106; kogutem, kowalem, X.XXIX. 104. - żywy II. 207; V. 207; VI. 328; XIV. 45; XXXV. 76, 12a. O g i e ń p. bóstwa ogn'La, czciciele ognia, hubka, krzesiwo, KsiuchtesutH, KsiuteukH, niecenie, ogień żywy, ogniewik • Ogier II. 46; X!XXV. 133; - czarny XXXVIII. 264. Oglądanie duchów XXIV. lSi, 14, 19. Oględziny w zwycz. wesel. III. 204; V. 19, 282. Ogniewik (j. .ros,) P. krzemień XXXII. 139. Ognijk O. wend.), krzemień, JGXX'II. 139. Ognik, bursztyn świecący. XXXIX 364 Ognik na twarzy, XVIII. 184. Ogniki błędne p. demony 1 26, 137. 183; III. 144; IV. 331, 3:l2, 386; V. 34; VII. 120; XVII. 64, 183; XXXIV. 37; XXXV. 24. Ognisko ,p. kamień. XXXIX. 208 258 262, 270, 278, 280, 231. buszmeńSiki,e XXXVII. 81. cygańskie XXXVIII. 263. dla zmarłych VI. 204. dogotowania p piec. domowe VI. 334; XI. 3'36; XII 5, 7, 8; XIV. 39, 186, 232; XXXVIII. 361. - Jakutów XXXVII. 116, 117. - kult XXIX, 176; XXX 251. - na Juria XIII. 109, 110. - na środku chaty XXVII. 140. odświeżanie w związku z księżycem X~X. 226. - otwarte w domu germ. bałk, XVII. 181; XX!XVII. 227. - pasterskie XI. 212; XXXV. 119, 133, 149. - rodowe p. ogień rodowy. - rodzaje 'XXVI. 134. - rozpalanie XXXI 159; XXXVII. 81 - tatarskie XcXXVIII. 272 - w zwycz. B. Nar. I. 251. - z dziewuęciu drzew XXVI. 74. - zapalanie przy wypędzaniu bydła XJeV. 59. -związek gospodarstwa i domowników z ogniskiem domowym XXIII. 74, 105. Ognisty kamień, słońce w wierz. anglosaskich XXXII, 138. Ogniszczanie, wsp6łogni:skowcy, P. ogień rodowy, ogniJs!m rodOWE XVII. 181. Ogon ducha złego VII. 21. - kara. przywiązywanie do ~}gona V 119. - lisi instrument muzyczny na ł"ysej Górze XXVII. 70. - obcinanie koniowi, V. 118, kurze piejącej, II. 211. - obliczanie wieku konia III 141. - u Zydów XXI, 180. - w zagadce VI. 248. - wyrastanie u ludzi I. 13'1. - z brzękadłami, strój Szamana XVI. 12'2. - żmiji w lecznictwie, XI. 377. Ogóreczki haft. X. 301; JeXXV. 27. Ogórek Cucumus sativus III. 10; VI 64; XII. 29£; XXVIII. 244. - sok w kosmetyce XXX. 47. - zakaz sadzen:a XII. 61. �352 II. 266. pt. Z w y c z a je - księżyc wzrastający. XXII. 153. i o b r z ę d y w e s e l n e. - nazwa najwyższego bóstwa XIV. Ograjdać, powalać. XIV. 11'5. 54, 57, 60. Ograszka febra. VI. 46, 61. - niebios, iXlXXVIII, 4'5, 46. Ogrdób (a) sieć boczna, przednia lub - pojęcie o wyborze X. 219. tylna, przy sieciach potrójnych, - przybrany p. atalyk, VIT. 55; XIV. słępach i wątonach, XIV. 115. 238. pt. R y b o łów s t w o - w szopce, XIX. 51, 88. Ogrodnictwo XXIX. 118;' XXXVIII - w zagadce XVII. 85. 313. w zwyczajach weselnych XI. 412. Ogrodnik, taniec śląski XXV· 79, 81. wielki p Dziad Lel XIV. 60, 72. Ogrody, X'I. 373; ,X,XXIX. 214, 221. Ojcobójstwo XXVII. 11. - braci XXXIX. 186. Ojcowie, demony XXXIV: 17. - Hesperyd XVII. 18. 12, 17. - miejsca dusz błogosław., XVII. 18. - duchy przodków, x,xxIV. - rodzice XIV. 254. Ogrodzenie gnojowni XXXIII. 112: Ojcowizna III. 3019;IV. 13 pt. rp r aX'XXIX. 249. . wo ludowe. OgTód p. gród, grad XIX 26. Ojcowizna boli, choroba XXXIII. 8G Ogród cudzy XXXI 73. Ojcowski ustrój ,rodowy, p. patriar- warzywny III. lO, 14, 126; XXXI. chat. III, 100. 114; XXXIII. 112. O:iczako. O:iczunek, pop ruski VI. 46 Ogródek III. 11; XIV 364; XXIX. Ojczym. III 306, 307. 90. Ojczyzna azjatycka XXXIX. 18. - Adonisa XXXIV. 129-133 136. - IIJJdoeu.ropejczyków XXVI. 32. Ogryzanie paznokci, XXVI. 97.' motywów baśni, XV. 17'9,195, 199. Ogrzewanie wnętrza XXXIX 242. wyspiarska XXXIX 18. Ogrzywka, rozgrzanie, XIV, 115. Oje XXX. 215; XXXIX. 127. pt Z aOhabić, zostawić, XIV. 253, 254. p r z ąg. Oharczyć, (p. huc.), zabawa, p. ciągOjstrze, ostrze IV. 307 nienie kota, XIII. 56. Okadzanie, asafetydą, VIII. 374. Ohidne miejsc~ p. nieczyste miejsce bagniętami VI. 77; XIX. 115. IV. 219. - bursztynem XXXIX. 399. Ohiroczki, (j.ukr.), wzory pisanek, -bydła VI. 58. 74; XIX. 125; IV. 21a. XXIII.. 81" 109; XXV. 91, 92; Ohnyki (j. ukr.) wzory pisanek IV. 211. XXX. 43. 44; XXXV. 128. - bylicą p. bylica. Oh.olony (j. hue.), choroba-koni. XVIII. 190. - chaty VIII. 374. - cierniem p. cierń, Ohoń, (j. huc.), ognik na twarzy XIII. 216, 219; XVIII. 182. 184 - ciS'em p. cis. Ojciec II. 81. . - domu w wig.' świąt XXXIV 2711. - <kościoła XIV. 59 - drzew owocowych XVIII. !l9 Ograbiny 353 Okadzanie jałowcem, XII. 310. - kaliną p. kalina - kłokoczyną p. k.łokoczyna. - tkrów;, X. 278; XII. 315. - ludzi, V. 219. - ładanem VIII 374. - przeciw burzy i chorobom VI. 77; XIX. 115. - święconymi wiankami, ziołami V. 297; VI 55, 60; IX. 414; X. 33Si.437; XIII. 218, 221. - Żyda, wyzwoliny na ko,iarza IX. 409. pt. I n i c j a c je Okaista, nazwa owcy VIII. 39. Okalanie, zataczanie koJa III. 52. Okap II. 182; IX 272; X. 310, 312; XIV. 350; XVI· 367; X::>CI'5{12, 25, 49, 50; XXX. 242; XXXIII. 95, 96, 108; XXXVII 1971,198, 212, 229; XXXIX. 243, 244, 328, 453, 454. pt. D a c h. - naczółkoWY, p. koszyczek. - nad piecem III. 2; ~XXVII. 117. - przyźbo·wy XXVI. 102 Okienka w stodole IX. 274. Okienko III. 11 Ok'ennica deszczółlr.a d. pieca,XlII 116. Okiennice III. n; IX. 273; XXIX. 17, 19, 89. malowane XXIX. 89. - w magii XII. 65. Okkopirnus (j pr. lit.) bóstwo XXII, 1, 10-12. Okleja, ukJeja' biała XXXII. 24. Oklepce p. klepce, kapkan. XXXI. 33. pt, Łowiectwo. Okleszczyny, swatanie IV 307. Okladnica, pręt przytrzymujący sito XIV. 115. Okłady XI 386, 395---W0; XVIII. 180; XXX. 41. 54. pt. M ed y c yna ludowa - z kminku p. kminek. 0_ 23 Lud - wiązki! słomy w obrzędach wiosennych IV. 184, 303; XI 175; XIV.302 Okniarz, sz:kilarz V. 64. Okno p. Blummenstalen III. 317; IX .. 270; XI. 173, 313, 395; XII. 7, 8; XIII. 327; XIV. 357, 368; \XVI, 367; XXVI. 102; lXXVIII. 47; XXIX. 17., 47, 51; XXXIII. 90, 101; XXXVII. 105, 107, 112, 114, 197; XXXIX. 287. - cerkwi XVII. 7. _ miejsce wychodzenia i wchodzenia duszy XXIX. 123,· - otwieranie w ob pogrz. XxX. 225 - w lecznictwie XI. 395 - z zagadce II. 228; VI 247; XVII. 87 _ zakaz patrzenia XXIX. 123. Oknyki O. ukr.) wzory pisanek IV. 211. Oko (gw. huc) waga XXXV. 153. Oko Boga. p. księźyc II. 327. - ptasie w magii XIXIV. 43. - zmarłego XVI. 82. _ w przysłQwiu XIV. 238., 240; XXIV. 93, 103; _ w wierzeniach, XVI.. 82; XXVII. Ok lot y, 135. w zagadce XVII. 83, 87, 88; XVIII 172. - wejście duszy do ciała XXXIV.n. Okolnica, kształt wsi. XVII. 128. XXVII 131; XXXIX. 289 pt. O s a d n i c t wo. Okolnice ornamentacyjne XXII. 113. Okoń Perca fliuviatilis L. XXXI.36. 42; XlXXII. 25. Okoń burtny o jaśniejszej łusce XIV. 115. Okoń głębny o ciemniejszej łusce, XIV. 115 Okońcyca, koniczyna V. 64. _ Tom XL __ ._._ ... .•.....•......•... -.• __ __ .-... •.......•...• __ ... __ ... _---------- ...-.... �354 Okopcenie swołoka, XIII. 135. p. wódka IX. 257; XI. 398. - jałowcowa II. 158. Okólnik III. 11. Okraczka. żelazne okucie XIV. 115. Okrajka, krajka ~II. 289, 291; XIII. 209. Okrąglaki I. 161; XVIII. 68; XXXVII. 112, 196, 220, 226; XXXIX. 281. pt. O b rób k a drzewa. Okrenty XXXIII. 96, 108, 109, pt B u d o w n i c t w o. Okres brązu IV. 327; VIII. 97; XI. 63 - deszczów, XXXIX. 219. - dojrzewania płciowego XXXVII. 55, 56, 366. - etniczny XXXIX. 59. - halsztacki XXXIX). 270. - interglacjalny XXII. 72. - kultury łużyckiej XXiXIX. 426, - lateński XXI. 63. - lodowy, XIXII. 72', 80. - minoiczny, XXIV. 191. - neolitu, IV. 327; XlXI. 63. - początkowyetnogr. pol. XX!XIX. 626, - późno-rzymski XXI. 63. - przesilenia zimowego XX. 177. - il"zymski XXI. 63. - starosłowiański XXXIX. 426. - środkowo-cykladzki Xx)XIV. 69. - wczesno-minojski XXXIV. 68. - wedyjski XXXIV. 13. -. wenedzki XXXIX, 426. - źelaza VIII. 97; XXIX. 124. Okresanyj druc. pijany XXXVII. 210. Określanie, obwodz~mie chorego XI. 399 Okręcani'e (się), chorego III. 00. - sprzedanego bydlęcia XXIII. 89 - w koło X. 355 Okowita ,.'l 355 - w kupnie, XIXI. 95', 96; XXIII. 89-92. - w obrz wesel. i żniw. XXI 93-96. Ok!ręgi etniczne. XXXVII. 393,. - kultur: XXVI. 29. - kultur przedhistorycz. XXVI. 31 Okręt-widmo. XXX. 250. Okręt p. 'statek. Okrężne XXVII. 167. Okrontka, nożyk sitarski XIV. 115. Okropa, stras.znie. IV· 307. Okruhłe (gw. druc) miasto XXXVII 210. Okruhłyja kilka (j. ukr.) wz-orry pisanek IV. 211. Okseft III. 67. pt. Mia ry i WG g i. Októwka, instrument muzyczny XXXI. 71. Okuda na drzwiach cerkiewnych, 'XVII. 11. Okultyzm XXXIII. 139. Okuń, okoń XXXII. 25. Okup państwa młodych XIII. 320. - swata III. 206. - za dusze. VI. 26. - za ius primae noctis, rI. 111, 112, - za zabójstwo XXVIII. 254. Okurzanie p dkadzanie XI. 384; XXXV· 63. Okwi, (j algonk) wielka prababk3 VII. 12. pt. B ó s t w o Olajos, a[oes w med. V. 164. Olał, wOllał, XIV. 115. Olbrzymy, p. Gog iI Magog, Walidąb, Waligóra, rwibuk, - Wielochłop, Wyrwidąb, Wy- Wyrwijedlica, I. 6; II. 21; IV. 98; V. 182, 232; VI. 312; XII. 341; XV. XIX. 215:, 230, 231; ,xIXVIII. XXIX. 207, 298; lXIXlXII. 110. XXXIV. 289; XXIXVII. IX1XXVIII. 38'7. jako temat 'baśni XV. 183 225, 183; 188; 125; 251; Ocha, olsza ,olszyna, Alnus glutinosa Gertn. 1. U5; XII 165; XIII. 225; XIV. 33~6; XVIII. 62; XXVIII. 244; XXXI. 98. -< barwnik do tkanin XXXV. 70. - budulec XXXIX. 287. - czarna XXX 7,0. -.:...drzewo święte, XVII. 20. - gałęzie, odpędzanie myszy II 159; VIII. 359, 364. -< kąpiel w wodzie spod ols'zy XXXV.70. - kora, barwnik IV. 215; VII. 179; XVIL 33; XXIV. 141. - -liście w lecz., okłady, <ldwar, suszon~, II. 155; VI. 59; XIII. 219; XXXV.70. - liście z rosą, tępienie paso:i>ytów, XXXV. 71. - miejsca zarosłe, -siedziba ·topielca XXXV. 70. - pień w lecz. febry XXXV. 71. - popiół przy zasiewie kapusty XVIII. 215. Olcha szara" Alnus incana Moench, szyszki, odwar XXXV. 70, 71, - w baśni XXXI. 98. - w lecznictwiJe XXXV. 71. - w mita'Ch kosmogonicznych, XXXV 70. pt. M i t Y. - w opowieściach ,XXXV. 70. - w pieśni II. 69; XXXV. 71. - zatykanie gałęzi w polu p. apotropaion XXXV. 70. Olczak, wolczak, wołek mały XIV. 115. OLej I. 84; VIII 370; IX. 95; XI. 46; lXIII. 155; XIV. 397; 'XV. 93. - bawełniany XXX. 161. - bić VIII 370. - bukwy V. 178; XXXV. 64. -- konopny VIII 370; XXX. 161. - lniany II. 158, 270; VI. 358; VIII. 370; XII. 296; XIII. 277; XXX. 161, 163. - makowy II. 159; XXX. 161. - Ql'zechowy XXX. 161; XXXVII.301 - słonecznikowy .xXX. 161. - w bajce II. 271. - w lecznict II. 1'55 .1270;XVIII 182. - w łowiectwie XXXI. 29. - w zagadce II. 229; V. 49. - wytłaczanie IX. 95; XXXIV. 147, 148. Clcjarnia XXVI. 98; XXXIX. 446. Olejarstwo IV. 332. Olejek bobkowy, bukowy V '3m, 302. - goździkowy, kosodrzewinowy, kminkowy, jałowcowy, kamforowy V. 302; XXX 162. - lulkowy, miętusowy XXXIII. 81 - rędzinny, 'rozmarynowy, V.165,30Q - :s'ka'lny, szyszkowy, ter,pentynowy, V. 3102 Olejica krówka Meloe proscarabeus, ciecz w lecz. XII. 64. Olejkarstwo V. 3m. Olejkarze V. 301, 302; VIII. 190; XIX. 56; XXXVII 356. - 'turczańs'cy XXXIX. 435. Olejnia do wytłaczania VIII. 370. Olejnica p. czop XXXIV. 147, 148 - w zagadce XVII. 93. Olimp polski, ,XiVI. 203, 2211; iX,X;r. Hl7 Olimp słowiań:slki XXI. 162, 163. Oliwa VII 2" 14. - święcona XII. 62-. - w leczeniu bydła XVIII. 188. - w lecznictwie X. 334, 342. - wrząca, kara za fałszowanie monet XXVII. 145. Oliwka, liście XXI. 186, 187. przeciw demonom, XXI. 186. Olmaryja szafa" spiZarnia XVIII. 220 Otorum, bóg nieba Zulusów VII. 10 Olszaniec, roślina aphr:, ~:XOCIX. 300. ---_ .. ..•.._-_ _--------------------.., - .. �356 357 Oładki XI. 214. Olenewi rohi (j. ukr.), wzory pisanek IV. 213 Olnować się, Olnowanie, burzyć się, falować XIV. 115. Olobole, hołoble II. 123. Olacha, oloszka, wolocha, sukmana XlV. 115. Ołów XXXIV. 170 pt. Metale i i c h o b l' Ó b k a. - lać, wróżby, XX Vn.88;'XXXIU.12'1 - w leczn ro-ztopiony XI. 395; XIII 218; XXVII; 153. - wyrób amuletów XX. 299. Ołówek, zagadka II. 339. Ołtarz XIV.35, 213; XXVIII. 41; XXI,X. 100; XXXVI. 108. -:- bractwa XXXII. 67. - ofiarny jako pl'ototyp żarowni XX,XII 64. - w kapliczce XI. 168. - wielki w magii XXV. 89. Oman niemiecki Inula germanica, w lecz . .xXX. 52. Oman wielki Inula helenium XXVIII 244. - korzeń w leczn. :X,XIXVII.298. Oman a, obłęd od cisu, XXXV. 65. Omasta II 185; IV. 204; XXIII. 72. - pożyczanie, !XrX:III.72. Omaty po omacku VI. 46. Ombwiri (j. a·fr) duch dobry VII. 2'5 Omela hruszewa O, u.kr.) jemioła. Viscum album VI. 158. Omer (j żyd) miara XXVIII. 51. Omiatanie św. palmą VI. 77. Omogoj (j. jak) XXXIX. 86 pt. M i t y o p i e r w s z y m c z ł 0wieku. Omotać omamić kogo XVIII. 220. On, diabeł LX 384; XII. 262. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. - pasiecznik XII. 262. On - dżety O. kirg) kalym On - uzbrojony w krzemień, vis kala pt. B ó s t w a. V 12. p. Ta- Ondiny IV. 387. pt. Demony wodo Oneirornantia, wróżenie ze snu XXXVIII. 271. Onjambe, (j. afr.), duch zły, VII. 25. Ono p diabeł I. 177. Onomastyka XXXIV 63; XXXVIII. 524 Onomatopefka .xxxVII. 316. Ontarz ołtarz II 243; V. 64 Ontogeneza XXI. 184. Onuce, onucki, onycki p. onucza, culka, onuczi, owijka II. 63; III. 15, 17, 229; V. 1419,150; VI. 46; XI 57; XII. 285, 286, 290; XVII. 146; ,XlXVIII. 217; XXXIII. 82; XXXVII. 219. Onuczi (gw. hue.) onuce XXXV. 146 Opactwo Cystersów, XVO!.414. Opadanie z ciała, choroba XIII. 217, 221 Opady atmosferyczne XXXIX. 210, 215, 219, 244. Opalanie drzew owoc. XVIII. 92 - paznokci XI 383. - zasiewów XXXVII. 345. - żyta IV. 283. Opał XIV 35,6. Opałka w przysłowiu XIV, 352. Opary (gw hue.) choroba bydła. XVIII. 187. Oparzeliny, leczenie XXX. 38, 54. Opasek, p. pas, trzos, III. 253; XXIV. 106, 111-113, 115, 118, 124; XXXI. 67. Opasywanie drzew powrósłem, XXV 61 pt. M a g i a. - obrzędowe, XXI. 192; XXIII. 10 Opasywanie się bylicą, IV. 315; XIII. 109; XX 192. - powrósłem, XII .. 43. Opat w facecji. XXXI. 132. Opętanie" VI. 232, 233, 235; IX. 298; XII. 219, 223; XXXIV. 41; XXXV' 25; XXXVII. 291. Opętany. VI. 409; XXJXIV. 43. Opica, małpa XVIII. 220. Opich, ziarnka używane do balsamowania XVII. 175. Opieka nad małoletnimi. III. 312. - nad zmarłymi. XXXVII. 399. - rodowa, szlachecka. III. 311, 312. Opiekun psów, P. św. Marcin XVI.4. Opieńki PhoHota mutabUis. I. 20Z. 204. pt. Z b ie r a c t w o. Opisanie woyny żydowskiey. XVI. 339. Opis etnograf. to<pograficzny IV 100. - kultur. XXXVIII. 3'82 - statystyczno-krajoznawczy XXXVIII. 293. Opisy kultu·ry lud., :X'X1XIJX,. 571. Oplecki. XXXVIII. 441. Oplicze (gw. huc,), koszula ibezprzyramkowa. XXXVII 220, 2.22. Op lity, Oplit (gw. huc), płoty. II. 209; XXXV. 88. Oplwanie, p. plucie w leczn., XI. 385, 387. Opłata sądowa" p. Szepszeląg. Oplatek, dawanie bydłu. X 156. - łamanie się. X 294; XI. 194. - wobrz. B. N.ar. I. 251; II. 63; III. 3, 4, 172, 173; V 349, 350; VI. £8; VIII. 372; IX. 89; x.. 155, 156, 280 281; XI. 418, 429; XIV. 132; !XXIX. 96. - we wróżbach wigU. XIV. 2M. - wypiekanie. XX. 66. Opłaty weselne p. kalym. II. 109, 113. za poświęcenie, II. 141-146. Opłotki. XXXIX 296. Opno, gwarno, XIV. 115. XXXIII. 81. pt. M e d yc y n a l u d o wa. Opojarzyć, odsadzić. XVII 163. Opole, ślad, obejście, obrąb, XVII. 197 Opolnik. XXXVIII. 322. Opończa. XlV. 12. Opowiadacze baśni XVII. 58. P. legendy. XXIV. ·93; Opowiadania XXIX. 119; XXXIII. 142; XXXV. 23, 39, 4{), 184; XXXVIII. 569. pt. L i t e r a t u r a ludo w a. - antyfeministyczne. XXVII. 29. - ludowe. XXVI 1M. - z Wybrzeża Sierra Leone. XVII. 274. Opowiedzi, zapowiedzi. VI. 46, 129. Opowieści biało-ruskie. X. 228. _ bułg.arskie. VIII. 330; XXX. 90. _ góralskie. VII. 180-192; X. 333. - huculskie. VII. 65-68; XIII 338. - ludowe. I. 23; II. 88; III. 176, 274; VII. 44, 241; VIII. 91; IX. 172; XI l(}2, 389, 390, 418; XXIII. 160 16,1; XXVI. 104; XXXV. 2~ 68, 70; \xxxVII. 153, 355; XXXIX 141 pt B aj k i i b a ś n i e. - łańcuszkowe, p. hagada, lXXVII. 15,6. - madziarskie. X,XXV. 179. - maltańskie. XVI. 38. - nowotarskie !XVIII. 77. - podróżnicze. XXVIII. 192. - romantyczne. XXXII. 4. - sieradzkie, VII. 118-128. - słowackie. XXVI 110; XXIX. 127, - staroegipskie. XII. 332-335; XIII 144, 259. - śląski.e. XXXI. 51, 52. - węgierskie. XXIII. 168. - włoskie. XIII. 347. Opowożyć się, odważyć się, XVIII. 220. Opodeldok, �359 358 . Opozycje funologiczne, XlX!XVII. 314. Opparynie, Oppeczenie (gw huc.), XVIII. 182. Opracowanie Pol At!. Etn. XXXVIII, 179-181; x.x:xr.x. 607-615. Opraty, lejce II. 132. Oprowadzanie młodei wokół ogniska,XXVI. 86. Oprawca, hycel, kat, w anegdocie. IX. 59. - w wierzeniach. ,xxVI. 97. Oprowadzanile nagiej dziewczynki, p. nagość sprowadzanie deszczu Lazar. XVII. 37. pt, Magia. - niedźwiedzia. XX. In, 177; XXX 225. pt. Z w y c z.a j e i o b'r z ęd y d o r o c i ne. - pluga, 'statku. ,xx. 183-185, 188. - wołu. X,IX, 58. - żywegiC>wilka XX. 177. Oprowody (gw. huc), ·pog;IiZeb. V. 345; VII. 262. Oprótka, powróz do wątonów. XIV. 115. Opryma, obramowanie. XXXVI. 264. Opryseczka, opryszczka, lecz. II. 156 Opryskiwanie wodą. XXXVIII. 58. Opryszczenie języka. VIII. 361. Opryszki zbójcy. XVIII. 158, 159. Opsjan. XXln 4. Optówka, opt6lka, instrument muzyczny XXXI. 71. Opuchnięcie. XXXI 98. Opus plumarium, Opus pulvinarium (j. lac.), ścieg płaski, pia'skowy. XXIV. 138. Oracja" babki VI. 126. - patriotyczna. XII. 133. - starosty. Vln. 240; XI 79; XVI. 144 145; XX. 198; XXXI. 168. - zapustna. XII. 44-49, 126-135. Oracja ŻYdowska, XII. 49, 50, ~ 55. Oracz, XIX,102; XX. U3, 143. Orahi (j. serb.), orzechy, Orgie na cześć Siwy, XX. 300. Orich liskowyj" (gw. huc.), leszczyna, XIII. 224. pt. Roś l ,in y w 1e c z- zabawa V. 141. purka O, ,serb), oranie brózdy, zabawa. V. 142. Orchis P. storczyk. Orczyki, orcyki u pługa., wozu, I. 143; VI. 300; XXXVII. 308; XXXVIII. 231; XXXIX. HO,' 123, 127. Ordalia. XXV. 10, 12, 97; XXVI. 99. Ordynacja żupna. XiXXIX. 170. Ordynacje, ustawy wiejs.XXXIX.100 Ordynarczyk, robotnik rolny. IV. 143, 144. Ordynki, spód stogu, z gałęzi lub starej słomy. XIV. 115. Oready p. duchy leśne. XXXIII. 13. Orejones (j. łac,}, długouchy. XXXIX 302. Orek, worek., mi.ech. XIV. 115. Oresz (gw. druc.), narzędzia. XXXVII. 205. Orędziny w zwycz. wesel. XIII. 314 Orfeusz. XXI 188. pt. Mi ty. Organista. XX. 66; - wchodzeniu po kolędzie, XIX 38. - w literaturze ludowo VI. 250, 252; VUI. 180. Organizacja badań terenowych. XXXIV. 154; IW. wsi. XXXVIII. 547; - pierwotna. XXXIX 15, .55. - produkcyjna. XX:XIX. 184 - rodowa. V. 5; XVIII. 14; XXXIX. 192. - 'rybaków mala'js., XXXIX. 437. - społeczna. XVIII. 15, XXXIX. 15, 55, 103 105. - szczepu Luo XX:XIX. 184, 185. - terytorialna XXXIX. 184. Organy, III. 65, 171; X:XI. 118; XXIV. 91. Orgie czarownic. XXVII. 100. Oranje n i ct w i e. woloskij (gw. huc), wł. orzech w leczn. XVIII. 192. Orientalistyka a etnologia. XXI. 89, 90, 270. Origanum Vulgare, p. majeranek,., macierzyca po·spoUta. Ori'On, XXXIX. 321. Orka patron św. Gleb. XXI 122. _ w~lami. XX 55; X;XXIX. 354. _ zwyczaje, XVIII. 214; X,XX. 247. Orkarz, workarz. XIV. 115. Orkisz, P. Szpelc, Triticum spelta, XXiXVI. 303. Orlik pospolity Aquilegia vulgaris. XXVIII 244. pt. Roś l i n y w wierzeniach, magii i w l e c z n i c t w i e. Orlova (j. serb.), V. 142 Orły w baśn~. XI. 37-5. T Ormuzd. III. 2, 3; VII. 26; XXXI~. 105, 107, 119, 152. pt. B ó s t w a, Ornament, p. cackowanie, _ falisty, ,X;XI. 259, 262. _ geometryczny. X\XII. 84, 99, 117; XXV. 102; XXVIII. 37, 42, 43; X!XJ:X. 125; XXXII. 317;XXXIV. 68-79; XXXVII 201. - Goldów. XXII. 88 _ haftów (}poczyńs'kich" XXI'V. 129. _ krakowski. IX. 207. _ iiniowy, XXII. 88. _ ludowy X'XI. 48 _ malowany. XXXIV. 86. _ na siekierkach II. 219. _ na ścianach. XX,XIII. 107. _ palcowy. ,XXV. s. ,Xl. _ roślinny. XII. 120, 121. 191; lXXII 89 U7; XXIX. 125;' XX!XJV. 76, 86; XXXVII. 218. Orich • - ryty. :XXXIV. 71, 75. - sądecki, IX. 20'7. _ stempelkowy. XXXIV. 69. _ sznurowy. XXV. s. IV" lXII. - ściegowy. XXV. s. V. _ tekstylny. XXXVII. 435. - wstęgowy. XXI. 254. _ wycinanek skórz. XXII. 89. _ z drzewa i koścL lXXXIX. 421. _ zwierzęcy. XXJ:I. 84, 117. Ornament p. aglaly, akedah, babyne ,kolino, ibaranek, baraniczi baranieczi, baran, baranki, bar~nia holowa, barani rohi, arw,lnek, barwinok, baryłka, bawo!, baźki, bąk, bąk z rogami" besahy, bezkonecznyk, ny, boży suk, buklaźki, cerkow, cerkowcewa, chaluzkt, bereziwskij, chrestata, chrestyki, zą?- cerkowct~, chabinki, chrest pasko~yj, boro~ buczy) caki (Zacken, ki>-, cegły, chrest biesagi, brama(y), gr6b, chrest chrestati, chrestykowata, chresz- czy ki, ciapki, cyrka, czeresznewa, . czerwoni czerewyki, czobitok, czoboty, 'ćmuky, ki ćwit ćwitki, ternowy, ćwitocz- derewce, dra- bj,~ drabinkJa starodawna, drabunke , drabynka, oIlaiPaczka, , drzewko, drzewko życia, dwi rożi, dziab ki, dziewięciornik, dzi~beńka, dziubla, dzwizdy, dzwt- dzwoneczk~, fasolkow~, gadzik, gałąż gałązkI, gęsia kiszka, girlanda, glisty, gołąb. goździk, grabie, grabki gra- nyczki, fasulki, matiele, i krejwas, gwiazda, gzygzaki, greblalis, guziki, gwiazdki. halawyci, wiwsa, haluzki, . holowkowa, Ct, dzwilipis gwajzdzikas, gwiazdeczki. haluz.ki harbuzowa, htthrabct, hrab- �360 361 czysti, binci, hrabelci, ka, husi ka, jabloka, tanec, kaczata, hwozdyk, kaczela, rowa, kaczylci, lytki, kazini kiń lodoczka, kluczew~, kOlitczata, kolos, kowbasa, kratki, konie, kryla, kuczeri, ku, krestyko- krop- krilyka, krzyż, krzyżyki, krylcia, siaczi paskowyj wa, pauk, piwkoliszczata, dowżna wi pleczi, kostki, ptaszki, rożaly, kwia- kwitka, kwi- ka, matac, nora, ka, matacyk, mentel, mariiczka, mereżanki, miesiączek, wa, misiaci, mereszkowane, memereż- miesiączki, misiać, misiczki, mirmi- doroha, pruty ki, pszenyczka, riczka, rizha, raki, riz- różyce, rukawy, rużi ryba. ryskal, ryskaserpyk, sierpy, słońce, slymacznici, smereczka, smeryki, sokolnik, soroczi lap ki, soroczi laby, sorok klynczik, sorok klynciw, sosenki, sosna, sosnowi: sosonki, sosnyna, spalgieniele, stębnik, stow_ pyki, suralis, swastyka, syrczyki, szachowniczka, szist róż, śmigane, święte obrazy, tablice Mojżeszo_ we, malowanie prut, nyki, tarcza Dawida, topolki, trikwetr, tris tarelyki, trijca, to- trikuL graum.atukies, tulipan twarz zeszpecona, tygrys, trzy liściki, w gratrynastka, bowe liście. w kogutki, w nablot- w pawi warlaly, xv: pół- rozmaryn, rożale, rószczki, rózgi, róża, ró- różi, pirczyki, leluja, portki, popereczny, ste, lelijki, popopo- roskalyki, lewiatan, liLa, linia, listek, listeczek, lIstki, listeczki;laby, łańcuch, lancuszok, ~ańcuszek, łańcuszek kulczykowaty, lańcuszek z konikami. lapci, lapki, lastiwka, lby, łuska karpia, lystki, lystoczki, maglownica, mak. malowanie hrabczaty, podkulek, prosti, rasztas, ku toczki, pawuczki, do Boha prawa rapki żewi, kurka, pa- pauczko- polowyna, popyki, promeny, kur- tek{ki), kwiatuszki, ruczka, ptaki kupki moto- pasmużki, chrest, pawuk, krzyżac- kupki, mot y- pazdurki, pereplety, pererwa, piegi, pieski;, piwbezkonecznyk, kur- kupkowyi, chrest, soczka, paszczyn pazury, stopka, motyll«:1, motowylci, wahy, mróz, muchy, napisy, obrączki, obręcz, ogóreczki, ohiroczki, ohnylci, oknyki, okolnice, okruhlaja kilka, olenewi rohi, orzeł, ostrewcia, oszka nagis, owoce granatu, pająk, palma, palmeta, pan i pani, panny, pany paporot, parzenica paska, laboczki, kurza motyli, austr., złe duchy, XVII.37. listu apokryf. III 62, 63. Oryle, p. flisacy, krakusy, II. 73; akitio, warony ókami, wazoniki, X. 6, 7, 9; XIII. 258; XVII. 75; wazy, welykdeń, wężyki, wiatraki. XVIII. 132-134; XXXIII. 141. widła,wikna, wikońci, witrak, wiOrzech biały p. Orich, w odszukiśnia,wiwsyk, woczka, wole oczy, waniu skarbów, XVII, 23. wolosia, woroniacza labka, woszke - jako dar, IV 30. nagie lis, wózki, zajaczi uszka, za- kokosowy, XXXIV. 38; XXXVII jąc, zajczi uszy, zakrętki, zakru387, 389, ciachy, zakrućki, zakruczki, za- laskowy, w ba,jce, II. 168; 170 krutki zasnowalka, zawytuszka, - iaskowy w lecznictwie i przepozaZula~y czerewyky, ząbki, zdowiedni.ach, XIII. 217. binki" ,zile'l ,zi.rki, zodjak, zori, - laskowy w magii, XIV. 132, 135. zubci zubczyki, zuby, zwizda, - Hmby, HI. 239. pt. Z 'b i e r a c t. ZWizdki, zwizdoczki, zygzaki, żabka żabki żirgialis, żusia żarno s - łupiny w le:zn., XVIII. 19·2 - muszkatDwy, XXVIII. 244. Orna~entYk~, II.· 77; V. 247; VL 178-179 384, 404; XI. 422; XII. - odwa'r, kąpiel, XVIII. 183. 287; 222; XXVIII. 37; X}L"{. - w przepowiedniach, XIII. 31. 133, 162, 233 pt S z t u kał u d. :XVIII. 212. - haftu i aplikacji, XXXIX. 42'1. - na rózdze weselnej, XIV 255. - w uczcie weselnej, XV. 95, 99. - serbskoa, VII. 83.. w zwycz. B. Nar, III. 173, 174. - Tihuanucu, XVIII 233. Orzech włoski, Iuglans regia, barwOrnat haftowany, XXIV. 14{) nik, XXXIX, 326. Orne pole, nieclJo1stępnedla duchów. - odwar, XII 62, XIV. 249. pt Wierzenia.. - liście - okłady, VI. 59; XII. 62. O;'nipodium corniculatum p. Lothus -łupina, zabawki, XXVIII. 67-69. corniculatum. - ubieranie różdżki na B. N.ar., Ornońć się, rzucić, drapnąć, XlIV. 115. OrD, (j. polin.), bóstwo pokoju, VII 6 XXX. 195. - w lecznictwie, XVIII. 182. 189; Orcmy, (j jak.), legowisko, XXXVII XXX. ~2, 53. 105. Orzeł p kamień orli, II. 50; III. 163; Orpanty, łańcuszek z filigranu, IV. VII. 137, 293; VIII. 292; X 397; 176 Xl. 41, 2'31, 232, 240; XIII 151"; Orsina,(j. żyd), Zar-ptak, XI. 237. XIV. 224; X'VII. 182; XIX. 94; pt, !P t a k i w w ie r z e n i a c h. XXVII 134; XXXVII. 21, 290. Orszak pogrzebo.wy, VIII 48. pt. p t a ki d z ik i! e. , - weselny, IX. 38; XI. 412; XIII. 319; Xa:V. 215; X1X,VIII. 94---096; -- polski, XXXVIII. 274. - w alegorii, XXX 236; XXXI. 159; XXXIXJ, 428. pt. - w bajce, XI 375; XXVIII. 205. Z w y c z a j e we s e l n e. - w wycinance żydowskiej, XXII. Ortanki. 'XXXIV. 170. 124; ]{XVIII. 41, 43, 44, 46, 48. Orth:xloncja, XXXVIII. 389. nie, mono- wyla, kurjaczi kurjaczi i zWizdy, monastyr, motylyk, kuczerawi, kurja- misiać mlyny, gramy, lewa, kule, lapki, ulyczki, mlynki, kuczeryki, czi palca, jaczi kreszczy- krużylci.a, krywulki, krzyziki, pazur- krateczka, kreski bilyj, kruczewi, ki, koźle (krestyk), Wll, krestyk ko- kosyczki, kóleczko, krat ja, kokoni- konyk, kostki, kres tyki ki, koliczki, kola, kolosiwka, kozuszok, kólko, kluklyń- kohucik, koleska, korowa, ki, kakilka, kobasy, konikami, rali, kaczu_ klyczkata, kolesa, koliszczata, kaczala, stupieńczyk, klyńczyki, ki, jablinjaczme- kaczki, z żownyrom, kolena, lab- kaliszczetka, czi, klucziwska,· ki, husiacza jabłuszka, jajowniki, jeleń nyk, ci, hrabelkowa, hrebinczyk(i), • ogon, w warnakis, tabliczki, warnos Oruncha, Oryginał �362 363 Orzeł zwierzę-dusza, .){lVII. 182,. zawiasy, V. 153. Orzewka, parzone świJerki do wiązania dirzewa na spław, XVIl. 140. Orża, (j. lit.), kosz na ryby, XXXII. 32. Osa, przepowiednia zimy, IX 68. - w bajce, w legendach, IX. 73. Osada, p. ułus, I. 125; :XIV. 331. - ceramiki ma,l, XVII. 62, 63. - dworzyskowa, XXVII. 130. - holenderska, XXXIX. 2M. - jednodworcza,X:XV. 28; XIXVII. 129. - na pr,awie niem., XIII. 62, 63; XXVI. 153.. - na prawie polskim, ruskim i wołoskim, XiXJVI. 153. - nawodna, IV. 327. - neolityczna, XXI. 253; XXII 157. - niemLecka, II. 119: XXVI. 102. - palowa p palafity, .xXXIV. 126; XXXVIII. 35; XXXIX. 260, 264, 283.. - pasterska, XXXIX. 106 - polska, XXVI. 102; XXVII 130. - pr,apolska, XXXVII. 333; XXXIX. 279. - prehistoryczna, XXI. 254; XXVI. 34, 35; XXXVI. 289-308; XXXIX. 253-289. Orzewka, - ruska, XXVI. 172, 174. - ·samotnicza, 156 - typu Aichbii.hl, X:XVI. 37. wołoska, XXVI. 102. WYdmowa, XXI. 65, 200, 260; XXII. 156; XXV s. II. - 102; XXXVII. XXVII. - z epoki kamiennej III. 187, 191. - z kolonizacji 169, 130; XXIX. w Poznańskim niem, ' XXVII. 130. - ziemi lwowskiej, XXVI. 101. - zwarta, XXVII. 131. Osadnictwo, V. 1'138;iXXV. 20, 29; XXVI. 129; X:XXI. 174; XXXVII. 331, 354. - górskLe, XXIX 234, 238. - Hetytów, XXXI. 171. - karpackie, XXXVIII. ~2. - lechkkie, XXV. 143. - ludności neolitycznej, XlVII. 69. - na prawie niemieckim, XJXV. 20; X~VI. 101. - na prawie polskim, ruskim, wołoskim, XIXVI. 101; XlX!XII. 80, - na Podhalu, XXV. 19, 20. - na PoleS'iu, XJXVII. 173. - na równinach, XXXIX. 232. - na Wiśle, XXXV. 188. niemieckie, XIII. 58-66; XIX. 2. - plemion pasterskich, XXVI. 134; XXXIV. 293. - polskie, XIX, 291; XXVII. 131. - Rusi szlachtowS'kiej, XXXVII. 169, 172-174, 189, 225, 226. - samorodne, XXXIX. 238. - sezonowe, XXXVII. 189; XXXIX. 233. - wołoskie, XXV. 20. O s a d n i c t wop. czynniki geograficzne i społeczne, jednodworcy, jednodworcza osada, koloniści, kształty Wsi, łańcuchówka, okolnica, osada, osadnicy, osiedla, owalnica, na prawie niem ... pol., woł1o,s.,rzędówka, typy oS'ad,wie_ lodrożnica, wieś, przysiółek, wy. budowanie. Osadnicy niemieccy, 11117; XXXVII. 238. - ruscy, III. 93. Os,adz.anie na kącie, III. 196,303, 304, Oscuda, utrapienie, J'II. 140. Oscypek, VII. 189; VIII. 42, 44. Osełka do ostrzenia kosy p. kózka, IX. 366; XI. 398. - prehistoryczna, XVI. 323. Oset Carduut p. kolkowe ziele w lecz., VIII. 364; XXX. 72, 73 - w przysłowiu, VII. 47. - w zagadce, V. 48; XVII. 85. Osetek dziewięćsił pospolity, Cartina' vulgar, XXX. 46. pt. Roś I iny w wierzen'Jlach, magii i l e a z n. Osęki, termin ol. kowall' VI. 292. OSieć, budynek do suszenia zboża, p. jezdnik, II. 213. Osiedla p. osada, a wody płynące, XXXIX 238. _ charakter gJoS'p., prawny i spo!., XXVII. 129. _ nawodne, XXXVII 323. _ neolityczne, XXXIX. 290. _ otwarte, XXXVIII. 314. _ prehistoryczne, XXXIX. 253, 262, 283. _ skupione, XXXIX. 235. _ wiejskie, XXXIX. 22,9. Osieł, osioł, lXIV. 7(). 86; XXVII. 2'8,29. _ kości w indyjskich zwycz. pogrzeb., XXXIV. 40 - w zabawie, XIV. 1134. - w przysłowiu, VII 2'11. - w szopce, V. 155, 365; XI. 18, 19; XIX. 35. Osma, p osika, osyna, Populus tremula, I. 115; IV. '365; XXXI. 98; XXXV 73,74. - bazie, barwnilk, IV. 215; XVII. 33; XXXV.73. - drabinki, VIII 378. - drzewo użytkowe, XXVII. 139. - gałązki przeciw czarOWi' II. 205; XII. 310; XXXV 73.. - kołek osinowy, w magii, I. 204; II. 159, 2i3, 350; V. 38; XIII. 296; XXXI. 33; XXXV.74. pt M a g i a. -. kora, popiół lecz., X:XiXiV.74, 75. - krzyżyki zmarłemu, XXXV. 73. - leczenie bydła, II. 159. - pałka, I. 204. - popiół, XXXV. 74. - przekazywanie choroby, VI. 237. - sok w lecz. brodawek, XXXV. 74. - szpilki z drewna, IV. 2.l0. - w legendzie, II. 228; VII 139; XIV. 165, 168; XXIX. 123; XXXV. 76. - w wierzeniach, II 228; VII. 139; XlIV, 165, 168. Osiory, otręby tatarcz., XVII. 163. OS'iris p. Ozyrys, XXXII. 146. pt. Bós·twa. czyżyk, Acanthis, jringila spinus, XVII. 1,87. pt. Pta,k.i d z i k ie. Oskarb, młotek, IX. 364. Oskidać, J:'Ioo;rzucić,IX. 287. Oskoła, (j. ukr ..), sok z brzozy, xrxXJV. 60. pt. Z b i e r a c t w o. Osłabienie, med., XIII. 217, 221, 222. Osłęby, II. 237. opt Zwyczaje i obrzędy weselne Osłonięcie, p. młodej, XXVI 86. Osm.ana, spółka kopaczy bursztynu, XXXIX. 360, 362, 403, 405, 408. Osnowa palowa dachu, słupowa, XVIII. 3, 9 - rysunku tatuażu, XXVI. 79. - w tkactwie, VI. 2oW; XXXII 35,36. Osobie, postać, XIII. 10. Osobnik społeczny, XXXVII. 55, 56. Ospa, leczenie, II. 1,58; XXX. 44. - patronka św. Barbara, .p. bogini Chłodna, VIII. 37'9. Ost, (gw. flis.), wsch. wiatr, XIVII.76. Ostaa., (j fin,), kupować, XXXI. 158. Ostasze, buty, XXI. 144 Osizik, �364 Ostatki z wieczerzy wig., XII. 323. zapusty, IV 3>16; XII. 38; XVIII 74, 75; XX. 170, 174, 176, XXIX. 107. pt. Zwyc za j e i o br z ę d y d o r o c z n e. Ostatni kęs, III 52. Ostatni snop, kłosy, p. Did, brada, 365 (gw. huc), osterwy, XXXIV. 145, 150. Ostrożeń 'trójkoszyczkowy, Cirsium eriophoru~ XIXVIII. 244. Ostróg, budynek, XIV 48. Ostrów, wyspa, XX. 57. Ostróżka polna, Delphinium consobroda, 'koza, mierwa, pępek, sta. lida, XXVIII 244; XXX. 47, 48; ry, XVI, 157; X'VIII. 94; XiXII. XXXI99. 2, 3, 7, 9; pt. Z w y c z a j e i o b~ Ostróżka, p. koniki, r z ę d y d o r o c z n e. Ostróżka wyniosła, liszczyniec p nieOstatni wtorek, p. Zapusty, XIXIX'IX. tota, Radix vulpina p. Delphinium 3'32. elatum, H. 23'1, 2 4!(). 254, 263, 236; Ostatnia wola, XXXV. 38. III. 240, 254, 268; XVI. 60; Osterwy do suszenia siana, XXiXIV, XXVIII 244. 145, 150. Ostróżnice, (gw. słow.~ jeżyny, V.325. Ostinato, (j, wł.), forma polifoniczna, Ostrysznyk, (gw. huc.), dach, XVI. 176 XXXIII 96, 109. Ostomaity, rozmaity, IX. 288. Ostrywa, ostreunyci (j. ukJr.), drągi Ostracyzm, XXI. 186, d<>suszenia siana, II. 209. Ostrakinda, (j. gr.), zabawa, V. 274. Ostrze, sierp, IX. 365. Ostrewcia, (j. ukr.), wzory pisanek, Ostrzenie kosy, XXXIX. 336. IV. 212. - zębów, XXXVII. 390. Ostrewki do suszenia siana p. ostroOstrężnice, jeżyny, II 135. piec, ostrewa, ostrewnyci, XIXIX. Ostrzyz<>ny w przysłowiU, XVI. 96. 247. Ostudnyk, (gw. huc.), choroba, XIII. Ostręzina, ostrężnica, ostrężyna, V. 216, 219. 64; XIII. 329. Osve, osobno, XVI, 86. - w przepowiedni urodzaju, VIII Osynoczne, (gw. hue.), pasterka, na359. bożeństwo, XIII. 22 Ostriżki, (gw. huc.), płot pleciony, Osypka, liszaje, XXXIII 80. XII. 2:96. Osypki, magia, XXXI. 110. Ostrokopacz, k.ij do 'k<>pania kłączy, Oszczep, XXVII. 139; X'XIXVII. 116, XXXVIII. 54. pt N a r z ę d z ia 283, 360. r o In ic z e, Oszczypki, p. oscypki, serki owcze, Ostrokrzew, III. 2 pt. Roś I i n y w V. 124; VII. 189; VIII 42, 44 wierzeniach f magii. Oszewka, k<>łnierz koszuli ..xXIIX. 81, Ostrokrzewny chłopiec, p. Holly boy, Oszka ndgis, (j lit.), koźle pazurki, Ostromlecze, Euphorbia, XXVIII. XXXII.38. 244; XXXIX. 200. Oszlagi, oblamówki, V. 64. Ostropiec, drąg do suszenia siana, Oszlak, płótno u spodnicy, burki, ·XVHI. 220. XXIX. 83, 84. Ostrorogi, p, Agni, XXXII. 119. Oszustwo, V. 110. Ostatki, Ostrowy, 1 półokrąglaki, ,XVI. 368. pt O b rób k a d r z e w a. Oszydzić, oszukać, II. 140. Oszywka, u koszuli, X:X:IV. 134. Oś wozu, II 131, 132; IX. 144; XX. 170, 176; XXXIX. 116, 117, 125 - drewniana, XXXVIII. 231, 235. - w magii myśliwskiej, XXXI 27, .- w p!"Zysłowiu, IX. 251. - w zagadce, XIV. 375. - źelazna u koła garncarskiego. XXIX.88; Ości rybackiEi, VIII. 220; XIXIX. 126; XXXI. 3, 28; XXXII. 26, 27; XXXVI. 374; XXXVIII. 434, 449. Ościenic P. ość i Ośki u pługa, I. 188. Ośkliwy, obrzydliwy, II. 231, Oślędra, ubiór górnika, XXXVIII. 260. Ośli pogrzeb, pOigrreb samobójcy, XXXI. 44--47. Oślica,oślątko, XIV. 70. Ośmiał mniejszy, Cerinthe minor, XXVIII. 244. Ośnik, ośni.ak, IX. 75; XI. 73; XXIX 30. Ośpice, krosty, XXXIII. 80 Ośrodek chleba, odczynianie· uroku, II. 330. Ośrodek ekspanzji Słowian, XXVI 92 - naczyń pierścien., XXlX>IV..139. Oświadczyny, V 10-12; - małe, wielkie, V 282. Oświata na wsi, XXXVIII. 553. Oświetlanie chałupy, V. 378; XX. 301; XXIII 159; XXVI. 98; XXVII. 174, XXIX. 118; XXXI 166, 169, 170, 174; XXXIII. 103, 126. Ota, wódka, XIV. 115. Otagosa, (j. kirg.), orszak p. młodega. V 14, 16, 17. 0Szwary, (j. ki:g.), V 16 Otan, wojłok, dar wes. salar, (j. kirg.), noc poślubna, V. 17 Otawa, łąka skoszona, XlXXIX. 226. Otbronić, (gw.) obronić, XIV. 115. Otczina, (j. st. słow.), dziedzma, XIV. 59. Otczyc, otczycz, (j. sław,), dziedzic, XIV. 59.. Otka, Verklo, VIII. 340. pt. Z w yczajeiobrzędydoroczn~ Otanga odmiana, XIV. 115. (j. sław.), porywanie źon, XXVI. 85. Otok futrzany czapki, XiX::VIII. 167. Otratios,' (j. gr.), wojownik, :xIv. 3B. Otmiana, Otmico., Otrąbki, otręby, XXXIX. - pSlZenne, kąpiel, XII. - 208 265 w leczni'Ctwie, III. 54; - z jęczmienia, XI. 194; (j. st słow.), niewolnik, dziecko, X,?CIV. 89 Otrzęsienie, cho'roba, XI. 384. Otuz dżety, (j.. kirg.), kałym, V. 12. Otwienan:~ zamków, XII. 63; XXXI. 100. pt Magia. - przy porodzie, III, 58. Otwory drzwiowe, dymnikowe, XXXIX.241.. Otrok, - okienne, XXXIX. 282. pod szczytem, XXVI 102 w grobach do stawiania jadła, XX. 204. pt. Z w y c z a j e o br z ę d y p o g r z e b a w e. Oukszłe, (j. lit.), Ukleja biała, XXXII.24. Owady, ich rola w wierz, XVIII.234 - napoje miłosne, X. 226. pt. A p h r a d 1 s i a ca. �366 36, - przep. pogody, XIII. 204. pt, M eteorologia ludowa. - wcielanie się dusz, XiVII. 187. OwaInrka, p kształty wsi. XXVII. 128, 13q, 131; XOOXIJX.237. pt. O s a d n i c t w o. Owca (e), p. gogowina, kierdel, kyrdel, ------ - mieryndie), skuwłat, spędzanie, p. chid redyk, połonińskij, V. 61. pt. P a_ s terstwo. -- S'twmzenie, II. 216. motyw w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 256, 257. - w kolędzie, X. 25. -- w pieśni, I, 262; II. 364; V. 181; - przysłowilu, IX. 55, - w szopce, iXI. 20; XIV. 139, 143; XXV 64, 66, 68. - w zagadce, II. 42, - w,zwycz. i: obrz, B Nar., XVIII, 200. - w magii, XiXX'VIII. 62. -znaczenie, XXXV. 128, - zwierzę ofiarne, XXXIV, 280. Owczarek, pastuch, XiXX. 134, - taniec, VIII. 329. Owczarnia, p. carky, I}C. 265; XIV. 360; XXXVII. 193; XXXIX, 328 pt. Budynk;1 gospodarcze, O w c z a l' s t w o, p. baran, carky, chid połonińskij, dawoń, hodowla wymię, II. 140, 206, 207, 211; III. 209,. 212, 2łl, 243, 250, 257; IV. 134, 137, 142" 144, 147,275, 279; V. 61, 12'3<--125,146, 209, 261; VI. 261; VIII. 37, 38, 3,9, 42, 46; IX. 350; XI. 383; XII. 7, 17; lXlV. 34, 293; XVII. 125; XVIII 62, 72; XX. 32, 40, 95; XXVIlI. 77" 192, 216, 21'9-222; XXIX. 78, 103; XXX. 96, 134; XXXI. 86; XXXII. 79-81; XXXIV. 280; XXXV. 66, 13, 78, 79, 85, 115, 117--132, 144, 148, 150; XXXVII. 96 189, QOl, 212, 363; 'XXXVIII. 38, 51, 56; XX:XIX. 107, lOt9~19\3,208. choroby, XII. 265; XVIII. 189. daT p:o'grzebowy, II. 203 dar rodziców chrz. II. 202, 203. kołowacizna, XVIII. 189. nawoływanie, odpędzanie, II 130; XXXV. 138 na'zwy, XXXV. 133, 134. IpoS'zarpana przez wilka, XiXIII. 12. pyrchanie się, IV. 282, miszynie, - etiologiczny, -- w literaturze ludowej. III. 151: V. 181; VI. 352, 300; VII,188--192; VIII. 184, 276, 305, 306; IX. 84, 85; XX, 252; XXV. 52 kierdel, miszynie, owce, owczarz, redyk, naki własnościowe. Owczarz(e), IV. 226, 274, 279; V. 75, 100; IX. 184, 418; X. 419; XI 212; XII. 148, 220; XIV,94; XVII. 65, 66; XX. 294; XXX. 106, 134; XXXI 90; XXXV. 117, 118, 120 --136, 151. pasterstwo, - jasielscy, - młodszy, poloniny, perehińscy, XVII. 146. XXXV. 120. Owczarz, pastuch owiec, X,VIII. 220. Owianie, med. XXX'llI. 120. Owieczka, stonoga, XI. 399. Owies, Avena sativa L rit.23o,232; VI. 55; VII, 27,5; VIII. 37; IX!. 2; XII, 7, 15, 228, 303; XIII. 224: XIV. 135; XVI. 59; XVII. 125: XVIII. 62, 70; XX 31'9; XXVIII. 153, 157, 224; XXXIII. 113; XXXVII. 202, 203; XXXVIII.324: XXXIX, 430. pt. Roś l i n y , u pra wn e. starszy, --- grzany, p. bryja, w med. V. 166. jako danina, X. 7, 11. jako pożywienie owiec, VIII. 39. mąka, II. 129; XXVIII. 188. napar w med. III. 54; XUI. 219. siewny, XXX. 43. sypanie na dziewczęta, X. 156. sypanie na N. Rok i na weselu, X. 28,1, 282; lXVII. 159; XVIII. 75; XJX. 196; XlXX. 196. - święcony do siewu, VI. 72. -- w Kalendarzu Staropo'lskilIn, XIII. 256. lecznictwie, XI. 3'97; XVIII 192; XXX. 43. -- w przysłowIu, XIV. 346. - w zwycz .i <>brz. B. Nar. III. 172; XI. 194; XVI. 84. -- w zwycz. i obrz. narodzinowych, noworocznych, weselnych, VIII. 373; XVII. 30, 159. ,- we wróżbach, V. 212, 351. Owięzina, mięso wołowe, cielęcina, II. 128; XVIII. 220. Owijka, onucka, od uroku, XXXIII. 82. Owin, (j. ukr.), suszarnia, XVII.17e. Owinięcie w med. lud. XI. 399. Ow~o\Sliony, XXXIV. 6. Owoce, III. 19'5, 324; XIV. 38, 186; XX. 319; XXXVII. 29,1, 391; XXXVIII. 3U. - cytrusowe, XXXIX. 195. - granatu w ornamen., XX,VIII. 23. - mangowe, XXXIX. 195. _ oszpecające, XXVII. 23. pt. W ie l' z en i a. _ przechowywanie, XVII. 131. - rajskie, XUI. 202, 203. - suszone, p, garuch, susz. - świ:ęcone, X. 155; XIV. 132. _ w obrzędach pogrzebow., VII. 25, - w - w wieńcu dożynkowym, Ul. 29. -- zakaz jedzenia do Spasa, XUI. 232. -- ziemniaków, XXVIII. 67. Owróżka, zadzierżka ze sznurka, V. 64. Owrzodzenia w Iried. IX. 399. Owsiak, chleb z mąki owsianej, XXVIII. 188. Owsianka, !Odwar, XII. 265, OzdobY, XXVI. 104; XXXVU. 331; XXXVIII. 314, 434. - Buszmenów, XXXVU, 84. - Hotentotów, XXXVIII. 50. - huculskie, XXI. 42, 45. - naszywane, XiXII. 91. - okien, Jł:XXI. 168. - lroślinne, XXVUl. 37. - szczytowe, XXXIII. 97. - ścian, wykonane wapnem, XXXIII. 107; XXXVII. 198. - z pisanek, IV. 227. -złote, z grobów przedhist. XVII. 11s. znaki wypalane na zwiepociąg. XXIII. 162. Ozebrać, rozebrać, XIV. 115. Ozgrzać, rozgrzać, XIV. 115, Ozić, wozić, XIV. 115. Ozimina, III. 10; XIU. 257; XIV.34; XXXIX. 294. Ozjechać, l1oojechać, XIV. 115. Oznieść, roznieść, XIV, 115. Ozog, ożóg, XIV. 174. Ozownia, wozownia, XIV. 115. Ozwodnica, drąg wzdłuż szałasu, VIII. 40. Ozyrys, Oziris, VII. 25; XVI, 29; XXXII. 105, 113, 117--1119, 121125,128, pt. Bóstwa. Ożeniarka, jeżyna, II. 140. Ozdoby, rzętach �368 ------------~-=~.:_~= Ożóg, drążek u pomietla, XXIX. 40 - jazda czarownic, XII. 221; XX. 86; XXV 78, 82; XXVI. 73; XXVII. 64, 99, 100, 142; XXVIII. 129; XXX.220 pt. Wierzenia. - w przysłc,wiu, IX'. 152; X'IV. 238. Ożyna Rubus nemorosus, XXVIII. '244. pt. Roś l i n y w w i e r z en i a c h i w l e c z n i c t w i e. Ożywianie zmarłych, XII.63; XVIII. 166. Oźraly, pijany, XVIII. 220. p Pabiel, Paćata, (j. błr.), bieUdło, XXX. 21. (gw. hue.), prosięta, XXXV. 133. Pacesny, zgrzebny, IV. 285. Pach, pas, XIV. 94, 116. Pacha. P. hodowanie inkluza, XI.382. - miejsce zaczarowane, XXV.18,17. Plachnidła, XXXIV. 24. Pachołek, XXXIV. 162. - zbójni!k, XXXI. 89, 90. Pachować, rozpychać. XIV. 116 Paciara, potrawa z mąki, VI. 46,57. Pacierze, XI. 60; XXIII. 75. Paciorki, l. 159; III. 15, 17; V. 150, 151; IX. 96; 'XI. 157; XIV. 248; XXII. 87; XXVIII. 21; XXXVII. 231, 366; XXXVIII. 267. - bUl'sztynowe, XXXIX. 374, 377, 38,5, 412, 413. we wróżbach, III. 28. 359, 367, Paćo! (gw. hue.), nawoływanie świń, XXXV. 13'7. Paćiorka (gw hue.); oznaczanie owcie, XXXV. 141, 142. Paćyna, paezi!(gw. hue,), nawoływ;łnie świń, XXXV. 137. Pacyna z pieca piekarskiego w lecznictwie, XI. 396. Padaczka, \rII. 56; X. 358; 'XIV. 403; X'XI. 244. - leczenie, XXIX. 123. Padalec, gąsienica, w wierz., XII.53. nabijanie strzelby, w wie'r,zeniach myśliwskich, VII. 284; IX. 184, 207; 'XXVII. 1306. Padawice, V. 54. pt. D e m a n y s 'z k o d li we. PadUna w wierzeniach, XXVI. 97. Paduszeczka, (j. błr.), taniec. XII. 185; 'XXI. 138. Paduszka, O, ukr.), poduszka, XXX.32. Padwan, (j. wł.), taniec, X. 2'03, 205. Padywolos, (gw. hue.), skrzyp. Equisetum L., XIII. 224; XVIII. 181, 192. Pajac w szopce, XIX. 36. Paj,ace, wzory pisanek, IV. 213. Pająk, Tegenaria domestici~, Opeira diadema, kult, VIII. 315, 316. - odczynianie uroku, III. 60. - przep. pogody, XIV. 369. - roztarty w czarach, 'XXVI. 12. - sadło w recepcie komkznej. XXVIII. 205. - w lecznictwie, I. 17'8; II. 156. Padalec, - w legendzie, II 161; VIII. 315. w ornamencie, X,XVIII. 3,6;IV.213. w podaniu, X!XV. 50, 51; XXIX. 103. - we wróżbach, VIII. 316. _. zakaz zabijaniia. VIII. 3,15, 316; 'XII. 64. - ze słomy, XXVI. 149; XXVIII.3'6; XXIX. 188; XXX. 5; XXXIX.451. - zwi~ek z czarownk:ą, XXXVIII. 276. Pająki, wzory pisanek, IV. 213. Pajczyna, (gw. słowiń.), wiosło, V. 325. 'Pajęczyna na żołędzi, XXXV. 63. _ w lecznictwie, V. 179; XI. 401; XiI!II. 218. - w podaniach, XXV. 51; XXIX.98. - w IPrzep. urodzaju, XIV. 369; XXXV.63. _ w wierzeniach, III. 50; VI. 64. _ w zagadce, XIV. 375; XVII. 85. _ zakaz omiatania, X. 3,55. Pajęczyny, sieci, XXXI. 30. Pajka, (gw. hue.), część, VII. 262. Pajuehy, (gw. hue.), wianki z kukurydzy, XXXV. 125. Pakoliny, prządki, XV. 104, 105. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y t 0war z y s k i e. Pak~ć brodata, Usnea barbarata, XVIII. 192. Pakość zrobić, zrobić szkodę, IV.307. Pakośnik, choroba bydła, VI. 46. Pakt z szatanem, 'XXVI. 6; XXXI. 102, 103. Pakuliny, p. pakoliny. Pala., (j. serb.), pliszka, V. 140. f>.alaC, O. slow.), pałac, XVII. 180. Palafity, I. 11; XVIII. 2, 3; XXIII. 162; XXXVIII. 35; XXXIX. 260, 264. pt. B u d o w n i c t w o. Pata mant er, lekkomyślny, XII. 68. Palanycia, (gw. hue.), pieczywo, XXXIII. 28. Palant, gra. XXXIII. 14, 15. Palatios, palatium, O, lac,>, XVII.180. Palatyny, XX,VIII. 18. Palce diabelskie, p. belęrnnity. II.39. Pale na Wielkanoc, opalanie, II. 87. - rozwidlone w budownictwie, XXXIX. 283. 24 Lud - Tom XL Palec drugi u nogi, II. 331. - duży, p. pokrewieństwo fikcyjne, VII. 65. - mały, III 52. - nac1eranie, XI. 387. _ pociąganie palcami, XVIII. 183. _ wisielca' w praktykach karczmamy, XXVI. 17. _ wisielca w praktykach znachorów, 'XX. 294. _ zmarłego, XXIV. 43. pt. M a g i a. Palenie chwastów, XXXIX. 202. _ ciał zma,rłych, 'XV. 218; XVII. 70. 170; XVIII. 85, 225; XX. 209; XXIV. 85, 171, 173. _ czar.owniJc, XXI. 129. pt. P r a w o lud _ owe. p. Diduch, XVIII. 102. Z'W Y c z a j e i o b r z ę d y Diducha, pt. d o r o c z n e. _ grumad,ek, p. grumadki, _ Judasza, IV. 185; XXI. 216. _ kloca w wigilię Boż. Nar., p. baX;X. 186. Kupały, (drzewka Kupały), IV. 321. _ la:lk.i słomianej, XXXI. 159. _ lasów, XX. 32. pt. G o s p o d a rdnjak, _ ka leśna. _ 1:iści jesionowych, xrx. 128. _ na stosie, XXVIII. 252. _ ogni. na Wielkanoc. XVII. 29; xxrx. _ _ 108. na wiosnę, V. 307" 308. na Sobótkę, IV. 237, 313; _ _ _ _ _ 73, 74. na św. Jana Nepom., V. 356. przeciw czar. XII. 299; XIII. 110. słomy i siana na No. R., XiVIII. 99. siana z wigilij. stołU, VIII. 374. strzygonia, XXI. 15'7, 158; XXXI. 86. xxvi. �370 - św~c, XIX. 90. trupa samobójcy, XXVIII. 252. wianka p. młodej, XVII. 160. ziół, XIX. 115, 128, 133. żon, XX. 209. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y p o g r z e b o w e. - żył, XIX. 128. pt. M a g i a. Palenisko, p. piec, X'XIX\ 45, 48. pt. B u d o w n i c t w o. - czworoboczne, XXXII. 51, 60, 62. - do gotowania, p. piec. - gliJniane, XXXII. 50-64; XXXV. 173, 181. - kamienne, XXXIX, 266, 288, 289. - podkowiaste, XXXII.52, 53 50, 62. - podstawkowe, XXiXII. 51, 52, 62. - zwykłe, XXXrX.25,9, 262, 273, 278, 281, 282. Paleoanthropus, XXXIX. 20. Paleoantropo1Jogia, XVII. 58, 60; XXV. 9,2; XXXIX. 420. Paleografia, XIII. 174; XXI.126, 127. Paleo-Indianin, XXXVIII. 625. Paleolit, XXIV. 156; XXVI. :m, 92; XXXVI. 212. - dolny, górny, XXXIX. 19, 20. - młodszy, XXII. 75; XXIV. 191. - polsk,i, XXI. 63., - starszy, XXXVIII. 28, 3,0, 32. Paletki, blaszki, XXVIII. 2ł. Paleton, kożuch, X. 182. Palica, gra, VIII. M. Palicu, (j. st. ind), naciągający cięciwę, XXXIV. 178. Paliczka, część maślnicy, Ix" 367. Palilia, Parilia, (j. lac), święto rzym. (sobótki), XI. 296, 297; XIV. 193. oPt. Z w y c z a j e i o br z ę d y d o r 'O c z n e. Palinecka, wódeczka, XIV. 269. Pallas Atene, p. Atena, XVII. 10. PaZlr, (j nord.), łaźnia, bania, pol. brog, XVII. 179, 371 Palma, babcarka, bagniątka, ka, bagięć, bagnięta, bazie, glOWianki, kłokoczka, kocanka., kicz. szu tka, II. 204; IV. 184, 283, 321; V. 352; VIII. 256, 257; X. 43e;XI. 327; 'XII. 157, 309, 310; XIII. 142; XVII. 15-24; XXI. 216, 217; XXVI. 151; XXVII. 162, XXXI. 5, 159. - chowanie w stajni pod progiem, XXI. 217. - kora, XXXVII. 390. - moc czarodziejska, 'XJXXIII. 139. - obchodzenie miedzy, XII. 298. - ochrona bydła i koni, XVII. 22. - ochrona pr'zed burzą, gradem i pożarem" XVII. 23. - ornament, XII. 315. - pomaga odszukać skarb, XVII.23. - spożywanie pączków, P. bagnięta, bagniątka, XVII. 21. - sprowadza muchy, XII. 310. - symbol zwycięstwa, VII. 294. - w zwycz. św. Marcina, XVII. 22. - wypędzanie bydła, IV.141; XVII. 22; XXI. 217. - z berberysu, iwy, kłokoc2!ki, leszczyny, sakwacza" trzciny, p. berberys, iwa, itd. - z brzozy, cisu, XXIX,V. 60, 66. - z Jerozolimy:, XXI. 216. - zatykanie w polu, XXI. 217. Palmety, ornament, XXVIII. 20. Palmowa gałąź, III, 54. Palmowa niedziela, p. Niedz. Palmowa, Kwietna" II. 87; V. 352; XIII. 160, 161. Palówka, XVIII. 6. p1. B u d o w n i ctwo. Palttina, (j. prus.słow.), płótno, XXXI. 158. Paltyszka, palto, XIV. 116. Paluchy, pieczywo obrz., III. 28. , i I .1 'I ~I '/ t Paluszki M B., goryczka wąskolistna odwar w lecz. XXiX, 50. Paluszki, k1uski, XIV. 132. Pała, palka, XIV. 147. Pałac brylantowy, króla węzow, kryształowy, II. 57, 62, 362. -. podwodny, II. 361; IV. 413. - szklany, VIII. 193, 195. - XIII. 345, 346. - topielców, XIV. 249. - z si~owia, XXVI. 89. - zaczarowany, XX. 258. Pałamar, (gw. huc.), kościelny, IX. 385; X.XVIII. 213. Palamarka, (j, ukr.), drewniana rękawica do żęcia, 'XJXVI. 83. Palanyci, (gw. huc.), placek" VII,262. Palancia, (j ukr.), podpłomyk, II. 19, Pałasz" II. 267; XVII. 52. pt. B roń. Palasznyk, palysznyk, O. ukr.>, widłak, Lycopodium, barwnik, IV. 2Hi. pt. B a r w n ik i. Pałata, (j. 'ros), nary, XiXV'I. 92. Pałatki, do Sipania, (j. ukr.), I. 161. Pałeczka brzozowa, p. birka, 111.136. - do bębnienia, XVI. 121. Palenyczka, (gw. huc.), placek, XIII. 209; XVIII. 212. - okłady, XVIII. 180. Pałka p. kij laska II. 269 306; III. 141; XIV. 136 pt. B roń, - w łowiectwie, XXXI. 28; XXXVII. 83. - w obrzędach weselnych, I. 250, - żelazna, XXXII. 87. Palka, rogoża szerokolistna, Typha latifolia, w lecz., XXX. 69. - szczeć leśna w lecz. XXX. 48. Palka, uczesanie, XI. 61. Palkarz, (gw. złodz.), strażnik celny, VII. 280 Paludzin, Cj.błr), uczta dla zmarłych, XXIV. 9. ••• pa radzicielach, (j. blr.), uczta dla zmarłych, XXIV. 9. Palyc'a, (gw. huc.), kij pasterski, XXXV. 119. Palyga, pałka, XIV. 308. Pambóczek, Pambóg, Bóg, XIV. 332, 3'33. Pamielo, O, ukr.), pomiotło, Xx.x..21. Pamięć dobra, III. 52. - dobra o zmarłych, XXXIV. 3'8. Paludzin Pamiętne, Memoriale, szepszeląg, (dok.), opłata przy kupnie, XUI. 287. pt. Z w y c z ,a j e p r a w n e. Pampuszki, O. ukr.), obrz. bułeczki, IV. 395. Pamula, poddasze kocie, V. 64. Pan w baśni xx. 60. - w literat., 'XIX. 88,90, 96, 97. - w przY'sł:orwiu, XIV. 238. - w szopce, v. 155, 158 15-9. - z kopytami, XX. 252. Pan, bożek trzód, XII. 39. Pan p. topi.elec, II. 79. pt. D e m o n y s zk o d l i w e. Pan, zabawa, XIV. 170; Pan Bóg, p Bóg, I. 54; II. 30, 161, 228, 230. 321, 322, 324, 325, 328; III. 1; V. 53, 54; XIV. 36, 54; 'XXX. 79, 80, 86, IW; XXXI. 84. Pan cza'rny demon, V. 363, 364; Pan i Pani, wzór pisanek, IV. 213. Pan Jezus, p. Jezus Chrystus, I. 54, &i-89, 130, 175; II. 10, 20, 54, 322--&24; III. 3, 4, 161, 174, 281; V. 128, 154, 167, 168; VII. 4>8, 50-52, 133; VIII. 253; XI, 372, 3'79; XII. 136, 214; XIII. 144, 145, 158 160; XIV. 15,9, 166, 168; XIX. 42; XX. 247, 250, 251; XXIX. 99,127; XXX. 79. - ciało w zagadce, II. 23'0. - w szopce, XI. 18, 20, 161, 169; XXXI. 54. �372 li' I I ~. Pan młody. 'P. Kniaź, młody, I. 95. 1\33.,134; II. 61, 112; III. 37, 65; V. 282; X. 62-64; XI. 223; XIII. 208; XIV. 183, 214, 255, 257, 381; XVI. 142; 'XVII. 129, 130; XXI. 94; XXVIII. 94-96, 175, 255; XXXI. 77. Pan Nieba, XXX. 212. - świata, p. Awalokita, Panachida, (gw. huc.), p. Parastas, XVIII. 213; pt. Zwyczaje i o b r z ę d y p o g r z e b o w e. Panaszka, (gw. słowiń.), pani, V. 325. Pancerz, XVII. 175; 'XIX. 55. - z kościanych łusek, XVII. 175. Panczuk, pęcak, III. 5; pt. P o t r awy o b r z ę d o w e. Pandora, (j. ukr.), bandura, XVI. 173; Pani Pawłowska" p. Twardowska, XXVIII. 123. - Twa.l'dowska, III. 77; IV. 267, 271; XIXVIII. 123, 139 140 Panichida, (gw. huc.), stypa, XrVII. 29. Panicz, p, chowaniec, II. 253. pt. D emony opiekuńcze. Panienczyne włosy, gęsiówka pospo_ lita, Arabis arenosa, XXX. 40; pt. Roś J. i n y w l e·c z n i c t w i e. Panienka, zabaWka, XXVIII. 64; Panienka, p. Ź'renica, XXXIV. 10. Panieńskie, (diolk.) p. Maritagium, II. 114; IV. 367; V. 79: pt.D z i ew ictwo. Panna, p. golonka, IV. 277, 284. - piękna, V. 12B. - w mętowaniu, XIV. 378. - w szopce, Xl. 31. - z maku, XXVIII. 63, 64. Panna Łaska, p. łaska, łasica, wilk szczurzy. XII. 64. Panna mroda, młoda, młoducha, kniahynia, r. 95. 133, 134, 246, 247, 249; II. 60, 111, 237, 238, 240--249; III 64, 256, 352, 325, 360; V. 282, 283, 355; VII. 14, 86; VIII. 247, 248,251; LX. 35; X. 61, 69, 74; XI 223, 365, 380, 383, 412; XII. 90; XIrr. 208;XIV. 188, 189, 214, 255, 256, 380, 387; XVI. 143; XVII. 152; XIX. 90; XiXiVIU 95, 96; XXXI. 77; XXXVII. 115, 230. Panny, grzyby, I. 178, 197, 207. Panny, motywy haftu, XXIV. 143. Panny leśne, p. rusałki, XXXIV. 303. pt. Demony szkodliwe. - wodne, V. 54; X"IV. 249; pt. D emony wodne Panslawizm, V. 241. Pantarka, IX. 94; pt. P t a k i dom:owe. Panteizm, II. 3'22; 'XIV. 191; XV. 15, 18, 19. Pantetiki, strój, XIV. 15. Pantofel bez obcasów, XXI. 138. - bez zapiętka, XI. 218. - w wierz. myśliwskich, VII. 283. Pantomina, XIX. 53; XXXVIII. 131; pt. Widowiska ludowe. Pantrowaty, (gw. hue.), strzec, pilnować, VII. 262. Pdntschatantra, (j. ind.), XVI. 357; pt. L i t c r a t u r a l u d o W a. Pantufka, ziemniak, Solanum tubero'sum, XXX![. 98, Pany, (j. uk.r.), wzory Pisaneik, IV. 213. Pańczika, (j. ind.). bóg bogactwa, 'XXXIV. 29. Państwo młodzi, II. 305; III. 349; T. 3;;'5; XI. 383; XIV. 49, 215, 379; XXIX. 91 Państwo, I. 14. - Diadochów, II. 3,67. - Moskiewskie, 'X:XiXIX. 44. _ Podziemne. XXXII. 87; XXXIV, 16; x.xrX,VII. 102. _ Wielkomorawskie, XXXIX 124. Pańszczyzna, II. 254; IX. &50; XIII. 336; .xIX 78, 91; ,xX. 2, 4, 5, 17. 25; xXXVrII. 294; XXXIX. 143. Papaluga p. paparudele, (j. rum.). magiczne sprowadzanie deszczu, X'XX,III. 11. Paparudele, (j. rum.), sprowadzanie deszczu, XXV. 139. Papaver somniferum, 'P. mak. Papier bólowy, w leczn., XI. 400. _ malowany, XXVI. 124. - w baśni, XI. 377. _ w zagadce, XIII. .206; XVIII. 173. -zamiast szyb, XL 336. _ z ewangeli.i, podkurzanie, XVIII. 181. _ z napisami w leozn., III. 55. Papierki marmurowe, banvn~k, IV. 207. Papir, (gw. huc.),papi.er, XVIII. 181. Papirki, (gw. hue.), racice, VII. 262 Papirki, jak sie roziwjut (gw. hue.), XVIII. ~87. Papirak karbowanyj, (gw. druc.), reński, XrX,X'VII. 210. Papirus, XIII. 259. Papka z mąki, do znaczenia drzwi i okien na Trzech Króli, VIII. 374. - jako spoiwo, XXX. 161. Paporot, (gw. hue.), paproć. XIII. 224. wzór pisanek, IV, 212. Pappas, 1tn;t:to~, ojciec, (j. gr.), XIV. 57. Paproć, słodyczka, Aspiridium p. Fitices, _ florencyna, ferencyna, I 302; III. 23, 24; ,XIII. 224; XXVIII. 244; XiXX. 34,.42. kąpanie zmarłych, XV. 103. kwiat, II. 159, 211, 214; IV. 321; paporot, _ _ _ _ V. 34, 56; VI 78; XIII. 122; XXVII. 165; XXVIII. 244; pt. R oś l i n y w w i e r z e n. i m a g i i. korzeń pr·zeciw myszom, V. 80. korzeń w 1eczn., V. 3'02; XIII. 217. nasienie, XXIX. 123; XXX. 42. ręka Janowa z korze'liia wystru- gana, V. 302. _ w lecznictwie, XVIII. 77. _ w legendach, XIV. 165. Paprotka pospolita, PoLypodium vulgare, XXVIII. 244. Papryka, pieprz turecki, Capsicum anuum, XXVIII. 244. Paprzyca, Lepidium tertium, od uroku,'XXX. 53. PaiPrzyca w młynie, zagadka, XVII. 91, _ u koła garncarskiego, V. 166. - u żaren, IX'. 364. Para, dusza bydlęcia, VI. 58 Para araga, (j. gil.), trąd, XVIII. 87. Parafina, podkU'r!lanie w lecz., XXXIII. 120. Paragej, (j. lit.), matnia, XXXI1.3O. Paraikoni, (j. gil.), trąd, XVIII. 87. Parak, (j. n. gwin.), system wierzeń i kultu, XXXVII. 359. ParaleliIzm, XXXIX. 94. Paraliż, I. 120; II. 213; XUI. 217, 2201;XrXXV. 71. Paramina, ugor, III, 44. Parasija, paraf.ia, XXXIX. 402. Parastas, (gw. hue.), p. panichida, II. 142; XVIII. 213; XXXIV. '146. Pare, (j. germ.), łaźnia bróg, XVII. 179. Parchy, lecz., II. 157; XUI. 219. Parciane, XXIX. 85. Parcie, XXX. 46. Paremj;og~afia, I. 20; XXXI. 161; XXXVII. 33,9. Paremiologia, XXIV. 93. �3,5 374 (j. łac.), p. palilia, XI. 296, O. ind.), egzorcyzmy, XXXIV.28. Parja, parów, XII. 217. Parka, (j.. samoj.), odzież samojedów i Eskimosów, XXXVII. 365 366' XXXVIII. 258. " Parkany, p. s:eci łOwieckie,XXlXT. 29, 39; X;XXVH. 289. Parnasiabari, (i. ind.), bogini Tara, XXXIV. 3D. Parnie, XXVII. 139; XXX. 33; pt. Obróbka drzewa Parnik, przędza złożona 'z 20 pasm po 40 nitek, XIV. U6; pt. M ta r v i wagi. . Parilia, Paritrii, Parobek, p. bondnik, -Ruprecht, III. 15'2; IV. 219, 275, 277, 281; VII. 31 413, 44, 241; VIII 27 373' X' 183; XI.67, 150, ~86, '430; ~,III: 30, 31, 106, 110, 228; XIV. 67, 85, 183, 291-293; XVI. 270, 3,50, 351; XVIII. 142; XIX. 37; XXI. 95; XXVIII. 228; XXXI. 15; pt. G ru p y p ł c i i wi e k u. - w literaturze ludowej IX!. 178; XI. 18,6;XII. n. - w pr'zysłowiu, IX. 152 Parodia, recepty, XXVIII.' 206. Paróhi, (j. blr,), matnia w rybołówstwie., X:X:X,II.3'0. Parseblau, farby, XXX. 167. Parsiuki, prosięta IX. 174 Parstuki, p. barzduki, O, lit.), duchy pod bzem, demony, I. 121. Partacz, tkacz spoza cechu, XIV. 279 Partia Boża, Partia diabla, zabawa' XIV. 183. ' Parury, ozdoby alby i humerału, XXXI. 168. Paruszczeniec urażnik, mużski, (j. ukr.), XXX. 208--210. _ krakowski, xm:. 319; XXI. 51, 53'; - tyrolski, XXIII. 9. XXIII. 154; XXIV. 104, 109, 111, ~ udzielający siły, XXIII. 25, 26. - w rzymskich obrzędach ślubnych, - krempowy, VI. 274. XXIII. 8, 9. - lachowski, XXXV. 185. w podaniach, XXIII. 23. - leczniczy, XXIIL 28. _ w wierzeniach, XXIII. 1G-31; - my, XXXIV. 170. XXX. 251. _ lniany w obrz. zad., XXIV. 13. -' w zwycz. z wypędzaniem bydła, - lubelski, XXXI. 164. XXV. 57. _ małopolski, XXXV. 39, 175. _ wełniany, III. 28; XXI. 51, 53; - magiczny, x,xII. 58. XXIV. 104, 106; XXVIII. 218. _ Matki Boskiej, XXUI. 13, 14. _ westalek, XXIII. 12. _ matrona~ny, XXIII. 12. _ węgierski, XXIV. 104, 118, 123. _ nazadni, p. uprząż, XXXIX. 126. _ wilczy, XXiIII. 31. ~ pińczowski, XXII. 104 107. _ wieśniaków, XXIV. 104-127. _ podwójny, XXIV. 104, 112. - z kaletą, I. 204. _ pojedyńczy, XXIV. 104, 107. _ z Podhala, XXIV. 104, 123. _ polski, X. 100, 106. _ p. poronieniu, XXIII. 14, 16, 17, _ z Tarnobrzegu, XXIV. 104, 112, 124. _ przemienmj ący w wilkołaka, Pasażer, (gw. złodz.), ząb, VIiI. 280. XXIII. 30. Pascha, p. Wielkanoc, IV. 128 _ ,rzemienny, III. 15, 2209; XI. 56, 407; XII. 230; XV. 97; XXIV. 113; _ święto zmarłych, XVII. 30. pascha Rosarum, O, ła,c,), XXII. 152; XXVIII. 72; XXIX. 157. pt. Z w'Y c z a j e iJ o b r z ę d y _ rzeszowski, XXIV. 104, 108. dorocz ne. _ salomona, XXIII. 29. .,.....sądecki, X. 173, 174; XXII. 104. Pasek nicielnicowy, XXXII.35, 38 3 9 Pasiaki, XXIX. 125, 183; XXXI. 167; _ Seklerów, XXXIIV. 161. XXXVII, 213, 245, 486. pt. T k a- serbski, XiXI. 50. ctwo. _ skórzany, V. 121, 150; VII. 2.38; Pasiecznik, VI. 56; XIII. 220; XIII. Z2. IX. 207, 256; XI. 1,95; XVII. 111; Pasiecznik, On, duch opiekuńczy, XXI. 45, 47, 51-55; XXII. 104; 'XII. 262. XXIV.107. _ słucki, X. 104; XI. 213,422; XXI. 53. Pasieka, H. 236; IV. 25, 363, 419; V. 209, 215; VIII. 375; XII. 146, 150. - srebrny, XXIV,104,124;XJGXIV.159. 221, 262; XXXIX. 292; pt. _ szk.o'towy, XXXIV. 161. P s z c z e l a r s t w o. - śląski, XXXV. 39. Pasienie krów, VIII. 62. - św. św. Bertranda, Elżbiety, Fran- owiec, XVII. 141-144; XXXV. ciszka, Hermana Piotra, Hilde116-119. gundy, Józefa, Kameli, Klaudii, Pasierb(ica), p. sierota, III. 306, 30'7. Kolmana, Leontiusa, Liciniusa, Pasik, bursztynowy pas, XXXIX. 405. Liutgardy, Magnusa, Piotra, RupPaska, ciasto wielkanocne, V. 214,211. rechta, Thora, Tomasza, Wenery. VI. 46, 268, 269, 272; VIII. I'll, XXIII. 11~. P~ruty (gw. huc.),grzywka, XVIII.197 Pary, (j. lit.), więcierz, XXXJ:I. 28. Paryjo, szkarpa, XII. 68. Parzenica, ornament, VI. 177; IX, 207; X 302; XVIrI. 67; XXVI. 81; XXIJG. 116, 117, 128, 192; XXX. 193, 267; XXXV. 36; XXXVI. 258; XXXVII. 234. - pętlowa, sercowa ta XXIX 117 Parzenie wodą w lec~n., XXX. 31: - się zwierząt, p. bicie się, bydlenie się hukanie się. Parzonka, pożywien~e ~rów IV 276 282; VIII. 38; XIV. 132: . , Pa's, pasek, p. czeres, juostas, rzemieniak, sros, trzos, 1.159,160;III, 253; IV. 175 176, 277, 285; X. 32; XI. 25, 27, 38, 196, 220, 426; XIII. 252; XIV. 50, 55, 56; XVI. 331; XXII. 131; XXIII. 1-25; XXVI. 146; XXIX~ 118, 185; XXX. 4; XXXI. 6, 45, 67, 116; XXX,V. 11, 2.0,175, 185, 189; X!JGX,VII.&3,215 228, 308; XXXVIII. 23!2. ' - Afrodyty, XXIII. 1--4 6 7 ~ - amarantowy XXIV. 10'4,'106., - bacowski, XXIV. 118 bracki, XXXIII. 129. cudowny, XXVII. 23. czarownicy, XXIII. 31. czarowny, XXIII. 10-3,1. czerwony, XXXIV. 161, 168. człowieczy, XVI, 48. czystości, XXIII. 11, 23. gdański, iXX. 93; XIXIV. 104, 113 góralski, VIII. 165; XXVIII. 219: XXIX. 128. ' - huculski, XII. 285; XXI. 47; XXl1. 104; XXIX. 186. irlandzki XXIII. 28. kamelerowy, XXIV. 104, 107. kowany, IV. 277, 285. - - ,. �\ 316 377; XII. 316,317; XIII. 29; XVIII. Pasterstwo, I. 116, 239; II. 2Q1, 206, 151, 211; pt. P.ieczywo ob209; III. 201; IV. 278; V. 123; r z ę d:ow e. VIII. 36, 47; X. 161; XVIII 127, Paska, O. ukr.), Wielkanoc, IV. 200. 318; XXIII. 33; XXV. 26; X!XVII. ~ wzór pisanek, IV. 213. 141; XXXI 6, 144, 150; XX!XII. Paskowec, (gw. huc.), cebrzyk na 79; lXXXIII. 150; X:XIXIV. 58, 288; święcone, VII. 262. XXXV. 78, 142; X!XXVII. 174,190. Paskowyj chrest, O, ukr.), wzór pi201, 203, 356; XXXIX. 21, 108, 186 sanek, IV. 213. - górskie, ,XXIII. 156; X,XXVIII. 361 Paskud, kiła, XI. 398. - halne, XXXVII. 361. Paskuda, (gw. huc.), choroba, XIII. - wysokogórskie, VII, 188--191; 217, 219. XXXVII. 229 Paskudnik, choroba bydła, VI. 46; P a s t e r s t w o, p. barany, bohaczi, IX. 120, 419; X. 356; XXX. 60. bouhari, carky, chid polonynckij, Paskurica, (j. rosJ, stypa, XVI. 325. dat, (owce jałowe) dijnyk, dojePasmanter1e, XXVIII. 28. nie na miaTę, dozorowanie trzoPasmanystyj, (gw. huc.), ryś, pręgo_ dy, drobieta, ferula, geletka, gewany, VII. 269, leta, gieleta, gijnyk, gl aga, gleg, Pasmo, p. czysnycia, kosy, miara, grudzielnica, hanielnik, iść na XXV. 122; pt. M i ary. mirę, jaliwnyk, jarczyk, jasla, jePasmużki, pasoczka, (j. ukI'J, wzór loWi, juhasi, kapalka, klapace, pisanek, IV. 211, 213. kierdel, kyrdel, kisznyc, koczerha, Pasożyty, p. kąski, komary, kara. koliba, kolysziri, korowar, ko· luchy, muchy, pluskwy, wszy, tęsdr, koszar, koszary, koszarowapienie, X,X!~. 25-31; XXXV'. 74; nie, koszera, kosz'eri, koster'y, pt. Higiena. koszy cek, kozar, kuźba, letniki. Past, łapka ria myszy, XXXVII. 204. litowysz, menszyj wiucz'er, mołodPastalas, (j. łot.), postały, P. obuwie, szyj wiucz'er:, micyk, miszeń'e, XXIX. 133. miszenn'yk, mraźnica, owce, owPastele, miejsca w górach, XIV. 264, cza'rstwo, pac'orka, pasienie, pa272. sterz, pies, parnala, powernyk, poPasterka, p. B. Nar., V. 349, 351; lonynćkij chid, redyk, rozniecaVIII. 344; X. 28; XIV. 143; XXIX. nie watry, rozluczin'e, spędzanie 97; pt. Z w y c z a j e i o b rz ę d y owiec, staje, strunki, wychid pod oro cz ne. lon'ynckyj, wypędzanie bydła, Pasterki, ,IV. 228; XII. 136; XIII. 43; owiec, zacinanie, znaczenie bydła XiX. 54; XX.XIX. 345; pi. G l' ui owiec, zwyczaje pasterskie, żyP Y P ł c i i w i e k u. cie pasterskie. Pasternak, p. pastyrnak, Pastinaca Pasterz i owce, VIII. 3:39; pt. G r y sativa L., XIII. 224, 334. izabawy. - liście w leczn., XIII. 219, 224. Pasterze, pastuch p. bolec ha, bou- w przysłowiu, IX. 48. hari, ciardasie, cikosie, gula- 'J1'l sie, hanielnik, jah1l,ycznyk, has, kanasie, waT kazar, pastuch, rzy, wakar, pryk, skotak jukoro- owczarz, kumar, pastyrz, śpierdź, czeT, koniuch stadar, watasz, sennetelewatah, wiuwczeri, wiwczeri, I. 201, 203, 204; II. 203, 206, 213, 214, 222, 225; III. 232, 241, 251, 267; IV. 141, 144, 271-279, 281, 283, 286, 287, 314, 317, 3:19,322; V. 124, 125, 257, 200; VII. 188-191; VIII. 22, 24, 33, 147, 290, 341-343; IX. 419; X. 23, 27, 157-167, 214; XI. 376; XIV. 224, 328; XVII. 22, 23; XVIII. 211; XX. 17, 48, 50, 51, 142, 143, 146; XiXI'I. 40; XXVII. 202;XXIX. 104, 172; XXX. 96, 216, 226; XXXI. 86,102, 162; XXXIV. n5; XXXV. 114-121, 128; XXXVII. 422, 423; Y.XXVIII. 2,38; XXXIX. 21, 104-106, 108, 345. - a'lpejscy, IV. 274. - karpaccy, IV. 274. - puszty, .IV. 274. - rumuńscy, XXV. 5. - sierscy, IV. 274-277, 2oo, 283, 200, 287; VIII. 22, 35, 141, 142, 100, 186. - w ~pce, XI. 19, 21, 26, 28, 34---'*1, 150, 213; XIV. 343; XIX'. 32, 48, «l, sa; XtXXI. 56, 57. - wołoscy, XVIII. 66; XXXI. 16,2; XXXIII. 87. - z Bakońskrego Lasu, IV. 274. Pastor polski, XXX. 257. Pastorałki, X,I. 31,.138-140, 344; XXx. 245; XXXI. 63. pt. W i d ow i s k a l u d o w e. Pastuch, p. pasterz, IV. 280, 281; XXV. 55, 57-59; XXXI. 168; XXXIV. 168. wolarz, przebieranie się w Niedzielę Kwietną, X'1~. 56, Pastuch główny, śkierdź, IV. 141, 142; VI. 73; IIV' 384, 414; XI. 163; XII. 63, 306, 313; XIII. 32; pt. Gr u p y p ł c i i w i e k u. Pastuszek, XII. 215; XXV:III. 64. Pastuszek, pierog weselny, XXV. 55. Pastuszki, szopka, IV. 279; XVI. 304; XIX. 34, 40, 49. Pastuszkowie, w szopce, V. 155; XXXI. 62. Pastwa, pasza, XIV. 308. Pastwisko, III. 10, 13, 230, 232, 257; IV. 275; VIII. 259; XI. 350; XII. 150, 219, 282; XVI 290; X.XiXV. 85, 88; XXXVII. 120, 123, 176, 203, 242; XXIXIX. 193, 199-2(}l, 211, 212, 215, 345. _ wspólne, IV. 142; XXXVIII. 324. Pastyrnak, pasternak, XXXI. 73. PastyTz, pasterz, IV. 275. Pastinaca sativa p. pasternak Pasula, nazwa krowy, XJXI. 59. Pasy, części kola, VI. 395. Pasyjka, krucyfiks, XIV. 358. - bursztynowa, XXXIX. 389. _ ria drzewie, XVIII. 11; XXIX. 44. Pasza, II. 201, 202. Paszczenyk, (j ukr.), cebrzyk, V. 215. Paszczyn chrest, O, ukr.), wzór pisanek, IV. 213. Paszita, O, sekl.), urodziny dziecka, XVI. 140. Paści, góralskie, XXXV. 71. - kadłubowe, XXXI. 32. - łapka na myszy, V. 64. - na kunę, p. torhlo, VII. 270, - na niedżwiedzi.a, VII. 268. Paści, tr,zoda owiec, XIV. 139. Paśnik, paśnicy, p. cingulatores. - krakowski, XXIV. 105. �378 379 pa.stwi.sko, XVII. 163. Partyki, p. laty, XVI. 37{). Paświsko, pastwisko. IV. 275, 276. Pauczkowa, O. ukr.), WZÓr pisanek, Pataty, XXXIX. 195, 204, 205, 210. ,IV. 213. Patena. patyna, przeglądanie się, Pauhodki, O, bŁr.), obchód żałobny, med., XI. 384. XXIV. 2; pt. Zwyczaje i obPater l1:UtEQ ojciec, XIV. 54, 57. 60, 72. rzędy związane z kultem Paterek, ksiądz, proboszcz. X'VIII. 220, przo dkó w. Patolęnga, badyl, zieIsko, XIV. 116. Pauk, (j. ukr.), wzó[' pisanek, IV. 213. Pa tria potestas. O ł.ac.), II. 97; V. 84. Paulinianie, sekta ~el., V. 370. Patriarchat, I. 14, 68, 72, 149; II. 97, Pauna, (gw. huc,), nazwa krowy, 286; V. 5, 83, 84; XXIX. 176; XXXV.l35. XXXVII. 364; Xix,xVIII. 51; Paw, bóstwo burz:,y i księżyca, XXXIX.16. XXXII. 102. Pa'triota, III. 290. - na mag. pierścieniu, XXII. 43. Patriotyzm radziecki, XXXl;X. 48. - pióro, ozdoba kapelusza, ,XXV. 131; Patron(ka), I. 54, 139. XXVIII. 179, 181; XXXVU. 308. - Czech, XXX. 2.22. - postać złego ducha, XXXII. 95, - pasterzy, ptaków, p. św. Marcin, 100-102. XVI. 3, 4. - ptak Hery, XXXII. 10:2. Patronimika, XI. 112. - Sivy, XXXII. 102. Patrony, domllJ1owania, XXII. 114. - w pieśni, III. 1:23, 1:24; XI. 153; Patroos 1TrlTQOOC; bóg najwyższy, XXIII. 120. XIV. 53. Paw ara, O. lit.), sznur u sieci, XXXU. Patruus, (j. łac.), stryj, XIV. 58. 30. - magnus. (j. lac.), brat dziadka, Pawąz, część wozu, VI. 39,5. XIV. 58. Pawęż. drąg, XXXIX. 3136. - maiar, (j. lac.), brat pradziadka, Pawężnik, powrozy, XXXIX. 336. XIV. 38, 58. Pawietka, (j. bŁr.), szopa, XXx. 26. PartrzeniJe górą, czynność mag., X. 96. Pawlacz, (j. czes.), galerLa, II. 76. - na niebo, XII. 267. Pawuczki. pawuk, O, ukr.). wzory pL - na paznokcie, XVIII. 177. sanek, IV. 213. - pod nogi, XVIII. 178. - przez chomąto, p. chomąto. Pawur, (j tłg.), naczynie pierście- w dół, X, 98. niowate, XXXIV. 88. - w maź, XI. 398. Pazdur, VI. 176, 177, 183; X. 314; Pattern of Culture, XXXIX. 27. XXIXVII. 229, 415. pt. D a c h. Patycki, zapałki, XlV. 2.92. - gliniany, XVII. 12-14. Patyk dębowy, W)'iprowadzanie Pazdurki, motyw haftu, X. 302, 3~. szczurów, XI. 381; pt. M a g ia. Paznogietka, nogietka, Callendułll - pędzel, XII. 116. offic., w lecz. XXXI. 98. - w zagadce, XIV. 374. Paznokcie p. paznokty, I. 137; IY. - .złamany, w zwycz. Hotentockich, ~O; XIII. 23'2; XXXIII. 113. XXXVIn. 116. - brak: u noworodka, VIII. łlI. Paśnik. - ;i .' niedźwiedzia, II. 366. obcięte, II. 336; IV. 437; XVIII. 197; XXII. 23. - patrźenie na nie, IV. 420; XVIII. 177; XXXI. 94. - rachować przy pieczeniu ciasta, XIV. 182. - w 1eczn., XII. 264. - w magii, XI. 207; XIV. 182. - w wierzeniach, XXIX. 123. Paznokty, paznokcie, XIV. 17. Pazarnik, szewc, VII. 280. Październik lp. Wele menesis, XIII, 257; pt. Chronologia ludowa. - czas ptasznictwa, XXXJX. 301. Paździerze konopne, lniane, IV 419; X. 97; XII 297; 'x,XXIXL 291. - w budownictwie, XXIX. 35. Paździory, pOSZycie dachu, XII. 146. Pą-::zki, kluSlki, X. 37. - wierzby święconej, II. 87. Pqpawa, Polentilla mentilla silv. Neck. Tor- erecta. L., w le.cz., II. 13'7. Pątnik, XXXI. 16. (j. ind.), nieczystość rytualna, grzech, XVII. 262, 26B. Papman, (j .. ind.), substancja demoniczna, zła, XXXIV. 8. Patala, . (j. ind.), podziemna sied:zJiba Danawów, XXXIV. 18, 19. Pchanie do piekla, p. chodzenie wstecz, w tył, X. 355. Pchanie się do gardła. P. gHsty. XI. 3196. Pchła p. blecha, blaha, blyha, skoczka, II. 42, 338; V. 48; VI. 247; VII. 72; !XNIII. 172; ;X/XX. 27, 49; XXXVIII. 62. - w opo,wiad" X. 379; XXVIII. 203. - w wierz. wigilijnych, VIII. 370. - w wierzeniach, II. 333; IX. 67. Pap, - w zagadce, XVII. 86. VI. 46. z sieczką i wodą, Pczola, pszczoła, Peca, glina XIV. 116. Pecki, kam1enie pod węgłami domu. XXI. 217, 219. Pecza, picz, p-:ec, lU. 44; ,XIII. 294. Pedagog w widowiskach relig. XIX. 90. Pejkinikas, O, lit.), p. piejkana., piejkena, XXXII. 3-1. Pejs oki, pejsy, X/Xl. 138; XXIX. 82; opt. U c z e s a n i e. Peki, pniaki, XXIX. 7, 13. Pek'b' (j. słow.), XIV. 77. Peleryna, XI. 61. Pelewen, (j. ukr.), Slkład na siano, XXXIII. 90; pt. B u d y n k i g 0s podarc ze. Pelwimetria, IV. 66; Peluszka, Pisum arvense, XXXI. 98; pt. Roś 1i n y u p r a w n e. Pele, pelt, tratwa, III. 23G, 261. pt. Ż egl u gao Pełnia, księżY'C, p. bóstwo pełni, w przesądach, XXXII. 34. Pełnik europ., p, wołowe oczy, Trollius europeus, XXX'. 69; Pełtnicy, flisacy, ,xXXIX. 435. Pencok. pencak, pęcak, III. 172-174; IV 286; X:IV. 397. Pendzialek, poniedziałek, II. 140. Penerya, bieda, VI. 46. Penetrować, wymyśleć, XII. 68. Peonia, piwonia p. bijon, bion. Pentatonika, XVI. 174; pt. M u z'1 k a l u d o w a. Peperuga, sprowadzaniJe deszczu, XXXIII. 11. Perchacz, (gw. huc.), XVIII. 196. Perch ta, (j. germ.), p. Holda, :XX. 175. �380 (j. niem.), p. Jours bieganie z pochodniami, XX. 300. Pere mai, (j. fran.), XXXIII. 11. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d ol' o c'z n e. Pered, (j. błr.), przód łodzi, XXXI.3'8. Peregrynacja dziadowska, XXVII. 99: XXVIII 187 - Maćkowa. XXVIII. 186-213. P€n!hinka, (gw. huc.), kożuch, XXXIV. 146. Perelet, (j. ukr.), Chenopodium Bonus Henricus~ w lecz., VI. 160. Perełki, zdobiny, XXVIII. 104. Peremitka. pereTn<Ytka, (gw. huc.), kobo ubiór głowy, VIII. 438; XII. 286, 292; XIII. 209; XXXIV. 145. Perepiczka, (dok.). wielkanccny kołacz, IV, 223,237, 262; V. 215; VI. 268-275; VII. 2121,262; XIII. 29, 209; X.vII. 26. Perchtenlaufen, des brandons, (gw. huc.), zabawa dz'ewcząt, XIII. 29. Perep!ety, niżni, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 211. Perepoloch, (j. ukr.), prz'estrach, IX 3a5. Pererwa, (gw. huc.), Lysimachia vulg" tojeść pieniążek, w lecz, XIII. 222, 224. (j. ukr.), wzory pi'sanek, IV. 211. Perestupeń, (gw. huc.), Bryonia alba, przestęp pospolity, XIII 129; Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Perewiesy, Ci. ukr.), sieci, XXIH. 166; XXXI. 3Q. Perepilki, (gw. huc.), nazwa krów. XXXV. 78, 81, 135. Pereżnyki, (gw. huc.), uczesanie. XII. 286, 290, 292; XUI. 209. !Pe~gamin, XXVIII. 28 Perewinnyk, '581 (gw. huc.), nazwa krowy, XII. 301. Periodyzacja języka, XXXIX. 40 - Morgana, XXXIX. 17, 18, 20: 2.2, 55, 57, 58. - prehi.storyczna, XXXIX. 59. Perista, (gw. huc.), nazwa krowy, XXXV. 134, 135. Peristyj, (gw. huc.). nazwa koni XXXV. 135. Perka, ziemniak, XXXI. 98. Perkal p. materiały odzieżowe, XI. 61, 4Hl; XII. 285, 291. Perki, kartofle, XII. 321. Perinka, Perko, Perkun, Perkunas, Perkur. Perun, (j. Ht.), bóg grzmotu, III. 2, 378; VII. 10, 229; XIV. ')2, 41, 49, 51, 52, 86, 87, 199, 200, 208 362; XV. 219; XVI'I. 20; XX. 17:5; X'XI. 16'3,2'67; !XXII. J; XXXIX. 350; pt. B ó s t w a. Perliczka, p. kochajka, naśladowanie głosu, VIII. 200. Perły, ozdoby, XIV. 248; XVIII .. l46; XXVIII. 18, 30; XXXIV. 159. - w bajce, IX. 79, 174 Perperuga, (j. błg.), sprowadzanie deS'zczu, XVII. 37. pt. M a g i.:. Persefona, p Demeter, XIV. 57, 7'2, 83;XVI. 3'2; XXI. 197. Personifrkacj,a 'zimy, p. Kostrub. XXX~II. 30. . Perspektywa historycz., X,XXIX', 110. Perstince, (gw. hue.), 'zabawa. XIII. 106, 107. Persza Matka, (gw. huc), Wniebowzięcie M. B., XVII. 148; pt. e h r o n o log i a l u d o w a. Perszy polaz, (j. ukr.), pojawienie się czarownIcy, VIII. 378. Perunko, p. Perun, Perkun, XIV.200 Perwak, (gw. huc.), syn pierworodny, XVIII. 181. woda ognia, XIII. 164. (gw. huc.>, perz, XIII. 224. Perz, p. peTYj, Triticum repens L. Agropyrum repens, XIII. 224; XXVIII. 244. - odwar pić, XIII. 220, 224. - owoce pożywienie, XX. 31'9. - w budownictwie, IX. 272. - w lecznictwie 11.160; ;X')CVII'I.244 Pes, (gw. huc.), pies, XXXV. 133. Pesach, (j. żyd.), święta XV. 154; XXVI. 120; XXVIII. 5'1. Pesie moloczko, (j. ukr.), roślina barwiąca, IV. 214. Pesie oko, (gw. hue.), jednooki, XVIII. 197. Petak, (gw. huc), kurtka, V. 148, 149, 15:1; VII. 262; XII, 284, 285,. 288, 289, 29,1, 293. Petek, p. petak. PetrosaHnum sativum p. pietruszka. Petrus Wasser, (j. niem.), wir wodny, XXXIX. 3~ Petruszka, (gw. huc.), pietruszka, PetrosaHnum sativum, XVIII. 192 Peucedanium officin. p. wie~rzyniec !Pęcak, lP. pencok, pencak, III. 4, 14, 385; IX. 3{i4; X. 3,6, 317; XII. 15; XIV. 192, 397; XV. 9-9; pt. u 0trawy ob~zędowe. Pęcherz leczyć, p. św. Błażej, XIV. 400. pęchrać, żreć, jeść, XIV. 2.95. Pęcki dębowe; kloce, XVIII. 6 Pędzel, XXX. :n. - do bielenia p kaluch. - piórkowiec, szczecinowy, włosowy, z brwi wołu z trawY leśnej, XXX. 153, 168; XXX,XIX. 450. Pędzenie dziegciu z kory brzozowej, I. 56; pt. G o s p o d ark a l e ś na. - smoły, XII. 27. Pef'l/flegetOlll, Pe'1lj, Pępek, niemowlęcia w czarach, XXXVI1.30o. Pępek, ostatnie kłosy, XXII. 8; XXVIII. 15. - obrąbek u m. koszuli, X. 32. Pępel, p. broda, XX. 160. Pępowina, brat-bUżniak, XXXI1.154. - obnoszenie na nowiu, przechowY_ wanie, X'X;XII. 154, - w pierścieniu leczn. XXII. 44. - w wierzeniach plemienia Bagan_ da, XjXXII. 154. Pęta karne, XXXIX. 145. Pętanie koni, XXX. 34; XXXIX.446. Pętle u jarzma, XXXIX. 113. - w łowiectwie, XXXI. 22, 25 Pętliczki u sukmany, XI. 38. Pętlice, XIV. 15. Pęto, XIXXI. 3. - w mag~i, VI. 64 Phalaris arundinacea p. piernatka. Phallika, hymny 'religijne, XXI. 198. PhaUoi, posągi, XXI. 198. Phalus, P1ul.llos, II. 105; X.vIL 287; XXI. 199, 2100. Phragmites communis, p, trzcina. Phaseolus vulgaris L. p. fasola. Physalis Alkekengi p. workowiśnia pęcherzasta. Phre, (j egip.), bóg słońca, XXI. 18'1. Phylakteria, (j. lac.), p. amuJ.ety, ,XVII. 183. Piana z piwa, w magii, XXX. 2()3_ - z wody, obmywanie w lecz. VIII. 367; XI. 387; XVIII. 180. Pianie koguta, p, kogut, IV. 4.18, 4'22; V. 34; VIII. 19'9, 271; XVI'I1. 181; pl. W i e r z e n i a. Piasek, mycie naczyń, XXX. 22, - w garncarstwie. XXX. 188. - w ZwYCZ.kupna, XXIII. 82. - z grobu, II. 161. . Piaskowiec, XXXIX. 211. �383 382 Piast, PiastuJn, Piastów, XIV. 51, 52, 128, 200, 396. Piast, p. tłuczek. Piasta u koła, III. 369; VIII. 400, 401; XIV. 184, 308; XXXVIII. 231, 235. Picisyszek, piaseczek, XIV. 94, ll6. Piaty, (j. ukr.), dach, XVI. 366. Piątek, dzień feralny, VIII. 338; IX. 58, 414; X. 354; XXIII. 61, 135; XXX. 250; XXXIX. 3136. - dzień szczęśliwy, XXX, 250. - kąpanie korzenia mandragory, X.268. - kichanie" X. 2'21; XIV. ,252 - na nowiu, XXV. 92 - w przysłowiu, II. 332; V. 352. - zakaz polowania, VII, 288,. - zakaz po!Życzania ognia, II. 88. - zakaz prania, V. 2.20; XIII. 204. - zakaz rozpoczynania pracy, X. 354 - zakaz szycia, X. 355. - zakaz wyruszania w drogę, IV. 420; XIV. 251. Piątkówka, krowa, XXV. 54. Piątro do suszenia garnków, V. 167. Picie piwa, obrzędowe, XiXXliX. 197, 198, 216. - wina na cześć bogów i .zmarłych, XVI.8. - wina w lecznictwie, XI. 3'97, 398. - wody brudnej, X 370-373. - wody święconej, XVIII. 210. Picie zdrowia bogów, XXVI. 70, 71. - mrowia św. Marc,ina, XVI. 8-10. Picz, pecz, (j. ukr), miejsce do spania, V. 152. - pi.ec, VII. 70; XIII. 209. Piczkat, (gw. hue), znaki własnościowe, XXXV. 1319,140. Pid, (gw. hue.), strych, XX,XV. 110, 111, 113. Pidbił, (gw. hue.), podbiał, XIII. 224. (gw, hue.), sak, VII. 262. (gw hue.), pęcherze, XVIII. 183. Pidkieczka, (gw. hue), krew kreta, XVIII. 181, 193; pt. Medycyna l udowa. Pidlaseć, (j. ukr.), roślina barwiąca, IV. 215. Pidłohy, (gw. hue.), podłoga, XXXIV. 144. Pid'ojma, wóz, XXVI. ll3. Pi dojna, (j. ukr.), Geum montanum, odwar, VI. 158. Pidpałenyj koń, (gw. hue.), XVIII.l90. Pidpory, (gw. hue.), XXXIV. 144. Pidsadki, (j. ukil'.), podpłotki, I. 197. Pidwałyny, (j. ukr.), podwaliny; XXXIV.I44. Pidwinuło, (gw. huc), podwianie. XXXIII. 118. Pidwiski, (j. ukr.), podoSie u pluga, I. 143. Pidzu PennU., (j. chond), bóstwo, VII. 18, 28. Piec, p. kaflak, pecza pecz sopuch, I. 161, 198; 1'1. 1~, 133; V. 63, 52; IX 273; XI. 384; XII. 294, 316; XIII. 218, 242; XIV. 182, 250, 357, 358; XVI 367; XVII. 180, 181; Xx. 91; XX,VI. 98; XXVII. 42,135; XIXIX. 8, 9, 42, 44, 118, 184; XXX. 21, 23; XXXIII. 100, 101; XXXV 110. - bez komina, .xX.x. 17; X,XXlrI. 1-02; XXXVII. 226. - chlebowy, III 12, 317; IV. 278, 287; VI. 351; IX. 279; XIV. 370; XIXII I. 87,105; XXV'!: 102; .xXVII. 43; XXIX. 44, 45, 47, 49, 50; XXXIII. 103; XXXVII. 245; XXXIX 454. - czteropalnikowy, XXVI. 134. - do gotowaniap. b a 'b k a. Pidfatka, Pidjazycznyci, - z gliny, IX. 279; XXXIII. 102; XXXIX. 281, 288 - z kamieni, XXXIII. 87. - z kominem, IX 269; XXXIII.l02. Piecek piekarz ki, piec piekaI'Ski, IX. 67. Piechota, groch, VI. 46, 57. Piecyki,. p. naczynia piecy.kowa:te, XXXII. 53, 55, 56-58, 61, 63. _ czarkowate, XiX,XII. 56, - do pi.eczenia p. brandula. 201, 365. _ do prażenia ziarna, X:X,XIV 148. leżenie na piecu, XXIII. 46. _ do topienia wo~ku, XXXII. 62. malowany, XXI. 49. _ do wypieku cias'ta, XXXII. 63. ocieranie świni,' II. 338. _ garnkowate, XXXII. 56. ogrzewalny, p. piecyk, X,XVI. 102; _ misIkowate, XX.xII 519, 63. XXXII, 59. _ niecIkowate, XXXII. 59" 63. !piekarski, P. czeluść, czelusty, cze_ wiadrowe, XXXII. 6'2 luście, piec piekarski, X. 37, 354; 'Pieczarki p. bedłka. psaliota cam· XI. 396; XIV. 44; XVIII. 69; XX. pestris, I 202. 316; XXXVII. 193, 226-228. Pi:eczaTY w podaniu, U. 53, 54; przebudowa., III. 61. .xXIX. 105. przyklejanie ogona kury, II. 338. - złote, V. 130, 131. rzucanie zębów, II. 366. Pieczenie chleba, czynność święta, rzucanie ziaTn jęczmien. ,XIV. 251 XXVI. 98; XXVII. 135. siedziba diabła,' IV. 419; X:TI. - kołacza, XX. 198. 229; XIV. 39. _ wierzenia związane z pieczeniem, siedziba ducha domowego, XIV, VIII. 363; X. 95. 55, 56; XXXIII. 1319. - zakaz, IV. 420. słowiańslki, XXVI, 94. Pieczeń, pieceń, .x;XIX. 94. w lecznictwie, XXXIII. 1139. - z lisa, XXXI. 27. w magii., VII. 307. Pieczęci sumeryjskie, XXXIII. 145. w pieśni, II. 247, 357, 3'87, 390. - P frycówka, III. 71. w przysłowiu, XIV. 2.3'8. Pieczęć salomona, p;erścień, XXII. w sieni., XXXVII. 228. 53, 54. w sprzedaży mleka" XIXIII. 69, Pieczonka, pieczeń, II. 128; XI-. 147; 88, 105. XIV.12. w zagadce, II. 40, 42; VII. 70; Pieczys'te, jadło weselne. XV 77. Pieczyszcze, (j. st. sław.), spólnota XIV. 157. w zamawianiu" II. 211. rodzinna, IV 4. Pieczywka obrzędowe, XXXI. 159. wapienny, XI. 3ll. PieczYwo, II. 126. 185; XIV. 182" 187. wesele z kominem, II. 211. - brackie, XXXIII. 127. z cegły, XVIII 619. dymny" XXXIX. 331. garncarski, VI, 403; XI, 197; XXIX. 88, 187; XXXIX. 206,422. - gorący w leczn, XII. 266; XVIII. 181. - huczenie w piecu" II 333. _ kaflo,wy, p. kaflak, XIV. Ill; XVIII. 69. - kowalski, IX. 275 _ kuchenny, XXXVII. 193, 200, I ...j _ _ _ _ _ II I ~ ! _ _ _ _ _ _ - ~ I - - �,- ..~, " ! 385 - noworoczne, XXXIII. 109. obrzędowe, X.X.VII. 136; XXIX. 207; XXX. 250; XXXII. 182; XXXIII. 27, 29; XXXVII. 419,423. - ofiarne, XVI. l, 3. '- ozdobne, XVI. 3'31. - świąteczne, XXX, 250. - trzech królowe, XXXIII .. 1~9. - weselne" XXVI. 86; XXVIII. 96. - wielkanocne, XXXIII. 139. - zapustne, XXIX. 123. Piecz ywo obr z ę d o we, p. afikoman, artos, babka, artus, bałabuchy, artuz, baba, bałabuszki, bułką, chleb św. Agaty, chleb od burzy, chlib wid buri, cycki, dor, eulogia, jałówka, knyszi, kołaczyki, kołacz, korowaj, kostrubienyk, koza, krapi, kugiel, kukuce, ku- maca, paluchy, pampuszki, palika, pastuszek, perepiczka, pieczYw.k.a obrzędowe, prapir,' pros kura, proskurki, rogaliki św. marcińskie, róg, stalnik (chleb noworoczny)., kucy, kupadla, kurki, strucla,szczedriwnyj draki, szyszki, wasyl, żyławeć, chUb, szczo- żalawanyk, żyławczyk. zdobiny, haft, XXVIII. Piejcik, kogut, XVII. 163. Piegi, 36, piesznia, O. lit.), do przerębli, xx.xu. 30. Piekacz, forma na ciasto, II. 129. Piekarczyk w baśni, VIII. 313. Piekarnia, kuchnia, IV. 287; IX. 279; XIV. 391; XXX 242. Piekarnia dymna, chałupa, VIII. 165; X. 312, 423.,424 Piekarz, II. 201; III. 319. - Michałek w podaniu, XXX. 222 - w mętowaniu, XIV. 377, 378. Piekielnicki, p Mefistofeles, XXVIII. 141. Piejkana, ostrze piejkena, Piekło p. bra·rna piekielna, J. 17C!;II, 324, &27, 328; III. 77; ". 63, 161, 169, 184; VII. 22, 136; VIII. 351; IX. 69, 176; XI. 140, 213; XII. 48, 217, 220; XIII Z31; XIV. 19, 77, 85, 129, :67, 168, 174, 229, 232; XIX. 61, 119; XIX. 252; XXIX. 71; XXX. 224; XXXI. 17-19, 100, 107, 108, 144. Piekło, ciepłe miejsce, XIV. 229. Piekło i niebo, 'zabawa, XXXIII. 6. Piektar, p. kiep tar, (gw. hue.), koŻ'Uch,V. 149-151, 344. PielkUJlik,Piekuła, demon, XIV. ~ ---.231 ohałupa, XVI. 108. spieka, gorąco, upał, XVI. 140.,308. Pielgrzym, anroł w legendzie, XXX. 1I5; XXXIV. 28; XXXVIII. 370. - przebieranie się w N. Kwietną, XIX. 51, 56. Pielgrzym~a, III. 348; XXII. 58; ,xx'VI 72; .x:X:XVIII. 357. Pieluchy, pranie, XXVI. 103. - suszenie, VIII. 346. - w bajce, VIII. 190. - w przypowjeści." IX. 49 - wynoszenie pod figu.rę, VI. 127. - wyfZU(:anie na dach, VI. 63. Piełoń, piołun, IX. 288. Pieniądze, brzęczenie, XI. 199. - czys'te, nieczyste, XIII. U5. - egi'Iletyńskie, VIII. ,171. - greckie, VIII. 171. - historia 'Powstania, XXIX. 175. - jako ofiara, XIV. 216. - kładzenie do 'llromny, XX. 206. - kładzenie na gierunki, XXI. 21T, 219. - kładzenie pod fundamenty, XVI. 84. - mycie się. X. 155; XIV. 131. - noszenie przez dziewięć dni, XI. Piekuta, Piekwa, ,{ i .. I ~ \ Piernatka, Phalaris arundinacea, W lecz, XXXI. 98. Pierniki, II. 218; III. 61; IV. 116; - odnawianie się, XXIII. 78. XXXVIII. 445. - palące się, VI 266; XXV. 130. - w przysłowiu, IX. 59. - pocieranie, XIII. 279. - przechowywanie, XXIII. 78. Pierogi, I. 164, 165, 251-253, 255; III. 152; ·IV. 286; VI. 57, 68; IX. - rZYIJlSikie,VIII. 171; XXXIX 359. 72, 371; XIII. 108;;XIV. 251. - srebrne, XI. 382; XXIII. 78. - slUSzące się, VIII. 273; XVI. 82, - bulbiane, V. 353. -- hurdziane, V. 3513. 30; XXIX. 104. -- ukryte, I. 204; II. 225; III. 144; - . jadło obrzędowe, XXIV. 16. _. jęc,zmienne, w leczn., !X!I.385. IX. 383; XI. 51; XVI. 57; XIX _. kapuściane, V. 353; VIII. 370, 11}5;XXXIV. 158. 378; XII. 42. - w baśni, II. 13, 52. - w zwyczajach i obrzędach we- w ma'gii XIII. 228. -z kaszą, III.. 12. selny.ch, XIV. 380; XVII. 1M- z wurdq, VIII. 371. 156; XVIII. 75. - we wróżbach, XI. 317. - ze śliwkami, p. ucha, XVIII. 2()O. - wyrz.ucanie na drogę, XVIII. 181}. Pieron. grom, V. 53; VIII. 154; Pieniążek, łuszczka, choroba oka, XVIII. .220; XXXI. 80. Piersi, ból, XIII. 217, 221. VIII. 86. Pień drzewa jako cembrowina, Pierścień, amulet, X.XII. 33,46, 47,54, XXXIII. lID. '62; pt A m u l e ty. - jako włók, XXXIX. 113. apotropeion, XXVI; 90. - jako ława, XXIX. 42. - cudowny, XXII. 39, 42, 43. _ miara miodu, XXVII1.10o, 165. - czarodziejski, X.397, 398; XII.93. - rozwidlony, XXXIX. 1I3. - dla zmarłych, XXII. 50. - siadanie na pni.u, IX. 64. - dziewręciokątny, XXII. 56, M. - w budownictwie, IX. 289, 276. Gygesa, XXII. 39, 40, 42. - w magIi, IT 291. - jak sporządzić XXII. 4l7o. -- wydrążony, XXIX. 10; XXXVII. - jako pieczęć, XXII. 34. 441. - Kingi, XIX. 108. Pień, p. ul, I. 17; XX. 5,1. -- królewSki, XXII. 55. pt, P os z c z e l a r s t w o. - leczniczy, XXII. 33, 42-45, 51, Pieprz. Piper, XXVIII. 244. 61, 62. - przepow:ednia kłótni, XVI;J. 198. - miedziany, XXII. 62. - turecki, XXVIII. 244, - Mikołaja, XXII. 55. - w leczeniu bydła, VII. 312. -- noszenie na ręce, XXII. 45. Pieprznik jadalny, CanthareHus ci- obracanie na palcu, XXII. 41. barius, ,g.rzylb, XXVIII. 244. - ośmiokątny, XXI!. 44, 45, 49, 58 - pochodzenie, XXI. 194--196; Pier, XIV. 52. Pierda, piszczałka z kory wierzbo·XXII. 37. wej, fujarka, XXVIII. 61. - Polikratesa, .XXI. 196; XlXI!.41, 42. 36rl. 25 Lud - Tom XL �••• ------~- -- • w __ ~ • ~ __ • .~._ ••••••• ~_. • ~.~ • __ 386 387 - .! .przebity gwoździem, XXII. 48. :przeciw żmijom i ohorobom, XXII.43. - PI"ZYnosiszczęśde, XXI. 195. - Salomona, XXII.513, 54; XXIII.4 - śpiWwy, XXII. 38, 50. - stalowy, XXII. 38, 45. - ślubny, XXI. 196, 197·. - św. Błażeja, XXII. 56. - Ulgera biskupa, XXII. 56. - w baśni, XXII. 39; XXXVII. 24. - w magi'i i symbolite, XXXIV.279. - w wierzeniach, XXII. 33. - w zwyczaj. kupna, XXI. 1'96,19'7. - w zwycz. wesel., X. 62; XIV. 379. - w zabobonie, x,xn. 34, 55. - we wróżbach, XXII. 51. ~ z Amiens, XXII. 61. - z brązu, VI. 306. - z Chateauroux, XXII. 60 - z Knossos, X1X'XIV, 127. - z napisami, X,XU. 49, ~O, 56,'57,&1. - z Pha'1Jlosem,~XII. 47. - zabawa, XIII. 107. - zaczarowany, .xXII. 41, 51, 62. - ze szkła, VI. 306. - żelazny, XXII.37, 43,44;xoox,IV.42. Pierścionek ,cudowny, II. 267; VIII 19'7; liX. 180, 181. - gra, V. 139-143. - mosIężny, V. 151; XII. 292. - noszenie, XXI. 194, 19'5,. - ślubny., dojenie :przez ... , II.2(}3; -. ·ślubny .w lecznictwie, VI. 159; x:n 265. - w kolendzie, XI. 1'5,1. - w legendzie, XIV. 248. - w magii, w odczynianiu, XI. 386. XJXII. 42. - w pieśni, II. 3'60. w zwyczajach, XXI. 1M, 195. - z !kamykami, .xxXIV. 159. - zamiana, XXVI. 86. piorun, XIV. 52. Pierwia'stek hiistoryczny w podani.acll, XX. 221,222, 231, 245, 249. - ludowy w poezji polskiej,XX.161. - m]tologiJczno-historyczny w zabawach dziecięcych, XXVII. 148. - mityczny w podaniach, XX. 2'45" 249. - stru!ktuiI'alny, XXXVIII. 132. Pierwiosnki, p. kluczyki, śnieżyczka: Primula offic. w lecz., I. 124; XXXI. 96. Pierwociny, p. bochenek, cie[e. Pierworodne dziecko, II. 328 Pierworodny pies, II. ~28. - syn, p. bechor, IT. 3218;III. 55; XI, 284; XVIII 181, 196. Pierworództwo, II. 328. Pierwostinka, (gw. huc.), p]erwi.astka, .xXV. 54. Pierwsi ludzie, III. 187; XIII. 33'5. 3'3:6. -- rodzice, VII. 23; XIII. 335, 336; .xXIX. 1127. - żniwiarze, XIT. 313. Pierwsza(y), (e) kąpiel, VIII. 347. -niedziela. postu, iX1VrrI. 107. - noc, p. pusta noc, Bdyn, II. 114: V.17. - po pogrzebie, XVIII. 213. - orka IV 419; XII. 315; ,X;X. 184; ,XJX:I'I.7. - rocznica. śmieroci', XXVII. 144. - szklanka napoju, na cześć bogów, XXVI. 70. - żona, XXXIX. 187. - dojenie przez pierścień ślulbny, II. 203. pt. M a g i a. - jajko, VI. &4; VIII. 363. - kłosy, II. 225·. - owoce, XVIII. 92--94. _ święto 'wie1Jkanoone, XVIII. 151. Pierun, - wyganLanie bydła, II. 225; VI.55, 58; VIII. 341, 363; IX. 414; XII. 310, 315; XVIII. 216; XXV. 55; XXVII. J.36. 1Pt. Zwycl1Jaje i o b r z ę d y d o r o c z n e. Pierwszy człowiek, p Adam, II. 23; III. 187, 189; VII. 47; XII'I. 3.35, 336; XIX, 59; XX.VIII. 200. pt. M i t Y o IP i e r w s z y m c z ł ow iek u. - dzwon, VIII. 341. - gość, II. &6; IX. 414. Pierwszy grzmot, p. grzmot, dzwonienie kluczami, II. 163. - mocowaJIlie się, VIII. 392. - nad wodami, XI. 84. - .początek pieLgrzymek, II. 211. .- przeciąganie 'ki1ucza.po zębach, VIII. 62. pt. M a g ia. - grzmot, przewralcanie !koziołków, II. 163; VI. 62; VIII. 61, 392. pt. Magia. - rzucanie kamienia, 11.16'3;X,I. 317. - uderzanie w czoło, XI. 383. - w prz~wiednialCh pogody, XVI. 83. - kupujący, XVI. 82. - kwietnia, 'p. Prima aprilis, w zwy. czajach, XXVII. 134. - Ogólno-<połslki Kongres Kra'joznawczy w POZJnaniu, w 1929 r. XXVII. 192. - poród w zagadce, IX. 406. pt. - skrzyJpek, XIV. 2'55. - 'Snop, XVIII. 216. - snop jęczmien~a w zwyc·z. żyd. XXVIII. 51. - śnieg, W["óżby, II. 00,. - wyjazd w pole, II. 337. Pierze darcie, XXXIV. 303. - kradzież, I. 166. - w Pere~ynacji Maćkowej, XXVIII. 196. ' ts' - w poduszce, XXX. 32. - w zagadce, XIV. 376. Pierzyna, I. 2Q9-211, 2150; II. 351, 365; III. 1~'1; V. 104; IX. 360; XIII. 252; XIV. 181, 391. - w zagadce, lI. 231. Piernynlk.a, P. uprzą~, II. 132. Pies, (gw. flis.), kotwica na galarze, X. 454; XXXIX. 32'2. - miara w budownictwie, IX. 271. Pies" p. Arcyury, kundel, kotiucha, pes, sobaka 'I. 117, 118, pt N azwy zwierząt. -- biały, upiór, VIII. 270. - bicie psa, XIII. 126. - boga śmiel'cL, XXIV. ,22. _..: czarny w wierzeniach, IV. 33e!; V. 55, 319, 365, 366; VI. 65; VII. 200; VIII.3155; IX. 384; X. 268; XX. 262; XXIX. 104; XXXVIII. 276. - cz.erwony, VIII. 270. - człowiek, I. 137. - demon, XXXIV. 6. - ~wa w praktykach GiJ.a!k6w, XVI. 1205. - grzywiasty, I. 205. - jazda czarownic., XXVII. 00,14Q. _ .. i mandragora, iX. 268. - kał w leczn., VI. 234. - kopanie jam, wrÓ'żlbaśmierci, XX. 319. - którego uczono mówić, 48-00. - 1]ptoWSkL,VIII. 47. - łowiecki, XXXI. 31; XXXVII: 83 . 94. - mięso w lec2'JI1i:otwie,XXXIII.24 - mówiący, XXXII. 48. - nawoływanie, II. 130; III. 46; XIII. 346. - narzwy, II. 130; III. 46; XXXV. 136. xxxn. ~_. _ �388 389 ~ odpędzanie, III. 45. _ - ofiaJria w nowym .mieszkaniu, IX. 285. - ogon u diabła, II. 3'25. - owczarsiki, II. 130; V. 123, 125; XVII. 143; XXVIII. 220; XXXV. 83, 84,128. - pasterski, P. owczarski. - pieczywo obrzędowe, III. 160. - pochod2enie od IPsa, I. 117; V. 2. - postać czarbwnicy, II 205; VIII. 355. - poznaje czarownilcę, XXX. 42. - przemiana w s.moka, XX. 295. - sadło w lecznictwie, II. 15,6; X. 334; XX/XIII. 23, 24. - sen o psie, VII. 283. - skóra, XVI. 118. -. stworzenie, II. 216; 'IV. 416. - szczekanie, II. 63; 3'36; III. 1'r.:1. 281; VIII. 37-8,3179;XI. 429; XIII. 22; XIV. 3-70; XVI. 84; XVIII. 200, 212. - 'SZCZucie,III. 46- ślepy, XXX. 126. - utrata węchu, XII. 63,. - w mitologii, XXXI. 153. - w odczynianiu uroku, XiI. 267. - w lirterahLrze ludow., VII. 47. - w kulcIe, I. 11~ 117; XXIV. 21, 22; XXXI. H5~, 154. - w pieśrii., II. 274, 344, 359. - w przysłowiu, I. 116. VII. 209; IX. 149, 1512,15G; XII. 66; XIV. 238; XVI. 97; XXXV. 25, - VI zaklinaniach, XI. 372; XXIIT. 104. - w zwyczajach i obrzędach Boż. Nar., III. 173; Wielkan., XII.31S; zadusznych, XXIV. 9, 10, 21, związartrch z kupnem bydł.a, XXIII 104. - wcielenie duszy, XVII. 182. - wściekły, II. 87; IV. 281; IX. 409; XXI. 147; XXXI. 27. - wycie III. 144; IV. 304, 421; V. 352; VIII. 49; XII. 169; XIII.344; XIV. 3 68; XVI. 78, 80; XVII. 62. pt. -W róż:b i a r s t w o. .- WZlI'okuroczny, XXI. 161. - zabicie, IV.8'2, 83; VIII. 60, 61: IX.62. - zaklęty, IX. 165. - z.aprzęg, XXXIX. 93. - zxl.echły, XVIII. 97. - zwierzę wszystko widzące, VI. 113; VIII. 359; XXXI. 144. - zwierzę wróżebne, X,X:XT. 144. - zwierzę pomocnicze, XXXVII.24. - żytni, de:mon zbożowy, XXII. 7. Pies, zabawa, XIV. 171l. Piesek, część \\Toro, VI. 3'95. Pieszczocha, nazwa krów, XXI. 206. Pieski, XXVI. 114. Piesiki, wzory prsanek, IV. 213. Piesnaczka, piosnka, XIV. 96. PiestTonecek, pierścioneczek, X,IV. 270 Piestrzenica pomarszczona, grzyby, Helvella crispa, II. 21. - jadalna Helvella escnlenta, grzy. by, II. 21. - pomarszczona od uroku, II. 21. pt. U rok i. Piesznia, pieszniar, (j. błr,), żelazne ostrze do wyrąbywania przerębli, XXXII. 30, 31. Pieścicha, naz.wa krów, XXI. '59. pt. Nazwy zwierząt. Pieśn ludowa badania, XXI. 165168, 172-178; XX,XIX,. 11" 141. - cechy, XXI. 170, 171. - dorosłych, XXXVIII. 130, 140. - dziecięca, X,XXVIU 135, 136, 401. - epiczno-liryczna XXXVII. 404. - geneza pieśn~ XXI. 166,'167. - iteratywna, XXXVI1.40O', 404. 1 t , ł - konrtaminacja pieśni!, XXI. 171. - korowodowa, XXJXVIII. 315, - melodia, XXI. 165 . - motywy, XXI. 177. -odrębność i wpływ przekazu ustnego na formę, XXI. 165. - ograniczony zakres efektów i mo. tywów. ,XXI. 17'5. -opowiadają.ca, XXXVII. 404. - pierwowzór pieśni. XXI. 171. '- powtarzanie, XXI. 175. - problemy estetyczne, XXI. 174178. - prymitywizm pieśni, X'XI. 177. - schematy treściowe, XXII. 175. - słownictwo pieśni, XXI. 165. - styUstyka pieśni, XXI. 175. - treść pieśni, XXI. 177. - typizacja opisów osób i zwierząt, XXI. 177, 178. .- iUbóstw-o środków styHstycz.nych, XXI. 175. - wersje, XXI. 165, 170, 171. - :mgadnienie istoty, XXI. 168, 170 zatracanie in-dywłdualnych cech X::XI. 175-. - znaczenie melodLi i tekstu, X,Xl 178. Pieśń ludowa polska, p. śpiewy i śpiewki, I. 90. 138-1'41, 100. 1'94, 196, 262-264; II. 65-74, 196, 23S---:Z47, 250, 264, 265, 340" 361. 376; III. 30, 42, 124-132, 158163, 3~68; IV. 36, 49-60, 1OO. 178, 411. 422...:...Ą,32; V. 21, ~, 3'5, 41, 134, 190" 311, 3.71l;VI. 3" 137157, 401; VII. 95, 223, 228, 240, 324; \rIll. 134, 225--244, 328, 380, 391, 408-417; IX. 210, 256-266, 323-325, 330, 391-402; X. 4, 7582, 197.. 198, 202, 203, 211, 212. 236, 376, 401-403; XI. 93, 00, 110, 298, 299, 301, 304., ~07" 389, a90, c_ 412;' XII. 68--73, 233-249; XIIL 181, 300, 3m, 303, 31~19, 322; XIV. 214,' 220, 224, 256-263, 316. 382--396; XV. 62, 97, 109, 116, 208, 229-247, 260; XVI. 178, 181, 247-349, 316, 328; ,XVIII. 78, 134; XIX. 45, 5-7, 68, 6p; XX. 100, 105, 192; JeX,III. 112-114, 349; XXVI. 18'6,90, 153; XXVII. 154; XXVIII 103, 105, 231-234; XXIX. 116, 150, 203; XXXII .. 4; XXXIII. 9, 14, 32--7, 140, 155, 156; XXiX". 20, 27, 48, 65, 67; X,XXVII. 334, 349, 350, 410, 441, 469; X/X!XNITL 206, 217, 218, 586; XiXXIX. 142. II' i e ś n h i s t o r yc z n a: O Kamie.. niu Podolskim, IX. 177, 178 (tst.). - O Napoleonie, II. 171-173, 277, 365 (tst.); XXI. 60 (wzm.). ~ O odsieczy wiedeń9kiej, XXVII. 178 (wzm.). -- 01lumulcie toruńskim, XXVI. 147 (wzm.). - kołysanka, p. kołysanka. - ~omiczna, II. 3M, 33i5; IX. 187 ,('tst.). - nad kolebką, III. 34, 3:5 (wzm.). - o czarnym baranie, I. 358, 3,5-9 (tst.). -- o kog:u,cie i babie, XXIII. 117 (,tst.). - o młynarzu i dziewczynie, 'XXIII. 114-116 (tst.). . -- o przewoźniku, XXII.63~tst.>. --- o Zelman-ie, IV.223; V.276(wzm.): VI. 170, 171 (tst.). ~ pij alków, XV. 122-125 (tst.). - .rycers'ka, XV. 87 (tst.). ~ sta.ropolska, XIII. 347 (wzm.). - swojska, III. 365 (wzm.). . - średniowieczna, XVI. 177 (wz:m.). - taneczna, I. 139 (wzm.); III. 3032 (tst.). �391 .P i e Ś ń o b r z ę d o wadoToczna !Adwentowa, I. 139, 140 (zwm.): - B. Nal'., V. 154 (tst); VI. 70, 71 (tst.); XlII. 17; XV. 87-90 (tst.); XVI. 90 (wzm.); XXVII. 157. - dożynkowa, I. 140 (wzm.); X.75082 (tst. mel.); LXXVI. 90 (\WJlTl.); :x.XVII. 15'7; XXVIII. 105; x.x:XV. 181. - dyngusowa. XIX. 57 (wzm.); XXVIII. 226 (wzm.). - gaikowa, VIII. 201 (tst.); XVI. 00 -100 (tst,). ,~gregoriąnSlka, IV. 177, 178 (tst.); V. 370 (wzm.); VII. 3M (tst.); X. 93 (tst.). - noworoczna, I. 140; :VI. 73 (tst.); XV. 91 (tst.). - S<lIbótJkowa,IV. 31'6, 318 (1JSt.);VI. 401; X. 3130(tst,); X,I. 293, 297, 299 (wzm.); XX. 100; XXVII.1'57; (w:zm); X:XXV. 27 (wzm.). - wielkanocna, 'I 141 (wzm.); XI. 76 78 (tst.); p. chodzenie ze śmier_ tecką, X'!X. 5'7 (wzm.), - zalPusitna., VI. 76, 76; XII. 122124. - oblt'zędowa rodzinna: pogrzebowa, I. 139 (wzm.); XXXI. 147. - weselna, 1.100, 264; II. 238, 259 (tst.), 264, 265 (tst.); III. 36 6569 (tst.) 3~63 (qprac.); IV. 341 (WZIlll.);VI. 134, 1'36 (tst.); VIII. 237-242 (tst.); IX. 210 212 329' X. 198, 199, 211, 2'12; XI. 412 (tst.) lXIII. 301-303. 315-323 (tst.); XIV. 221 (wzm.), 255-261 (tst.), 316 (wzm.), 382-3'90 (tst.); XV. fY7(tst.); XXVI. 86 (wzm.); XXVII. 1M, 157 (wzm.); XXVIII. 103 (wzm.); XXXI. 163 (wzm.), XXXIII. 14 (wzm.), 44 (,tst.); - - - - - - - X'XXV. 66 (wzm.), 71 (wzm.); XXIXIX. 430, 4131(wzm.). w/g g ru p w j, ek u: chłopięca, IV. 280 (~.). dziecięca, V:I. 194 (wzm.); XVI. 178 (wzm.). kawalerSka, IV. 280 (wzm.). wielw męskiego, IV. 280 (wzm.). w/g grup za wodo w ych: dziadowska, I. IW (ZWllTl.); nI. 161, 162 (tst.); IV, 411 (wzm.); VLI. 24Q (wzm.); XXXIII. 51-53 (tst.). flisaków, l'r. 361 (tst.); X. 4, (wzm.); XI. 307 (tst.); XVI. 180, 181 ('tst.). murarzy, IH. 364 (wzm.); VIII. 4i22 (wzm.). myśliwych, VII. 265. prządek, VI. 2416,247. robotnic łódzkiIch, X'.xx:IJlI. 3864 (tst.). rolbotnicza, X,V,I. 178 (wzrn.). robotników polskich w Niemczech, XXXIII. 411,42 65--70 75 7,6 (ts.t.). " , - (,tst.). r e l i g i j n a, 'I 138; III. 156-157 (tst.), 3'i8 (wzm..); IV 106, 109 (wzm.), 31'5(wzm.),319 (wzm.), 411; I0e. 4~5-; XIII. 181 (wzm); XIV. 262, 2613;XVI. 178 (wzm.); XIX. 57, 68; XX. 100 (wzm.); IXX:XII 4; XX.XVI'! 469. Pieśń ludowa polska w/gr e g i 0nów: Pieśń andrychowska i połska, XV, 229---447 (tst.). - jabłonkowska, IV. 178 (tst). - jarmarczna, XlXiX,I'X.142. _ kaszubska,XiVI. 416 (wzm.). _ krakowska, II. 6,5-74 (,tst.). (wzm.), ~61 (tst.). _ kuppiowska, XX'VIH. 105 (wzm.). _ lubartowska, XXIX; 92-94 (tst), _ mazowiecka, Xi. 197, 198, 202 (tst.). - maZllI'Ska, p. pieśń Jud. polSka, III. 156-160 (tst.); VII. 95 (wzm.) X. 376 (wzm.). _ Mazurów pruskich, XXVI. 90 _ , i i 1 l' pasterska, X. 158 (tst), XIII. 6611 (tst.); XIV. 224 (wzm.); XVIII. 78 (wzm.); XXVIII. 105 (wzm.); XXIX. 150 (wzm.). podmiejska, VIiI. 421 (wzm.); 423 (wz.. 1JS't.). zbój'IlJicka,VIiII. 423, 424; XiI. 3'30; lXVIII. 7.8; XXVrI. 19; X!XVIII. 231-234;XXXI. 66; XX:XV. 48-51 żołnienska, (śpiewy wojeńsk1e), II 71, 359, 36i()(tst); 'III. 74, 366 (wzm.); V. 41 (wzm.); X. 401403 (wzm.); XII. 233-249 (opr.); IXV.100-116, 125 ,tst.); XVI 247249, 253-2507 (qpr.); XIX. 45 (tst.) XXVI. 90 (wzm.); XXIX. 175 (wzm.); XXXI. 164 (wzm.); XXXIII. 61, 00 (tst.). m ił o s n a, I. 140 (wzm.); III.366 (WZlIll.);IV. 411 (wzm.); VIII. 22'1 -239 (tst.); IX. 391-401 (tst mel.) XI. 301, 304 (wzm.); XII. 712,. 73 (tst.), 242-245 (wzm.), 248 (tst.); XIV. 265--271; XV. 84-86 tst.), U6, 117-122 (tst.); XVIII. 78 (wzm.); XX. 100 (wzm.), 198 (wzm.); XXVI. 90 (wzm.); XXVIII 105 (wzm.); XX:IX. 9395; XXXIII. 42, 43, 46, 55-64 t l (wzm.). _ nowotarska, XVIII. 78 (wzm.). _ sieradzka, IlV. 4122-432 (tst,). _ wadowicka, IX,. 391-401 (tst. nuty); XVI. 317 (wzm.). _ wielicka, III. 346--0300(tst); VI. 3 (wzm.); VIII. 4!O8-417 (tst. nuty). Pieśń ludowa innych narodów, 1.912,H~3,184, 187, 2450249; II. 5, 102, 187, 188, 217, LII. 27, 29, 31-4Q, 132-134; IV. 40, 48, 58, 340, 341, 444, 445; V. 311; VI. 156., 157', 161-171, 400, 401; VII. 14, 83, 84, 88, 89, 100176; VIII. 133, 137, L38, 40, 380-390; IX. 31, 34, 35, 317-44; X. 60 -74, 128; XI. 340; XrI. 89-92, 303-306; ,XIII 68, 100-106, 181; X,IV. 203, 274-276; XV. 36-39, 50, 150; XVI. 162, 165, 166, 168, 169, 248, 291; XViIII. 144-153; :XXI. 147-150, 166, 167; ,XXII. 65>---69; X\XVII. 12-16, 181; XXVII'!. 105; !XiXI,X.113, 134, 195, 200, 204; x:xocII. 1-3, 6, 8, 9, 11-13, 16-20; .xooxIII. 143; XX!XiV. 176, 1709;XXXV'll. 372375; XX:XVIII. 84, 93, 125-127, _ 132, 586. angielska, XXiI. 166; X'XIX. 134, (wzm.). _ .aIt'absko_berberyjska, XXIX. 203, (WZi1D.). _ bedu~ńs·ka, XV. 150, (wzm.). _ bi<a.łocbJrobacka;X. 3'76, (wzm.). _ białoruSka, I. 187, (WlZm.);X. 128. (wzm.),375, (tst.); XXI. 147, 149-153, (tst.). _. -bośniacka, II. _ (wzm.). bretońSka, VlI. 183; XXIX. 113 89; XV. 37, 38. (wzm.). _ bułgarska, IV. 95; VII. 240; XXVII. 181, (wzm.). _ ceUycka,XV. 36, 37; XVI. 248, (wzm.). �392 - - 393 czarnogórska, XXJIX. 113, (wzm.) czeska, I. 92; VII. 89, (wzm.); XII. 92, (tst.); XVI. 165, 166; x,xI:X. 118, (wzm.). dalmatyńsko-istryj'ska, XVI. 168, 169, (wzm.). eSkimoska, XXXVII. 46'8 (wzm). estońSka, X'XIX. 203 (wzm.). fińska, XIII. 181; XXlXVII 440, (wzm.). - "pta'szek", XXXVUI. 107, 138, "SieTOta", XXXVIII. 131, 13.2,141. ,,'D!"ąbka", XXXVLII. 129, (ISlt.). "Wielka słabość", XXXVIII. 131, "zahukane strusiątko", XXXVIII. 125, 126, 139 (tst.). - germańska, IV. 36, 37, (wzm.); - "Zebra", XXXVIII. 138, (tst.). !XVII. 167. - "Zwada", XXIX'VIII. 105, 106. - gtlacka, XVII. 99, 111-123, (tst.). - "Zródło", XXXVIII. 135 (tst.). - grecka, XX'I')( 203, (wzm.). - "Zyrafa i S'Zaka[", XXXVIIiI. 138. - hercegowińska, .xiXIIiXl.ll~"(wzm.- dzieci, "Do domu", XX'XVIII. 136, - hilSzp.ańska., XV. 50; XXIX. 203, - "Kooec", XXXVIII. 13'5, (tst.). (wzm.). -- "Kołysanka", XXXVIII. 136, (tst.). Pieśni' Hotentotów, "Bez męża nie- "Kukurydza". XXXVIIiI. 136,(tst) wiasta, XXXVIII. 132, 140, (tst.). - ,,0 kotku", XXXVIII. 136, (tst.). - "Błękitny ptak", XXXVIII. 100, - "Pawian", XXXVIlI. 136, (tst.). - "Buszmeni", XX'XVIII. 11 8, 140, - "mewa", XXXVIII. 136, (tst.). - "Duet zięcia i teściowej",. - "Szakal wszędobybki", XXXVnI. XXXVIII. 126. 136, (tst.). - "F1amingo",XX'XVIII. 13,2, (tst.). Pieśń hruculska, XXXV. 155-158, - "Gemsbook", XXXVLII. 10:9,(tst.). - indyjska, XXXVII. 372----375, - "Hanno,Hanno", XJXIXIVIIL.125,142. - irlandzka, II. 102, (wzm.). - "Hesau~\l's", XXXVIII. 138 (tst.). - jugosł'owirańska, XXiIX'. 199, - "Kochamy się", XXXVIIl. 125, - katalońska, XV. 50, (wzm.). 133, 140, (tst.). Pieśń kupalna, p. sobótkowa, XXVII - "Kotus", XX'XVIII, 122, 123, (tst), 157. - "Mama, mama", XXXVIIi!. 140, - litewska, IV. 40, 50; VII. 236; XI. - "Miejsca już niema", XX'XVIII. 340; X'IV. 203, (wzm.). 128, 129, (tst.). - łotewska, VI. .4101; rx:XI,X, 164, - "Na harmonii", XXiXJVIII, 143,. 165; XXXV. 178, (wzm.). - ,,0 brunatnej krowie" ,XiXJX:VIII.44. - łużycka, XXVIII. 105, (wzm.). - "Osa", XXXVILI. 110, (tst.). - madziarska., p. węgierska pieśń, - "Paw", XXXVIII. 104, 132, (tst.). XXlXII. 1-3, 6--20, (tst.); - "Pawianowi, dobrze", XXXVIII. X.XXIII. 143; XXXV. 176, (wzm.). 13'3, (tst.). - mongolska, VII. 14, (tst.). - francuska, (wzm.). :XXIX. 151, 203, 205, 1 ~ "Pawian iskający", XX'XVIII. 107, 108, (tst.). "Piwo", XXXVIII. 125, (tst.). "Powódź", XXXVIII. 106 (tst.). "Prośba o wodę"., XXXVIII. 106, 135, (tst.). - morawska, I. 184; IV. 341; VI 166; XXIX. 116, (wzm.). narodów Z. S. R. R., XXXIX. 10. niderlandzka, XiIII. 181, (wzm.), niemiedka, XIII. 68, 181, (wzm.). X,X'IX,. 151. orawska, X~XV. 184, (wzm.), XXXIX. 429 (wzm.). - ormiańska, VII. SB, 89 (wzm.). - panamska, XtXlIX. 204, (wzm.): - peczeniżyńska, XIII. 303-305, (tst.). -pokucka, XXVII. 14, (tst.). - portugalska, XXIX. 203, (WZllIl.). - romańska XV. 35., (wzm.). - rosyjska, IV. 444; VI'I. 83; XVI. 162, (wzm.). - rumuńska, XXIX. 13'3, (wzm.). -' 'ruska, I. 217, 218, 24:5-2419; II. 187, (wzm.), III. 36-41, 132, 133, (tst.), 134, (wzm), l8B, (wzm.); VI. 161-172, (tst.); VII. 222, (wzm.); . VIII 133, (wzm.), 380391, (tst); X. 206 (wzm.); XI'I. 303-30,5, (tst.); XVII 146, 155159, (tst.); XXVII. 12-16, 17, (tst.) - serbska, II I.{~8,(wzm.). 32(wzm.); XXXV. 179, (wzm.). - skandynawska, VII. 84. - słowacka, II. 5, (wzm.); V. 16'9, (tst.), 311, (wzm); XVI. 293 (tst.); XXIX. 1,51, (wzm.); XXXVLI. 352, (wzm.). - sboweńska, IV, 444, {WZllIl.); VII. 236, (wzm.). - słowiańska (wzm.; lXVI. 168, (wzm). - Spiska, XIV. 262, (wzm.), 265, 276. - styryj'Slka, III. 300, (wzm). - szkoaka, XV. 37,. (wzm.). - szwajcarska, II. 103· (wzm.), - turecka, VII. 83, (wzm.). - tybetańska, VII 83, (wzm.). - ukraińska, VII. 89, 277, (WZJm.). - włoska, XiV. 50, (wzm.); XJx,xVII. 402-405, (wzm.). - żydowska, I. 184, (wzm.); XXVI. 120; XXVIiI. 155, (wzm.). Pi('śniarz ludowy, XXIX. 112. Pietr, św. Piotr, XX. 248. Pietra mieć, (gw. złodz.),bać się, VII. 280. Pietrasznica, roślina, X. 225. Pietrasznik, p. bzducha, XXXI. 94. Pi-etrawina, p, Pietrowina, wir wod_ ny, XXXIX. 323. Pietroziele, pietruszka, iII. 1-38. 'Pietruszka, PetroseHnum sativum, Hoffm. IT 73, 138; IV. 290; XI. 131, 194; ,XII. 298; XVIII. 192; XXVIII. 244. • - aphir. XXXIX. 300. - w leczni{:twie, XUI. 219,. 224; XVIII. 181; XXX. 41, 58 . - w -pieśni, IX. 141. - w pr'ZyS'łowiu, III. 43; VII. 42. - w zabawie, ,XlI. 72. Pieunik, (j. ibłr.), kogut, XVI. 3,53. Pięci!olksiąg, III. 61. Pięć, II 142; XX:X. 46. Pięć geniJll'szów, VIII. 13. Pięćkolon, SperguLa arvensis, XXXI. 96. Piędź, miara dług.ości, XXVIII. 148. Pięntocha, na'zwa krów, XXI. 206; Pięta dJ.abła, II. 3,24. - -przycięta., XXIX. 100, 104, 105. - przesąd, XIII. 326. - w przysłowiu, VII. 216. Piętnary, budownictwo, IX. 273, 274. Piętno., piętnowanie, XXXIX. 145; pt. P r a wo l u d o w e. Piętnaście, II. 142. Piętocha,. nazwa krowy, VI'IJ. 153. Piętro, XI. 173. Pięty, p. piaty, krdkwie, IX. 271; pt. Da ch. �394 395 Pijak, II. 364; VilII. 116, 117; Xl. 397; XIII. 212; XlXlXII.17, 18, 129. - duch, XXXIV. 32, 35. Pijany, XIII. 54. - w przysłow1u, XIV. 23'9. Pijaństwo, VIIi[. 124.-126, IX. 120: XX. 100, 109; XXXI. 21. Pijawa, tęcza, XXIV. WO. Pijawki, VI. 60. Pikacz, piekacz, rybka, ~IV" 116. Pikne, bóstwo fińskie, !p. Uku, Jurna XXX:II. 156. Pikol, , Pikolo, bóstwo lit., XIV. 78, 229, 232. Piktogramy, pismo pierwotne, XXI 89. Płkułi!k, IPi!kuła~ demon, XIV. 230 232" 299. Pita! Pilaf nawoływanie gąsiąt. II. 130. Pilajda, .pies~()ch XVI. 00. PiJlaJr'z,tracz, figurka w szopce rabczańskiej, XIX. 38. Pileus, czapka ze skóry zwierzęcia ofiamego, XXI. 19'2. 193. Pithy, (gw. huc.), wiązanie spławów drzewal, XViII. 140. Pilipóny, staroobrzędowcy p. sekty, X'XX.18. Piakalnie na Litwie, XXVI. 1'34. Piini!k do obróbki bur~tynu, "-;XXXIX 378. Pitski; len, (gw. hue.), Linaria vul~ garis, VI. 159. Piła, XVII. 150. Pilka, ornament, .xXXVTI. 224. Piłka, (j. serb.), topuz, V. 145; pt. G r y i z a b a wy. Piłowanie zębów. XXXVII1.41l. Pina, masło, II. 208. Pindyrynda, - Datura X'XXJI.98. kohieta lekkich XXXI. 98. stramonium, obyczajów, Piołun, Arthemisia absinthium, aphr XXXIX.3oo. PiołuIlt, kąrpiel, XXX. 42. - nalewka, kąpiel, XXX. 42. 55; XI. 65; XIV. 350. - przeciw myszom, XX'XI. 98, - w lecznictwie, XVI. 85; XXX. 42, 49; XXXIII. 12'2. Piołunek" P. piołun, XXX. 42. Pi.ołunówka, XXX. 42. Piorun, p. Bóg, Eliasz prorok, Perun, H. 159-161, 227, 3 25; III. 143; V. 229; VI. 334; VII. 18, 28, 293; XJiI.65, 185,,214, 230, 318; XII. 65, 3110;XIII. 94; xrrV. 46, 49-51, 5~, 171, 173. 17'6, 1,99, 207, 209, 214, 2212,'362, 382; XVIII. 175, 195; XIX. 115; XXI. 122; XXV. 49, 00, 83; XXIX. 103; XXXI. 27; XXXV. 68; XXXVII. 290. - odwrócić, XXXV. 70. - przyciągnąć, XXXI. 95, 99. - w zagadce, XVH. 81. Piorun litewski, moneta,. IV. 20. Piorun, P,rowa, ,bóg litewski, XIV. 48, 5,1, 53" 63. Piotrowina, ~gw. liłis'.), wir wodny, XVI. 1719;XXXJIX, 323. Piozda, piasta u koła, VI. 395. Piórecko, piórko, XXXI. 76-78. Piórko, ozdoba kapelusza, XXXI. 65, 76, 77. Piórkowiec, pędzel, XXX. 153. Pióro gęsi w zagadce, II 42. - jako ozdoba, XI. 225, 234; XVIII. 68; XXXI. 76; XXXVII. 85. - kogucie, XI. 57. - kurze, IX. 81. - pawie, VII. 257; XII. 2'5, 27. 41, 5'1, 196,. 3'96; XVII. 1:52; XVIII. 143; XIX. 35; XXVIII. 181. -'- przepiórcze, XXXVrI. 305. - 1 ( rozmarynowe, Xn. 89. stalowe, I. 183; IV. 210. strusie, V. 151. u kapeluszy, XXVIII. 178. w pieśni, XI. 41'9. w przysłowiu, liX. 377. w technice zdobienia pisanek, IV.208. - w zwyczajach kupna, XXIU. 88. - wróble w magU, VII. 300; XXV. 78; XX'XVII. 305 - złote, IX, 173, 181. Pióro, część kołowrotka" II. 13'1. - skrzydło, miecz międHcy, XXXIX.291. Pirau~, (j. austr~), mąż tymcza'sowy, III. 372. Pirkkll.mos, p. IPerkunaSt, XXXIX. :ł50; !pt. B ó s t w a. Pirola secunda, g'ruszyczka okrągłolistna,.. p. hraszaunik, stanounik, XXX.200. Plrszlis, (j. lit.), główny !swat, IU.197. Pirsztinis, (j. lit.), skórz. rękawice, XXXII.31. Pirus, O, serb.), lPałestra, V. 140, pt. G r y i z a b a wy. Pisanie jaj, p. pisanki, IV. 142, 186; XI. 189. - lecznicze, XXVI. 97. - na korze drzew do demonów, XXX,IV. 33. Płsanki, p. byczki, jaj.ka wielkanocne, kraszanki, maza;ki, mazurki, I } ma. piski, SToczki, zaba\wy wieLkanocne, II. 184; III. 27; IV. 98; 186-197, 201~207, 211-213, 217, 230; V. 99, 215, 294, 295; VI. 404, 412; VII. 86, 95, 176-180, 238; VIII. 377; IX,. 168, 169, 189; X. 217, 21,8.32 5; XiI. 188-190, 327, 422; XII. 287, 314, 315, 3,18; XIII. 29, 31; :XVI. 141, 331; ,XVII. lowanki, 1 27-34; XVUI. 211; XX. 299, 300; XXI. 42, 4'5, 47, 49--51, 53, 56; XXII. 117, 127; XXIII. Hi9; XXiIV. 21, 136; XXVI. 81, 82; XXi[X. 95, 188, 200, 207, XXX. l, 4, 5, 8, 9; ,xXXI. 5, 166, 167; X.XXIIl. 150; XXXIV. 287; XXXV. 67, 72, 73; XXXVI. 100, 176; XXXVII. 345, 4'46; XXXVIII. 217, 445; XXXIX 447, 501. pt. S z t u k a l udowa. - bicie, p. cokanie. czokanie, kocanie. IV. 22:9. - chodzenile po nie, IV. 22'2, 223. - grodzieńskie. X. 3S3. - hucuLskie, XXI. 45. - kurpiowskie, X. 353. - lubelsikie, X. 353. - moc cudowna, VII. 180. - obClarzanie, IV. 219-222, 226. - opoczyńskie, ,X;XVII. 161. - radomskie, XXVI. 82. - rawskie, xx.vrr. 161. - siedleckie, X. 353. - wkładanie do trumny, XVII. 2,7. Pi,sarz. w obr2lędach popielcowych, 1. 8'.2,8,3. Pisarze bizantyjscy, 1. 117, 118; XXX,IV. 171. Piscolet, pistolet, V. 64; XI. 327. Piscolka piszczałlro, IV. 281; VI. 189. Pisk w ogniu, wodzie, p. dusza· pok.utująca, XVI. 81. !pisanki, VII. 177. Piski, I. 85; IV. 186, 196; Pisklęta, wylęganie, IV. 42.0. - zabijanie, XXXI. 99. Piskorz, Cobitis tossilis, XXXII. 24. - w przysłowiu. VII. 3'5. Pismo, XXUI. 178; XXXVII. 41, 363. - demotyczne, XlV. 295, �39, 396 - jako środek magiczny, IX\. 269; J{J{"I. 19; }C~XIII. 122. - karb owe, I" .289. - klinowe, X"II. 2(j{j. - kreskowe, ,I". 289. -. obrazkowe, p. biI'kt, II. 7, 373; III. 135, 136; "I. 412; 222; XXX. 11. - pojęciowe, XXI. 89. - syla'biJczne.,XI". 311. - SjlIl1abary, XXXVII. 391. - tajemne, X". 220, 221. - "ai, XI". 311. - w zagadce, X"II. 91. Pismo święte, UL 184" 186, 26'1"283; XX"III. 43, 119; XXX. 136, 233; XXXI. 4. - wpływ na lud. literaturę, XX".46. Pist, O, czes.). tłuczek, "III. 400. P~stolet, II. 26'9; III. 244; XI. 327; XX"III. 77, 88; XXXI". 161. - zabawka, XX"III. 6'3. Pistrak, (gw. hue.), :narośl, X"III. 190. Pistrula, (gw. hue.), nazwa owrec, "III. 39. Pisum arvense, p. peluszka. PiszczalJka., p. pierda, piscołka, II. 218; I". 276, 281; ". 186; "I. 189; "III. 200; IX. 181; XI. 67 37'5; XII. 49, 223; X". 3:9; XX. 73', 105; XXI. 38; XX"II. 69, 143; XX"III. 58, 60, 61; XXXI. 71; XXX"III. 115, 244. pt. I n s t Ifl U m e n t y mu zyczn e. Piszczałka, moc czarodziejska, XXXIII. 140. - z sitowia, za:bawka, XX"III. 241. Piszczek, XI". 14; XIX. 85. Piszczele, jako instrument muzyczny, x}(I". 91. Piśmiennidwo rzymskie, XXIII. 3. Piśiica, (j. ind.), demony, duchy pi- "U. I' I jaków, wariatów, XXXI". 6, 8, 9, 12, 14, 19, 20, 22, 32, :M, 35; pt. D e m o n y s z k o d li w e. Pitagorejczycy, p. czwórka święta, XXI 194, 196. Pitaras, (j. ind.), duchy przodków, XXXI". 9 14. Pithecanthropus, XXX"III. 387, 3ą8; XXXIX. 20, 59, 425.. Pitnary, (gw. hue.) zastrzały w budownictwie, Xi"I. 368. Pitruniać, (gw. złodz.), jeść, "II. 280. Piumirtuk, (gw. hue.), naczynie do mleka, ~XtX". 95. PiUóko, (gw. hue.), waga,XOO:XN.153. Piwbezkonecznyk, (j, ukr.), wzór pisanek, I". 211. Piweń, (j. ukr.). kogut, III. 44. Piwiriks, (j. lit.), tęcza" X. 112. Piwkoliszczata, (j. ukr.), wzory pisa_ nek, I". 211. PiwniJca" p. gruba, loch, II. 270, 271; XI". 356, 360 365; X"III. 69; XX. 316; XXIII. 47; XXIX. 90, 101, 102; XXXIII. 108; X}(}("II. 102, Prwnica, XXX"II. 196, 196; XXXIX. 249.,452. - murowana. X}(}(III. 108. - zbójni'Cka, XXX". 46--48. Piwo p. czicza, Cerevisia jermentata, II. 129, 185, 198, 274. 289. 290; III. 64-----66, 3·00,324, 352, 361; I". 123, 149, 150, 174, 176; ". 310; "I. 234. 3m, 386; "II. J6; "III. 67, 68, 71, 114-125; IX. 55, 1,20,133; ,XI. 23, '68,69, 76, 132,'136;;379;.XII. 28,226; XIII. 156; XI". 279, 379, 381, 300; X"III. 75; XIX. 75; XX. 11 14, 107; XXI. 13Q; XX"I. 17; XX"II. 67, 69, 136; ,J{J{XI. 110; 'XXXIII. 112; XXXI". 163, 165, 166; }(}(}("II. 286; XXX"III. 55; XJ{J{Ix.. 1,95, 197, 198, 216. - czarowanie, "I 386. lek przeciw opętatniu., "I. 234. miodowe, XXX"III. 55. picie obrzędowe, X}(}(IX. 197, 198, 216. - w bajce, "III. 286. - w pieśni, "III 391, 410; XI. 59; X'I". 322; XXXII. 41. - w przysłowiu, IX. 369, 380; XI". 352; X"I. 97. - w uczcie zadusznej, XXI". 11. - w zwyczajach weselnych, "III. 246, 251; XI". 254, 259",390;X".72. - z cukrem, ". 179. Piwonia, Tanacetum balsamita, 00 opętania, X}(}("III. 273; pt. R ośliny w wierzen. i magLi. - kwiat, I". 321; XX"III.244. - w ogródku. "I. 55; XII. 297. Piwowar, w przysłowiu, X"I. 97. Pikełka, pchełka, pchla, XI". 116. Plac miejsce pod chałupę, IX. 269. - oczyszczać od demonów., XXXIII. 122. - zaklęty, }(}(XIII. 122. !Placek, p. kichełe, korż, kostrubienyk, I :"29,., 25,6; II. 198; III. 32,2; ". 153; "III. 253; IX. 81; XI. 314; ,XIII.42; ,XIII 245; XI". 134; X"I. 136; X"II. 95; XX. 95, 319; X~. 214; IXjXXIII. 27-,29; XXXI" 167; XXX". 66. - jęczmienny, "III. 371. _ kukUJrYdziany,XII. 296; X"II. 141. _ obdarzanie pastuchów, }(}(". 57. - obrzędowy, lIT. 53. _ ofiara, III .. 134; XXXIII. 24; _ - XXXI". 7. owsiany, moskal, "III. 36; IX. 2, 256. 257; XII 27. .pszenny, XXX'IX. 320. św. Tomy przeciw strzygom, XXI. 214, 215. - w ohrzędach wigilij., "Ul. 372. w obrzędach sadowniczych, X"III. 96. - weselny, XI". 381, 386; 73. -. wielkanocny" XiII. 2q, 213, 316. - z mąki zebranej w dziewięciu chałupa.ch, XI. 386. - z serem, "III. 3'93; XII. 46. ~ z surowych ziemniaków, XI". 250; X". 94. - żytni, XII. '9, 1'5; }(}(Xlx.. 320,. P~acówka, miejsce, gdzie stoją żelaza lub samołówka, XXXI. 32 B1amy na księżycu, II. 327; XX"44-51; pt. W i e r z e n i a, A s t r on o m i a l u d o wa. Plan chałupy, XX"I. 102. - katastralny, XXX"II. 175. - rozmieszczenia mebli, XXIX. 47. - S'ześdoletni p. T. L., XXX'IX. 612--624. Plantago maior p. babka, podoroż- ·X". nyk. snoPki do poszycia, narożniki, IX. 271; XXXIII. 98; pt. Dach. Plaskury, śliwki zielone, II. 40. Plasnońć, plusnąć w wodę, X"III. 2120, Plaster, XXX. 42, 46. _·z bożego drzewka, XXXIX. 316. Plastie, (gw. hue.), gałęzie, X"II. 144. Plastyka ludowa, XXX"III. 441; pt S z t u k a l u d o w a. P l a s t y k a, rp. ba.rwienie, ceramika, drukarstwo, drzeworyt, drzeworytownictwo, farbiarstwo, garncarstwo, haft., :ikony, cerkiewne" inkrustacje, kilimkarstwo, koltryny, kraszenie, malarstwo ludowe, malowanki, obrazy na szkle, plecionkarstwo, pisanki, płasko_ rzeŹlby, ryciny ludowe, rysunki, Plaskóry, �), 398 - austra1lijskie, XVII. 44--48. snycerstwo, rzeźba ludowa, tkactwo, wycinanki, zdobnictwo. - Bantu, XXXVII. 85. - Celtów, XXXVII. 327. Platan drzewo święte, XVII. 19. Plażyć, skutkować, ·JGVII. 163. - Choctav, XXXVII. 374. Plaschprment; (j. niem.), basy, XVI. - Cree, XXXVII. 368. 167. pt. Instrumenty mu- illiryjstkie, XXXIX. 15. z ycz n e. - karłowate, XtXlXiVII. 69. Pleban, p. plewon, XlIX\. 80, 90, 101; - murzyńskie, XXXIX. 190. XX. 61-64, 66, 79; XXVI. 10; - odpryskowe, XXXVII. 362. XXXI. 127. - Sacree, XXXVII. 368. Plechy, plecy, XIV. 115. - scytyj-skie, XXXIX. 15. Plecień, płot z chrustu, XIV. 308. - tajogowe" XXXIX. 98. Plecionka, II. 215; JCJGVIII. 61, 62, - trackie, XXXIX. 15. 178-180; XXIX. 81, 119. Plenkiera, (gw. żoł.), PlankIer, III.80. X:XXIV. 147; XXXIX. 450. Pleń, !I1UJcha,przepow. do'mego roku, - barkoly, XXVIII. 178. XI. M. - czlonki, :X'XVIII 178. Plesianthropus Transvaal, XXXVIII. - gładk.a, IV. 2081. 387. - pionowa, XJX1x;rv. 147. rueśniawka, choroba, lecz., XI. 3·95. - poz'Loma, IXlX\X'IV. 143. Plewa(y) h!reczana, barwni!k, IV. 216. - ukośna, XXXIV. 149. - przechowywanie jaj, XIX'. 22. - w budownictwie, XXXIV. 149. - !pSZenne, jęcZJlllienne, dJ1a bydła, - w węża, IV, 281. XJOC. 48; XJXlX!IX.208. - w ząbki, IV. 2S1; XXVIII. 178. - z gliną w 'budownictwie, XVI. 367. - wstążjka, XXVlU. 178. FIlewienie,. XXXIX. 2-10. - z chrustu, XXXIV. 145. Plewnia, miejsce przechowywania, - z nici, XXXIV. 145. PlecIonkarstwo, VIII. 117; XI. 173. XXVI. 123; XXXIV. 288; XXXIX. Plewnik w przysłowiu, I,X. 380. 45Q. p. bańka beczka ze słomy, Plewon, pleban, III. 138, barkoly, .kapclll1lszesłomiane, kosz, Plęśny, taniec, X. 194. kos'zyczek, koszyk, koszykarstwo, PLica Polonica, .o. łac.), kołtun, kószki, lalSa.,laSka, laski, leszczyXXXIX. 3,15. na, łapcie. mata, obróbka łyka. Pliocen górny, dólny, XXXVI'll.387. słomy, wici, plecionka, płot, .prątPlistwa, p. pUszka, II. 135. ki wierzbowe pudylka. Pliszka, p. pala, klis,gra, V. 140. Pleistocen, fauna, XXXVIII. 624. Plit, (gw. hue.), rusztowanie do suPlejady. II. 277. szenia przędzy, XlXlX'IV. 145. Plekać, ssać, II. 141. Pliwy, plewy, IV. 282. Plemię, plemiona, XIV. 29, 31, 188. Ploh, (j. słoweń.), kosz ze słomą, któ191; XXI. 89; XXXIX. 72, 73, 187. ry ciągną dziewczęta, VIII. 340; pt. 188. pt. I n d e k s e t n a g e aZ w y c z a j e i a b r z ę d y d a r. g r a f i c z n y. 399 (j. płd. sław.), zaprzęganie dziewcząt do pługa, lub kosza, XX. 183. Ploke, (j. serb.), V. 143; pt. G r y izabawy. Plomby, znaki, II. 189; V. 100. PIonki, p. Uboże, XVII. Z8; pt. D em o n y 0IP'i e k u ń c ze. Plony, p. zboże, XNI. 227. - święcenie, XI. 308. - zbiór, XI. 356. Plaski (j, jugosl.), naczynia pierścieniowate, XXiXlIV. 118. Plotka, ws'tążka., XIV. 11'6. Ploz terminoL kowaliska, VI. 292. PIll'c'ie, czynność mag. na p.ierwsze jajko, XIII. 115. _ w odczynianiu uroku, XU. 267, 268; pt. U T a k i. _ w lecznictwie, II, 224; XI. 3'83; XVIII. 188, 197; XXIII. 85, 100; pt. Magia. - w ogień, XIII. 2>04. _ w (pI1zesądach rybackich, XXXII Ploh. vleci, . ~ l f, •1 34. Plugawy, p. diabeł, IX!. 384. Plump~, wyKJ:zyknik, XVIII. Plunga, (dial. alem.), 221. moczary, XI. 382. Plusk deszcz, słota, XVII. 163. Plusk:""a polna, poscyca, Acanthia lectularia, lP. ksiądze, ,nx. 67. _ powstanie, lP. motyw etiologiczny, II. 162. _ tępienie, II. 21; XXX. 28. _ w zagadce, XIV. 374. Pluskwa, (gW'. zlodz.), awantura, VII. 280. Pluszcz kordusek, Pluśnia, pilśnia,~IV, p. bilohrudec, 116; pt, R y- bołówstwo. Pluto, Pluton, XlV.29,74,76;XtXII. 188. Pluty, luty, XIV. 116. ciec, kapać, JGIV. 116. Plwocina, !P. chorchon. FIŁaicaza robotę, IV. 14{). - za żonę, V. 281. Płacenie iPfs~Hllkami, IV. 219. Płachta, odzież kob.ieea, VI. 50, 304; Xi. 35; XI. 26, 31, 364, 408; XiII. 11, 76; XlIV. 119, 386; XX, 269; .X1XlVI.98; XXVIII. ,217; x:XJIX. 118; XiXX. 215; XXXIII. 113. _ biiała, dJus:zapokutująW., XVII. 63. _ konopna do zwijania zwłok, XJX,XIX. 303. - w baśni, 'X~I.3173. Płachta, przykrycie łóżka, IX. 3,60; ;XXIX. 8~; XXX 32, 226 Płachta do s,iana, XXlII.67;XXX.247. Płacidła XXIX. 176, XXXI. 164. Płacz, ~łoletnich, młodych,.XiXlIV,17. _ starych kobiet, x.xrrV. 17. Płaczki pogrzebowe, V. 345; XI. 211; XX. 68, 203. Płacznica, łzawnica, II. 1.15. Plaj, .(gw. hue.), ścieiJka leśna, VII. Plużyć, 262. pła'chta, ~X. 269. płanetnik, VIII. 3'56. Planeta, p.. błąd, XVIII. 174. Płanetnik, p. chmarnik, chmarnyk, chmurnik, plamentnik., It. 2~, 254, 3'4{),366; Ul. 77, 142, 143; IV. 330, 331; V. 53, 56, 12.6, 279; VI. 066; VIr!. 155, 356; IX. 89, 415; ~ 109, 355, 356; IXI. 80; XII. 76, 77, 167, 168; XIII. 32.9; XIV 302; ,XVIII. 76; ,XXVII'!. 4; XiXXIII. 151; XXXV. 24, 25;X:X:XNII 293; XXlXVI'!I. 255; pt. D e m o n y Plakta, Plamentnik., s zkodl i we. planety, XI. 404. Płanlltll, powietrze, ziemia, V. 53, M. Planety, �40f 400 Płaskorzeźby chińskie, XDmmX. 112, 118, 125. Plaskosz grzebieniasty, p. kozia bródka, M erisma phaUax, II. 22. Płaszcz, p. bekiesza, kikla, sukmana, II. 16; XXIX. 186; XXXI. 53; XXXVIII. 270. _ cudowny, II. 168; VIII. 192. -pUl1purowy, XIX. 56. - w wierz. o M. B. XXXI. 107. - w wierz. żyidowskich, XXXIV,164. PlaszGzenycia, (j. ukr.), W. Piątek, IV. 200; pt. Zwyczaje i obrz ę d y d o r o c z n e. Plat, część sieci, XIV. 1,16. Plat, płótno zawieszone u pasa swata, starosty, drużby, III. 44. Płat śniegu, p. kalafut, szwatoł. Platwy, VIII. 4:0, 274; X.VI. 366, 368; .xVHI. ,6; XX'I. 217; XXIX. 7, 24-29; XXXIl'I. 96; XiX!XIV. 144; XXiXVII. 196, 1e7; XXXIX. 453; pt. O a c h. Plduchi, (j. bIr.), deSki u czółna, XXiXII. 32. Plauki, (j. błr.), pływaki, X'XX:II. 30. Plawidko, Ikora sosnowa u [sieci, XIV. 116. Pławienie bab, XI. 3Itl. Pławienie czarownic. XXIV. 173. Plawok, O, błr.), rogoża do pływania, XXX. 16. Plawówka, (j. błr.), SLec 7. matnią sklrzydłami, XIV. 116. Plawucza trehubica, O. blr.), sieć, XXXII. 30. Plawy, (j. bŁr,), p. sieć, XXXVIII. 230. Płazy, belki wzdluż rżnięte, XVIII. 69; XXXVII, .196; pt. Obróhka drzewa. Plecze, ·(gw. hue.), znaki własnościo- we owiec XXXV. 136-140. Plocica, p. kielb, XVIII. 62. Płoć, plóć biala Leusciscus rutilus L. XXiXII. 24. Płodność, spotęgowanie, p. bóstwo płodności, kamień święty, grób Bixuty, XX. 2;96. - pozbawienie, XVI. 210. Plodozmian, x:XiXIX. 193, 195, 207, 218. Płodu pożarcie przez demony, XXXIV.7. - utrzymanie, XXX. 55. -zamordowanie, XXXIV. 12. - zrzucenie, XI!. 383, 3'94; X'XJXV.&3. Plomyk, bursztyn, XXXIX. 414. Płomyk, ogień w ZCl!klęciu,wróżby małż. Xl. 223. Plonnik, człowiek o jednej nodze psiej; demon, XX!XII. 96. Plos, część płJUga, XIV. 116. Plos, plosek, zagonek, XIV. 308. pt. Miary i wagi. Plos,choroba wymienia, XIV. 116. Ploscyce, pluskwy, XXI. 218. Plot, III. 9; V. 153, 219; X. 3'10; XX. 00; XXIX. 103, 118; XXXI. 31, 167; XXXV. 100. - grodzenie., XIIII. 115; iXVIU. 75. - łemkowski, XXXIII. 110. - na płot wleźć, XVIII. 181. - plecii:my, X4XIII. 110; XXXIV. 143, 145. - w pieśni, XI. 300. - w przepowied. pogody, XlIV. 369. - z bzu, I. 120. -. z chrustu, I. 161; III. 10; V. 415, 41:8; XII. 295, 296; XiXXIX. 73, 82, 296, 312. - z ciami, XXX. 128. - z das7Jkiem, XXX. 247. - z gałęzi brzozowych, XVI. 365. z ,kiełbas w Peregr. Maćkowej, XXVI'II. 197, 199. - z leszczyny., III. 44. ----,z pa'lików i żerdzi, XiXXIII. 110. Plót, krążek kory u sieci, XIV. 116. Plotecznik, stęp. 116. pt. R y b 0łó wstwo. Płotek, nazwa zwierząt domowych, .../ VIDI. 152. Plotew, (j. ukr.), pła.tew, XXXVII. 198, 197. Plótka, płoć biała, XXXII. 24. Plotowy król, mysikrólik, VII. 137. pt. Ptaki dzikie. Ploty, (gw. huc.), spławy, XlVII. 139, - honyty, idut, zbywaty, XVII. 142. Plotywnyki, (gw. hue.), świdry do 21bijania spławów., XVII. 140. Płowa, Plowucha, nazwa krów, XXI. 58, 59, 205" 200. Plowula, nazwa krowy, VIII. 152. Płozy, XXXVIII. 236. Plócianki, spodn'ie, XI. 55, 57, 406. Plócieniocki, spodnie, IV" 176. Plóciennica, płótnianka, VIII. 355; IX. 255; XI. 408; XX;XVI. 233; XXXIX. 451. Płóciennicy, XXiXVII. 306. - orawscy, XIXXIX. 435. Płód martwy, )QOC. 208. - nieurodzony w magii,. XXXIV. 37, 40. -'- poroniony, formuła zaklinania przed zakopaniem, XVIII. 214; Pl6tko, ploto, rybołówst. XII. 116, Płótnianka, p. ketla, plóciennica, IV. 285; VI. 4'9; IX. 200; X. 32; XI. 408; XII. 255;XX.93; XXIX. 187. pt. O d z ież. Płótno, I. 80, 81, 164; II. 133, 134, 140; III.9, 15, 252, 262, 300; IV. 30, 148, 175; VI. 247, 389; VIII. 26 Lud - Tóm XL 118, 346; IX. 44. 87; XI. 58, ({l8; X'II. 33, 34, 148, 200; XIV. 298; XVIII. 71; XX. 95; XXVIII, 33; 215, 219; XXIX. 81, 83, 85; XiXiXiVII. 205, 213, 222, 224, 356; XXXVIII. 427. - 'białe w magii, XV. 34. - bielone, XXXIV. 167., 168. - braźne, XIV. 107. - ciężkie, XXXIV, 161. ~ czynowate, XXXVII. 213, 215. - drelichowe, XXXVII. 212. - konopne, IV. 285; X. 175; Xl. 55. - kramskie, kupne, XVIII. 213. - lniane, XXXIV. 165. - malowane, XXI. 45. - na sprzedaż, XVI. 81. - nielPrane w zwycz. pogrz., XV. 102. - pacesne, XI. 1)5; XXXIV. 161. 1\1. chorągwi na pogrzebach dziewcząt, XVIII. 213. - samodziałowe, p. 1Jk.aniny.,materiały Qdzież,owe, XX;XVI. 133. - upiór w postaci płótna, VI. 258. - w zwycz. wesel, XVIII. 143, 150, 2·13. - wzorzyste, V. 121, 123., 145. - zgrzebne, XI. 55; XIV. 278, 279; XVIII. 68. Płótno w przetaku, IX. 366. Plótno, sieć, XIV. 12.1. Pl6to, plótowanie, plót, XJV. 116. Plucie, (j. ukr.), ogrodzenie, XXVII. 140. Płucnica islandzka, p. plucnik, VI. 158; p. hranycia w lecz., XVIII. 154. Plucnik, tarczownica, Lichen islandicum, w lecz., III. 240, 2611. Pludies, pludiales, l(j.lit.), pływaki z kory u sieci, XXXII.30. �402 Pług"p. bursztynki, buksztynki. cze- pigi, czepiky, czerslo, gTzędzie~, kłoda, kolca., krój, kurek, lemiesz, p~oh v~aci, sprychy, stowba, susło, szlufy, wużwa, I. 29, 114, 142, 143, 168, 264; II. 131; III. 10, 11; IV. 287; V. 67, 104, 209, 367; VIII. 171. 272; IX . .200, 249, 414; XI. 327; XII. 65, 149, 160, 224, 295.,299; XIV. 143; XIX. 84, 92; XX. 2, 14:, 34, 40, 50,. 68; XXVI. 98; XXIX.167-ltJ9; XXX. 214, 227-2133; XXXIV. 17~, 183; XXXVII. 65, 246, 3146;XXXVIII. 313, 365, 418; XXXIX. 93, 127, 130, 131, 193, 1'94, 204, ~54. pt. N all"zędz ia r ołn ic ze. - czterokonny, XJXiXJIII.113. - jednootronny. XXX. 229. - kropienie przed pierwszą orką, XVIII. 215. - krzywo-grządzielowy, XXX. 231. - przejęcie od N,iemców, XXIV.88. - rylcowy, XXX. 230. - św. Izydora, 'I. 172. pt. A s t I' on o m i a l u d o wa. - w baśni, IV. 415. - w facecji, XIXXVII. f5. - w magii, XIV. 45, 302; XXXIII. 140; XXXIV. 43. - w mitach, XXXII1.14O. ...•.•w pieśni, II. M5; VI. 151; VIII. 005; XI. J.61. - w !podaniu, II. 21l; XXiXIII. 140. - w przysłowiu, IX. 51. - w zagadce, II. 231; XI. 73. - w zwycz. zapustnych, XXi. 183, 184, 187, -:- w zwyczajach obrzędowych, Xx,xVIII. 269. Pługia~, (i. lit.)" .pływaki u sieci, XXXII. 28, 30. Pluh, (gw. hue.), pług, VIII. 385. swornik, I I'· l· J , '. j' ~J L Płuh w zagadce, XVIiI. 172. 173. Płukanie w med., XXX. 52. Plut, (i. ukr.)., kora drzewna, X. 9. Płużyca, XX'IX. 166-168; ,xXX. 229: pt. Narzędz.ia rolnicze. Płyta azjatycka, XXix:IX'. 22,9. Płytoteka, XXXVII. 461. Płyty fonog1raficzne, XXI. 33. Pływaki, p. plawki, plauki, plugias, XXXI. 3; XXXII. 30. Pnialk do rąbania drzewa, II. 338. - do rąbania mięsa, P. kowban. - do siadania, XU. 8, 13; XXJIX.47, - w zagadce, II. 338; VI. 248; LX. 3'6'1;XXIX. 13. Pniak, glina ubita do wyrobu garnków,V. 166. - drążony na zboże, XX!X],X. 455. Pó, ku do, XIV. 118. Po Blahowiszczynie, (j. uJkr.), jall"_ mark, XII. 3103.pt. C h Il"o n o l 0gia lu dowa. Po cześnihi Christi, O. ukiP.), jarmark, XII. 303. Po Dmytri, (j. ukll'.), ja rma.rk, XII. 303. Po dojeniu, pora dnia, IV. 282. Po fajkę, zabaWa, XIII. 310. Po Iwani, (j. ulkr.), jarmark, XII.303. Po kieluchu pijak idzie! naśladowanie głosu koguta, VII1.354. Po-kil, po-tyl, dopóki, III. 139; VI. 46. Po kolodzie, po kolędzie, XiX~ 249. Po perszij Bohorodyci, O, ukf,), jarmark, XII. 303. Po spinke, z.aJbawa, XIII. 3p. Po' szperke, zabawa, XIII. 309. Po świetij nedili, (i. ukr.), jarmark. XII. 300. Po wuli, po dobiroci, XVIII. 222. Pobaby p. powaby, tłoka, pomoc sąsiedzka, XVI. 216. pt. Z w Y - cz a j e i o b r z ę d y t o war z ysk ie. Pobiał1ka, biała farba w garncarstwie, XX\XIX. 444. Pobirać, łowić, XIV. 117. Pobirny rok, łowny rok, XIV. 117. Poboczniki, szleje, II. 132. Pobory, podatki, p. wierdunki, XiX',9. Pobracim, pokrewieństwo, XIV. 67. Pobrać się, wziqć się za co, XIV.117. Pobratymiec, II. 40; III. 137, 136; XVII. 28" 262; XXVI. 78. 80; pt Pokrewieństwo fikcyj. Pobratymstwo, II. 301; III. 13-7, 197; XX.68. Po:byt na Łysej Górze, XXVII. 72. Pocałunek pod jemiołą, III. 2. - w obir'Zędach wesel., XXVI. 86. - w pieśni, X}Q{II. 1~ 19. - w symbolice XXXII. 182. Pochewka do siekiery;, XX'XVIII.33. Pochodnia, p. obieganie pól, gid, kiczka, łUczywo, pochódka, rnć, IV. 317; V. 257; XI., 28<7,289. Pochodzenie człowieka., VII. 20. pt, Wierz en ia. - dzieci, XXXI. 145. - j~zyka, X!XiXIX. 101. - konia, p. koń, XXVI. 1'14. - ludzi;, XXiXI. 154.- nadprzyrodzone, XV. 186. narodu, p. etnogeneza, XXXIX. 65" 84, 92. - rodziny, II. 97, 98-. -- Słowian, XXIV. 83; XXVI. 141; XXVII. 4~, 45; XXXIV. 177; XXXVI. 84, 386-3813. ' Pochoń, korona wężowa, VIII. 273. Pochód SamsoM, I. 25. pt. Z w y czaje i obrzędy dorocz. Pochódki, pochodnie ze słomy, IV. 317. er Pochówek, p. ciałopalenie, palowy. XXII. 3<5; XXIX. 129; XXXIV. 40; XXXVI. 22, 108, 117. - bez trumien, p. kora brzozowa, płachta. konopna, XXXIX. 303. - platformowy" XXXVIII. 31. Pochówkarze, XXXVI. 109. Pochwa cierlicy, IX. 3'65. - na nóż, XXXVIII. 232. Pochwi1st, Pochwiście!, XIX. 113; XXXIX. 3129.pt. D e m o n y a t. m o s f e r y c z n e. Pochwiścielnik, wil;;us, XIV. 308. Pochwiść, wia'tr z deszczem, XIV. 299, 308. Pociach, pociasek, pociaszek, pocio- sek, IX. 363; XIV. 51; XXIX. 40. - jaz,da cz.a:rownic XXVII. 64. od giradobicia, III. 143. odiPęd,zanie grzmotu" XI. 186. w zwycZ8jach i obrzędach weselnyCh, XIV. oW., 25.6. - za!bawk.a, VIII. 29. pociqgacki,' terminal. kowalska, VI. 29'1, 292. Pociąganie za duży palec. p. pokrewień8'two fikcyjne, palec, VII.65. Pocieczka, Boletus bovinus, grzyb, X,XXI. 98. Pocienek, weranda" II. 140. Pocieranie, III. 54; XI. 387, 398-9. pt. Ma g ia. - crosnkiem, VIII. 371. - koszUlą, III. 60. - trupią kością, XI. 385. Pocieszniki, histrionawie, XX. 178. Pocięgiel., IX. 187. Pociorki, paciorki, IV. 278. Pociot, p. ciotka, XIV, 67. Pocolos, Pota1os', bóstwo, XXXIX. 350. Początek miesiąca lub roku, III. 52. �405 404 (gw. huc.), XIII. 217, 219; XVIII. 183, 187. Poczesne w obrz. narodzinowych weselny oh, XIII. 210. Poczesne, poczta, XVI. 108. Poczęcie N. M. P., XIII. 145. Poczęstunek. w zwycz. wesel., XIV. '254. Poczta, (dok.), danina, XX. 7, 38, 42, 44. Pocztówki, ty:py ludowe, XlX,XiI.171, Poczwary, XXIX. 69. Poćpiega, żona, XXIV. 85. Pod pręt, poszywanie da'chu, IX.272. Pod szubienicq, schadzki czarownic, XXVII. 61. Pod zajqczkiem, godło domu, X'XiXI. 76. Podagra, II. 289. Podag)rycznik właściwy, Aegopodium podagraria, w lecz., XXVIII. 244. Podania, p. literatura ludowa, I. 24, -169, 185; II. 9, 55, 142, 15>9,258; III. 184, 226, 28'4, 294; IV. 18, 96, 100" 150, 152, 167; VI. 232; VII. 228, 232, 23,3,23;5;X. 240; XI. 3,63, 391; XIV. 183; XV. 189" 205, 210, 257-260; XVI. 255, 4:61; XVII. 181; XlVII1.153, 215; XX. 218, 225,227, 229, 230, 243, 246; XlXI, 109; XJXiII. 20; XXV. 133; X'XlVIII. 103, 122, 130, 198; XX,IX. 99, 128, 175, 179; X\XiX.36, 135, 223; XiXXI.100, 150; XXXV. 51; XiXXVI. 90; XXXVII. 153, 217, 251, 2,53, 2'55, 259, 261, 265, 267, 268, pt. L i t e r a t u r a l udowa. - aitiologiczne, X!XJI.209; XIXIX. 127; XXXVII. 134. - alpejskie, XXV. 44. -- amerykańskie, I. 257. - anglosa'Skie, I. 25; VII. 232 Poczerewenycie, i l , ,! ~ . J j i j. " Podanie o: Chrobrym, XX!XI. 168. - Doboszu, X. 53, 54; XIII. 34, 36; XXVII. 11. .:...... Duni!nie, XJXVIII. 124, 126. - gigantach, XX. 84. - Janie Weneckim, XXVIII.124,126, - Janosiku, XI. 331; XXIII. 28. - Jaworzynie, VII. 220. .:...... 'Kr. Jadw~dze, VII. 126, 127; XXXVIII. 231, 232., 270. - Krzysztoforach, XJXIX\ 100. ---: Ks. ŚląSkim Bolku, XXVIII. 124. ~ Kutrunie, XX. 23'7. - Lohengrinie, XX. 2'28. -"-o megalitach, VII. 87. ~ Midasie, XXIV. 179. _ Olgierdzie,· XXXII. 78. - pańszczyźnie, VIII. 90, 91. - Popielu, XIXXIII,139; XXXJIX,295. - IProćpaku, ,XXXV, 46, 47, - Rolandzie, XX. 237. - smoku, XI. 243, .2...,. Starkardzie, XX. 224. Podania: ,biaŁoruskie, II 17,277; VII. 232; vm:, 211, 212; X. 472. - brandenburskie, XXV. 43. ----< bułgarskie o księżycu,,:XXV14O',51 - celtyckie. VII. 23'2. - chińskie, III. 186. - czeskie, II. 33; VII. 233; XXIII. 173, 174. - dalCkie, VII. 232. - duńskie, VIII. 88; XXX. 10. - egipskie, XII. 333. - etnogenetyczne, XXXIX. 84---88. - germańskie, XX. 240. - górali tatrz." V. 122, 1'27. - greckie, VII. 232; XV. 197, 198; XX. 23,1, 240. - historyczne, XV. 1413;XXV. 132. - hisz;pańskie, VII. 233'. - holenderskie, VII. 232. - huculskie, XIII. 34. - indyjskie,. iX)V. 197" 198. - irilandzkie, VII. 232. - jakuckie, XXJX,vII.120; XIXXIX,86. - kaszubski.e, VIII. 275. - kirgiskie, X. 340; XIXJ.240. - kośde1nJo-dudowe, XXXI. 47. - krakowskie; IV. 3\37;V. 277; XXXI. 107. - 1U!du polskiego, XVII. 23. - niemieckie, VII. 232, 233; XV. 206, 258. - nordyckie, I. 25. - nowoi!s1andzkie, XXXIII. 253. Podania o: Barbarossie, XXXII. 78. - Beowulfie, XX. 224, 227. - bi.ałej karczmie, XXVII. 31. - Biedrzeńcu, II. 157. - bohaterach, ,X:X. 215-218, 23i. 243; XXIII. 160, 171, 173. XXXVII. 137. -'--,BolesŁawie kr., XXXIII. 78; - bratobójcy, XXV. 44. - synu Napoleona, XXV. 98. śpiących rycerzach, VII. 127; XXXII. 78. - Turka,ch, IV. 272; XilII. 235, 236. - Twardowslkim, XXV.51; XXVIII. 134, 135, 141; XXIX. 59. -:" WailJterze i HU!lgundzie, XIII. 55, - WilheJlmi.e z Tu'lu:zy, XX. 235. - Wiśle, XXXI. 168. - Witelonie, XXVIII. 124. - złotym wieku, XX. 224. - iJurawiach Ibika" XVI. 320. Podania polskie, XIII. 55; XJXV. 38. 47-51. --.-pomorskie, XXV. 142. - rosyjskie, IV. 360. - ruskie, XXV. 41. . - sanockie, XIII. 40. .:...... seklerskie, XVI. 148. F " - skandynawskie, III. 281, 284; VII. 2:32; XV. 195. - Słowian płdn., I. 185. - starofrancuskie, XX. 231. - starogermańskie, XX. 2'17, 230. - sycylijskie, XXV. 41. - śiąskie, XXXI. 47. - średniowieczne, I. 12. - tyrolskie" IV. 160; XVI. 18, 19. - węgierskie, XXV. 40. - węgiel"Slko-cygańskie; VII. 232. - wielkopolskie, II. 374. - z Gesta Romanorum, XiXiVII. 23.. - z Jamajki, XXV. 51. - żydowskie, XXV. 43; 46. Podanie dziecka, rąk, wianka, w obrzędach wesel., XXI. 86. Podarek poranny, Morgengabe, zwycz. weselne, IV .. 30. Podarki grobowe, XXXIV. 128. - weselne, V. 12, 14, 16, 18, 19; .IX!. 45, 232; XlVI1.153; XVIII, 150, 151; XXVI. 86. Podarok, (j. ukr.), chustka, dar P. młodego, .III. 44. Podarunek. za żonę, XJXX'VII. 87. Podawać się w co, XVII. 163. Podatek, p. czopowe, czynsz. podbachmistrz, (dok.), podżupnik, XV. 6{). Podbiał, Tussilage farfara L. w Ie. cznictwie, XIII.218, 224; XXVIII. 244; XXX. 42, 59. Podbialki, podbiał, II. 138. Podbieranie miodu, XXVII. 139. Podbuczki, ssawki, grzyby, I. 202206. Podchody, zwycz. weselne, XIV. 379. Podcienie, p. coopertum, ganki, pod_ sienie, soboty, zamsze, XlI. 44; XIV. 184; XVI. 288, 289; XVII. �,. i \ I 13; XX1XIV. 144; XXXVI. 290; XXXVII. 414; XXXIX. 243, 244. 264, 268,270, 273, 277, 285. pt. B u d o w n ic t w o. Poddani, III. Ill; XX. 113. Poddaństwo, III. 119, 120; XX. 6, 21, 25, 26, 28, 119, 124. 126, 127, 132135; XXIV. 189. Podda'sz~, III. 11; VIII. 94; XIV. 360; XVII. 4. PoddeLak, opodeLdok, w med., XJXX1II. 81. PoddruŻJba, XVIII. 142, 149. Poddyma u wozu, VI. 395. Podejma u płu,ga, II. 131, 132. Podeszew, spód korowaja, I. 249. Podgaj podgant poszycie da,chu, 'I'X. 272.. PodgaJrdle na św. Marcina. XVI. 2. Podgarlek, jarzm'o, XIV. 117 Podgarnianie ognia chorymi pakami, XI. 365. Podglebie, XXiXIX. 201. Podgolosy,' (j. ukr,), muzyka lud., XVI. 163" 165. Podrgób, p. odgrdób, sieć XiIV. 117. Podgródik.a w bud., XXXIV. 160. Podgrzybki, I. 1,97. Podherście u wozu, IV. 383. Podi, (gw. :huc,)" strych, XIII. 110. Podkładanie jaj, VIII. 3. if'odkladki na głowę do noszenia na- . czyń, XXiXilV. 127, 132. Podkladki, jaja do wylęgu, IV. 305. Podlkowa bez gryfów, VI. 291. .,-. borowana, VI. 291. - do chodzenia po lodzie, XXV. 5, VI, 291. - na śtuLach, VI. 291. -- ppzeciw czarom, II. 2W. - przybijanie w drzwiach, XIV. 228, 251. pt. M a g ia. - 'I gryfowana, -przynosząca szczęście, XVIII.l99. - rozgrzana w zwycz. wigU., XVIII. 200. - stara przeciw demonom, XXXIV. 41. -- w herbie, XIV. 70, 228. - w magii, IX. 3'55, 356; XIV. 370; XXXV. 131. - w wierzeniach, 111.51; XXXI.I44. - żel.a<zna, XVII. 141. Podkoziołek, XII. 40; XX. 170; XXVII. 169; XXXI. 160-162, 172; XXXV.177. pt.Zwyczaje i o b r z ę d y d o r o c z n e. Podkówecka, podkóweczka, XIV.273 Podkóweczki, II. 355; XI. 38, 132, 163. Podkówki do butów, XXV. 6: PodkuLek, haft, X. 302. Podku~ki u wozu, VI.395; XXiXVIII. 23,1. if'odkurek, zwyczaj zapustny, XII.40. Podku.rzacz, XXXVIII. 421. Podku.rzanie, IX. 385; XiXXIII. 119, 122. - 'bydła, XII. 299 - dzieci, XXII. 28. - włosami, XVIII. 182, 100. PodLotka, dziewczyna, XIV. 69. Podlapki, mankiety, XiXIX. 79. Pod'lazy, V. 56; XXIX. 97, 98. Podłaźniczka" X. 281; XXII. 115. pt. Zw y c z a je i o br z ę dy d o . r o c z n e. Podłażnik, p. podł.azy. X.Z81; XXIX. 98, 97; XXX. 4, 196; XXXV. 36; XJXXVI. 176, 401. Podłoga, III. U, 17-3, 317; XI. 195; XII. 294; XIV. 367; XVI. 367; XVIII. 69; XXIX. 40; XXX. 17. - drewniana, XXXIX. 274, 278. 281, 287. ' - dwupoz~omowa, XXIII. 45, 47. - polewanie w "Dziady", XXIV. II. - z gliny, p. ·boisko, kLepisko, tok, XXXIX. 281. Podmuchiwanie w lecznictwie, XXx, 203. Podmurowanie dla ognia, X!X:XVIII. 272. Podmurówka, XXlIX. 89, Podnercze w zagadce, II. 42. Podniebienie, część pieca, XVI. 367. Podnoga, podłoga, XVI. 108. Podobiadek, śniadanie, II. 128. Podobieństwo wierzeń i zwyczajów" XI,X. 1,57, 158. Podók, (gw. hue.), stryszek nad stajnią, VII. 262. Podol(ek), zapaSka, XIV. 308. Podołek, łono, XVI. 86; XIX. 128. - w mag iL, XIX. 128. Podoroźnik, (,gw.huc.), ba'lJka, PLantago maior, VI. 1,59. Podorożnyk, (gw. hiuc.), podróżnJik, XIII. 220, 224. Podowżna Tuczka, (j. ukr.)" wzór pisanek, IV. 213. Podój od za!czarowanej krowy, VIII. 364. Podpalaj, podpalaj, pódźcie żqćl pódźcie żqć! naśladowanie przepiórki, VIII. 393. Podpalany, nazwa konJi, VIII. 1512. Podpieńki, opieńki, I. 202, 204. Podpinka. XXXVI1.30o. Podpis krwią, IV. 268; XX. 270. Podpłomyki w legendzie, II. 19. - w wierzeniach, IX. 64. Podplotki, grzyby, I. li97. Podprzybitka, XXIX. 25. pt. B ud ownictwo. Pbdpuszczka, p. gLeg, klag. Pódraza, żarna. IX. 364. Pódria, (gw. hue.), powała, XXXV. 106 ,110. 'Podród, XXXIX. 187-189. Podróż, III. 52 - zabiegi ochronne, XX'XIV. 2'19. Podróżnik, Cichorium intybus L., leczn., X. 396; XXV. 77; XXVIII. 242; XXX. 47. Podrywka, sieć, XXIX. 126; XXXI. 41--43 Podrywka, zasadzka, II. 45. Podrzutek, nieś!. dziecko, X!XJV. 80. Podsadki, podplotki, I. 197. Podsienia, p, podcienia, II. 76, 77; III. 11. Podsiębitka, w budownic., 2CIV. 359. Podskakiwanie w górę w magii, XII. 3,16. Podsmuszki, termin tkacki, .xXIX. 84. Podsośniki, część sochy, XIV. 308. Pod'staWiianie garnka, p. czary, XIX. 122. Podstawka, dół koszu[i, X,XIX. 84. Podstawka gliniana, XXIX. 84. 87. - trójnożna do garnków, XiXJIX.45. - pod naczynia pierścieniowate, XXJXJIV, 96, 99, 121, 126. Podstępy myśliwskie, XXVII. 139. Podstrych, V. 1':12. Podswaszyna, HI 171, 237, 241, 389. Podszewka, XXIX. 84. Podszybie, XXXVIII. 260. Podścienie, p. podcienie, XVI. 286. Podściółka" grochowiny, na niedźwiedziu. XiX. 174, 175. Podufaly, dumny, XVI. 86. Poduszeczka, upPZąż, II. 13,2. Poduszerik, (j. ukr.), strych, V. 183. Poduszka w kupnie konia, XXIII. 106; XXX. 32. - w magii, XXI. 131, 132. Poduszuszka, poduszka, X!IV. 117. Podwaliny, IX. 269, 270, 273-275; XIII. 115; XIV. 43; XVIII. 198; XX. 315; XXIX. 7, 13; XXXV.67; �4.09 - zmyczaje przy zakładaniu, VI. 266. ' Podwianie,XXXIII. 11a, 119. Podwieczorek, II. 128, 355. Podwiej, duch wiatru, II. 213, 214. Podwierzchnia, drużka, VIII. 248, 249., 251. Podwiezki, paski, XXIX. 188. Podwijka, ubiór głowy, XIX. 128. Podwoda, II. 121; XXIII. 166. Podwołok(a), (j. błr.), niewód, XXIX. 126; XXXII. 26, 31. Podwora, powróz u sieci, XIV. 117. Podwójna głowa, P. dwugłowośĆ, XXXIII. 146. Podwórowe, podatek, II. 121. Podwórze, p. obora, XIV. 363. Podwyrzeczko, podwórze, XIV. 117. Podyma, p. poddyma u wozu X. 155; XIII. 143; XIV. 132; XXJXIX. 114, 116. Podymnyky, (gw. hue.), dymniki, XXJXIV. 144. Podynok, (j. ukr.l, część brogu, XVI. 369. Podyszor, (gw. huc.), półka na naczynie, XXXIII. 104. Podzia,ł: administracyjny Polski z 1771 r., XiX, 281, 282; późniejszy, XXXVIII. 181. - izby, XXXIII. 89, 90. - kultur, X.XXVII. 63. - mienia, IV. 128, 12'9. - na parafie, XXXVIII. 181. - rodzinny, III. 3·09. - rzeczowników w języku hot, XXXVIII. 67. - wytworów kult., XXXVII. 47. Podziemie, p, piekło, IV. 53; XIV. 39, 41; XXIX, 103. Podziemki, poziomki, XX. 54. Podziemni bogowrie, III. 173. Podziomki, demony opiek., XII. 168. (ddk.), bóg wiatru., XIX. 112, 113. Pohana chor.oba, (gw. huc,), 'epilepsja, XVIII. 18L Poisson d'avril, (j. fu'an.),rybakwietniowa, Prima aprilis, VI. 298. PÓ]as, (j. ukr.), pas wełniany, krajka, III. 28; XrI 288-291; lXVIII. 142; .XXXII. 35; XXJXIV. 146. Pojasek, (j. ukr.), ,pasek, II. 3174; IV. 116; V. 74, 76. Pojazd, jazda łódką na piórach, XIV. 117. - WIiosło,XX. 56. Pogrom, XIV. l>7. Pojda, świtka, XXVI. 60. Pojęcie(a) animistyczne, XXVII;153. Pogródka, podmurowanie domu, V. - "g,rzechu, XXXIX. 134. 64; IX. 273. Pogrzeb, I. 28. 131; II. 212; III. 348, - ludu o przyrodzie, XXVII. 84. - narod!owQści, XXXIX. 7.9. 358; IV. 438; V. 344; XIII. 107; XVI. 265; XVII. 185; XVIII. '>·9; - o duszy, XXII. 16. XX. 11, 12, 210, 212; XXVIII. 14, Pojok, smoczek; lXXXII. 81. Pokajanie, IV. 307. 251; XXIX. 92; XXX. 124, 243; Pokarm dotkIllięty urokiem, XXIII. XXXIV. 7; XXXVIII. 306. pt. 58. Zwyczaje i o:brz.ędy po- kupno, S'Przedaż, pożyczanie, grz ebowe. XXIII. 68. - góralski, XIV. 398, - przygotowanie., XXX. 214. - huculski, V. 344. - roślinny" II. 12'7, 186. - M. Boskiej, XXXVII. 307. - stawianie na gJ:ob8lch, XX. 204. - nieza'ślubionych, XXVI1.154. Pokarm !kobiecy, XIII. 217, 221; -.pusty;, p. pusty pogrzeo, gra,. XVII. 245; XXV. 116. VIII. :ł39. Pokazywanie się zmarłych, XVIII. _\ samobójcy, XXXI. 46. 1'94. - seklerski, XVI. 148. Pokażka, na pokaz, XIV. 117. - w wierz. myśliwskich, VII. 282. Poklis, PokZus, PokZys PokoZ, Poku- zimy, XXXIII. 30. pt. Z w y c z aZus, (dok.), bóstwo, XlV. 79-81. j e i o'b r ę d y d o r o c z n e. Pokładziny, p. kogut, I. 249; IV. 30; - zmarłych nienaturalną śmiercią, VI. 135; X. 71, 72; XIV. 192; XX. XXVIII. 251. 195; XXI. 93-95; XXIII. 185; - znaczenie socjalne, XX;XJ:X. 428 XXVI. 86; XXVII. 154; XXVIII. Pogrzybac, termin ol. kowalska, VI. 94-96; X;XIX IW pt. Z w y292; IX'. 361. c z a j e i o b r z ę d y w e s e 1n e. Pogrzebacz, p. kociuba. Pokłony w obrz. wesel., XXVI. 86. - religijne, XXXIX. 139. -społeczne, XXXIX. 134, 139. Pogłębiacz do k~IlIia bursztynu, XXXIX. 363. Pogoda, p. czary, III. 94; XIV. 37. - przepowiadanie, XIII, 161, :W4, 255--257; XIV. 369; XXXV. 68. - słowo bogini wiosny;. XIV. 88; XVII. 36; XIX. 112. Pogodki, gadk!i góraLskie, X'XXI.l40. Pogon, pogoń, XIV. 117. Pogonicz, poganiać, VI. 46. Pogranicze wielkopol.., LX!XXI. 167. Pogrobowcy, XVIII. 19'f. urok, II. 217: się, patrzeć, XVIII. 221. Podżupnik, (dok.), XV. 60. Poeci(tki) galaccy, XVII. 102, 103, 105., 106. - ludowi, X. 169, 170. - wędrowni, XX. 238. Poemat średniowrie.czny o kogucie, X.X. 294. Poezja ariańska, XV. 254. - chorwacko-serbska" ,X):lIX. 175. - dworska, XXX. 244. - epiczna, XXXVIII. 315. - Gilaków, XVII. 95-123. - Hotentotów, X,XXVIII. 94, 95. - jugosłowiańska, XXX. 204. - madziarska, XXXII. 4-6, 10. - polska, XJXXII. 4-6. - refol'lnacyjna, XX. 116,117. - rodowa, III. 211; 216. ~ serbska, XVII. 103; XXIX. 175. - Słowaków, XXXIII. 14. - Słowian płdn., XXII. 141. - staTogreoka, XXXIV. 5. pt. L it e r a t u r a l u d o w a. Pogace, (j. serb.), gra, V. 142. Pogaco, (j. słoweń.),chleb pszenny, VIII. 346. Pogania c, pastuch koni, IV. 277,284, 287; VI. 75, 76; VIII. 27; XI. 150. 'Pt. G r u .p y P ł c i i w i e k u. Poganie, III. 106, 107; XJIV. 317,39, 43, 56, 65, 203.,222, 227; XVI. 265. Pogaństwo na Zmudzi, XXI. 130; XXX. 251. Poglądy ludu: na kradZlież, IV. 379. - na oszustwo, IV. 381. - na przestępcę, IV. 247; V. 107,114. - na samowolę, IV. 378. - na stosunki płciowe, XVII. 263, - na zmianę wiary, IV. 363. - obyczajowe, XX;XIX.. 139. - prawne, IV. 96; XXXIX. 133. 135. Podziw, Podziwiać z / Pogwizd, �411 4tO Pokolenie mojżeszowe, VIII. 353. - Judy, XXVIII. 45. - żydowskie, XXVIII. 49. Pokon, p<>Cz'ątek,XIV. 308. Pokoncie, w piecu piek., XIV. 300. Pokora, żałoba, II. 141. Pokost lniany, XXX. 153, 162, 163, 167. Pokowa, miara jednogarnoowa, ~VIII. 1159. Pokrewieństwo, III. 197; XXX. 257; XXXIX. 188. - filk:cyjne, XXXVIII. 2f,!O. - grup językowych, XXXIV. 47. - IwItur, XiXII. 19. - mI1eczme, VI. 398. - motywów 'baśniow., XIX;XIII. 142. - po matce, ojcu. V. 186. P o k r e w i e ń s t w o fil k c Y j n e, P. Abadzdzei, adalych, adopcja, achynha, Amita akan, maior, Amita Anadzdzei, mYT, atag, atalyk, bar- _~itnik, grijeha, eithbroethralag, dothir, fostrfathir, jostrbrothir, stir,fratnie filyn, fóstr fóstrmothir, fOstrsohr, fostrsy- totemiczne.. kormilec, konbracia, kum, kuma, ku'l'l'teczka, kumos;k'ó;.; kumostwo, kuszak, taskan, mamka, mleczny brat, nutritor, pa1:;~atymstwo, pokrewieństwo mleczne,. posestrie, posestry, przybier.an~e do rodziny, rodzice chrzestni, siabrowstwo, sibrat, sibretki, Sin po duchu, Sin !po grijehu, snek-tamyrstwo, ssanie, syn przysposobiony, trzymanie za wiellki palec, (pociąganie), .alrouna, L., Atropa Mandragora of- !X. 260, X:XV. 115; XXlXIX 3M. 305. pt. R o śl i n y w w i e.r·z e n i a c h i m agiL Pokrzyk wilczojagoda, Atropa belladonna, p. Mandragora, X. 260; XXVIII. 244; X,xXIX. 3M, 305. Pokrzywa, p. zagawka; zegawka, 'Urtioo dioica, Urtica urens, p. ficinarum, koprziwa, Ans ta_ -bracia cechowi, bracia duchowni. bracia. stołQlWi, bractwo, doz tamyr, Mandragora, Mandragora magna, atalykat, mak uztaskan, barnfóstr, bitnikostwo, brat bez usynowienie, zamiana pierścionków, imion, związki braterskIe. Pokrok, wiązanie dachu, V. 64; IX. 271, 274. Pokryjamu, pokryjomu, XIV. 117. Pokrytka, d:zJiewczyna upadła, V. 151; VII. 265; XIII. 116. ;Pokrywa, pocieranie, XII. 31G. Pokrzyk, pokrzyk mandragora, p. - Bert., kropywa, koprywa. X!XVIII. 64. barwnik do jaj, IV. 215, 415. gotowana w lecz., III. 54. liście w lecZIJlictwie, VI. 59. pożywienie, III. 253; XIX. 318. pt. Po t r a w y g ł o d o w e. napój mi~o'sny,.IX.22,6;~XVU. ,136. odwar, II. 160; LX. 250; XVl'I1. 187, 188. przeciw demonom, XXVII. 136. przeciw usychaniu kapusty, X. 354. święcona z masłem i soJą, XVIII. 211. w lecznictwi~, XII. 223; XIXX.70 w magJii, XXX. 210. w zaklęciu, I. 204. we wróżbach, XXVII. 136. włókna na odzież, XVI. 117. z oct~, XI. 399. -z żywicą w leczn., XVIII. 187, 190. - zebrana w W. Czwartek, VIII.Ml. Pokucie, miejsce poczesne, XIXIX. 184. Pokucie-kul, (L błr.), miejsce po. czesne, XXIV. 9, 16. Pokusa., pokuśniak, demon, VIII. 159; XII. 213. Pokuśnioki, pokuśnik, demony, IV. 332; V. 53" 54; VII1.159; XVI. 49. - zapustnicy" X!lI. 44, 1~4. Pokuta czarowników, XXVI. 24. - jako motyw powieści o Grzegorzu, XXVI1.2ol. - pośmiertna, VIII. 177. - przy grobie zabitego, XXVIII. 254. pt. !Prawo ludowe. Pola Elizejskie, XVII. 18. Polainy, sztylpy ze skóry, XlX!II. 103. Polano płonące, III. 00. - w nowor. wrÓŻIbach, XVIII. 209. Polcyrebizur, (gw. złodz.) inspektor 'POlicji, XVI. 86. Pole, miejsce wolne od drzew, XVII. 197. - orne, :XJXXI'X. 229 235. - w lecznictwie, XI. 3,96. - źrebie, (dok.), przydzielone drogą ~osowania, XVII. 212. Pole, podle, koło, okolo, XIV. 117. Polecieć, pójść, XVII. 163. Polednia, drąiJki do suszenia; ~XIX. 10. Polej, kwiaty w ślub. wianku, III. 3'50. Polej, roślina leczn., XVI. 85. Pole1J(um), XIV. 60" 67, 68, 72, 317321. Palenie, belki do sUiSzenia drzewa, V. 64; IX. 279. - do wieszania ubrania, XII. 229. Polepa gliniana, XXXVII. 112; XXXIX. 255, 287. Polerowanie bursztynu, XXXIX.379. Poleśniki" ciasto drożdżowe, II. 128. Poletyca, (j. ukr.), Convolvulus arvensis, ,przewiązywanie włosów, XXV.118. Polewa, V. 1,67; XXIX. 87, 192; XIXXIII. 20. pt. G a r n c a rstwo. - jasna, wiśniowa, XX'IX. 87. Polewanie wodą podłogi wzwycz. weselnych, XIV. 200. - wodą podłogi w zwycz. zadusznyeh, X;XIV. 16. Polewanka, zwarka w bednarstwie, III. 1415. Polewka z czosnkiem, XXIV. 7. - oz gruszek p. bryja, brendza, hamula. - z serwatki, VI. 46, 57; X. 37; XX. 319. . - w przysłowiu, XII. 66. Poliandria, wielomęstwo. I. 67, 151; II. 107" 277, 286, 303, 304; IV.35'8; V. 166; XI. 221; XVII. 48; X,X,IV. 85; XXVI. 85; XXVIII. 114. Polica, regulówka, XIV. 117. Polica, p. sooha, X'IV. 308. Polichromia rze~by, XXIX. 115. - sprzętów, XXlXI. 7. - wnętrza chaty sądeckiej, XII.113. - wnętrza kościoła" XXX. 244. Policjant w szopce, IX. 26, 28---Jl; XI. 26, 34, 35, 46; XIX. 36. Polidemonizm, XXXVI. 140. !Polifonia u ludów pozaeuropej'skich, XV'I. 174" 175. Poligamia, wielożeństwo, I. 67; II. 286, 296. 299; V. 186; XI. 220, 222; XVII. 47, 48. - u Słowian, XXV. 122. Polih, O, ukr.), siano, II. 209. �413 Pólik, policzek, X'IV. 118. Polina, drzewo do sU5zenia, XIV.S93. ·ij t • PoliteizIlll XV. 19. Polityczki, (j, ukJr,), wstążki do włosów, XII. 285., 286, 291, 293. Polka, taniec: - Damen-polka, XlV. 79, 80. - chodzona, xrv. 79, 80. - Jager-polka, XV. 79, 80. - raźna, XV. 79, 80. - szkocka, XV. 79, 80. - Tramle, XIII. 324; 15Q, 252; XIV. 79. - Walzer-polka, XV. 79. 80. żydowska X'V. 7'9,'80, Polny konik w opowiadaniu,VIII. 315. Polonez, Xl. 215; XIII. 324; XIV. 150; XIX. 3·5. Pólonos, taniec, III. 3'53, 354. Polowanie, I. 116; II. 56, '258; IV. 16; VIII. 200; XXXI. 28,144; XXXV. 83, 84; XXXVII. 82, 83, 85, 94, 3<66,367. pt. L o w i e c t w o. -na zająca, motyw bajkowy, XXVIII. 194. Polowy{ dereuJyj, (j. ukr.) Betonica officjnalis, w lecz. VI. 1\58. P<}lska Ludowa XXXIX. 628. Polski brat, V. 135', 136. Polski most, w przysłowłu, XVII.l37. Poltyka, sprzączka u koszuU, VI. 46. Polluks i Kastor, lp. bliźnięta. Pol1o!gonum avicunlare, p, sporysz. - lapatifolium, p. wierZ'bow'ina. Polypodium vulgare, P. paprotka posp. Poł, (gw. huc.), podłoga" XVII. 179. Poła, krokwie, IX. 271. Poła odzieży , w kupnie, w sprzedaży, XXIII. 93 94. Polati, połatki, (gw. huc.),XVII. 180 Po latka, (j. ukr.), legowisko na drzewie, p. ambona, XXXVI. 194. polati, (j. ukr.), tapczan, I'll. 44; XVII. 180. Poławianie bursztynu, XXXI,X. 371. Połaznyki (gw. huc.), połaźniki, XVIII. 200-201, 212. Pole, (j. ukrJ, drągi łączące oborożyny, XVI. 3,70; pt. D a c h. Pole (j.. ukr.), część brogu, XVI. 369. Połeć słoniny, XX. 95. - w przysłowiu., XIV. 353. Polny, pełny. XIV. 117. Połonie, drągi do suszenia drzewa, VI. 56 Połoniny, II. 206-208;' III. 258; V. 61; VI. 352; IX. 9'5;XIII. 233 238, 240, 242; XIV.46; XVII. 141; XXVIII. 249; X~XV. 76-161. pt. Indeksętnogeograi Polonyki, (gw. huc.~, chochle drew; niane, XVII. 14'5; XXXV. 91, 96, Połos., Połoz, wąż-smok,XXV'lI. ~9; XiXXLX. 342 Polatki, Połoskozubnl!j ponediłok, Połosko- (j. ukr.), poniedziałek wielkopostny, XXXIII. 28. pt, Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o r o c z. Polowaja, (j.ukr.), plewa w budow_ nictwie! XVI. 367. Połownictwo, połownik, forma dzierżawy, IV. 13,0. Połowyna, polowynki, (j. ukr.), wzór pisanek, IV. 211. Położenie chat XXXIII. 85. - chłopa w Rzposp. KJrakowskiej, XXXIX. 579. Położnica, łóżko, III. 58. - nieczystość, II. 225. - ochrona przed demonami,.XXXIV. 7; .xXXVII 285. - ochrona przed urokiem, III. 60. - odwiedziny, III. 5'1158. - opieka bóstw. P. Rodzanica, XIV. 73. zuby, - uderzenie nogą o próg, Xl. 383. wywabianie przez mamuny, VIII. 355. - zakaz wychodzenia na drogę" XIII. 116. Połóg, p. poród, VIII . .252; .xxX. 40. !pt. Z w y cz a j e Ib r z ę d y n aro d z i n o we. Połów ryb 'bez łódek XXXI. 40. - na bródkę, XXXI. 40, 42. - na łódkach, XXX'I. 38. - na ostkę, XXX. 43. na trutkę, XXXI. 43. - ręką, XXIX. 126;XXXI. 43; iX:XiXI'I.25, 26, 34; XiXXVII. 109. - w lasce, XlX1Xl.42. - w zimie, XXiXI. 41; XXXII. 22, 23. -'- ze światłem, XiXlXI. 3; XXlXII. 26; pt; Rybołówstwo. Połówka" odzież, XXIX. 82. Połudenok, (j. ukr.), śniadanie, V. 153; XIII. Z96; X'VlI. 141:1. Połudeń, (j. ukr.), obiad, III. 44. Południca, XU. 168, 216; XIV. 177. XVI'I. 69·; ,XiXXV. 24; .xXXVII. 262; pt. Demony kobiece Południe, część świata, XXXIX. 117, - pora duchóW; XXXIV. 35. - pora modlitwy, vII. 10, 15. - pora pożyczania XXIII. 58. - praea w południe, XIV,. 370. - w lecznictwie, XIII. 21'9, 225. Poły, sieć.,.x:xrxVtIII. 245. Połycia, (j. ukr.), pol,iea u .pługa, 1. 143. PołY'kanie zimnej wody w med., XI 3~. . ° (gw. (j. ;Pomarańcza. XXVIII. ~w· rózdze Połyn, Porr.ana, huc.), piołun XIII. 224 :bir.), s'typa, XVI. 325. Citrus 245. weselnej, aurantium, xrrv. 255. dziwactwo, ,przewrót, XIV. 118. Pomiary inżynierskie, XXVIII. 107. - wzrostu, IV. 77. Pomieszanie ;płciowe, II. 98-104, 106. Pomiotło, pomietło do wymiatania, IX. 363; XV,I. 48, 51; XXiXI,X. 40; XXX.220. - poruszanie drzew owoc., VIII. 341 - w obrzędach sobótkowych, V. 257. - w szopce, XI. 44. Pomladzi.ny, ohmury, XVI. SQ. Pomniki megalityczne, XXI. 255 Pomnońć, pamiętać, XIV. 118. Pómoc, pomóc, XlIV. 118. Pomoc sąsiedzka, p. tłoka. XX'XVII. 452; !XXXIX,. 422. pt. Z w y c z a j e t o war z y s k i e. Pomocnik, psianka słodkogórz, Solanum Dulcamara L., X. 260. Pomocz, O. ukr.), tłoka, IV. 149. Pomornik, P. kupalnik, Arnica montana, XXVUl. 243, 245. Pomost z desek do spania, Ul. 44. Pomór, ,XIII. 112; XX. 96; XXXVII. 293; XXXIX. 210. - byd.ł.a XXXIX. 210. ;Pompony u czapek, XXVIII. 177. - u sukmany, XXIX. 7,9. Pomlsta krwawa, p. zemsta, XVII. 246, 248; XXVII. 31; pt. P r a w o lu idowe. Pomyje, kropienie bydła w wig. B. Nar. II. 336. - przemywanie w med., XII. 265. Pomyjak, pomyjnik, cebrzyk, IX. 265. XXX.16. Pomynalnycia, (j. ukr.), poniedziałek po Przewodniej N., III. 19. Pomyślność, p kob'Q, kova. Ponas, (j. lit.), pan XIV. 31. Poniedziałek Ciężki, II. 142; XXXIX. 336. Pómiana, �414 415 - ,, ; ~ ·l . I; feralny, II. 88; :x.xXIiX. 336. oblewany, VIII. 377. pierwszy W. Postu, XXXIII. 27,29. po Przewodniej N. III. 19. po Zapustnej N., III. 29. w przesąd. rybackich, XJCX'lI. 34. Wielkanocny, I. 130; IV. 201, 218. 225, 321, 326,; V 215; XI. 64; XVIII. 75; XiX. 171; X;xJXJVIII. 269,539. - Wielki, I 86, 87; IV. 199. - zakazy podróży, II. 88;pożyczania, II. 331; r02'lpoczynania roboty, VIII. 362; XVIII. 198; szycia, II. 336; wdziewania koszuli, II. 336; wożenia obornika, III. 145. Poniedziocha, nazwa krów VIII. 15'2. Poniezus, Pan Jezus, XII. 213. .ponoże, sidła na dropie, XXXI. 30; pt. P t a s z n i c t w o. Pontały, ozdoby, XIV. 15; XXVIII. 18,28. Pontok, chata hotentocka, XXlXVIII. 51, !lO, 101, 100, 110; pt. B u d y n _ ki mieszkalne. Póny, pono, XIV. 118. Ponyk, to sarno, XIV. 118. Pończochy, p. kapce, kapci, kapczury, I. 159; XI. HH tOO, 154; XV. 96; XVIIII. 14'2;XXI. 138; XXIX. 84, 118; JGXiXIII. 113; XJX;XTX.346. Pończosznica, pończoszana czapka, XXVIII. 174. Poóz, powóz" XIV. 117. Pop, postać diabla, II. 325, - w opowiadaniu ludo~ VII. 131, 132, 242, ,243; ,XX. 67; XXX. 125,. - muchomor" I. 197. Pop, ciup, figura w grze 'bierk~ XI. 387; ~II. 229. Popadia, w opowiadaniu, XVIII. 154. Popaśnik, kożuszek, X. 181. Popądzać, popęd płciowy u bydła, VI. 46. Pop erek, krzyż u człowieka, III. 44. pomazać, powalać, XIV. 117. POIpęd płciowy. III. 372, 373. - u zwierząt, P. bić się, hukanie, Poperkotać, pyrchanie, parzenie, popądzać, pokrywanie, VI 46. Popiel., VII1.40o; IX. 132" 134; XI. 279; XIII. 51; XIV. 239; tXX;XlIX. 295. Popielarz, piecuch, kopciuszek, XIV. 117. Popielec, p. kłodę ciągnąć, Kaśka, I;'loh vlaci, Wstępna Środa, I. 46, 50 79; II. 87, 96; V. 353 354; VIII. 340; XI. 64; XII. 135; XIX. :ł8, 90; XX. 169, 171, 173, 176,.181, 188; pt. Zwyczaje i obrzęd y d o r o c z n e. Popielniczki, XXIX. 87, 90. Popielnik w piecu XXIX. 48-50. Popielstwo, kapciUiSZkowanie, (prÓżnowanie, XIV. 117. Popielucha, malina ostrężyna XXX. 61. ruja, Popiół bukowy w lecznictwie, p. bukowaja spuza, VII59. - czary, II. 204; III. 55. - do garbow. skóry XJXlXVII. 214. - do prania 1:?ielizny, XXX. 2:4; XXXIX. 327. - gorący w lecznictwie, XII. 265. - farba do malow. ścian, XXiX. 21. - jako apotropaion, !XIX;Vn. 134. - kładzenie jajk~: :X1lJII.115. - obsypywanie gęsi, XIII. 328; XXIII. 88. - osinowy, XXXV. 74. - 'POSYPywanie, XI. 300; XIII. 227; XIV 370; pt. M a g i a. - przechowywanie ognia, XIV. 292, -. - przeciw piorunom, V. 269. środek ochronny, XXXVII.' 85. święcony, II. 87. transport popiołu XX. 50. w uprawie roli, XXXIX. 208. w zwyczajach wesel. XVII. l59. w zwyczajach wigilij" XlVIII. 216. wymiatanie z pieca, XIV. 46. z buczyny, XXXIX. 327. z kości, XVIII. 187. Poploty, i~ięzie w płocie, XiXXIX. 29S. PopłUCZyny, V. 354. Podpolja, {j. j'ak.}, piwnica, XXiXVII. 100. P.opowi pleczy, (j. ukr.), w,zór pisanek, IV. 213. Poprawiny, n. 251; III. 35'2, 353; VIII. 238, 251; XlII. 92; XIII. 323; ,X'!V. 2:62; XVI 147; pt. Z w y' c z a j e i o b r z ę d y we s e l·n e. Popruhy, (j. ulu.) poprzeczki u spławów, XVII 140, 151. Poprzeczni~a, XXXVII. 111. Poprzyczniak, powróz u sieci, XIV 117, Poprz?Jcznie, PC 26'9. Populacje, XJXl. 10, 15; XXXIX;. 15. Popuśnik, zapustnik, XIiI. 44. Popy ki, \W:ór pisanek, IV. 213. Pora czarów, XXXIV. 7. Poradlne, (dok.) II. 121; XXXVIII. 004: pt, P r a w o l u d o w e, Porańdać, sparaIiżowa~, XJ:V. 243. Poręka, IV. 1'213. - długu własnym ciałem, XXlVlI. 29. Porkinyci, (gw, hue.) spodnie, XXXIV. 146. Porńcila, paszenie owiec i bydła po wieczornym udoju, XXXV. 121. Poronienie p. kapytnik., XI. 394. XVIII. 184; XlXV1. 107; XOOX. 41, 55; X1XJXl\~II.M~. Poros, (j. lit.) więcierz, XX;Xll. 28. POTowa, toń, głęboki dół, XlIV.. 117. roztargać, XIV. 117. XIV. 320. Poród, p, połóg, kamień, [pOrodowy, II. 221, 335; III 58, 63; V. 110, 284; XI. 383, 394; !XXVI. 107; X'XX. 224, 226; XiXiXIJV7, 36, 42; XXXVII'!. 262; XXXIX. 399; pt. M e d y c y n a l u d o wa. Porruhy, (j. ukr.) poprzeczki u spławów, XVII. 151. Portasz(i), (gw. huc.) skład drzewa, VIII.262; XVII. 139. Portki, p. spodnie, XI. 314; !XII. 75, 7'6, 215 pt. O d z ież. - góralskiie, Vl'I. 181; XXI. 77. - lachowsIde, IX:I. 7'1. - .pacześne, IV. 277; xxxVi: 232. - poc.ieocanie konia, IX!]!. 267. - sukienne, IX. 256; X'XXIV. 269. - w opowiadani.u., X'II. 220; Xx,. 261. - w pr'zezwis,kach rymow., XIII. 245. - waŁaskie, XXXVI. 232. - zgrzebne, IV. 277. Portki, wror pisanek, IV. 213,. Portrety na szkle, XXX. 170. Portugały, (dok.) ubiór gł,CK\VY, XXVIII. 18. Porty, portki, XIV. 117. PorUszenik, roślina, XOOX.210. Porwanie dziewicy, V, 10. Porwanie na·rzeczonej, XXVI. 86. pt. Z' w y c z a j e i o b ·r z ę d y we s eln e. Porwisz, złodziejo, X,vII. 4 Pory, dnia i miesiąca, w leczeniu; XlVIII. 1815.pt. M e d y c y n a l u d. - w zwyczajach siewn., XXX. 247. PoryvJlanie żon, I. 36; V. 186, 203; 281; VI. 2011;IX. 142; X. 340; X:I. 2·21; XIV. 1~191; XVII. 46, 47; Poroztargiwać, Poróbca, poróbnik, �416 XVIII. 225: pt. Z ,w y c za je i obrzędy weselne. - w ob~ach werelnych Łotyszów, X. 113. Porzat, już, ciągle, XVIliI. 221. Porzeczka, Ribes rubrum, XXVIII. 245. - czarna, Ribes nigrum, p smroXXiXI. 98. Porzny, brzydki, XII. 68. Porzucanie zag,ród, XXXIX. 216, 221. Posadzenie młodej na Skórze w obrz. weseL, XiXfVI.86. Posag, II. 202; III. 2.01; IV 1218;XIV. 35, 216, 254; XVIII. 225. - męża, III. 207. - zwrot, III. 309. - żony, III 207, 208, 210; XlVIII. 152. Posag, płótno dLa młodej, III. 44. - kamienny dwupostaciowy, z Ło.puszna, P. Rohatyn, .xXI. 64. - zbrucki, XX<!V. 90. Posah, X. 62, Posąg bożka, XXX t 2W. Poscyca, pluskwa, V. 64. Posestrie, HI. 1317; pt. P o k r e~ w i e ń s t w o fi k 'c y j n e. Posestry, III. 137, 138. Posjarnice, posfarnik, (j. bułg.), p. stypa, XVI. 64. POSidełki, (j. ukr.), wieczornice, II. 101. Posięgnąć się, odważyć się, XIV. 117. Poskrzybki zgrabki., XIV. 117. Poskurica, (j. serb.), stypa, XVI. 325. Posłać pościel oblubieńca, V. 15. Pos!aniec, biedronka" we wróżbach . małżeńskich, IX, 67. Post p. Arcyburion, 'xrx. 90; XX. 88; XiXIX. 123; X;XJXI.115. - Arcyury, 1. 118. - czwarta niedziela, XIV. 84. - przepisy, X!XJ{,IV. 279. - przeważanie, I. 84, dzina, f j 417 - w inicjacjach młodzieży, XVUI.56. w praktykach znachorów, XXJGIII. 118, 124, 125. - Wielki, I. 84, 85, 117; 'II. 142, 185; III. 13; IV. 19~; V. 220; VIII. 374. Postać diabła, II, 14. - bernardyn, cielę, kaczor, kozioł, wół p. BOTuta, XIXiX.IX. 348. - ludzka na księżycu, p. księżyc, XXV.48. Postaja, (gw. huc,), ziele, którym przystraja się korowaj, XVII. 15,5; X'VEII. 142. Postaw sukna,' XIV. 15, 16. •. Postęp gospoda'I'. wsi, XJXXVIII. 309. Pasm, (gw. huc.), tapczan, V. 15,2; XIIU. 210. Postoły, łapcil:l, V. 150, 151; VII. 262; VIII. ~2; XU'Ii,285, 289, 301; XJVII. 141; XXVI. 49, 61; XOCXIV. 146. Postronki !poświęcone, IV. 184. - w uprzęży, Xi){lX,VII. 308. - w zwyczajach kupna i sprzedaży, lXXIII. 92, - żelazne w opowiadaniu, XlII, 224, Postrzał, leczenie, XX!X,. 73. lBostrzyżyny pierwsze, drugie, II. 82,83; UL 301, 370; .x;XV. 136, - mnichów, 1,1. 83. oli Słowian i GermanÓWj, II. 219, 379; XUI. 349; XlVIII. 224; XXVII. 140. - weselne, XXVI, 86; XJXVIII. 95. - Ziemowita, XIV. 36. Posucha, odpędzanie, II. 197; XVII. 37; XXIXIII'- 11. pt. M a g i a. - wywołanie, XXI. 13,2. Poszanowanie starszych, III. 197. Poszedł bursztyn kopać, zmarł, XXIXIX, 401. Poszewka haftowana, XXIV. 133, 135. - wrocławska, XXOOIV. 165. Pószwa, poszewka, Poszycie, P. burtnik, X'IV. 118. głowacze, paź- dziory, pLaskóry, strzecha, . .IX. 271, 272, 274; XXIX. 35, 39; XXXIII. 95;. pt. D a c h. !Pościel, III. 304; V, 104; XIV. 16, 386; XXX. 32. PośLadkować, ujrzeć, XU. 68. PoślU!bien~ brata, V. 13, 15; pt.. P r a w o l u d o w e. - dziewienzą, p. lewirat, :[11. 293. PośLuzisto, ślisko, XVII. 163, Paśnik, wigilia. uczta, XIV. 300; XXV.60. Poświęcanie mieszkania, II. 141-145. - pól, IV. 184; XII. 3'0,8;XVIII. 215; pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d or o c zn e. -wody i ziół, XXX. 225, potaczka. naczynie do ;prania, OCIV. 117. Potak(a), linka do ciągnięcia sieci, XIV. 117. PotentiHa ansęrina, P. srebrnik posp. Potęga szkodliwa, XIXXIV. 8. Potie, (gw. huc.), ptaszę., VII. 262, Potknięcie się, w wierzeniac~, III. 52; VI. 62. Potoczek, ceberek., XIV. 117. Potok w mag. czynnościach, XI. 395. PotolIos, p. Pocolos. Potomstwo, p. cędo, czędo, bezpłod. ność, XL 394Potop, VII. 20; 1:ł3; Xl. 342; XXV. 90; XXVII. 171; pt. Mity. - w zagadce, II. 41, Potopłenyk, O, ukr.), topielec, VI. 258, 259; VII. 262. Potorać, wytarzać, powalać, XlV. 117. Potraw, siano wrześniowe, XX.XIX. 336. 27 Lud - Tom XL Potrawy dla zmarłych, IV. 396; XlXIV, 11" 17, 26. - ludowe, II. 126, 184; XXiXI. 6. - mączne, XX'. 96, 101. - mięsne, XX. 94. - narodowe, XXVI. 98. - obrzędowe, XXIV. 6, 7; XiXIX. 118; XXXI. 159, - świąteczne, II. 202. - z jaj, II. 185. - żydowskie, XXV. 134. P o t r a w y g ł o d o w e, p. barszcz I(roślina), brzoza, (kora), buk, bukiew, bukwa, cetyna, gałązki świerkowe, hodryk, kora drzew_ na, korzonki, lebioda, liście, maj· ki, pokrzywa, powój., rzepik, szyszki świerkowe. p o t r a w y o b r z ę d ow~ p. afikoman, baba, babka, bałabu- baran, baur-kuriak, bLack puddings, bliny, brogi, chleb, czernina, flaki groch" hreczuszki, hrybki, jajecznica, kamin, kanun, kapusta, kasza, kisiel, kluski z makiem i miodem, kłóta. kogut, koływo, koza, krupy, kucja, ku;.. tja, kura, ładk~, mak, mięso, miód, milta,mleko, panczuk. pęcak, pieczywo obrz., placek., .polewki, potrawy dla Dziadów, smażenycia, święcone, wereszczaka. Potrimpus, bóstwo, XlXiXIX, 350. PotrybeL, dłutko, XIV. 117. Potrzaski, XXXI. 29, 33; p. t. Ł ow i e c two. Potrząsanie drzew owocowych na Wielkanoc, XII. 312; XVIII. 93. Potrzeby, zapięc'e czamary, XL 410. XXXVI. 232, Potrzodnik, pomocnik pastucha., XIV: 309. buchy, �,/ 418 419 Potwór górski., XXXII '. 91, 93; p.. t , Mity. - kamienny, XXXIV. 89. - krzemienny, XXXII. 102, 103, 131. - morski, XV. 186, - skrzydlaty, II. 327. - w baśni, XI, 362. - z diabła i czarownicy, XXVII. 100. - żelazny, XIXXII. 64. Potworak, potwór, X'I. 374. Potyl, pokiel, dopóty, dopóki, VI. 46. Potyrczuk, dz:ecko nieślubne; II. 160. Pouzaty (gw. huc.) deptać siano yII. 262. Powaby P. pobaby. Powała, II 181, 182, 24<6,350; III. 173; VIII. 360; 372; IX. 272; XI. 74, 336, 394; XII. 116 120' XIV 359; XVI. 367: XXVIII. 38; ~IX: 10, 24, 37, 4<0, 41; XXX. 226; ,XXJXIII.98; XXXIV. 144;XXXVII. 111,196, ::00;pt. B u d o wn ic two. Powałka chleb, XX. 72, 79, Powązka, cedziłka" płótno, II. 141; VI. 77; XIV. 3'95. Powieszenie IV, 250; V. 108; XI. 392; XXVIII. 72: XXX'I. '16; pt. P r a. wo ludowe. - za nogi, II. 270. - za żebro, II. 274 PoWi~ść, P. powiastki, podania, opo, wJadania. pt. L i t e l' a t u l' a l udowa. -chrześcijańska, II. 95; - genealogiczna, XV. 186, - góralska, V. 126. - grecka, II. 95. - ludowa, II. 285; :IV. 36; VIII. 4127-430; IX'. 300; XI. 54, 110; XV. 175; 183; XXI. 270, - mitologiczna, Xl. 373, 388; - morawska, II. 33. - o dwóch siostrach, X'XIX.. 100. - o Judaszu, X,XVII. 10. - o wojnie trojańskiej, XIXVII. 6. - poetycka, XV. 186, - rumuńska, IV. 94. - rzymska, II. 95. - swahelska, VII. 221. - śląska, II. 33. - w magi~ XiI. 377 381' XXV, 87, - zbójecka, X,XVII. 18 89, 92. " Powietrze siedziba demon.;X1XXIV. 6. w pojęciu ludu, I. 54; V. 250; w zagadce, XIV. 376. X~XV. 24. Powernyk, powirnyk, (gw. hue.), Powietrze p. zaraza, mór, XIX. 112. paszenie owiec po wieczornym Powijaki, zakaz suszenia, III. 57. udoju, XX,XV. 121, Powinszowania świąteczne kolędy, Powiarka, przesąd. II.141; XXXI.169. OCrII. 22-26; XXXV. 27. Powiastki ludowe, II. 274, 275; III. - wierszowane, X" 44, 45. 47; VI. 382: XVI. 416; pL L i t e~ a t u raI u d o w a. Powisma (j. ukr.) przędza, w zwy_ -o o głupcach, XXVIII. 206. czajach weselnych, XVII. 155. - o gołątJkach, IV. 417. Powitanie XIII. 268. - o psie i wilku, IV. 417. - arabskie, XIII. 268. - Sowizdrzalskie, XXVIII. 190 193. Powojnica alpejska, gości owiec, Atro.,. Powieć, powie tka (j. ukr.), XXVII. gene alpina L. X 278; XXVIII. 245. 140; pt. B u d y n k i. g o s p od. Powołanie krzywdziciela, XXXI, 84. Powiertlik, ćwierć korca, X'IV. 118. Powonik, powijak, II. 141. Pow oz, wąż siedmioletni, p. palos, VIII. 273. Powódź, p. Jakubówka upust., utopoloz, pek, utoplość, tatrówka święto- w podaniach, Xl. 341, 342; XXI'X. 102. Powój jako pożY'Nienie, XX, 318. Powóz (dok.) danina, II, 121; XXIII. 166. Powóz czarny, zaprz. diabła, XVII. 65. Powroźnictwo XXXIX. 450. Powrósło, opasyw. dr~ew, XVI'll 97, 99; XXV. 61. - opasywanie krzyży XX. 75. - opasywanie się, XI, 193. _ opasywanie stołu wig., VI. 68. - w budownictwie, IX. 271, 272. - w klechdzie, Xx. 249, 255. - w magii, III. 141. - w sz'opce, XiI. 21. - wiązanie snopó~, XI. 175; XII. 155. Powrót dożycia, XII. 333. - ze ślubu, XVII. 156; pt. Z w yc z a j e i o b ,l' Z ę d y w e s e l n e. - z ,pasterki, VIII. 345. - zmarłego kochanka, V. 29, 33; VIII. 199; XV 43, 44. - zmarłych, IV. 56, 58; VIII. 358; OCrII. 242; XX. 201; XXVI 84; XXVIII. 2'51, 252; XXIX. 150; ~XXI. 45; X~III 26; pt. W i er z e n ia. Powróz cudowny, XI. 374. - doić, XX'. 80; pt. M a g i a, - kręcenie, XXIX. 159. - w hodowli, XI. 380. - w kupnie, XXIII. 91, 93,. - w przysłowiu, IX. 374. - z grochowin, XX. 173. - z łyka lipowego, lycak, VI. 45, 58. - znaleziony XII. 267. janka, .17· 'ł: Powstanie duchóW, gór i skał, II. 216; XXXII. 91, 92; pt. M i t y. - stron świata, VIII. 267. - świata, V. 249 Powstawanie nowej formy, XXIV. 153-157. Powstawanie podań ludowych, VI, 382; XX. 238, 240. Powyćpać, powyrzucać, XIV. 117. Pozawdziwać, zapodziać, zgubil\ XIV. 118. Pozbyć, ponieść, XIV. 118. Pozdlużenie prostokątne miejsce pod dom, IX. 269. Poziomka jadalna, p. podziomka, czerwona garia jagoda, vesca L. żerowina, Fra- liście, odwar ~III. 217" 223; w lecznictwie, XXX. 50. 'Pozłótka w wiankach wesel. XVIII. 143; XXXI. 77. Pozorne małżeństwo, rozwody, urno. wy, V. 131-133. Poz8r, uwaga, II. 141. Pozór dać, uważać, VI. 46. Pozywać, nazywać, ,XIV. 118. Pożar, ochrona, VII. 14. - od bociana, VIII. 358; XIV. 176. - od pio,runu, V. 347; XI. 214. - odpędzanie, odwracanie. III. 52. V. 128; IX. 285, 410; X. 437. - przepowiednia, III. 144, - przestrasza kobietę, XXVI. 103 Pożar, witanie pożaru, XIV. 47, 48. - wróżba pożaru, XIII. 229. - zaklęcia przy siejbie, XlXlX. 247. Pożarcie przez dzikie zwierzęta, XXI. 118. Pożegnane dziewictwa, kawalerstwa, p. młodej z rodzicami, p. sirato, V. 18, 282; XVI. 141 Pożeranie dzieci, XXII. 139. �420 421 Pożycie narzeczonych, II. 102; IV. 370: pt. D z i e w i c two. Pożycie nieślubn~, III. 297, 298; IV. 148, 370. !Pożycie ojca z CÓl'ką, p. kazirodztwo II. 225. ' Pożycie teścia z synową, p. snochactwo, II. 305-308. . Pożyczanie chleba, XXIII. 71; pt. Z a k a z y i n a k a z Y. - czas, XIXIII. 58, 59. - dewocjonalii, XXIII. 78, 79. -; !dzieży do chleba, XX'lII. 67. - grochu, fasoli, ziemniaków, VUI. 363, - .- ~obietom ciężarnym, miesiączku. Jącym, XXIII. 64, 65. łopaty do chleba, XXIII. 67. nasion, XXIII. 64. ognia, IV. 419;IX. 414; XXIII. 72, 73; XX,xVII. 117. osobom o urocznych oczach XXIII. 65. ' podejrzanym o czary, XIXlI'I. 6,5. !PO zachodzie słońca, III. 53; 516; VI. 62; XXIII. 59. pieniędzy, XXIII. 77, 78. płachty do siewu, XIXIII. 67. plochy, X,XIII. 67. pokarmów, XXIII. 68-70. przyborów do szycia, XXII.I. 76~77 ubiorów XXIII. 747.5 . , " uprzęży, XXIII. 67. w wigilię B. Nar. V 348' VI 62' lVIII. 369; XIV. 13'1;XXIII. 61' w W. Piątek, XIII. 325,. . w związku z narodzin. X,XTII 62 w związku ze śmiercią, XXIII: 64' wody, XiXTlI. 72. . zabiegi magiczne, XXIII. 66, 67. zakazy XXUI. 61-64 77' XXXII 182. ". 00, ziarna. IV. 419. PO~czka, IV 131, 133; XXIX. 176. poZYCzk~celtyckie i irańskie w jęz. SłowIan, x,xxIV. 50. Po~yct~i kultur., X!XJXVIII 17, 385. Pozywlenie, pt. P Ot l' a w y g l o d - fellachów, XIII. 277. - flisaków, X. 456, 457; XIX. 57. - głodowe, XXX. 242. - Górali" XXI. 80. P Górali podbabiogórskich XII. 14. kmieci, XX. 95. ' Kurpiów, X,XIII. 173. roślinne, XXXV. 75. Słowian, XXVI. 109. o ż y w i e n i e p. ajran, banusz, !baran, baranina, bejgel, bejgele, (obwarzanek), bobienyk brusk' b . b ' t, rYJa, ryndza, brzeczka, budz, b~ndz, chleb, chuda Ewa, cielęcma, .:zosnek, czyr kukurYdziany, dębntolk~, dominikat, drób, dzer, fasola, fttka, flaki, galas, galuszki, garuch, gę~, glaga, gleg, go_ łąbki, gomulki, gruszki, grysik kukur::dziany, grzanki" grzyby, gumuhca, haluszki, hamula ho~ubci, huślanka, jabłczanka, jagly, Jagielki, jajecznica, jukola, juszka, kaczki, (serki owcze) kańpus, kapuścina, kapuśnic~, kapusta kiszona" kapuśniak, kap~.sta, kapusta morska, kiełbasa, ktslek, kisylycia, kiszka, klag, kluski, korż, krokodyle mięso, kulaszka, kulesza, kurt, kura, kurzyna kuta, kwasnyna kwasoka kwaśnica, kwaśnioki, kwasówka: kwasnyna, kwas, lemieszka" lokszYn, lowsiak, maczka, mak, makaron, makuch malaj, mamałyga, :narchew, masło, maślanka, maslonka, mąka, mięso, mleko. mos~ kale, mrus, (mleiko kwaśne), mulka (żętyca), nabiał, naleśniki, oscypek, paciara, paluszki,. palanycia, palanyci, palanyczka, pączki, pencok, pęcak, pierogi, placek, poleśniki, polewka, potrawy głodowe, potrawy obrzędowe, prażmo, prażonka, prażucha, próżanka, próżak, pryżok, przastek, reczuchy, ryba, ryndza, salamat, sapka, ser, słonina, suszone owoce, suszki, sutka, syr, szperka, śliwki, śliżyki, tlukno, tolokno, tłuszczo, ucha, urda warynucha, wędzka, wędzonka, wieprzowina, wurda, zacierka, zamieszka kukurydZliana, zocirka, zur,(żur), zupa zentycn, zętyca, zintyca, żur. Pożywionek, pożywienie, XIV. 118. P6jdźka, puszczyk, VI 305. Pójść w Kozaki, XXI. 25. Pókwarcie (dok.) półkwarcie, XIV 118; pt. M i a l' y i wag 'i. Pólko, pręt, miara, X,XV. 34. Pólbeczek (dok.) XIXVIII. 147, 159163, 165. Pólblytki półbuciki, XX. 266. Półczłowiek-półwilk, II. 329. Póljasie (dok.) miara XXIXlIV. 162. Pólfeudalizm XXIXIX, 435. Pólgarca, (dok.) miara XXXIV. 163. Półka I. 161; II. 40, 41; III. 317; IX. 361; XII. 294; XIV. 3,59; X,XIX. 43; XXX, 17, 18, 22; XXXVII. 114, 115; XXXIX. 451. Pólka, bryt spodnicy, X'I. 60. Półka do suszenia drzewa. X:x,'XIII 99, 104. P6lka, spółka, XIV. 118. Pólkamień (dok.) XXVIII. 163, 165; Półkopek, miara XiX. 120. Pólkornecie XXVIII. 18. P6lkostki haft, X. 300. Półkoszki, u wozu, XXXIX. 131 Pólkujki (dok.) miara XXVIII. 160, Pólkulek, część WOzu, XXIX'IX. 454. Półkusze (dok.) XXVIII. 157, 158, 165; pt. Miary i wagi. Półlanek miara roli, ~X. 95. Półmiarek XXVIII. 149, 157, 165, Półmisek cynowy XXXIV. 161. - srebrny XXX. 114. Pólnie, południe, .xIV. 118 !Północ, godzina, VITI. 177, 178. _ godzina swatów, XXIII. 185. _ godzina złych duchów, XXXIV, 19. _ strona świata, VII. 10. _ w wierzeniach, XXXIII. 139. _ w zwycu:.jach weselnych, XIV. 379. Pólparobek IV. 139; pt. G l' u p, płci i wieku. Półpoście, XlIII. 142. Pólrączka (dok,) miara mi,odu, XXVIII. 162. P6lsetka, miara płótna, X!XJXIV. 168-170. P6lskrzynek, XIV. 322. Półsocha, X,XXIX. 331. Półsoszki szczytowe, XXXVII. 227. Pólszubki, odzież XXIX, 84. Póltorak, szeroki wóz, ~XlXIXI. 129. Póltrzecinnik XXVIII. 150, 164, 165; pt. M i a l' y i wag i. Pólwozie XI. 186; XiX. 183; XXXIX. 323. Półziemianka X,XVI. 140; pt. B udynki mieszkalne, Póść z kądzielą, prządki, Vr. 245. Praca nad P. A. E. XX!XIX. 523. _ Stalina o językoznawstwie, X,XXIX'. 34, 35, 37, 41, 42. - w święto, XXV. 43, 45. - wspólna XXVI, 98. Prace diable, X,XVIII. 140. _ odwadniające, XXXIX. 205. _ slawistyczne, XXXVIII. 218, 219. �422 - terenowe p. badania terenowe, XXX'IX. 30. Prachcika, (j. błr.), hutorki,XJXI 140. Prachtykować, żartować, XVII. 149, 154, 157, 161. Pracz, kijanka, XVIII. 116, 118, 119. Praczka w bajce, VIII. 312. - w wierzeniach myśliw., VII. 283. . Prać, uderzać, bić, XIV. 52. Pradzia'd, XIV. 58. Pradźapati (j. ind.) bóg, XXXIV. 17. Rrajęzyk, XXXIX. 40. - aryjski, słowiański, III. 180., 181. Praktyka rewolucyjna, XXXIX, 64. Praktyki cygańskie, VIII. 132. - czarnoksięskie, XlXVII. 104, 140,181. - czarodziejskie, XlX,I. 130, 131; lXIXV. 78; X!XN'I. 5, 11, 12, 70. - czarownic, XVIII. 100. - ludowe, XI. 419. - !magiczne XXII, 113; X!XVII. 88, 100; XXXV. 20; XXXVII. B8; XXXIX. 432. - narodzinowe, x,xXIX'. 428. - oczyszczalne, XXXI. 145. - pogrzebowe, VIII. 357; XX 87. - Popołoigowe, XXVI. 103. - rolnicze, XX!XIX. 185, 214, 215, 2.17, 226. - sądowe, XIX'. 146. - szamańskie, XVII. 52. - towarzyszące wypędzaniu bydła na pOłoniny, XXXV. 124. - wróżebne, X'X. 87; XXXVII, 3'98. - związane z urodzajem, XXX. 247. Prakultura XXXVIII. 29. - pasterska, XXXVI!. 3,13. Pralnik, pranik, kijanka, XVIII. 115. 116; 120, 209; X!XXI. 4. Pralómki (j. błr,) przeręble, XJXXII. 31,34. Pramatha (j. ind.) demony, XXXIV. 20. 42J Pranaród, XXXIX. 69. Pranie bielizny, X. 36; XXJC. 17, 24. - chust, XX. 101. - pieluch. VIII. 346. - w magii, XIXI. 136. - w W. Czwartek, I. 130. Prantyka praktyka, wróżbiarstwo, IV. 288. Praojczyzna Słowian, XXXIV. 4648, 50, 5,2, 53, 55, 58, 59, 62, 65, 66; XX;XV. 64; XXXIX. 67-69, 82, 43:8, 439. Prapir, (gw. huc.), korowaj, chleb w obrz. wes., V, 3 40, 345; VII. 262. Prasa do oleju, olejarnia, XXX. 163; XXXIV. 264. - do sera, XXXVIII. 418. - na syr, IX. 367. Prask, wabik, pociąg płciowy, XIV. 118. Prasłowiańska głoska Z, !Xxx. 257. Prasłowiańskie pierwiastki w zwy_ czajach łużyckich, XXX. 224. Prasoly, kupczący solą, XXIII. 165. 1 Pravni etnografie, lidoveda, narodo- (j. czes.), etnografia prawna, XXX'IX. 133, 138. Prawa do Boha doroha, (j. ukr.) wzór !pisanek, IV. 213, Prawa noga, XI. 382; XX'III. 107; XX0{VII 128. - w przysłowiu, :r.x,. 47. - ręka, XXI. 94. pis - strona XXIII. 155,84, 91, 92, 96, 106. Prawda w przysłQwiu, VII. 29, 216, PrawUnica (j. ros.) wyprawa skór, XXXI. 115. Prawnik, 'XXXIX. 138, 140. - socjolog, XXXIX. 167. Prawo agrarne, XlXV. 114, pt. Z w Tc z a j e p r a w n e. - angielskie, XXXIX, 168. - australijskie, XVII. 8. _ _ _ _ _ bartne, IV.24, 26; XVII. 17; XX. 83; XXIX. 179; XXXIX. 170. Beduinów, XIII. 279. bizantyjskie, XXXIX. 160, burgundzkie, XlX:VI.3. chińskie XXXVII. 400. cieszyńskie, VI. 283, 286. - córki, V. 8. _ dziedziczenia, II. 103; III. 300, 309; VnI. 41&-42'1. _ frankońskie, XXVIII. 251. _ fryzyjskie, XXVIII. 253. _ germańskie, XXIX. 160; XXXVII. 401; XXXIX. 56. _ głosowania tajnegOt, XXXIX. 137. _ górnicze, XXXIX. 170, _ handlowe, XXXIX. 169. _ hebrajskie, II. 302. _ helleńskie, XXXIX. 160. _ hindustańskie, II. 103. ----I indoeu,ropejskie, XXV. 116. - indyjskie, XVII, 9. _ inguskie, VII. 248, 249. _ jego rozwój histor. XIXXIx.. 150,151. _ 'kanoniczne, XXIV. 190. _ karne, XXVII. 145; XXVIII. 2'50; XXJXIX. 179. _ kobiet polskich, ITI. 87.. _ litewskie, III. 309; .XXV. 96. _ longobardzkie, XXV. 9; XXVIII. 117,251. - ludowe, XXIII. 158; XXV ., 140 142; XXVI. 98, 104; XXIX. 149; XXXIV, 153. - ludowe germańskie, XXXIX. 56. - ludowe na Pomorzu, XXXIX. 464. - macierzyste, III. 197, 216, 307, 373; IV. 358; V. 84, 202, 203. - magdeburskie, II. 119; IV. 83; VIII. 263; XIII, 60-66, 283-290; XXXI. 73, 75; XXXIX. 296 - majątkowe, x,xXIX. 134. - małżeńskie, VII. 58; XIII. 56; XXIII. 157; XXV. 113; XXVIII, 97; XXX'rX. 179. - manu, II. 297. - Mendla, XXVII. 186. - męża, V. 6. 118, - minoratu, III. 310. - municypalne, XXXIX. 160. - niderlandzkie, XXVIII. 97. -. niemieckie, III. 270; XIII. 60-66, 245, 288; XXVII. 144, 145; ,XXXII 67; XXXVII. 2.26. - nordyckie, XXXVII. 4{)1. - ojcowskie, V. 2.02,203. _ pasterskie, XiXVIII. 110. _ pierworództwa, III. 306-310. _ pierwotne, V. 185; XXIV. 19~. _ pierwszej' nocy, p. Ius pnmae noctis, II 97-115; IV. 355, 357. - podbierania jaj, XVII. 15. _ podobieństwa w magii, XVIII. 31; XXXIV. 130, _ polskie, II. 117; III. 270; XIII. 6163; XXV. 140; .XiXVI.85; X·XVII. 165,;' XiXVIII. 113; XXXI,X. 179 - prywatne" XXI. 90; XXV. 113; XXXIX. 134. .....,przejazdu, IV. 21. - !publiczne, XXXIX. 134. - rodzinne, XXV. 113; XXIX, 149. - rozwoju społeczeńst. XIXXIX. 2. - rzeczowe, XXV. 113, 114. - rzymskie, I. 5; XXIV '. 189', XXXIX. 168. _ - salickie, XVII, 20; XXVIII. 252. samoobrony, V. 114. słowiańskie, XXVII. 177. Solona, I. 155. -< spadkowe, XXV. 113; 114; XXVIII, 110; XXIX. 159; XXXI. 169. XXXV.25 - specjalne, XX!XIX. 170. - staroatyckie, XXXI. 45. �424 ---- :1 I 'I ! , d \,' II ~ i ,starofryzyjskie, XXXVII. 400. ,starogreckie, XXlXIX. 160. syna, V. 8, szczepowe, XXVIII. 117. !Średniow. dziedziczenia, II, 114. talmudyczne, II. 296. Thory, III. 2.16. tradycyjne, XXXVII, 351J. tr6jliczebności, XX. 234,:"" umowne, XXI. 95; XXIX. a9. ustawowe, XXXIX. 167, 177. węgierskie, XXV. 96,. 'wiejskie, XXXIX. 179, własności, IV. 19-20, 24; V. 119; XXV. 114. własności na halach, VIII. 46, 47. właścicieli winnic, V. 85. wodne. XXV, 114. wody, IV. ZOo wojskowe, XXXIX. 171. wołoskie, LII 375. WYkupu, V. 188. zemsty, V. 188, '-. zwyczajowe, II. 102; 104; 112; III. 118, 121, 135, 193, 293, 297, 298, 30~.3Q6" 3,10---313;IV. 13,17,21,24, 27, 28, 97, 119-123, 131, 138, 148, 241-254, 356, 362-<366, 368, 370, 1372,374, 380, 3'81; V. 5. 6. 10, 13, 51, 105-107, 110-116, 118, 119; VII. 110, 22, 223; X: 241258; XIII. 254, 255; XVII. '5; X.X'III. 178; XXV. 113. 114; XXXVIII. 218; XXXIX. 136-139, 142, 152, 154, 160, 163, 167, 168, 176-180. - !żywe, XXXIX. 164, 165. Pr a w o 1ud o w e (zwyczajowe) p, adalych, (pokrewieństwo fikcyjne), adopcja, aip, alamentnica, ana, awankulat, azyl, baran, baranta, bartne, basdżaksy, bat, beczka czarownic, 'bezdzietność, 425 (kara), Boże (zawieranie um6w), Boża Stopka (kamienie granicz_ ne), bożenie, bratowa, (lewirat), but, (tortury) buty, bykowe, chalica, chaliza, (lewirat), chleb, chłosta, chowanie żywcem, ciągnienie kota, ciotka, (poślubienie), cmentarz, (azyl.), cudzoł6stwo, czopowe, ćwiartowanie, danina, darcie pas6w, darowizna, Denarius Dei, (ofiara pieniężna), Diffidatio, domalakrk-dżety (kałym.), dożywocie, dwornicy" dyby, dzia. dowizna, dzieciob6jstwo, dziedziczenie, dzielenie ziemi., dziesięcina, dżaksyly.krk-dżety, (kałym) dżansadagasy, dżygirma dżety, (kałym.) egzekucje na zwierzętach, egzogamia, endogamia, fratrie totemiczne, gęśliczki, gr6b, (miejsce azyl), gruszka do ust, grzywna, gwałciciela ~aranie, harakiri, inicjacje mężczyzn, Jus primae noc_ tis, Jus talionis, kabala, kałym, kamień graniczny, kątnik, kradzież, kuna, kupno żon, kuszkjaw, lewirat, niedział rodzinny, odszkodowanie, oduma.rszczyzna, ojcowizna, osadzanie na kącie, palenie czarownic, piętno, piętnowanie, pokuta, połownictwo, pomsta krwawa, poradlne, poręka, postrzyżyny, poślubienie brata narzeczonego, poślubienie dziewierza, powieszenie, powołanie krzywdziciela, przebijanie palem, przybijanie targu, przykazania (dziesięcioro), przywiązywanie do drzwi kościoła, przywiązywanie do słup6w cmentarnych, rok za. wity, rozszarpanie hakiem, końmi, r6zga zielona, sad, sud boży}, bij, bijlyk, Narodzenie biskupy sororat, spalenie żywcem, wyderek, wynoszenie s'tarc6w, wypraszanie od śmierci, wyrwanie ciała, wyrwanie nozdrzy, wysiedlanie ze wsi, wywożenie starców, zakopywanie żywcem, znaleźne. . Prawo dwoistości scenicznej, wstępu i zakończenia, XX. 234. - głosowe, XXXVII, 311. Prawoślaz lekarski, Althea officirt. XXVIII. 245. Prawosławie, III. 102, 103, 202. Prawosławni, I. 57, 151. Prawoznawstwo lud., X:XXIX. 136. Praźnik (j, ukr.) święto, IX. 2.91,292; lXVI. 265. - w przysłowiu, IX. 156. Prażonka, potrawa z mąki, IV. 174. Prażucha, II. 128; IV. 2136;lX~ 256. Pra~mo p, proso XIII. 19. Prąd (gw. flis.) drzewo porwane przez wodę, XX. 57. Prątek część kosy, II. 131. Prątki wierzbowe, !XVII. 131. Prebosc, proboszcz, III. 140. precliki, pieC2ywo, IV. 177. Predykant, kaznodzieja, XXXI. 131. Prehistoria I. 10; IV. 336; XVII. 57-94, 168, 169, 178; XXI. 3-19, 28, 84, 88, 89, 98, 248, 252, 257, 2.58,260, 261, 262, 269; XXII. 2628; XXIV. 149;JCX,V'I. 26, 42, 44, 91, 92; 'XXIX. 133, 197; :XXXIV. 45, 65; XXXVII. 331, 332, 393, 396, 408, 414; XXXIX, 2, 75, 289, - czeska, XXVI. 30. - Europy, XXXVIII. 29, - Galicji Wschodniej, XVII. 57. - Polski, XXI. 61, 62, 260, 262; XXVI. 29. - Słowiańszczyzny, XXI. 98, - Ukrainy, XVII. 170. Prehistoryk, XXIX, 193; XXXIX. 7476, 83. Prek, precz, dalej, XIV. 118. Premario, pierwsza msza, VI'II. 156. Premiwnyci (gw. hue.) zamawiająca choroby, VII. 262. Prenanthes purpurea, p. zworiwnyk. Prereligia XXXIX, 23. Presmec O. uIDr.) wieniec, pręt, drąg, !Używany w Kwietną N., VIII. 340. Preta (j. ind.) duch, strach, upi6r, duchy dzieci i grzesznik6w, XXXIV. 9, 16-27, 34, 35. Pręciki, pręcie, XI. 377, 380; XXXVIII, 330; XXXIX. 296. Pręgierz, I. 16; V. 109; XXV. 114; XXXIX. 144, 146. - w Poznaniu, XXXIX. 299. Pręgowaty, nazwa koni, VIII. 152. Pręslo pługa, XI., 52. . Pręt bez kory w magii, VIII. 274. - brzozowy, II. 330. - do wypędzania byd!lauXXXV. ~28. - jednoroczny, VIII. 347. - leszczYnowy, bicie dziecka odmie. nionego ,XI. 313, - pana młodeg'O, ,XXVIII. 94, 96. - poświęcony, VIII. 340, 342. - 1uderzanie, XI. 380. - w zwyczajach, obrzędach noworocznych, II. 87. - z łoziny, II. 26; XII, 2917. - z, miotły, II. 330. - z wierzby, XII. 297; XXVIII-. 59, 60, 63, 66. - z wikliny, XXXIV. 144- znaczenie symboliczne, XX. 296. Pręt kopany, miara roli, XXV. 34; pt. M i a r y i wag i. Pręt kwadratowy, XXV. 2.2-23, 34. Pręt mierniczy, p. pręt kwadratowy, Pręt więtszy, 10 pręt6w kwadrat. XXV. 34, pt. M i a r y i wag i. �/' / 426 (j, lac,) pieśni rzymskie XXI. 198. Pribitka, epilepsja, X!I. 396. Pribok (j. ukr.) komora, III. 11., Priczyna Ci, ukr.) podcienie, XXXVII. 195-197, 229. Prikładziny (j. błr.) obchód w rocznicę śmierci, XXIV. 2. Prikra (j. lit.) żerdzie, XXXII. 30. Prikolić, prikulic, (j. rum.) wilkolak, I. 137. Prikumak, (j. serb.), pomocnik weselny, IX. 35. Prima aprilis, VI. 297. Primula officinalis, (j. lac.), P. pierwiosnek, kluczyki, zazuli czere_ wyczki, XIII. 225. Pripegala (dok.), Przypiekała, XIX. 23'2. Priwabstie, (j. żmudz.), przęślica, X. 1Q5. Priapeia (j. łac.), pradziad, XIV, 58. Problem, badania podań, XX.24-3245. -< etniczny w (prehistorii, XXVI. 30, 3'3. - genetyczny w etnologii, XXI. 31, 32. - genezy twórczości ludowej, XXVII. 2. - podawania podań, XX: 237, - przekazu podań, XX. 245. Proboszcz ,P. taras, tararz, taros, tarorz, pleban, prebosc w literaturze ludowej, XXVIII. 191; XXX.85. Proca, zabawka, XXVIII. 67. Proces, antropologiczny, XXVI. 92. - biologiczny, XXXIX;' 14. - glottogenezy, XXXIX. 37. - integracyjny, XXXIX. 105, 109. - kulturowy, XXXVII. 40, 42. - słowotwórczy, XXXIV. 64-. - społeczno_historyczny, XXXVII. 40, 42; XXXIX. 14. Proavus, Procesja, II, 87, 256; XI. 309; XIX. 54, 60. - u starożytnych chrześcijan, XXVII. 136. Procesy o czary, VI. 268; VII. 94, 302, 322; 'XVI.. 4-5, 46, 53; XIX. 120, 122, 139, 14-2; XXI 127-130; XXIV. 165-170, 173; XXVI. 1, 3-7, 9, 19; X,XVu. 58, l(H; XX.X. ii 219, 251; XXXI 104. - kacerskie, XIX. 112. - sądowe, XIX. 132. - szatańskie, XIX. 138. - zwierząt, XXIX. 182, P,roch z czosnkiem, p. czosnek, lek, V. 165. Prochownice drewniane, XXXIV. 81, 82, 123, 124-, 138, 170. - huculskie, XXI. 45, 49. Prochy przodków, XXXIX. 186, 209, Proczochan, (gw. huc,), zabawa parobków, XIII. 106, 107. Produkcja mechaniczna, XXXIX. 190-192. - rolna, XXXIX. 192. - wytworów material. XXXIX. 1. Profanacja hostii, XX'VII. 100. - zwłok, XXXI, 46. Prok, proch, XX. 249. Prokop, sternik, XVIII. 133. Prckopia św., zakaz pracy, V. 218. P.roleta.riat, XXXIX. 54. Prolog. baśni, XXXVII. 18, 23. - staroruski, XXX, 99-;-101, 103, 115, 139. Próm, prom, XIV. 118; XX. 56, 112; XXVI. 98. pt. Z e g l u g a. Promeny, Ci, ukr.), wzór pisanek, IV.211. Prometeusz, XVII, 183; XXII. 35; pt. M i ty. Promienie kosmiczne, XXJXVII. 33'. I ' 427 słoma do wyplatania, XVII. 131. Promiscuita, bezład płciowy, I. 75. Propasnycie, (gw. hue.), febra, XIII. 219, Propasnyk, (gw. huc.), ból krzyża, XVIII. 187. Propij, (gw. huc.), obrzęd weselny, V. 344; VII. 262; XIII. 106; XVII. 159; XV'III. 14-9. Rroroik, XVII, 196; XXXVII. 293. - chłopski, IV. 98. Prosacka na wesele, III. 350. Prosiaki, p. ryby, łydki, XXXIII. 80. Prosięta, p. paćata, dary weselne, IX.45. - jadło weselne, IX. 44. - w łowiectwie, .XXXI. 28. - nawoływanie, II. 130. .iW baśni, XXV. 48. - w przysłowiu, IX. 150. Pros kura, (j. ros,), chleb mszalny, dawanie bydłu, II. 336. - strzelanie do proskury, XIII. 114. Proskurki, (j. I'D'S.); V. 70. pt. P i ec z y woo brzę 'd o w e, Proso, p. ber, bromus, dogusa, jagły, Promionki, prosownicka, pszono, cum miHiaceum, teff, Pani· II. 216, 350, 3'54; III. 8, 10; IX. 364; XI. 161; XIV. C397;XVI. 133; XX. 319; XXVIII. 152, 153, 157, 245; XXXI. 28; XXXVII, 363; XXXIX. 212. pt. Roś l i n y u p l' a w n e. - sypanie, w zwyczajach weselnych, XX. 196. - święcone, II. 160. - w lecznictwie, XIII. 218, 224. - w pieśni, VIII. 231. - w zwyczajach związanych z sie. wem, XII. 62; XIII. 329, Proso szczecinowate, p. kostreba. Proso tureckie, Amarantus caudatus, P. kyciary czerwone, w lecznictwie, XXX. 40. Prosownicka, proso, XI. 160. Prost, na prast, prosto, XIV. 118, Prosti, Ci, uk-r.), wzory pisanek, IV.213. Prostril, postril, (gw. huc.), ukąszenie łasicy, II. 205. Prostybih, (j. ukr,), jałmużna, V. :MS. Prostytutka, P. binia. Proszezak, prosiak, XIV. 118. Proszezie, (gw. hue.), obrzęd po_ grzebowy, V. 345; XIII. 107; XVIII 147. Prósze, próchno, XIV. 118. Proszek, magiczny, XXVII. 63; XXX. 220. pt. M a g i a. - trujący, XXVII. 71, - z bursztynu, XXXIX. 400. - z dziecka, XVI. 51-53 . - z ciała wisielca, XX. 294. - znieczulający, XVI. 49. Prószyilka, (j. ukr.), kołnierz, . XXXIV. 146. Prośba o pióro, XI. 241. Prościak, ścieg przed igłą, XXIV. 140. Prościucha, wódka, VI. 57. Protestantyzm, XXXVI. 145, Proti, protivo, protivu, protiv, (j. czes.), przeciw, XVII. 189. Protogonos, demiurg, XVI. 18, 25. Prowa(e), Prove, (dok.), XIV. 48, 51, 53, 63, 65, 88, 200, 227. Prował, (gw, huc.), wąwóz, VII. 262. Prowid Bożyj, (j. ukI'.), przypowieść, XXX. 109-113. Prowizor bractwa, p. Bractwo Kawalerskie, XXXIII. 128, 131, 135. Proza Gilaków, XVII. 98. Prozodia, XXXVII. 316, 317. Próba ognia, XXV. 96. - ognia i wody, XX. 78. - wody gorącej, XXV. 10. ". �429 428 - zmarłego, XXVIII. 253. - żelaza rozpalonego, XXV. 10, Próbowanie szczęścia w wigilię B. N., V. 348. Proohnica, XXXIX. 207, 208. Próchno wierzbowe w leczn. III. 255; VI. 159. Próg, p. ćwiele, cerkwi, kładzenie strzelby, X'XXI. 27. pt. M a g i a. - obory, XXV. 9. - piekielny, XXXI. 107. - potknięcie się, VI, 62. - !Siedziba duchów i dusz zmarłych, XXXIV. 280. - uderzenie siekierą, II. 3'36. - w lecznictwie, VIII. 57, 274; XI. 384. - w magii, IX. 386; XXXI. 75. - w magii mlecznej, XII, 300; XVIII. 179; XXV. 91. ---t W nowym domu, XXI. 218. - 'w stodole, XXXVII. 15. - w wierzeniach, XII. 146. - w zagadce, XVII. 87; XVIII, 172. - w zwyczajach i obrzędach budowlanych, II. 213. zwyczajach i ,obrzędach narodzinowych, XVIII. 212; XXIX.90. - w zwycz. i obrzęd. pognebowych, II. 332; VIII. 53. 349; XI. 381;. XXVII. 145; XXXI. 45; XXXIV. 280.· - w zwycz. i obrzęd. weselnych, iI. 95, 134; V. 282; IX. 146; X. 61, 62; XIV. 009. - w zwycz. i obrzęd. związanych z wypędzaniem bydła, XII. 310. - wynoszenie S'amob6jcy pod progiem, XXXI. 45. - wynoszenie wisielca, III. 145. ---t wynoszenie zabitego, XXVIII. 251. - wynoszenie zdechłego konia, III. 141, - w Próg zakopyw. oczu żabich.IX[II. 22'7. Próg u wozu, VI. 395. Próżanka, próżak, pożywienie, XXV. 68. Próżatka, siatka na ptaki, XIV. 118. Próżne naczynie, przejście przez drogę. X'III. 116. Próżniak, małe dziecko, III, 138. Prr! nawoływanie koni, XXXV.l37. Prr ••. stój! nawoływanie koni, XII. 301. bri! Prrst! Prrtutu! nawoływanie na owce, X!XXV. 136. Prs'o! Pru! nawoływanie koni, XXXV. 137. Pru! nawoływanie koni, XIXJXV.137. Pruclik, gorset, XXXVIII. 359. Prusak, Blatta germanica, tępienie, XX:X. 28, 29. Prut, (j. ukr.), pręt, miara rol~ XXXVII. 180, Prut, pruty ki, O. ukr.), wzory pisa. nek, IV. 212. Pruty, O. ukr.), brogu, XVI. 369.. Pruty, (j. ukr.), dach, XVI, 369. pt. Dach. Pryap, Priapus, bóstwo, II. 105; ,XIV. 232. Prychata, (j. ukr.), korytarz, XXXIII. 00, 91. Prra Prycze, XXXIII. 67, (j. ukr.), przypowieść, X:XX. 109. Pry jana, (gW. hue.), nazwa krów, XXXV. 134. Pryk, [pasterz, XIV. 139. Primywnykie, prymywci, (gw. huc.), zamawiacze chorób, XIII. 113. Prymowa, (j. uKr.), zamawianie, nahostec, VI. 263. pt Z a k l i n an i e i z a m a w i a n i e. - od korow, VI. 264, Pryczta, za zwierzęta, p. koń, XIX. 133; XX. 162-166, 168, 170-174, 176_ wid bilma, VI. 263. 179, 189. Prynos, (gw. huc.), chleb w obrtLę- za żórawia, XX. 172. dach, II. 142. Przebieranie się za zwiePrypicz, (j. ukr.), przypiecek, V. 152. r z ę t a, p. bocian, bokus, byk, Prypusnyci,(j. ukr.), krokwie, XVI. Fastnachtsbiir, grochowiny, Ha367; XXXIII. 96. pt. D a ch. bergeis, jeleń, Klapperbock, koń, Prysk, zgliszcze, XIV, 3(}9. koza kur niedźwiedź, tur, weL "prysocha, (j. ukr.), słup w stodole, blud: wi~lbłąd, wół, Yolebukk, III. 44. Yolegeist, żuraw. Pryszcz na języku, XVIII. 197. Przebijanie koni, XXV. 110. Pryszczele, pasożyty, II. 162. Przebijanie [palem gwałciciela, Pryt'ete, p. pryt'mak, znaki własXXVII. 145. pt. P r a wo l unościowe na uszach owiec, XXXV. do,we. ,138,140. pt. Znaki własnośPrzebijanie zwłok upiora, V. 38. pt. c io we. Ma g ia. Prywatyner, (gw. żołn), Privatdie_ Przebyrkować, przebierać, XVI. 86. ner, III. 81. Przechodzenie duszy ludzkiej w bób, Pryżok, (j. uk-r.), próżanlcil, próżak, IXX. 298. pożywienie, XXIV. 68. ~ przez ogień, XX. 300. Przechowywanie mąki, p. pudylki, Przastek, placek pieczony w pqpieXVII. 131. Ie, XIV, 309. Prządk.a życia, Rodzanica, XIV. 73. - owoc6w, VI. '54. _ [pisanek, IV. 227, 22'8. pt. D e m o n y o p i e k u ń c z e. .....;.potraw, XXVI. 98. Prządki, p. klaczko winy, klakociny, _ pożywienia, XXXVIII. 434. VI. 245; XII. 212; XIII. 27, 105, - zboża, XVII. 131. 110; XXX. 225; XXXVII. 144. Przechowywanie pożywiePrzebabiny, XVII. 154. n i a, p. bańka, beczka, berbenyPrzebieranie się na Małankę, cia, br6g. buraki w kwasie, czos_ XIII. 27. nek, dzieżka, k.apusta kiszona, ki- swachny, IX. 326. szenie, kiszmys, kłoda, kopce, ko- w chodzeniu z szolpką, X. 157. mora, kosznica, kosznycia, kozu- w skóry zwierzęce, XX. 180. by, naczynia, obrogi, puciara, pu- za babę, XXXIX. 432. ciera, pudylki, puhary, putnia, - za bociana, XX. 173. putyra, skrzynia, solenie, susze- za Cyganów, XVII. 15; XiX. 169. nie: jagód, mięsa, "Y'b, wory, wę172, 173, 177. dzenie. - za dziadów, XVII. 15; XX. 169, Przechrzta, IX. 72. 172, 173, 177Przyciąganie: nożem w lecz., V. 179. - palcami od uroku, VIII. 367; XII.386. -'- :za kozy, XX. 168, 178. - pod ziemią, XXXVI11.6O. - za kura, XXXIX. 332. - wid beszygi, VI. 262. - • �430 431 - przez dach, XXXIV. 13. Przejazd dusz przez wodę, XXXIV. - przez dąb, XXXV. 69. 280. - przez dzwono koła, XVI. 79, Przejemka, zamiana, XIV. 118. - przez otwór wozu, VII. 326. Przejście przez chorego, XXVII. 153. - przez .pętlę pasa, XXIII. 30. Przekazanie zwierzęciu choroby, XI. - przez pętlę wisielca, XXIII. 30. 385. pt. M a g i a. - przez suknię zmarłej, XiXIII. 30. Przeklaśny, grymaśny, III. 139; - przez szczelinę, XXIII. 30. XVI,86. - przez węgle, VII, 94. Przekleństwo, I. 185; II. 55; III. 51; Przecinanie dłonią rąk przy kupnie IV. 253; XII. 253; XXIX. 123,164. i sprzedaży, XXI. 96. - rodziców, III. 329. Przeciwa, duch złośliwy na rozstaju Przeklon, klątwa, XIV. 309. dróg, XIV. 309. Przekludzić (się), przeprowadzić (si.ę), Przeczucie złe, XXXI. 78. lXVIII 221. Przed dojeniem, IV. 282. Przeklusieć, przecierpieć, XIV. 253. Przedkroje, narzędzia rolnicze, XXX. Przekłuwanie uszu, XXXVIII. 411. 229. Przekopyrtnąć, przewrócić się, III. Przedmioty czarodziejskie, p. zioła, 139. kamienie, krzyżmo, maść, czaroPrzekora, duch, człowiek złośliwy, . dziejska, XXV, 9, 11-18. XIV.309. - ku1t<>we w lecznictwie' XX vn Przekraczanie bramy w zwyczajach 153; XXX. 236; XXXIV. 275. . weselnych, XXXIX. 431. - <>brzędowe, XXXVII. 483. - jam z wodą w zwyczajach po. - martwe w bajce i baśni, XVII. 52. grzebowych, XXXIV. 7, Przednówek, XXXIX. 216, 221. Przekupka, XXVIII. 127. Przedsienie, IX. 273; XXXIX, 261. Przekupnie neapolitań'scy, XXX. 249. - w cerkwi, XVII. 6. - włoscy, XXIX. 207. Przedstawienia religijne, XIX. 33; Przelewae, handlarz bydła, V. 64. pt. W id o w i s k a l u d o w e. Przelewanie białka nad chorym, III. Przegacina, otwór w jazie, XIV. 309. 335; XI. 384, pt. M a g i a. - przejście między budynkami, - wody przez otwory w ławie, p. od.xIV. 309. czynianie, uroku, XVIII. 178. - przestrzeń między sutkami, XIV. - wody wrzącej w lecznictwie, XI. 309, 384. Przegalina, przegała, miejsce puste, Przelęknienie, III. 59; XI. 384--386; łyse, X'IV. 309. XXX. 59. Przegała, p. przegalina, XIV. 309. Przelot tPospoJity, AnthiJm.s vulner, Przegląd rozwoju prac etnograficzp. urocznia, urocznik welnica nych XXXIX. 584--602. XXVIII, 245. ' , Plzeglądanie się w patenie, p. pa_ Przełaz, V. 153; XlI 147, 295. tena, II. 221; XI. 384. Przełażenie przez stół w zwyczajach Przegóniea, przegon; XIV, UB. weselnych, X. 62. • Przemiana bóstwa, p. bóstwo. - kruszców, XX. 295. - lelłendy w bajkę ludową, XXVI. 115. Przemiana ludzi w bociana, w kamień, II. 55~ IV. pO; V. 171; VIII. 193, 194, 313, 391; .xVIII. 165, 166; XX.256. - w konia, XXV. 84. - w kota, XVIII. 175. w kwiaty, IV. 15,9. - w pająka XXV. 40, 50. - w psa, XVIII. 175. - w ptaka, VIII. 313; IX. 327. - w świece palące się, XVIII. 175. - w węża, XlVI: 23; ,XXXVII. - w wilkołaka, XV. 42. - w zwierzęta, IV. 15·9. 165. 166, 170, 171, 271; V. 125; VIII. 275; XII. 80; XV. 14; XVII. 136; XVIII. 126. Przemiana motywów, X~. 241. - pod.ań, XX. 224, 233. - typu chaty słowiańskiej, XX. 316. - wody w wino, p. B. Nar. Przemiąknąć, przemoknąć, x:rV. 118. fuzemienienie, p. Spas. Przemierzanie, III, 24; VIII. 365; IX. 386. Przemieszanie etniczne, XXI. 25, 26. Przemieszczenia geograficzne, p. migracje, XXXIX. 70. Przemowa do p. młodej seklerskiej, XVI. 143. Przemowa, zaklinanie, zaznawianie, IX. 386; XVIII, 190. Przemowy na cmentarzu, p. Dziady wiosenne, X/XIV 20. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y z w i ą z an e z k u l t e m p r z o d k ó w. Przemysł ludowy i domowy, I. 90, 200; II. 33, 282; IV. 96; V. 306; XII. 353; XVII. 184; XXI. 80, 233236; XXVIII. 10, 104; XXIX. 111, 132, 153, 154; XXX. 268; XXXI. 160, 165, 171, 172, 175; XXXIII. 143, 151; XXXV U, 19; XXX VII. 451, 472; XXXVIII. 292. - artystyczny, XXIV. 90; XXVIII, 38; XXXV. 185. - chałupniczy, XXXVII. 165; XXXIX. 375, 377. - drzewny, X.XIII.l54; X.XXV.19,28. - górali, XII. 17. ~ kaszubski, XXV, 144; XXXV. 180, 185. - małomiasteczkowy, XXXV. 23. - polski, XXVI. 141. - próby podniesienia, XXI. 233, 234. - rY'backi, XXXIX. 438. Przemysły prehistoryczne: azylski, XXI. 249. -. chwalibogowicki, XIXI. 66, 249. - eneoIityczny, XXI. 250. - Font Robert, XXII. 76, 77. - iwanowicki, XXI. 250; XXV. s. XVII. - kapski górny, XXI. 250. - kI"Zemienny, XXI, 249--251. - Leval1oi's, XXII. 75. - znagdaleński, XXI. 249. - neolityczny, XXI. 66, 250. - obsydianu, XXI. 250. - pra-kampiński, XXI. 249, 250. - prehistoryczny, XXI. 248, 250, - świderski, .xXI. 66, 249, 250. Przemytnictwo, IV. 242; XXIXVII. 164 Przenosiny, I. 250; III. 353; X. 68, 69, 199, 202, 203; XIV. 192. Przenosiny, XV, 101; XVI. 146, 147; XXVII. 154; XXVIII. 104; XXIX. 150; pt. Z w y c z a j e i o b r z ę. d y weselne. - dia,bla, trąba p<>wietrzna, XVI. 81. �433 Przenoszenie choroby na przedmioty martwe, ludzi, zwierzęta, XXVIII. 153. pt. M a g i a. - demonów, XXXIV, 43. - duszy, XXXIV. 11. - p. młodej przez próg, XXVI. 86. Przeobra'żenia, P. przemiany. Przepalanka, wódka, XIV. 150. Przepastnik, diabeł, V. 319. Przeperzyca rozjezdna, (dok~, sieć na ptaki, XXXVIII, 257. Przepędzanie bydła przez ogień, sobótkowy, V. 269, 270; XV. 106. - chmur, XXXVII. 345. !Przepijanie choroby, XI. 386. - jalówki, w zwycz. wes., XXV. 54. "- skórki, X,XX, 226. Przepiórka, p. kurka, demon zbożowy, 'kurka zbożowa, XX1I. 9. - naśladowanie głosu, VIII. 300; IX.66. - ofiara składana słońcu VII 15. - ostatnie kłosy, XXII. - pierwsze świerg'o,tanie, XIII. 113. - pióra w magii, VII. 308. - taniec, IV. 433; VIII. 24i2. - w Kalendarzu Staropol., XiIII. 256. -J rw łowiectwie, XXXI. 29, 30; XiXXVIII. 244. - w mag. pierścieniu, XXII. 43. - w pieśni, III. 27; X. 77. - w podaniu, III. 146; VII. 1ał8. - w przysłowiu, IX. 48. - zimowanie, II, 162. Przepisy religijne, XX. 189. Przeplatanka z papieru, XXII. 128. Przeplocha, puste miejsce w kłosie .. XXI. 217. 7, • Przepłot, p. korolec do suszenia zbo!ża, XXX.' 2'47. Przepomnieć, zapomnieć, IV. 307. Przepomóc, poradzić, XIV, 118. Przepowiednie deszczu, XVI. 84; XXXIX. 220; pt, Meteorologia ludowa. - gospoda.rskie, XIII. 256, 257. - pogody, III. 142; V. 251; VIII. 200; XIII, 204" 205, 255-257; XVIII. 76; XXVII. 135; XXXI. 161. - przyszłości, XI. 434, 435; XV. 189; XXVI. 19, 70; XXXIV. 279. Przepowi-edź, za.powiedź, XXIX. 91. Przeprosiny publiczne, V, 109. Przeprowadziny, p. przenosiny, I. 134; XXIX. 91. Przepuklina, XXXIII. 24. Przerazi, usycha, (zboiŻe), XXI. 217. Przeręble, XXXI. 42; XXXII. 30, 31. Przerok, urok, XIV, 118. Przeróbka, chlqp spanoszonY,XIV.118. Przerwonek, Lysimachia nummula- ria L., II. 135. Przerzucanie się, przemiana upiora. VITI. 270. Przesadzanie drzew owoc, II. 221. Przesadzanie ~ię "'Chomątem, p. chomąto, przeciąganie. Przesądy ludowe, Xl. 430; XXXIX. 176--178; pt. W i e r z e n ia. - arabskie, XIII. 279. - dotyczące burzenia pieca, XIV.39 . - dotyczące now. budowli, IX, 285. - lecznicze, III, 53; XXXV. 75. - lotnicze, XXXIII. 150. - meteorologiczne, I. 136, 137. - myśliwskie, VII. 265, 282-285; XXX. 250. - narodzinowe, XXXI. 145. - przy pieczeniu chleba, XXVII. '135 - rolnicze, XXVI, 96, 97. . - rybaków, XX'XII. 34. - siewne, III. 141. - tkackie, XIV. 298. - w związku z pisankami, IV. 226. - wiosenne, )QCX. 250. _ zawodowe, XXIX. 134, - żydowskie, XXVI. 120. Przesieka, X,X.IV. 90. Przesilenie grudniowe, III. 1;XX. 191. Przetorty, przetarty, otwarty, XVII 163. zmiana, XIV, 119. się, mijać się, XIV. 119. Przetminić, przemienić, XIV. 119. - letnie, XX. 191. Przetwarzanie się pieśni, V. 135. Przeskakiwanie ognia, p, sobótki, V. Przetyczka do fajki, XXIV. 114. 258, 356. Przewiązywanie brodawki włosiePrzestawa, sieć stojąca, XIV. 118. niem, XVII1.19O. Przestęp p:spolity" Bryonia alba L. Przewiercień okrągłolistny, BupleuRadix bryoniae, V. 16'5; X. 270, rum rotundifol., XXVIII. 245. .277, 278, 381; XI. 270; XIII. 129, Przewlekanie przez dach słomiany, 218, 224; XXiVI'II 245; XXX. 44; P. przeciąganie, XXXIV. 13. XXXI. 98. Przewlok, XXIV. 90. Przewodni tydzień, XI. 190. _ czerwonojagodowy, X.. 27'0. Przewodnik weselny, IX. 35. - kadzenie, XXX. 44, 45. Przewodzień, przewodnik, V. 64, _ korzeń, liście, XI. 377, 378. Przewoźne, XX. 208. _ odbiera mleko, XXV. 92. Przewoźnik w pieśni, XXIII. 115. _ otwiera gniazdo, zamki,X\XlX'III.27. Przewój, terminol. kowalska., VI.292. Przestęp pospolity" Bryonia alba. Przewóz drogą wodną, XX. 56 ; _ ryczy jak krowa, XI. 377. XXX. 213. _ vliyrywanie, XI. 382. Przewóz, opłaty, podatki, II, 121. Przestępca, XXXI. 45, 47. PrzewÓZ zmarłego ,p. morze, X:X.208. Przestępstwa małoletnich, IV. 248. Przewracanie się :po zi.emi przy sa- religIjne, V 113. dzeniu ziemniaków, VIII. 61. p,pzesunięciaetniczne, XXI. 25~27, Przewracani.e stoŁów i stoikóW, w Prześcieradło, XIII. 252; XXXIV.163. obrz. pogrzeb., VIII. 53. Przetucek, przetak, X!IX. 266. Przewrót Październikowy, XXXIX. Przetacznik bo,bownik, Veroni<;a 47, 422. Beecabunga L., p. ulożnik, odPrzewyrtacka, ogniwa łańc., VI. 291. war, kąpiel, III. 240, 268. Przezieradlo, zwierciadło, XXX. 147. _ w lecznictwie, XXX. 7·0, Przeziębienie, XXXI. 27. Przetak, IX. 366; XIII. 330. Przeznaczenie, XI. 376. _ przeciw gradobiciu, III. 143. Przezwiska, V. 236; VI. 412; VII. 92; - w baśni, XI. 377. XXV. 120, 137, 141; XXVI. 45-66; - w praktykach mag., VIII. 364,365. XXXI 163. pt. I n d e k s o s o ,-; w rybołówstwie, XXIX. 126, bowy _ górali pow. Nowy Targ, XXI. - w zagadce, XVII. 88. Przetapianie ołowiu, w lecznictwie. 219-27. _ grup plemiennych, XXV. 141. XI. 384ich roła w życiu, XXI. 221. Przetarg dziewcząt, X,XVI. 85. _ indywidualne, XXI. 221, - sprzedaż pozorna, XXIII. 109. 28 Lud - Tom XL Przetmiana, Przetmijać �• 434 charakter'ze topograficznym, XXI. 221. - rodowe, XXI. 221. - różnica między nazwiskiem a przezwiskiem, XIXI. 221. - rymowane, VII. 258, 259; VIII. 403, 404; XIII. 243-245. Przeźradło, p. przezieradło, zwierciadło, V. 64; IX. 362. ~ w pielęgnowaniu dzieci IX 64 Przeżytki kulturowe, 2~1' . XXXIX. 1.. ' - iJ Przęślica stoja!{Qw,a XXXVIII. 321. Przęsło gliniane, VI. 3t)6. Przi, przy, XVIII. 221. Przijdem, przyjdę, XVIII. 221 PrzikLudzić, przyprowadzić, XV1II. 221. Przodek u wozu, XXXIX. 115. Przodkowie, XIV, 40, 66; XXXIX. 192, 207, 223. - totemiczni, :XVII 37-39; XXXIX. H6. Przodowanie, marsz VI 13'7 Przodownica, III. 29', XXI. '94, 95. - w baśniach, X,VII. 40-58 Przody odzieży, X,XIX. 81. Przędza, przędziwo, bielenie, ·XXXIV. Przondki, prządki, XXx, 194. 145; XXXIX. 327. Przośnica, droga poprzeczna, III.138. - danina, IX, 351; XiX. 95. Przód, przQdy, X,IV. 119 .:..-konopna, XXXIV. 145. Przybicie, umowa, targ, XXIX. 149. - w obrzędach weselnych, V. 355; - w ·podkurzaniu chorych, X,XiXUI. Przybieranie do rodziny, II. 81; III. '197,198; rpt. Pokrewień119. s t w o f i k c y j n e. -w zabawie w Husaka, XIII. 110. Przybijanie do drzwi stajni, stodoły. - w zwy<:zajach wigilij., VIII. 370. jastrozębia, sowy sroki VIII 302 Przędzenie, IV. 33'2; V. 62; XIV. 83: Przybijanie targu, ~. bici~ w d;onie: XX.101. . XXI. 96; .xXIII. 90. - w czasie postu, zwanego Pyłypo_ Przybliżać, ubliżać, XIV. 119 wet, XVIII. 151. Przybory toaletowe przedhis'torycz- zakaz od B. N,ar. do Jordanu, ne, XXXVIII. 314. XIII. 27. Przybudówki, XXXIII. 88, - zakaz od niedzieli mięsopustne.i, Przycier, eeber, V. 64. do syropustnej, XIII, 33. Przyciesie, podwaliny, II. 203; X. PrzędZiona, zwij anie przędzy,X:IV .298. 86, 310; XI. 172; XIII~ 3; XVIII. Przędziony, przędza, XXXIII. 80; 6; Xx. 315; XXI. 217; XXIX'. 7, XiXXIX. 327. 14, 15, 40; XXXIX, 200. Przęślica, p. Lentele, priwarbstwie, Przyczepianie klocka, p. kLoc, kLo_ IX, 27'9, 305; X. 105; XlIV. 2'9.8; cek, XII. 41; XiX. 182. XiXiXr. 4, 5; XiX/XIV. 279 287' Przyczka, poprzeczka, IX. 197. XiX:~IX. !JOD. " Przyczółki u łóżka, IX. 300. - iglicowa, XXXVII. 212. Przyczta, p. pryczta, (gw. hue.), - krężołkowa, p. krężel, XXXVIII. przypowieść, XXX. 76 113 321. Przyczyna choroby, VI. ~, 21.' -'- łopatkowa, XXXVIII. 321. Przydanka, druhna, II. 264. - przysiadkowa, XXXVII. 212. Przygartaczka, sieć, XXXI. 41-43 xxi.. 435 Przygotowanie pokarmu, X,XXN1. 281; XXX.VIII 329, 434. Przyjaciel, krewny, VI, 46. Przyjaźń wieczysta, V. 9. Przykazań dziesięcioro, XXVIII. 48; Przykidać się, przywlec się, VI. 46. Przyklapa, skórka u pasa krakowskiego, XXIV. 114, 116. Przykładanie klucza, monety, w łecznIctwie, III. 55.. Ptl'zykł<}dy chytrości diabelskiej, XXVII, 23. _ o cesarzu Jowinianie, .xxVII.23. _ zdrady niewieściej, XXVII. 22. _ z Gesta Romanorum, XXVII. 4, 5. Przykopa, II. 364. przylność, VI. 47. Przykrycie głowy obrzędowe, p. cze.piny, X,X[. 19l. Przykrywanie trupa deską, XII. 3,39. _ nieckami, w med. lud., XI. 39'8. 'Przykrywka, część fajki, II. 141. Przylepek, przyźba, II. 14.1. Przyłap, weranda, VI. 184; XX!XIX. Przy~orzyna, 243, Przyłóg, ugor, III. 138. Przymiarek, p. odumiarek, XXV. 30., Przymiotnik łąkowy, Erigeron arvense, święcony, X'XX. 48, 49.. Przymiotowe ziele, Senecio vuLgaris, w lecz., XXXI. 98. Przymowa, przemowa, primowa, zamawianie, XVITI. 180. Przymus rolny, XXXVII. 203. Przynajeśt się, najeść się, X,VII. 164 Przyndzionko, miary prozędziwa, .xXIX. 43. Przynęta w łowiectwie, P. kocie mięso, XXXI. 31, 32. Przynica, pszenica, XIV. 391, . Przyodziewa, odzież, ubranie, VI.47. Przypasek, przypaśnik, trzos krakowsk~ XXIV. 114. 20· oględziny, przedstawienie, XIV. 119, Przypiecek, I. 198; II. 73; IX. 87. Przyrpiekała, bóstwo Słowian, XIV, 232. Przypijanie do bogów, XX. 190. - do ludzi, XX. 190. - do zmarłych, XX. 190. Rr.zypołudnica, IV. 331; V. 54; XIII. Przypatrywisko, 295. przypór, rozpór, V, 64; XXXVII. 228. Przypowiastka, p. hagada, II. 22, 24, 1)4; IV. 291-299. Przypust, przypusta, szopa, IX. 274; \ XXIX.2. Przyrada, polewa na garnkach, XIV. Przyporek, 119. przyremki, u koszuli., XXIV. 134, 135; XXIX, 84; XXXVII. 220, 228. Przyroda, jako skutek działania diabła xrrx. 138. Przyrok, urok, XVII. 234. Przyrost naturalny ludności, XX,XVIII. 312. Przyrządy czarodziejskie, XXVI. 11. Przyr.ządy do palenia tytoniu, ,X\XI.45. _ do pisania jaj, IV. 2(}4, 20.9, 210. -... łowi.eckie, VI. 224; VII. 268. - do tortur, XXXIX. 145. _ tkackie, XXI. 42, 45, 51, 53. Przysada, kwarcowy piasek w garn_ carstwie, Xl. 197, Przysriadka, przęślica, IX. 365. Przysiek, siekierka, XX. 57. Przysięga, p. bożenie, V. 106, 115; VII. 2, 12; XIII. 246, 284, 285; XXI'X. 122; XXXI. 74, - ciężarnej, IV. 180-182, 440. - fałszywa, III. 53; XXV. 7. - na kamień, XXIX. 149. _ na słońce, XXIII. 158; XXX.271, Przyramki, �436 ~::. . 437 - na ziemię, II. 211; IV. 17; VII. 12. - kaszubskie, XVII. 185. - oczyszczająca, XXVI. 21. - Kirgizów, V. 107. Przysiółek, II. 282; XI. 190; XXVII. - kujawskie, XVI. 96, 97. 128,132; XXXIX, 238. - luksemburskie, XX. 293 - placowy, XXVII. 1312. - łacińskie, I. 20, . - ulicowy, XXVII. 130. - niemieckie, I 20. Przysiudy, XIX. 35. - o 'bursztynie, XXXIX. 401. Przytulia, aphrod, XXlXI:X,. 300. - o Marku w piekle, XXVII. 27. Przysłowia, I. 19-2'3,76,202; - polskie, I. 20; ,XVI'I, 137; X,XXI. III. 43, 45; IV. 273 335 338 446' 161. V. 7, 8, 38; VI. 27, 29, 3i, 33; VU: - rosyjskie, II. 307. 29-35, 39, 40.,.4'2-43, 98, 205,2117, - śląskie, XXVII. 174. 224, 246-249; liX, 47-49, 5,1, 53, - wojenne, XXXVIII. 345. 54, 5B, 59, 97, 144, 14'9. 150, 152, - żydowskie, I. 20; ITI. 183 186: 156, 158--160, 240, 241-243, 247. IV. 436; XV. 14'3. ' 251, 253, 368, 372, 374, 377-381, Przysporzenie dobytku, XXXIX. 339, 429'; X. 435; XI. 32, 101, 112, 211, Przystęmpa, przystań wodna, XIV. 332, 341, 342; XII. 66; XIII, 32, 119, 14'9--16'0, 254-257, 259, 260; XIV. Przyslma(janie zagrody zi.elenią, 236, 2~8, 245, 345-353, 355, 376, XXVI. 75. 4<J7; XV. 2'60;' XlVI. 96, 97, 303, - źródeł i studni, XXXI. 159. 304; XNII. 165, 185; XVIII. 138; Przystrzeszki, okapy przyzbowe XJX. 111; XiX,I. 122; XIXIII. SQ, 161; XXVI. 102, ' XiXJV. 913-95, 102; XiXIV. 77; Przyśpieszanie zg,onu starców,III.30'3. X,XVI. 104, 148; X,XiVII. 27, 181; Przyśpiew, XIV, 120. XiXVIU. 41; XiXIIiX. 119 134 175 Przyśpiewka o bocianie, II. 340. 209; XXXII. 174-17'7;' xlxix,m: Przytulia bagnowa, GaHum uHgino143, 145; XiXXV. 69, 158, 159, 185, sum, XXVIII. 245. 18,6; XIXXVII. 33'8, 339, 4-05; - aphr., XXXrx. 300. XJCX;VIIT. 206, 307, 316, 345; Przytyka, część jarzma, IV, 3813. XIXxrrX. 134, 17,1, 172. pt. L i t ePrzywara, piwo z cukrem i ŻÓłtkiem r a t u l' a l u d o w a. VI. 3'2. ' - arabskie, XIII. 271. Przywary z kaszy, XII., 65, - białoruskie, XXVII, 157. Przywiązanie do dr-zwi kościelnych, - cygańskie, X. 451: Ikara, IV. 368. pt. P l' a w lu _ - czeskie, V. 309. dowe. - estońskie, Xi}{1XIV. 286. - do słupów cmentarnych, III, 295; 3~ ' - flisaków, XIII. 258; XVI. 179; XVII. 75, 76. Przywileje lokacyjne, XXV. 20, - góralskie, VII, 182, 18,3, 226; Przywłaszczenie, IV. 24. XVIII. 171. Przywrotnik pospolity p. krzyźow- greckie, I. 20. nik,Alchemilia vulgaris, XXVIII. - huculskie, VII. 68-70; XIII. 340. 245; XXX', 39. ° dać znak zgody, XIV. 119, Przyzywanie dusz, XXIV. 16. Przyźba, P. przylepek, II. 57; XIV. 348; XXIX. 12; XXX. 20, 30. Priiza-przastki, (j. czes.), p, prządki, III. 374. Psare, (dok.), ciężary gminne, 11.121. Psauma maritima, Psauma vilosa, roślina jadalna, XIX'. 319. Psałterz, w praktykach znachorów, XiX:X:lII. 118-120. Pscące, błyszczące, XXXIX. 385. Psi kozak, ,sowa, Lepiota procerus, XiX:XI. 99. Psia bedłka, p, sowa, X'XiXI. 99. Psia buda, p. buda. _ pietruszka, p, bzducha, XX:XJI. 94. - wiara, Psia krew! I. 1~5, 116. Przywtórzyć, Psia krew, psia krew! naśladowanie głosu VI. 46; VIII. 393. pcia krew! afrykanki, czarna, Solanum nigrum L. X.260. - słodkogórz, Solanum dulcamara, X. ,260; X,XlVIII. 24'5. - ziemniak, Solanum tuberosum L.. X:XVIII. 245; XIX,X. 65. Psiarka, trawa, do wyrobu kapeluszy, XXVIII. 173, 178-181. Psiarki, owoce niedojrzale, VI. 47, Psie koślaski, storczyk, korzeń, XIX,X. 209. Psie mięso w przysłowiu, IX. 378. - plemię, I. 117. - włosy, choroba, XXX. 47. Psi pysk, p. ciuka, Psina, trawa, II. 135. Psiuby, trujące grzyby, przepow. deszczu, XII. 61. Psiuki, trujące grzyby, 1.117,197,198. Pska mu się, kicha, IX. 288. Psianka ./ Pski mald de jdesz! Pski mald maId! (gw. hue,), nawoływanie cieląt, X~XV. 137. Pstra, nazwa krowy, ~XI. 205. Pstra trawa, Pha!aris arundinacea jol. pieta, XlXXl. 98, Pstrąg, p. Strąg, Salmo jario L., III. 233; 235; V. 154; XVII. 149; XVIII, 100; XXVIII. 215, 216; pL R Y b o łów s t w o. - górski, XXXII. 24. !przeciw bezpłodn., ~XXVIH. 350. - w lecznictwie gotowany, XXJXVIII. 350, Psternol, trznadel, II. 135. Pstrokatobrzuchy, demon indyjski, XXXIV.6. Pstrucha, płachta w kratki,1X1V.119; XJXXVIII. 267; XXXIX, 4'55. ---J struś, V. 64. I. 116. Psucie mleka, p. mleko, VI. 78; VIII, 356; XII. 64, 65. pt. M <li g i a. - wina igorzafld, XXVII. n. Psycho-et~ologia, XXIX, 109. Psychologia, X:XI. 6--8, 84, 91, 190, 269; XXVIII. 101; XXIIX'. 109, 110; XXX. 243; XX'JXVII, 309, 312; XXXIX.61. - etniczna, XXI. 91. - indywiduum, Xx:xrx. 26. - mowy, XXXVII, 316. - rasowa, XXXVI. 130. - wSpólnoty rodowej, XiXX.IX. 26. Psycho[ogizm, XXXVII. 33, 45. Pszczelarstwo, pszczelnictwo, XXIV. 88; XXiXIV. 288; XiXJXVIII. 364, 463. - bartne, IV. 24, 25; VI. 56; XII. 299. P s z c z e l a l' s t w 0, p. bartnictwo, chów pszczół, deseczka w ulu, garnek do okurzania pszczół, klaPstruś, Psu brat, �438 439 teczka, krawacz, kurz, laźbić, podkurzacz leziwo leżaki miód pa sieka, pień, pra~o bar;ne, 'ps~czo~ la, sitko, .••..... ul, Teplyj oleksa. Pszczoła, p. bogini pS'zczół, pczoła, I. 182; II. 17, 170; IV. 26, 419; VI. 56; XI. 74; XIII. 256, 257; XVII. 182; X.VIII. 210; Xx. 25,54. XIXlIT. 159; .x.XV. 77; XXIXI. 79. - kult, XXVII. 136. - rojenie się, XXXVIII. 234. - w bajce, IX. 178. - w legendzie, VI. 351; VII, 137; VIII. 290, 29'2, 295; IX. n. - w przysłowiu, IX. 378. - w wierzeniach zwi.ązanych z hodGwlą, III.24; VI. 62; VIII. 372; X, 355; XII. 317; XIII. 22, 28; XIV. 34. - w zagadce, XIV. 376. - wróżby o miodzie, XIII. 28. - zakazy, XXXVIII. 379: Pszenica, p..pszenycia, Triticum vulgare, XIII, 2:20. - barwnik do jaj, IV. 215. - jako ofiara, XXII. 1. - młócenie, VII. 274. - powstanie, II. 216. - przepowiednia urodzaju, XHI. 27; XIV, 251. - przy zakładaniu podwalin, VI. 266. święcona, podkurzanie chorego, XVIII. 182. - uprawa, I. 158, 173; II. 236, 353; III. 11; IV. 443; V. 80; VI, 55; IX. 124; X. 344; JeI. 32, 40, 160, 161; XII. 143, 215, 229, 295; lXIV. 135, 397; JeVI. 59; XVIII. 62; XX, 56; JeXVI. 50; XXVIII. 152, 154, 157.w lecznictwie, XIII. 220. XJeVIII. 245; XX:X,IV. 262; X)()(VII, 202; X,XXIX. 294. 326. - w ,bajce, VII. 249; VIII. 187. - w kolędzie, XIX. 42, 43. w lecznictwie, XXX. 69. w obrzędach Boe:. Nar. VIII 370 223; X. 281. ' , - w obrzędach chrzestnych, VI. 127. -. w obrzędach nowQi~ocznych, II 223; XI. 281. - w obrzędach weselnych, V, 341; XIV. 384; XVIII. 150; XJe. 196. - w pieśni dożynkowej, III. 211. - w pieśni weselnej, I. 249, 251, 263; VIII. 2317,382; IX. 142, - w przysłowiu, VI. 32; lJe. 49; 277. -- z mi.odem, XI. 194; XVIII. 200. Pszeniczka M. Bosk" rośl. w leczn., X,XX. 41, 50. Pszenycia, (j. ukr.), pszenica, VIII. 1372,382. Pszenyczka, (j. ukr.), wzór pisanek, IV, 212. Pszęnica kuak, uajno kuac, naśladowanie wrony, VIII. 393. Pszkand de jdesz, (gw. huc.), nawo_ ływanie bydł.a, XXXV. 136. Pszkand na na! (gw. huc.),XXXV.136 Pszono, p. proso, V. 163. . Ptak: Anka, XI. 2:33; pt. M i t y. - biały, V, 229, 231. - bóstwo, VI. 243, CharadrioS', XXiX.' .83. - domQwy, III. 195, 196. - drewniany, Xl. 327. - Góra, XI. 232; pt. M i t y - jako motyw zdobniczy, IV. 212; XXU. 125; XJeVIII. 45, 47, 48, 50, 54. - lecący, XVII. 199. - Lela, XIV. 224, - malowany, II. 346. - .• mówiący, XI. 239; JeXXV. 26. - ognisty, XI. 230; XXIX. 106. - clbrzymi, XNI. 152; XJeVIII. 200. - przepowiednia śmierc~ VIII. 49. - ~ '- _ - P P rajski, II. 49, 50; XXXVII. 25. Roda, p. bocian, XIV, 224, 225. Rokha, JeI. 232. rozmowy, IV. 420. starzec, XI. 232. stwor'zenie, XIII. 334.· szkodnik, XIII, 329. święty, V. 299; XIV. 129. 225. totem, :XVIII. 28; XXXVIII. 350. w haśni, VIII. 281, 291; XI. 238. ~'72, 378; XIV. 182; X,X, 237, 268 w budownictwie, ozdoba dachu. XXXIII. 98. w legendzie, XXx. 105. w pieśni, III. 162, 163. w przysłowiu VI. 33: VII. 29. w szopce, XIX. 43; XXiXl. 54. W, wierzeniach. VII. 2; VIII. 302; X,xXII. 120. w wycinance. X.XII. 119. w zwyczaj. siewnych, XXX. 247. woony, VII. 293. wo,le oczko, XIII. 114. wcielenie ducha: VI, 243. wróżebny. XIII. 343. z głową ludzką, II. 324; XXIX.156: złoty, V. 183; XXX,VIII. 207. Żar ptak, XI. 23i8. żelazny, XXXII. 97. t a k i d o m o w e, p. gqsior, gęś, husak, hus i, husy, indyk, jarica, .kaczka, kapłon, klokloszeczka, kloklotek, kochajka, kochut, kogut, kokosz, kalkoszeczka, kura, kurczęta, kuros, pantarka, paw. perliczka, pieunik, piweń (kogut). t a k i d z i k i e, l. chr6ściel, dudek, dzięcioł,! jiaskółka,) jaskówronek, jastrząb, jemiołuszka, junkier, kania, klujduba, kobiec, kobuz, k.olowodysznyk, kostrub, kos, kulig, kuHk, kurka zbożowa, kuropaciec, kuropatwa, lubek, (dudek). orzeł, osiźik, ploprzepiórka, puhacz, sowa, szczygieł, szulak. P t a k i w w i e I' z e ni a c h, p. bo. cian, Charadrios Chara Suor (kruk), jaskółka, jastrząb, kania, kawka, kobeć (kukułka), kogut, kruk, kukaweczka, (kukułka), kura, la martinel (jaskółka), Lela, leglek, (bOCian), łabędź, mysikrólik, Orsina, paw, puhacz, Rokha, sowa,Simurg, Wundersing Vogel, zimorodek, Żar-ptak. Ptaki, ptaszki, wzory pisanek, IV.212. Ptasia miętka, mięta w lecz. XXIX.56. Ptasia trawa, p. rozchoonik, pł.askolistny, X,xX, 64. Ptaszek, uszko u cepów k.aJpicowych, XI. 174. - gra dziecinna, VIII. 201. - w zagadce, XIV, 374. Ptaszę świętom<lrcińskie, p. dzięCioł XVI. 4, 5. Ptaszki drewniane, X,XXIX. 4M. P t a s z n i c t w o, p. drgubicą, jemioła, kablączki, kadłubek, kalafonia, kistka na sikorki, kobec, kobuz, kulki (pętle), krzeczot, lep, łowienie w sieci, perewiesy, ponoże, próżatka, przeperzyca rozjezdna, rozjazd, sieć, spar, spark, stoproża, szpark, wab, wabik . Ptasznicy, XX. 166; XXXIX. 292. Ptaszy język, owoc jesionu. XX.xV.72. - aphr., XXXIX. 300. Pterygolatria, XI, 237. Publika, wstyd, IV. 307. Pucer, (żołn.), obsługujący, III. 81. Puch gęsi w lecznictwie, II. 156. Puch, p. kwab Pucheraki, puchery, zapustnicy,XII.44 Pucherocy, chodzenie 'PO domach N. Palmową, XXXV. 180. morska towy w gapa, król, �440 441 Puchlina wodna, II. 158; XI. 398. - leczenie, XXx. 44, 47, 54, 61, 65, 68; XXXV. 65, 71. Puciera, puciom, (gw. hue.), naczy_ nie drewniane na mleko, VI. 43. pt. B e d n a r s t w o. Puclik, (gw. żołn.), obsługujący, III. 81. Puczy w brzuchu, ból żołądka, XVIII.221. Puczyć, kręcić, gnieść, XIV. '253; XVIII. 2,21. Pudełka drewniane, obite skórą, XX,XIV. 1~9. - srebrne, XXXIV. 15'9, Puder hotentocki, p. buch. XXXVII, 84,85. Pudylki, plecione bańki ze słomy. XVII. 131, 132. Pufy, rękawy, bufiaste, XV. 71. Pug, pług, XX. 263. Puhacz w wierzeniach, IV, 59, 164, '269, 421; VIII. 348; X,XVI. 73; XXXI. 101; XXXVIII. 248: pt. p t a k i w w i e r z e n i a c h. Puharek, naczynie pierścieniowate, XXXIV. 98. Puhary dla zmarłych, p. kernoi, XXII,152. - typu nadodrzańskiej ceramiki sznurowej, XXV. s. IV. - w próbach czystości, XXIII. 8. Puhy, bicze z wołowej skóry, XX.3'8. Pukanie, zabawa, XXVIII. 64. - znak śmierci, XVII, 62; XXVI. 97. Pukawka, zabawka, X,XVIII,62, 63,241 Pul, pul, pul, okrzyk śmierci, XI. 378. Pulać (gw. złodz.), sprzedawać,VII.280 Pulastia, (j. ind,), syn Brahmy, XXXIV.20. Puliaka, (j. serb.), guziki, gra, V. 144. Pulić się, krzywić usta, XVI. 86. potrawa z mąki kukurydz, XVI. 134, 135. Pulsa w lecznictwie, XI. 396. Pułap, XI. 395; XXIX. 183; XXXVII. 111, 112, 119; XXXIX. 453, 454. Puł.apki na dzikie zwierzęta, XXVI, 98; XXXI. 3, 31. Pulsetek, miara płótna, XX,XIX. 327. Pumeks w obróbce bursztynu, XXXIX. 378. Pumpil pępel, pępek, Xx.. 160. Punalua, hawajski system pokrewieństwa, I. 38; X;XXVIII. 346. Punt, wstawka do gorsetu, XXXVIII. !359'. Pur, (j. lit.), miary, III. 196, 211, 212, 300, 304, 307; IV. 125, 127, 130, 132, 135, 136, 141~148, 241, 365. Purchada, purchawka, Lycoperdon bovista L., XIV, 119. Purchawka, p. bycze jaja, kurzawPuliszka, ka, zemlene serce, Lycoperdon bovista L. przeciw krwotokom, II. 22; ,xIV. 119. - w przysłowiu, IX. 48, Purim, XX,VI, ,120; XXVIII. 51; XXX. 236. Purloty, kobo ubiór głowy, X,XI,X,.82, Puscanie próby, kopanie bursztynu, XXXIX.405, Puskajtis, (j. lit.), bóg bzu, I. 120,121. Puskrzenki, skrzynia przegrodzona, IX. 361. Pusta noc, p. bdyn, XXX. 226; pt. Zw y c z a j e i ob r z ę d y p a _ g r z e bo w,e. Puste miejsca przy stole w obchodzie Dziadów, XXIV. 35. Pustelnia, XXXI. 87. Pustelnik, XX,XI. 12-16, 19, 65, 87, 129; XXXVII. 29, 30. - w bajce, II. 169, 170; XI, 375. _ w legendzie, XXVIII. 206; XXX. 88, 96, 101, 103,.114, 115, 119, 132, 136, 140, 143. _ w pieśni, IV. 51, 52, 55, 56; III. 162, 163. _ z Podkamienia, X. 459. Pustocha, dziewiczy wieczór, IX. 212, 213; pt. Grupy Pusty wieczór, Pusty wjacor, płci i wieku. p. bdyn, .xJXIV. 85. (j. błr.), P. pusty wie. czór, pusta noc, XXX" 226. Pustyj, diabeł, :X'Vl. 13,6. Puszczać klauzę, figle, żarty na wieczornicach, XVIII. 151. Puszczanie krwi, Medyana, XXIXIX. 311. (gw. hue.), p. strzeLba, VII. Puszka, Puzan, ubiór głowy, XXVIII, 18. Puzia kwiatostan mlecza, nasiona, , lXIV. 119. Pużla (gw. huc.), pies, VII. 2~. Pydd6.sze, (gw. huc.), p:,zybudówka, x)~X,IV. 149. zięba, II. 13'5. Pylypiwki, (gw. hue.), Adwent, VIII. Pyka, 369. (gw. huc.), post, .xtvIlU51. Pylypoweć, (j. ukr.), wroniec, widłak, barwnik do pisanek, XI. 189. Pypeć, choroba kur, XX,X. 43. Pyłysznik, Pyra, duży kartofel, (j. ukr.), pierogi, I, 164. (j. lac.), krzemień, Pyrohi, 2~. _ Puszczyk, p. lelet, głos, V. 267; XIII. pyromachos, 344; XVIII. 196, Puszczyk, sprowadzanie XXXVIII. 62. pyrpiruna, _ w wierzeniach _ zwiastun deszczu, IV. 420; VI. 305. śmierci, XX. 319. Puścił się na Putyna, niane 139. (j. gr.), dziewczyna jona, w magii sprowadzania besztefranty, zaczął 104; x,xXIX. 434. (gw. hue.), naczynie ·drewna mleko, XXXV. 89--92, 95, 103, 112, 127, 130, umadesz- czu, XXX'III. 11. perzasty, XIV, 1J.9. Py'rzaty, pysalcie, ukr.), hulać, VI, 47. Putać, marnotrawić, XII. 68. Putnia, cebrzyk do pojenia koni, IX. 367; XXIII. XXXII. Pysak, Puszta, IV. 274. XIV. 119. Pyrchanie się owiec, IV. 282. Pyrć, kozia ścieżka, XIV. 399. Pyrlik, młot, II. 141; VI. 292. przyrząd pysar, do pysZ~k,. pisama IV. 208. pysanky, Pysk, (j. ukr.), pisanki,XXX'I. pyskawec, Succisa pratensis, nictwie, VI. 159. PyteL, płatek z wzorami, _ w młynie, w lecz_ II. 141. IX. 276; X,III. 66; ,x~III. 114. gra, V. 138,141,143; VIII. 27. Pytka ze słomy, zabawka, XXVIII. Pytka, XVII. 145. 242. Pyton, kość w magii deszczowej, XXXIX. 225, 335. Pu.wyci,. (gw. huc.), mosiężne V. 150; VII. 2~. guziki, 166. część łyżki, IX. 362. (gw. hue.), naczynie na mleko, przeznac'zone do wyrobu sera, Putyra, (~. Ja), �442 443 Q Q, (j. koz.), siodło juczne. 120. pt. U p r z ą Ż. Qamyt, XXXlX. Qomyt, (j. kkg.),chomąto,X:XXIX.120. - (j. anam.), kurza ślepota. d'ethnographie, (j. fr.), V.273. (j. ałt.), siodło lub chomąto. XXXIX. 125. (j. koz.), siodło. X' CXIX. 120. (j. mong.), siodło, :homąto. XXXIX. 120. Qom, - (j. tat.), chomąto, :XXXIX.120. Quang-ga, Questionnaire kwestionariusz QuetzaZcouath, XXXII. Ul, etnogr. XXVIII. 5. (j. azt.), p. wąż. U2, 128; 131. R Rabaja, Rabiata, (j. ukr.), nazwa krów. III. 45 rabiatnik, XlV. 119. czeladź robotnik " Rabin, III. 146; IV. 181; Xl. 218; XII. 51, 53, 54; XIV. 153; XXXII. 48, 49; XXXIII. 122; - cudotwórca, VIII. 351; XXVIII. 53 - w szopce, IX. 28; -zaklęcia, XXXIII 122. . Raboli, (j. słowen.), symbol zimy. XX)cIII. 10, 12. Rabula, nazwa krowy, III. 45. Rabunek kobiet, p. porywanie. XIV. 190. Rabusie, XXVIII. 76. Rabuś,Rabyj, nazwa psów. III. 45. Rachmany, XIII. 120; XVII. 32. pt. Demony. welykdeń, 4-ta niedziela po Wielkanocy, IV'. 219, 220, 226; V. 220; xu. 298; XIIU. 31; XVII. 31, 120; X.vII. 32. pt. Z w y c za je i obrzędy doroczne. Rachowanie negatywne, "ni jeden", "ni dwa". XVIII. 178. - wstecz od dziewięciu, XVIII. 178. Rachuba czasu, XXV. 134; XXX. 257. Rachwa, blacha na kole, VI. 395. - (gw. huc.), skrzyneczka na masło. XXXV. 97, 98. Rachmańskij Racice baranka, odwar. Xl. 383. (dok.), rata. XIII. 254. Racuszki, jadło wigilijne. XXIX. 92. Raczek, ornament. XXXII. 38. Racizna, Raczki do chodzenia 'PO lodzie, p. XXV. 5. Rać, pochodnie sobótkowe, IV. 317. Rada głów rodu, XXXIX. 188; - starców, III. 82. chrapki. czes.), demon, V. 381 p. radownica. Radełko do pisania jaj, VII. 176. Radi, mieszkańcy Radegostu. XIV. 42. Radigost, XXI. 162; XXIV. 88. Radin, (j. ret.), płótno. XI. 364. Radina, (j. :sekl.), narodziny dziecka. XVI. !40. Radaszek, (j. Radawnica, RaditeZskaja, O, ukr.), p. stypa. XVII. 29. vuZpina, p. liszezak. Radlenie, XX. 34; XXXIX. 294. Radlina, redlina. XlV. 119. Radło, I. 188; III. U; IV. 287; XX'VI. 98; XXVII. 70, 166, 168, 185; )GXiX. 214, 216, 227-229, 250; XXXI. 3; XXXIV. 183, 184, 186; X)XXVII, 246; X,XXIX. 113, 118, 130, 454. pt. N a r z ę d z i a l' o In i c z e. 'Radix .} " ~ cZJWoroboczne, XXIX. 167; XXX. 232; - instrument muzyczny, XVI. 50; XXVII. 70; - krzywogrządzielowe. XXX. 232; -- ~eklemburskie, XXX. 228; - płozowe, XXX. 254; - ramowe, XXIX. 167; -. rylcowe, XIXIX. 167; XXX:. 231. 232. 254; XXXIV. 186; - słupicowe, XXIX. 169; - w przysłowiu, IX. 51. Radnice, (j. czes.). budow., II. 76. Radogost, XIV. 218 223,227; XXI. 163. Radogosc, XXXI. 158. Radonica, radonnica, .p. wtorek po Przewodniej Niedzieli, II. 212; XVII. 29; XXV. 56. pt. Zwyczaje i obrzędy związane z k u l t e m p l' Z o d k ó w. Radounica, p. radonica. XXIV. 8. Radowecka, nazwa krów. XXXV. 13'5 Radownica, radunica, radynica (j. święto zmarłych, stypa, Xl. 429; XVI. 325; XVII. 29; XXIV. 8. Radunica, radynica, święto zmarłych 17, 19. Radzyc, O, słowiń.), :mówić. V. 325, Rafa, p. ryfa, obręcz na piaście. XXIX. 48; XXXIX. 123, 129. - (gw. flis,), skała podwodna. XX. 57. Rafanie lnu, XXXVII. 465. Rafka, p. ryfka. XXXIX. 123, 129. Ragać, ruszać. XVI. 86. RaguZkas, Ragułas, (j. lit.), reguLki. XXXII. 25, 26, pt. R y b o łów s t. Rahab, (j. hebr.), pan morza, związek z wężem. XXXII. 16~166. Rahaza, (j. błr.), poduszka z sitowia. XXX.33. Raj, II. 328, 374; III. 185, 186, VI. 228; VII. 19, 26; VIII. 351, 352; ukr.), X. 23, 27-30; XI. 78; XIII. 334, 336; XIV. 63, 77, 78, 81, 83, 86, 167, 173, 176, 1~6, 354; XIXXIII. 139. 140; pt. Wierzenia. - zwierząt. XXXIII. 139, 140. Raj, p. chodzenie z Rajem. Raj, swat. III. 64, 65; XXVIII. 104. Rajba, wesele kurpiows. XXVIII. 104, RajbiśZe, p. ReibbusteZ. III. 80. Rajbować, trzeć. VI. 47. Rajtak, skopiec. VIII. 41. Rajtubuow, (j. polin.), twórca nieba. VII.6. Rak, smarkacz, chłopak. V. 64. - tortury. XXIV. 171. Rakarz, VII. 93; XXVIII. 227. Raki, w recepcie komicz. XXVIII. 205. - połów, XXIX. 126; XXXII. 32; - w !bajce, VII. 246; XVI. 350; - w przy.słowiu, XIV. 240, 355. raky, pasterzy hue. i rum. XXV. 5; - turystyczne, p. chrapki, XXV. 5. Raki, ozdoby kapelusza. XXXVII. 229 ----'wyszycia na spodniach. XVIII. 67. Rakiacis, (j. lit.), kotwica, XXXII. 26. Rakowe masło w med. lud. XI. 396. Rakszasy, (j. ind.), chmury z piorunami. XXXIV. 19. RakS. (j. ind.), szkodzić, XXXIV. 18. (j. ind.), demony~ XXXIV. 4, 6, 8, 9, 12, 14-2.2. Raksas, Raksojudz" Raky (j. ukr.), p. raki. XXV. 5. Ram, półka na naczynie, XX1XVII.201 Ramazan, zwycz. dor. XXXVIII. 348. Ramy, XVI. 366; XXIX. 19. - koło okien malowane, XXXIII 107, 111. Rana, leczenie, XI. 399; XIII.· 217, 219, 226, 341; XVIII. 183, 188; XXX. 39, 47, 69; XXXI. 27, 30; XXXV. 62, 71. �444 445 krwawnik posp. AchiUea Rasy: australo-neandertalska ;X,XX. 37. XXXIX. 3D. ' Rano, pora dnia, XIII. 22'5. - brachycefal. CXX'XVIII. 30 Ranymszo, msza ranna. VIII. 156. - Combe-Cappele, XXII. 76.' Rańsza, (gw. flis.), poczęstunek. X. 8. - Cro-magnon, 1. 210;XXXVIII. 31. Rańtuch, prześcieradło chusta obrus - dolichocefal. XXXVIII. 30. V. 64; VI. 47, 50; VIII. 165, ~32; - grenelska, XXIV. 45, 49, 63, 203. 35, 63, 72, 186; X,Ii.25, 61, 408; XII. - Grimaldi, XXXVIII. 31. 286, 292;XIII. 210; XV. 96, 98; - Laugerie, VI. 9. XXVIII. 217, 219; X,XI.X. 157; - ludzka kopalna, XXXIX. 79. XXXIV. 145, 162, 165; XJX:XVI. -'< Neandertal. XXII. 73, 75; XXIII. 2-67; XXIXVII. 224, 2.28; pt. 179; XXIX. 196. a d z i e Ż. Rasa, rasza, haras, wełna,XIX,XIV.165 - dar młodego, XVII. 153, 161. Rasiści, XXXIX. 50, 78. . Raphanus sativus, p. rzodkiew. Rasizm, XXXIII. 144; XXXVIII. 311; Rapki, wzór haftu, X. 301; XXXV. 27 XXXIX. 26, 30, 50, 424, 425. Rapsod ślepy, XVI. 153; XXI. 188; Raskolnicy, (j. ros.), sekta. XXI. 138. XXXVII. 102. Raskosz" Roskosz, Niega. XIV. 78 81 Rar, Raraszek, (j. czes.), demon, V. Raspla, raszpla, pilnik. V. '64; 381; XIV. 63, 177 225349 XXXIX. 379. Raróg, Falco pere~rinu~, XI. 331; Rasy bydła rogatego w gwarze huXIV. 63, 177; XXXVIII. 237. culskiej: czeska mieszana, radoRartan, łyko palmy. XXXVII. 390. wecka, sementalska, stara huculRasa: ska, szwajcarSika, XXXV. 79 80. - aryjska, II. 98, 102. - koni (gw. huc.), "ce bojky, ce' na- !biała, III. 175. sze", XXXV. 82. - definicja rasy, XXI. 84. świń, XXXV. 82. - etniczna, IV. 62. Raszka w bajce, VIII. 308, 309. - fizyczna, IV. 62. Rasztas, (j. lit.), ornament. XXXII. 37 - hiszpańska, XI. 354. Rataj, XIV. 94; XXXIX. 114. - kopalna, JGXJXI,X.79. Ratapa, (j. austra1.), istoty oczekują- lingwistyczna, IV. 62. ce reinkarnacji. XVII. 39, 41, 54. - lokalna, IV. 69, 70. Ratulis, (j. lit.), sieć. XXXII. 30. - niższa, XXXIX. 425. - nordyczna, XXIX. 139, 141, 142, Ratusz, XIII. 66. 425. Raubritter, (j. niem.), XXVIII. 73. - pigmejska, X;XXIVUI. 32. Raubszyce, rabusie. XXVIII. 77. - psychiczna, IV. 62. Rauda, (j. lit.), pieśń pogrzebowa. - semicka, I. 114; II. 98. IV. 173. - słowiańska, III. 97. Rawasz, (gw. huc.), kloda, trzaska, - subnordyczna, XXIV. 49. miara na mleko. V. 61; VII. 271; - teutońska, VIII. 97. XVII. 143; XXXV. 101 123 124 - żółta, XXXIX. 426. 133, 150, pt. M i a r y i 'w a ~ i. ' Rannik 329. (j. ros.), XIX. 18. Rażka, (j. błr.), balijka. XXX. 14. Rąbek, XXXIV. 161. - na ,głowę, XXVlII. 19. Rąbież, (dok.), wycinanie drzew na granicy. XXXIX 296. Rączka u kołowrotka, II. 131. - u kosy, II. 131; IX. 365. Rączka, miara na miód, XXVII~. 147, 162-164; pt. M'iary i wagi. - chehnska, XXVIII. 162; - grodecka, XXVIII. 162; - 'hrubieszowska, XXVIII. 162; - lubaczowska, XXVIII. 162; - lwowska, XXVIII. 163; - podolska, ·XXVIII. 162, 165; - ratneńska, :XXVIII. 163. Rądel, p. brytfan, rondel, XIII. 252. Rama, bóstwo, XXXIV. 20. Ra.ma.yana, 'XV. 195. XXXIV. 3, 8, 15, pt. L i t e l' a t u l' a 1u d o w a . Rdza jako barwnik, XXIV. 141; - dzwonów w magii, XXVII. 99; - ruda bagienna. XXIV. 141, pt. M e t a 1e i i c h o b l' Ó Ibk a. Rdzeń bzu, zabawki, XXVIII. 62, 63; - pacierzowy, choroby, XI. 396. Recepty komiczne, XXVIII. 205; - kulinarne, XXVI. 110; - środkÓw ma·gicznych, XXV. 13, 14. Rechtliche Volkskunde, XXXIX 166. Rechtsanschaung, XXXIX. 166. Rechtsbrauche, XXXIX. 166. Rechtur, rektor, kierownik s:mtoły, XVIII. 221. Recytacja ludowa, XXIX. 102, 103. Reczuchy, jadło zapustne. XII. 41. Redierer, Retra. X,IV. 42. Redigost, p. Radigost. XXV. 121. Redyk, powrót z hal. VIII. 47, pt. P a s t e r s t w o. Razasek, mmefol, Razdolet, X: • '. (j. czes.), wir. XXXIX. Reedycja dzieł Kolberga, XXXIX. 607. Refa, p. ryfa. XXXIX. 129. Reforma ro\na, XXXVIII. 534. Reformacja, III. 108, 117; VI. 206; XX. 116; XXX. 264; XXXV. 169. Refren, p. lado! lelum ladum, lelum! Regale bartnicze, XXXIX. 170. Regeć, ruchliwy. XII. 68: Regi-negi, regi-negi, Radujmy się! radujmy się! naśladowanie żab. VIII. 393. Regina, deumque, hominumque, (j. lac.), p. Dziedzylela, XIV. 74. Region, XXXIV. 33; - budowlany, XXXIX 247; - etnograficzny, X'XXI'XI, 445; - geograficzny kultury rolnej, XiX:XIX. 105; - kurpiowski, XXXIX. 251; - łańcucki, XXXIX. 445; - osadniczy, XXXIX. 231; - przeworski i rzeszowski, XXXIX. 445. Regionalizm, XXV. 143; XXVI. 137, 138; XXXI. 150; XXXV. 179-182 184, 185, 187, 188; XXXIX. 228,229 Regracjo, zabawa, XVI. 86. Regularność, w med. XI. 398. Regul, menstruacja, XXXIII. 80. Reinkarnacja, XVII. 39, 41. Reja, szkuta, XX. 56. Rejment, regiment. XXVIII. 89. Rejst, prra! nawoływanie owiec. XXXV. 136. Rejzelach, (j. żyd.), wycinanka XXII. 122. Rekruci, II 349; III. 73. Religia animistyczna, XXXIX. 16; - Arabów, XIII. 278; - Celtów, XXII. 159; - Germanów, XXII. 159; - Greków, XXXV. 181; �447 446 -. - Hindów, II. 86; VI. 312; indoeuropejska, XXXVIII. 45; Persów, VI. 312; pierwotna, IV. 339, 449, 450; VII. 88, 286, 288; XXII. 18; XXIII. 175; XXXIX.60; - pochodzenie, XXXIX. 16,60,61,177, - politeistyczna, X,XXIX'. 16; - preheleńska, XXII. 159; ......Prusów, X. 111; - Serbów Łużyckich, VII. Ill; .....•Słowian, XXII. 1'59; . - symbolizm w religii, XXIII. 175-177; - szamańska, XXXVUI. 46; - w życiu ludu, XXXIX. 134; - Wotana, XXXVIII. 46; - żydowska, ~I. 312; XiXJH. 159. Religioznawstwo, XXI. 184, 185, 190; XXII. 149; XXXVI. 157;XXXVII. 395, 398. Relikty etnograficzne, XXXVII. 238. Rema, katar. XI. 397; XXX. 62. Remieniak, pas rzemienny. III. 15. Remiń, (j:. ukr.), rzemień, :XiX:XVII.215 Ren, renifer, VII. 2, 20; XI. 245; XVIII. 90; XXXII. 118, 128; XXXIX. 421; ~ skóra, XXXVIII. 236, 258; - w wierzeniach rel., XXXII. 118,128. Renka, rynka. IX. 362. RenkieL,' człowiek z ułomną ręką. XVI.I. 164. Repertuar zbioru fonogramów, XXVI. 124. Repetynier, (.gw. żołn.), Repetiergewehr. III. 78. Reportaż o miasteczkach i wsiach, XXXVIII. 513. Republiki Związkowe, XXXIX. 5. RescuLus hypocastaneus, rp. kasztanowiec. Resurekcja w magii, XI. 377, 387. Reszetyna, rzeszetyna, XVIII. 190. Resztki potraw wig., II. 87; IX. 414; - dla drzew owocowych, XVIII. 95: - dla zmarłych, XX. 260; -. zapustnych, wynoSzenie w pole, II. 87; IX 414. Retis, (j. lit.), sieć. XXXII. 30. Retki, część krosna. II. 133. Retman, (gw. flis.), II. 73; XVIII. 133. ReumatyZJIl1, leczenie. VII. 269; XI. 400; XIV. 171; XXV. 77; XXXI. 27; XXXV. 62. Rewolucja proletariatu, XXXIX. 53, Rewty, (gw. huc.), płakać. VII. 263. Rex, (j. łac.), król, pan, epitet boga. XIV. 36, 54, 57. Reza, ryza, pęk gałęzi u sieci. XIV. 119. Rezeda, Reseda, XXVIII. 245. Rezginie, XXXI. 3; XXXII. 178, pt. Transport. Rezurekcja, VII. 284; XXV. 87; - w magii, XI. 377, 387. Reż, żyto. XVIII. 2,21; XX. 63. Ręcznik, II. 142, 144; XIV. 11; XXIX. 85, 86; XXX. 15; XXXI. 5; XXXII. 38; XXXVII. 486; - biały, III. 127; - w obrzędach weE;elnych, X. 61, 63, 64, 66, 67; XU. 91; - w obrz. pogrzeb., XIU. 2'32; Rędziny, lekka gleba, XXXIX. 294. R.ęika: ciężka, zła, IV. 127, 128; .....•dobra, lekka, IV. 127, 128; - kosmata, IV. 121; - swędzenie, wróżby, X. 355; - szczęśliwa, XXIII. 65; - w lecznictwie, XXX. 251; - w zagadce, IX. 407; - we wró:i:bach, XXX. 251. (gw. hue.), odzież, XVII. 151. (gw. huc.), duchy stodolV. 302. ne. XXXII. 83. Rękaw, III. 15; XIV. 15; XXIX. 80; Rigwed,a, III~ 2, 4, 6; XX 298, 299; - czuhy, X,X/XVII. 218; XXXII. 86, 133; XXXIV. 3, 6; pt. huńki, XXIXVII. 223; Li;teratu'ra ludow,a - koszuli, XX;IV. 134; XX,XVII. 215; R.imanthus crista Galli, p. szeląźnik .....:... w magii, XIII. 228; mniejszy. - sukmany, XXXVIII. 232. Ripa, (j. ukr.), kartofle. V. 60, 153; Rękawice, p. pirsttinies, V. 153; VII. 263; X. 261. XXIX. 97; XXłXI.4, 5; X1XXI1.116; Rispetti, (j. wł.), pieśni toskańskie. 4, 5; XXXII. 31; XXXVIl. 116; XV. 50. - w przysłowiu, III. 43; Rispotto, (j. wł.), poezja. XXXVII. - w zagadce, XVI. 83. 403, 404. Rękawiczka, próba czystoś,ci, symRiszczene, (gw. huc.), szczotka z gabol,:X:XI'II. 8; XIXVI 124; X:XX. łązek. XXXV. 100. 251. Ritornello, (j. wł.), pieśni, III. 363. Rękawka, Emaus, II. 219; III. 76, 77; Riwnyj, (gw. hue.), taniec, X'IT. 307; VI 205, 316; VI'll. 154; XVII. 29; XIII. 210. XJXIXI. 107; XIX/XVIII. 539; pt. Rizdwo, (gw. hue.), Boże NarodzeZwyczaje i o'brzędy donie. XVIII. 199. r o c z n e. Rizej, (j. błr.), słoma, gałęzie u nieRękawki, XXIX. 184. wodu. XXXII. 30. Rękawki M. Boskiej, 'P. goryczka wąRizhy, Rizkci, (j. ukr.), wzory pisaskolistna, XXX. 41, 50, 51. nek. IV. 212. Rękodzielnictwo, XIII. 66. Riże, (.gw. hue.), pastwiska, polany Rękojeść dziergnia, XXXl.II. 136; leśne. XXXV. 85. _ kijanki, XVIII. 117-119; Robactwo, zaklęcia w zwyczajach - radła, XXX. 229, 2 54; siewnych. XI. 387; XXX. 247. .....•sochy, XX. 50; Robaki, VI. 351; XIII. 32; XIV. 172; - szufli, XXXIV. 184. XXX. 84, 86,117-119; Rękopis, XI. 317; jako przynęta, XXXII. 26, 27; - berliński, VI 3511; XIXI. 245; - p6chodzenie, lI. 87, 162; - Hieremiasa, XXXI. 81; .....•w przysłowiu, XIV. 3B!); -:- kazań, II. 86. - w żołędziu, przepow. dobrego roRękowiny, p. zrękowiny, .II. 239,-241. ku, XXXV. 68; Rękownica, drużka. VII~ 248, 251. - wywołujące trąd, XVIII. 81--83. Ręnczniak, parobek, XIV. 119. Robienie światła, p. lanie świec Rhamnus catharctina, p. sakłak, sza:X:XXIII. 129. kłak, kruszyna. złota, XXVII. 94. Ribes nigrum, p. porzeczka czarna. Robocizny, IV. 129; XX. 4. Ricka, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 212. Robotnik, XXXIX. 46, 50, 53, 156; Rieć, (j. lit.), część sieci, XXXII. 30. Ręka choroba świń. Janowa, p. korzeń paproci. Riendie, Rigaczniki, 1 .( �448 - angielski, III. 325; francuski, III. 325; leśny, V. 154; polski, p. pieśni, III. 325, 329; XXXIII.41; rolny, VII. 333, 334. rosyjski, III. 325. wędrowny, .p. bochyniarka,bochyniarz. Roboty wiosenne, XXXVII. 203, 207. Rochte, (j. czes.), rozpadlina. XVI. 291 Rod, p. ojciec, XIV. 62. Rod, (dial. alem.), rząd. XI. 363. Rada, rodza, (dok.), bóg rodzic, bo. c~n. XIV. 62, 63, 176, 224, 225. Rodały, III. 50; XXX. 231:, 236. Roditetskaja subota, (j. ukr.), XXIV 6; pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d Y związane z kultem przo dków. Rodakola, wóz niebieski. XIV. 61, 62 Rodowość ojcowska, totemicz. III.371 Rodowód białoruski, p. hutorka. XXI. 141. Rody, ród, p. bojary. XXXIX, 90, 91,169; pt. Spis nazw rodów w I n d e k s i e o s o b o w y m. - patrilinearne, XXXIX. 184. Rodyny, (gw. huc.), urodziny. XIII. 99 Rodzana, Rodzanica, bogini. XIV. 61, 62, 72; 73. Rodzeństwo !przyrodnie, III: 307. Rodzic, XIV. 48, 62, 63. Rodzice chrzestni, l. 183; II. 202; XXXI. 159; pt. P o k rew i eńs t w o f i k c y j n e. Rodzina, XXXIX. 45, 186, 187, 193; - chińska, XXXVII. 362; - indywidualna, V. 83; XXXIX. 105; - kirgiska, V. 5; - mała, XXXVII. 123; 449 - monogamiczna, I. 36; II. 97; XXXIX.16; - osobowa, n. 102; - parzysta, III. 371; - patriarchalna, II. 303; IV. 251; V. 187; XXXIX. 16; - pierwotna, I. 33, 65, 72; IV. 350; V. 84; XVIII. 237; - poligamiczna, II. 97; XXXIX, 183, 187, 191, 207, 225; - powstanie i ewolucja, V. 82; - ustrój, XXXVII. 333; - tatarska, XXXI. 156; ----'wielka, IV. 4; XXXV~II. 347, 355. Rogacizna, ochrona przed chorobą. XXXIX. 103. Rogacz u sochy, XXIX. 167; XXX. 254. Rogal, plót u wątona lub stępa. XIV. 119. Rogale do suszenia siana, XXXIX. 336. Rogalka, mątewka, VI. 45, 57. Rogalki świętomarcińskie, pieczywo obrz. XIV. 1, 7. Rogarz, wytwórca rogów. XIV. 119. Rogate bóstwo ugrofińskie. XXXII. 118, 119. Rogaty, p. diabeł. XXVII. 69. Rogatywka, czapka. X. 183; XXVIII. 168, 171, 174, 176, 177; XXX. 215; XlXXVUI 241, 242; XXXIX. 348. Rogi, części krosna, II. 134. Rogale, rogale. XXXIII. 158. Rogoża, plawok, (j. błr.), do pływania. XXX. 16. Rogoża. szerokolistna, Typha latifolia. XXVIII. 245; - w lecznictwie, XXX. 69. Rogóż, w kociance, IV. 283. Rogula, nazwa krowy. XI. 73.. Rogula, rogalka mąkowa, mątewka. II. 128. (j. ukr.), bydło rogate. IV. 280, 281. Rohelina, rochle, (j. czes.), 'rozpadlina XVI. 291. Rojenice, Rodzanice. XIV. 72, 73. Rojenie się pszczół, II. 136. Rojownik, MeUissa officin., II. 136; XXV. 76; XXVIII. 245; XXX 55,56. Rojzale, (j. żyd.), wycinanka. XXVIII. 47, 49, 55,56. Rojz-rose, (j. żyd.), czerwonka, III. 55; XXXV. 69. Rok kościelny, II. 86; - obrzędowy, XXXI. 144, 162; XXXV.2ł; - w symbolach, VII. 119; - w zagadce, II. 41; XVI:I. 83; pt. Rohatyna, Zagadki. - zawity, (dok.), XVII. 198. Rok, (j. ros.), los. XVII. 195. wyroki, (dok.), sądy. XVII. 195, 196. Rokicki, p. Boruta, XXXIX. 248. Rokita,diaJbeł, p. Boruta. VIII. 153; XXVIII. 128, 129; XXXIX. 248. Rokita, iwa, wierzba. VI. 197; XX. 297; XXTII. 159. Rola, jednostka gospodarcza. XXV. 30. Rola muzeów etnograficmych, XXXIX. 624; - wytwórców, XXXVII 54, 56; _ zwierzęcia w animiźmie pierwotnym. XVIT. 182. Rolnica; perz. Triticum repens, w lecznictwie korzenie, odwar. XXX.6. Rolnictwo, IV. 278; V. 122, 123; VII. 18, 20; VIII. 165; XI. 387; XVIII. 127; xx. 318; XXV. s. VIII; XXVII. 141; XXIX, 118, 134; Raki, 29 Lud - Tom XL XXXI. 169, 170; XXXV. 75; XXXVIII. 313; XXXIX. 52, 108, 189, 190, 284; pt. N a l' z ę d z i a l' o l n i c z e pt. Roś li n y upra wne. - dawne formy, XXVII. 139. - Luo, XXXIX. 218. - rO?iwój, XXXIX. 52. - tropikalne, XXXIX, 193, 202. Rolnik, II. 86; VII. 87, 95; XIII. 92, 94; XIX. 92; XXXIX. 105, 108. - afrykański, XXXIX. 181. - w mętowaniu X.IV. 378. Romano-ritu, (j. łac.), obrządek rzymski. XXI. 191. Romantyzm, XXXV. 20, 29. Rop, rap (ryba). XIV. 119. Ropa naftowa XXXIII. 107; XXXIX. 243. Ropienie, Xl. 399. Ropucha, Bufo, p. koropanie, V. 127. - leczenie krów, XXV. 92. - w literaturze ludowej, IV. 81; V. 127; XI. 363; XXXII. 100, 182. - w magii, VII. 308; XI. 383; XXXVII. 297, 304; XXXVIII. 248. - w przyrządzaniu trucizn, X. 225. - wcielenie czarownicy, XII. 64. - z kamieniem w ,głowie, XXXII. 136. Ropucha kOp"'awa, nazwa krowy. XXI. 58. Rosa, nacieranie się czarownic, XXVII. 63. - przemywanie oczu, XII. 265; }cVIII. 182, 211. - słona, II. 54. - spod szubienicy }CI. 378. _ świętojańska, IV. 142; XVIII. 211. świętojerska, II. 214. _ w magii, VII. 319, '320; XI. 377; XVI. 48; XXI. 132; XJ{V. 87. _ �451 450 - w przepow. pogody, XIV. 369. w zagadce, II. 130; VI. 247; XVII. 83. - z okna, Xl. 383. - żytnia, V. 218 . Rosa canina, p. róża polna. Rosalka, likier. II. 129. Rosaria, Rosalia, (j. lac.), święto zmarłych. XXII. 152. pt. Z w y c z a j e i o b 'r z ę d y z w i ą z a n e z k u lt e m 'P r z o d k ó w. Roscicha, nazwa krowy. XXI. 59. Rosiad, rozjazd, sieć. XXXIX. 326. Rosiczka okrągłolistna, Drosera 1'0tundifolia L., XXVIII. 245; XXX. 208; XXXVIII. 273. Roskalyki, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 214. Rośliny w wierzeniach i magii. - diabelska, !p. kąkol. XXXI. 95. - dziko rosnące, XXXV. 89. ~ faI'!biarskie, XXVIII. 241. - jako motywy zdobnicze, XXVIII. 241. - o Roskete. roskiu, (gw. huc.), znaki własnościowe XXXV. 138. Rosochata gałąź brzozowa w magii. XI. 386. Rosomak, motyw etiologiczny II. 216. Rososzki, w budownictwie, I. 161. Rosół czarownic, XXX. 206. - w bajce, XX. 247. - z bociana XII. 265. - z kaczki, XVIII. 181. - z nóźek baranich, XVIII. 184. Rosskas, Roszkas, bóg. XIV. 78. Rost, wzrost. XIV. 309. Rostalować, rozćwiartować. VI. 47. Rostań, droga rozstajna. XVI. 108. Rostfijać, rozwijać. XIV. 120. Rostopast, Chelidonium maius, korzeń i listki. VI. 160. . Roślina, p. wcielanie się dusz. Roślina (y) cmentarne, XXX. 250. - czarodziejskie i magiczne, V. 247; X ;226, 259, 264, 265; XI. 430; XVIII. 77; XIX. 147; XXIII. 134; XXiX. 210; XiXX,Vnr 233; pt. - kuchenne, V. 247. lecznicze, V. 247; VII. 306; XIII. 217-225; XVIII. 77-192; XIX. 147; XXII. 53; XXVII. 153; XJXVIII 14, 246; :XXlx. 37-75 2,n7 211; XiXrxI. 93; XI}GX.III.' 1;0;' XXXV.25. ogródkowe ozdobne, V. 247. okopowe, XXXVIII. 313. poświęcone diabłu, XIII. 124. strączkowe, XXXIX. 19'5. symbole, VII. 293; XXVIII. 241. święte, XIV. 129. totemy, XVII. 34. trujące, XXVIII. 241. uosobienie mężczyzn i kobiet XIV. 203. ' uprawne, XXXIX. 194. WIskaźnik urodzajności gleby, XXXIX. 213. Roś l i n y u p r a w n e, p. aprak, arbuz, astry, bakun (tytoń), balsaminy, bambry, bandurka, bandury, bandz,' (ziemniaki), bania, barabola ber bib bób bromus, (pros~) br~kiew' bula' bulba, (ziemniak'i), bulwa, buraki: cebula, cybula, chmiel, chrzan, czosnek, dobramyśl (majeranek), dogusa ,fjproso),duchan, dynia, endywia, garagola,groch, grule, gry'ka harbuz, arbuz, hardy burka (ziemniak), hreczka (tatarka), hruszka (ziemniak), jaczmiń, jęczmień, jaćmiń, jarzec (jęczmień), "'j ~;. jęczmień, ka,pusta, karakula (ziemniak), karcc:;;;c1)y, ltarpiele, kaTtoch, kartofle, keZ, kobzole, (ziemniaki), kokorud~a, kompery (ziemniaki), koniczyna, konopie, kopany (ziemniaki), korbal, korpiele, krompel, kukurydza, kwaki, kwok, len, marchew, mOTchow, nasturcja, ogórek, orkisz, owies, pasternak, pataty, peluszka, piechota, pietroziele,' pietruszka, proso, pszenica, ryż, rzepa (ziemniak), rzepa, rzodkiew, sałata, soczewica, strączkowe, suchi kosyci, szablak, szpele, tatarka, trefi, truskawka, tytoń (aprak i bakun), warzywa, wika, wyka, zboże, ziemniaki, żyto. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e p. aloes, anyż, arcydzięgiel, arnika, Artemisia-Abrotanum,(Boźe drzewko), bagno, baluszanka (mięta), bania, barwica, bazie poświęcone, baznyk, bażanowiec, bedki, bedrinec, bedrycz, !bez, biała róźyczka, biedrzeniec, bion, bijon, biżderewO, (Boże drzewko), bluszcz, bluszczyk ziemny, bobownik, bodziszek żałobny, bole oCZY, boleczycznyk, borówka, borowina, borwicki, {porzeczki), Boże drzewko, (bylica), Boże tilo, bób, bTatczyk, bratek, brazowec, p. bagno, bukowiak, bukwica lekarska, burak, busiekoT, bylica piołun, bylica pospolita, car zile, cebula, cenceryja, centoryja, (tysiącznik zwycz.), centofolia, centuria, chleb świętojański, chmiel, chrzan, ciemiernik, ciemierzyca, świńska zielina, ciotka ziela wszelakiego, (macierzanka), cis, cyndalia, cyngalia, 29' cyntoryja, cyntoria, centuria, czarną róża, cUlrne jagody (Vaccinium myrt.), czarne ziele, (krwawnik lek,.), czarnuszka, czemerycia, czemiernik pUl1purowy, czeremcha, czersak, (szczeć leśna), czerwiona roślina, czesnok, czesnyk, (czosnek), cziebrek, czarne ziele (Ibażanowiec), czorni jahody, (czarne jagody), czosnek, czybryk polowyj, czyściczka, czyścień, dęte ziele, diwena, diwenia, dziewanna, drapacz, czortopolocha, driakiew pol. na, drimluch, dryjakiew podgryziona, drzewianka wzniesiona, dub (dąb), dykij slyz (kędzierzawiec), dyw-derewo, dziad, (zawilec płowy), dziegień, dziewanda, (dziewa'nna), dziewięćsił pospał. dzięgiel,-dzięgielnica, dziudżur, dziurawiec, dzyngiel (dzięgiel), dzwonek wielokwiatowy, fasola, fiołek trójlbarwny (bratek), fiołek wonny, firletka płomieńczyk, galganowy korzeń (Radix galangae), gąska, gęsie wianki, ·gęsiówka piaskowa, gęsiówka pospolita, glistewnik pospolity, gliśnik{konwalia), głowacz, glowaczyna, głownica źytnia (sporysz), głóg, goryczka,gościowiec, goździkowiec, grab, gruszki M. Boskiej, ·g1UlSzka okrągłolistna, grzebyczki, (goździkowiec), grzybień biały, grzY'.by, gulora, guziczek, guziczek zloty, gwiazdownica, halios (aloes), hawicz, hebd, helios (aloes), hiacynt, histowanec, hisznyci, żi.noczi, hladkij lyst, hortenzja ogrodowa, hranyci, hreczka, hryb, {,grzyb), jabłonka, ;ablownik, ;aczmiń, jagody czarne, jałowiec, janowiec, jarzębina, ja- �453 4_) :>. xzmianka większa, jasień, jasion (kora), jaskier ostry, jask6lcze mLeko, jask6lcze oczko, jask6lcze zieLe,jask6lczy śLep,jasnota biała jaśmin, jaśniak, Jasnl'c. jawor, jęczmień, języczki, (babka), języczki jeLenie, jodła, j6zefek, jurykiw, kacze pyszczki, kalina, kalyna, kamelki, kanarki, kapustc> kapusta zajęcza, kapytnik ,kardybendyk, karnobeden'lk, karto~le, kasacz (uraźnik), kasztan, kqd~iolki, kqdziolki, M. Bos., kąkol, ką!Iwinica, kędzierzawiec, kińska miata (mięta), kluczyki, klobuczki (dzwonki), kminek knerych kniat knieć błotna, kobylak, k~bYlec: kocanka, koci ogon, kokoszki, kolendra siewna, kolkowe ziele, koniczyna łąkowa, konopie, konopnica, konwalia, kończywiec, kończyzna, koper włoski i lekarski, kopytnik pospolity, korcipka, (czeremcha), korzeniówka pasożyt., korzeń gal-gana kosaciec kosy lnu, koszczka, kOSZYCZySkO: koszuLnyk, koszysko lekarskie kotki, kozłek lekarski kozłowiec' krokis, krowawnYk, 'krowienie~ biały, kruszczyk błotny, krwawnik, krzan (chrzan), krzecina pospolita, krzepnik, krzyżowne zieLe, krzyźownik, kukU, kuklik pospol., kupalnik górski, kurdybanek, kukurydza, kyciary cerwone, kurze dupki, kurze ziele, kurzy ślad, kusztyfan, laska Chrystusowa, 'laska p. Jezusa, lawenda, lebioda, len, leszczyna, Lewanda (lawenda); lilia, lipa, lisi ogon, Lisie jajka, (storczyki), liszczak liszczyniec liszczy korzeń, litw~r, lnica po~ spolita, InicŻIlik, Lothus cornicuLatus, lubczyk, lulek czarny, łl>pian, łopuch, łubin, luk-czesnyk, lyst burakowy, macicuLa oliwna, maciczne zieLe, macierzanka, macierzyca pospolita, macoszka(i), maczek, maiczki, mniszek, majeranek, majeronka, mak, malina, malina ostrężyna, marchew, maruna, marunka, maśLanka maśLenka, melisa, mieczyk d;chówkowy, mietlica, mietelnica, mięta pieprzowa, mikołajek polny, miodownik rojnikowaty, mlecz, mleczaj, mlot M. Boskiej, mniszek, moch wodnyj, moch z derewa, modrak, mokrysz, (mokrzyc właściwy), muchotrzew (gwia7.downica), muraszcziewnyk, myrta, myszydrzew (muchotrzew), naparstki M. Boskiej, narcyz, nawłoć pospoL, netota, niebospad nietota, nogietka, odyLon zUe, -olcha, oman niemiecki, oman wielki, orich liskowyj (leszczyna), orich woloski; (orzech włoski), orlik pospolity, orzech włoski, oset, osetek ,(osina), ożyna, paLuszki M. Boskiej, palka (szczeć leśna), pana Jezusa Laska, pana Jezusa wlosy, panienczyne wloski, paproć, papryka, pasternak, paznogietka, (nogietka), papawa, pełnik europ., [perz, pidojna, piernatka, pierwiosnki, pietruszka, piołun, piroLa, !Płucnik, podbiał, podróżnik, poLej, poLowyj derewyj, pomornik, poruszenik, PrimuLa officinalis, proso, przelot pospol., przerwonek, przestęp, przetacznik bobownik, przymiotnik łąkowy, przymiotowe zieLe, przywrotnik pospaL, pszenica, pszeniczka M. Boskiej, ptasia miętka, ptasia trawa, pyskawiec, rannik tękawki M. Boskiej, rogoża szerokolistna, rojownik, roLnica (perz) rosiczka okrągłolistna, rostopast (rośliny czarodziejskie), rozchodnik, rozerwij trawa, rozmajeron, rozmaryn, róża, róża Lagowa, róża laskowa, róża wietrzna (ślazik pospa1.), różyczka czarna, rumianek rzymski, rumianek wloskowy, ruta, rutyca, rzep, rzepik, rzepa, rzewień poncki, rzeżucha łąkowa, rzodkiew, sadziec konopiasty, samiwLe, samosija, satlok, sejec (sadziec konopny), sędzisz, silnyk, skrzyp, ślazowa róża, slabonohy, słonecznik, slyziwnyk, soniecznyk (arnika), spisz (lnica), spławnyk, sPorysz, srebrnik (tysiącznik), srebrnikpospolity, stanounikbabski, mużski, starzec wielki, stokolosa, stokłosa, strachopudiw, suniecznyk, swerbywus, szajuta, szałwia, szalwijejka, szarota leśna, stczaw, szczeć leśna, szczetka, szczota, szczotec2Jka, szczyr, szczyrbaneć, szesteLyna, ślaz lekarski, świeczki (goryczka), świńska zielina, świńskie bagno, tamaryszek niemiecki, tarczownica islandzka, tatarak, tatarskie ziele, tlusty mąż, tojad, tojeść, trepeta (osina), trędownik węzłowaty, truskawka, tucznyk, turije jazy ki, tysiqcznik, ulomiak, ulożnik, urażna zielina, urażnik, waleriana, warkocz M. Boskiej (dziewanna), . wawrzyn, wątrobowiec, węgierka {śliwka), wiet"ie zieLe, wieprzyniec, wierzb on. wiesiołek dwuletni, wieszczyca, wie- szczycowe zieLe,wietrznica, wilcza jagoda, wilcze łyko, witułka [pOspol., wlócz~ga, 'wlodziarka, . wloski M. Boskiej (gęsiówka piaskowa), włoski p. Jezusa (gęsiówka piaskowa), włoski panienczyne (gęsiówka piaskowa), wodna lilia (grzybień 'biały), woLe oczy, wowczynice (wilcze łyko), wrotycz, wrzos, wyżlin, zajacza kapusta, zalożnik (zajęcza kapusta), zan-kieL,zanogcica zielona" zawilec niestrętek, zazuLi czerewyczki, zemlene serce, zgajba. ziele, zielenice, z-nie ba-spad. (glistewnik pospol.), zrost, zubrzyk, zworiwnyk, zworowyj lyst, żabia miętkiew, żabiak, żabie gronko, żagawka, żegawka, żelywa (pokrzywa zwycz), żitnyje riżki, żowWnycia, żywokost. Rośliny w wierzeniach i m a i i p. (Adżaśr(y)ngi), kozi róg, ALrauna, ALruna, Anthropomorphon, anyż, Aphrodisiaca remedia, Mandragora, Atropa beUadonna babimór, (wiewóTzyn), ba _oLub,bania baraas (mandragora), bazie poWi~cane, beUadonna,baLiczka, beLisa, blekot, biała różyczka (jerzmianka większa), bobiwnyk, bobownik, bodziszek, czerwony, boże drzewko, bób, burak, bylica, car zieLe,cebula, chaber, cis, cyprysek, czarci batóg, czarcie ziele, czornobH, czortopolocha, czortoryja, czo.snek, czystec, dąb, dęte ziele, driakiew polna, dziad zawHec, dziewanna, dziewięciornik, dziewięćsił pospoL, dziędzierzawa dziegiel, dziwostręt, dziurawiec, dzwonec, dzwonki świętojańskie, Erba g �455 454 Maria, firletka !Płomieńczyk, florencyna (paproć), gąska, Gentiano amareUa (terłycz), genista, gęsie wianki (przywrotnik), głowacznik, ołowianka, głowatnik, głóg, gościowiec (powojnica alpejska), goździeniec, grab, gronko, grzmotnik, grzybień biały, gulota, guziczek, guziczek zloty, gwiazdawnica, hebd, hiacynt, hortencja, br<.'Czka, hromowe korenie, iwanki~, iwanow e ziele, jałowiec, jasień,. jasion, jerzmianka większa, jaskier ostry, jaskółCze mleko, jaskólcze oczko, jaskólczy ślep, jaskólka (bodziszek czewrony), jemioła, kacze pyszczki, kaczuszka, kaczyniec, kalina, kamiOnka kartofelki, kądziolki M. Bos., kąkol, kąkolnica, kinajdios, kluczyk~ klobuczki, kłokiczka, klokoczka, klokoczyna, kminek, knerych, kniat, (knieć błotna), kobylec, kobylaki, koca.nka,. kocianka koci ogon, kogutki, kokocyna kokornak, kondratek, konicz~a polna, koniczyna rozesłana, konopki, koper lekarski, korcipka (czeremcha), korzeniówka pasO'Żytnia, korzeń fiołkowy, korzeń omanu, ko.,. rzeń świętojański, koszyczysko, koszysko lek., kotki p. kozia broda, koz1bród łąkowy, koziróg po_ spolity, kozłowe ciernie, krężołek, krzyżowe drzewo, krzyżowe ziele, księże portki, kuklik pospol., kupalnik, kwiat, kwiat paproci, kwiat cary, kurzyślad, lawenda prawdziwa, lebioda lebiodka lelija, len, leszczyna: lawanda: lawenda, lewkonia, lipa, lisi og01l, lulecznica brunatna, lulek czarny, łodyga gentiany, łopucha (rzepak?) macierzanka,. maczek, mak, mandragora, mandragona, maruna, marunka, marzana wonna, Matki Boskiej łzy, melisa, mieczyk dachóWkowy, mietlica m.ietelnica, mikołajek POlny,' mirt, mlecz, mleczaj, mlot M. Boskie;, mniszek, myrta, mysoczew, narCyz, nasiedrzy, nasieżrzy, nasiężrzaZ posp., nawłoć pospolit. netresk, nostrzyk, nygus, orlik, orzech, osetek ostrokrzew ostromlecze, ostró~, ośmiał' mniejszy, ożyna, paproć, paprotka, papryka, pieprz turecki, paprzyca, perz, pietrasznica, pięć kolon, pindyrynda, piwonia, pokrzyk wilcza jagoda, pokrzyk mandragora, pomocnik (psianka słodkogórz.), powojnica alPejska, przestęp, przewierceń, przymiotnik łąkowy, przytulia 'bagnowa, przywroinlik pospolity, psianka słodkogórz, psie koślaki, pstra trawa, rosiczka okrągłolistna, rozerwijtrawa, roztnajeran, roz.tnaryn, rozpustne ziele, róża nita sakłak (szakłak), sa!{wacz, ~a,a~ką sa: syna, siedmiolatka, sierotki, ~ierp, sierpownik, słodyczka, smetannyk, śmietannik, srebrnik judaszów, sroczka, stokroć, storczyk plamisty, storcZYk szerokolistny, suchodrzew, szakłak, szanta po_ spolita, szarotka, szczastie, szelążnik większy, śmietannik, śnieżyczka, świeczki (goryczka), świń~ ska wesz, świńskie ziele, targownik, tasznik pospolity, tatarak" tatarskie ziele, terłycz, tojad, totys, trojzile. trupiogł6wka, trze- .' I .i wiczki M. Boż., trzmielina brodawkowa, tucznyk, tymian macierzanka, tynara, uroczne ziele, urokowe ziele, wawrzyn, wełnianka, weł!nica" werbena, wierzba wiciokrzew, wiczyna, wierz~ina, wier21bówka, wiewiórczyn, wilżyna polna, witułka pospol. (werbena), wole oko, wolski ślep, wolowe oko, workow.iśnia, wronie oczy, wronie sadlo, wrotycz, września porzenna, zaharduszka, pahartuszka, zajęczy czosnek, zajęczy groch, ziele, zimow• nik, zioła, żabiak, żabieniec pospolity, żmijowiec posu>olity, żółcień, żólwie ziele, żorzyczka, żywotnik ameryk. Rośliny w żbieractwie afiny, afyny. afyny iwanowi, babki, (grzyby), barszcz, borówka, bukwa Carex avenaria, cąber, czerem'cha, czernica, czerwona jagoda, dacha, drapak'y (jagody leśne), Durra, Elemus arenarius, . Elemus giganteus, gier, groohowiec, gryszpanek (borówka bru~znica), grzyby, helba, hodryk, Jagody, jałowiec, kamasa, kom~sa, kudron, lebioda, loboda, malma, malina ostrężyna, manna, manomin, maruska, ostręzina, ostrężnica ożeniarka, perz, :popielucha, tpO";ój, poziomki, ryż:wodny\ scer.bok, szczaw, szczerbok, Vacc\ni um idaea. Rośnięcie od strony głowy XXXIX. 185 186. Rota ~rzysięg:i oczyszcz.,. .X}\.n. 2,2 Rotman (dok.) retman, sternik, szyper, X. 4-10, 455. XX . 57" 100· XXXII. 66, 67, 69, 73. Rotmańczyk p. 'rotman X 7, 455. Róuta (gw. huc.) nazwa krów XXXV 134 Rowisch (j. niem.) p. rawasz, laska I.. karbami, XXV. 129. Rowyszek. rów, XIV 120. Rozbaczyć, zapomnieć, XIV. 12Q Rozbijacz żelazny do kopania XXXIX. 363. Rozbójnicy IX. 73, X. 17; XXIX. 127 XXX. 213. tatrzańscy V. 122; 183. w anegdocie XXXI. 130. w legendzie XXXI. 16. w opowieściach XXIX. 127:_ w siopce V. 1:55,156, 158; XIX. 36 Rozbuchany, rozpuszczony XVI. 86. Rozchodnik, p. wronie sadło, psiatrawa. Sedum acer, Sedum Telphium L, Sedum maximum. - do czarów XXX. 210. _ kąpanie zmarłego XV. 103. _ liście, okłady XIII. 219, 224, -- XXX.64. - maść XXX. 64. _ okadzanie krów VIT. 306,1XXX~ 64. _ przeciw czarom XXX. 64. _ przeciw opuchnięciu XXXI. 98. Rozcieranie XI. 390. Rozczyn gliny z wodą w leczn. XXXIII. 120. - na ciasto, III. 51. Rozdawanie podarków przez starostę weselnego XVII. 160. - prętów na N. Rok XVII. 23. strucli i bułek przez młodą XVII. 159. Rozdrapa łazęga, niezgraba XII. 68. Rozdroże p. rozstaje, w magii VI. 264; XIII. 26; XXXIV. 6. Rozdzielanie korowaju XXVI. 86. -.. t• " _.. ' .. .. :. ..;...~ �456 457 p. Rozryw-trawa It. 211. XVI. 5. Rozeta ornament XXIV. 121; XXVI. 81, 82; XXVII. 174; XXVIII. 47; XXIX. 80; XXXI. 174; XXXIII. 141; XXXIX. 454. nakładana, xxrvI. 82 wycinana, XIXNE. 82. - wyrzynana, XXVI. 82 Rozgracyja, rekreacja XIV. 309. Rozjankrzona, rozj ątrzona XXXIII. 80. Rozjazd, rozsiad, sieć. XXXI. 31; XXXVIII. 257. XXXIX. 326. Rozkiecać się, romecieć XIV, 120. Rozerwij-trawa (gw. hue.)' znaki na uszach owiec XVII. 143. Rozkład domu, XXXIX. 453. Rozkosz, p. Niega XIV. 77, 79, 176,232. Rozkreślanie: kredą, pierścieniem, grzebieniem. XII. 265 pt. M a g i a. Rozkwitanie suchej gałęzi XVI. 37. Rozluczin'e (gw. hue.) rozdzielanie owiec i krów na połoninach XXXV. 131, 132. Rozlupa, czapka rozcięta XXVIII. 167, 170, 173, 174. Rozmajeron, rozmaryn, IX. 391, 392. Rozmaryn lekarski p. rozmajeron, Rosmarinus officin. XXVIII. 245. - w lecznictwie XI. 396, XXX. 61. - w wianku II. 339. IX. 44; XU. 89, 157; XIII. 320. XXXVIII. 250. - wzory pisanek V. 212. Rozmieszczenie chałup XXXIV. 288. - wytworu XXXVII. 57. Rozkil Rozmowy bydła V. 212; VIII. XVIII. 195. - ptaków IV. 420. - z głuchym VIII. 424, 42.5. - z umarłym VIII. 52. - zwierząt VI. 71; XV'III. 195. XXXVII. 26.. 49; Rozmowy Polikarpa XXX. 82. IV. 277. Rozpajdzony, rozpalony, XVIII. 221. Rozpalanie ognisk, xx. 300. Rozparzeniec, człowiek, który udaje szlachcica, XVII. 164 Rozpędzanie chmur, gradu i deszczu XXXI'll. 125. p.t M a g i a. Rozplatanie warkoczy III. 54. Rozpleciny I. 245, 246; V~ 355; IX. 213; X. 198, 211; XI. 412; XII. 91; XVII. 155; XVIII. 146; XX. 197; XXVI. 86; XXVII. 154; XXVIII. 94-96; 104. XXXVIII. 297. pt. Zwyczaje i obrzędy wt!s e l n e. Rozporządzenie c. k. Min. Rob. Publ. z dn. I. VIII. 1911 r. w sprawie zachowania rodzinnych strojów ludowych XVII. 289-291. Rozpraszanie się człowieka po śmierci. XXXIV. 9. Roznosynie Rozpustne Rozwora u wozu. VI. 291, 395; IX. 145; XXXIX. 114. Rozwód, TIL. 37. - u Kirgizów V. 6. - z powodu czarów XXVI. 2. 3. Rozwój fizyczny ludu polskiego IV. 402-404. - języków indoeurop. XXVll. 52, 53. - kultury XXVI. 43; XXXIX. 102. - metod etnologicznych XXXVIL33. '-- stadialny XXXII. 180., - techniczny XXXIX. 102, 104. - twórczości ludowej XXVI'!. 1. - zespołu kulturowego XXVI. 43. Rozyhry (gw. hue.) zwycz. doroczny. V. 218; VI. 258; XIII. 112; Rozzucie męża XXVI. 86. Rożale, Rożaly, Rożukie, (j. lit.) różyczka, ornamet, XXXII. 37, 38. Rożanica, Rożdenica, ,bogini XIV. 61, 72. Rożdestwo Christowo (j. ukr.) Boże Narodzenie XIII. 21. krzyżyków, ziele, Verbena officinalis, XXXI. 98. Rożdestwo Rozrywki umysłowe w Stromiecczyżnie (p. Radom) XXX!III. 155. Rozrzucanie okruchów po polach XI,I. 318. Rozstajne drogi p. Krzyżowe drogi. III. 55, 58, IV 366; V. 347; VI. 264; VIII. 344; Xl. 193; XII 65, 226, 268; XUI. 26; X'VII. 25; XiXVIII. 123,251; XIXXnI. 122; XXXIV. 6; XXXVI. 109. opt. W ier z en i a. Rozsypiska jurajskie XXI. 250. - krzemienne XXI. 250. Rozszarpanie hakiem XX. 309. - końmi, V. 108; XI. 392. Rozszczep, samołówka XXXI. 32. Rozumnie, dość dużo, XJH. 68. Rozwolnienie leczyć XXVI. 86. rozdroże, 1 ~ .f; .' Preczystoj Bohorodyci (j. ukr) Narodz. M. B. XVII. 147. Rożek cudowny XXX. 80. " Rożki do prochu,. prochownice XXI. 45. Ród, p rody, I. 14; II. 81; V. 5; X'X,XIX, 15, 16, 19, 53. - boski, XIV. 4:8, 61, 72, 189-191. - i państwo XXVI. 133. - mat~i V. 84; XXXIX. 20. - patriarchalny XXXIX. 52. Róg capa w lecznictwie, XIII. 277. - do grania XI. 162; XIV. 136, 149; XIX. 116; XXI. 32; f{XXVIll. 109; XXXIX. 345. - do picia XIV. 40. - jako podwaliny świątyni w Retrze XIV. 43. - jednorożca XXXIX. 308. - jelenia, zą.wieszony na sośnie, znak graniczny X. 447. - krowi II. 224. - obróbka V. 4. - pasterski XXXV. 85, 119, 131. - Świętowita XIV. 50; XXVI. 71. - turonia XXX. 194. - w zabezpieczaniu od uroku XIXI. 227; XVIiII. 176 pt. Apotropa ion. - w zagadce XIV. 374. - złego ducha VII. 21. Róg p. placek świąteczny. Róg kozi, roślina, p. Adżasr(y)ngi, XXXIV. 105: Rószczki, wzory pisanek IV. 212. Rów w budownict. XXXIX. 255, 286. Równania językowe słowiańsko-ałtajskie; słowiańsko-irańskie; słowiańsko-tureckie XXXIV. 179, 180. Równik, równyk, rówieśnik XIV. 120. Rózga brzozowa, p chlqd, bicie odmienionego dziecka XIII. 326. -J brzozowa, z miotły XXX. 20. - palmowa II. 87. - poświęcona· IV. 141. - śmigusowa, p. kiczka, kyćka. - w lecznictwie XI'I. 267. - w prawie wiejskim, XXVII. 166. - w zawarciu sprzedaży, XIII. 287290. - w zwyczajach B. Nar. XI. 69. - weselna VIII. 238; IX. 137, 22'5; . XIV. 215; XXVIII. 94, 96; XXIX. 190; XXX". 67. - z korzenia dana, XIII. 288. - zielona p. litkup, XIII. 287-290. Rózgi, haft. XII. 119; XXIV. 132, 137, 143. - kara, XXVIII. 80. - wzory pisanek IV. 212. Różiena żólta., nazwa krów XII. 301. �458 Róża, Rosa Silvestris, III. 240, 268; XXV Ul. 245. - barwnik do jaj IV. 215. -biała IX. 41, 182. - dzika w magii XVI. 130. - ornament XXVIrI. 26; XXIX. 184. - kwiat, środek antikoncepcyjny XIII. 22i. - święcona VI. 60. świętojańska VUI. 342. w lecznictwie liI. 254; X. 233. _. Vi pieśni, III. 162; XIX,X:n. 15, 18 - w wieńcu wesel. XVIII. 145, 146. Róża lagowa, łaskowa, wiesiołek dwuletni, Oenothera bienis. XXx. 57. Róża polna, Rosa canina, korzeń XI. 386; XXX. 61. - wietrzna,ślazik pospal. XXIII. 136. Róża, choroba VillI. 366; X. 233, 358; XI. 384, 386, 399; XXIII. 136. XXX. 57. Róża, wzór pisanek IV. 212. Różana, nazwa krów. iiI. 130; XXI. 59. Różaniec II. 2.2'5;VIU. 257; XI. 4U. - pożyczanie; XXIII. 78. - w baśni XIV. 181. - w obrzędach narodzin. VIII. 347. - z ciasta II. :i!18.· Różdżka A.arona, ~I. 69; XiVI. 35, 36 - Adamowa XVI. 39. - bożonarodzeniowa XXX. 194-196. - czarodziejska XXVI. 19, 20 . - miedziana XVI. 151. - p. młodego III. 350. rozmarynowa HI. 349; IX. 41. 85; xxx. 4. - uschnięta, XVI. 33. - weselna VI. 133; 143; XI. 97; XIII. 295. Wirgula. III. 266. Różdżkarz III. 266; XXXVII.' 337. Róże, wyrzuty ropne, XIXXII'! 80. 459 Rókować, wojska Rubacha XXIX. (gw. żołn.), iść do VI. 47. XIV. 180. rukować (j. ros.) koszula XXXVIII. 354. rubac (j. czes.) XXIX. 118; XXXVILI. 359. Rubelp, drążek do siana III. 44. Rubież, rqbieź, wycinanie drzew na granicy XXXIX. 296. Rubacz, etnograficzna, XOOXVIII. 320, 321. (j. ukr.)' rąbek XII. 286, 292. Rubron, spodnica jedwabna XV. 96. Rub'us caesius p. maUna popielucha; - saxatilis p. kamionka. Ruchy etniczne XXI. 248; XXVI. 42, - patriotyczne XXXV. 20. 29. - rewolucyjne XXXIX. 54. Ruda bagienna, p. rdza jako barwnik, X:XIV. 141; :XJXlVII'!. 132; X:X,XIX 236. - żelazna 'III. 266. Rudasz, sito XIV. 120. Rudawiec, gleba XXXIX. 211. Rudnik, XXxVIII. 323. Rudra (j. ind.) bóstwa wiatru i burzy III. 5. Rudy, p. diabeł XI. 382. Rufa, koniec łodzi, 00. 56. Rugian, bóg ziemi XVII. 204. Rugiewit XJV. 36. Rugi uboba, baba żytnia XXII. 8. pl Dem on y k ob i e c e. Ruka (j. ukr.) części fajki 1'1. 141. Ruka jak bołyt O, ukr.) XVIN. 183, 185. rukawy(j. ukT.) rękawy 118. XXXIV. 146. Rukawice (j. ukr.) rękawice XXXII. 31. Rukawy O, ukr.) wzory pisanek IV. 213. Rukobitie (j. ukr.) klaskanie XXIII 185. Rumak, p. koń, XI. 333; X;IV 51; XXVI,N. 58. - skrzydlaty XXXIV. 33. Rumex crispus p. kobylak. - lapatifolium p. kobylec. - scutata, p. szczaw tarcżowaty. Rumianek rzymski Matricaria Chamomilla L. p. jaibłownik. X. 335; XII'! 217, 220, 224; X:XiVIH, 2'45, - kąpiel XLI. 265. - odwar, okłady w lecznict,XXX.55. Rumianek włoskowy p. rumian włoski V. 165; X. 335. Rumionny, rumiany XIV. 120. Runczie O, ulu.) przegniłe kłody XVDI. 144. Rungschamell, Rungschemel (śr. wys. niem.) ryczan XXXIX. 128, Runo, wełna XVII. 147. Runot O, fiń) ballady XXXIV. 284. Runy rzucać, czary XV. 42. - slowiańskieXV.220-423;XXx.ll, - syberyjskie IV. 447. Rupotać, 'bębnić, rumotać XIV. 120. Ruprecht, parobek p. chodzenie z turoniem X. 430. Ruptura p. Kieła. Rury kanalizacyjne drążone w drzewie, XlXIXEX.452. Rusalnaja nedHa, O, ukr.), X,VI. 325. 'Rusałka II. 213, 329; IV. 151, 156, 160, 163, 165, 167--169, 256, 315, 318, 319, 387 388 391; V. 44; VI. 325, 337; VIII. 7, 10; X. 109, 398; XIV. 82; XV. 41, 221; XVI. 325; Rukawce, róźi O. ukr.) wzory pisanek IV. 212. Różnowierstwo XV. 249. Różyce, ornament XXX. 164. Różyczka czarna, krewnik, (?) krwawnik lekarski, xxx. 62. Różewi - Rubok '. "1 J . ,~ .1 I I XV:II. 36; XVIII. 77; XXVIII. 4; XlXI:X. 179; X(XXV~ 61; XXXVII. 147; XXXVIrI. 453; XXXIX. 318. Pi. D e m o n y k oh i e c e. Rusana, nazwa krów XXI. 206. Rusek, Rosjanin XVII. 164. Rusin, Rusinka w literat. ludowo VII. 49, 131. Rusin w szopce XIX. 36. Ruska farba, jasno-czerwona V. 311. Ruska prawda XXVII. 177. Ruspetti (j. włos.) pieśni umbryjskie XV. 50. Ruszczka, różdżka weselna XIV. 256, Ruszka, ptak w lit. ludowo VIII. 308. Ruszt XXXDI. 56, 57. Rusztowanie egzekucyjne XXXIX. 144. Ruśnica, rusznica XXVIII. 72. Ruta, Ruta graveolans, kąpiel· zmarłego XV. 103. - napój miłosny, sok, X. 226; XXXVIII. 233. - odwar w lecznictwie XI. 396. - święcona w'lecznictwie XXV. 77. - w lecznictwie XlI. 396; Xl\I)I. 221, 224; XVI. 85, 108; XXX. 62; XXXIV. 279, XXXVIII. 233. - w magii IX. 385. - vi obrzęd. XXXIV. 279;XXXV.65. - w ogródku(V1I.55,132, 134;·,XII. 297. - w pieśni I. 248, 249; III. 59; X. 198. - w symbolice XlIV. 203. - w wianku weselnym III. 350. - zapach XXXVIII. 233. Ruta (j. slowiń.) szyba V. 325. Rutyca, wrotycz w lecznict. XXX. 66. Rużana, nazwa krowy. XXI. 200. Ruż'en'a (gw. huc.) nazwa krowy. XXXV. 134. Rużi popereczni O, ukr.) wzory pisanek IV. 212. �460 461 Rwanie lnu, p. len IX. 325. R~ba p. aloza, akuń, alszanka, aszaraj, aszaris, auszkłe, babeć, biała- bierżela, bzdręga, ,brzana, brzanka flądra, głuch, gorzkówka, iglarz, gucza, jelec, jesiatru, jesiotr, karaś, karp, kiałbiej, kiełbie, kielbukaj, kielby, kręp, kolka, krakieś, krasnopióry,kręp, leszcz, leszczyk, liaszczej, lin, linas, linej, miaszkrej mieszkrej, miętu, miętuz, minog rzeczny, mlon, mniak mrzeza, mrzyszk.a, mrzystwo, okleja, okuń, okoń, ouszkle, piskorz, plocica, pIać, plotka, płotecznlk, podleszczyk, ragulkas, ragłulas, ryba kwietniowa. sandacz, siekierka, sielawa, sikwa, sondacz (sandacz), strąg (pstrąg) spiór, strzelba, sukarebka, suchareba, sum, sucharieba, sygi,' szamas {sum), szapalukas, szczubel, szczu'ble szczuka (szczupak), !Śledzie, uklej (kolej a), uklejka, ungurej (węgorz), unguris, węgorz pospolity, węgorzyca, wiedzieja. wiuny, wijuny, wzdręga, zmarzlice, żiezuloś, żyżula. I. 87; II. 72, 73,185, 272; III. 147,319, 321; IV.15; VII.23, 147, 319, 321; IV. 15; VIII. 23, 31, 65; VIII. 70; XI. 311; XII. 251; XIfIT. 108, 159; X,IV. 118, 141; XVIU. 62, 91; XX. 95; XXV. 95; XXVI. 50; XXVII. 139;' XXVIII. 195; XXIX. 123; XXXI. 24; XXXJłI. 23; XXXVB:.299, 391; XXXVHI. 349; XXXIX. 19. Ryba, gwiazdozbiór I. 174; XXVIII. 52. .- kult XXXVIII. 349. . - kwietniowa VI. 298. - o kociej głowie XXXIX. 3124. - Orfos xxm. 43. - pierwsza złowiona. XXXI,I. 34. -... przyczyna trądu, XVIII. 81. - spożycie, kąpiel, XVIII. 234. XXXVII.I. 350. - suszona, XlI. 366. XXXVI'lI.350. - suszona w lecznictwie. XH. 266. XVIII. 179, 193; XXXVIII. 349, toplec, VIII. 355. - użytkowanie XXXIX. 19, 195. - w bajce IV. 302; VlrH. 312; IX 48,49, 173, 174; XI. 372; XV. 191. - w lecznictwie XXIX. 123. - w magii XXIII. 4. - w Morskim Oku XXV. 90. - w przysłowiu I. 76; XIV. 240; 355; XVI. 97. w uczcie pogrzeibowej, XIII. 100; XXIV. 3. - w zagadce 'IX. 406. - woda z ryb w leczn. XVIII. 188. - zakaz jedzenia X. 108. Ryby, wzory pisanek IV. 312. Rybacy p. cech, maszoperia II. 5, 69, 359; V. 154; VI. 265; VIII. 408; IX. 414; XI. 9; 372; 373; XII. 312; XIV. 404; XVIII. 134; 197; XXV. 2; X:XVI. 58; XXIX. 126;XiXX. 16, 204; XXXI. 35-37; 39'---41; XIXiXV. 187; ,XXXVII. 109, 308; XiXXIX; 436, 437, 462. - kaszubscy XXXIX. 462. - malajscy XXXIX. 436, 437. - w gadce o św. Grzegorzu, XX. 248. Rybactwo XXXIX. 450. Rybaczki helskie XXVLH. 32. Rybaczyk, rybak XIV. 120. Rybałt, VIm. 432; X. 201. Rybarze, rybacy II. 69, 359. Rybi ogon p. konstrukcja węgłów, węgieł XXIX, 15; XXXIII. 93. Rybnik, sadzawka rybna, XIX. 21. Rybny je narędzia - i i (j. błr.) narzęd~ia rybackie XXXII. 32. Rybołówstwo II. 6; IV. 99; VI. 394;VIII. 263; XIII. 159; XVH. 184; XX. 81; XXIII. 173; XXVI. 98; XXVJ1I. 139; XXIX. 126, 134; XXX. 214, 225, 239; [XIX:XI.3, 6, 36, 145, 161; XXXII .• 21, 22, 34; XXXTV. 174, 288; XXXVII. 331, 367, 371; X'XIXVIII. 314, 329, 347, 364, 408, 410, 434; X:XIXIIXi.19. R y b o łów s t w o, p. chodzenie na głuchy, chruściki na przynęte. dalmistro, głuszenie ryb, ł.apanie ryb ręką, na głuchy chodzić, maszoperie rybackie, narzędzia rybackie, nocne połowy ryb, połowy ryb: niewodem, na podrywkę, suwatą, więcierzem, na wędkę robaki, tonie na jeziorach, sacharie, sadzka, samcis, sieci, sipkos, (chruściki), zawodniczy, żerda-· gony. Ryby, łydki XXXIII. 80. Rycerz Polikarp XXVHI. 191. - w literaturze ludowo H. 116, 163165,170; I'll. 82, 101; IV. 417, VIII. 268, 280; )CI. 370; XIII. 59, 349; )cIV. 69, 81; )cV. 169, 180-184,192; XXX, 97, 134; )C)CXI, 22. - w chodzeniu z Dorotą. IX. 19-25; )CI)C.67. w szopce )CI)C. 55. - wlóczykij )c)cVIII. 191 Rychtyg, richtig (gw. żoł.) nI. 78. Rychwy, część pługa I. 143. Ryciny ludowe XXXI. 17. Ryczan, rycan, p. część wozu, kolowrót, obartel )C)CXVIII. 231; XXXI)C. 127, 128" 129. Rydel LI. 218. 335; IX. 366; XI. ~7; - XX. 9; )C)CXIX. 194. pt. N a r z ęd z i a r o l n i c z e. - do kopania bursztynu )C)CXIX. 361, 363. - drewiany p, horodnik. Rydom, przyśpiew XIV. 120. Rydz, kapelusz ze słomy XXV1II. 177; XXIX. 81. Rydze, Lactarius deliciosus I. 207; XX. 54. - w przysłowiu IX. 48. Rydzula, nazwa krowy, XXI. 59. Ryfa, raba, ryfka, p. rafka, część wozu )c)cxIX. 123., 129. Rygle W. budownictwie IX. 273, 274; )cVI. 368. XVln. 5; )c)cxVl'I. 196. Ryglówka XVIII. 2, 3. Rygocie miejsca zdeptane przez bydło, XXXIX. 408. Rygweda p. Rigweda XX)CIV. 3, 6. pt. L i t e r a t u r a l u d o wa. Ryh (gw. hue.) róg pasterski XXXV. 119. Ryjek, kapelusz XXXVI. 234. Ryl, rydel IV. 307. Rylec drewniany XXXIX. 434. Ryleć (j. ukr.) przyrząd do pisana jaj IV. 308. Ryma, rema, katar XVHI. 221. Rymarstwo XIII. 27; XXVI. 104. Rymarz XlIV. 94. Rymowane klątwy i groźby XXVI. 108. _ Rymy dziecięce XXVI. 108; XXVII. 148; XXXVII. 404. Ryndza (gw. huc.) w wyrobie sera, XXXV. 94, 95. Rynek XXXIII. 96. Rynna do spuszczania drzewa p. c zu hyło. Ryntowny wolowy XVI,I. 164. Rypozy-skrypije, grzyby I. 206, 207. �462 463 chustka "X. 186. XVII. 13, 14. drewniana łopata okuta XII. Rypsówka, Rysie w ,budownictwie. Ryskal, 299. ryskalewa, ryskalyki, wwry pisanek, 'IV. 2-12. Rysowanki, pisanki XVXI. 33. Rysowanyj (gw. huc.) fałdowany XIII. 210. Ryskal, (gw. huc.) nawoływanie owiec XXXV. 136. Rysunki kolorowe x.:X;'XHI. 107. - na pierścieniach XX![. 53. - na ścianach chałup XXXIlI. 1'07. - skalne XXXIV. 276. Ryszki, rydze I. 207. Ryś, Ul. 268; VII. 269. Rytm. VI. 215; XIII. 172. Rytmika ludowa JOiI. 180; XIII. 180. - pieśni XIII. 176. Rytony, pierśc. naczynia gliniane tXIXiX[V.102, 109. Rytownictwo XXX. 233. Rytu.ał kościelny XXVI. 87. - obyczajowo religijny XIV. 186190, 192; XVI El. 35, 43. -.:. picia XXVI. 70. Ryst! - pogrzebowy dla kobiet zmarłych w ciąży XXXIV. 40. :.....pogrzebowy Słowian pogańskich IX, 221; XVILI. 224. - ślubny Słowian pogań. IX. 221. - śmierci i odrodzenia XXXIII. 145, 146. - weselny ind., rym. XVIII. 225. Ryza (gw. flis.), droga, podróż X. 437; XIII. 2'58; XX/XU. 70; XXXIX 322. Ryzy, część cierlicy IX. 365. Ryzy (gw. hue.) ornat VII. 263. Ryż, Orysa sat~va, Zizanią, Aquatiqua rrr. 323, 324; V. 283; VII. 6; VIII. 123;X. 87; XI. 336; XIV. 134; XVI. 122; XXVI'll. 245; XXXIV. 262; XXXVII. 363, 387, 391; XJX;XVIII. 410; IX'X.'X.VIII. 410; XXXIX. 191, 206. pt. R oś li n y u p r a w n e. - dziki XX. 3119; XXXVIII. 407. - na mleku, potrawa wig. XXVI. 74. - zbiór XXIX, 207. Ryż, bóstwo Algonkinów VLI. 5, 6. Rzazacz, wykrawacz form drukarskich XXXVIII. 235. - drzeworytu XXXIX. 353. Rzqdznie, obficie VI. 47. Rządy kolonialne XXXIX. 417. Rzechotki, kołatki XI. 65. Rzecy, demony V. 53. Rzeczki cudowneXXV,I. 75. Rzeczpospolita Babińska XXVIII. 199. Rzek",) granica, szlak komunikacyjny XXXIX. 237. - rpowstanie XXIX. 132. - święta VLI. 16. - w bajce II. 60, 61; XXVIII. 199. w kulcie i wierzeniach demonologicznych XXIX. 123. - w Peregr. Maćkowej XXVIII. 199. - we wróżbach weselnych I. 134. Rzekać, modlić się XVIII. 22.1. Rzekani, rzekanie, kolędy modlitw ,XVIII. 201-209, 221. Rzemieniak, pas XXIX. &1. Rzemień XVII. 146; XVIII. 142. - cudowny XVII. 52. Rzemieślnicy II. 86; III. 319! XIV. 371; 373; XIX. 98; XXXI. Ill. Rzemiosło XXXI. 111, 113, 161, 170; XXXVI. 282; XXXVIT. 332, 353. Rzemyk, rzemyszek, czarodziejski VIII. 278. XIV. 120. - do okręcania nóg XI. 57. - jako pas XIV. 120; XJXiVI'II.2'16. Rzep" rzepik Agrimonia eupatorium XXX.38. Rzepa, Brassica Rapa. III. 173; IV. 280, 281; VI. 57; VII. 47, 249; IX. 53; XIV. 17,257; XXVIll. 194,245; XXXVIII. 324. - odwar w lecznictwie XXX. 44. - rzucanie o powałę w wigilię B. Nar. III. 173. - w zagadce II. 40; XV. 104; XVII. 91. - zwyczajach związanych z siewem VIII. 364; XiiI. 62, 22.9; XOI. 257. Rzepa, ziemniak X. 261. Rzepik, oset górski Carlina acaulis L. II. 138. pt. P o t r a w y g ł o d o we ·Rzepik pospolity p. smetannyk Agrimonia Eupatoria L. XIII. 2,19,2124; XXVHI, 245. pt. Roś l i n y w l e c Zh i c t w i e. Rzepka !p. Rzepicha XIX. 75. Rzepy, ziemniaki XVIII. 72. Rzeżucha łąkowa, Cardaminae pratensis. aphr. XXXIX. 300. - kąpiel XXVII. 245; xxx. 45. Rzeszetyna, choroba świń XVIII. 190. Rzeszoto, Plejady II. 277. pt. A s t r 0n o m ia l u d o wa. Rzeszoto, przetak, trzyniak VI. 264; VIII. 58; I!X.. 366; XI. 177; XVI. 133; iXlX1x.32. - w praktykach czarow., XXVII.61. Rzemień poncki, Rhaponticum III. 240, 268. Rzezacha, rzezak, skrzynka do rznięcia sieczki IX. 365. 406. Rze± Pragi w pieśni ludowej III. 156. pt. P i e ś ń .}u d o w a p o l ska. Rzeźba XI. 165; XIV. 40; XXX. 4; XXXV. 115, 173, 175; pt. Sztuka lu do wa. - dewocyjna XXI. 42, 51, 54. - Gotlandzka X,xx. 6. - grecka XXIX 113. - kamienna XXXiIX. 144. - litewska XIII. 344, 345. ludowa XXVII. 193; :xx:rx. 113, 115 119' XXXVII. 200, 369, 381, 420': 43'3: 486, 487; XXXVIII. 332. - małopolska XXIX, 113. - peruwiańska XXXIX. 4&6,487. - śląska ,XXDX. 113. - w drzewie XXJQ:. 5. Rzeźbiarstwo IX. 96; XXX. 233. RzeŹlbiarze ludowi p. syncerz, syncerz, X. 169, 319----321.pt. I n d e k s n a z w i s k c h ł o.p s k i c h. Rzeźnik p. cech II. 23, 24, 30, 332; IV. 438, 439; VIII. 1OO;XI. 386. Rzęch, rzench, Lach. XIV. 120. Rzędówka, kształt wsi, XXVI[. 128; XXIX. 156. - bagienna XXVII. 132; XXXIX 236. Rznawki, choroba dziecięca XI. 384. Rzodkiew(ka) Raphanus sativu. nr. 320; IV. 290; XXVIII. 245. - biała w lecznIctwie XI. 397. - odwar, okłady XXX. 61. - w recepcie komicznej XXVLI[. 205. Rzomnie, dość dużo, IX. 2&8. Rzucanie gliny i gnoju przy sprzedaży XXDII. 85, 86. - kucji o powałę VliIJI.372. - pieniędzy przy kupnie XXIII. 96. - pierścienia do morza XXII. 41, 42. - pokarmów do studni IX. 285. - pożywienia na ziemię dla dusz XX.205. - sieczki, śmieci i ziemi przy sprzedaży XXIII. 85, 86. Rzucać kamieniem V. 138, 143. - kilofem, zabawa V. 138. , Rzymiśnik, rzemieślnik XIV. 120. Rżenie konia w lecznictwie ludowym XI. 397. Rżniwa, żniwa XIV. 120. Rżysko XXXIX. 202. !' �4ń4 SIUa., sZ$,fa, XJV. 135. (j. kirg.), . mi.esiąc nieszczęśliwy, V. 16. Safian, P. Sachtijan, V. 121; XJ. 220; XXII. 109; XXiXl. 112, 114; XXXVII. 214, ,219, 223. pt. G a rba.!'s two. Safian, p, Boruta diabeł, XX!XIX. 348. Saframentnik, bezbożnik, przeklętnik, XVIII. 221. Safran, szafran, w balsamowaniu zwło~, XVIII. 175. Saga, XJVII. 288; XXIX. 135. _ estońska, XXXI. 175; XXXIV, 286. - germańska, x.xXVII. 247. _ irlandzka, XXII!. 160; pt. L i t er a t u r a l u d o wa. Sago, XXXVIą 410. pt. Roś l i n y upr a wne, Saina, (j. malag.), umysł, VI. 18. Saja, tkanina. włoska, XXJXIV. 16,1. Sajan, odzież, XIV. 15. Sajka, sajta, sajeta,' krzecina pospolita, Marrubium vulgare, w lecz., XXX, 55. Sajnok, krzywonogi, V. 64. Sajtan, (j. tat.), zły duch, XJXXII.92. Sak, narzędzia łowieckie, XX. 38, saka, seka, suka, (j. słowiń.), V. 325. Sakłak, szakłak, Rhamnus catharctica, IV. 283.. . Sakumpak, gotowy, XII. 68. Sakwa, p.besahy, besachy, biesag, III. 19; XIV. 231; XVII. 149; pt. Tr a n sport, Sakwacz ber'berys, w wierzeniach . i w magii, IV. 184; 186. Salamandra, jaszczur, Salamandra maculata, przesądy, XJVIII. 195; XXXVIII. 246. _ przyrządzanie trucizny, X. 225; XIII. 259, 200. - szkielet, x.xXVIII. 246, s S, litera w magii, XJXVII. 65. Saba królowa, XVI. 207; XXVI, 1G7. pt. D e m o n y k o b i e c e. Sabałowa bajka, XXX. 76--82. Saban, narzędzie rolnicze, x.xX. 229. Sabat, Sabbat, sobota, (j. hebr.), XII. 313; XIII. 3, 9, 18; XXI. 129; XXIV. IUS; XXVII. 100; XXXVII. 252, 304. -- dzień feralny, XX.v, 134. - na cześć dia,bła, XIX. 143. Sabaty, węgierscy zbóje, XIII. 54. Sa.bawahferut, (j. .arab.), nazwa krewnych, V. 83. Sabdja, sabdja (j. hebr.), wyraz magiczny, XXI. 245. Sabek, czepek, XJIV. 394. Sacharie, O, lit.), widły do zimowego połowu, XXXII. 31. Sachtijan, (j. tur, j. pers.), safian, XXXI. 114. pt. Garbarstwo. Saczek, kaftan, x.xIX. 85. Sad, sadek, choinka, III. 2, 172, 174; X:I. 2'1, 69; XX VII. 14. Sada, Sadawa, nazwa krów, XXI. 57-59, 205. Sadło, borsucze, lek, II. 156; V. 165; VI. 61, 160; VII. 269; X. 334. - jelenie, VI, 100. komarowe, VI. 298, 299. - lisie, lek, VI. 160; VII. 269. miętusowe w lecznictwie, VI. 61. - niedźwiedzie, lek, V. 302; VI, 160; VII. 268; X" 334. - psie, lek, II. 156; X. 334. racze Ung. potabile rubrum, V.l65. - smarowanie włosów, III. 230. - stare w lecznictwie, VI. 59, 61; XXX. 41, 58, 71. - świstaka, III. 230, 254, 25'5. - w~eprzowe Axungia parci, IV. -l .. Safar-ajt, 286; V. 165; VI. 274; X. 334; XX. 95; XXXIV. 162. - wilcze w lecznictwie, VI. 160; VII. 269, - zajęcze, V. 165; X. 334. Sado kropiasta, nazwa maści krów, X,XI. 58. S a d o w n i c t w o, XJXIX. 117; XXXVII. 331, p, agrest, czereśnia, damascena, drzewa owocowe, dziczki, gluba, glubka, grusza, gruszk.a miodówka, hruszie solodkie, jabłoń, jabłonka, krucha, miodówka, obwiązywanie słomą, porzeczki, sady, szczepienie; śliwa, wiśnia, zabiegi mag. Sadula, nazwa krów, JQC'I. 59, 206. Sady, II. 236, 261; V. 153; XII. 150, 257, 290; XIII, 256; XVIII. 71; XXV.61, - śliwkowe, I:X. 3,8:9. Sadza w farbiarstwie, XXX. 167. - w lecznictwie, X. 358; XIII. 111. - w magii, VII, 312. - w maści czarodz., XXXVII. 305, Sadzawka, jej znaczenie w układzie wsi, XX,XIX. 237. Sadzek, więzienie, VI. 47.. Sadzenie drzew na grobach, p. drze· wa owocowe, XIII. 125. Sadzenie kamyków w mag., IV. 365. Sadziec konopiowaty, Eupatorium cannabium, p. sejec, sędzisz w lecz., XIXX, 419. Sadzka, podkład snopów na boisku, XI. 174, 175; XXJXIX. 337. - kosz na ryby, XX!XI. 3,9. Sadź na drzewaCh, przepowiednia urodzaju, XIII, 32. Safa, Sowij, Sowija, demon ogniska, XV. 217, 219. 30 Lud - ł Tom XL - w lecznictwie, proszek, XVIII.180. zakaz zabijania, XVIII. 195. Salamat, (j. jak.), kasza na mleku, XXJXVII.11l. Salomon, XJXII, 53; XXIX. 127; X.Xx. 81, 115, 116. - w przysłowiu, VII .. 33; salomonar, Solomonar, demon, 1. 138. Salopa, XXJVIII. 17. Salwa guardia privozni,. azyl przewoźniczy, X!XX'IX. 144. Salas, szałas, X.IV. 272. ,Sałata, Lactuca sativa, II. 128; III. 320; XXVIII. 245. Samael, (j. gruz.), szatan, XXXII. IDO, Sambatia, (j. hebr.), ognista rzeka, VIII. 353. sambura, czarownica, XJIX.· 90. Samcis, (j, lit.), czerrpak do połowu ryb, XXXII. 28. . .Samica, (gw. flis.), !koryto Wisły, XX. 57. Samiwle, O. ukr.), Sisymbrium strictis, korzenie, odwar, VI. 158. SamobQjca(czyni), III. 155; x.xXI. 45; XXXIV. 281. _ grzebanie na pastwisku, VI. 326, - mogiła, II. 197; VIII. 54. _ pq:ekształcanie się w upiora, VI. 3'26; XVII. 113; XXJXI; 84. -: spalanie zwłok, XXXI. 84, M. - spławianie ciała w beczce, x.xXI. 45. - ukazywanie się ducha po śmierci, VIII. 3'58, 365. - wykonywanie kary, XXIX, 100; IX.XX,I.44--47. - wynoszenie przez okno, XXVIII. 252. samobójstwo U Gilaków, XVII. 100, u Kirgizów, V. 117. Samodział, IV. 134; XXIX.OO;XX:X,24. - wileński, XXVI. 1M. -l .j �" 466 467 Samodzialki, (dok.), XIV. 14. Samogłoski, IX. 7-10. Samokrytyka, XXXIX, 27, 28. Samołówka, XXVII. 139; XXXI. 31, 32; XXX'IV. 296. - sprężynowa, XXXI. 32. Samopał, XXV. 73. Samorząd, III. 121; XIII, 245. Samosija, O, ukr.), roślina w lecznictwie, XIII. 224. Samotnie, osady jednodworcze. lXXVII. 132; pt, O s a d n i c t wo. Samowily;XXXVIII, 268. Samsona pochód, zwycz. dorocz., l. 25. Samur, O. tur.), soból, XVII. 259,260. Samura, (dok.), maciora dzika, XVII. 270, Samu t, (dok.), aksamit, XXVIII. 42. Sanak, sanga O, tur.), sanie, XXXIV. 180. Sandacz, p. sondacz, Lucioperca sandra Cuv., XXXII. 25. Sandały, XVI. 138; XXXVII. 85; XXXVIII. 127. Sanie, p. cana, korczuchy, gnatki, sanak, grendżoly. sanag, sanga, III. 11, 212; IV. 147; V. 137 348; VI. 96; VII. 73; XX,VI. 82, 98; XXXIV. 180; XXXVII. 126, 246; XX.XIX, 113; pt. K o m u n ik a c j a i t r a n s p o r t l ą d o w Y. -:- używanie do mł~cki, Xxx.. 231. - w bajce, III. 147, 148. ~ w zagadce, XIII. 206. - w zwycz. popielcowych, XX. 183, - z kości, XXVI. 152. Sankiele, (j. kirg.), ubiór głowy, V. 7, 16, 18. Sankt Hans A//en,' (j. niem,), wigilia .św. Jana, XXVI. 73, 76. Sanowa woda, z Sanu, XVII. 75. O, ind.), ko<l:o odrodzeń, X,XXIV,26. SalisKryt, III. 5; XIV. 191 243; XV.197; XXI. 153; XXX. 239, Sapa, motyka, XII. 299; XVII. 150. Sapanie, podgartywanie kartofli XII. 302. ' , Sansiira Sapka, potrawa górali, IX. 256. w chodzeniu z Dorotą, Sapryciusz IX. 19. Sar, kozioł, XIV. 94. - Schar, rząd dachówek, ){!,XIX. 31. Sarafan, XXI. 138; X:XXVIII. 354, 360 Safa/ke, saro/ke, 'sirawina (dok) . z r. 1204, żórawina, XVII. 186." Saraha, (j. ind.), głosiciel buddyzmu, 'XXXIV.29. Samka, (gw. hu.c.), nfeborak, VII. 263 Sarawati, O, ind.), bogini, III. 5. Saraua, O, ind. amer.), duch dobry, duch zły, VII. 5. Sardela, ryba kwietniowa, VI. 29B. Sa'rdiusz, kamień czarodzi€jSrlJ, XXXIX. 325, Sarkander, żródło, XXV. 112. Sarn, rogacz, XVI. lOB. Sarna, ruja, VII. 270; XXXI. 29, 33. - zasięg, III, 240. Sarna, Sarnawa, nazwa krów, XXI. 59. Sarniny, zawiasy u skrzyni, VI. 291. Sarong, odzież, XXXVIII. 411. Sarothamnus Seoparius, p. mietlon. ka, żarnowiec, Sarpa-Anusarpa, XXXIV. 6; pt. D em o n y s z k o d l i w e. Sarsama, O. hue.) na.rzędzia, piła, siekiera. VII. 213. Sasak, wąski wóz, XXXIX. 129, Sasanka, słonecznik. Pulsatilla verm., barwnik, IV. 215. Sasanka dzwonkowa, Pulsatilla pat •• XXVIII. 245. Sasyna, Acorus - I . 1 ; I ~. ,! ( :/ l Ii I tatarak, tatarskie ziele, XII. 62. w Zie!. Świątki, calamus, rozsypywanie XII, 62. Sata, (gw. huc.) płótno do cedzenia, VIII. 43. Satanail, (j. ros.) diabeł, II. 322, 323. Satlok, ziele lecznicze, V. 165. Sator, formułka magiczna, XXI, 245; XXVII. 65. Saturn, XXII. 10. Saturnalia, II. 94; III. 372; XII. 36; XX. 178; pt. Zwyczaj e obr z ę d y d o r o c zne. Satynober, farby, do obrazów na szkle, XXX. 167. Satyr, p. dziki mąż, XXXIX. 321. Satyra, XVIII. 170; XXXV. 27. - ludowa, X.45-49. Saweasiuleo, O, samoa.), bóstwo przeznaczenia, VII. 19. Sażeń, (dok. j. ros.), miary długocci, X'XVIII. 164, 165. Sg,xnote, bóg Germanów, XXVIII. 100. Sąbato, O. st, słow.), sobota, XIII. 4. Sąd bijów, kirg., V. 19, 115; pt. p r a w o l u d o w e. - biskupi, XXVI. 16. - boski, XIII. 2'31; XX:XI. 84; XXXIX. 135. - Boży, XIX. 145; XXV. 8.. 11, 15, 96; XX.X. 88, 106, 141, 251; XXXIV. 281-283. - duchowny, XXI, 127; XXIV. 169; X.XVI. 3, 14. - familijny, III. 294, 295. - gminny, III, 120, 121, 135, 295, 299,305,308,309; IV. 7,28, 243, 252. - inkwizytorski, XXVI. 4, 5. - konsystorski, XXVI. 3, 8, 14. - kościelny, X.xVI. 1, 10, 20. ludowy, III. 196, 199, 207, 217; IV. 240; V. 107, 110. - ławniczy, VI. 390, 407; XIII. 245; XXXIX.142. - miejski, XXVI. 20, 40; XXXI. 69. - o czary, p. procesy o czary, XIX . 121; XXI. 127, - ostateczny, XXXI. 14; XX!XIV. 282. - patrymonialny, III. 117; IV. 3; XXIV. 169. - rodowy, IV. 244. _ rodzinny, XXXVII, 115. - si'erocy, III. 312. - skorupkowy, ostracyzm, X'XI, 186. - sołtysi, XXXIX. 298. - świecki, XXIV. 169; XXXIX. 135. - wiecowy, VI. 407, _ wiejski, XXVI. 4; XXVII. 145. - wójtowski, XXX,I. 171. - żywiecki, XXXI. 83. Sąd, naczynie, XVI. 108, Sądny dzień, IV. 437; V. 357; XXV.46 - w przepowiedniach pogody, XIV~ 3,69; XXXI. 142, Sądrzyca, żyto z pszenicą, III. 140, Sądy, nosidła do wody, XVII, 164; XVIII. 113. Sądzice,. Sądzenice, bogini, XIV. 73. Sąrzyca, sążyca, żyto z pszenicą, p. sądrzyca, XVII. 188. Sąsiek, I. 263; II. 44, 159; IX. 274; XI, 172, 176, 178, 315; XIV. 309; .xVII. 188; XX. 315; XXXVII. 193. Sąsiekarze, VI. 52. Siiru zad, (j. oset.) święty słup przybrany rog.ami zwierzęcia, p. słupy, totem, XVII. 139. Sadhana, (j.ind.),czarodz., XXXIV. 30. Sakjamun~ p. Gautama Budda, XXXIV.29. �469 Scabiosa arvensis, na, naparstki p. driakiew polM. B., Strzygonio- we ziele. ok>rzeski krzemienne, XXXIX. 384. Scebla, wóz, VI. 395. Scena w misteriach pasyj n., XIX. 54. - w szopce, X'IX. 35. Scep, drzewo łupane, V. 64, Scepy, łuczywo, XXIX. 51. Scerseń, szef'szeń, Xl. 367. Schadzki czarownic w czwartek, XXVII. 65, 99. Schedule italicae, XXI. 229. Schizmogeneza, }GXXVI. 367, Schlachtmonat, O, niem.) listopad, XVI. 2. Schlaraffenland, kraina baśniowa, XXVIII. 198-202, 211. Schneinbrato, (j. prus.) bóstwoXXII.l. Schocha, (dial. alem.) stożek siana, XI. 362. Schody, XIV. 356. Schopf, (dial. alem.) czop, XI. 363. Schuappa, (dial. alem,), żupan, XI.3,63. SCiuri, (j. wros.) piosenki sycylijskie, XV. 50. Sciwoj, czciwo, XVI. 108. Scopolia carnioliqua Jacq, p. lulecznica brunatna. Scodraki, pieczywo obrz., XIV. 135. Scrophularia nodosa, P. trędownik węzłowaty. Scurnik, szczurnik, IX. 184. Scypta, kawałek, IX. 288. Scyrkać, dzwonić, III. 139. Scyzoryk, w wierzeniach, II. 334. Sczastie, (j, ros.) podzielić na części XVII. 214. ' , Scadry, szczęścić, XIV. 122. p. geb., Ziemia bóstwO', XXXII. 122. Sebelija, Sibilija, Sybilla, x,xv. 46. Scześcić, Seb, (j. gJ Sedum Telephium, p. tłusty mqż, rozchodnik. Seelenthier, teoria Wundta, XVII. 182. Seelgeriit, XXVIII. 98, 99; pt. Z w y!Czaje i obrzędy pogrzebowe. Sejec, konopnica pospoilita, sadziec. konopiowaty, ojciec ziela, XXx. 49; pt. Roś li n y w l e c z n i. ct wie. Sekcja, antropologiczna, XXXIX. 6, - etnograficzna, XXXIX. 6. folklorystyczna, XXXIX. 9, 10, 12. - ludoznawcza, P. T. L. XXI. 78. Sekmine, O, lit.), święto pastusze, XXV. 59. Sekta bogomili, XVII. 263, 264. - mankietników, XI. 426, Sekty, p. anabaptyści, arianie, bezpopowcy., bogomili, bollandYŚ1ci, mankietnicy, malowańcy, piliporii, sidzjniarki, socyniane, starowiercy, sta'roobrzędowcy, xx.x.VIII. 54.2. Sekundant, drugi skrzypek, XIV. ~5. Sekundfiedel, (j. niem.), instrument XVI. 167. Selązek, szelążek, XIV. 277. Seledyn, XXVIII. 20, 37. Selenites, (j. gr.), selenit, iX,XXII.137. Semantemy, XXXVII. 315. Semantyka, XXXVII. 311, 312. . Semen, siemię, nasienie, XVI. 23. Sementalka, (gw. huc.), nazwa krowy, XXXV, 135. Semihomo, (j.lac.), Mandragora, X.261, Seminomadyzm, XX.XIX. 190. Serno Sancus, (j.sab.), Herakles, XVI. 23. Sen, cudowny, V, 128. - o skarbie, XVI. 112. - przychodzenie dusz, XIII. 242. - sposoby sprowadzania, III. 49, 56, 57. - tłumaczenie, IV. 96. - w przysłowiu, XIV. 241. - w zagadce, XVII, 82. .....wiara w sny, I. 26, 165, 176; VII. 283; XIII. 117; XXIX. 134; XXXI. 81; XXXIV. 11. - wróżebny, VI. 18, 20, 63; XVII. 62; XIX. 63; ,XX. 320; XXXVI'll. 271. - wychodz, duszy z ciała, XIII. 231. Senat Akademicki Uniw. Jagieł. w sprawie muzeum etnograficznego, XXXV. 35. Senatotoan, (j. arab.), członkowie /rodziny, V, 83. Sencerz, snycerz, V. 64. Senecio Jacob., p. Starzec Wielki. Sennerzy, pasterze alpejs'cy, IV. 274. sennik, VIII. 169; XXXVIII. 271, 274; XXJXIX. 351; pt, L i t e r at u r a l u d o w a. Sentencja praojców, XXVIII. 41; 43; XXx. 236. Sentjanzevec, (j. słow.), wino święcone na św. Jana Ewangelisty, lVIII. 345. Separacja małżonków, III, 295. Ser, p. bryndza, budz, fer, gomulki, ---oj gruda, . ,,, ł gumulica, kurtu, osz- I. 165; II. 128, 130; III. 12, 13, 4.4,350; IV. 287; V. 11, 167; VI, 77; VIII. 35,7; IX. 367; X. 37; XII. 17, 27, 28; XIII. 29; XIV. 186, 250; XX. 9, 22, 42, 53, 96, 101; XXVIII. 221; XXXI. 57; XXXIV. 162-164, 174; XXX.IX. 332. - jako danina, VII. 60. - kurtu, kirg., V. 11. ....•kwaszony, II. 207. - ofiara składana bogom, XIV, 61. 72; XVI. 4. czypek, - owczy, P. bryndza, budz, oszczy_ gruda, II. 220; III, 252; VI. 177; VII. 188; XII. 31, 32; XVI. 134; XXVI. 14.2;XJXVII. 164, 193; XXXV. 19; XXXVII. 202. .....pożywienie flisaków, XVII. 141. - suszenie, p. serniki. - w literaturze ludow., II. 61. .....w lecznictwie, XXX,I. 144. - w obrzędach weselnych, II. 237239, 266; IV. 73. - w obrzędach wielkanocnych, I. 85, 129; V, 215. - w pieśni, I. 245; 'II. 66, 71; XI. 162. - w zagadce, XIV. 375; XVII. 90, - wyrób, V. 124, lZ5; VIII; 40-43; XVIII. 72; XXIII. 67; XXXV. 89-94, Serce, utożsamianie z duszą, VI. 17. med. lud., XI. 398. .....,w ornamencie, IV. 213; X. 119; XXXV.27. - w przysłowiu, XIV, 24.1. - w wierzeniach, XXX. 25:1. - wroga, XXXI. 90. - z bursztynu, XXXIX.. 389. - z piernika, XXXI. 169. - zjeść, VII. 52. Serdak, serdaczek, V, 121; VIII. 165, 438; IX. 256; XI. 58; XVIII. 67. 68; XXII. 102, 104, 106; :X,XIX.85, 185; XXX, 182; XX,XIV. 271; XX.XVI. 266, 268; XXXVII. 216, 228. Serdeczne listy XXVII, 164, Serdecznik, roślina a;phr. XXXIX. 300. Serduszko, ornament, ,XXXI. 160. Seredzić, karcić kogoś, IX. 288.. Serek, wzór, p. syrczyk. XX.XII. 38. Serenady, serenaty, O. wł.), piosenki umbryjskie, XV. 50. Sergi, łachmany, XVI. 86. pek, - w �470 Serkorz, wytwórca serów, XVIII. 221. Sermones, (j. łac.), kazania, III, 178. Sermones de tempore, (j. łac,),XX.x.91. Pomerii, kazania, XXX. 91. skrzynki do suszenia sera, XII. 121. Serpyk, (j. ukr.), wzory pisan., IV.212· Serwatka, p. newarka, sirotka, suSermones Serniki, rotew. suruika, surowa tka, syro- VI. 53; X. 37; XII. 31, 296; XIX. 9.. 10; XX. 65. - w magii, VI. 304., 3{}8. Serwetki z bibułki, X.XII. 128. Serwety, XXIX. 86. Serxa, burszt. wisiorki, X.XXIX,. 360. Setek, (j, czes.), duch dom., XIV. 299. Seti, egipski bóg ciemności, VII. 25. Sewiec, szewc, V. 64. Sezam, roślina strączkowa, .XXiXIX. 195, 202. Sezatoarea, (j. rum.), prządki, XXV. 139; pt. Z w y c z a j e i ob ,r z ęd y t o war z y s k i e. Sędzia. p. bij, w facecji .xXXI. 122. Sędziczki, . opiekunki rodzących, XVII. 235. Sędziolki, domy kryte gontami, bez kominów, II. 285; XVII. 79. Sędzisz, sadziec konopiowaty,XX,X.49. .Sęki w drzewi.e, przepowiednia, pogody, VIII. 359. Sęp, XXXIV. 6, Sępiogłowy, demon XXXIV. 6. Siok, wujek, XVI. 86. Sfragistyka, II. 189. Siabrostwo, XXIX. 179; pt. P o k r ew i e ń s t w o f i k c y j n e. Siadanie pod stołem wig., XVIU, 200. Siady. (gw. dziec.), III. 165. Siak acz, (j. błr.), P. pejkinikas, narzędzia rybackie, XXXII. 31. Siano, I, 48; II. 46, 47, 209; III. 3, wodka, syrowatka, syrvotka, 4; IV. 144, 276; VIII. 285; X. 155; XI. 72; XIV. 132, 231, 360; XX. 11, 42, 52; XXVIII. 147, 245; XXX. 34, 222; XXXI. 4; X,XXVII. 105, 111, 123, 203; XXXIX, 113. - skład XXXIII. 90, 91. . - spleśniałe, zaduszone, XVIII. 189. - trociny, barwienie, jaj, IV. 215. - w baśni, II. 275; XII. 225, - w lecznictwie, XI. 397; XVIII. 190; XXXIII. 123. ---. w mętowaniu, XIV. 377, 378. - w pieśni, II. 341; X.IV. 270, - w zwyczajach dorocznych, III. 3, 4, 385; IV. 325; V. 153; VIII. 371; XIII. 21, 22; XIV. 132; XVIII. 199; XXIX. 92, 95, Sianokosy, II. 46, 209, 314; III. 10, 14; VI. 394; IX. 95; XIII. 256, 257; XVIII. 71; XXX. 25. Siara, mleko po ocieleniu, VI. 47, 57. Siarka w lecz., V. 165; lXVII. 193. - w magii, XII. 93. Siarkan, smok, V. 251, Siarkan miedzi, XI. 39B. Siarzia, (gw. żoł,), sza,ria, III. 79. Siatecka, czepiec, III. 65. Siatka konopna, sieć, XXXIII. 33. - leszczowa, X,XI,X. 126. - na czepiec, IX. 4B; XXXIV. 145. - płotkowa, XXIX, 126. :.....szczupakowa, XXIX. 126. Siatka, sieć, XXXII, 26, 29. Siąga, miara, sukna, XXXIV. 169. Sibiele, Sybilla, demon, XXVI. 154; XXXIX. :HB. Sibrat, sibretki, XVII. 135; XXIII. 163, 164; XXV, 141; pt. P ok r ew i e ń s t w o f i k c y j n e. Sicery, (gw. żoln.), odznaka. XII. 236. Sicianny, sipciowy, XIV. 120. Siczonka, kqśba, XIV. 120. Sit, sieć, XlV, 71. (j. ind.), bohater-król, XXXIV.45. Sidec, (gw. huc.), stołek, XXXV; 121, 122, 132. Sidło na ptalll, XX. 51; XXVIII. 217; XXXI, ?R, 29, 33; XXXIII. 23; ,XXXVII. 96, 301, 307, 366. - nadrzewr~, XXXIX. 301. - w przysłowiu, IX. 158, 163. Sidziniarki,lekta religijna, III. 256'-~ Siecka, siec::ka, III. 154; IV. 287; VIII. 39; XII. 154, - ido wyprawiania skóry, XXXI, 116. ~ ,szklana. XXVIII. 21. Sieczkarnia. p. skrzynka rzezalna, p. Kindebank, VI. 292; XII. 299; . XIV. 3~1);XXXI. 3. Sieć, atryl'ut bóstwa, XXXII. 126. .,- badawcza, XXXVIII. 1B6, 167. ~ fa,rbowana, XXXIX. 326, .,- jądrzysta, XXXVIII. 24:4. ;-. !kołkowa, XXXVIII. 257. - lotowa, XX,XVIII. 257. . - łowiec1;:a, IV. 83; VIII. 61; XVI. 264; X'\:XI, 29, 31, 37, 42; XXXVI. 214; XX.xVII. 289. ~ na ~n~opatwy, XXXVIII. 257. - na ptaki, p. stoproża, XX. 53. _ nakrywaIna, XXXVIII. 257: Siddharudża, J: - i - - pione'" a, XXXVII. 289, podrgubna, XIV. 112; XXXI.' 29. poja7(:,owa, XXXI. 38, 42. p::sypywanie proszkiem, VI. 2,65. przepiórcza, XXXVIII. 24'4. rozwieszana, XXXVIII. 244. ry);\ac1<-.ł,IV. 155; X. 9; XII. 155; XIV. 115, 197; XXIX, 126; ~XX\·III. 244. sta\'.'P'-l, XXXVIII. 257. w ,J:)aś'li, VIII. 266; XI, 372, 377. w przysłowiu .. IX. 48; XIV. 240. z drutu, XXXI. 42. X,XXI. 30, z powrozów, XXXI. 20. zajęcza, XXVIII, 205. Sieć, sitowie, IX. 354. - ściegi, X,XVIII. 35. Siedem, braci śpiących, II. 224; IX. 378; pt. M e t e o r o log i a l u d. - części nieba, II. 325.. - dań wigilijnych, XIV. 132. .- dni, III. 53, 61. - duchów, XXXVII. 291. - głów bogów słow., XIV. 220. _ głów potwora, XIV. 174, 225, _ lat, II. 15, 329; III. 145, 165, 167; VIII. 358; X. 278; XVI. 80, 81; XVIII. 194, 198; XXXVII. 303. _ liczba magiczna, VI. 304; XI, 314, 437, 438; XII. 218; XIII. 123; XIV. 251. _ liczba święta, XII. 210. _ matek, demony, XXXIV. 33. -- mórz, II. 277, _ odnóg różdżki wes., XIV. 215. - -słów, XlI. 93; XIV. 18. _ w budownictwie, XIV, 361. _ węgielków w Qdczynianiu uro- z potargiem, - ków, VIII. 392. zamków, VIII. 52, ziarnek grochu, III. 55. Siedlacka, szufla, wiejaczka, do zboża, V. 64; IX. 3'66; XI. 176. Siedlaczka, (j. błr.), szufelka, do wody, XXXI. 38, Siedliska słowiańskie, II. 5. Siedlisko, łan zupełny. XJXV.32, 33, 37 Siedlok, chłop posiadający ziemię, XVIII. 221. Siedmiogośćcowy ocet, Acetum aromat, V. 165. Siedmiokrotne powaby, III. 61. Siedmiolatka, Allium schoenopra.ssum, XXXI. 9B. - �472 473 Wielka NiedźwieXXXIV. 10; pt. A s t r on Q m i a l u d a w a. Siedun, Siedź, chorosz, grzyby, Boletus ramosissimus, w lecznictwie, II. 21. Siedzi.by Słowian, XXXIV. 47, 51, 174, 180, Siejba, XXX. 247. Siejemak, taniec, IV, 434. Siek, m i a r a, IV. 125. Siekiera, sokiera, X,XXVII. 390; XXXVIII. 241; pt. B roń. -- danina, XX. 9. - drewn. zabawka, 'II. 217-220. - krzemienna, X.XV, s. X s., XIII, XXXVIII. 34, - ozdobiona, VI. 189. - przeciw duchom, VI. 64. - w bajce, IV. 415; V. 279; VIII. 297; 298; XXVIII. 189, 195. w lecznictwie, XI. 394. - w magii, II. 336. -. w pieśni, II. 274, 349. --. iW poprawianiu mleka, VIII. 364. - w zabawach, XVIII. 152. - w zagadce, VII. 7,3; XVII. 87; XVIU. 172. - w zwyczajach narodzinowych, III. 58; XIV, 43, - w zwyczajach pogrzebowych, II. 120; VI. 26. - w zwyczajach weselnych, IX. 146. - w zwyczajach wigilijnych, XIII. 21; XVIII. 200. - wypędzanie bydła na paszę, XII, 310; XVIII, 216; XXV. 57. - źelazna, II. 219; IX.. 200, 361. Siekiereczka w mętowaniu, XIV, 169. Siekierka, XXVIII. 217; XXIX. 102, - krzemienna, :XVI. 323. Siekierka, ryba, XVIII. 62. Siedmiu dzica, Świętych, Sieta, Wiewiórka,' III. 139. Sielawa, VIII. 280, 281. Siete, sm, O, niem.), szle,XXXIX.124. Sielnik, O, błr.), siennik, XXx. 32. Siemieniat/m, nazwa kur, VIII. 152Siemię, konopne i lniane jako pożywienie, VIII. 370. - w zwycz. wigilijnych, XIII. 21. - w zwycz. przy poświęcaniu domu, II. 144. Siemigorka, O. ros.), p. Baba Łat y_ gorka, XXXII. 87. Sieminie, siemię lniane, XIV, 120. Sienik, O. błr.), S'iennik, xxx. 32. Siennik, p. sienik, sielnik, ,XX,X. 32. Sień p. klet', II. 76; III. 318; V. 149, 152; IX. 270, 279; X, 311; XL 22, 387, 407, 411; XII. 146, 294, 295, 310; XIV. 356, 359, 368, 3818;XVI. ,365; XVII. 180, 181; XVIII. 69; XiX. 316; XXVI. 102; XXIX. 12, 37, 40, 44, 89, XXX. 18, 33; XXXIII, 88, 92; XXXVII. 191193, 201, 226, 228; ~IJC. 266, 268, 285. Sierak, O. ukr:), bajbarak, V, 149. Sietmięga p. sukmana, IV. 147; XI. /196; XII. 149; JCX, 93, 105; XXII. 131; )(XX. 31~33; JCXXIX. 345, Sierota, p. pasierbica, IV. 411, 413, 416, 417; IX. 74, 79, 80. Sierotki, stokroć trwała, JCXJC. 43. Sierp, IX, 365; 378; XII. 32, 149, 299; XIV. 328; XVIII. 215; XX. 49, 54, 56; XXV. 132; XXXI. 3; XXXVII. 261, 292 -- jako instrument muz. JCJCVII. 70. - nowy w magii, XXIV. 13; XXV. 86; ,XX,XV. 128. - stary w zamawianiu, VI. 262. - w bajce, VI. 352. - w przysłowiu, IX. 378. - w szopce, XIV. 153, • ;1 - w zagadce, VI. 248; JCVIII. 172. - żegnanie sierpem, II. 337. Sierpień w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 257, - w przysłowiu, IX. 159. Sierpownik, krwawnik sWlęcony, karmienie indycząt, X.Xx., 37, 38. Ę!ierpy, wzory pisanek, IV. 212. Sierscy pasterze, IV. 275. Sierszyn, szerszeń, XIV. 120. Sierść bydlęca, V. 4. - cielęca, XI. 380. - kocia w lecznictwie, II, 155, 156. - świni w wyplataniu ozdób. XXXVII. 390: Sietka, O, błr.), siatka, J{J{XII. 29.,.34. Siew, siejba grochu, III. 23. - hreczki, II. 158. - jęczmienia, III. 141; Xln. 329. - lnu, I. 130. - na nowiu, II. 327. - po zachodzie słońca, III. 23. - przy słońcu i księżycu, III. 141, - rozpoczęcie, XVIII. 214. - treść widowiska, III, 222. -. w suszę; IX. 207. - zwyczaje związane z siewem, VI. 155; XII. 228,315, 317; JCIII. 329. - żyta, JCJ{J{IJC.294, Siewnice, narzędzie raIn., XXXI. 3. Siędzina, szakłak, XXX. 61. Sigurdsage, (j. niem.). XXXI. 171; pt. L i t e r a t u r a l u d a wa, Sijsje, (j. hoL), czyżyk, XIX. 14. Sika, p. koza. Sikawka ręczna, II. 218. - z bzu zabawka, XXVIII. 62, 241, Sik6ra, (gw. złodz.) zegarek, VII. 281. Sikorka, łowiectwo, JCXXIII. 21, 22. - w literaturze ludow" opowiadaniu VII'I. 308, 309. - w pieśni, II. 346; VI. 152, 154. - w przepowiedni, XIV. 251. t, dziewczynka, XIV. 309. rybka na przynętę, XIV. 120. Silat, Sila-t, (j. fiń.), uprząż, XX,XIX. 125. Sile, (st. słow.), szle. XXXIX. 125. Siticernium, (j. łac.), stypa, XVI. 326. Silnje, (j. tung.), jubka, ,XX,xVIII.259. SiW, (j. .st. wys, niem.), szle, XXXIX. 125. Siła artyst)"czna, J{J{XIV. 277. ~ ergologiezna, JCXJCIV. 277. ~ magiczna, XXXVII. 135; XX,xVIII. 412. - nieczysta, XII. 168; XIJC. 114; XXXVII. 304. - robocza, JCJCXIJC.184, 189. ~ wytwórcza, XX,XIX. 15. Silnyk, (j, ukr.), Iuncus effusus, od_ war, VI. 159. Simel, (gw. hue.) nazwa koni, VIII. 152. Simie, (gw. huc.), siemię, nasiona konopi, XV,III. 190, Simurg, ptak-góra, XI. 232, 234, 236, '240, 242. Sin, (j. babil.), bóstwo księżycowe, XXXII. 146, 153. Sin po duhu, (j. serb.), syn adoptowany, XVII, 264. Sin po grijehu, O, serb.), syn rodzony, XVII. 261, 262, 264. Sin talak, (j. kirg.), formuła prawna, - V.6. Sin-ai, (j. hebr.), góra Synaj, XXI. 239. Sinanthropus, XXXVIII. 387; XXJCIX. 19, 20. Sind-aky, (j. kirg.), dary weselne. V. 16. Singbong, (j, santa!.), bóg słońca, VII. 16. Siniaki, grzyby, I. 201. Siku Siwka, it, �474 , Sinobrody, pieśń, XV. 48; XXVIII. 226. Sinologia, XXI. 89. Sinologowie, XXXVIII. 373. Sinawite, wiatrem podszyte, XVII. 165. Siwy kamień, witriol miedzi, (Cu. SOI. koperwas, w fa.. bierstwie, IV. 216. - w lecznictwie, II. 156; XI. 398. Siodlak, chłop, XX. 113. Siodlo, p. gapa, komo, XI. 161; XII. 220; X'IV. 38, 40, 50, 308; XXXVII. 88, 231. - do jazdy, XXXIX. 119- juczne, XXX,IX. 119. - pożyczać, XXIII. 67. Siodlo, siedlisko, siedziba, XIV. 309. Siodlo, zmora, III. 256; pt. D e m o. n y s z k o d l i w e. Sienkier, wrzód, Xl. 398. Siostra, ciotka, XIV. 5.g. - w zwyczajach weselnych, XI. 412. Siódma córka, p. siedem, XI. 314. Siódma góra, p. siedem, XII. 170. Siódmy rok życia, VIII. 274. Siódmy syn, XI, 314. Sipka, szkarlatyna. III. 139. Sipkos, (j. lit.), chróściki, p:'Zynęta, XXXII. 26. Sirak, (gw. hue.), sukmana, V. 150; XVII. 147, 154; XVIII. 146; X,XXVII. 228. Sirato, (j sekler.) .. pożegnanie kawalerstwa i panieństwa, XVI. 141. Sirawina, (j. słow,), żórawina, XVII. 186. Sirotka sirotew, O. S'łoweń.), ser. watka, XIX. 10. Siruna (gw. huc.).. nazwa krów IX,XXIV. 134. Siryj, (gw. hue.), nazwa koni, XXXV. 135. 4?5 sierść, XIV. 120. ołów, X,X. 299. Sisgen, Siska, Siskin, czyżyk, XIX. 14. Sit, (j. egip.), bazyliszek, .xxXVIII.247. Sit, sitowie, V. 64. Sitarstwo, VII. 334; VIII. 220; XXVI. 104; XXIX. 132. Sitarze, XI. 353. - biłgorajscy, XXVIII. 170; XXXVIII. 295. Sitkie, (gw. hue,), paść na drobną zwierzynę, VII. 270. Sitko, drewniane, 'I,X. 363. - pożyczanie, XXIII. 59. strzelanie, p. mleko poprawić, XIV. 370. - w' pszczelnictwie, VI. 56. Sitniak, (j. błr.) poduszka z sitowia, XXX.33. Sitniak, (j. błr.), sitowie, XXX. 16. Sito do przesiewania, IX. 366. - środek apotropiczny, XXXIV. 280. -w literaturze ludow., VII. 319•. - w praktykach czarownic, VII. 319. w przysłowiu, VI. 33. - w zagadce, V. 48; XIII. 206; - we wróżbach, VII. 94. - wyrób, XVI. 133. Sito, gwiazdozbiór, WłosY Bereniki, I 175. Sitowie, p. sitniok, Scirpus, I. 115. - do pływania, XXX. 16. - kapelusze, XXVIII. 173, 179. - w lecznictwie, Xl. 384. - zabawki, XXVIII. 61, 62. Siufece, (gw. żołn.), Schuhfetzen, III. 81. Siuhaj, (j. uk'r.), chłopiec, XIV. 273, 275. Siuir, (j. irl.), siostra zakonna, XVII. 263. Siuśpice, (żołn.), Schuhspitze, III. 81. Sirzkula, siszkula, Sisa, (j. sanskr.), -o -o siutaź, tasiemka, V. 64; XXXVII. 266. Siutki, świerzb., V. 64. Siutrówka, pociąg ciężarowy, XI. 412. Siwa, nazwa krów, XXI. 206. Siwa, p. Sziwa, VII. 3; XI. 358; X,XXIV. 30. Siwak, czarny garnek, IV. 206; IX. 185; XXXVII. 204. Siwik, farbka, IV. 307. Siwosz, koń, X,IV. 50. Siwucha, Siwula, nazwa krów, XXI. 59; 206. Siwy Kuba, lp. postaci szopkowe, XIV. 136-139; XIX. 50; XXXI. 61. Sjana, (j. ind.), egzorcysta, XXXIV. 43. Sjetiti, (j. slow.), pamiętać, XVII. 188. Skakanie na konopie, XX. 188. :- na len, III. 29; XII. 41; XX. 182, 188; XXV. 57. ,...:... na _owies, XII. 41. - przez ogień, II. 214; IV. 321; V. 176, 224; VIII. 342; .xUI. 87,88, 1110; Xx.. 103, 192. - przez pień, .xx. 182. -przez stołki, lIX. 143. _ przez witki przy wypędzaniu na paszę, XXV. 57, pt. Z w yc z a je i o b r z ę d y d o r o c z n e. - z beczki, XIX. 119. Skaloci, Skoloci, VII. 170. Skalimej, (j. słowac.), bohater, XXXII. 85. Skała w legendzie, XXX. 84, 118. - w podaniach, XXIX. 162. Skala, (gw. hue.), miara do mierzenia udoju, XVII. 143. Skalookij, (gw. huc,),zezowaty, XVIII. 197. Skalu jak nabie, (gw. hue.), zapalenie kopyta, XVIII. 190. Skamieliny, XXIX. 123. Siutaś, Skanda, bóg ind., XXXIV. 20, Skapulimancja, wróżby z łopatki, XXXVIII. 274. Skarb brązowy, XII. 88; XVI. 322; XXVI. 93. Skarb, doboszowy, p. podania, IX.382. - grzebany ze zmarłym, XX, 207. strzeżony przez diabła, XXIX. 101, 102. - szukanie, XXVI. 5, 17, 18. - ślepca, XXXI. 139. - w Tatrach, III. 265, 266; XVII. 23; XXX. 116, - zaklęty, XV!'I, 23; XXX. 116. - zakopany, I. 125, 127, 204; II. 160, 214, 274; III. 237, 265, 266; IV. 20, 99, 300, 321;V. 130, 194, 229, 251, 288; VI. 2ti.s; VII. 120, 121, 255; VIII. 174, 2!~6, 355; X. 17, 36; XI. 112, 211, 3R5, 370; XII, 31, 169, 214, 231, 321, 323: XIII. 40 42; XIV. 249, 404; XVI. 150, 151, 294-299; XVII. 23, 66; XX. 258, 259, 262, 263; XXIV. 41; XXV. 130; XXVI. 18; ,XXVII. 27; XXVIII. 222; XXIX, 105; XXX. 49, 96, 101, 104, 105', 116; XXXI. 122, 169; XXXV. 24; XXXVII. 15, 26-28, 251, 282. - zatopiony, XXVIII. 128. - znalezienie, XXXI. 143. Skarbnik, demon, V. 5,6, 279; XXV. 112; XXVIII. 123; XXXI. 167, 171; XXXIII. 154; XXXIV. 280; XXXV. 24; XXXIX. 319. Skarbonka, XXVIII. 104. Skarbówka domek na tratwie, X. 7 Skarpetki, p. kapcie, XI. 58. - wełniane, XXVIII. 216; XXXVII. 19. Skatyrk, (~w. hue.), obrusek na ramiona, Xl'II. 21. -o ! .1 II ~ ~' 11 ł II'~ I �-_._ .... _~-_ ._-_ . .. _,.-=--=._~-_!!!!!!!!!!!!!'!_----477 476 Skatyrka, (gw. hu c.), serweta, XVII. 155. Skazany na śmierć, XXXI. 65. Skąpiec, lP. skoluda, lXI, 379. Skidać się, zlecieć, sp:aść, XVI. 86. Skietas j. lit.), przyrząd do podnoszenia osnowy, XXXII. 36. Skik, skok, XIV. 309. Skirny, uparty, sp'~zeczny, II. 231; Sklep, piwnica, VI. 47, 5<6; IX. 273; XVI. 365, 366; XXIX. 159. Sklep bursztyniarski., XXXIX, 40'3. Sklepienie piec.a, paleniska, XXIX, 48, 49. Skład etniczny świata, XXXIX. 7. - ludności oaz Sahary, XXXIII. 144.. - rodowo-'Plem. narodu, lXXXIX. 84. Składanie na tyble, LX. 270. - (llfiar, II. 216. - ofiar przodkom, XXXIX. 209. - ofiar wodnikowi, VI. 337, - umierającego na ziemi, XX;X.197. - życzeń drzewom owocowym, XVIII. 94. Składka na czepiec, II. 248. Składnia, XXXVII. 311-316, 318. Skobel, XXIX .. 37, 42, 90. Skobelek, termin, kowal., VI. 291. Skoble galarowe, VI. 291, 292. Skoczka, pchła, XVIII.. 221 Skolótyny, (gw. huc.), maślanka, XXXV.94. Skoluda, skąpiec, XIV. 120. Skómo, rzekomo, XIV, 120. Skopiec, skopek, II. 71, 250; V. 124, 125; IX. 367, 391, 407; XI. 387. - w hajce, IX. 407. - w odczynianiu uroku, III. 145. - w pop:awianiu mleka, XIII. 325. - w zagadce, XVII, 82. - w zwyczajach kupna i sprzedaży, XXIII. 103. - zakaz stawiania na ogniu, XVI. 79. skoro, XIV. 120. Skorodyty, (gw. hue.), zagrzebywać . grabiami, VII. 263. Skoro m, (gw. hue,), okrasa, VII. 263. Skoromie, (j. ukr.), opłaty za -pisanki, IV. 204. Skorno, Skoromochy, histrioni, mimowie, . XX. 178. sia, (gw. hue.), złamać post, VII. 163. Skorupki z jaj w magii, 'P. jajko. święcone, pisanki, IV. 226, 326. V. 220; VI. 77; VII. 179, 255. Skorupy garnka, solone w magii, XVII. 116. Skoruśniak, jarzębina, II. 138. Skosak, (gvi. hue.), znaki własnośc, na uszach owiec. XiX.XV.138, 140. Skot, bydło, IV. 279. Skotak, pastuch gminny, II. 261; III. 381; IV. 279, 284;XXX1JX. 345. Skotnicza, wygon, wspólne pastwisko, XIII. 62, Skotocy, paster'ze krów, V. 280, 2M. Skotyna, (gw. huc.), bydło, XVU. 147. Skowera, stary pies, XIX. 95. Skowronek, p. jaskowótnek, p. skowronyszek, Alauda arvnsis, V. 267, 268. - w pieśni, II. 3'16; VI. 152. - w przysłowiu, VII. 31. - wizerunek, XI. 239. Skowronek, gra, XXVIII. 59. Skowronyszek, skowronek, XIV, 120. $kowróżyć, gderać, XIV. 120. Skowyra, chudy, XII. 68. Skóra: barania w obróbce bursztynu, XXXIX. 379. - gemzowa, XXXI. 117. - jeleni.a, XXXVII. 371, 375. - juchtowa, XXXI. 117, ....•końska, XXVI. 57. - kozła, XVJ:. 121. Skoromyty - krowia, XXXI. 45. krowia w budownictwie, XXXVII. 112. - królicza, X:XXI. 54. -o na łodzie, XXXVII, 366. - niedźwiedzia, XXXI. 125. - obróbka, p. białoskórnictwo, falcowanie, ga.rbarstwo, kwaszenie, wałkowanie, wyciąganie, XXIII. 173; XXXI. 115, 116. - odzież, V. 4; XXXIX. 183, 191. - owcza, XVII. 147; XXXI, 116. - ozdoby, XXXVII. 85. - rena W budownictwie, XVI. 121, XXXVII. 108. - rybia, XXII. 88. - sarnia, okłady, XII. 93, 265. - spalona, leczen'ie, XI, 397. - 'Suszenie, XXV. 96; XXXI. 116. - świńska, IXI. 174; XJXXVII, 214,21 - węża, X.XXI. 27. ,.....; wyrób kobierców, XXXVII. 105. - w przysłowiu, IX. 187, _ w zwyczaj. weselnych, l. 96, 134. - zwierząt, XX. 179; XXII. 95; XXVIII. 167. Skórne choroby, leczenie, VII. 326. Skóroduby, wyprawi9cze skór, XXXI. 113. Skórzaki, skórzane spodnie, XIV.120. Skórznie, obuwie, XXVIII. 17. Skrada szerokolistna, trawa, Lusula maxima, VIII. 37. Skrapianie pługa, wodą święconą i zwykŁą, XX. 184; pt. M a g i a. - pól, XII. 314; .xVIII. 216. - w lecznictwie, XI, 385. Skrat, kot, wcielenie złego ducha, VIII. 349. Skrawczyć, ukraść, IX. 64. Skręcina, kręcina, XIV. 120. Skrinia, (j. błr.), skrzynia na ryby, X:XXII. 33. terminol. kowal., VI. 292. pogrzebacz, XIV. 392. Skrobanie cza'szki, XVII. 247. Skrobanki, pisanki, XVII. 33. Skrodlić, uprawa roślin, XX. 34. Skrynka, (gw. huc.), skrzynka na sól, XX:XV,97. Skrobacki, Skrobacysko, Skrypiel, gmatwek, huba dębowa, XXX. 26. Skrypki, (gw. hue.), skrzypce, VII. 71. Skrzas, spokój, XVI. 86. Skrzat (ek), III. 273, 384; V. 382; XII. 168; XVI, 108; XVII. 28; XXVIII. 1OO;XXXIV. 280; pt. D e ID o n y o p i e k u ń c z e. Skrzel, płotwa, V. 120, Skrzenka na zboże, skrzynka, IX. 280, 361. Skrzenka rzezalna,' p. sieczkatrni,a, IX. 365. Skrzesowatość, skrzesowaty, smoli. sty, XIV. 120, Skrzesz, skrzysz, smolna twardziel w drewnie, XIV. 120. Skrzinia, skrzynia, XXIX. 97. Skrzot(ek), dzieciak, ,XVIII. 221. Skrzydła młyńskie, IX. 276. Skrzyneczka na sól, X:XiXV. 97. - na zioła święcone, VI, 181!J. Skrzynia, p. skrinia, skrzinia, skrzyń, !T. 250; III, 11, 149, 239; VI. 51; 181; X. 102, 104, 106; XI. 108, 159, 178, 327, 421, 422; XII, 45; XIII. 253; XIV.3S9, 360, 386, 391; XVIII. 69; XX. 2,52, 253, 264; XXII, 129; XXIII. 154; XXIX. 177, 184, 185; XX,X. 160; XX,XI. 5, 7; XXXIII. 141; XXXVII. 201, 229; XXXVIII. 422; XXXIX. 446, 500, 501. - cembro,wina 'Szybu bursztynowego( XXXIX. 362. - dłubana, XXX'V:III. 419. !I :., �478 479 - 'góralska, X, 106. grobowa, XVII. 62;XXV. s'- IV. kaszubska, XXVIII. 34. krakowska, X. 104, 458; XXVII. 158, 173; XXIX. 192; XXX. 153, 167. - malowana, XII. 116; XXI. 43, 45; XXIX. 186; XX.X. 182; XXXV. '36; XXX.VIII. 418, 424, 425, 444, 445, 449. - na ryby. kastra, XIV. 111, 322. - na zboże, XXXVIII, 364, 365. - Pl;łnny młqdej, XVIII. 149. - :płocka, X. 104. - sądecka, X. 426-428. - śląska, X. 102. - w magii, XI. 373. ,.....w' pieśni, XIV. 322, - wieko, przyciskanie w lecznictwie XII. 267. ' - z kory, XXXVIII. 330. - ,żelazna, XXXVIII. 422. Skrzynka, bractwa św. Mikołaja, .xXXIII. 128. - przyoknie, XXIX. 18, w łowiectwie, XXXI. 131. do sieczkI, V. 48; IX. 271; XI. 327, 411; XVII. 79, 93. Skrzyń, skrzynia, V. 64, Skrzyp polny, pó koszerka, p, chwoszczanka, - sprzoczka, arvense, Herba XXVIII. 245. Equisetum eąuisetum, w lecznictwie, II. 135; XIII. 224; XXx:. 48. Skrzypak, skrzypek, XXI. 138. Skrzypce, I. 215; II, 60; V. 155, 208, 361; XI. 21, 67, 217; XII. XUI. 206; XIV. 137, 139, XV. 63, 79; XVI. 166; XVIII. XIX. 35, 86; XXVII. 69, XX.X. 250; XXXI. 5, 53; 221, 176, 306; 142, 78; 112; xxXIv. 170; XXXV. 120; XX,xVII. 461; XXXVIII. 241. - cudowne, XlVII. 51; XX. 264. - w bajce, V. 182. - w zagadce, X,IV. 376, - włoskie, XX. 105. Skrzypeczki, XIV. 68. Skrzypek, białoruski, XXI. 138. - góralski, XXI. 32. - w 'Zwyczajach i obrzędach popielcowych, I. 82, 83. - weselny, IX, 48. skr,zypicie~, skrzypek. VI. 136; V. 98. Skrzysz, skrzesz, XIV. 120. Skrzywaczka, część wozu, II. 132. Skrzyżowanie dróg, drogi rozstaj., XXXVII. 487. - w magii, II. 216. - etniczne, XXXIX. 73. SkTitek, (j. czes.), duch domowy; XIV. 299. Skubanie pierza, 276. Skube~, skobel, IX. 361. Skucina, Iuncustrifidus, trawa na halach, VIII, 37. Skumosić, skumoś, niby to, III. 140; VI. 47; XVI. 86. Skup sołtysostw, XX. 5. Skupszczyna, (j. chorw.), spólnota rodzinna, III. 196. Skurlat, (gw. huc.), wymię owcy, VIII. 40. Skusa, (gw. huc.), przestraszenie, XVIII. 183, 185. Skusiwnyk, (j. ukr.), Astrantia vulgaris, nalewka na wódce, VI. 158. Slachtmoiinne. (j. fryz.). listopad, iXVI. 2. Swgtmaand, (j. ho1.),li,t~Pl;łd XVI.2. Slajsy, łuczywo, V. 378; XX. 301. Slamke, (j. serb.), słomka, V, 139. S~awa, O, serb.), uroczystość rodzinna, XXX. 248; XXXI. 170. rv. Slawistyka, XXVII. 180; XXIX. 174; XXX, 263, 264. Slegi, konstrukcja ścian i dachu, .xxxVIII. 272. SIeias, (j.łot.), szle, XXXIX. 125. Sliepkos, (j. lit.), robaki, przynęta, XXXII. 26. Slik(a), slek, sIeczny, (j, czes.), śliczny, XVII. 198. Slik, glina, V. 167. , Sloth ziemny, fauna pleistoceńska, XXXVIII. 622. S~ubenica, (j. czes), p. młoda, XII. 89, Slabonohy, (j. ukr.), Impaticus noli tangere, kąpiel, VI. 160. Słanie bydłu IV. 282. Slep, slemp, slempek, slęmpik, sieć stojąca, XIV. 115, 121. ' Slęmpiany, slępowy, XIV. 121. Slępić, XIV. 121. Slęmpny, część słępa, XIV. 121.,' SłQdki strup, XI. 385, 396; XXX. 47, 6r, 69. Slodyckowa nuta, slodyckowy XXXI. 146, 147. Slodyczka, Pl;łprotka pospolita, XVIII. mars, Po- 77; XXVIII, 244. Słoma, przebieranie się, ,xX. 171, 174. - jęczmienna, odwar, XXXV. 71. - jęczmienna, sPl;łlona, X. 33. - miotełka w lecz., II. 335. - na której leżał zmarły. XV. 103. - obwiązywanie drzew owoc" III. 173; IV. 326, 419; V. 348; XVIII. 99; XXVIII. 179, 180. - owsiana, wywar, XXXIII. 123. ,.....pokrycie dachu, XXXIX. 250. - prosiana w zwycz. pog., VI. 124 - prosta w zwycz, pogrz. XV. 102. - rzucanie w kobietę ciężarną, II. 335. lypodium vulgare, ,.....rzucanie w osobę duchowną, VIII. 365. - rzucanie w przesądach myśliw!Skich, VII. 282. - spalanie w obrz. wig., XVIII. 216. - ścielenie bydłu, XVI. 14, - w budownictwie, I. 161; III. 8; XII. 144, 294; XX. 92; XXIX. 29, 48, 89; XXXIII. 96; XXXIV. 144, 145; XXXVIII. 364. ,.....w hodowli, VIII. 39; XIV, 132,360. - w kiczce, XXIX. 161. - rw magii, VIII. 365; XI. 381, 385; XIII. 228; XVIII. 182. - w odpędzaniu febry, X. 353. - w zwycz. i obrz" III. 172, 173; IV. 316, 325; V. 349; VI. 68, 69; X. 156; XVIII. 199, 216; XX. 186; XXIX. 92. - w zwycz. i obrz. dorocz., V. 256. - w zwyczaja,ch i o':rzędach pogrze·bowych, VI. 1'24; XV. 102. - w zwycz. i obrz. weselnych, I. 249, 250; oX. 69, 70; XIV. 258. - wyrób kapeluszy, XXVIII. 169, 179, 181. - wyrób naczyń i baniek, XVII. 131, - z dachu w magii, XIII. 2.27. ' - z diducha, VHI. 375; XVIII. 99, 21 gliną, XI. 336. - z narożników strzechy, w magii, XI. 385. - zabawki ze słomy, XXVIII. 64,70, - żytnia do obwiązywania drzew owoc., XVIII. 99; XXVIII. 179, 180; XXXIX. 337.. Słomianka, p. slomiany kwiat, Helichrysum arenatum, XX,XI. 98. Słomianka, p. beczułka ze słomy, XIV. 121, Slomiany kwiat, słomianka, XXXI. 98. �481 480 Słomka zapal~na, p. gra w kota, IXI. 28-1, 282, 290. Słoneczko, słonko, słońce, w pieśni, X. 177, 226; XIII. 46. Słonecznik, HeHanthus annuus L., 1. 161; IV, 215; XXIX. 90. _ w lecznictwie, XlII. 2.20, 224. _ w obrzędach weselnych, XX. 196. Słonina, p. szperka, szpyrka, śtuka, 1. 1 29, 129, 164, 250; II. 128; Ill. 11, 12, 19, 22, 27; IV. 142; V. 215, 353; VI, 77, 274; VIII. 123, 311, 377; IX. 75; X. 37; XII. 14, 41. 142 4i5 48, 296 312; XUI. 29, 341; xiv. '381; XVIII. 193; XX. 101; XXV. 57; XXVIII. 192; XXIX.91; XXx, 214; XXXI. 28, 31, 142'; XXXIV. 162, 168. ~ pożywienie flisaków, xvn. 141. _ grzana z solą i żywicą w lecz., XVIII. 187. _ święcona na Wielkanoc w lecz. i magii, lXXI. 216. _ w leć~nictwie, XI. 396; XXX. 58, :1 Ii' 1\ - ")1 64, 71. _ w przepowiedniach pogody, VI. 66. _ w przysłowiu, IX. 53. - z siarką, XVIII. 181. Słonyszko, słońce, XIV, 121. Słoń, motyw :roobniczy, XXIX. 162. _ w ib.ajkach murzyń., ,XlVII. 275. _ w wierzeniach, XJ~;IX. 3'06, 341. Słońce, p. słonyszko, sońce, bogini, II. 214 277; pt. B ó s t w a. _ bóstwo, VII. 6; XI. 432; XIV. 77; XXXII. 4i, 142. _ cór.a, XXXII. 141. _ cześć, XXVI. 74, _ człowiek, II. 277, 327. _ jako znak, XXVIII. 221. - jare, XIV. 34. _ :kąpie się, II. 160, 161; XII. 167. - król, XIV, 67. - kult, II. 24, 210" 214; III. 2, 174, 385; V. 2M; VII. 6, 12, 15, 16, 2G-26, 129; X. 112; XI. 43'2; XIV. 68; XXVI. 74. _ moc ożywiająca, VII. 15. -odradza się, III. 1. _ ornament, II. 220; XiXXIII. 107; XXXIV. 287. - syn, XXXII, 141. _ tańczy w W. Niedzielę, XVI. 79. _ _ _ _ _ _ -- - greckie, XXVI, 70. magiczne, I. 53; Xl. 430; XXV. 11; XXVI. 70. - perskie, XXVI. 70. Słowianofilstwo, XXI. 152; ,X:XXVII. 145. Słowik polski, DX. 289, 291. - w Uteraturze ludowej, VIII. 290; ,XXVII. 167; XXVIII. 186,204,208. - w legendzie, XIV. 166. - w listach miłosnych, XIII. 44, 43, 47; XIY. 276; XXIII. 137. - w pieśni, XI, 231. - w podaniu, VIII. 290. - w przysłowiu, XIV. 348. -- w ptasznictwie, XJCX1. 29. - węgierski, IX. 291. Słownictwo bałtyckie, XXXIV. Bł. - gwarowe, XXVIII. no, - il'liroskie,XXXIV. 62. - kaszubskie, XXX. 262. - ludowe, XXX. 259. - Mazowsza, XXXIV. 62. - płn. grupy języków indoeurop., XXXIV.63. . - polskie średniowieczne, ,XVI. 108, - s·łowiańskie,XX,X'IV. 61. -słowińskie, V.· 325. - tkackie, XXXVII, 358. Słownik dolno łużycki, XXVIII. 105. - gwar Karłowicza, ,XI. 99; XVII.178. - IgW1arygórniczej, III 267; VII. 226. - gwary huculskiej, VII. 242-248. - gwary mazowi.eckiej. III, 85,86. - gwary 'Pe.czeniżan, XIII, 207-211. - gwary okolic Chocho~8!Wa.VII. 225 - gwary z okolic N,. Sącza, VII. 225. - gwary z Pińczowa, VII. 225. - gwary z Podhala, III. 261; VII. 225. - gwary z pow. Przasnysz, VII, 225. - gwary z Ziemi Czerskiej, VII. 225. - gwary z Żywca, VII. 225. - gwary złodzi€jskiej, VII. 277-281. urodziny, II. 94. w bajce, XXIII. 167. w budownictwie, XXXXIX.. 240. w mi,tach, II. 326. w pieśni,XXIX. 164, w .przep. pogody, p. zachód. w przysiędze, XXIII. 158. w przysłowiu, XIV. 3'53. w symbolice, III. 3; VI. 38-5;VII, 2Sll, 290, 293, 296. _ w wierzeniach, III. 141.. _ w zagadce, II. 231; VI. 247; IJCVIII. 172, 173. _ w zwycz. pożyczania, XXIII, 59. _ walka z ksi~życem, II. 327. _ wielki wódz plemienia Nacze, VII. 15. _ wiosenne, XVI. 32. _ wóz słońca, II. 277. _ wschód, I. 126, 134; II, 169; III. 2; ; XI. 316, 321; XIII. 324; XIX. 42, 43, 127; XXXIV. 7. ~ wzór na pisankach, IV. 213. -zachód w zwyczajach i wierze. niach, II. 330; VI. 66; XI, 121, 1316'XIII. 205, 3.24; XIV. 87; XVI. 83, 'M; XXIII. 59; XXXIII. 121; XXXIV. 7. _ zaćmienie, II. 327; IV, 414; V.248; Słopce, p. oklepce, kapkany, XXXI. 31; XXXVII. 283. Słowa arabskie, XXVI. 70. _ chaldejskie, XXVI. 70. 31 Lud - lI' Tom XL - języka Luo, XXXIX. 7,97,7,98. języka polskiego, XVI. 286. Lindego, XVI, 286; XVII. 27. staropoJski, XXVII. 178. rybaków, XXXII. 34. wierzeń niem., p, Hoffman- Krayer- Biichtold-Staubli, XJCVII.133136; XXIX. 121-124; XXX. 250; XXXI. 144. S~oworód im'ion,zaimków i słów mowy górnośląskiej, XVI.l03,106. - ludowy, XVI. 332. Słowotwórstwo, XXXVII. 3,10. Słód, (dok), miary na'sypne, XXVIII. 157, 164, 165. Słód, XXVIII. 1'57. Słuchalnica, konfesjonał, V. 64, Sługa kościelny, XIX. 52. Słu~a w facecji, XXXI. 128. Słup(ek), VI. 3'94; 'liX. 269-275; Xl. 1342; XIV. ~oo-:t67; JCVI. 368; XVIII, 5, 10; XXIX. 5, 14, 90; Xx.x:VII. 104, 105, 110, 111, 116, 118, 195. - graniczny, ,XXXLX. 145; - jurysdykcyjny, X,XJCI,X. 145. - kamienny, XXXIX. 452. - ognisty w mitach, XXXII. 133. - olejnica, stępa, XXXIV. 148, - podpierający tragarz" p. hadam. - przy drogach rozstajnych, XI, 164, 375. - totemiczny, XVIII. 53. li wrót, XVIII. 178. Słupica, część radła, XXX. 228. Słupiecki, XiV. 121. Słup6wka, XVIII. 1-7, 9. Sługawy, służały, zapustnik, XU. 44, 48. Słu2Jba najemna, p. czeladź, IV. 284; X. 95; XXIII, 72. - w litecaturze ludow., V. 171. Słychno, słycl:iać, IV. 307. �483 482 Slymaczni, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Slywki, p1s.anki, IV, 205, 223. SlyZiwnik, (j. ukr.), Malva rotundi· folia, ~hście 'i korzenie, odwar, VI. HiS. Smaga, pragn~enie, XlIV. 309. Smaganiec, kara, VIII. 131, 132. . Smalec borsuczy, p. sadło, IXUI. 218, ~! ~I ) .1 i l I j 1 I _ _ ~ _ _ 225, gęsi, III. 319, 320, 326. jako, ofiara, XVI. 4. niedźwied'zi, VII. 26S. poźywienie, XVI. 13:4. w lecznictwie, p. borsuczy, gęsi. niedźwiedzi, wieprzowy, XII. 4?, - zajęczy, II. 156. Smalcowa niedziela, XiI. 39. Smantek, smętek, V. 358. Smardz jada!., p. smarszcz, zmarszcz, Pn.aHus esculentus,. II. 22, Smarowanie, namaszczanie się czarownic, X,VI. 48, 51; XXVII. 64. - glinąp. inicjacje dziewcząt, XXXVIII. 56. _ ma1słem, śliną, oczyszczanie, IXXXtVIII. f)9. -w lecznict., XI. 3,00,400; XiXiX.43. Smarzenie woleju, kara, II. 270.. Smurszcz, zmarszcz, p. smardz, II. 2·2, Smatecka, chusteczka, XiXXI. 77. Smatka, kolorowa chustka, XIV. 395. _ chustka na głowę, I. 81. Smawiać, zmówiny, XV:. 94, 95, ~arzenycia, j.adło W2selne, III. 45. Smeermaand, (j. hol.), listopad, XVI. 2. Smek, smektać, XIV. 184, Smerczaki, (gw. huc.), owce jałowe, XXiXV. 133. (j. cerk.), lXiXXIV. 175. Smerd, smeryki, (j. ukr.), wzór IV. 212Smereka, świerk pospolity, Abies exce!sa, XVIII. 192, Smertnica, j. łuż.), dziewica morowa, V.3'6. Smetannyk (gw. huc.), rzepik pospolity, w magii, XUI. 224. Smocza jama, podanie, XI, 247. Smocza krew, spoiwo faJ:b, XXX. 161. Smoczek, p. cycek, czumlik. Smereczka(i), pisanek, Smok, p. Ala, Chala ażducha, Draco Lewidtan, ćmok, Drakon, _ NidhOgr, ćmuk, Jatama, Siarkan, I. ISS; II. 14; III. 256; V.54, 17'0,171, 180, 183, 3Pl; VI. 96, 197; VII, 2.43, 244; VIII. 268; XI. 243 244 246, 247, 338, 370, 373, 3175:418;' XIV. 177, 183., 220, 225, 2'31, 3194,396, 3,97; ~V. 2,6, 3032, 190, 191; XVI. 80, 150,151; ,XI:X. 58, 108; XXV. 47, 48; ·X,XLX.122, 17'9,208; ,xXXI. 134; ,X,X'XVII. 20, 21, 23, 279, 282, 287, 302, 303; X:X,XVIII. 229, 253, 264, 275. _ chmurnik, Ala, Chala, ,xXXIX. Sza.rkan, 347. Jatama, X'l. 208, 209. _ kult, XVI. 24, 26, 27, 32, 157. _ miedziany, XIXXII. 99. _ Nidhhoggr, III, 185. _ ogni!sty, XI. 230; XVII. 18e. _ w legendzie o św. Jerzym, XIV. _ 68, 69. w literaturze lud., XVI. 294--299. wawelski, XIV. 130; XiXXII, 86; XXXVIII. 253. - wąż, XXII. 4; XX,XII. 165. - zęby, XXXVIII. 253·. - zodiakowy, I. 176. Smolana, nazwa krowy, ,XXI, 59. smolaki, szczapy do oświetlania, XXXI. 43. _ _ Smo,larnia, XXJX. 26, 28; pt. G os ,p o d ark a l e ś n a. Smolarze, XIII, 1. Smolawa, nazwa krowy, XiXI. 59. Smoła, malowanie karykatur, XX,XVIII. 269, - pędzenie, XII. 27'8; Xi~III, 173. - przeciw mocom nieczystym, XX,VI. 73. - szewska w prlzY'słowiu, X,VI. 97. - tępienie pasożytów, XXX. 26. - w lecznictwie, II, 221. - w wierzeniach, XXIX. 106. Smolka, diabeł, IX. 415. Smontarz, cmentarz, XX. 248. Smotolucha, (gw. hue.), kata.r, XVIII. 176. Smól ki, pochodnie, IV, 317. Smrek, świerk, II. 138. Smrodlawy gajst, amoniak, V. 164. Smrodzina, smrodzinka, czarna po_ rzeczka, Ribes nigrum, XX.XI. 98. Smrt, (j. czes.), śmierć, XIV. 84. Smutny Pan Jezus, XXIX, 115,. Smużki, O, ukr.), naszycia na oplycztt, X,XXVII. 2120,230, 231. Smycek, oprawca, XXXIII. 24. - smyczek, XIV. 318. Smycz, mi,arn nici, płótna, XIV. 121. Smyk, część sieczkarni, XlIV, 309. Smyk gremplaJl'ski, XXXI. 4. Smyknqć, ukraść, III. 334. Smyntarz, cmentarz, ,XIV. 94, 291-293. Snek tamyrstwo (j. kirg.), pokrewieństwo fikcyjne, V. 9, Snocha, P. snucha, (j. ros.l, synowa, XX,VIII. 114. Sncchactwo, świekrostwo, współżycie świekra z synową, I. 14'5, 147 -149, 15,1, 157; II. 278; IV. 350, 3058;V. 9 1,86; IX. 86; XXVI. 86; XXiVII. 145; XXVIII, 113-117, 120; XXIX. 133. 31' Snop 'ostatni, p. ostatni snop, XlV. 222; XXIX. 123. - palenie na B. Nar., XIII, 27. - pierwszy, p. Bohacz, XXIX. 123. - podcza.s młocki, XI. 172, 174. _·w bajce, V. 347, - w budownictwie, p. kiczka, lX. 271; XXIX. 33. - W kolędowaniu, XI. 160, 161. - w obrzędach dorocznych, III. 4; IV, 325; V. 349; VIII. 371; XVIII. 20, 99, 102; X,XV. 61; XXIX. 92, 95', 96; XXX. 34, 35, 247. - w przysło,wiu XII. 6,6. -< W zagadce, II. 4:1. - wiązani,e, III, '24; XXXVII. 292. - wigilijny, p. did, diduch, korol, - zjawa, strach X,XXVII. 2£,1. Snopek owsa w łQwiectw'łXX,XIII.21, Snowadło, XXXI. 4. Snozy, (j, ukr.), listwy, IX. 272. Snówka, sennik, V. 64. Snucha, snocha, XXVIII. lł7. Snycerstwo, XiXIX. 132; XXXVII. 487. Snycerz, p. sencerz, X,XiXI. 167. Sob! w lewo, nawoływ~nie wołów, XII.301. Soba, O. serb.), izba, XIII. 9. Sobociocha, nazwa krowy, vrn. 152, Sobota, p. sabota, Sabat. - dzień Dziadów, X,xIV. 9. - dzień N. M. P., V. 180, - dzień ważniejszy od niedzieli, II. 88. - siew grochu, III. 23. - w lecznictwie, XXXIV, 280. - w magii, VII. 304. - poświęcaniu domu, II. 142. - w wierzeniach, XXXiIV. 280. - w zwyczajach i obrzędach wesel, nych, I. 2441 III. 62, 64, - wieczór, II. 100. �'j 484 Wielka, I, 129, 130; II. 87, 331; III. - fińska, XXiX. 229. 24; IV. 201; XII. 298; ,xXI'll. 61. - łopatkowa, XXIX. 167; Xxx. 228 - zakaiZ pożyczania, }I. 331; XIXIII. -231, 254; XX-XIV. 186. 61. - nadbałtycka, XXIX. 200. - za·kaz szycia, II. 33u. - w budownictwie, XIV. 3'96; XVII, - Zelena, przed Ziel. Świętami, 148; XXXV, 112; XXXVIII. 272; XII. 298. XX'XIX. 266. Sobota, czło'wiek s'amotny, mieszka- w magii, XXXIX. 340. jący w lesie, XIII. 54. - wsch. mazowiecka, XXVII. 139, Soboty, (dok.), podcienia, P. ~ob~ so- zasięgi, ,XXX. 216; ,XXXVI. 409. l.arium, ,XI.,416; ,XIV. 184; XVI. Sochar, (gw. hue.), drabina, XXXV. U l 89, 285-290; XVII. 5, 8, 11-14. Sochor(ka), (gw. druc.), mężczyzna, Soból, p. samur, skóra jako danina, . kobieta, XXXVII. 210. XVII. 2S9-261. Socjalizm, XX-XIX. 53, 54. Sobótka, nazwa cieląt, XXV. 54. Socjoetnologia, XXXIV, 172. Socjografia, XXXVIII. 337. Soootki, p, letnice, kres sobótkowy, Socj'OlogLa,I. 35, 145,226; II. 33, 176, ~w, Jan Chrzcicie~, 'ohrzęd, I. 90; 366; III. 17'5, 3:'70; IV. 336, 35-4; II. 101; 102, 214; III. 2; IV. 35, XVIII. 231; XXI. 11-14, 264, 269; 283, 312, 313, 315, 321, 322, 3u7; V. 176, 256, 258, 2,69, 279; VI. XXIX, 110; XXX. 10, 245, 249, 4, 78, 412; VII. 95., 229; VIII. 252, 269; XXXVII. 41, 42, 45, 309, 155, 424; IX. 137, 138, 144, 215, 312; XiXXVIII. '3136, 337" 382; 330; X. 383; XI. 292-2'9.5,297-299, XX'XIX. 2, 34, 415,62, 301, 304, 305; XII. 36; XIII. l, - mowy, XXXVII. 316,317, 329. 20, 76, 87-97, 109; XIV. 212, 243; - prawa, XX'XIX. 150. - zabawy, )cXVII. 148, 149. XV. 1M; XVII. 21; XVIII. 78; SocynLanie, p. Arianie. XX. 102, 192, 193, 300, 301; XXIII. Soczewica, Lens escu~enta, X. 344; 159; XXVI. 90, 150; XXIX. 178; XXIV. 40; XXVIII. 245. XXXV. 27, 6l, 184; XXXVI. 103; Sod~ak, gospodarz, XXXI. 51. XXXVII. 349; XXXIX. 349; pt. Z w y c z a j e Sodoma i Gomora, V, 232, 233, 235. i o b r z ę d y d o r o c z n e. Sofia, Sofija" mądrość, w~, ,xV. 217-.,.220; XVI. 28, 32. Socha ,p. hak, I. 188; II. 153, 217; XII. 32, 149; XIV. 184; XVI. 108; Sofos, j. grec.), bogini, XVI. 32. Sohid, (gw. huc,), zeszły rok, VII. 26t. :XVII. 181; XX. 50; XXV. 121; X'XVI, 98; XXVII. 139, 141; Sojenice, (j. słoweń.), Sujenice, (j. XXIX. 166, 183; XXX. 214; XXIXI. chorw.), p. Sqdzice, XIV. 73; 3; XX'XVIII. 321, 365; XXXIX. XVII. 235, 118, 354, 434, 446; pt. N a r z ęSojula, (j. kirg.), maczuga, V. 17. d z i a r o l n i c z e. Sok akacji, powstanie pierwszego - do suszenia sieci, XIV, 121. człowieka, XV. 13; pt. M i t y - dwupolicowa, XXIX. 167; XXIX. o pierws.zym człowieku. 228-231, 254; XXXIV, 186. - ćwikły w lecznictwie, XXX. 62. I ,,.. - iI Ik II I i. I' i\ Ii I, :1 {, '",., •• i l ( t i t , ! 'l r. ,_.1 1 I ) 485 - klonu, XX,XIII, 14. runi żytniej, barwnik, XXXVIII. 257. Sokiera, (gw. hue.)" siekiera, w zagadce, VII. 73., Sokolnik, motyw w zdobnictwie, XXIX, 162. Sokół, Fa~ko palumbaTius, XI. 331, 332; X'VII. 187; XXXVIII. 237; pt, Ł o w i e c t wo. - w literat. ludow., VIII. 313, 314. - w pieśni VIII. 228; X. 230. - w pi~śni weselnej, IX. 44. Sokrówyszą, (gw. huc.), miejsce nawiedzane przez duchy, X,XXV,145. Sokyrka, (gw. hue.), znaki własnościowe, X,X;XV. 138, 140. Solarium, (j, łac), soboty, rpodcienia, XVI. 287, 289. Solidago virgo aurea, p. nawłoć pos. Soliter, XI. 39B. Solniczka gliniana, IX, 279, 362; X. 102, 104; XIV. 357; ,XXIX. 87, 90. - cynowa, X'XXIV. 165. Solomonar, Salomonar, uczeń dia,bła, czarownik. I, 138. Solomonaria, szkoła di,abelska, l. 13B. Solówka, beczka, XIV. :ł27. Sol, śpiiarnia, XX. 91. Sołdat, w szopce, XXII. 131-137. Sqlnysz, (j. ros,), czulan, śpiżarnia, komora, XVII, 179. Solomianka, (gw. hue,),' kaipelusz, X,XXIV. 146. Sołtys.. nI. 120; XIII. 6~5; XIlX. 101; XX. 2, 8, 44; X~V. 19, 22, 31, 32. Sołtyska, XX'VIII 80. Sołtysow!rtwo łanowe, XXV. 37. Soltysy, grzyby, I. 197, 1'99, Soma, -sok l1'otŚlinświętych, I. 133; III. 5; XXXIV. 13. Somiec, (j, lit.), czerpak, XXXII. 28. SOmpoliński, X'IV. 121. Somsiek, sąsiek, III. 172; XII. 45. Sondacz, (j, błr.), sandacz, XXXII.25. Soniecznyk, (gw, huc.), arnika, VIl.263 Sońce, (gw. hue.), słońce w zagadce, XVIII. 172, 173. Sopa, szopa, XIV. 149. Sopilka, (gw. hue.), fujarka, XII. 306; ,XIII, lIO; XXXV. 132. Sopiuk, gw. hue), instrument muzycz., xx,XV. 120. Sopuch, piec, IX. 279. Sopka, szopka, IV. 282. Sorgo, roślina uprawna, XXXIX. 191, 193, 202-210, 225. Soroczi laby, łapki, (j. ukr.), wzory ptsanek, IV. 212. Soróczka, (j. ukr.), koszula męska, III 4.5; XXXIV. 146; XXXVII.215. Soroczkowyj tasak. (j. ukr.), pasta do koszul, tępienie pasoż" XXXVII. 215. Sorok klynciw, klynczik(i), (j. ukr.), wZ'ory pi3anek, IV. 2lI. Sorok muczenikow, (gw. huc.), 40 męczenników, XVIII. 210. Soro,k światych, 40 męczenników, jarma-rk, XII, :ro3. - strzyżenie łosząt, XII. 300. .....•w przepow, pogody, XII. 298. Sorokoustije, Sorokoust , (j. ukr.), nabożeństwo, XVI. 32'S, Sororat, poślubi,enie siostry żony, XX,XVIII. 346; pt. P r a wo l u d. Sors, (dok.). los, wylosowany, kawał ziemi, XVII. 206, 207, 210; XXV.22. Sorsoń szerszeń, IX,. 288. SO<Ttilegia facere, (j łac.), czarować, XXVI. 7. Sory, pokrycie dachu, XXXIX. 452. Sosenka(i), wzory pisanek, IV, 212. Sosna Pinus silvestris, budulec, IX. 268; XJ{NII. 139; XXXIX. 287. �486 - drzewo święte, VI. 115, 237, 340. gałązki, w lecznict, ,XXiXII I. 123. kora; mąka na chleb." XXXVIII. 2158.pt. !P o tra wy gł'od owe, - młode pędy, odwar, XlI. 26,7. - szys:lJki w leczn." XIH. 220; XXXUI. 123. - w legendzie, XVII. 23 - 'w obrzędach pierwszoma,jQwych, XI. 319, - zasięg, I. 113; XXVIU. 245. Sosna, rózga weselna, ubieranie, XVII. 156, 159; XVIII. ao, 142. Sosna, sosnowi, sosnyna, sosonki, O. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Sosrąb, sosręb, II. 181, 182; ,X,XVI,81 -83, 114; XXX. 197; XiXiXVIII. 200. Sotona, (1gw. 'hue.), Błud, p~neta demon, XVIII. 174. Souche de Noel, (j. f~anc,), gaik, maik, XVIII. 110. Sowa" Nyctea, demon, XiXXIV. 6. - pójdźka, VIII. 200. - przepow. śniegu, iXVII'I. 1.96. - ptak wróżebny II. 163,211; III. 142; V. 3'53; FX. 66; XVI. 89; XiX. 319; XJXllX. 123; XXXVIII. 276. - - stworzenie, XIII. 334; XIV, 166. XVIU. 158, 159. wcielenie duszy, ,xVII. 182. w kolędow;.miu, XI. 134. w mowie" VIrI. 88. w pieśni, II. 73, 364; IV. 164, 422, w podaniu, IV. 2611;VI. 299; VIII. 284. w przysłowiu, VII. 30; IX. 58, 159, 175; XIII. 150; XIV. 24U, 243, 244, 350. zły duch, V. 54, 55. 487 bedłka, Lepiota procerus, XXXI. 95, 99. Sowica, sowa, totem, nazwa Litwinów, X'V. 220. Sowij, O, lit.), mityczny, kowal słońca, XV, 217. Sowizdrzał, Sowiżdżał, Sowizrzał, V. 200; X!XV. 124; X,XVIII. 124; XXXI. 124, 140-143; XXXIX. 346. pt. L i t e r a t u r a l u d o w a. Sowiżral, VIII. 429. Sozawica, sadzawka, XVIII. 221 Sójika, gniazdo, XX'XIII. 27. - ptak wróżebny, XX. 320. - w łowiectwie, XXX'I. 29. - w wierzeni,ach, Ii. 162. Sól, apotropaion, .XXIXIV. 280, - glauberska, w lecznictwie, X. 335. - gorzka, XXXIII. 81. - i diabeł, XIII. 128. - imia.ry soli, p. wózek mały i większy, XXVIII. 148. - pożyczanie, XXIII, 59, 72. -- przeróbki, XXX.IV. 187. - rzucanie do studni, IV. 312. - sypanie na ogień, XXVI. 13. - święc'o:na, V. 215; VI. 77; XU. 312; X,X. 73; XXXI, 27, 110. - w hodowli, VI. 160. - w ma,gii, VI. 264; VIII. 364; XIII. 220; XVIII. 216; XXIII. 56; 6B; XXV. 128. - w medycynie lud" III. 50, 53; VIII. 274; XI. 3198; XVIII. 187, 188.. 193; XiXX. 60; XXXIV. 280; XXXV. 148. - w odczynianiu uroku, I. 198; III. 59; VIII, 57. - w przepow. pogody, VI. 66; XVI. 83. - w przysłowiu, VIT. 35; ,IX. 49, 160; XIV. 350. Sowa, - r ~ i ~ . ! " j ~, l , -> w zagadce, XIV, 1'56, 374; XVII. 83, 90. - w zwyczajach i obrzędach dorocznych, narodzinowych, V. 208; XIV.73. - w zwyczajach i obrzęda,ch pogrzebowych, XUI. 232, - w zwyczajach i obrzędach weselnych, I. 246; X. 6B. _ w zwyczajach związanych z kupnem, XXIII. 7'0. _ we wró:ilbach, II. 62, 87; V. 212, 348, 349; IX. 414. z pokrzywą, tępienie much, XVIII, 211. Sorz, miejsce bursz'tynodajne, XX.XIX. 361. SaUer, O, niem.) solarium, !pOdcienie. XVI. 287. Spach, odpad~j zboża, XIV. 121. Spachać, sp~chnońć, oddzielić ple- wy, XIV. 121. Spadek, XXIX. 172. Spadkobranie, XlXXI. 163. Spadzito, Slpadzisto, XIV. 121. Spalanie choroby, XI. 3,86. - gośćca, VI. 60, p~ M a g i a. - lnu, III. 55. - manekina p, HoUy boy, chłopiec ostrokrzewny. - .samobójcó..y, XXXI. M, 85. - zmarłych, XU. 93. - żywcem na stosie, V. 25'8; XI. 401; XX. 309; XXVI. 15, 20, 21; X,XXI. 76. Spalgieniele, (j. lit.), kTJ;pelka, XXXII. 38. Spalić się, (gw. złodz.), ustąpić, VII, 281. Spanie, śpiączka, XVIII. 221. - w medycynie ludowej, XL 396. Spar, spark, szpar, na ptaki, XJXXIX. 292, 293, opt. P t a s z n i c t w o. Sparnas, O, lit.), więcierz, skrzydła niewodu, XXXII. 28. 30. Spartium junceum, p. żarnowiec, sparys, O, błr.), XiXlXI!.169. Spas, (gw. huc,), Przemienienie Pańskie, V. 218; IX. 74; XIV. 209, 212; XXI. 138. - w przysłowiu, LX. 160. Spaśny, tłusty, XIV. 121. Speculum exemplorum, O, łac.}, XXX'. 9<1,1GB. Speculum Saxonum, XXXIX,. 296. Spenc, czemiernik purpurowy", XVIII. 186. Spencer, P. kicH, gorset, X:XI. 138. Spencerek, IX. 31, Sperka, spyrka, słonina, skwarki, IX. 369; XII. 43, 45. Spędzanie owiec z połonin, p. Bohaczi, redyk, miszynie, XVII. 147; pt. !P a s te r s t w o. Spędzanie płodu, p. czarna róża, sporysz, II. If'8; V. 20, 110, 117; VI. 201; X'I. 3.94; XIXVI. 97. Spędzisz, złodZiej, XVII. 4. Spichler, śpichlerz, XXXUl. lOB. Spidky, (gw. huc.), beliki w fundamencie, XXXIII. 95. SpHor w obróbce bursztynu, XlXXIX, 379. Spinać się, wspinać się, XIV. 121. Spinka, zabawa górali, XIII. 311. Spinki, bursztynowe, P. lanki, sprzę~ czki. .x.x.XI,X, 370, 385. . - góralskie, III. 229. 252: VI. 189; XI, 327; XVIII. 72; X,XIV. 86; ~X.VII. 159, 168; XIV IX. 128, 200; XXX. 3; XXXI. 65, 67, 68; XXXVIII. 44'5. - mosiężne, p. lanki, rII. 15; XI. 57; XXVIII. 82; XXIX, 81. Sparnaj, �488 •. 1 ~j 1~ t li i F li I I 1 ! j 489 !Spinkarstwo, XXXI. 67, 69. &piór, p. bialaspiór. Spirit child, O, ang.) duch dziecięcy, XVII. 41. Spiranta spiralis, p, koniczyna polna, lzy Matki Boskiej, Spirytualista" X:~X:VIII. 12. Spirytus, w torturach, XXIV. 171 - w leczeniu bydła, XVIII. 187, 189, - w lecznictwie, XXIX. 47, 53. - w pożyczaniu, XXIII. 75, Spisz, lni,ca, w lecznictwie, XXX. 54. Splatek, warkoczyk, IV. 307. Splot, prosty, w tkactwie, XXXVII. 212, 213. Spluwanie, odczynianie urloiku, II. 222, 224, 331; III. 55, 59, 60; VIII. 347, 365-3<67; IX. 356; XI. 379, 380, 384':"'-3-8,6; XII. 221, 3 00; XIII. 327; XVI. 8-2; XXI. 162; XiXIV. 17:3; pt. M a g i a. - przeciw urokom, XXX'I, 94. - w kieliszek, XVIII. 177, - w magii, XXX. 203. - w obrzędach zadusznych, XXIV. 7. - w zwyczajach kupna, XXIII. 91, 103, 104, 108. -. Spław drzewa, p. flisacy, spławy, tratwy, XVII, 138-141; XXXI, 6; XXXIII. 141. Spławianie samobójcy, XXVIII. 2:12; XXXI.' 45. Splawnyk, (gw. huc.),· Fumaria ro_ stellata, odwar, VI. 159. Splawnykie, (gw. huc.), flisacy, XVII. 139. Splawy, flisy p. cwajowanka, tratwa, O, ukr.), ,XVIII. 138; X,XXII. 67. Splaza, .płazowina, XIV, 121. Splótnieć, ~blednąć, IV. 3M. Spodek, część fajki, II, 141. Spodek, słód z roślin, rII. 139. 1 pierwsze belki zrębu, IX. 160;XXI. 217-219; XXJXVII.196, Spodniak, część koła garncarskiego, V. 167, Spodniarka, część wozu, II. 131. Spodnica, p. barchetka, borok, burSpodki, ka, chwartuch, farbówka, faska, kiecka, drucha, rubran, malowanka, mospodniczeJs., I. 15,9; kana-' II. 357; III. 14, 15, 18; IV. 286; V. 74, 12'1, 151, 266; VI. 50, 170; lVIII. 251, 309, 310; X. 33, 34; XI. 24-30, 519, 60, 159, 218.. 408; XII. U, 115, 2lł5, 286, 291, 200; XIII. 251; XV. 70; XVI. 61, 138; XVII. 128; XVIII. 68; XXI. 138; XXII. 131; XXVIII. 17, 217, 218; JGC.IX, 00-8'5, 157, 185, 186; XXXVII. 213, 214, 222, 2'30-232, 2.34, 245; XXXVIII. 2'67, 359. XXXIiX. 349; 451. -bombowa, (dok.,),XJXiXIV.16'1,162. - burka, X. 183. - 'drukowana, p. malowanka, III. 16; XXVIII. 32. - farbówka, X. 183. - panny młodej, XVI. 84. - perka.lowa, IV. 278. - płócienna, IV. 278, 286, - szajowa, (dok.), XXXIV. 16,1. - w bajce, XX. 266. - w magii, XIV. 370. - w pieśni, XIV. 318. Spodniczek, spodnica, XIV, 121. Spodnie, p. blękicie, buksy, cholosznie, laty, śniaki, na eksprymable, haci, haczi, holosznie, fuzyjce, plócieniecki, skórzaki, gaci.e, holośnie, kanioly, nogawice, kosoki, plócianki, porkinycie, szalawary, gaholo- portki, szarawary, tuzinok, ubranie, III. 15, 16, 229; IV. 147; VI. 49; IX. 31, szure, t . 202; X. 172, 173; XI. 24-26, W, 56, 70, 195, 407; XII, 288; XVI. 136, 137; XVIII. 142; XXI, 138; XXII. 98; 138; XXVI. 98; XXVIII. 82, 175, 216-2.18; XXIX. 80, 157, 185, XXX. 193; XXXI. 67; XXXIII. 113; XXXIV. 270; XXXVII. 228, 232, 308; XXXVIII, 411; pt. O d z ie ż. - bukowe, XXXVI. 232. - fuzyjkowe, XXXVI. 232. - góralskie, XII. 11, 302; XVIII. 67, 68. - odczynianie uroku, XI. 38-7; XII. 267; XXIII, 108. - w magii, II. 221. ~ w zagadce, XIV. 37'5. - w zwyczajach wigilii św. Andrze_ ja, XVIII. 212. - wałaS'kie XXXVI. 232, 238, 274, 275. Spodobaniec, taniec, IV. 4313, Spodzień, kamień u żar.-rn,IX. 364. Spoiwo farbiarskie, XXX. 161, 162, 164, 166. Spojenie belek, IX. 270. Spojrzenie złe, p. ocz,y złe, XXIII. 107. - udzielanie su'hstancii. ,X,Xi'XIV.8. Spokojno, spokojnie, XIV. 12i. Społeczeństwo. XXiXIX. 38-40, 135. _ afrykań3kie. XiXlXIX. 192. - klasowe. XX'XIX. 54, - pierwotne. L 35; V. 187; XiX-XII. 180: XX:XVIII. 2:00. 285. 336;' lXXXI. 15, 18, 41, 57, 5>9.61. - przedklasowe, XXXIX. 73. Społec7n.a organi,zacja. życia wsi, XXVIII. 111, Spomoga dary dla młodej, VIII, 247. Spana u cepów, XIV. 121. O, błr.), XlX'XI. 169. część pługa, XIV. 121, SpOT, sparys, Spornik, Sporysz, Polygn. avieulare, XXXI. 99. Secale cornutum, głownica żytnia, odwar, II. 158; .xXX. 73. Sporządzanie cepów, XVI. 84, 85. - napojów miłosnych, XXVII. 99, Spostrudna, strudzona, XIV. 121. Sposoby: czarodziejskie, X,XIX. 122. - polichromowania, ,XXX. 244. - rozniecania ognia, XXVI. 159. Spotkanie oblubieńców w połowie drogi, xx. 195, Spo,wiedź, II. 253. - pierwsza w magLi, XIII. 327, XXI. 215. - u Gwebrów, VII. 2ti. - uchylanie się, IV. 364. Spożyc, trawa do wiązania ziół, XXV,77. Spódnik, spodnica, XIV. 121. Spólnota rodzinna, wspólnota, I. 146, 147; n. 307; III. 100, 193, 194, 196 197. 207, 210; IV. 3., 4; V, 5, 187; XXII. 24, Spólek, szufelka do wody w łodzi, XIV, 121. Spółgłoski ejektywne, XXXVIII. 69. - gardłowe. IX. 11. - nosowe, IX. 11. - przednio-językowe, VII'I. 80; IX, 11. - średniol-językowe, VIII. 80, - tylno-językowe, VIII. 80. - warg<>we, VIII 80; IX. 10-14. - welarne, XXXVIII. 69. - zębowe, IX. 11. Spółki bursztyniarzy, p, Osmana, XXXIX. 375. - pszczelarskie, p. bitnik, IV. 12S. - rybackie, p. maszoperia, XXXVII. 453. Spóscaki, terminal. kowalska, VI. 291. Sprawki diabelS'kie, Causae diabolicae, XXV, 13. �490 491 Springbock, i lj ·ł1 I 1 1 54, 116. Sprowadzanie łowiectwo, X,XXVIII, burzy i deszczu, p. I. 120; IX'I. 316; XNI. 124; ,XVII. 3,7; ,XXVII. 99; XLX. 111, 114; XXXIX. 225, 336,. pt. Ma g ia, £azar, perperuga, - choroby, 'XIX, 114. - nieurodzaju, XXI. 132. - świerszczy, IX. 67. Sprycha u koła, VI. 395. --< oW zagadce, XVII. M, Sprzączka", P. spinka, sprzęczka, V. 121, 246; VI. 46 XI. 195. .xII. 323. Sprzedaż, bydła, zwyczaje, IV. 420; VI. 5 8, 267; X, 355; XII. 3m. -cielęcia, II. 337. - duszy, XX. 254; X:XXI. 17. - dzieci, V. 133. - dziewczyny, XIV. 189. - hostii czarownicom, X'X, 83. - konia, XXII. 82. - krowy, II. 337; XiX:III. 83. - mleka, VIII. 364;XlXIII. 519,69, 70. - po urodzeniu się dziecka, XIII. 116; .xXIiI!. 62. - .pozorna, X,XIII. 110. - pszczół, XJXHI. 72. - sołtysowstwa" XVI, 47; ,XX.' 5. - w czasie s'iewu, XXIII. 64, - w wiereeniach, III, 50. - warkucza, XXVI. 85. - wełny, XIX. 77. - wianka, III. 67. -:. zwyczaje, IV. 97, 125-128; XIII. 116, 287, 288; X,XI. 96; X'XIII. 5,7, 59, 62, 64-102, . Sprzęczka, sprzączka, XXXI.67. Sprzęt siana, XXXV. 8'7. 88. Sprzętarstwo, XXVII 158; XXIX. 132. - drewniane, XXXVIII. 295. Sprzęty arabskie, XIII. 269. - do wyrobu sera, VII, 189. 1 - domowe, X. 423, 428; XVI. 330; XXI. 42, 45, 51, 53, 54; XXIII. 57, 66, 154, 170; XXIX. 130; XXX. 4; XXXVIII. 441. - drewniane, XXII. 108. - gospodarskie, II. 130; ,x,xI. 51, 53, 54; XJXXV. 67. - góralskie, X. 102. - huculskie, XXI. 45, 47. ~ kaszubskie, XVII. 184. - kościelne, II. 143. - ludowe, II, 7'5, 7'6. - łowieckie, Xl,,,{IX. 130; XiXXVII. 441. ~ mieszczańskie, XIII. 251-253. - obrzędowe, XiXX'VIII. 441. - pasterski,e,X'XXIX. 106. - piekarskie, X'XVII. 135, - podhalańskie, XXI. 47. - rybackie, :XlXIX;I. 3'5;!XJXJXJVllI. 441 __ synagogalne, XXX. 234. - wiejskie, XVII. 178. wykopaliskowe, II, 11'5, 151. Sprzęty domowe, p. bambetla, beretyk, blat, dziad (stojak do łuczywa), graty (meble), grzęda. hejcedlo (kołyska), kanapa drewn1ana, kolebka, kołyska, kraltka (półka), krzaslo, krzesło, krzyziaki, listwa, lawa, lyżko (łóżko), łyżnik, meble, nary, palatki, podyszor. półka, prycza, ram (półka na naczynie), skrzynia, stojak dla dzieci, stojak do łu.czywa, stół styTY. szafa" szafka, ślaban, (kanapa drewn1ana), świecak, tapczan, wieszadłP, Z!Wertak. zydle. Sprzecka, skrzyp, Equisetaceae, III. 139. Spuchlizna, spuchlyna, lXIII. 217, 219; XVIII. 183; ,XXXI. 27. XVIII. 183, Spuszczać, (gw. złooz.). jeść, VII. 281. Spust, spUSl!)czać,(gw. flis.), XX. 39. Spuzar, (gw. huc.), pOllnocnik wataha, XXXV. 119, Spyrcarze, p. zapuśnicy. SpyrkiL, spyrecka. słonina, XIV. 149. Spyrka, słonina, II. 128; IV. 286. XIV. 149. Spyrtki, demony, V. 54, Spysz, (gw. huc.), drewniane za· wiasy, XXXV. W7. Sra£a, wir powietrzny, XXXloX. 3'29. Srebe£nica, ruda srebrna, III. 267. Srehrne liście, XI. 373, Srebrnik, tysiącznik, Centuria, w Ilecz., ~XXIII. 801. Sirebrnik jerozolimski w magii, X:XXI. 8'2. Srebrnik judaszów, Lunaria annua, XXJXI. 99. Srebrnik, kurze ziele, p. srebrnik pospolity. Spust, Srebrnik pospoHty, Potentma anse· w leczn" XXVIII. 245; XXX. 59. Srebrny gwizdek, XI. 373. Srebro, III. 267; IV. 88, 286; XI. 1374; XIV. 40; XX. 256; XXVII. 00; XXVIII, 30, 1>30;131; XXIX. 105; XXXII. 133: pt. M e ta l e i i<:h o·bróbka. Sroczan, nazwa wołów, .xIV. 175. Sroczana, nazwa krów" ,XXI. 60. Sroczka, Delphinium consolida, w zwycz. świ,ętojańskich;IV. 315; XXV. 77; XXXI, 99. Sroczki, pisanki, VII. 178. Sroka, lot czarownic, X.XVII. 63. - odpędza zIe duchy, II. 213. - >ptak wieszczy, II. 211; III. 142; VIII. 302; XX. 319. rina, - rosół w lecznictwie, X. 358. skrzeczenie, XIV. 369; XVIII. 196; XIX, 150. - sprowadza niezgodę, I. 136. -w literaturze, III. 148; VI, 299; VII. 137; VIII. 289, 290, 302. - w magii, XXIX. 122. - w mętow,aniu, XIV. 169. - w przysłowiu, XVI. 97. - w wierz. myśliwskich, VII. 283. - w za·gadce, n. 4(); XIV. 375; XVII. M. Srokaty, nazwa koni, VIII. 152. Srokula, nazwa krowy, :XXI, 60, 206. Sromotnik śmierdz,ący PhaHus impudicus grzyb, II. 22. Sros, pas, trzos, X. 17:3; XI. 57; .XXXVI. 258, 259, 263, 265. Sryczyń styczeń, XIV. 121. Ssanie, symbol adopcyjno - pobra'tym czy, zawieranie >pokrewieństwa fikcyjnego, VIr. 61, 64. - w lecznictwie, XI, 395. Ssatrzyć, zbadać, oglądnąć, XIV. 122. Ssawki., grzyby, I. 2:04.206. Stach w szopce, x.X.XI. 56, 57. Stadar, (gw. huc.), pasterz koni, X,XlXV. 77, 119, 1219,13,7, Stado, XIV. 222, 224; XIX. 88. Stado, (j. słow.) igrzySko, XIV. 20; XX. 158. Stado pierwotne, XXXIX. 20, 57-59, Stado św. Marcina, wrony, XVI. 4. Staja, (gw. hue.) zagroda na bydło, VII. 263; XXXV. 105, 110, 119, 12:1, 123, 127, 129, 1'30, 132', 133, 145, 146. Stajanie, mórg frankoński, XiXV. 23. 36, Stajanko, kawałek pola, V. 307. Stajenka, s'zopka, IV. 282; XI. 34; X'IX. 35; pt. Widowiska ludowe. . �492 493 Stajnia, II. 44; III, 154, 316; IV. 278; V. 152, 209, 215; VI. 3'93; VIII. 165; X. 310, 311; XI. 378, 407, 412; XU. 7, 310; XIII. 115; XIV. 230, 231, 251, 299, 359, 360, 364; XVI, 365, 3e6; XXIII. 107; XXVI. 102; XIXIX. 8, 51, 156; XXXI. 72; XXXIII. 88, 91, 96, 109; X:XXIV. 144, 149; XXXV. 113, 121, 128; XXXVII. 191, 193, 196; XXXIX. 328, pt. Budynki goslpod. Stal w wierzeniach; II. 226; III. 56; XIV. 56; XXXIII. 125. - w zwyczajach kUlPna, XXIII. 107. Stalnik, chleb noworocz., VIII. 35. Stament, lampasy na spodniach, X:XXIV. 270. Stammbaumtheorie, (j. niem'.i). XiXXVII. 312. stan mies'zczański, XXXIX. 136, 137. - pański, XXXIX. 13,6, 137, - prałacki, XX,XIX. 13'6, 137. - Irycerski, XXXIX. 136, 137. - wiej,ski XX;XIX. 137. - włościański, XIX. 71-103; XX. l, Stan, miara płótna. IV. 126. Stan, (dok.), namiot., XIXIII. 163. Stan, stany, stanik, X,XIX. 184, Stanche, (j. niem.), p. płócienny rańtuch na głowę, XI. 364. Standrecht, pieśń. XXVIII. 76, 92. Stanga, hołoble, XXXI:X. lU, Stanica, (dok.). chorągiew wojenna. XIV. 50. Stanik, p. gorset, XI. 62, 158, 218, 327; XIV. 263; X,XXVIII. 267, 360. ladamaszkowy, IX,XXI,X. 44i5 Stanounik, (j. ukr.), Viola canina, gruszyczka okrągłolist., X;XX. 209 babski, mużski, w lecz, .xX.X. 209, pt. Roś li n y w l e c zn i c t wie. Stanowisko na Eginie, X:XXIV. 69. -----------_ ... _._.,,- - ;palestyńskie, X:XXIV. 129. - póżnone<Jlityczne, XXXIV. 77. - przedhistoryczne, XXXIV. 75. - wydmowe, XXIX, 178. Stanowisko Kościoła wobec czarów, XIX. 141. Stara kobieta, w obrzędach inicjacji, XXXVIII. 56, 58. - miotła w magii, IV. 317. - wierzba siedzrba Boruty, X/XXIX,. 348. Starcy żebracy, XXIV. 18, Stare nuty, dawne melooie, XXI. 29, 33. Stare panny w zwyczajach zapust.nych, XXVII. 134. Starek, starzec, XIV. 94, 122. StaJ'ki do łow. ptaków, XXXIX. 293. Star.colndyj'skie obrz, weselne. I. 131. Starokawalerstwo u ludu, VIII. 2'43, Staropanieństwo u ludu, VIII. 243, Starosta, rózgowy, starszy drużba, XI. 383. - w przysłowiu, IX. 48. - weselny, I. 245, 247; II, 60, 196, 238, 241, 244, 2415"2148,251; III. 44;, 189, 3510; V 337, 341, 3515; 319; XIV, 61, 85, 1515,214, 25,5,2156, VI. 131-13:3; VIII. 240, 247-251; IX. 25,7; XI. 109; XII. 26, 91; XIII. 319; XIV. 61, 155, 214, 255, 256, 262, 322, 3,87, 392; XV. 73-715, 94, 95; XVI. 142; XVII. 129, 153, 159; XX. 197;XXIX. 91; XXXIV. 294; XXXVIII. 297. ' Starosta, dialbeł, xyI. 50, Starosta, P. ekonom, XX. 45. - w Jaworowych ludziach, :XX:XIII. 6. - żebraków, XX. 7,6. Starościna, starsza druhna, ,xIII. 319, 321, 323; XIV, 61, 155, 214, 380, 386, 388, 391; X:XIX. 91. --- .. Starość w za'gadce, IX. 406; XVII.87. Starość, kłopot, XVIII. 22l. Starowiercy, star-oQbrzędowcYi, I. 250. Starowina, kobieta, ,xlV. 122, 259; XXX. 18. Starszeństwo, X,XXIX. 184. Starszy drużba, p. sta,rosta, XXVIII. - 96. towarzysz Starszyj .1 bractwa, .x:XXlII. 127. (j. ukr,), wodzirej, parobok, XII. 306. (gw. huc,), starszy owczarz" X,XXV. 117. Staruszek, strach, XVIII, 174. - w baśni, VIII. 192-194; IX. 182, 183, 294. - w zagadce, XVlI. 9'3. Sta11l, ostatni snop, X:XlI. 7, 8. - taniec, VI. 137. Stary Testament, XIX, 63; :XXXIX. ,335. . Staryj welikden, (j. b~r.), W. Czwartek, ur,QoCzystośćżałobna, XiXlV. 8. Starzec, epitet bóstwa, XIV. 4. - w przysłowiu, VlI. 213, Starzec wielki, jakóbek, Senecio Jacobaea, Xxx. 65. Starzyczka, babka, XVlII. 2Z1. Starzyk, dziadek, XVlII. 2:21. Staszki, zabawy świąteczne, XIX. 40, 49. Statek, bydło, XIV. 360, 399; - gruby, świnie" XIV. 3,99. Statek Dionizosa, XVI. 2-6; XXIX!. 134; XIXXIV. 274. Statki rybackie, narzędzia, XXXII.32. Stator, Zeus, XIV. 53, Statut Litewski XXI. 1,27, 128. Moscenicki, XXVlI. 177. - Wiślicki, XXiXIX. 298. - wprowadzający pańszczyznę, XX.5. - wiuczer, Statyka społeczna, XXiXVII. 39, - wytworu, XXXVlI. 58. Statystyka językowa, Xx. 274; x,xxVI. 156. - kościelna, XXXVI. 156, 157. - wyznaniowa, ,XX, 274; XXXVI. 156. Staw w układzie wsi, XXiXIX. 238. - w zagadce, IX. 406. Stawarka, szlam, V. 64. Stawka, miejsce do zarzucania sieci, XIV. 122. Stawyty oborih, p. Oborih stawyty, zabawa wielkanocna, XXXIII. 134, Stażki, wstążki XXXIV.162 164',167. Steatopygi:a, XX:XVIlI. 3'3, 50. Ste1:lnów~a, stabnówka, .ściegi, XXIV. 138, 140, 14C3;XXIX. 184. Stefanos wieniec, XIV. 315,74. Steinzerreiter, (j, niem.), bohater mityczny, Waligóra, XXXII. 85, 86. Stela, stąd, XVlII. 221. - (gw. h~c.), sufit, V. 100; VII, 263. Stelmach, I. 16'3; III. 18; XII. 280, 26l. Stelmasiczka, żona stelmacha, XIV. 122. Stelyna, . (gw, hue.), suiit, powała, XlI. 294, 295; XXXV. 110, 111. Stembeczek, ściegi, XXIV. 140, 143. Stepy nadczarnomorskie, XXX. 100. Stercora końskie, nawóz w magii, XXXI. 72. Sternik, p. retman, rotman, V, 64; XVllI.133; XXXII. 66, 67; XXXV. 174. Sternsinge,n, (j, niem.), kolędy, XI. 363. Sterta, miary, XXVIII, 148, 164, 165. - przechowywanie pożywienia, XI. 171, XX. 55. Stębnik, haft, X. 299, 304. �495 494 Stępa, p. bik, stępor, kloda, oLejnica, laby, stupa, III. 14; V. 104; VI. 78; VII, 313; VIII. 39, 370, IX. 279, 364; XI. 327; XIII. 253, 300, 301; XIV. 184, 3'96, 397; XXVI. 98; XXVII. 1319;X:XIX.40; XXXI. 3; X,XXIV. 148-267; XXXVI, 409; XXXVII. 214; XXXVIII. 217. - kafarowa, XX,XIV. 266, 267, - kielichow,a, XJCXVIII. 321. - kobylicowa, XOC'XIV.267. - leżąca, XOCXIV. 266, 267. - mechaniczna, na wiatraku, XXXIV. 18!J.---191,232, 2'37, 244, 246, 2-54, 25'5, 262~2,65, - nożna, XXX. 2G1; XXXIV. 151. 190, 191, 23'5, 237, 23,9, 2'44, 249, 250,252, 2060,263, 264, 266, 267; X:XiXIX. 3M, 434, 4518. - podstawa, X:XXIV. 1M. - ręczna, XXIV. 18!J.---191,233, 23-7, 240, 24.2, 244, :M5, 2~25(), 252, 253, 2'61~65, 267, - siła motoJoyczna, X:XOCIV.90. - iStojąca, XXXIV. 2616, 2,67. - wodna, XiXX. 231; XXXIV. 190, 254. - zasięg, ,XX,XIV. 188, 1912, 193. - ~elazna w mitach, XXXII. 96. Stępica, łowiecka, XXXI. 32; XXXVII. 283. Stępka, p. stępa, XXXIV. 262. Stępor, p, naholowacz, XIV. 3912; XXVII. 70. - młotowy, X,XXIV. 9, 18, 244, 251. Stina, (j. ukr.), ściana, XVI. 368. Stypa, j. ukr.l· XXXII. 173. Stłuczenie leczyć. XI. 399. Stlumić uspokoić, odpocz.ąć, XIV. 12.2. Stoczek, motowidło, II. 134. Stoczek, p. świeczka. StodoLisko, pastwisko za stodołą, XII,68. kominiarczyk, ptaszek, IX.67. Stodoła, p. humno, I. 121, 16'1; II. 44, 273, 341, 350; III. 7, 9, 11, 44, 67, 152, 173; IV. 278, 287; V. 55, 209; VI, 56, 393; VIII. 165, 167, 188; IX. 51, 118, 380; X. 310, 312; XI. 160, 172, 315, 373, 4111; XII. 77, 150, 295; XIII. 257, 300; XIV. 1312, 244, 288, 346, 3'519,300, 367; XVI. 365, 368, 369; XVII. 181; XVIII. 3, 4, 8; XiX, 66, 2162, 2,63; XXVI. 74; XXVIII. 140; XXIX. 8, 118, 156, 183; XXiX. 22, 33, 419;XXXI. 98; XXXIII. 91, 92, 96, 109; XXXIV. 144---147, 280; XX1XVII. 15, 245; XXOCIX. 295, 328, 337, pt. B u d y n k i g o s p o d a r c ze. - piętrowa, X2(,X'EX. 237. - słupowa, XVII.!. 5, 8. - w przysłowiu, IX. 37. - w zwyczaj.ach dorocz., XXIX. 95, - węgło1wa, XVIII, 81. - wieloboczna, XX,XIV. 296. Stodole wozyć, zabawy parobków, XIII. 308. Stofa, Stufa, l(j. nord.), i2!ba,!XVII. 179. Stogi., miary zboża, XXVIII. 147, 1148,164, 165. - na pomostach, XXXIX, 2'39. Stojak dla dzieci, II. 131; XXXI. 4. - do łuczywa, V. 178, 378; XX. 301; XXIX. 10. - do wieszania pł,achty z niemorwlęciem, XXX. 2216. SlIoklos (a), p, Stokolosa, Bromus secaLinus L., XIII. 2:21, 2125; Stokolosa, (gw. huc.), stokłosa, XIII. 221, 225. Stokroć trwaŁa, Bems perennis, p. StodoLniak, sierotki, w przepow. XXVIII. 245; XXX. 43. StoLarski węgiel, p. rybi ogon, X. 310. Stolarstwo, IX. 96; XII. 27; x.x:I. 233; XXV, 141; XXVIII. 215. Stolarz, II. 357; III. Hl, 232, 320; IX. 62, 69; XIII. 246, 247; XIV. 94, 3712, 404; XIX. 36; XXX. leI, 172;XXXI. 67; XXXv. 67. StoLcować, przymocować sieć, XIV, 122. StoLicek, stoliczek, XIV. 276, 293. Stoliczek ofiarny, p. naczynia pierścieniowate, XXXIV. 133, 136. StoLiwo, gnia'zdo żarn, XXXVIII. 270. Stolnica do tłuczenia lnu, XXXIX. 291. StoLnice, terminol, kowa,lS'ka, VI. 292. Stoleć, (gw. huc.), klocek dQ siedzenia, XXXV. 103. Sto leć wisnyj, (gw. huc.), kobyJica do obróbki drzewa, X,XXV. 112. Stolek, III. 17~; IX. 279, 361; XIII, 2153;XVI. 367; XVIII. 69; XXIII. 43, 45, 47, 48; XXIIX. 4!2; X'JX,XIII. 101,XXXIX. 2:00. - do dojenia krów, XXXIII. 87, - góralski, XII. 17, 19. - prototyp tronu, XXIII. 43. - sądecki, X. ~6, 4;27. - w magii, XXV. 88. Stotkarze, }ClI. 17, Stolyszek, stół, XIV: 122. Stonie nad gembami, karmienie bydła, IV. 282, Stonik, stanik, IV. 278, 286. Stonoga, p. owieczka, na mleku, XVIII. 188, 193. - w leczn, XI. 3,9,9;}ClII. 2.19, 2.25. stopa sześciopalczast.a, XXI. 180. - na kamieniu.!. 218, 219; VII. 1,27; XIV. 399. kokoszki, urodzaju, Stopień bairibarzyństwa niższy, średni, wyższy, X.XXLX. 18, 19, 21. - dzikości, niższy, średni i wyższy, XXXIX. 19--2:1, 55, 58, 59. Stopka, slup wdrzwiach",x,XXIII. :909. Stopka Król. Jadwigi p. stopa na ka_ mieniu, VII. 127. Stopka św. Kunegundy, p. stopa na kamieniu, XIV. 399. Stopnie, S'chodki, X.XXVIII.272, Stoproża, siatka na ptaki, XIV. 118. Storczyk, p. Lisie jajka. Storczyk biały, aphr., XX,XIX. 300. - bł;ękitny,barwnik, X'XXIX. 326. -'-o plamisty, Orchis maculata L" X. 2712,273; XXVIII. 245. - szerokolistny, Orcholis latifoHa, .xXX. 208, 209. - korzeń, XXX. 209. StorneHi, (j. wł.), piosenki toskań_ skie, lXV '50; pt. p i eś n i l ud. stos, XI. 416; XX. 79; XXVI. 71, 72. - pogrzebowy, I·X. 329--3C:l2;XVIII. 1225;XXVIII. 253. - sobótkowy, IV. 316; V. 25'6; XX, 192; XJXVI. 74; XXXVII. 345. Stosunek szczepu Luo dOi ziemi, XXXIX. 1916,199. - magiczny do drzew, .x.x'XII. 181. - miłosny, rodzeństwa w baśni, II. 10<3;XVII, 43. - Imiędzy obcymi, IV. 368. - na Polesiu wsch., }cXVII. 141. - podczas świąt, dorocznych, VI. 261 Stosunki bałtosłow., fiń., X'XiXIV. 56. - demograficzne, XXXVIII. 312. - etniczno-,języka.we, XX'XIV. 48. - genealogiczne, XXXIX. 1~, - geogł'aficzne. XXXIX. 189. - językowe, XXXVIII. 327. - kuJturowe, XXXVIII. 209. - narodowościowo-wyznaniowe. XX. 27'1, 272, 292. �497 4% - osadnicze, X'XXIX. 231. społeczne w satyrze, XIX. 99. Stosur, (dok.), kij, XIV. 288. StoszY'szek, roślina, XXXIX, 300; pt, A'P h r o d i s i a c a. Stotza, (dial. alem), naczynie drewniane do mleka, XI. 363. Stóupec, (gw. huc.), klocek do siedzenia, XX,XV. 100. Stowarzyszenia religijne, XVI. 107, - tajne, XXXIX. 335. Stowpy, (j. ukr.), słupy, XVI. 36~. Stowpyki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV, 211. Stożek, (dok.), miary, XXVIII. 147, 166. S1Jożysko, stÓ'g, XIV. 122. Stóg, IX. 256; XX. 55; XXX. 222; XXXV. 88; XXXVII, 242. -na pomoście, XXXIX. 239Stół, p, stolyszek, I. l-61; III. 67, 78, 95, 172; IV. 433; VI. 56; IX. 360; XIII, 253; XIV. 40, 73, 133, 134; XVI. 27,6; XVII. 181; XVIII. 69; XX. 90; XXIX. 42, 47, 90, 95; XXX. 22, 31, 173; XXXIII. 101; pt. S p r z ę t y d o m o w e. agapowy, XVI, 324. - cisowy, V. 3'04; XXXV. 65. -cudowny, V. 128. - góralski, VI. 181; X. 102; 423, 426; ,XI. 108; XII. 8, 13, 294, - jako płyta grobowa, XVI. 324. - jaworowy, V. 152. - kowalski, IX. 275. - krosnowy, XIV. 358, 368, - sądo,wy, XXXIX; 144. - skirzynkowy, XIV. 358, 368. - w kształcie. sigmy, XVI. 324. - ,w przysłowiu, IX. 241; XIV. 244, 345, - w zagadce, XIV. 375; XVII. 90. - wigilijny, 21. V. 208; VIII. 371; XIII. Stów ba, część pługa, Strach, strach! I. 142. naśladowanie wrony, VIII, 393. Strach na wróbile, III. 8; XIV. 244. Strachnąć, strąchnąć, zastraszyć się, XIV. 122. Śtrachopudiw (j. ukr.), Cirsium palustra,· kora, odwar, VI. 158. Strachy nocne, p. staruszek, straszki, ,XXIX. 122, 127. - w literaturze 1udow., p. boba, bobo, I. 201; II. 255; VII. 117; VIII. 55, 175; ,XII 41, 44, 80; lXVI, 90, 20'2; XX. 257. - wyganiać, XX. 200. - zqe moce, IV. 27,6, 2B1, 3121; V. 53, 54, 56; XI. 65, 112 315, 316; XII. 78, 93, 216, 320---002; XIII. 42; XVII. 63, 18'2; XVIII. 77, 174; XXXV. 24; pt, D e mony szk o d, Stradyotki, odzi-eż, XIV. 15. Stragan, stragarz, III. 172; VI. 46; XXI. 185; XXI. 217; XX:XIX. 45,2. Strajch, (gw. żołn.),capstrzY'k, III.81. Strala, demon, 11.168, Stralczie (gw. hue.), dusza dziecka' zabitego, VII. 263. Strasaki, strachy, XVI. 90; XX. 2:57, 256. Straszak, śląski' taniec wes. XV. 79. Straszne siostry, demony, X,XXIV. 30. Straszyć, X'X. 266. Straszydło, II. 345; III. 166; XI, 338; XIV. 54, 183, 220, 396; XXVIII 210. - leśne, XXVIII. 210. Stratczie, (gw. hue.), upiór dziecka nieochinzcz., VI. 258; XIII. 112, 210; XVIII. 175; pt. D e m o n y s zk od l i we, ! I Stratygrafia, XXVI. 34; XXXVIII. 624. Strawa, stypa, IX. 131; XXIV. 85; XXXII. 178; pt. Zwyczaje i o br zę dy p o g r z e b o w e. Strażak w szoipce, Xl. 25, 29-31. Strącki, kędziory, V. 64. Strączkowe, XX. 3119;XXXIX. 204, 206, 210. Strąk, pstrąg, X!X!XII. 24. Strąga, zagroda dla owiec, VIII. 40, 43 47. Stribóg, XIV. 221, 224. Stric, strik, striko, strina. (j. bułg.), stryj, XIV. 224, Strielos, j. lit.), ważki. przynęta, XXXII.26. Strigan, O, korutan.), upiór, IV. 395, Strila, (gw. hue.), świerk z płonącą głownią, X,XXV. 130, pt. A P ot r o pa i o n. Strim, (gw. hue.), zator na rzece, XVIII. 142. Stritenie Hospodnie, (gw. hue.), M, B. Gromnicznej, VIII. 375. Striuka, (gw. hue,), znaki własno_ ściowe, XXXV. 138-140. Striuka, (gw. hue.), znaki na uszaćh owiec, XVII, 143. Stroemkarle, (j. ger.), karzełki, XV. 40. Strofować, śpiewać, XIV. 122. Stroiki, kob, ubiór głowy, XII. 11; XXI. 36; XXVIII. 18; XXIX.82; XXXI. 4. - odzież, XIV. 15, drzewo, XVIII. 221. Strona lewa, prawa, VIII. 361. Strony świata, powstanie, VIII. 267 .,- w budownictwie, XXXVII. 111. XXXIX. 240, 255. zachodnia, IX. 60. Strom, 32 Lud - Tom XL Strop, p, kalenica, XIV. 359; XX. 315; XXXVII. 111. Strój, p, odzież. ubiór, Ainów, XXII. 93. - Aitolów, XXXVII. 130. - bretoński, VII. 84, 89. - bułgarski, .xXI. 55. - chorwacki, XXIX. 199, - Cyganów, XXX. 239. -czeski, II. 34, 153. - dia;błów na Łysej Górze, XXVII. 69. - dolno-saski, XXX. 252. - druhny, XIII. 319, 320. - dziewcząt, XIII. 207. - dziewcząt uwiedzionych, IV, 368. ---o francuski, VII. 84; XX'i(II. 66. .....•górali beskidzkich, XXXVIII. 3Q6. - górali podh;łlańskich, XXV. 139; XXVI 144; X,XXIX. 107. - góralski, XXI. 77; XXIX. 116; XXVIII. 109; XXXI. 66, 68; XXXVII. 215, - górniczy, XXX. 241. - górno~śląski, XXXIII. 113. - hano,wer<ski, XXX. 252. - huculski, XI. 4'21; XXI. 45, 47; XXIX, 185. - kobiecy, Xl. 58, 326; XII. 290; XXVIII. 29; XXIX. 189; XXX. 215, 237. - kobiet mazurskich, XVI. 61; śląskich, XXXVIII. 426; ukraińskich, ,XXII. 109; z Moszkowic, ,X,XV.118, - krakowski, VII. 84; XIII. '319; XXIX 157, 192; XXX. 267; XXXV. 18, 36, 38. - lasiacki, XXXIX. 407. - ludowy, I. 220; II. 33, 86; VI. 193, 199, 200; VII. 84; XI. 55, 102, 420, 439; XIV. 339; XV. 144; XVI. 275, 416; XVII. 289; XX. 92; XXI. 42, 44, 49-55; XXII. 140; XXIII. 18; �499 498 XXIX. 78, 129, 131, 132, 205; XXX, 225, 241, 243, 245; XXXI. 174; XXXIV. 289; XXXVI. 96,227, 228, 245, 246, 256; XXXVII. 207, 225, 234, 243, 245, 247, 335, 344, 345, 348-350; XXXVIII. 2905,301, 360, 418, 428, 429, 441, 445, 449, 451; XXXIX. 346, 446, 450, 501. - Luo, XXXlX. 183. -< łotewski, XXIX, 133. - łowicki, VIII. 220; X·XIX. 158, 184. - mężatek, V. 18. - mieszczański, XXI. 56; XXIX. 85; .xXXVII. 245. - morawski, II, 34. - niemiecki ludowy, XVIII. 234. - obrzędowy, III. 266; XXII. 127. - opoczyński, .XXVI. 149. - opracowanie, XXXIV. 146. - owczarzy, XXXVII. 2.20. - ozdobny, XXXIX. 198. - pana młodego, XXXI. 77. - peczeniżyński, XII. 287, - płócienny, XXXIX. 45>1. - podhalański, XVIII. 67; XXX.IX. 10·7. - poleski, .xxVII. 139, 141. ...,..pożyczanie, XXIII, 57. 74. ~ rawski, XXXIX. 450. - rumuński, XXXVIII. 361. - ruski, IV. 285. - Samojedów, XXI. 50. - seklerski, XVI. 138... 139. - sieradz~i, XXXIX. 455. - skierniewicki, XXXIX. 455. - szczawnicki, XJX·XVII. 215, 216, 221, 223. - szukającego rzeczy skradzionych, XXV. 116. - szwedzki, VII, 84. - Trzech Króli, XXXI. 5. - w pow. Lida, XXX. 271. - weselny, X. 325; XIII. 101; XVII. 152; XXXVI. 372, - weselny Łużyczan, XXV. 108. - wieluński, XXXIX. 455. - włoski, XXVIII. 26. - wołyński, XXIX. 185. - wsch. europejski, XXV. 106. - z okolic Biecza, XXVI. 89. - z żabiego, V. 148. - żałobny łużycki., XXV. 108, - żywiecki, X.XX. 244; XXXIV. 294. Stróż, XXx. 19. - watry, p. kalman, Stróża, (dok.) opłaty, II. 121; XIV. 122. Stróże, sznury u włóka, XXXII. 29. S'tróżyk, samołówka, XXXI. 3,1, 3,2. Struchwić, struchleć, XIV. 122. Strucla, II. 129; XIV. 133, - w obrzędach weselnych, XVII. a 6. Strug, p. kocur. - garncarski, V. 166; pl. N arzędzia rzemieślnicze. Struktura baśni XXXVII. 11. - etniczna, ,XX,XVII. 472.- kulturowa wsi, XX'XVIII. 226. - kultury, XXXVI, 127. - osadnicza, XXXIX. 230. - osobowości, XXXVI. 130, 132; XXXVIII. 385. - pieśni hotentoc. x:x,xVIII. 132, - podań, XV. 197, - p'~estrzenno-terytorialna, XXXIX. 189-199 - społeczna, XXXIX. 186. - terytorialno-lokalna, XXXIX. 188. - zespołów, XXXVI. 124, 132; XXXVII, 70, 61. Struna, XXIX. 112. Strunki, (gw. hu c) zagroda do doje. nia owiec. XVII. 144, 145; XXXV. 102, 103, 118, 121, 127, 130; pl. p a s t e r s t w o. strupy, lecz. XVIII, 183, 185. Strużkowanie gliny, V. 166; XXIX.88 Strych, p. góra, pid, poduszieryk, V. 153; IX. 279; X. 312; XL 382; XU. 78, 245; XIII. 209; XIV. 356; XVIII. 69; XXIX. 37, 40, 90; <XXXIII. 92, pl. D a ch. Strychnina w łowiectwie, XXXI, 33. Strychołki do ostrzenia kosy, IX, 408,409, Strychowiec do obróbki skóry, XXXI. 115, 116. Stryczek w wierzeniach i magii, .xXX. 250; XXXI. 16,83 . Stryszek, strych, XXXIII. 87. Stryhun, (gw. hue.) strzyiony łoszak, XIII, 210. Stryj (gw. flis.), wiatr, .xX. 57. Stryj, p. leI, stryk, stric, strik, striko, strina. Stryj, p. Stribog, XIV, 224. Stryk, stryczek., XIV. 12.2. Stryk, p. stryj, XIV. 58, 59, 2>96; XXXI. 170. Strzachaty, wielki rozpostarty, XVIII. 2.21. Strzała, XI. 372; XIV. 69, 70, 228; XXIII. 33; XXX. 188, 190; XXXVII. 82, 88, 94, 301, 3'90; XX,XVIII. 54; XXXIX. 18. 19,21.93 Strzała srebrna, symbol księżyca, XX:XII. 138. Strzałka roślinna, okadzanie, XI. 3'97. - zatruta, XXXl\X. 341. Strzałka piorunowa, p. belemnity, II, 319;VI. 196; XXXVII. 2.97. _ w lecznictwie, VIII 57, 392·. Strzecha, p. dach kryty słomą, głowacze, kiczki, snopek, poszycie I. 123, 194; II. 182; III. 22, 23, 146; V. 63; VIII, 165, 341; IX. 271; XI. 385; XIV. 25; XX. 90; XXIX 34; !XXXI. 96; XXXVII. 119, 390; xxxrx. 249, 331, 33,7. - w odczynianiu uroku, III. 146, - w zwyczajach kupna, XXIII. 103. z trawy, X,XXIX. 208. Strzelanie do hostii, XVIII. 197; pt. Magia. - do krzyża, IV. 366. - do kurka, XX, 194. - przeciw czarom, .xXVI. 74, ~ przy wypędzaniu bydła w pole, ,XXV. 58, 5.9. _ święconym prochem, VIII. 344; pl. Ma g ia, --< W obrzędach gospodarczych, leczniczych, rodzinnych, .X~XXIV.280. - z listka maku, ,XXVIII. 64. Strzelba, III. 244; V. 176, 208; XIV, 370; XXVII. 139; XiXXI. 27, 28. - w magii, XIV. 370. - w szopce, XI. 24, _ zaczarowana, VI. 266; ,xl. 51, 373; . XXXI. 143. StrzeLba, Phoximus caevis, ryba, .x:~XII. 24. Strzelec czarodziej, świętokradca. XXXIV. 280, 281, _ obcowanie z diabłem, XII. 220; lXIII. 115. StrzeUć, uderzyć, XII. 68. Strzemię, p. złote strzemię. Strzygonica" demon, XI, 378. Strzygoń, Strzyga, SłlI"zygonica, p. bierzmowanie, I. 206; II. 225; III. 154, 155, 256; IV. 331; V. 54, 55, 318, 319; VI. 325, 326; XI, 35, 4135;XII. 168, 216; XIII. 295, 297; XIV. 292; XVI. 86, 87; XVII. 26, 155, 157 158, 214-216; XVIII. 77; XX. 158; XXI. 154, 81, 84; XXV. 79-82; XXVI. 84; XXVIII. 100; X'.XXI. 84, 85, 145; XXXIII. 26; �50. 500 11 i ~ Ii ~ lf I i i I i 1 I·' I XXXV. 25; XXXVII. 306; XXXIX. 340. - zabawa, nI. 155. Strzygoniowe ziele, dziewięćsił pospolity, p. driakiew po,lna, zażegnywanie w lecznictwie, xx.x. 46, 63. Strzykać, pluć, ziać, XVIII, 221. Strzyzne ziele, p. strzygoniowe ziele. Strzyżek, mala mysz, XII. 64; .xVIII. 221. Strzyżenie łosząt, XII. 300, - owiec; XXXV. 124. - w baśni, XI. 430. - włos. dziecka, IX. 64; XXXVIII. 61. Strzyżyczek, mysikrólik, II. 135. Strzyżyk, mysikrólik, VII. 137, Stuba, (j. germ,) istba, XVII. 179. Student, w widowiskach religijnych, XIX. 88, 90. Studnia, .p, kadłubek, kadłub, I. 126; III. 327; V. 222; VIII. 293; IX. 27'5; X. 312; XII. 147, 295; XXX. 17, 129" 134, 231; XXXI. 19, 86, 95; XXiXlU. 110; XXXIX. 454. - cudowna, V. 310; XXVII, 13,6. ~ nowa, IX. 285. - oczyszczanie studni, IV. 312; - stara, siedziba duchów ,xx,xIV. 35. - w pieśni, II. 351. - w podaniu, XIII. 41. - w przysłowiu, XIV. 244. - w zagadce, XIV, 375. .-< wie~cona, .xXXIX. 239. - wróżby, VIII. 293, 343. - wrzucanie łożyska krowy, w magii, XIII. 227. 'Studzone nogi, potrawa, XII. 253, Stufa, p. stuba. Stuła, opasywanie brzemiennych, XXVII.99. Stupa, (j. ukr,) stępa, ,XXII. 135; XXXIV. 148. (j. ukr.) stępica łowiecka, XXXI.32, Stupor, (j. ukr.) S'tępor, XXXIV. 148. Sturkać, popychać, XVIII. 221. Stusina, biczysko, V. 64. Stwórca ziemi, p. Aatahencik, Stworzenie aniołów, II, 324; VII. 134, pt. M i t y. - czło·wieka, II. 216; VII. 23; XIII. 203, 335, 336, - człowieka pierwszego" p. sok z akacji, pt. M i t y o P i e r wszym człowieku. - kobiety, II. 325. - kota, IV. 416. ....:.nieba, XVII. 191. Stupica, pieska, IV. 416. ptaków, XIII. 334, świata, II. 161; IV. 98; VI. 265; VII. 22, 23; VIII, 267; XIII. 203, 204, 334; XXIX. 132; XXXII. 90, pt. M i t yet i a log i c z n e. - ziemi, II, 216, 322; VI. 265; XVII. 191; X,X,XII. 95, 100, 120. Styczeń, w przepowiedni pogody, ,xIII. 161. ~ w Kalend. Staropolskim, XIII 257. - w przysłowiu IX. 241-243; XIII. '257. Styczność kultu!', XXXIX. 104, 105. Styks, XIII. 163, 164. Styl, XXII, 84, 126. - ludowy, XXXVIII: 332. - zakopiański, XXXV. 40. Stylisko sie'dery, IX. 361; XXVIII. 19lJ. - szczotki, IX. 361, Stylhacja, XII. 117. Stypa, p Abied pa radzicielach, 109; IX'.. 119, 13'1, 132, 134, 342; IXI. 383; XII. 33; XIII. 107, 208; XV. 103; XVI. 58, 59., 324; XVII. 185; XX. 202, 205; XXI. 2'54; XIV. 6, 85; XXIX. 150; XXXII. 178, 182; XXXV. 54; XXXVIII. 294; pt. Z w y c z a j e i o b r z ędy pogrzebowe. ptak, IX. 66. Styry, sprzęty, V. 104. Styrżec, wystawać XIV. 253. Stysina, bi.czysko, ,xl. 75; XIV. 107, 230; XXXV, 67. Styski, choroba dzieci, II. 335. 5uastika, .swastyka, XV. 18. Subkumena, rolniczo, pasterska, XXXVII. 189. 5ubota, (gw. hue), sobota, XIII, 4. Substancja, siła szkodliwa, wroga, Styrnol, - Agapa, koritad, nium, bliny, coena novemdialis, u'czta zaduszna, Slipa, strawa, Sil,icerTrapeza, Weczera pa radzicielach, II. 212; V. 116; VI. 26, 126. 205; VIII. XXXIV. 8, 9. tęga,otyla, Substelna, Sucha reba, slucharieba, .x.x.XIII. 80. lesu:zyk, krąp, XXXII. 24. Sucharka, Boletus Sumptomentosus, grzyb, X.xX, 99. dni, VI. 78; XVI. 82; XXXIX, 294. Suchi kosy ci, (gw. hue.), nieśmiertelniki, XII. 297. Suchodrzew, wiciokrzew zwyczajny, Lonicera xylosteum, ,XXVIII, 246 Suchoty, II. 289; XL 383, 385, 386; XII. 266; XIII. 22, 219, 226; XVIII. 183, 185; XXI. 131; XXX. 43.. 44, 61, 66, 70; XIXXV. 62, 69. - narzucić; magia, XXX. 204. Suchowierzch, roślina, kqpiel,XXX.73, Suchy ból, choroba, .XXXIII. 80. Suchy ogień, niecony przez tarcie, XXiXIX. 432. Suć, sypać, III. 139. Sud boźij, (j. ukr.), sąd boży, XXI. 146. Suche dni, Suchedniowe I. ros.), pani Sudarynia,(j. w szopce, ,xIX.35. Sudiczki, Sudicky, (j. łuż. czeski), opiekunki rodzenia, XIV 73; XVII. 235. Sudjenice, Sudice, (j. serb,), p. sqdzice, XIV. 73. Sudyna, (gw. huc.), wyroby bedn<m" skie, XII. 302. Sufiksy, słowiańskie, XXXIV. 54, 55, Sufit, p. belki sufitowe, stela. łączenie ze ścianą, XIV. 3.68. _ mal0,wany, XII, 117. Sufity, gwoździe, VI, 292. Sufrygle, terminal. kowal.,VI 291,27~. Suhak, antylopa, X,xXIV. 161. Sujenice, Sojenice, p. Sudianice, XIV. 73; XVII. 235, Suka, kołnierz u sukmany, XXXVIII. 231. Suka, P. macka, saka, seka, w bajce, XI. 373, Sukarebka, leszczyk, krqp, -XXXII. 24•. Sukienka, XXVIII. 63; .xXIX. 157; XXXIV. 164, 170. _ szajowa, XXXIV. 161, 169, .- M. Bożej, goryczka wąskolistna, .xIV. 165; XXX. 50. - p. Jezusa, XIV. 165. ' Sukiennictwo, X. 5; pt, O b r ó obk a· wełny. Sukiennicy, II. 291; X. 5; XIV. 277. Suk kuby, demony szkodliwe, VI. 323. Sukman, sukmana, III. 15. Sukmana, p, bacigiera, baćgiera, Sudiczke, baźgiera, bucha, buszka, cucha, cuha, czucha, górnica, gunia, guńka gurmana, hazucha, hunka, kapota, ja, kitel, karazyja, mandyna, kierezja, rak, siermięga, sukman, ka wołacha, wołoszka, . kire- ołoszka, si- suknianżupan, I '159, 160, 215, 263; II. 342, 355: �502 III. 15; IV. 277, 285; V. 63; VIII. 1<64,165; LX. 255; X. 34, 35; XL 24, 25, 28, 30; XII, 115; XIV. 12, 15, 16; XVI. 137; XiX. 93; XXI. 55; XXII. 138; :XXV. 106, 135; XXVIII. 9, 18; XiXIX. 18, 79, 80, 157, 187; XXiXI. 110; XXXIV. 159; XXXVI. 234, 237; XXXVIII. 232; . XXXIX. 297'1 346, 361, 447, 451, 454. - kobieca, III. 17. - kocka, lubartow5ka, XXIX. 79. - w przysłowiu, XIII. 259; ,XVII.1S5. - z za wody, XXIX. 78. Suknia, biała, ślubna, XIV. 380. - chińska, XXII. 96, 97. - dla lalek, wycinanka Goldów, .xXIiI.92. - ksiElża, XXtXIV. 169, - wełniana, XII. 29·2; XIV. 17. - żydówska, XXXIV. 167. Suknianka, p. sukmana, IV. 285, -Suknio-ki, spodnie z wełny samodżialowej, XXXVI. 232, 274. Sukno, materiały odzieżowe, II. 133, 268, 274; III. 15, 57; V. 151, 246, 344, 345; IX, 31, 63; XI. 57, 61, 312, 327, 408; XIV. 14, 15, 298; XVI. 136; .XVIII. 71, 72; ,X,X. 39, 57; XXII. 87; XXIX. 78, 81, 84; lXXVIII. 22, 64, 170, 173, 175, 178; 202, 2.16,217; XX.XI. 110; XXXIV. 151, 169; ~XVII. 212, 213, 216; 218, 220, 223; XX,XLX. 127. - kolorowe, ba-rwnik do jaj, IV. 216. - materiał zdobniczy, X,XII. 87. \ Sukoth, (j. hebr.), świElto jesieni, szałasów, lXV, 154; XXVI. 120. Sukrwica, sukrowica, krew z r.OIPą, XVII. 188. Sulica, dzida, VIII. 433. Sułtan Saladyn, XiXXI. 21, 22. 501 Sum, p. szamas, Silurus glanis, L. XXXII. 25, Sumcak, p. Sllmiec. Sumci, (j. ukr.), belki między oknami, XVI. 366. Sumiec, belka, XXIX. 14. Sumiki, XXXIX, 287, 296.. Sumikówka, XVIII. 2, 3, 6. Sumitować, tłumaczyć, XIV. 122. Suniecznyk, (j. ukr.), Fragaria vesca. korzeń, liście, odwa.r, VI. 158. Sup, slup, X.X. 265. Supaj, demon, VII. 19. Supełkowanie, śCiegi, ..XiXVI. 140, 142. Suralis, (j, lit.), ornam., ,X,XXII. 38. Surdut, p. surgut, XIV. 292; ,XiX!. 1'37; XXIX. 85. Surja, (j. ind.), bóg, VII. 16. Sureć, urok, II. 217. Surojadki, p. syroiszki, grzyby, I 99, Surovatka, (j. błg.), serwatka., XLX. 10. Surowce, XXXIX. 18. Surow.ec, bursztyn., ;XiX,XIX. 392. Surt, (j, jak), pastwisko, XXJXVII.109. Surutka, (j. serb.), serwatka, XliX. 10. Susiki, (j. ukr.), sąsieki, XVI. 369, SusZo,cZElŚĆpluga, I. 188. Suspica, żyto z plewami, XVII. 186. Susz, p. lisnyci. Susza, XXXLX. 195, 197, 216. Suszarnia, na zboże, XXXVI. 98. Suszenie owoców, VI. 54; XII. 97. - pieluch, VIII, 346. - serów, XVII. 145. Susz, suszenina, 'suszone owoce, w obrzędach dorocznych, V. IS, 350; VIII. 370, 378. - w obrzędach nalrodz., VI. 127. Suszki, owoce, VI. 47. Susznia, przypiecek, VI, 47. Sutka, potrawa górali, I,X. 256, Sutki, przejście m. domami, III. 3l&. Sutycz, (gw. hue.), miejsce, gdzie schodzą się ploty, VII. 263. - miejsce nieczy~ XVIII, 175. Suwać, tańczyć, XIV. 122. Suwany, taniec, III. 353, 367. Suwa ty, sieć, XXXI. 3. Sużdenci, (j. błgr.), sqdzice, XIV. 73 Sudeli, (j. niem.~, kopciuszek, ~xxn. 45 Suvya, (j. st. ind.), bóg słońca, VII. 6. Swach, swacha, teść, teściowa, XIV. 3{}9. Swacha, swaśniczka, p. swacia, swa) chniczka, swatka, swaszka, V, 18; VI. 129, 130; IX. 210; x:. 35, 6164; XVII. 156, 157, 159; XVIII. 148. Swachniczka, w pieśni, X,XIII. 123, 124. Swacia, p. swacha, II. 23'1, 238, 241245, 249-251, 339; V, 18; VI. 129; XIII. 210. Swaczyć, swaczyna, jeść podwieczQrek, II. 128; XVIII. 221. Swaczyna, część krosien, II. 134, Swad' ba, (gw. hue,), wesele,IXVlr. 151; XVIII. 141, 162. Swad'ka, (gw. hue), swatka, V. 337, Swadźba, wesele, XIV. 6~, 70. Swaja, szydlo z rogu, XVII. 131. Swak, p. swat, XJ. 315; XXX, 259; ;XXXI. 170. Swak, szwagier, V. 64; XXXI. 170. Swantewit, Swantowit, XVI. 158, XVII. 204; XXx. 222. Swanty Wid, p. Swantewit. VII. 329, 330; XXIX. 180. Swar, swarzyć, (j. st. słowo j. st, pol.), gniewać się, XIV. 48. Swariszczyk, (j. ros.), kowal, XIV, 226. Swarit (j, ros.), zW<lil'ZYć,lutować, XIV. 226. Swaróg, p. Swarożyc, XIII. 5-3; XIV. 43, 52, 56, 63, 68, 207, 298, 215-. 219, 225--228; lXX. 158. Swastyka, V. 251; VI. 306" 384, 38li; VII 295; IX. 420; pt Zn a ki s y m b o l i c z n e. -- haft, XXI,X. 185, 200. - motyw zdobniczy, XXiXIV, 287. Swaszczyny, uczta swatek i swatów, VI. 134. Swaśnicka, X,XIII. 123, 124. Swat, p. Raj, I. 245, 249, 250; V. 11, 20, 200; X, 68, 73; XIV; 188, 379; :XV.94. Swat wędrowny, XXV. 133. Swatanie, V. 10, 13. Swaty, III. 44, 348; IV, 96; V. 10, 13; VI. 128, 131; VII. 66; lX. 35; X . 27, 59, 60, 385; 'XIII. 314, 327; lXVIII. 225; XJXIII. 185; XXVIII.94, 95; .XiXIX. 150; XX,XVII, 114, 115. Swaybratte, bóstwo Prus, p. Iswanbratte, XXII. l. Swerbywus, (gw, hue.), dzika roza w lecznictwie, owoce, korzenie, wywar, XXXIIII. 123. SweryZka, sweriwka, (gw. hue.), fujarka, XVII. 146; XVII1.152. Swędzenie brody, II, 333. - dłoni lewej, II. 257, 333; VIII. 361. - dłoni prawej, II. 257, 333; III. 53; VIII. 3'61. - leczenie, XI. 399. nosa, II. 333; III. 50. oka, 11.333; 11.257; III, 50; XVI. 82. oka prawego, II. 257; III, 50; XVI. 82. - ,Tęki, V. 352; XVIII. W7. Swiec, szewc, V. 64. Swietaja nedila, (gw. hue,), Zielone Swięta, XVII. 142. Swoje czasy, menstruacja,XXXIII.80. �505 504 (gw. huc.), legar, V. 152, .212; VII. 263; XII, 294; XIII. 28; XXV. 96; XXXV. 110. Swornik, część pługa, I. 188. Swo,rzeń u wozu, VI. 395; XXXV. 67; XXXIX. 114-116, - w magii, XIII. 325. Swyn'a, (gw. hue,), świnia, X.X<XV.133. Swyniar, (gw. hue.), pastuch, IV, 281. Swynynec, (gw. hue.), chlew, XXXV. 113. Swytka, (gw. hue,) odzież, V. 73. Syber, zasuwa u pieca, XXJIX. 48 Swolok, Sybilla, lp. SebeHja, SibeHa, XXXVIII. 274. Sydlak, garnczek, N. 64, l' I!' I: i I ',:, , i' I i i '\ . Sygi, Coregonus lavaretus, X:X!XII,24. Sygnaturka, XVI. 360. Sygnet, pierścień, X,XXIV. 159. Syklywa detyna, (gw. hue.), XVIU, 183. Sykut, skąpy, XU. 68. Symbol, magiczny poprzedzający pismo, XXIII. 178. ~ oka, XXII. 47. - pitagorejski, XXII, 35. - płodności, XVIII. 94; XXXI. "60; - religijny, VII. 200, 287; XJXJI. 47. - sil przyrody, XV. 259. - w obrzędzie, XXI, 186-197. - walki wiosny z zimą, XXXIII. 10. Symboliczne b:cie p. młodej, x'XVI,86. - palenie dziewczyny, IX. 331. - wymuszanie ur,odzaju, XVIII. 100, Symbolika barw,IV.218,228 ;XIXIX.123. - znaków, pt. Z n a k i s y m b oli c z n e. . Symbryle, (gw. hue.), zaplata, VII.263, Syn, p. sin po grijehu, XIV. 59, 67, 71, 132; XIX. 90. - adoptowany, XVII. 261, 262, - boginki, XXXVIII. 254. - diabla, XX. 260. Sypianie pod gołym niebem, XXX. 34. ~ pierworodny, p.perwak,XVIII.178. - przysposobiony, P. adoptowany, sin po duhu. - w literaturze lud., V. 174; VI. 310. Syn Boży, P. Chrystus, III. 162. Syna lopiń, gw. hue.), trzebula szorstka' Chaerophyllum hirsutum L.. ,XVIII. 192. Synagoga I. 158; III. 52; XI. 218: XXX. 234, 236. Synek, chłopiec, XVIII, 221. Synody, XXVIII. 116. - łęczycki, XIX. 141. - w Pawii, we Friul, (snochactwo), XXVIII!. 114, 116, 120. Synogarlicy naśladowanie, V. 267. Synolica, termin. kowalska, VI. 292. Synonimy eufemistyczne, XXXVIII. 379. ~ wyrazów tabu, XXXVIII. 379. Synowa, p. snocha, snochactwo, I. 146-148, 150, 151; II. 305, 307; V. 52; XXVIII. 113. Synowie Diinu Diti, demony, XXXIV.18. Synteza kartograficzna, lXXVI. 38, 40. Sypanie, kukurydzy w zwyczajach wig, pt M a g ia, XX. 187. - kwiatów, XIX. 60. - orzechów w zwyczajach wesel;.; nych, X'X, 196. - owS'a przed p. młodą, XVIII. 149. - owsa w zwycz wig., XX. 87. - rpopiołu na ścianę w zwyczajach dorocznych, XX. 186. - prosa, XIX. 128. - prosa i maku w zwyczajach weselnych, XX, 196. -ziemi na trumnę, VIII. 53. Syrpianie na drzewach, X,XX. 35. - na piecu, XXX. 33. Syr, (gw. huc.), ser, IV. 287; XXVIII. 77, 83; XXXIV. 168; XXXV. 89. workowy, XXXIV. 165. Syrczyki, (j. ukr.), ornam., ,XXXII,38. Syrek, ser, XII. 45; XIV. 148, 149, 154. Syrena, demon, IV. 15{!; XXXIII. 154; XXXIX, 317. Syrnik, worek do sera, IX. 367. Syroiszki, (j. ukr')l p. surojadki, _ bosy, Phaseolus nannis,XIXXI, 99, grzyby, I. 199. _ tyczkowy, Phaseolus communis, Syroka, nazwa krowy, X:II. 301. XXXI. 99, Syrovodka. (j;.błr.), serwatka, XI,X.10, Szabrować, (gw. złodz.), kaleczyć, 5yrovat, (j. ros.), przymiotnik, XIX. VII. 281. . 10. Szabuoth, (j. hebr.), święto żniw, Syrovatka, (j. d. łuż, j. mIr,), serXV. 154; XXII, 122; XXVI. 120. watka, XIX. 10. Ęlzachowniczka, motyw zdobniczy,' 6yrwotka, serwatka, IV. 287. XXII. 112. System: ekonomiczny, XX'XIX. 103. Szada, Szadula, nazwa krów, XXI. - imienniczy, XXXIV. 64. 204-206. - irrygacyjny, X.xXIX. 209. Szadocha, nazwa krów, III. 45. ~ językowy, XXXIX. 315. - ludowo-demokratycz., XłXXr.X.136, \)lafa, p. safa, II, 51, 76; III. 95, 317; ,IX. 279, 361; XVI. 276, 367; - pokrewieństwa Morgana, XXVII. 173; XXIX. 42, 47, 184; XXXVIII. 346. .xxXVIII. 339, 418, 419, 424--427. - patry linearny, rXJCXIX. 184, 188. - Samokwasowa, <XVII. 168-178. Szafarka, przyrządy tkackie, II. 134, _ rodowo-<patriarchaI., ·XXXIX 105, ~zafka, I. 100; XIII. 253; XVIII.69; ..•...trójkowy, XI. 371. XXIX. 90; XXXIX. 451. Systematyka materiału bajkowego, Szaflik, p. kawusz, cebrzyk bez ucha, .xXXVII. 23. IX. 364; XI. 378; XIV. 356. - wytworów kultury materialnej, Szafran, p. safran, Crocus sativus, XXXIV. 273. aphrod., XXXIX. 3.00. Sysysz, słyszysz, XII, 68. - barwnik, IV. 216; VII, 177; Syta miodowa w obrzęda,ch pogrzeXXVIII. 245. bowych, VI. 26. Szafran w lecznictwie, XI, 398. Syto, (gw. huc.), sito, XIII. 206. Szaja, saja, włoska tkanina, XXXIV. Syvorodka, (j. ros.), serwatka, XIX. lO. 161. Sywula, (gw. huc.), nazwa krów, Szajnta, Nepeta cataria L., odwar, XXXV, 134. . II. 136. Sz! nawoływanie koni, ,XXXV. 137. Szajtan, sajtan, szatan,XJXXn. 92, 93. Szabas. p. sabat, sabbat, III. 319,324. Szak, wszak, XIV. 122, Szabasówka, V. 161; XI. 25. - . ~ szambelant, szambelan w szopce, XXV. 63, 69, Szabla, IV. 92. . - cudowna,' V. 261; IX. 77. - w anegdocie, .xxXI. 133. - w locie czarownic, XXVII. 64; .xXX. 220. - w szopce, Xl. 25, Szablak, fasola, Phaseolus vulgaris, XIV.94; XXXI, 93, 99. Szabelant, �506 Szakies, (j. lit.), widły rybackie, XXXII. 31. Szakłak ciernis,ty, pospolity, Rhamnus cathartica, XXVIII. 246, ,XXX. 61. Szakłak kruszyna, p, krzyżowe drzewo, X,XVIII. 246. Szal włóczkowy, V. 150. Szalawary, spodnie" XIV. 17. Szalej, Cicuta virosa, V. 25; XXXVII, ,284. Szaleństwo, działanie demonów. XIIOC.117; XXXIV. 7. , Szalone dni, ostatki, zapusty, VI. 47, 64, 75. Szalasz regalim, (j" hebr.), święta, XV. 154. Szałaja, (gw. huc.), trembita, VIII. 438. Szałas, p, b'odnarka, II. 37, 130, 207; III. 250, 252, 37.2; IV. 178; V. 124, 125; VIII. 40, 41; XI. 104. 105; :XXIII. 47; X:XVIII. 52, 71, 77, 214, 219, 221, 222; XXX. 27, 33..34, 215; XXX'I. 90, 149; XXXII. 7981; XiX,XIII. 87, 96, 58, 156; X'XXIV. 150; XXXVII. Go., 119, 121, 122, 189, 202; XXXVIII. 307, 410; XXXIX. 421, 433. SzaŁaśnictwo, VIII. 36; XXIII. 155; 'XXVI. 13'0, 134, 135; XXVII. 176; XXXIV. 288; XXXV'll. 226, 453; XXXIX, 107. Szaławiła, szaławiła, XVII~ 202. Szałwia, p. szałwijejka. Salvia offic., w lecznictwie, II. 137; VI. 60; X. 381; XIV, 11; XVI. 85; XXV. 77; XXVIII. 246; XX:X. 43, 52; XXXIII. 119. - w pieśn~ V. 66, 70. -. w przysłowiu, VII. 213. Szałwia okręgowa, Salvia verticilata w lecznictwie, XXX. 62, 507 Szalwijejka, (gw. huc.), p. szałwia, V. 70. / Szaman, XVI. 117-199, 122, 126, 128-132; XVII. 50-52, 54, 104, 245; XVIII. 62; XXXVII, 114; ,XXXIX. 47. S:lamanizm, II. 301; V. 107; VI. 22; VIII. 9; XV. 142; XV. 261-164; XVI, 116; XVII. 265; XXI. 64; XXXIII. ,137; .xXXVII. 125; XXXIX. 60. Szamanka, XVI. 121; XVII. 111. Szdmaś, (j. lit.), sum, XXXII, 25. Szamasz, p. bliźnięta, (j. babil.). bóstw:o księżycowe, XXXII. 153. Szamir, duch w postaci koguta, XXI. 231, 232. Szana, (gw. druc.), wódka, XXXVII. 210. Szander, żandarm, IV, 307; VI. 47. Szangn, O, Jonulów), bóg piorunów. VII. 10. Szanta pospolita, Marrubium vulgare, XXVIII. 246. Szapalukas, (j, lit.), kleń; XX,XII. 24. Szapka, (j. ukr.), część brogu, XVI. 369. - dach, lXVI. 369. Szara. (gw. huc,), szał.as, X'XXiIV.150. Szar/!gle, (j. ukr). ręczne nosze, XVII. 149. pt, T ra n s p or t. Szarrlńcza, koza lądowa w legendzie, XIII. 145; XXXI. 80, 82; XXXVII. 80; ~XVIII. 105; XXXIX. 216. Szarapata, wialn'a, XI. 177. S~ rawary, spodnie, XX. 93. SZIl.rkan, (j. słowac.), smok, V, 130. SZJtrlej, duch ziemny, XXXIX. 319. Szamiasta, nazwa krów.. XXI. 204. Szarcta biała, Gnaphalium dioicum, XXVIII. 246. .. leśna, .p. zytko pana Jezusa, Gnaphalium silvaticum, odwar, .xxx, 51. Szczedriwki, O, ukr.), szczedrówki. Szarotka, Leontopodium alpinum, życzenia noworoczne, XXVI. 119. lecz. XXVIII. 246. Szczedriwnyj chlib, (gw. huc.), p. Szarzać, tarzać się, kulać, XIV. 122. S'Zczodraki, VIII, 375. Szata roślinna, XXXIX. 229. Szczedrowanie, (gw. huc.), p. szczo_ Szatan, p. szajtan, lelek, diabeł, drowanie, VIII. 375; XXV. 118. IV, 96, 264; V. 110, 367; VI. 399; Szczedrówki. p. kolędy, szczedriwki, XII. 213; XIV, 186, 313; XIX. 117; IV. 84-93; V, 65-78; VI. 402; XXVI. 70,72; XXVII. 57; XXVIII. XXVII. 157. 131, 135, 138; XXIX. 105; XXX. 95, 208 209' XXXI. 21, 46, 101, 104, Szczedryj weczer, (gw. hue), wigilia Trzech Króli, XVIII. 210. 106: 126: 128; XXXVII. 285, 295, Szczedryk, (j. ulu,), wigilia N••Roku, 306; XXXVIII, 273. - w szopce, XI. 29, 31; 140-144. II. 214. Szatka, kolorowa chustka, XVIII. 221. '.Szczekanie, XIV. 133. Szatkownica, p. krążaki. Szczeki, jVi'dełki u żerdzi studzienSzdtra, (j. lit.), żerdż, XXXII, 30. nej, IX. 274. Szatrać, uważać na coś, IV. 307. Szczenięta, nawoływanie, odpędzaSzatrawaris, (j. lit.), żerdnicy, nie, III, 45. XXXII. 31. _ przeciąganie przez dzwono kola, Szaty, XI. 162; IV. 16. XVI 79. _ drobne kawałki, XII. 68. Szczepi.enie drzew OWO<lowych, VI. Szawondasi, (j. algonk.), bóg wiatru 54; XII. 297. połudn. VII. 10. Szczepy ludów, XI. 349, 3'53; Szczanie w u:sta pijaka, XI. 397, X.x:XVII.98, 280; pt, Indeks -_ z krzyża, magia., XI. 381. e t n o g e o g r a f i c z n y, Szczapić, złapać, chwycić, XIV. 122. - płdn. 'ruskie, XJXX'I,X. 119. Szczapy darte, XXXVIII. 231. - wsch. a.frykańskie, XXXIX, 189. - do oświetlenia, XI. 212, Szczera, uczynna, III. 45. Szczaście, (j. ukr.), Gnaphalium dioi_ Sz~zerbak, scerbok, zioła jadalne, cum, p. szarota biała, XXX. 207. III. 25-3. S:z;czaw, t<lIrczowaty, umex scuta.tus, Szczeście, szcześliwie, XIV. 122. korzeń vi lecznictwie, XXXV. 148. Szczetka, szczeć leśna w lecz., _ pożywienie, XX,318; XXVIII.246. XXX.48. Szczebrzuchy, (dok.), naczynia., ,XX.91. Szczezby, (gw. hue.), p. dia,beł, IX. Szczecina, XXX. 21. 384; XIII. 32, 115, 204, 230, 231, Szczeć, grzebień do czesania lnu:, II Szczeżul, łuska rY'bia, XIV. 122. 131; VI. 47, Szczęście mieć, III. 51; V. 184. Szczeć leśna, p. czersak., szczetka, - zapewnić, XIII. 226, szczota, szczoteczka, Dipsacus silSzczęśliwa godzina w lecz., VI. 59 vestris Huds., XXVIII. 246. Szczkene; (gw. huc.), nawoływanie - kwiat podkurzanie XIII. 223; na bydło, XXXV. 136. XXX. 48; XXXIII, 119. - ' �508 509 '-.; ; SzcZodraki, p, szczedriwnyj chlib chlebkl . noworoczne, VI. 72, 73;' VIII. 362; XIV. 135. Szczodraki, kolędnicy, III. 72. Szczodrowanie, składanie ż-yczeń, I, 252; IV. 84-8'9, 93. SzczodJrownica, sz{:zodrówki, IV, 85: Szczodry dzień, V. 297; XXXI. 174, - wieczór, wigilia N. Roku !XI 214 430; XX. 166. '" Szczodrydzeń (dok,), szczodry dzień" ad diem E'piphanie, X. 217. Szczot, choroba bydła, XXX. 46.. Szczota, szczo,tec~ka, szczeć leŚ\na. XXX.46, Szczotka do bielenia ścian, IX. 361. --'o p. szczeć, db czesania lnu, IX. 365; XXXI. 4; XXXVIII, 418--427; - do łowienia kretów, XXXIX. 293. Szczubel, szczuble, ,szczupak, XIV.122. Szczudła, XXXVI. 109. Szczudło, dziad w szopee, XIX. 90. Szczuka, XXVIII. 161.. Szczupak, p iglarz, szczubel, szczuble, szczuka, Essox lucius L., :XXXI. 36, 42; XXXII. 24. Szczupak w magii, XIX,X.·251. - w wierzeniach, XII. 266. Szczupakowy świst, recepta komiczna XXVIII. 205. Szczuple, szczupło, XIV. 121, Szczur, sprowadzanie, X,155; XIV.132: - stworzenie, XIII. 334. - tępienie, XXXV, 70. - w literaturze ludow., IX. 83 184 - w opowiadaniu, VIII. 305.' . - w przysłowiu, XIV. 243, - wcielenie. duszy, XVII. 182. - wyprowadzanie, VIII 305; IX. 184' XI. 381; XIII. 143. ' - ?:Wierzę święte, VIII. 7, 9. _".wo"::."~:-'._" .._..__--,.-- ..- ... -.-. _. __ .. _._ Szczurnik, dzanie. P. SZCzurów wyprowa- Szczydrowaty, (gw. hue,), kolędować szczodrować, XIII. 210. ' Szczydryj weczer, (gw. huc), wigl~ lia Trzech Króli, XIII. 28, Szczygieł w literat. ludow., VIII. 303 Szczygoń, strzygoń, V. 54, 55; VIII. 26; XX, 258. Szczypior, p. labieczek, w legendzie, XIV. 167. Szczyr, szczyrbaneć, w lecz., XIII. 221, 225. Szczyrk, podglebie, XIV, 122. Szczyt, p. kalenica, II. 76; V. 63; VI; 393; XIV. 356, 359; X. 312317; XVI, 3,67, 368; XX. 75; XXXIV. 146, 147; XXXVII. 227; XXXVIII. 339;XXXIX. 241; pt~ Dach. - łamany, otwarty, XXVII, 140. - pionowy, X'X.XIII. 96. - pOlbiiany deskami, XXXIII. 98. - w wierzeniach, III. 141. Szed, (j. hebr.), diabeł, XXI, 201. Szeja, szyja, XIV. 122. Szeląg, XXXI. 110. Szelążek, p. szeluzok, przyrząd do pisania jaj, IV. 208,' Szelążnik mniejszy. Rhimanthus cri_ sta galli, XXVIII. 246. - większy, Alectoropholus małor. Ret., XVIII. 184. Szeluzok, (j. ukr,), szelążek, IV. 2Ó8. Szelom, hełm, XVII. 179; XXVIII. 170. Szepszeląg (dok.), pamiętne, opłata sądowa, XIII. 287. Szeregi ewolucyjne, XVII. 47-49; X:XII 98; ,XXXVIII.48; XXXIX.2a. Szeregówka, p. kształt wsi, XXVII. 128, 131, 132: XXXVII. 176 Szeroka, M. Boska, XXXI. 108. W4, \c. Szerszeń, p, sierszyn, sorsoń, scerseń, XI. 367; XIV. 120. - w Peregrynacji Maćkowej, :X:XVIII. 204. Szesk'irna, (gw, huc.~, drewniany cyrkiel, lXXXV. 113. Szestelyna, (gw. hue.), w lecz. XIII. 219, 225, Szestok, ognisko u Jakutów, XXXVII. 105. Sześć, liczba magiczna, XIII. 219; XX. 262, 270. -; tygodni po porodzip., XXIII. 62. Szew, na okrętkę, XXII. 100, 105, -; na wierzchołku czaszki (wejście duszy), X.XXIV. U. -; przenizany, XXII. 100. - technika, XXII. 9,9. - zasadniczy, 'pil"ZeObTażenia,XXII. 109, UO, Szewa, (gw..huc.), szczaw,.xX'XV.148. Szewc, p. szewiec, świeć, III. 319; IV. 82; VIII.60; IX. 59-64, 186, 187, 293; IX. 175; XI. 379; anI. 27; iXIV. 277, 371-373; X:IX. 96; X,XXVI, 286; :XXXVII. 332. -; w piosence, IX. 62; XII. 123. -; w przysłowiu, IX. 3.71, 376, 377, 380; XVI. .97. - w ·szopee, XIX. 36, Szewouslach, Szewuoth, (j. hebr.), wycinanka,. XXII. 122; XXVIII. 47-49, 51, 54-56. Szewskie godzinki, XIV. 371. Szewstwo, XXI, 23g; XXXVI. 286; XXXVII. 332. Szewtówka, szewty, część warsztatu tkackiego, XXIX. 86. Szima, (gw. hue.), nazwa koni, XXXV. 135, Szintoizm, XV. 146-148; X'XXVI. 143. Szist roż., O, ukr.), wzory pisanek. IV, 212. Sziwiśi, O. hebr.), wycinanka, Mizrach, X'XVIII. 47, 55. Szkabri, (gw. huc.), trzaski, XXVI. 57, Szkala, szkoła, IV. 307. Szkapa, VI. 47; XIV. 12. Szkaplerz w wierzeniach, II. 225; III. 155; VIII. 257; XI. 387; XII. Q63; XV, 96; XVI. 61; XXIII. 78. pt. Ma g ia. Szkarlatyna, p. sipka, III. 139;IXI,399.. Szkarpa ryja, mysz, dowcip góralski, XVII. 80, Szkarpny, IV. 307. Szkielet węża, XiX'XIX. 335. Szkielety b<l.J!'wione,XVII. 171, 173. Szklana bania, I, 218. - góra, I. 6; IX. 80-83; XI. 374; 'XVII. 46; XXX. 250. - trumna, IX. 182, Szklanka, obrócona dnem do góry, III. 60. - wody, w magii, III. 59; VI. 63. Szklarnie, huty szklane, XXX. 180, Szklarz' p. bloniarz, okniarz, VIII. 322; XXX. 147. - liptowski, X,XXIX. 435. - włoski, XXX. 172. Szklepitie, (gw. hue.), skały, VII. 2.63. Szkło, do lampy, w przepowiedniach, XIV, 369. - do malowania obrazów, XXX. 146, 150. - magiczne, p. zwierciadło, XXVII. 9'6, 102. - w obróbce bursztynu, XXXIX.346. Szkło, w przepow. śmierci, VIII. 49, - zapalające, XXVIII. 127. Szkocka-polka, taniec, XV. 79, 80. Szkodnik, złodzi.ej, XVII. 4. Szkodzić, czynność mag., XX,X. 203. Szkólnica, szkolniczka, uczennica, IV. 122; XVIII. 221. Szkolnik, uczeń. XVIII. 221. �510 511 Szkoła: animistyczna, XXVI. 101. ~ antropologiczna, I, 15, 35; XXI. 98; XXII. 19. - dy£uzjonalna, <XXIXVIII. 279; XXXIX.92. ~ etnograficzna radziecka, XXXIX. 15--17, 22, 27. - etnologiczna, XXI, 17-19. - e;;no.og. w prehist .. XXVI. 32'-34. - etnopsychologiczna, XXXVII. 315. ~ ewolucyjno-pr'zyrodnicza, XXII. 19, 20; XXVI. 33; XXXIX. 22, - funkcjonalna, XXXVII. 315; X,XXVIII. 340, 345, 384; X~XIX 25, 26, 62. - Graebnera. XXiXIX.92 - Grimma, I. 12. - histo,ryczna, XXII. 19, 20; XXVI. 101; XXXVIII. 279. - Bectiera, XXVI, 101; XXXVI. 113, 118, 125, 128, 129. ,- ind. Benfey'a,. XXVI. 101. - indyjska, XXXVII. 310. - kulturowo.historycz" ,XXiXlX. 92. - ludoznawcza, I. 16. .,- łacińska, XXXVII. 311. - magii, XXVI. 69,70; XXVII. 100. - migracyjno-historyczna, I. 12,13,15. - mitologi.czna, XXVII. 2; XXX. 223. - mityczna Miil1era, XXVI. 101. - neoewolucjonistycz., 'XX,XVTII.384. - psychologiczna, XXXVII. 315; 'XXXVIII. 345; XXXIX. 26, 27. - Schmidta i Kopersa, X'XXIX. 62. - socio1ogiczna, XXII. 10; XXXVIII, 385; XXXIX. 22. - struktur"llistyczna, XXXVIII. 4. 5, 18. 25, 26. Szkola. choroba gardła. VIII 86;XI.395. Szkondla, C;.ukr).częśćbrogu,XVI.369. Szkopina, barón'na. II. 125 Szkopowina. baranina, IV. 174, Szkorbut, VIII. 86. tkanina z wełny, ,XXXIV. 161. skubanie pierza, P. tłoka, XXVII, 173; pt. Z w y c z aj e t o war z y s k i e. Szkudlacz, gonciarz, VI. 47, 57. Szkuta, ,XVIII 133,134;XX. 39,56,112. Szkutnik, Xx. 56. Szkot Szkubaczki, Szla, p. S'zle, postronki, X'XXIX. 126. Szlachcic w przysłowiu, XVI. 97. - w szopce, XIX., 35, 51, 92; XXV. 63, 74-76. Szlachta, I. 258, 259; II. 283; III. 82, 83, Ill, 116; VII. 56, 61, 94, 156; XIII. 66. 156, 34'5-349; XVaI. 231; XIX. 71; XiX. 17; XXII!. 152 XXXIX. '137. Szlachtfest, (j. niem)., dzień bicia bydła i świń, XVI. 2, 3. Szlachtmonate, (j. niem.), listopad, grudzień, bicie bydła, XVI, 3. Szlaha, Ci, błr), mbt do głuszenia ryb, XXXII. 26. Szlak 'bursztynowy, X:XVI. 92; XXXIV. 265. Szlaki, greckie, handlowe i kolonizacyjne, XXXIV, 70. - komunikacyjne, XVII. 72. - migracji, XXXIX. 68. - wareski, XXVI. 92; pt. S z l a ki han dlowe, - wędrówek drucia·rzy, XXXVII. 207, 208. S z l a k i h a n d lo we, p. Brama Morawska, droga bursztynowa, droga Wiślana, druciarzy, handlo, wa, szlak czarnomorski, szlak grecki, szlak Podkarpacki, komu_ nikacyjny, wareski. Szlakować, p. p-"ześladować, dokuczać. Szlecha, część wozu, II. 132, Szle, szlE'je. P. ham, siele, silat, sila-t. sile, sili>, sleias, szla, szlecha; XXXI. 116. XXXVIII, 231; XXXIX. 118, 123, 125, 126, 131. Szlejfa, ubiór głowy, XXVIII. 21.. Szlekontajza, herb górników, XI. 30. Szlichta, przędziwo, III. 9, Szlichtować, gładzić, VI. 47, 246. Szlifowanie bursztynu, XXXIX. 381. SzlufY, część pługa, I. 143, Szlapak, (gw. złooz.), żołnierz pie· choty, VII. 281. Szlapy, odzież, XIV. 17, Szmaragd w wierzeniach, XXXIX. 325; pt. A mu l e ty. Szmata do popLom, p. zolówka. Szmata, którą obtarto zmarłego, XII, 6,2. Szmatalacha, nazwa krów, ru. 45. Szmatie, (j. ukr.), bielizna, III. 45; XVII; 151. Szminka, XXXVII. 85; XXXVIII. 56. Szmyrać, gmerać, XIV. 122. Sznat, (gw. złodz,), prędko, VII. 281. Sznepa, (gw. hue.), słonka, VII. 263. Sznica, część wozu, II. 131, Szniurej, (j. lit.), sznury do łowienia ryb, XXXII. 26. Szniury, (j. blr,), p. s.znury u sieci, XXXII. 26. Sznur, demona febry, XXXIV. 43. - do łowienia ryb, XXXII. 26; XXIX, 126. - do grządziela, XXXIV. 184. - jako ozdoba, XXIX. 80. - konopny, w magii, XXXIV. 13. - u S'ieci XXXI, 3, 38. - u stępy, XXXIV. 190. - w zwycz. kJupna i sprzedaży, XXIII. 85, 92. - w zwyczajach wesel., ,XVIII. 144. - wisielca magii, XXV. 115; XXXI. 75. - we wróżbach małżeń" XVIII. 212. w z guzami, gwiazdozbiór, Smok, I. 176, Sznurowy cia, (gw. huc.), sznurówka, VIII. 389. Sznuróweczka w pieśni, VIII. 391;. XII, 73. Szn1.:1rówka aksamitna, p. gorset, XXXIV. 164. Szot odpędzanie kur,. II. 130. Szocz taniec wielkop~ XXXVII.461. szok~l, niewód, koniec matni)NV.123. Szolka, (gw. żołn.), Esschalle, III. 81. Szontać się, chodzić tu i tam, VI, 47. Szopa, I. 161; V. 153; VI. 56; IX. 384; XI. 3'5, 162, 173; XIV. 147, 150, 155, 360,362; XXX, 23; XXXVII. 190, 192, 193; XXXIX. 268. Szopka, p. balamuty, betlej, betleSznurek jem, betlejki, cudaki, figurki, he- kukiełkI lalki, postacie szopkowe,wertepa. III, 173, 174; IV. 276; V. 154, 301; VI. 394; VII. 92; VIn 201; loX. 19; X. 126, 156-167, 282, 292-297, 351, 459; XI, 17---024,27, 28, 3034, 49, 1.30-150, 429; XIII. 149; XIV. 131, 136, 148, 149, 151, 153, 154, 246, 338, 340-345; XVI. 380, 38Q, 385, 387, 300, 391; XIX. 31, 32, 47, 54; XXII. 129-137; XXIII. 128--131; XXVI, 66--69, 143; XXVIII. 14, 141; XXIX.. 92; XXX. 245; XXXI. 53-56, 58-63; XXXIII. 148; XXXVIII. 243, 538; XXXIX, 431, 446; pt. W i d o w iska ludowe. Szopka kaliska, XIX. 36, XXXI. 60. - kralwwska, X. 126, 282, 292-297, 4'59; XI. 17-50; XIXXI'X, 589. - lubelska, IX. 299; XIX. 36, 46. - łowicka, XXXI. 60. - ·podhorecka, <XXXI. 60. rody, Krippensammlung, �512 51} - postaci szopkowe, p. koza, kozioł, kozak, krawiec. - radomska, XXXl. 60, - w Makowie, XIX. 37. - w Siedlcach, XIX. 35. - w Wieliczce, XI'X. 36, - zakopiańska, XXXI. 148. Szorować, P. czuchać. Szory, p. uprząż, V, 208. Szóstka, sześcio_, dzies'ięcLocentówka. V.64. kije do suszenia XXXII. 33. Szóstki, sieci, Szostuok,(j. jak ),ogn:sko.XXXVII.105. Szpak, koń, XIV. 50. Szpak, ptak. P. ćpak. Szpalery, XXII. 113, 114. Szpangi, kOłki u drzwi, IX. 274, Szparag, ,xXXIX. 3.00, pt. A P h r od i s ia ca. (gw. złodz.), dobry interes, VII. 281. Szparga, S21parnik, żyWy ptak, wabik, XXXIX,292. Szparutki, część walPsztatu tka'ckie. gO, II. 134. Szpelc Triticum spleta, Orkisz, 'XX'XVI. 303. Szperka, p, słonina, XI. 400; .xXV. 66 - zabawa, XIII. 309. Szpice, część koła, II. 132. S'zpichlerz, w przysłowiu, IX. 51'. Szpiginar, nieoczyszc2iana terpentyna, XXX, 28. Szpik bYdlęcy jako lek., V. 301. 302. - wysysanie, przez demony, XXXIV.7. - z kości wielkolud6w, IX. 386, 387, Szpilart, narzędzie druciarskie, ' XXXVII. 206. . SzpiJe brązowe, XVII. 80; XXI. 22. Szp;lka. mosiężna, p. spinka. XXVIII. 216. - p. młodej, III. 51. ,......pożyczanie, V. 353; XXIII. 76. - w praktykach mag., II. 337; ,Xl.38l. w przesądach, XXXIII. 13.9. - z osikowego drzewa, IV. 210. Szpilmani, (j. niem.), histrioni ..XiX.l78 Szpinki, pętelki, XXXIV. 146. Szprynce, figle, VI. 47. Szpularz, XXiXVIII, 419. Sllpulka w warsztacie tkackim, XXIX.86. Szpylki,(j., ukr.), wzory pisanek,IV.2U, Szpyrka, szperka, IV, 174; VI. 57; XI. 377. Szram, drut, .XXXVII. Szryz, szron., VI. 47. 210. trzymać, (gW, zŁadz.), żyć w zgodzie, VII. 281. Sztandar Judy, XXVIII. 50. - zwyczaj wywijania podczas uroczystości, XXX. 252. Sztęp, (gw.złodz.), podejrzenie,VII.281. Sztoga, część warsztatu tkackiego, II. 133. Sztorcować, ogładzać kant łubu, XIV. 133. Sztorhany, (gw. huc,), karakony, VII. 263. Sztrajjowanie, (gw. huc.), wywózka drzewa, XVII. 150, Sztreka, tor k,o.lejowy, XVIII. 221. Sztuczne kwiaty, p. kwiaty, X.XXI. 76, 77. Sztuderować, uczyć, VI, 47. Sztuka a· etnologia, XXI. 91. - a przemysł, XXXVIII. 577. - arabska, XVII. 177. - bizantyńska, XVII, 177. -chrześcijańska, XXI. 108. - Czukcz6w, XXII. 87. - dzieci, .xXIX, 1. - egipska, XXXVIII, 334. - Ewenków, XXXIX. 422. Sztamy ~ - germańska, XVII. 177. Goldów, XXXIX. 422. gotycka, XXXVIII, 335. góralska, XXX. 171. grecka, XXXVIII. 334. krakowska, X. 458. kuchars'ka, grecko. rzymska, XXVI. 109. ~ ludowa, VII, 95; X. 99, 100, 169, 35~, 3'5'3, 4215; ,xrr. 204; XII. 113; XIII. 344; XIV. 367; XVII. 138; XXI. 49, 270; XXIII, 156,172, 177; XXV. 101, 104-108; XXVI. 104, 114, 123, 128, 148; XXVIII. 255; XXIX. 113, 114, 134, 153,154, 201-207; XXX. 1-3, 5, 8, 233, 234,241; XXXI, 6, 9,166,171,173; XXXIV. 275; XXXV. 24, 183; XXXVI. 13, 163-165, 168, 174176, 179-183; XXXVII. 223, 246, 247, 352--3:54,424, 431, 462--465, 481-4lłS; XXXVIII.· 217, 218; 315, 331, 332, 574; XXXIX. 1.2, 13, - ludów pierwotnych, XX?C- 11; XXXVIII. 334. - magic'zna, XXV. 17. - Niwchów, XXXIX, 422. - norweska, XXX. 253; XXXV. 169. - Oroczów, XXXIX. 422. - paleolityczna, XXIV! 162. - podhalańska, VII. 101; X. 465; XXVII. 159; XXXI. &B. - pomorska, XXVIII, 103, 1M. - romańska, XXXVIII. 335. - 'SIpiska, XXXV. 186. ~ starosłowiańska, XXx. 3, - szwedzka, XXX. 253. - ślusarska X'XIX. 71. - średniowieczna, XXXVIII, 335. - Ulczów, XXXIX. 422. - włoska X, 128. - żydowska, XXVII1.4O, 44, 45. Sztuka do stiny, O, ukr.), XVI. 366. 13 Lud - Tom XL s z t u k a l ud o wa, cacka, (wyci~ nanki), ceramika, drzeworyt, egle.,; miLacja, garncarstwo, hafty, inkrustacja, intarsja, klocki drze,;. worytnicze, kodry, kołdry, koronkarstwo, lanki, malowanki, mizrachy, obrazy na szkle, obraźnicy, pisanki, ryciny., rysunki. rzeźby, spinki, skrobanki, światy. świątki, tkactwo, wycinanki. pt, Plastyka,Ornlament. Sztwórtek, czw8lc1ek, II. 141. Sztyce, (gw. złodz,), nogi, VII. 281. Sztych, kopanie burszt., ,x,X,XIX.414. Sztyl, toporzysko, VI. 47. - rękojeść motyki, ,x'X,XIII. 66. Sztyle, narzędzia do ładowania drzewa, XVII. 15,1, . Sztylwaha, część pługa, I. 143. . Szuba, V 247; XI. 213, 439; XXUI.168. S'Zubieni<:a, VIII. 309; XI.- 3'78: XII. £0; XIV. 45; XXVIII, 71, 75, 77, 85, 87; 252; XXIX. no; XXX. 250; XXXI. 17, 45, 124; XXXIX. 144, - w przysłowiu, IX, 244. Szuchajek, parobek, II. 139, . Szuchalaja, (j. błr.), łódź drązona, X'r. 220. Szufla,IX, 200, 366; XXXI. 3,. - do gładzenia roli, ,XJX,XIV.183, 184. - do kartofli, XXXIX. 450. - do szukania burszt., XX'XIX, 363. ~ do wody, p. siedlaczka, wiejalka, wiejauka, X~X'XI.38; XXXII. 27,32. - do zboża, p. siedlacka, p. wiechlaczka,. (gw, huc.), sąg, VII 263. Szukanie rzeczy skradzionej, XXV. 116, Szulak, jastrząb" III. 45. Szulka, tymotka, trawa, II. 135. Szulek, (gw. huc,), puszka w zagadce, XVIII. 173. Szuh, �515 ~14 Szum, dr>Cltmybursztyn, X'X,XIX. 363. Szum w uszach, wieDZenia, III, 54; XXX.44. Szumelyna, (gw. hue.), liście kukurydzy, zagata, XII. 295, Szumki, pieśni, III. 363. Szumowiny w wierzeniach, III. 50, 51. Szuptis, O, lit.), szufla do wylewania wody, X,XXII. 32. Szurc, spodnie plóc., XXXVII. 216. Szurgot, łachman, XXXIX. 344, Szurnąć, (gw złodz.), uderzyć, VII,281. Szuścieć, szumieć, XVIII, 22t.!. Szuta, Szutka, (gw .. huc,l. nazwa krowy, XXXV. 135. Szu tka, (gw. hue.), palma wielkanoc_ na, XVIII, 210, 211, 21u. - (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Szutkowa nedila, (gw hue.), Niedziela PaImowa, XVIII 210, Szutyj, (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. SzUr, (j. węg,), płaszcz, XXV. 132. SzUz Mariarol, O, węg.), pieśń o M. B., XXXII, 4. Szwabśkyj, (gw. hue.), dach dwuspadkowy, XXXV. 106. Szwaezki, XI, 56. Szwajcarka, nazwa krów, ,XIX,XV.135, Szwajka, przetyczka do fajki, w przepowiedniach, pogody, XVIII. 199. Szwala, hafciarka, IX. 95, Szwamfuter. farba, Scmneinfurtergriin, XXX. 167. Szwarny, piękny, zgrabny, XVIII. 222. Szwasty, ł,awa, IX, aoo. Szwatol, platek śniegu, XIV. 123. Szwela, podwaHna, przycieś., XIII. 66; XX. 315; XXXIII, 95. Szwestka, śliwka, XVIII, 222. Szwęgrzeć, szwyngrzyć. szeptać XIV. 123. na'rzędzie druciarskie, XXiXVII. 205. Szyb górniczy,x.xXI. 86. Szyba szlifierska, X!XXIX. 378. Szyber, zasuwa w kominie, XXIX. 49--51. Szwynkownycia,' Szych, XVIII. 146; XXIX. 283; XXXI. 76; XXXIV. 161. Szycharstwo, XXX1.16O. Szycharze, XXX. 234; XXXI, 160. Szychtarz zakopiański, Ul. 2~. Szycie bez węzłów, śmiertelnej koszuli, XXiXIX. 30G. - na tiu1u, Xxx, 2~. -: zakazy, XIII. 27. Szydło szewskie, IX. 5\3, 186, 244; t XIV .. 371. Szykowny, zgrabny, prędki, II, 141; XVIII. 222. Szyld na domach chłopskich,iXiXXI. 76. Szyniony, uczesanie, XXVIII. 18, Szynk, XXVlU. 188; X'Xx. 203, 205; IXJX,XI,18, 110. Szynka, jedzenie w W. Niedzielę, XVI. 79. - święc. kość w lecznictwie, XI. 385. - w Peregi~ynacji MaćkowejXXVIII. 1 97, Szynkarka w szopce, XIX. 3'8; XXXI. 14, 19; XXXII. 44. Szypelki, supełki w hafcie, ,XlXVlI'I.38. Szyper, p. flisacy, X. 7; XVII. 75; XVIII. 132, 136; XX, 56, 57, 100. Szypólka, wrzeciono, liX. 365. Szyszka olszowa w lek., ,XXXV, 71 - sosnowa, tępienie pasożytów. XlX,X, 26. - świerkowa, III. 229, 253; pt. Po. t r a w y g ł o d o w e. Szyszki, ciastka weselne, XXXIX.446. Ścepy, łuczywo, ;}C,XLX.10, 51. Ściana: bielona, 1. 16,1; IX. 2119; X.XX. 2(}-22. 1 " - , , blokowa, V. 152. chruściana, HI, 11; X'XIX. 572. drewniana, XIV. 398. frontowa, IX. 27'9. konstrukcja, ,XJXiXVII.193, 196, 197. licowa,p.frontowa,.){J){,XVII.190,l9'5 - lątkowa, XoXlXLX..287. - na węgiel, XX'XUI, 91. - stodoły, x,x,xIV. 144. - szczytowa, I. 1,60;IX. 279; XXVII. 140; XXXIII, 90; XXXVU. 190; XXXtx. 25'5, 264. - wieńcowa, XXXIX. 243. - wyplatana, x/XXVIII. 364, - z chrustu, oblepiona gliną, XX,XIX. 572. - zewnętrzna, V. 1513. Sciapkować, 2Jbierać masło, XVI, 86. Ściągać sobótkę, stos sobót" V 269. samobójcy, XXXI. 85. Scieg atłasowy, p. gładki; - gałązkowy, XXIV. 139, 142. - -gładki, XXIV. 1'36; XXVIII. 23, - gobelinowy, XXIV. 139. - hafciarski, XIXVUI. 33, - Janina, X,XXVII. 224. - kładziony, XXVIII. 23. knoplochV, XlX:VIII. 36. - koszykowy, XXVIII. 23. - krzyżykowy, p. chrestyki, XXIV. 138, 141. - łańcuszkowy, ,xxII. 95; .XJXlV.143. Nizine, IX. 95. - piaskowy, XXIV. las, 141, - płaski, IX. 95; XXIV. 138; XXVIII.36. - płomienisty, XXVIII, 23. - pocztowy, XiXVIII. 20. - przed igłą, lXXIV. 140 - przekłuwany, XXVIII. 23, - supełkowy, XXVIII. 23. - sznu!'kowy, XXIV. 14-3. - sznurek pletenyj, IX, 95. - warkoczowy, XXII. 108; XXIV. 139, 143. - wodny, XXIV. 139. - W)'ipukły, XXVIII, 23. - za igłą, XXIV. 140. Scień, cień, choroba, H. 217; VI. HJ. ŚCiernisko w zagad'ce, VI, 24S. Scierwa, padlina, V. 64ŚCieś, ścieś! nawoływanie koni, III,45. Ścięcie, ścięcie mieczem, XI. 392; ,XXXI. 83. Ściganie kukułki, p. Prima Apritis, VI. 298. Ścinanie kani', XlX;XI.,167. pt. Z wyc z a j e i o b r z, d o r oc z n e. - koguta, XXII. 8. - świec, zwyczaje mieszczańskie, XX. 194. Ściobka, O. błr,), izba XXVII. 140. Ściong, jednorazowe przeciągnięcie siecią, XIV. 123. Ściółka pod bydło, p, cetyna, XXXIII. 22, Ściwnie, prawie, XII. 68. Ściżyć, naglić, XIV. 253. Śćklo, szkło, XXXIX, 383, 409. Skartny, wybredny w jedzeniu, VI.47. Śkierdź, główny pastuch, IV. 14-1,142. Ślaban, kanapa z wiekiem, p. łóżko, IV, 278, 287. Ślachmyca, cza~ka welniana, XXVIII. 171, 174, 175. Ślad stopy na kamieniu, stopka św. Kingi, Król. Jadwigi, p. stopa na kamieniu, I, 63, 218, 221, Ślady stopy diablej, 1. 219. Slaga, flisacki młot drewniany, X. 454; XXXIX. 322. Ślajsa, s·zczapy do oświetlania, p, lucIyWQ, XXXV. 64. Ślakować, śledzić, tropić, XIV. 123. Slakownicy, XXXVI. 198, Ślak ta, szlachta, XXXV. 48. �517 Slam(l,zarny, powolny, niezdarny, . XII. 68. Slawka, skobel, IX, 361. Ślaz lekarski, Althea offie. Malva affic., korzeń, XXX. 39. ...,.-'kwiat, XJXX. 49, 55, 58. - liście w lecznictwie, II. 156; VI. 59;· X. 33,4; XIII. 217; XIV. 60; XVI. 85; XXx. 39, Ślazowa róża, Alt)laea rosea, odwar na kaszel, XXXI. 98. Sleau, (j. rum,), postronki pociągowe, XXXIX. 12,5. Slędnik, wyżeł, XVI. 108. Sledzie, I, 165; VIII. 293, 312; X. 358; XIII. 160; XX. 39, 96, 181; XXVIII. 161; XXIX. 92. - w magii, XXX, 251. - w przY'sil1owiu,IX. 48. SIedziana wieprza w przepowiedniach zimy, XIII. 205. Śledziówka, beczka, p. miary, XXVIII, 159, 162, 165. Ślemień, ślemię, XVII. 179; XXIX. 183; XXXV. 112; XXXVIII. 272. Slepa baba, p. ciuciu babka, gry i zabawy, V. 144. ślepe zwierzę w zagadce, XVII. 84. Ślepi .Szwabi, XXVIII. 207, Slepiec, bąk koński, giez,XVIII. 22,1. Slepień, bąk, Bovinus laurinus, XXX. 25 . Ślepota kurza, XVII, 184. - Mazurów, XXVIII. 207. - w apoIDcyfie, XXI. 120, 180. Slepy lwń w pieśni, XXIX. 94, - w opowiadaniu, XXVIII. 188-190, 192, 194. - w przysłowiu, VII. 215. - w zwyczajach przy wypędzaniu bydła, XXV, 56. - w zagadce, XVII. 93. Slężak, odzież, XIV. 14. Sliczny, XVII. 198, Ślimaki leśne, lek na rupturę, VI. 160. - w przypowieściach, IX. 67; XII.54, - w zagadce, XVII. 90. Ślina, symbol duszy, XXIX. 149, --. w leczni<:twie, III. 54; X. 356; XI. 399. - w zabiegach magicz" XXIII. 56. Slinogorz, wrwd w gardle, XXXVII. 284. Ślinotok u dzieci, XI. 3'96. Slip, ślepię, XIV, 123. - zasadzka na niedźwiedzia, VII. 268. Śliwa, p. gluba, glubka, liwa, Prunus domestiea, XIV, 371; .xXVIII 245; 'XXX I.98; XXXIII.87. - drzewo święte, VIII, 332. obsypywanie owsem na św, Szcze. pana, X. 156; XIV. 135. - węgierka, XII. 297; XXX~ 59. Sliwki, II. 114; IV. 286; VIl. 71, 273; III. 175, 320; XIV, 148. - k.ompot, XVI. 134. - suszone, XVII. 149. - w magii, XIII, 26. - węgierki, odwar w leczo. XXX.59. Sliżyki, XXX. 214. Ślub, cywilny, p. wesele drewniane, I. 184. - czesko-słowacki, XII. 90. - formuły prawne, XXVI. 8&. - kirgizki, p. ketuby, V. 18. - kościelny, III. 200; V. 284; XIV. 49; XVIII. 147, 148; XXVII. 154; iX,XVIII 94,96,104; X,XIX, 91, 133. - nocny, XXXIX. 430. - 'Powrót ze ślubu, XIV. 192, 215, , 254, 381. ,-- z cza:rtem, XXVII. 70. Slufa, część pługa, II. 131, Sluga, gość nieproszony na weselu, XVI. 86. Ślusarstwo, ,XXVI. 1:41. ł I :1' I, -l 'j Slusane, III, 232; XXIX. 104, 105. - iwoniccy, VI. 51, 52. Smiałoszek, śmiały, XIV. 123~ Śmieci, kładzenie pierwszego jaja, XIII. 115, pt. M a g i a. - sypanie do kołyski, X. 356. - syPanie śmieciem, Ill. 24. - wynoszenie II.lf'3; III.50; XIV.134. "'- wynoszenie, 'po zachodzie słońca, XVII. 181, 199. - 'wY~ywailie na gnój, XIV. 370. - spod progu kościoła, XI, 385. - zamiatanie, II. 363; VIII. 342, 343; XXXI. 145. -Smierciea, śmierć, XI. 430; XVI, 87. Śmierć p. Bój-książę, Kostia, Kostucha, kot, chodzenie ze śmiercią, II. 88, III. 51, 53. VII. 19, 20, 25; VIII, 354; IX. 180, 182; XI. 376, 3'78; XIV. 74, 82, 84, S5, 154; XXI. 104, 113" 114; XXVII, 139, ,252; XXIX. 127; XXX. 78, 79, 83, 197; XXXIX. 344. - Kostia p. bóstwo, VIII.. 49. - krowia, II, 163 196. - kulawa, II. 157. - ńa stosie, XXVIII. 139. - na'gła, III, 63: - od piorunu, U. 3,26; XVIII. 195. - odpędzanie. XIX. 116, - pozorna. XV. 23, 25. - przepowiednie; XIV. 368, ___O, przez ..rozdarCie, XI. 392. - przez utopienie. XI. 393, - rano, XVIII. 198; - S'p"owadzanie, XXI. 13'1, 132, - Uwięlion.a, VI. 25~2i57; VIII. 50; XVII. 19. 50; XX. 253, 254; XXX. 78--8:3. - w literaturze lud., VIII. 49-51; XV.89; XVI. 205;XXX 76-80 Z8 _·w postaci 'lrobiety, II. 329; XIII. 2M, 230, - w przysłowiu, IX. 244, 377, '378. w zwyczajach i obrzędach zapustnych, I. 50, 51; XXII1.16O; XXXIII, 147. -'-'.imartwychwstanie bóstwa: babI.. lOńskiego, egipskiego, hotentoc. 'kiego, XXXII. 120, 121. :.- 'zmartwychWlStanie dwugłowego 'bóstwa, XXXIII. 145. Smiergus, śmigus, IX, 189; XXXVIII. 306. Smiertelnica, koszula śmiertelna, XXXIX. 303. Smiertki, Nawki,' Marzanki, XIV. 83; pt. D e m o n y s z k o d l i we. Śmierżtecka, p. chodzenie ze śmiercią, Xl. 76, 77; X'IV. 84. Smietana, II. 1Za, 365; VI. 264; VIII. 357; XX. 247; XXV. 86; XXIX. 103; XXX. 26, 38, - w lecznictwie, VI. 61; XIII. 219; XVIII. 183, - w pielęgnowaniu dziecka, VI. 160. - zakaz sprzedaży, VIII. 357, Smietannik, Comarum palustre, Ge:. um rivale, wyrób masła, XXIXI.98, XXXI. 98.' Smiga, część sieczkairni, IX. 365, Smigane, motyw ha,ftów, XXIV. 143. Smigle, części wozu, VI. 395, Śmigus, Smigurst, Smigusżt, p. dyngus, lejek, I. 86, 254; II. 87; III. 26'; IV. 2201,283; VI.205; VIII, 154; IX. 189; XII. 41; XIII, 143, 144; ,xVII. 15, 35. 39; XVIII.' 110; XX:, 1&7, 158; XXVI. 143; XXVIII. 14; XXX. 198. Smiguśne święta, p. śmigus, IV. 221, 276, 283, 316; VIII. 154, 155. Smytana, (gw. hue.), śmietana, VI.264, Sniadanie, II. 128, 244; III. 320; IV: 277; V. 153; XII, 296. Snice, części wozu,VI.395;'XX.XIX.1l3 �ea 519 518 Snieć, Seca!e cornutum, na zbożu, IX. 67; X'IV. 134; XiXVIII. 245. - sprawdzanie, XIV. 134. - w magii, IV. 320. Sniadanie pa radzi'cielach, (j, błr.), uczta zaduszna, XXIV.9. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y z w i ąz a n e z k u l t e m p r z o d k ó w. Snieg gęsi, III, 144. - księży, III. 144. - marcowy, VI. 6r<!. - na wiosnę, II, 162. - na zapusty, XVI. 83. - pastuszy, III. 144. - ptaszy, III, 144. - w budownictwi~, :XtXJXVII. 98. - w literaturze ludowej, XIII. 255, 256; XXIII. 138, - w prze<p, urodzaju, VIII. 61. - w wail.ce z paS'Q,żytami, XXX. 26, - w zagadce, II. 41; VI. 248. Sniegowce, XXVI, 98. , Snieźycz!ka, Galanthus nivale, XXVIII.245. Snig, śnieg, V. 53. $nurówka, 'Sznurówka, IX, 323. Spagi, krzyżaki u świecaka, XXIX. 10, 37, 50. Sparogi, zakończenie dachu, XXXVI. 400. Spas, zdziwienie, II, 232. Spate, (gw. żołn.), potrawa z grochu i rym, III. 81. Spekulant, spekulant, XIV, 123. Sperka, słonina, l. 47, 48. Sperklapa, (gw. żołn.), Sperrklappe, III, 81. Śpiący rycerze, VII. 127, 240; IX. 2,00, 294; XIV. 248; XXVII. 135, Spicaki, termin ol. kowalska, VI. 291, Spichlerz. p. śp;klirz śpichrz. II. !Xl; III, 20'9; VI. 393; X. :HO, 312, 315, 316; XI. 203; XIII. 343; XVI 366; XVIII. 4; XX. 22; XXIII, 39; XiXXIII. 96, 108; X:XXVIII. 272; XXXIX, 197, 216, 328. pt. B u d y n k i g o s p o d a r c z e. - na palach, XXX. 2,16. - niedżwiedzi, XXXIX. 421, - pleciony na kukurydzę, p. kosznica, .xXXIV. 144. - zaklinacza deszczu, XXXIX, 225. Spichlerzyk, XIV. 359. Spiczasta czapka, XXVIII. 170, 178. Spiewacy podwórzowi, ,XX.XIII. 45,46. Spiewająca{e) kość, XXVIII. 253. - włosy, XXVII1.253, - zbój, XXVIII. 226, 235, 236. Spiewanie, p. latkanie, - Jura, p. post. V. 306, 307, - Tadeus7a, XiXIV. 97; XXXIII, 37. Spiewnik kośc., III. 285, 286. Spiewy i śpiewki andrychowskie, XV, 108-135. pt. P i e ś n i l u dowe. - chóralne III. 214, 2'15, 221, 222; XVI. 175. - czeskie, II, 32. - dalmackie, II. 32. - do przodowania. VI. 137-139. - do śmiechu, XV, 128-129. - do tańca, VI. 14<J.-157. - dożynkowe. III. 29, 30. - drużby, XVIII, 150. -epickie, XXXVIII. 315. -- flisaków czernichowskich, II.361. - gas\mń-skie. XV, 49. - greckie. XVI. 173. - indywidualne. III. 222. - kasZ'U'bskie, XVII, 186. - kościelne XVIIl. 148; X.X. '11. - krakowskie. II. 340-380, - litewskie. IV. 35, - ludowe. III. 122; YVII, 185; XX. 192; XXVI 124;XXI.X. 206; tXOCX. 249. - morawskie, II. 32. _ na jarmarkach, XIX. 69, _ na wieczornicah, XVIII. 152, 153. - o carownikak, XV. 132, - o cyganach, XV. 132. - o djeblach, XV. 132, - o góralak, XV. 130. - o Krakowiakach, XV. 131, - o ksiedzak, XV. 131. - o miemcach, XV. 130, - o parookach, XV. 132-lG6. - o pijakach i gorzałce, ,XV.122-125. - obrzędowe XXXVII, 352·. - orientalne, XVI. 173,. _ ośkliwe, grubelacne, XV. 126. _ pana młodego, XVIII. 150, _ paste~skie, IV. 281; XVII. 146. - pod kościołem, XIX. 69, - polskie, II. 3'2. - powstawanie, VI. 214. _ p1"Zypiciu piwa, XXXIX, 198. - recyto.wane, XVI. 170. - ruskie, n. 32. - Sabałowe, XXXI. 175, - serbskie, II, 32. - 'słowackie, II. 32 - słowiańskie, II, 32. - sobót~owe, V. 177; XX. 192. - szamana, XVI. 119. - w sropce, XIX, 31, 32. - wałaoskie, II. 3:2, 313. - weselne, V. 17, 177. - wielkotygodniowe, XIX. 1~2, 153, - wojeńskie, XV. 109; XVI.l16-122. - żałobne przy trumnie, XVI. 148, Spik, wydzielina z nosa, V. 64. Spiklisz, śpkhlerz, X.XXIV. 159.·Spinacki, powróz do ~tania koni, IV, 280; XII. 220. Spi.och, taniec, IV. 433. Spiwki zolotne, pieśni, IV. 277. Spizak, dzwonek dla krów, V. 305, ~, '~ ;;, - Śpiżarnia, p. czulan, komora, soł, solnysz, IX. 280. Sprychi u pługa, I. l..w, Spyrnale, termin. kowalIska, VI. 291. Sragi, nogi u stołu, IX. 360, Srężoga, mgła na pogodę, XIV. 399. Sroda, kichanie, X. 221; XIV. 252. - Ropie1cowa, X. 329-3'31; XII. 40; XVII. 15; XX. 182, - ślub w środę, XIV. 380. - w praktyka.ch mag., XII. 41. - wstępna, XII. 1'35; XV. 105. - zakaz 'rozpoczynania roboty, XVIII. 198, Srodek nieba, II. 200. Srodki budzące miłość, I. 136. pt, Aphrodisiaca. - czarodziej'skie, XXV. 7-10, 15, X,XVI. 7, 16, - lecznicze mineralne, IX. 418. - na szaleństwo, XIX. 118. - niweczące czary, XXV, 90. - ochronne przeciw czarom, XII. 221, pt. Apotropaion. - ochronne przed drapieżnikami, XXXV. 83~5. - oczY'Szczalne, XXXIV, 279. - opa'rte na analogU, XXVII. 153. - odurzające, p. cygaro z maku, mocz, muchomor. - produkcji, XXXIX. 184, - przeciw bezpłod, XXVI. 103,10'1. - peZY pieczeniu chleba, XXVII.136. - 'Sympatyczne, zwierzęce, roślinne, IX. 418. zapewniające po,wodzenie. XXV, 8. Srodowisko fizyczne, X,XXVIII. 3175. - geograficzne, XXXVII. 63; XXXIX, 228, 229. - kulturowe, XXXVII. 52-55. 58. 59, 61, 63. - myśliwskie, XXXIX. 422. '- rasowe, X:XXVII. 63, �520 ~ robotnicze, XXXIX. 12. - rybołówcze, XXXIX. 42~. ~ społeczne, XXXVII, 62, 63; XXXVIII. 374--377. - wiejskie, XXX. 245. Środówka, nazwa cieląt, XLXV. 54, Środucha, Środula, nazwa krów, VIII. 152; XXI. 60. Śródpoście, IV. 199; VIII, 340; XXXV. 178. Srubet, terminol. lmwalska, VI. 292, Śrubki u koła, VI. 395,. Ś,rutw łowiectwie, XXIXI. 27, Sryblo, w pieśni weselnej, XIV. 32.2. Sryki, śrykówka, (gw. flLsac.), brzezina do tączenia drzewa, X, 6, 7. Stajer, śtajerek, taniec, III. 364; VI 137; XIII. 324. Stelong, (gw. żołn.). Stellung, III. 79. Strajhycel, (gw. żołn.), StreichhOIzel, TIL 80. Streng, (gw, żołn.), Streng.III. 79. Struzok, (gw. żołn.),Strohsack, III.80. Stuka, słonina, I. 47, 48, Sturm (gw. żo~n.), szturm, III. 79. Sturmak, śturpak, niezgraba, VI. 47, Styblety, (gw. żołn.), kamasze, III. 79. Styry, cztery, X. 96, Św. Agata, p. chleb św. Agaty, VI. 75; XXVII. 134. św. Agnieszka, w przysłowiu, VII. 30. LXiV. 243. św. Aleksy, LXIXVII.43. św. Andrij.· p. św. Andrzej, I. 162; V. 219; VII, 269! 285. ~wigilia, VII: 94. - wróżby małżeńskie, VII. 343; XIII. 32; XVIII, 212. św. Andrzej, P. Andrij, V. 219; Xl. 4:30; XIV. 403; XVI. 82; XXX, 237, 238; XXXI. 167; XXXV. 25. - w wierz. myśliwskich, VII. 285. 521 - wróżby małżeńskie, XI. 293; XXXV. ,178; XXXVIII. 271. - w obrzędach, XXV, 13!}. św. Anlas, II. 212. św. Anna, kult, XII 273; XIV, 279,297. św. Antoni,II.169 ;XXIII.78;X.XIX.156. - patron wieprzy, VIII. 343; XX.72. św. Apolonia, X.xIX. 156, św. Augustyn, II. 106; XIV. 403;.xIIX. 48; XXXI. 46, św. Barbara, II. 3 66; XI. 430; XX. 100; XX'IX. XXIX. 156; XXXV.25. - kult, XXVII. 135. - zarządza ospą, VIII. 379, 380. św. Bartłomiej, opiekun barci, XX.xIX, 415. - w KalendaJr'zu Staropolskim, XIII. 2,56. - w przysłowiu, VII. 32. św. Benedykt, .xIII. 256; XXXV. 173, Św. Błażej. VI. 74. - w przysłowiu, VII. 33; VIII. 338. św. Bonifacy, o"iekunfasoli ..x.xI.121. św. Branden, XVIII. 107. św. Brygida, pas, XJXIII. 22. św.. Cecylia, XXI.103-124; XXIII.159. 1 - ingenua, nobilis, iHustris, claris_ sima, XXI. 105, 116. - krasomówczyni, X,X. 115. leczy ślepotę, XXI. 120. naj starsze redakcje żywotów, XXI. 111, ~ patronka muzyki, XXI. 120,121.123. -pochodzenie kultu, XXI. 105, 106, - powstanie apokryfu o ślepocie, XXI. 120. - ślepa, XXI. 117-119; 123, 124, św. Chryzostom, VI. 234. św. Cornelius, patron bydła, ,XXI.121, św. Cyprian, V. 268; VI. 2.34; XXXVII. 304. św. Cyryl i Metody, II. 153; VI. 234. św. Czech, XIV. 349. św. Damian, p. Bezmerznyk, V. 219; św. Hlawosika; 0, ukr.), ścięcie św. XIII.32, Jana, XIII. 3~. św. 'Dorota, p. chodzenie z Dorotą, św. Hubert, patron myśliwstwa, XIX. 67; XXXV, 25. XXIII. 154); XXIX. 156; XXXI. św. Dymitr, • Dmytro, 1. IllS. 144; XXXVIII, 268. 7" żakończ. wypas.u byJła, XII. 300. św. Ihnatij, bicie wieprzy, V. 207. __.zawieranie umów najmu, XIII.31. św. lIa, św. Ilia, (j. ukr.), p. Eliasz, §w. Eliasz, p. Ilia, II. 166, 209, 326, rządzi piorunami, II. 160, 209, 326, 328; XXXVIII. 268. 328; V. 218; XII, 298; XIII. 32; św. Elizeusz, opiekunłysych,.XIV.403. .xXXV. 121. św. Eustachy, w łowiectwie, VII. 285; ;- wypędzanie na powernyk, XXXV. . ~XIII. 154);XXXVIII. 268. 121. św Filip, VIII. 369. zakaz pracy, XVIII; 212. - patron pszczół, XXXIX. 330.' św Iwan, p. św. Jan" V.218; XIII, - w Kalendarzu Starop., XIII, 256. 109, no, n4. Św. Filip i Jakób, schadzki czarow- majenie pól i chat, XVIII, 211. nic, V. 319. ziół, XIII. 31. św. Florian, kult w Polsce, IX,XHI. -~bieranie św. Izydor, p. Wizyta, qracz irolnik, 159; XXIX. 1,56. I. 172. - obrzędy doroczne, VIII. 342. . św. Jar.ek, XIX. 117; lXIXV. 112. - patron ognia, VIII, 342.. św. Jadwig,a, II. 63, 117; XI. 217; - w zagadce, II. 228. XIII. 59; XXXIX. 299, św. Franciszek, pas., X,XIII. 22. . - w Kalendarzu Starop" lXIII. 2507. - rzeźba ludowa, XXVII, 193. św Franciszek z Assyżu, IX. 189; św. Jakób" Jakow; II 94,2.23; V. 217; XXXI. 1.38, 13,9. VII. 9; XIII. 28, 31, 256; XIV. 243, 2917;.xXI. 122; XXXI. 23. św, Gabriel, II. 326; Xly. 297. __ opiekun pszczół, XXXIX. 3GO. św. Gaweł, V. 123. - w Kalendarzu Starop., .XIII. 256. św; German, pas" .xXIII. 21. - w przepowiedni~h zimy, ,XVI. 83. św. Gleb, patron orki, .x,X.I. 122. - zakaz strzyżenia owiec, iXVIII.211. św Grzegorz, p. gregorianki, gregory, II. 198, 199, 201; IV> 1,77; śW. JanChrz.cici,el, P. Iwan, Ku~ pala, Ku,pajlo,. I. 123; II. 88, -lOl, V, 370; VI. 76, 195; VII. 324, 325; 160, 163,204, 205, 209; III, 2, 49, X. 93; XI. 195; XX. 248, 249; XIX. 162; IV. 2,83,312. 3i18 321; V. 123, 52. 177,269, 3'19; VI. 78; VII. 229, W Kalendarzu Starop., .xIII. 256. 240, 300; VIII. 342. 345, 378; XI, św. Hav;rylo, komendant piorunów, 64, 183; XIII. 1, 17, 19, 1,23, 218; V.218. św Helena. opiekunka lnu, XJ\I. 122. XIV. 16. 135,301; XX. 192;XXIII. 61. 83; XXVII, 163; XXIX. 107; - rzeźba ludowa, XXVII. 193; XXX. 225; X,XXI. 151; XXXIII. XXXV.25. n; XXXVIII, 264. św. Hieronim, patron małżeństwa, - chrzci wodę. XIII. 91. XIV. 297. '---1 �522 - palenie sobótek, p. kupala, XIII. 88. ścięcie, VIII. 378, w Kalendarzu Starop., XIII. 256. w lecznictwie, XIII, 218. zatykanie gałązek dębu i osiki, XXXV. 67, 73. - zbieranie targownika, X'XIII. 83, - zdobienie brzozą, XXXV. 61. św. Jan Kapistran, XJXJXLX.313. św. Jan Nepomucen, Nepomuk, p. św. Paluch, IV.322; V. 356; XI. 416; XXVI. 154; XXXI, 142, 143. św. Jarema, patron wołów" XIV. 403. św. Jeremiasz, p. Jarema. św. Jerzy, p. JUT, Jurij, I. 27; II. 2104, . 205, 213, 214, 2,68, 32,6, 327; III, 146; IV. 131, 143, 197, 201, 227; V. 217, 307~09; VII. 32, 134, 135; VIII. 341, 3718;XIII. 157, 158, 397; lXIV. 225 2I1:l, 343; XVII1.10o; XIXlII. 4; XXI,X. 107, 156; XXXIII. 10. - dzień czaro.wnic, XXX. 250. - i smok, XIV. 396. - kładzenie chleba na miedzy, XXV. 57, - na księżycu, p. k'siężyc, VII. 135; XXV.45-49. -'- obraz na szk:te, XtXx, 161. - początek wiosny, XXX. 250. - w literaturze ludow., VI. 34~345, -- wypędzani.e bydła, XII. 299, :roO; XIV. 193; XXV, 55; XXX. 250. św. Jewdocha, siew rozsady, V. 214. św. ,Jędrzej, p. Anąrzej, w legendzie, VI, 66; XXX. 85. św. Józef, II. 228; IV. 416; V. 155; XIV. 343, 404; XIX. 251; XJXHI. 23. - w legendzie, XIII 145; XXX. 46, - w szopce, XI. 18, 20; XIX. 35, 49, 88; X'XILl30; XXV, 63, 64; XXXI. 54. 5~3 św. Julian. XXVII. 20, 21. św. Jurie, (gw. hue.), P. św.Jur, Jerzy, dzień czarownic, V. 217; XVIII. 17'6. - palenie sobótek, XIII,.31, 109. - wypędzanie bydła, XII, 299, 300; XIV. 1193;XXV. 55, 57, 58; XXX. 183. św. Just, Justyn, VI. 234; iX. 18. św. Justyn, Ixx.XI. 23. św. Justyna, p. jednorożec" XXXLX. 308, św. Kamela, pas. lXXIII. 14. św. Katarzyna, VII. 207; XX!X. 237, 238; XX!XI. 82, 144, 167; xxxy. 178; X1X!XVIII. 33\3. - święto bydła, VIII. 343. -. w przysłowiu, VI. en; - wróżby małżeńsk e, [II. 32. św. Kazimierz, obraz., .x.x.x.. 183; XXXV. 188. św. KieTyk, V. 218; XIII. 32; pt. e h r o n o log i a, ił u d o w a. :~ św. Klara" XIV. 403. św ,K.'1audiuSl~, lJl)iekun kuJ:awych, XIV, 403. św. Kolman. pas., XXII'I. 8. św. Kosma, P. Bezmerznyk, Besrebnyk, zakaz pracy, V. 219; XIII. 32. św. Krzysztof, patron powodzi, XI. 342; XV. 206; XXIX. 99, 102, 122, św. Kunegunda, p. św. Kinga, stopa na kamieniu, XIV, 300; XIX. 117; XXXV. 172. św Kutbert, pa·s., XXIII. 22. św. Lej, Lejek, Smigus, I. 86, 130; IV. 11, 215; XVII. 113. św. Lenart, patron koni, JCJX. 72. św. Leonard, święto bYdła, VII. 343. św. Leszek, zakaz pracy, VIn. 343. :,: I.~ św Licinius, pas., XXIII. 15. św. Liseaj (j. bIr.l, Elizeusz, opiekun łysych, XIV. 403. św. Longin, legenda, XX,XII. 182. św. Lup, Lupula, opiekun wilków, II, 205. św. Ładysław z Gielniowa, X.XX. 183. św. Łazarz, opiekun małych dzieci, XIV. 403; XIX. 69, św. Łucja, II. 283, 331; IV. 218; VI. 67; VIII. 3413; XXVII. 65; XJXXVIII. 264, - dzień czarownic. VI. 67. - przepowiednie pogody, XII. 66; XVI. 83. - przesądy, XJXIXIII. 1M. - w magii, XXlXV, 73. św. Łukas~. patron malarzy, VII. '174; XIV. 404. - święto wc'łów, XiII. 2199;32; XXXVII. 291. św, Maciej, VI. 45. 7'6; XI. 194; XXXV.25. w Kalendarzu Staropolskim, ·XJI!LI.256. - w pożyczaniu mleka, XXIII. 70. św. Makowej, II. 159. św, Makryna, Mokryna, patronka deszczu, V. 218; XIII. 32; iXIV. 403. św. Małgorzata budzi ziemniaki, IXVI.84. - kult, X'X'III. 15, - w 'Przepow. drożyzny. lXVI. 80. Św. Maria, obrazek, XXX. 183 św. Maria M.agdalena, X,XiXVIII. 333. św. Ma'rcin. VII. 47; 'XU. 41; XV. .275: 'XVI. 10, 13. 14; X/XV. 7; X\XIIIX'.156; XXX. 2317;X,x.x:.VIII. 324. - bicie gęsi, V. 180, - okres składani.a czynszów. X:X. 8. - okres bicia bydła p. Schlachtmonat, XVI. 2, 4. - okres zawierania małżeństw, XII.92, - patron koni, małżeństw, pasterzy, bydła, psów, XIV. 297; XVI. 3,4; XXXII. 182. - w wierzeniach i obrzędach ludowych, XXXI. 167. - wró:żlby małżeńskie, XV, 14, 15. św. Marek, zakaz pra,cy, I. 175; V. 217; XI. 65; XII. 299; XUI. 31; XXXVII. .- w Kalendarzu Staropolskim, XIII, 256. św. Marynus, p. dziewica zakonnik, XXlXI. 47-52. św. Mateusz, II 205, Q06; XLX. 40, 41; XXXVII. 291. - w Kalendarzu Starop., lXIII. 256. św. Melanka, Melania, V. 212. św. Metody. IV. 337; VIII. 402św. Michajlo-Czudo, święto koni, I. 255, św. Michał, I. 174; II. 321, 326, 332; liLl. 419; IV. 1131;V. 173; VI. 65, 79; VLI. 98, 134, 214; VIII, 267. - X. 37; XIII. 203; XXXV. 68, 70; X~XLX. 294; pt. Zwyczaje i o b rz ę d y d o r o c z n e. - j'armCllrk małżeński, Xl, 223. - w kazaniu ruskim, XIII. 334, 335. -. Archanioł, XIII. 334,335; ,XIV. 380. św. Mikołaj, I. 118; II, 206, 214; IV. 13S, 201, 227; VI. 360, 361; XI. 65; XU. 41; XIV. 297; .xXViI. 149; XXX, 237; XXXV. 25; XXX'VIII. 339. - br.actwo, X:XXIII. 126. - obdarzanie, XXx:. 225. - patron małżeństwa, XlI. 223, - patron wilków, VIII. 380. - święto dzieci, VIII. 3413. - w zwyczajach związanych z wypędzaniem bydła, XXV. 55, �524 św. Mikołaj, p. obrazy na szkle, XXX. 183. św. MinucJusz, VI. 234. św. Mokryna, p. Makryna, przepowiednia pogody. )CIV. 403'; XVIII. 199. św. Mychajło, (gw. huc.), św. Michał, iP8lenie sobótek, XIII. 109, św. Naurn., p. opiekun dzieci, uczniów. św. Oleksa Tepły;, wypuszczanie pszczół, XIII. 28. św. Onufry, II, 53, 54, 169, 205; XIII. 31; XXXI, 27. św. Paluch, p Jan" Nepomucen, XI. 416. św. Pantalejmon, przepowiednie po_ go:iy, XIII. 32. - zjawienie się czarownic. VIII. 378. św. Patryk, VII. 151; !X,XIII. 100. św. Paweł, Pawło, V. 67. - 1.126; n, 19: IV. 313; VIII. 338; IX. 403; XIII. 2.29; XVIII. 104. - opiekun wołów, V. 67 .' - powstawanie kam:eni żinijowych, XXI. 229. .-:., w legendzie, ,XIII. 148; XXX. 127, 129. - iW Kalendarzu' Staropolskim, XliII. 255, 256: - w kolendowaniu, XI. 160. - zjawienie się czarownicy, VIII.378. św. Petro, (j. ukr.), p. św. ;Piotr, V. 67; XIJJI. 32. św. Petronela, siew lnu, tXJXXI 96, św. Piotr, I. 126, 174, 176; II. 19, 20, 322, 323; IV. 94, 313; V.• 34, 128,'lfj 167, 168, 210; VII. 9, 48, 50--52, 134, 294; VIII. 252, 253; XI. 15, 377; XnIl, 229; XIV. 168. 404; XV. 23; XVIII. 104; XX. 204, 207, 247, 249, 250, '2512,253; XiXIII. 15, 21; .xxxv. 121. 525 - patron rY'baków, XXiX.II. '34. w legendzie, XV. 23; Xxx, 127, 129, 130. -. zjawienie się czarownic, VIII. 378, '-'- związek z księżycem, XXV. 44. św. Prokopij, V. 218; XIII.312. św Roch, XXiX.VIII. 339, św. Róża, pas., lXXIII. 16, 21. św. Ruprecht, wywożenie w pole "balwana, XVIII. 98, św. Samuel, XIV. 404. św. Sawa, zakaz przędzenia', XVIII .. 212. zakaz szycia, XIII. 28. św. Scholastyka, przepowiednie pogody, VIII. 338. św. Sebastian, broni przed zarazą, XXX. 225. św. Senan, legenda <> rozkwitającym drzewie, XV. 206 . św Spas, w przysł., III. 43; XIII.32. św:Spirydion, zakaz roboty, II. 206, św. Stanisław Szczepanowski, kult, Xl. 3-l7. - obraz, XXX. 175, - w leg .. XIXVII. 164. św. Sykstus,pas., XXIII 20, św. Sylwester; w wierz. imagU, V. 194. św. Szczepan, I. 2 52; IV. 313. 318,326'; V. 2·99, 351; VI. 71; VII, 77, 224; VIlT. 345, 362, 373; X. 156, 282, 450; XII. 32; XIX. 35; XX. 174; XXII. 115; XXIX, 98; XXXIV~ 286. - chodzenie po domach ze śpiewa:' mi, XX!XIV.286, . - chodzenie z szopką, XI. 2-l. --- dawanie kolendy krowom ikoniom, XIV. 135. - dawanie kurom owsa święconego; XIV. 135. - osypywanie {JWsem śliw, XIV. 135. 1 - święcenie owsa, XI. 1~; XIV. 135. weselnych, XXlII. 128; XXV. 110. św. Szymon z Lipnicy, X. 448. św :Szymon i Juda w przysłowiu, XlIV. 245. św. Swierad, X. 18; iX.II. 326, 327. św. Teodor, zakaz przędzenia i świecenia, VIII. 376. św. Teresa, pas., -XXIII. 21, św. ~ertulian, VI, 234. św. Tomasz, XIX Ill. - w Kalendarzu Staropolskim, XUI. 257. --- pas., XXI;I. 8, 16, 20, 23. św. Trójca, XXXIII. II. św. Ulryk, patron węż6w, VIII, 343. św. Urban w przysłowiu, X. 17, 18; XIV. 346. św. Wacław, II. 153. św. Walenty, patron padaczki, XII. 62; XIV. 403'. św. Warwara, p. św. Barbara, VIII, 379. --- zakaz przędzenia, XVIII.· 212, św. Wawrzyniec, I. 171; VI. 34; XIV, 347; XIX. 33, - święcenie ziół i kopru, -XXX. 50. św .. Wenancjusz, patron trzęsienia . ziemi, V. ą5, , św Wendelin, XXXVIII. 333, św. Wincenty, VI. 34. śW,Wft w przysłowiu, VI. 35; XIV. 348, 349. - związek z kogutem, ,X,XX. 222, św. Witalis, pas., X!XIII. 17, św. Wizyta, p. św. Izydor, I. 172. św. Władysław, obraz na szkle, XXX.l83, św. Włas, Wlasij, 213. św. Włodzimierz. I. 185. św. Wojciech, ..;.. legendzie, II. 100, 221; IV. 201; VII. 77; XII. 326. --- w zwyqajach n. --- w Kalendarzu Staropolskim, XiIlJ. 256. - w podaniu, XVI. 100. - vi przysłowiu, XIV. 350. św. Zofia, obraz, 'XXXVIII. 333, Swaja, szydłQ, XVII. 131. Swajcara, nazwa krów, VIII. 24. Swarm, (gw. żołn.), Schwarm, IItI..79. Swenkung, (gw, żqłn.), Schwenkung, IU.78. Swiadek ślubny, kum wienczani, IX. 35. Świadkowie, IV. 253. Świat antyczny, XXXIIX. 111. --- klasyczny, XXVI. 92, - na wywr6t, XVIII. 186, 189. --- nadprzyrodzony, X~IX, 107; XXXV. 23, 176. - podział na l8 region6w, XX'XIII. 123. - !pozagrobowy, VI. 227, 228; XX,. 208, 209. - w przysłowiu, XVI. 97. - w zagadce, II. 41. Swiat, etymologia, XIV.77. - ze słomy,. opłatków, XI. 326; XXiIiX, 186; XXXV. 176. pt. S z t u k a l u d o w a. Swiatełko, latający duch dobry lub zły, XI. 314; XII. 262; pt. -em o n y .s z k o d l i w e. Swiatko, światełko, XIV. 123. Swiatło w praktykach magicznych, XIII, 218. Swiatogor_ Olbrzym-Góra, XXXIL81. Swiatowid, XI. 333; -XII. 221; XXXI. 165. Swiatowiec, obcy, II. 139. Swiaty Weczer, (gw. huc,), wigilia Trzech Króli, VIII. 374. - wigilia B. Nar., XVIII. 199. Swiątkarz, XXVI. 90, 148; XXXVII. 286; X!XXVUI, 333. �526 52? SWiąbki, XXIX. 186; XXXVII. 349, - w magii miłoS'Ilej, VIII. 3,65. '419; XlXiXVIJI. 4125;XXXIX. 466. - w przysłowiu, VII. 33. pt. S z t u k a l u d o wa. - w wierzeniach, XXlXI, 145. Swiątynia, p. Chram, Arkona, XIV. -- w zwyczajach i obrzędach dorocz_ 20'8, 209, nych, VlI~IiI.372; XXXIII. 124. - Jugernawta, II. 105•. - w dbrzędach pogrz., XIII. 106~ - karaimska, XXVII. 137. XVIII. 213; .xxIV. 7, 10, 11, 21. - Mility, II. 105. -- w zwyczajach i obrzędach siew-- Nieg~ XIV. 19, 74. nych, XVIII. 215. -- pańska, XIV. 315, -- w zwyczajach i obrzędach wesel. -- pogańska, XIII. 317;XIV. 306, 362; nych, n, 245; lU. 65; XiIV. 381. XVII. 193. -- we wrożbach, IV. 420, 421; VIII. -- Salomona, XXV,IU. 415. 48, 348, 360, 361. - słońca, VD!. 15, -- wielkanocna X!II. 65. -- Swarożyca, XIV. 43, 51, -- woskowa, II. 143, 144, 215; VI. -- Sziwy, II. 105. 337; X!XXIV. 165; XXXViII. 114, - Trzygłowa, XIV. 40. -- wyrób, XiI. 13'--76. SWiczka, pionowy sęk, XIII. 210. -- zgas:wna; XVIII. 177. -- świeczka w odpędzaniu burzy, Swiecak" p. łuczywo, XXIX. lO, 44, XlIII. 226. 47, 49, 51; X;XXI. 4; XXXVIII, -- w za,gadce, XIII, 205. 418, 424, 427. Swiderek do obróbki bursztynu, Swiecie na żyta, sobótki, IV. 313, 314. XXXiI:X. 383, 384. Swiecnik, duch o świecących pal-- instrument muzyczny, XX'VII.70. cach, XVI. 88, 89. Swidrak, V. 64. Swieczka, p. blażejki, stoczek, świeSwidrygol, awanturnik, V. 102, ca, XXVIII. 49. Swidwa, drzewo, X,XVII, 139:-- łojowa w magii, XII, 3181. Swieboda, godło, 158. SWieczki, goryczka trojeściowa, Swiec, szewc, XII. i23. Gentiana, II. 135; X1x,x. 50. Swieca, Bogu i diabłu, p. Wachle, Swiecznik, motyw wycinanki żyJeX. 263. dowskiej, XXII. 1'23,125; XXVIII. - łojowa, XXXIV. 163. 42, 48, 49, 55, 104; XXX. 236. - odczynianie uroku, !'l. 330. Swieder, śWiedrzyk, świder, V. 64; - ołtarzowa, XV. 103. VI. 292. - paląca się, we wr6żbach, VIU. Swiekier, świekr, teść, II, 305, 30a; 48, 348, 360, 361; XlIII, 320; XVI. XXVIII. 113, 114. 82; xx;r. 122; XXXI. 79, 81. Swiekra, VIII. 295. - płomień, III. 52. SWiekrostwo, P. snochactwo, LI. 107, - puszczanie na wodę, V. 357. 3()5--.308; IV. 358; V. 186; lX, 86; -- ścinanie, XX. 194. XX'VIU.113. - świecenie, XI, 18'5, 186; XX. 73; XX!V. 55, 58. Swienta poliwane, p. śmigustne - w magii, XI. 411; XII. 65. ŚWięta, IV. 283. xx. Swienta Woda, woda cud{)wna, V. ,278, 279. Swierk, świerszcz domowy, LX, 67. Świerk pospolity, p. hacz'Uga, Picea excelsa, Abies excelsa, bud·ulec, VII. 130; XII. 293; .X:XXIIJI. 93; XOCXV.104. -- g,ałązki,'podkurzanie, XX,XIII 120. --'- płot, XLI. 295, - kora w lecznictwie, XJXX. 37. -- szyszki w leczn. II. 155; XVIII.180. -- w mitach, XXXII. 117. -- w zwycz. l-maj., XI. 67, 200, -- w zwyczajach weselnych, ,XIV.256. Swierki, świerszcze, spólniki złego, p. Utrapieniec, IX. 67 Swierk, świrszcze, p. 'Utrapieniec, świerszcz polny, p. Kózka, IX. 67; X'X. 320; ,XXiX. 251. Swierzb ..p. korosta, leczenie, XI. 300; XIII. 218, 226; XIXXV. 69, Swieta nedila, (gw, hue.), Ziel. Święta,XVIIII. 211. Swietle, robaczki świętojańskie, X:X:XIV. 296. ~ietlica, I1X.23'8; XIV. 1li3,359.. 360; XXIX. 95; .xXX!. 31, 33; XXXVII. 193. Swietnica, świetlica, XIV. 389. Swietn* pospolity, (j. łac.), E'IJ,phrasia, XiXVIII. 245, Św~ęcenie, chleba, VI. 75; VIII. 341. -- gromnic, VI. 74; VITI. 441. - gruszek, VI. 74. - jabłek, V, 56; VI. 74; XIX. 66, - jadła, V. 215; XIII. 29, 149. -- kadzidła VI. 74. - kocianek, IV. 277. - ,'kredy, XXV. 110. - mięsa, VIII. 341, - ognia, IV. 283; V. 56; ViIII. 377. - owsa, VI. 72; VIII. 362; X,X'V, 110, -- palm, VI. 76; VIII. 441. -- paski, VIJII. 377; XVIII. 211, -- popiołu, VIII. 441. rÓi, ,XIX. 66. - soli, VI. 7,5; VIII, 34'5, 441; XXIX. 122; XXXI. 109. - świec, VIII. 338. .- tarniny, V.I. 77. - wianków, IV. 277, 283, 4413;V, 56; VI. 78. -- wody, IV. 283; V. 56, 213; VI. 75; VIII. 3'74; XIII. 28; XVIII. 210; XiXV.110. -- zagonów, XVIII. 75. -- zboża, VIII. 345; XXX. 246, -. ziół, II. 88; IV. 277, 283; V. 218; XIU. 31; XXlX'III. 1'53. Swięci, indyjscy, XXXIV, 38. - mahometańscy, XXXIV. 3,8. - opiekunowie żródeł, XlXVII. 136. - pańscy, XXJ.Ji.I.69. - polscy, XX. 3'17. - przydrożni, XXXI, 17Q. - w za,gadce, VI. 248; IX. 406. Święcona kreda, p. kreda święcona, VLI. 304; XI. 300; XXV. 110; ,XXlX. 122, -- woda, .p. woda święcona, XIX.90; X'X'IX. 122. - w lecznictwie, VI. 61. -- w zwycz. weselnych, XIV. 380. Święcone, l. 85, 87; XII. 64; 313; XIII. 143; XVIII. 195, 196; pl. P o t r a w y o b r z ę d o we. Święcone zioła, p. zioła, VIII, 59; X. 278; XX1X. w---41, 43, 44, 52.57, 73. Swięcony owies w leczn., XI. 383. Swięta jesienne, XXX. 251, Swięte obrazy, wzory pisanek,IV. 213. Święte Turbacje, X!XVI. 90. Swięto błyskawic, IV. 97. - Bohacza, p. Bohacz, II, 215. -- chińskie, XI. 3>35. -- �528 - - Ii ;; :! l: , l:, ! ,; - - - 529 Feraliów, XVII. 27. p. B. Nar., llII, 174. grzmotów, IV. 97. Iwana Kupały, XXXV. 181, Jordanu, p. Trzech Króli, XII, 299; XIII. 27. kąkolu, X:XXIII. 151. Kołchozne, XXXIX'. 421•. krzyża, XIII. 256, łasicy, II. 205; IV. 97. łużyckie, :XXX. 224. majowe, XXIX. 207. męczenników, XIV, 213. młodzianków, lU. 141; VIII. 345; XLII. 27. na cześć słońca, VIII. 254;,XXVI 73. N. P. Marii, VIII. 256; XXXI. 78. niedźwiedzia, XXXIX. 421. Nowego Roku, XXXII. 146. paranteliów, XVII. 27, pasterskie, XiIV. 193; XXV. 59, pielgrzymie, XV. 154; XXVI. 120. Roszhoszana, XXVIII. 53. snu, XXXII. 121, szałasów, III. 54. śmierci i zma'rtwychwstania, XXXII. 121. świńskie, V. 207. Trzech Króli VIII. 374. Uszpizin,' X.XVIII. 5.2. wilków, p. M. B. Gromniczna, II. 205; VIII. 375. wiosenne, XXXIII. 10. wiśni kwitnącej, XXXI, 169. wołów, 11.206; ,IV. 97; V. 217. zmarłych, p. Dziady, Zaduszki, VI. 202; XI. 428; XVI, 325; X'XIT. 150-152; XiXVIII. 9 9; XXX. 7; pt. Z w y c z a j e i o b I' Z ę d y z w i ą z a n e z k u l t e m p I' Z o d. ków. żmij, VI. 97. żniw, XV, 154. Godnie, 1 - --' żydowskie, hoszana lim, p. św. Pesach, Rosz- szałasów, Sukoth, Szalosz Szabuoth, rega- Uszpizin, żniw, XVIII. 53. Świętojanka, powódź, XI. 34'2; XXXI. 169. - porzeczka, Ribes rubrum, XXXI.99. Świętomarza, XIV. 209,219. Świętopietrze, XX. 61, 63. Świętość w pojęciu ludu, XXX. 251. Świętowit, Światowid, bóstwo słowiańskie, XIV. 56, 63, 209-211, 227 233, 234; XVII. 183; XXV, 121. Święty stan małżeński w zag., XViII. 91, 93. - wieczór, p. wiligia B. N. VIII. 371. Świglina, świdwa, Cornus sanquinea L., XIV. 123. Świgonić, umazać tłuszczem, ,XIV.123. Świńka morska, p. morsocek. Świnia, p. locha, nydka, swyna, śwy_ niak, I. 47, 48, 164, 212; IV. 275, 276, 299, 302; VI. 360; IX, 418; X. 451; XI. 384; XIn. 253; XIV. HO, 291, 292, 3·60; XVI. 81;XVIII. 72, 18Q;'XX, 90; XXIX. 96; XXXVII. 258, 261, 289, 363; X'XXVILI. 44, 313, 410. - czarna, X!XVII. 62; X1XXVIII.264. - dar rodziców chrzest., II, 201, 202, - duch zwodzący, :XVII. 68. - dzika, VIII. 292. - leczenie, X, 97; XXXI. 95. - nawoływanie, II. 130. - nowokupiona, II. 224, 338; XXIII. 104--106. - padła, III, 230. - postać diabła, VIllI. 355. - skóra, XI. 174. - tłuszcz w lecz" p. sadło, .x. 334. - w literaturze ludow., VI. 299; VUI. 298; IX. 174; XI. 329; XII, 80, 222, 223. -w _ - w gadce, VII, 134; IX. 68. w lecznictwie, III. 57. magii XIII. 327; XVmI. 180, w pieśni: II, 344, 36i. w przysłowiu, IX. 152; XIV. 346. w wierzeniach, XXXIV. 280; XXXVILI. 251, 264, - wierzenia w hodowli, II. 163; VLII. 363;:X:XIII. 136; XXXI. 95, - zwierzę ofiarne, X. 111. _ żytnia, XXII. 7; pt. D e m o n y s z k o d l i we, Świnia, gry i zabawy, V. 144. Świniarcyki, pasterze, IV. 280. Świniarz, swyniarz, handlarz świń, IV, 279; XIV. 123, Świnina, p. wieprzowina, IX. 68, Świnka, nóż, IV. 307. - ryba, XXiXI. 36, 41. śWinioryjek, czapka, XiXIX. 148. Świńska wesz, Cicuta virosa roślina, XXXI, 99. Świńska zielina, p. ciemiernik czarny, Helleborus niger L., n. 136. Świńskie bagno, odwar, X. 97. Świńskie ziele, tl:ędownik wę·złowaty, XXX. 63. Świontko, święto, XIV. 123, Śwircki, łzy, Xv.I. 86. Świrk, modrzew, II. 138. Świrno, świronek, II. 181; .xxVII. 140; XXIX. 159; XiXXI. 8, 10; pt, Bu dynk i g o s p o d a I' c z e. Świst trzykrotny, HI. 55. Świst w palce, sygnalizacja spławów, XVII. 141. Świstak, Mus Alpinus, Arctomys Marmotta, III. 254, 268. Świstaki, zabawki, IV, 116. Świstun, O, ros.), wir powietrzny, XXXIX. 329. - demon atmosferyczny. VII. ~1. 34 Lud - Tom XL polujący na świstaki, III. 254, 268, 269. Świtezianka, p. rusałka, IV, 151, 156, i157, 161-163, 169, 172, 387, 388 393; IX. 2, 3, 4. Switywka, (gw. hue.), siostra, p. młodego, druga drużka, XVII. 144, 146, 156, 159. Śwynar, (gw, hue.), pasterz, XXXV, 119. Śwynia część pieca, XXIX. 50. Śwyniak, XIV. 94. Śwyniareczka, XIV. 123·. Śwyniaty, podłużny piec, XIV. 123. Śitale, bogini ospy, XXXIV, 34. Śokjapaglie, (j. ind,), talizman, XXXIV. 37. Śzla, postronki, XXXIX. 125. Sik, (j. serb.), gry i zabawy, V. 144, Swiszczarze, Siva, p. Siwa, Sziwa, IV. 94; XXXII. 138; pt. B ó s t w a. SI e, (j. czes,), szle, X:XXlIX. 125. Sleia, (j. ros.), szle XXXIX. 125, Svara, (j. ind.), ~iva, paw" XXXII.l02. Sleidi, (j. lit.), szle, XXXIX. 125. Sbvito, O, st. słow.), wito, XIV. 211. Sb-wibt. Eb-witbkb. Sbwita, (j. starosłow.), XIV. 210, T Ta, tak jak, IX. 288. Ta choma chom, chomik, Taar, Taara, 111.43. stwórca Estów, xxxn. 103, 117. Taaroa, polin., bóg wiatru, VII. 10. Ta,p,ta, pierwszy człowiek polin. Adam, VII. 20. Tabaczka, tabaka w przysł., IX. 373. Tabak, podbiał, III. 139. Tabak, tytoń, XXXVII. 220. Tabaka, II. 329. �531 530 - w lecznictwie, III. 55, X. 356. - w szopce, XI. 145, 147, 148. - w przysłowiu, XVI. 97. Tabakierka, X.XIx.. 157; XXXIV. 160; XXXVIII. 339. - z bursztynu, XXXIX. 391. - cudowna, XXX. 80. Tabiwki (gw. huc.), torby huculskie, XXII. 110. Tablica cyklów kulturow., LXIXII.81. Tablica narzędzi do obró,bki skóry, XXXI. 115, 118. Tablice metrologiczno-numizmatyczne, XXIV. 188. Tablice mojżeszowe w wycinance żyd., XXII. 124; XXVIII. 51, 52. Tabliczki drew., pismo, XXXVII. 381. Tabliczki zawieszane na skazańcach, XXXIX. 145. Tabu, XVII. 50, 51; XVIII. 41, 42, 4549, 54, 55; XXI. 201; XXIX. 175; XXIX. 175. XXXVr.r. 5, 29, 442. pt. Z a k a z y. - dotykowe, XXXVII. 5. - imieninowe, XX:X:IV. 3,9. - płciowe, XXXVII. 5. - pokarmowe, XVIII. 28; XXXVII. 5 - słowa, XXXVII. 5, 442. - spojrzeniowe, XXXVII. 5. - wyrazowe, XXXVIII. 378. - związane z życiem grupy społecznej, XXXVII. 5. - związane z istotami nadprzyrodzonymi, XXXVII. 5. Taczki, II. 218. - w zagadce, XIV. 375. Tadęr, godło, XX. 158. Taglija, Taglohn, nagroda, XXVIII.88. Tahiti (j. polin.), bóstwo. VII. 6. Tairi (j. polin), bóg wojny, VII. 20. Tairibu (j. polin.), bóg wiatru, VII. 10. Tajfel (gw. żołn.), Teufel, Ul. 79. Taki, taczki, IX. 367. Takowny, taki, XVIII. 222. des, XXXI. (j. gil.), kropidło szamana, XVI. 118; 121, 125. 126. Talary, XIV. 257, 323. Talerz, talirze, I. 162; II. 143; XIV. 140; 339; XVI. 276; XVIII. 69; XXVIII. 104; XXXIV. 170. - cynowy, XIII. 252. - malowany, XII. 118. - weselny, XXXI. 170. Talizman, XI. 429, 430; !XV. 183; XXVI. 109, 149; XXX. 269; XXXVII. 295; pt. Am u l e ty. - z bursztynu, XXXIX. 360, 395. Talki, część warszt. lkac". XXIX. 8'5. Talmud, III. 53, 318; XXI. 201; XXVIII. 42, 53. Taltta (j. fin.), dłuto, XXXI. 158. Tales, VIII. 352; XXX. 234. Tam-tam, III. 222; pt. I n s t r umenty muzyczne. Tamaryszek niemiecki, Tamarix gerTakusa manica, Myricaria germanica, XXVIII. 246. - okłady w lecznictwie, Xxx. 66. Tamat, Tiamat (j. sum.) bogini, potwór ciemności, XXXII. 104, 105, 125, 131, 134, 163. Tambor, bęben, II. 350; XI. 44. Tambur, tamburica, (j.. wł.), gitara, XXIX. 112. Tammuz (j. babi!.) antropomorficzny symbol płodncścLXXXIV. 129. 130. Tamowanie, jaz., XXXII. 32. Tamty świat, tamten świat, V. 53. Tamyr, tamyrstwo, V. 5, 9; pt. P ok r e w i e ń s t w o f i k c y j n e. Tane (j. polin.), bóstwo wojny, VII. 6. Tanacetum partenium, balsamum, Leucanthenum. Tanac. vulgare, p. wrotycz, grzyb Marasmius osea· 9. Tanecznik, trawa, VIII. 359. Tangaloa, bóg Tongańczyków, VII. 20. Taniec, I. 138, 139; II. 35, 86; III. 18, 28. 214, 221, 230, 243, 355 368; V. 85; X. 202; XI. 299; XII. 306-308; XIV. 148 150; XV. 79; XVI. 140; XX. 192; XXIV. 90; XXVI. 104, 152; XXVIII. 110, 250; XXIX 119, 134, 203, 206, 207; XXX. 253; XXXI. 159; XXXIII. 152; XXXIV. 275; XXXV. 24, 174; XXXVII. 467; XXXVIII. 576. pt. T a ń c e. - afrykański, XXXVIII. 70. - akrobatyczny, XXVI. 125. baran, XV. 79, 80. - białoruski, Xx.I. 136-138. - bułgarski, XXIX. 204. - Buszmenów, XXXVII. 85. byle czarne, XXXVIII. 120, 122. - ceremonialny, XVIII. 54. - ch~dzona polka, XV. 80. - czarownic, XVI. 5.2; XXVII. 67, 69; X,XIXVII. 3'03. - dama, XXXVIII. 143, 144. - Damen-polka, XV. 79-81. - diabła, XIV. 299. - drużby i swata, II. 244. - drużby z drużką, XVII. 158. - drużby z młodą, XVI. 147. - flamingo, XXXVIII. 116. Gemsbock, X:XXVIII. 143. golacz, XV. 79, 81. - góralski, V. 122, 126; XII. 33; XXXVIII. 307. - górnośląski, XXXI. 174. - Hotentotów, XXXVIII. 100, 101, 115, 120, 122, 133, 143. - indywidualny, XXVI. 125. - jawajski, XXIX. 207. Tanecznica, Tarwc. Tanac. piwonia. uo - - - - - - - - - - - Jager-polka, XV. 79-8:1. kocurek, XV. 79, 81. koguta, XXXVIII. 118, 143. kołowy, XXVI. 125. kozak, XV. 79, 81. krzyżak, XV. 79. lindry, XV. 79, 82. liszka XV. 79, 83. ludu sieradzkiego, IV. 432. marznica, XV. 79, 82. mieczowy, XVII. 115. mimiczny, XXVI. 125. młynek, XV. 79, 81. na Boż. Nar., XXIX. 214. na cześć bóstwa, XIV. 318. na cześć totemu. XVIII. 43. na granicach, XVI. 50. na konopie, I. 83; VIII. 251; XX. 180; XXXVIII. 242. na śmieciach, I. 83. na urodzaj, VIII. 339. na krowie brunat, XXXVIII. 133. ogrodnik, XV. 79, 81. pasterski, IV. 281. pana młodego z p. młodą, II. 250; XVIII. 150; XXI.93 94; XXIII. 90. pani młodej, II. 264, 265; III. 256; V. 355; IX. 233; XVI. 145; XVIII. 75; XXX. 256. papuga, XXXVIII. 118. plastyczny, XXVI. 125. po oczepinach, XXI. 93. po pokładzinach, XXI. 93, 95. polka, XV. 79-81. przy oddawaniu wieńca dożynkowego, XXI. 94, 95. raźna polka, XV. 79-81. religij., XXVI. 125; XXX.III. 155. rumuński, XXIX. 204. rytmiczny, III. 219. rytualny, XXXVIII. 115. rz~dami, XXVI. 125. �532 533 Taniec sierota, XXXVIII. 101. - słońca XXXVII. 36B; XXXVIrI. 2B3. - straszak, XV. 79. - swaszki z p. młodą, II. 249. - symboliczny, III. 215...219; XXVI. 125. - szakala, XXXVlIt 116. - szamana, XVI. 11B. - śląski, XV. 79-B3. - śmierci z diabłem, XlIX. 3K - szkocka polka, XVI. 79-81. - teatralny, XXVI. 125. tolija, IV. 433. - towarzyszacy wypędzaniu bydła na paszę, XXV. 56. - walc, XV. 106. Walzer-polka, XV. 7'9-81. - weselny, II. 244; VIII. 251, 321; XIII. 197, 302; XV. 79-83. - węgierski, XXXV1.I.1353;XXXVIII 363. - wielka słabość, XXXVIII. 100, 101 - wielkop81ski, szocz, XXXVIII.461. - w dni zaduszne, XXIV. 15, 19. - w maskach, XXXVIII. 30. - w przysłowiu, XIV, 245. - wojenny, III. 215; XXVI. 125. - wokoło drzew owocowych, XVIII, 92, 95, 96, 103, 105. - wykupny, XXXI. 160. - z pierzyną, XXIX. 204. - zapustny, IV. 220. - 2Jbiorowy, XXVI. 125. - zbójnicki, XXVI. 12B; XXVIII. 250; XXIX. 110. - żydowska polka, XV. 79-81. T a ń c e p. Biiurich, baran, bąk, (taniec śląski), calusaria, chmiel, (taniec P. młodej), ceremonialne tańce, ciartas, (czardasz), ciganeszta, cyfrowany, cygan, czar- dasz, ćwiek, do hory, dramatyzacja mitów, dziad, hajduk, harkan, hatschoh, ger-polka, ka, jur, koucrek, hupperisch jura, koczerbieha, korowód, myjka, krakowiak, kotek, krywyj kujawiak, żak, kadrył, lepietrucha, kołokozak, taniec, lawonicha, lindry, jiikłód· krzylekki, liszka, lobi- maluśki, marsz,. marznica, mazurek, ma_ zur, miacielica, miacielicha, mietlorz mlynek, ober., oberek, obertas ' ogrodnik, owczarek, padusze~zka, padwan, plęśny, polka, polonez, polonos, przepiórka, przogany, logrodnik, maleńki, waniec, riwnyj, baniec, stary, straszak, polka szocz, śpioch, sta- szkocka jerek, ki tarija, t;zęsiony, (padwan), waloszka, siejemak, zawijaniec, polka. Tanir (j. ukr.), walc, wiel- wolniuśki, zagrodnik, zabiegany, spodosuwany, wolny, zawierucha, żydowska • rozpór z nogawek XXXVII. 215. Tanister, (gw. żołn.), tornister, III. B1. Tankid, (j. uzbeck.), parodie obrzędów rodzinnych i dorocznych, XXXVHI. 34B. pt. W i d o w i s k a l udowe. Tantra, tantryzm (j. st, ind.) praktyki magiczne, XXXIV. 29. Tanu, (j. st. ind.), cialo, XXXIV. B. Tańcujka, p. grzyb tanecznica, Mararasmius oseades, XXXI. 99. Tapa, (j. dajac.), stwórca i opiekun człowieka, VII. 6. Tapczan, XII. 213, 294. Tapionkanta, (j. fiń.), znak,. p. Tursaansydan, XX~XVI. 313. Tarakej, (j. lit.), troki, sznurki do łowienia ryb, XXXII. 26. Taran, część olej nicy, XXXIV. 14B. gryka, p. hreczka, I. 79, BO, Tarapaty, kołatki, I. B5. Tarcica w budownictwie, III. 8, 44. - w lecznictwie, III. 56. Tarcza, XIV. 35, 37, 81, 22B,229; XVI. 323; XXXVII. 3'91; XX,XVTII. 411. -'Dawidowa, ornament, XXVIII. 43, 48; XXXI. 160. Tarczownica islandzka, Lichen islandicum III. 240, 26B. Tarelyki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 211. Tatarka, - w palmie w'elkanocnej, IV. 283; XXI. 216. w pieśni, V. 66. w zwyczajach i obrzędach urodzinowych, XXIX, 90, 189. w zwyczajach i obrzędach weselnych, I. 249. Tarnyca, (gw. huc.), siodło, XXXV. 115. ,bóg, stwórca Wogulów, XXXII. 103. Tartak, II. 76; XXX. 27. Tartys, (j. kirg.), obrzędy weselne, V. 14. Tarenjawagon, bóg Indian ameryk. Tarzanie się: na walcu, III. 54. VII. 19. - po grzędach, XVIII. 215. Targ, VI. 54; XII. 22, 24; XVI. 264, - po ziemi. VI. 62; VIII. 61; XI. 268, 270, XXXVII. 164, 201, 215, 84, 317, 31B; XIV. 183. 222, 224, 254. - w dziurawcu, XIII. 218, 226. - dobić, przybić, XXI. 96. - w słomie, III. 173. - na żony, XXVI. 85. pt. Z w y c z aTasak, (gw. druc.), klej, XXXVII. 204. j e i a b r z ę d y we s e l n e. Tasak przy wypędzania bydła na - o młodą, II. 26,6, 332. ·paszę· Targanie combra, XII 41. Tasiemiec, XI. 3<98. Targowiska XXXIX. 45. Tasiemka, p. krepinka. Targawnica, targownik, Trifolium, Tasiemki, wycinanki,. XXII. 116. montanum, koniczyna górska, kuTaskać, (gw. złodz.), nieść, VII. 281. pn:;-, sprzedaż, XXIII. 82, B3; Taszka, (gw. huc.), skórzana torba. Xx, XI. 99. XVII. 141; XVIII. 142. Tari Pennu, bogini ziemi, VII. 6, 12,25. .Tasznik pospolity, CapseHa bursa Tarka nazwa psów. XXXV. 136. pastoris, XXVIII. 246. Tarko, tarka, IX. 363. Taśma, III.. 15. Tarnina, tarki, p. cierń, Prunus spi- jedwabna, XXXIV. 165. noza. zatykanie gałązek we wrO- paciorkowa, XXXVIII. 259. t? lXIII. 110. Tatarak pospolity, p. tatarskie ziele. - bijak u cepów, VII. 273. Acorus Calamus X. 270; XXVIII. - liście, kolce tarki, w mag., XIII. 227 246. - odwar z korzeni, kwiatu, II. 158; aphrodisiaca, XXXIX. 300. XIII. 219, 221. - granie na liściach, XXVIII. 65. - przeciw upiorom, I. 13B. - w lecznictwie, XIII. 221,225;XXX. - Święcona, XII. 312. 28, 38, 45. - w lecznictwie, II. 158, III. 20, 22; - wianki XXXI. 99. XIII. 219, 221, 225. 263; II. 236, 274, 352; IX. 403; Tarom, �,.~ .. Tefilin, (j. hebr.), naczolnik modliXIII. 256; XVI. 59; XXVIII. 153, 157, 159, 206. - aphr., XXXIX. 300. Tatarskie ziele, p. sasyna, tatarak, XXX.38. Tatarzy, rzemieślnicy, szlachta, XXXI. Ill, 112, 117. Tatarzyn w anegdocie, XXXI.126, 132 Tatrówka, powódź, XI. 342. Tatuowanie, tatuaż. I. 57, 58; X. 347; XXVI. 77; XXIX. 181; XXXVII. 381; XXXVIII. 259; 293, 411; XXXIX. 198. - na ziemiach polskich, XXVI. 77. - technika, XXVI. 77. - rozmieszczenie, XXVI. 78. - w Tyrolu, XXXVIII. 293. Taubach, musteryjskie kultury prymitywne, XXII. 74. Tawelrak, (j. nogaj.), chrapki, XXV. 5. ' Tawiskala, (j. irok.), bóstwo, krzemień, XXXII. 109. Taxus baccata, p. cis, tysyna. Tąnż, tęcza, XIV. 123. 'Tąnżać, tąnżyć, parzyć gorącą wodą, XIV. 123. Tara, (j. ind.), 'bogini podróży i żeglugi, XXXIV. 29, 30. Tchn'enie, chuchnięcie w lecznictwie XXVII. 153. ' Tchórz, mięso w leczn., XVIII.1B8, 193. - sposoby łowienia, VII. 270; XXVII. 139; XXXI. 31-33. Te tej, (j. węg), mleko, XXXI. 158. Teatr cieni XXXVIII. 424. - jawajski, XXI. 50. - ludowy, VIII. 431; X. 128; XIX. 35, 54; XXVI. 124; XXIX. 207; XXXI. 164. :, ~ \ 534 - marionetek, V. 272; XXV. 121; XXXIX. 332. - religijny, XIX. 47. - staropolski XIX. 49. - uzbecki, XXXVIII. 347, 348. Teble, tyble, XXIX. 7, 16, 26. Technika: amorficzna, XXI. 251. - ceramiczna, XXXIX. 499. - ciesielska, XXXIX. 247. - eglemizowania, XXX. 175, 177. - hafciarska, XII. 191; XXIV. 137; XXIX. 117. - krycia dachu gontami, XXXIII. 97. 97. - ludowa, XXV. 102. - łańcuszk. hafcianka, XXII,98, - malowania, XXX. 146, 171. - miniaturowa, XXX. 171. - odlewów brązowych, XXXVIII. 461. - odłupkowa, XXI. 251.' - powstawania form zdobniczych, XXIii. 83. __ pracy, XXXIX. 108. '- pracy terenowej, XXXVII. 44. pracy w rolnictwie, XXXIX. 108. sia tkówa, XXXVIII. 461. słupowa, XXXIX. 261. spiralna, XXXIX. 493. 'Sznurowa, XXIX. 117. tkacka, XXIX. 133. użycia stępy, XXXIV. 188. wiórowa, XXI. 251. wycinankowa, XXII.103; XXVIII, 53. - zbierania materiałów etnograficznych, XXXVII. 340. - zeszywania skór, XXII. 100. - zrębowa, XXXIX. 285. Teff, gatunek prosa, XX. 319. tewny, VIII. 352. Teharonhiavagon, bóstwo Irokezów. l l L 535 \ święto snu, XXXII. 109, 111, 117, 124, 126. Tehen, (j, węg), krowa, XXXI. 158. Tejnac, (j. Czarnogórców), wampir, IV. 395. T'2ki sądeckie, Feliksa Taroniego, XXXV.14. - Maksymiliana Guńkiewieza, XXXV. 14. Teklusia, szopka V. 155, 159. Teknonimija, unikanie rodziny żony, V.202. Tekst, białoruski, XXI. 140-152. - buddyjski, XXXIV. 5, 29. - dokumentu z procesu czarownic na Zmudzi, XXI. 133-135. - góralski, XVI. l!H, 3:94-.197. - gw:arowypol."XXX.256;XXXI.170 __ kaszubski, XXX. 261. - katechizmu Pontana, V. 328-336. - łaciński, niemiecki o koronach żmijowych, XXI. 232. - obrzędów, XXXVII. 465. - pieśni o dziewczynie i przewoźniku, X:XU. 63. pieśni madziarskich, XX'XII. 7-19. - pieśni o Grzegorzu, XXVII. 12, 13. - pieśni a spotkaniu rodzeństwa, XXXII. 40-47. - poematu Derdowskiego, XXI. 182. - polskich widowisk religijnych" XIX. 62. . - przysłów białoruskich, XXI. 137. - sierski i ~łotwiński, III. 166, 167, 169-171. - słowiński, V. 328; XXXVII. 276. - szamański, XXXIX. 61. - szopki, V. 155-164. -- zaklęcia, XX. 80. Tele, (gw. hue.), cielę, XXXV. 133. Teleczer, (gw. hue.), pasterz cieląt, XXXV. 119. Telega. Ci. ukr.), koło, V. 372. Teletnyk, (gw. huc.), chlew dla cieląt, XXXV. 113 Telki, taki, XVILI. 222. Telek, tył głowy, XXXIII. 80. Temat: biblijny, XV. 205. - Karolingów, XXXVII. 257. - powieści, XV. 185. - powrotu kochanka, XV. 39. - siostry morderczyni, XV. 39. - śmierci. XX;XVII. 256. - wędrowny, XXXIX. 51. Templariusze IX. 283. Tempo melodii lud., XXI. 35, 36. - muzyczne, XIII. 172. Tenabi, (j. daj.), stworzyciel wszystkiego" prócz człowieka, VII. 6. Teofil w chodzeniu z Dorotą, IX. 19, 24, 25; XIX. 67, 68. Teofilus, zapisanie duszy diabłu, XXXI. 102. Teogonia, II. 321, 328; XXI. 188. Teorban, XXI. 47, pt. I ns t ru- m en ty m u z y c z n e. Teoria animistyczna, XXII. 13" 16, 18, 20, fI, 25. - antropologiczna. IV. 349. - areałów, XXXVIII. 17. - autochtonizmu Słowian, XXXIV. 171. - azjatyckiego pochodzenia Słowian, XXXIV. 51. - celto-słowiańska, XXI. 98;XXXIV. 50; XXXIX. 78. - części mowy, XXXVII. 311. - fal językowych, XXXVIII. 15. - funkcjonalna, XXXVill:!l.227,278283. - grup społecznych, XXXVII. 42. - i praktyka, X1X,XIX.41, 53, 63. - indyjskiego pochodzenia baśni, XV. 195. - jedinogo patoka, XXXIX. 47. �537 Teorila: językoznawcza, ,XIX/XIV.46, 47; X XXVII. 309, 310, 31S. 317. - kantylen, XX. 235, 237. - Kosinny, XXVI. 32. - kręgów kulturowych, XXXVIII. 12; XXXIX. 24. - kultury, XXXVII. 42. - Levy-Brtihla, XXXIX. 23, 24. - lingwistyczna, XXXVIII. 46. - magicystyczna, XXXVII. 135. - marksistowsko-leninowska, XXXIX. 2, 15, 29, 35, 37. - Marra, XXXlIX. 34, 35-38. - migracyjno-historyczna, IV. 349; XI. 346, 437; XXXIX. 70. - monoteistyczna, XXXIX. 16. - narodników, XXXIX. 52. - naturalistyczna, XXIII. 18. - Peiskera, XXXIV. 177.' - płdn. pochodzenia Jakutów, XXXIX.70. - północna, XXXVIII. 46. - prajęzyka, XXXIX. 36, 41.· - rasistowska, XXXIX, 27. - rozwoj1,l społeczeństwa marks.lenin., XXXIX. 2. - socjologH, III. 288. ...=. ~olarna, ,1. 12; XXVII. 2. - stadialności, XXXIX. 36. stalinowska o pochodzeniu narodu, XXXIX. 36. - Strunza o zabobonie, XXI. 184. - Tylora, XXXIX. 60. - wschodnia, XlX!XVIII. 3'6, 46, 49. - wstrząsów, XXXIX. 36. - żywiołów pierwotnych N. Kiryło· wa, XVII. 267. Teatihuacan, kultura płd.-amer., Tepen Kutzumatz, bóstwo ludu Quiche, XXXII. 112, 154. Tepeskanje, (j. słoweń.), obd"rzanie tartak, XVII. 164. na B. N., VIII. 345. Teplyj Oleksa, (gw. huc.), wypuszczanie pszczół, XII. 299;XVIII. 210 Tepsija, (j. płn. słow.), miedziana patelnia jako narzędzie muzyczne, XXXVIII. 317, pt. I n s t r um e n t y m u z y c z n e. Tepsijanie, (j. płd. słow.), śpiew, XXXVIII. 317. Ter, (gw. hue.), p. czer, czyr, brzozowy w lecznictwie, XXXV. 63. Terchdcz, (gw. huc,), pomocnik wataha, XXXV. 115, 119. Terchaczi, (gw. huc.), robotnicy, XVII. 150. Terem, (j. ros.), trzem, pałac, XVII. 180; XXIV. 86. Teren, (gw. huc.), tarn'ina, XIII. 225. Tereny bagniste, XXX IX. 239. - kolonialne, XXXIX. 196. 'Terepelle, odzież, XIV. 14, 15. Tereśnia, czereśnia, XIV. 123. Terkotki, kołatki, XI!!. 223. Terlycz, (gw. hue.), Gentiana AmaTella L., XlIII. 124, 225" pl A p h r o d i s i a c a. Terminologia czerwonoruskich mlar nasypnych., XXVIII. 144. - druciarska, XXXVI[. 2l0~1. - etnologiczna, XXI. 86. - kłódkarska, 1. 62. - kowalska, VI. 290-292. - rybacka, XXXII. 34. Terminy dzierżawy, IV. 131. - ludowe, p. Chronologia ludowa. Ternyna, (gw huc.), tarnina, V. 66. Terpentyna w leczn., XVIII. 189,190. - wenecka w malarstwie, XXX.161 Terra sigiUata, (j. łac.), czerwona ziemia w lecznictwie, II. 296. Tertak, Terrakoty rzymskie, XXXiX. 493. (dok.), driakiew z węża, XXXIX. 342. Terytorium antropolog., XXVII. 165. - antr., Słowiańszczyzny, XXXIX. 4319, 440, 441. - domu starosaskiego, XXVI. 93. - etnograficzne, XXXVII. 233. - germańskie, XXVI. 93. - językowe Europy, XXVI. 91. - narzecza dolnosaskiego, XXVI. 93. - plemienne Polski Piastowskiej XXVII. 165. Tesarz, (j. czes.), cieśla, XVII. 187. Testament, III. 310, 311. - włościański, XXVI. 144. Testy, XXXVI. 165-167. Teściowa, V. 20, 52. Teść, I. 146, 148; V. 49. Teta, (gw. hue.), ciotka, VliI. 263. Tetajsy, jednolatek. XVI. 86. Tetiucha, (gw. huc.), nieczysta choroba, epilepsja, XVIII. 181, 183. Tetrapod, stołek W cerkwi przed carskimi wrotami, II. 143. Tetyda, XV. 186. Teza etnologiczna, XXVI. 31. - ewolucjonistyczna, XXVI. 42, 44. - Nadieżdina, w sprawie autochtonizmu szczepów ruskich na zakilrpaciu, XXI. 160. ..:...Niederlego w sprawie ZakarpaTeryaka, cia, XXI. 160. - Szachmatowa co do pm.-wsch. zakarpacla, XXI. 160. - pochodzenia Indoeuropejczyków, XXXVIII. 37, 38, 42, 47. - uczonych węgierskich o osadnictwie Węgrów na Zakarpaciu, XXI. 160. TezcatHpoca (j. azt.), bóstwo księżyca, XXXII. 112, 119-121, 124, 125. Tęcza, pas Afrodyty, XXIII. 2. - powstanie, XXIX. 132. - smok, VIII. 356. - w przepowiedniach deszczu i pogody, LII. 143; XVI. 83. - w przysłowiu, XIV. 376. - w wierzeniach, III. 143; V. 250; VII. 8; X. 109; XIII. 121; XXIV. 100; XXV. 45; XXXIV. 279. Tęga, tęsknota, XIV. 123. Tęga dziewa w szopce, XIX. 37. Tęngo, dużo, dobrze, XIV. 123. Tęnten, tent en t, XIV. 123. Theatrum, (j. łac.), teatr, XXXI. 82. ThoT, Tor, III. 173; XVII. 36; XXXJ:I. 88, 102, 103, 117, 119, 122, 125, 130. Thora, odczytywanie, III. 50; XX'VIII. 49, 50, 56. Thrymre, p. Thor, bóstwo piorunu, xxxm. 157. Thunauer, bóg german. XXVIII. 100. Thymus serpylum, p. macierzanka. Tiamat, (j. sum.)" p. Tamat, wąż, symbol ciemności, XXXII. 104, 105, 125, 133, 134, 163. Tich, tichr, tichy, .0. serb.-bułg.słow.), XIX. 14. Tien, (j. chond.), bóstwo nieba, VI!. 6. Tiermes, (j. lap.), bóg, XXXII. 103. Tiewen, (j. tung.), drążek do kierowania renami, XXXVIII. 259. Tii, (j. polin.), pierwszy człowiek, VII. 20. Tike, (j. serb.), punkty,. V. 144. Tiki raro, tongański bóg zmarłych, p. pochodzenie ludzi, VII. 20~ Tiklis, (j. lit.), Ibóstwo urodzaju, X,XII. 6, 7. THia grandiflora, -p. lipa. Tine murunduk, (j. kirg.), wykup Po młodego, V. 19. Tinus, dziw morski, XXXIX. 324. �538 (j. serb.), gra, V. 144. 'Tisa, (gw. druc.), słonina, xxxvn. 211 Tiul, p. materiały odzieżowe, XI. 61; XIV. 249; XXVIII. 17; XXIX. 188. Tiundiuk (j. kirg.), wojłok, V. 17. Tius, germ. bóg, XIV. 53, Tiusen - salar, (j. kirg.), dary weselne, V. 15 Tiutia z polywanym nosom, (j. ukr.), świstak, kogutek, IX. 388. Tjeha, pociecha, uciecha, XIX. 2. Tkactwo, II. 233; III. 9; IV. 177, 332; VI. 51; Xli. 27; XIV. 298, XVI. 140; X:XI. 50; 2CXUI. 155, 173; XiXVI. 104, 118; XX.IX. 85" 125, 132, 159; XXX. 214' 242, 271; XX,XI. 6, 7; XXXII. 35; X!XXV. 190; XXXVI. 176, 283; X:XXVII. 212, 3'32; XXiXVIII. 295, ~29, 411; XXXIX. 450. T k a c t w o, p. audmienos, chodniki, drelich, farbiarstwo, folusz, kilim, krosienka, krośna, liżnyki, narzędzia tkackie, pasiaki, paski, samodział, skietas, sukno, technika, tkania, tkacz, tkaniny, warp, wełniaki, warsztat tkacki. Tkacz, p. cech, knop, partacz, I. 163, 164; II. 133, 161; III. 9; VI. 246., 389; XII. 301; XIV. 277; XXIX. 86, 90. - jabłonkowski, IV. 176. Tkaczka, XXXII. 35. - w przysł. i anegdocie, XVIII. 235. Tkaczka, część sieci, XXXVIII. 230. Tkaj, p. lendrować. Tkanice, XIV. 15, pt. O d z i e Ż. Tkaniny czerwone, XV. 30. _ karaimskie, XXXV. 184. _ kurpiowskie, XXV. 107. - litewskie, II .. 374. - ludowe, I. 63; XXI. 42, 48, 49, 51, Tire, t 53; XXII. 89, 112; XXVII. 174; XXIX. 162, 185; XXXI. 4, 5, 173; XXXVII. 212, 451, 464, 485, 486; XXXVIII. 434, 441. - łowickie, XXV. 107. - radoms.kie, XXV. 107. - w Muzeum Etnograficznym w Genewie, XXXIX. 499. Tlalok, (j. azt.), bóg raju, VII. 19. Tlenek żelaza, barwnik, XXIV. 141. TLeps, (j. czerk.), bóg ognia, VItI. 28. Tło w ceramice, białe, brunatne, czarne, zielone, żółte, X.xVTII. 104. Tlo, dno, podstawa pieca, XIV. 123. Tłocznia farbiarska, XXVIII. 104. Tłoić, mieć pragnienie, XIV. 253. Tłoka, pomoc sąsiedzka, IV. 149; XU. 298; XIII. 111; XX. 8, 9; XXVII. 141; XXXIX. 545, 546. T ł o k a, p. daca, ełoka, darcie pierza, pobaby, powaby, pomoc przy 'żniwie, prządki, tłuka, toloka. Tłuczek, p. braj, piast. do moździerza w magii, XXI. 187. - do stępy, p. stępor, XXXIV. 188, - do tłuczenia ziemniaków, VIII. 400, 401; IX. 367; XIII. 327. Tłuczenie garnka po ocieleniu się pierwiastki, XXV. 54. - w obrzędach narodzinowych, XXV. 54, pt. Z w y c z a j e i ob. r z ę d y n a r o d z i n o w e. - garnka w śródpościu, IX. 410. - kaszy, XlII. 143. pt. Z a k a z Y. - wody w stępie, XII. 41, pt: Z w yc z a j e i o b r z ę d y d o r o c z n e. Tłuka, tłoka, VI. 47; XV. 105, 106. Tłukno, XXX. 214; XXX]!,I. 158, pt. p o ż y w i e n i e. Tłumaczenie napisów na pierścieniach, XXII. 58, 59 Tłusta sobota, p. dziady zimowe, i ( I 539 XXIV. 15, pt. Z w y c z a j e i o brzędy związane z kultem przo dk ów. Tłusty czwartek, XII. 39, 40; xx. 170, 181. Tlusty mąż, p. masne zile, rozchodnik bulwiasty, Sedum Telephium L., II. 136. Tłuszcz, p. sadlO', słonina, smalec, NI. 3"25; tuk, IV. 207; V. 11; XXXVIII .. 56. - w lecznictwie XI. 398; XXV. 115; XXX. 40, 56, 58. - z dzieci, XXVI. 73, pt. Ma g i a. - z trupów, IV. 262, 366; XXVI. 73; 73; XXXVIII. 248. Tniejszy, cieńszy XVII. 162. To, diabeł, IX. 384. Toast, XILI. 301. Tobie diabli do tego! naśladowanie indyka, VIII. 393. Tobloate, O. ang.), wędzić w dymie, XVI. 2. Tobola, nazwisko dziada, XIX. 90. Toczenica, odzież, XXVIII. 18. Toczenie chleba do studni, wody, XVLIJI. 209 210. .;-,-jaj na grobach, XXIV. 17. Toczeniki, słodkie ciasto, II. 129. Toczka, snop, II. 141. Toczydło, IX. 77. Toczyświat, roślina., barwik do jaj, IV. 214. Toguz, (j. kirg.), grzywna, V. 116. Taj kuda kinser, (j. kirg.), wesele, V. 11. Toj mal, (j. kirg):dary weselne, V. 16. Taj szczezby, (gw. hue.), diabeł, XIII. 211. Tojad mordownik, Toja, Aconitum L., p. trzewiczki Matki Boskiej, III. 240., 268; V. 218; X. NapeHus 225; XIII. 129, 221, 225; XVIII. 192; XXVIII. 246. - kwiat, zabawki, XXVUI. 64. - odwar, XIII. 221. Tojeść pieniążek, p. pererwa, Lysimachia NummuLaria L, XIII. 222; XXVIII. 246. Tok gliniany, p. boisko, bojewica, bojowiska, klepisko, 111.11;XXIX. 159; XXX. 20; XXXIX. 287. XXXIX. 287. Tokarka do obróbki bursztynu, XXXIX'. 376, 378. 379. 381. Tokarnia, XXIX. 89. XXXV. 174. Tokarstwo, IX. 96; XXXVII. 332. Toki, Odzież, XXVIII. 18. ToLa, (j. ind), duchy dzieci, XXXIV. 37 Tolija, taniec, IV. 433. Tolkacz, (j. ros.), obróbka skóry,' XXXI. 115. ToMka, (gw. huc.), 'P. tłoka, xxx. 87. Tołokno, O. ukr.), p. tłukno, XXX'.214 Tolpka, topka, XXIII. 165. Tomko VI szopce, XXXI. 56, 57. Tomyna, (j. ukr.), przewodnia niedziela, IV. 201. Ton, przerębel, XIV. 309. Ton semantyczny, XXXVII. 89; XXXVIII. 63. Tonacja(e), XIII. 172-178; XXI. 36. dur, XIII. 177. - eolska, XIII. 178. - greckie, VIII. 326. - gregoriańskie, XVI. 174. - hypofrygijska, VIII. 326. - jońska, XIII. 178. - moU, XIII. 177. - myxolydyjska, VIII. 326. - niegorowa, VIII, 326. Tonatiuh, (j. meks.), bóg słońca. VII.6. �540 Topka soli,: XJCUr. 165; XXXVIlI. 148 toń, III. 262; XIV. 123. Tople, topole, XVII. 164. Tonika, XVI. 171. Toplec, topielec., v.LIL 354, 3:55; XII. Toń, p. tania, II. 26·2; XlV. 123; 66; XVI. 88. XXIX. 126; XXXII. 22. -- w przysłowiu, XII. 216. Tooru, Toor, Toru, stwórca Estów, Topnik, p. topielec, XXXVIII. 254. XXXllI. 103. Topaz w wierzeniach, XXXIX. 325. Topografia sowizdrzalska, XXVIII.193 Topcyki, p. topielec, XXXVIII. 254. Topol, topola, XIV. 276. Topczyk, (j. ukr.), topielec, XlI. 168. Topola, p. topol, trepeta, drzewo, Topich, topiec, p. topielec, XXXVIII. gałganów, Populus tremula. 254. -- budulec, IX. 268~ Topiela, topiel, V. 53. -- kult., VIII. 332. Topielec, p. chłopczyk, topczyk, to-- w legendzie, XVII. 24. piec, topich, toplec, topnik. 1.79; -- w liście wiejskim, IX. 188. LI. 79; IV. 156, 282, 316, 318, 319, -- w pieśni, XV. 208. 331, 413, 414; V. 53~56, 278; VI. -- w podaniu, IX. 283. 65; VLI. 120, 187; VIII. 154--156; -- zasięg, XVnI. 62; XXVIII. 246. X. 223, 224, 407., 438-443; Xl. 42, TopOla, dziewczyna oprowadzana w 43, 293, 310--314; XII. 75; XIII.43, Zie!. Swięta, XXXIII. 11. 120, 216; XIV ..249; XVI. 88; XXV. Topola osika, Populus tremula. 112;XXVDII. 4, 253; }QCXV. 24; XXVHI. 246. XXXVIII. 254. Topolki, motyw zdobniczy, X. 300; - wzrok uroczny, XXI. 161. XXXV.27. Topielica, VI. 324, 336, 337; V,N. 120; Topolya, (j. ros.), obrzęd sprowadzaVIII. 10; XXXIX. 318. nia deszczu, XVII. 37. Topieluch, p. topielec, XXXVrill. 254. Top8'nomastyka, toponimika, XXX'IV. Topienie dziewczyny, sprowadzanie 48, 54, 56, 63; XXXVIII. 72, 2116; deszczu, XXXIX. 222, pt. M a g i a. XXXVIII. 42. -- figurek woskowych, XIX. 128. -- huculski, XXI. 48. - Judasza. XII. 311; XIX. 55; XXVI. -- kamienny., VII. 10; VIII. 171. 1.45. - metalowy, XXXVIT. 220; XXXIX. -- kukły, p. Kostroma, Marzana. 333. -- manekina, XXXIii!. 11. -- mosiężny, V. 50, 151. -- śmierci, Marzany, XII. 36; XIV. toporek. 84; XX. 157, 158; XXXIII. 10, 11. Topór,p. ciesiolka, cieślica, ciupaga. - świec, XX. 194. p. cioslo, 214. -- w worku, IV. 250, pt. P r a w o __ katowski, XXXIX. 145. l udowe. Topuz, (j. serb.), piłka, V. 145. -- wosku, XIX. 128. Tor, Toor, bóg lapoń., XXXII. 99, 103. Topirczyki, wzory pisanek, IV. 212. '1'opirec, (gw. hue.), toporek, lXiXIXJ:IX. Tor, Tora, Toru, stwórca Czuwaszów. XXXII. 109, pt. B ó s t w a. 333. T6nid, ) l ,l 541 Tara, p. Thora, XXVIII, 48; 50. XXX'IV. 175. TOTaq, (j. tur.), twaróg, Torba, p. kaleta, kalita, mieszek, moszenka, mantyka, tabiwka, tasz- n. 168; XI. 327; XIV. l3'5, 144, 150, 151; X:X;IX. 118; lXXXV. 114; XXXI. 3.46, pt. Transport. - cudowna, VI. 253, 256; XI. 376, 377, 379; XVII. 49, 50; XX. 250; XXIX. 80. -- dziadowska, IV. 411; XI. 25, 28, 31 -- huculska, p. tabiwki, XXI. 45. -- juhaska, III. 252. -- pleciona ze sznurków, XXVII,I. 217 -- pleciona z trawy, XVI. 122. -- skórzana, III. 229; V. 125; XTI. 255; XXXVII. 2'15, 2:20. -- płócienna, lXII. 255; ,XIXn. 102. -- wełniana, XXXV. 114. Torbyna (gw. huc.), p. torebka z włóczki, z -sieci, cinglalis. XXXJV.146. Torebkarstwo, XXITI. 155. Torem, Torum, Xurum, stwórca Ostiaków. XXXII. 103. Torhlo, (gw. huc.); paść VII. 2-70; pt, Ł o w i e c t w (Y. Tork z kulbaki, :x::x.XIV.165. Tarka, tarnina Prunus spinoza, XXXI.99. TormentUla erecta, p. Papawa, wyżlin, zgajba, ziebrej. Toroń, p. turoń, toruń, koza. I. 201, IV. 283; XXXI. 166; pt. Widowiska ludowe. TOTozas (j. sek!.), stypa, XVI. 148. Tortury, IV. 247; xx. 306, 308, 309; XXI. 123--129; XXIV. 167, 171, 172; XXV. 14, 16, 96, 97, 115; XXVI. 100; XXVII. 101; XXX ka, torbyna, 202, 204; XXXI. 83; XXXIX. 371. 145, Toru (j. 'botok.), księżyc, VII. 17. Totem, p. jaszczurka, kamień tote- miczny, słup totemicz., koncha. II. 286; V. 273; XVIII. 17, 33-56, 111; XVIII. 15--57; XIX. 151, 163-167; XXVI. 79; XXXVIII. 369 Totemizm, p. bracia totemiczni, churinga, czuringa, intichiuma, VI. 7; XV. 9,. 11--13, 15, 17--19, 184; XVII.3!1--183; XVIII. 14--57; XIX. 153, 163--171; XXII. 24; XXVI. 78; XXXI. 166; XXXII. 181; XXXVI. 117; XXXVII. 88; XXXVIII. 11. Toten, tata, ten, ta, XVII. 164. TotenteiL O, niem.), część zmarłego., prawo dziedziczenia, XXVIII. 98. Totys, trupiagłówka, roślina, V. 278; pt. Roś 1i n y w w i e r z e n ia -ch i magii. Tousi (j. gil.), kłębek z wiórów w koronie szamana, XVI. 121. Towarzystwo, p. zbójniCY., lIT. 241, 249, 269; XXVIn. 71, 74; XX'IX. 110; XXXI. 88, 91, 92, 149. Towk,acz, O, ukr.), gra, IV. 224. Torz, tchórz, XIV. 123. Tprrrć! nawoływanie owiec, II. 130. Tracenie Bachusa, p. zapusty, XI. 64; XII.41. Trach, smok, XXXVII. 282. Tracz, III. 330, X.II. 302. -- w szopce., XIX. 38. -- w przypowieści, IX. 369. Tradycja białoruska, ,XV. 192. - estońska, XXXIV. 285. - grecka, XV. 198. -- kościelna, XIX. 40; XXI. 105, 110. -- ludowa, Xl. 436; XXI. 88; XXXVII. 336, 405. �I 54~ I - i na, kobiałka, kobiela, korczuchy, rosyjska, XXXIV. 285. karumeslo, kule, kulki, mantyka, nowogrecka, XV. 192. mieszki, nosidła, nosze, rezg;nie, XXXVII. 336, 405. sakwa, sądy, szaragle, tabiwki, tacz- polska, XV. 192. ki, taszka, torba, torbyna, worek. - rzymska, XXX. 237. Traperstwo, XXXVI'!. 367. - słowiańska, XV. 192. Trapeza (j. ukr.), przybudówka ko- totemiczna, XVIII. 39. ścioła, XXIV. 37. - ukraińska, XV. 194. - ustna, XV. 190; XIX. 104, 145; - stół do stypy, stypa, uczta pogrzebowa, XVI. 325. XXXIX. 227. - wielkoruska. XV. 192. Trapkej (j. lit.), frędzle, XXXII. 37. - wschodnia, XV. 192. Tratwa, p. begary, binduga, pełć, Tragac, stragarz, II. 352. spławy, tretak, III. 261; X. 6, 7; Tragarze, grupa zawodowa, III. 314, XII. 151; XVII. 38; XVIII. 132, 319, 326. 133; XX. 56; XXXII. 67; XXXIII. Tragarze w budownictwie, p. tragae, 141; XXXVII. 204; pt. Z e g l u g a. sosremb, swałok, IX. 270; XI. 394; Trawa: cudowna, dutkowa, XI. 377, XVI. 68; XVIII. 10; XXX.III. M, barwnik do jaj, IV. 215. 99; XXXVII. 200, 229. - kanarkowa, owoc, pożywienie. Tragedia attyoka, XX. 199. XX. 319. - ludowa, VIII. 432. - lecznicza, II. 216. Tragi, ciężary, XXXIII. 65. - na kapelusz, psiarka, XXVIII. 178 Trakcja bydlęca, końska, p. zaotwierająca zamki, p. rozerwij p!'L.ę~, X,X.XIX. 110-131. trawa, zrost, XII. 63. Tram w budownictwie, VIII. 183; - ożywiająca zmarłych, XII. 63. XIV. 359; XVI. 366, 368; XXX. 29. ptasia, p. rozchodnik. Tranglika, róż ang;elsk~. XXX. 167. - rozlywająca mury, XVII. 54. Trans, XXX. 219. - w magii, II. 87; XXI. 132; XXV. 11 Transformacja, przemiana człowieka w zwierzę. XXXVII. 9. - w obrzędach, III. 5. Transmutacja starca w młodzieńca, - w przysłowiu, XIV. 240. p. odmł.adzan'e VI. 2,62,2'65. - wskazująca urodzajność gleby, Transport, p. bieda, wóz, XXVI. 98; XXXIX. 213. XX.XI. 3; X.XXV. 114-115; - wyrosła. wczasie pogrzebu M. B., XXXVI. 23; XXX.IX. 112, 130, M. B. XVI. 82. 100. - zabawki XXVIII. 61. - i komunikacja, XXXI. 145; _ po pierwszym grzmocie XI. 318. XXXIV. 273, 288; XXXVIII. 434. _ złodziej, otwiera zamki, p. cud04 - morski, X. 224; pt. Z e g l u g a. wna, XI. 377. - wodny, X. 5-7, 454, 458. Travm'ica płachta do trawy, XVIII. 222 T r a n s p o r trę c z n y, p. besaehy, Trąba pasterska, p. szataja, trembesahi, biesagi, juki, kala tka, kabita, trombeta, trombita II. 205; leta, kalita, kaleta, klucz do sia- 543 XVII. 143; XXXI. 3, 5;XXXIX. 320, 345. pt. In str um en y muz. Trąba, trąbka, na Łysej Górze. XXVIII. 69, 143. Trąba powietrzna, przenosiny diabła XVI. 81. Trąhie:lie na chmury, odpędzanie XIX. 116. Trącanie o piec. w zwyczajach kupna XXIII. 105. Trąd, p. chaciudź, lepra, kwatund. III. 11; VIoI. 340; XI. 381. - leczenie XVII. 267; XVIII. 79, 82, 83, 92. Triiciny (j. ukr.) obrzęd zaduszny. XXIV.2. Trebuch dziecko IV. 307. Treha, (j. serb.), gra, V. 145. Trehubica, sieci, XXIX. 126; XXXI. 3; XXXII. 30. Trel (gw. flis.) ścieżka XX. 57. Trem bita . trombita, trombeta, trąba, p. szałaja, II. 206; V. 61, 62, 208, 211, 345! VII. 70, 263; IX. 417; XIII. 240; XVII. 143 146; XXVII. 155; XXXV. 120, 127, 128, 131; XXXVIII. 307. Tremę mieć (gw. złodz.) bać się VII. 281. Trepanacja VIII. 204-208; XVII. 242- . 250. Trepeta (gw. huc) osina, Populus tremula XVIII. 192. - kora w lecznictwie XVIII. 179. Trest (gw. żołn.) kara XII. 236. Tretnia tratwa VI. 291. Tretyny (gw. hue.) obrzęd. pogrzebowy V. 345; XIII. 108. XXIV. 2. Treubnica (j. lit.), trehubica XXXII.30 Trędowaci, p. Cagoci, trąd, lepra II. 289; IX. 401; XVIII. 79. Trędownik węzłowaty Sero/ularia 246. - w lecznictwie XXX. 63. Tręp, trępek, trępel, kij do straszenia ryb XIV. 123. Trępić, straszyć ryby, XIV. 124. Tręści, sloma do plecenia, IV. 276, 281. Trianguł, XXXVIII. 274. Tricula w symbolice VII. 291. Trifolium montanum, p. koniczyna. Trijcia, (j. ukr.). wzory pisanek. IV. 213 Trijka (j. ukr.) potrójny spław drzewa XVII. 142. Trikwetr, motyw zdob. XXXIV. 287. Trinkal, zwyczaj żnrwbrsk', Hr. 14. Tripura (j. ind.) trzy miasta, siedziby demonów XXXIV. 19. Triticum spelta p. Orkisz. Tris graumatukies (j. lit.) trzy liściki, omam. XXXII. 38. Trisunky (gw. huc.), ozdoby kapelusza, XII. 287. Trocek tasiemka III. 139. Trociny z drzewa do wyrobu świec. XI. 336. no dosa XXVIII. - z siana, barwnik IV. 215. z siana w lecznictwie XI. 397. Trocki. dziewczęta, trące len, x:xIXrx.. 291. Trojaki, naczynia pierścieniowate, XXXIV. 128. Trcjankie (gw. huc.) trzy świece woskowe w magii. XVIII. 177. Trojca, (gw. hue l, potrójna świeca (erkiewna XIII. 28. Trojzile (j. ukr.) II. 160. pt. Roś l iny w wierzeniach i mag. Trok trzos XXIV. 114. Troki (j. lit.) sznury u sieci XXXII. 26. Tromba, trąba, III. 78~ Tron, geneza XXIII. 43, 44, 48, 49. �. 545 544 Trapika, stylistyka, prozodia XXXVII. 316, 317. Trostiwka, (gw. huc,) trzcina,XIII.225. Trot, plewy jęczmienne, XI. 177. Trójdziewiątka, liczenie trójkowe XI. 371, 372. Trójkąt w ornamentyce XXXIX. 289. Trójnóg, rynka o trzech nóżkach II. 43; XXIX. 87. Trójpolówka VI. 55; XX. 2; XXXVII. 179, 203, 229. XXXIX. 107. Tronna, trumna, II. 357. Trówla weselne XXXIV. 293. Trpeza, (j. bIg,), p. trapeza, XVI. 325. Trubica, trubnica (j. blr.) p. trehubica XXXII. 27, 30. Truciciel.s~wo XXI. 132; XXVI. 7, 8;, 12. - w łowiectwie XXXI. 33. Trucizny p. cerusa X. 225-226; XXX. 208; XXXVII. 297. - mineralne, p. cynober, X. 22,5. - roślinne, p. cykuta, X. 225. - w łowiectwie XXXI. 33. - zwierzęce X. 225. (gw. złodz.) pić vn. 281. Trugać (gw. zł.) prowadzić VII. 281. Trugha, trugla, trumna IX. 407. Trugno trumna XX. 260. Truhlice XXXI. 92. Trumna, p. kloda" trcmna, trunna, trugha, trugno. trugla, deski ze spróchniałej trumny XI. 394. - drzewo na trumnę IX. 207. przesuwanie pod progiem, XX. 260. - rachowanie XiI. 378. - składanie na progu XI. 381. - spotkanie VII. 282. -stara I. 79; IV. 419. - strojenie kwiatami weselnymi XV. 103. X'X:XI. 74. Truć :; " , - uderzenie o próg, V. 347; XI. 381; IV. 38 2; XXXVIII. 261. - w bajce, III. 149; VIII. 184. - w budownictwie IX. 284. - w magii XXI. 132. - widziana we śnie XI. 222. - wkładanie przedmiotów, VI. 27. - wynoszenie II. 332. Trunek, II. 237,238,243,339; XI. 386. - czarodziejski XX. 80. Trunna, trumna, IX. 407. Trup bez głowy p. Demon bezgłowy IV. 382; IX:XIXJVIII. 261. - noworodka w praktykach magicznych XV. 38. - tłuszcz. IV. 262, 366 pt. M a g i a. Trupia główka, ćma w wierzeniach XX. 320. Trupiogłówka, roślina V. 278. Trupizna, zapach trupów, XIV. 124. Truskawka, p. trzyśkawka, Fragaria coHina, w lecznictwie XXXI. 94. Trwałość formy XXVI. 42. - formy ceramicznej XXXIV. 141. Tryb, lina, V. 64. Tryb arka, transport wodą, II. 65. Tryb arze, ludzie holujący galary XXXIX. 323. Tryby u koła młyńskiego IX. 276Tryca, szpula w tokarce do :bursztynu XXXIX. 379, 381. Tryfus, drewniane naczynie do bielenia przędzy XXXIX. 327. Trygłow. XIV. 63. Trykutnyki (j. ukr.) wzory pisanek IV. 211. Trynastka, (j. ukr.), wz.pisanki,IV.203 Tryper XI. 398. Tryton XXXVIII. 255. Trywaty (gw. huc.) IPOwodzić się VII. 263. Tryzna (j. ukr.) stypa IX. 136, 139; XIV. 87, 308; XVII. 29; XXIV. 385. 1 (dok.), czran, czerzan, p. sól, XXIII. 165. Trzaseczki, Brezylia Pernambuco barwnik IV. 216. Trzaska, część rawasza ,V. 61. Trzaska czarna, barwnik, IV. 206, 215. -płonąca, p. gra w kota XI. 281. - sucha, spalona XVI. 50. - w magii myŚliwskiej XXXI. 27. - z dzwonnicy, X'I. 385. - ze śliwy IV. 215. pt. B a r w n i k i. - zdarta z drzewa osią wozu XXXI. 27. - żywiczna w lecznictwie HI. 20. Trzaskacze, chrust, faworki, XII. 42. Trzaskanie mebli zły prognostyk, X'X'XI. 78. - z bicza w obrzęda,ch sobótkowych IV. :3:16. Trzcina cukrowa XXXIX. 184, 205, - na pokrycie dachu xxx,IX. 250. Trzcina zwyczajna, Phragmites comTrzan, munis Trin. - jako instrument muzyczny XXVIII. 246; XXXVII. 375. - usztywnienie gorsetu XXXVlU. 359. - w budownictwie IIiI. 54. - korzenie w magii XIII. 227. - nalewka ~I'I. 220. - owoce pożywienie XX. 319. - poszycie dachu XII. 146. - w lecznictwie IIiI. 8,' 44. - w nąuce. pływania, XIXX. 16. - w przysłowiu XlII. 152. - w zagadce II. 338. TI1Zebula 'Szorstka, CherophyHum hirsutum L. XVIII. 192. Trzech króli p. Ardan, Jordan II. 214; V. 213; VI. 74, 337. VIII. 337, 362, St;e, 3'71, 374; X. 281; XI. 2,22,382; XIII. 16; XlV. 343; XV. 87; XVIII. 35 Lud - Tom XL 74; 99, 105-107; XIX, 33, 38; XX. 71, 170; XXV. 91, 110; XXVIII. 14; XXIX; 98, 107, 122; XXX. 195; XXXI. 53; XXXIII. 156; X'XXV. 65; XXlXIX. 43,1. pt. Z w yc z a j e i o b r z ę d y d ol' o C z n e. - w przysłowiu IX. 48. - w szopce XI. 19-21, 26, 132, 213; XXIiI. 131. Trzech serafinów III. 63. Trzecie zlodowacenie XXII. 73. Trzecinnik p. miary XXVIH. 147150, 158, 164, 166. - barski XXVIlI. 151-153, 166. - chmielnicki XXVIII. 151, 152, 158, 166. - kamieniecki XXVIII. 151-154 166 - podolski XXVIII. 156. ' - równy XXVIII. 150. - skalski XXVIII. 152, 153, 166. - trembowelski XXVIII. 156, 166. - wierzchowa ty XXVIII. 150. Trzem p. terem. XVII. 180. XXIV. 86. Trzepaczka do lnu, p. Kulta. Trześnia, czereśnia XXXVIIi!. 319. - w przepowiedni wojny VIII. 359. - zabawki z pestki XXVILI. 56; 196. Trzetrzew cietrzew XIV. 124. Trzewiczki M. Boż. tojad, XXVIII. 64 pt. Roś l i n y - w w i e I' z e niach i magii. Trzewiki, p. obuwie, 'buciki, I. 159; VI. 165-167, 170; XI. 305, 373 408; }(\rII. 126;}CKI}(.84, 184;XXXI.17 - bez obcasów XXI. 138. - milowe VIII. 192-195. - odświętne V. 295. - w kolędzie IX. 60, XI. 155-157. - w wierz. myśliwskich, VII. 283. - złote, V. 129; XI. 153. - z gumami w zwycz. wes., XIV. 379 �546 Trzęsawica, febra, VI. 48, 61. Trzęsienie drzew owocowych XVIU, 92, 96, 103, pt. M a g i a. Trzęsiony taniec, III. 367. Trzi! trzy XVlII. 222. Trzicet trzydzieści XVIII. 222. Trzinost trzynaście XVIII. 222. Trzista trzysta XVIiII. 222. Trzmielina brodawkowata, Evonymus verrucosus XXVIII. 246. Trzmil, czmil, trzmiel, roślina, XIV. 124. Trzoda chlewa I. 209; II. 128; lU. 8, 11, 13, 195, 196; V, 62; IX. 94; XII. 148; XIV. 20, 66, 139, 141, 144, 146. XX. 23, 50, 51; XXX. 222; XXXV. 82, 119. - owiec, p. bote;, kierdel, kyrdyl. - w szopce XXXI. 56. Trzon pieca XXIX. 45, 49, 50. Trzonek, rękojeść sierpa, IX. 365. - łyżki IX. 362. Trzos p. pas XXII. 104; XXIV. 106, 106, 112-114, 118-124. - góralski XXIV, 104, 114. - krakowski XXIV. 104, 114, 115, 118, 124. Tl'zoslo pługa w zwyczajach wigilijnych XX. 187. Trzoselka, trzosła lędźwie XIV, 124, TrZlpień u sprzążki XXIV. 124. Trzusko, p. trzosło pługa, I. 188. Trzy liściki, ornament, XXXII. 38. Trzy: baby, zapowiedź śmierci, XVII. 62. - córki II. 164, 171. - części nieba II. 325. - dni po ocieleniu XXIII. 62. - dnipo śmierci, XVIJlI.f194;:~~!o5 - drogi, III. 22; XVIII. 163. - d'rzewa I. 121, 122. - granice III. 22. 547 --' grzechy XXXI. 19. - jawory XXXIII. 13. - kamienie z łaźni XIX, 122; XXVI. 13. - kawałki chleba w odczynianiu uroku VIII. 57, 347, 365, 366. - kroki II. 331. - krople krwi II. 291. Trzykrotnie o'bchodzenie w koło, 'XXV. 5,61.5 8; XVIII 176, 216; X1X'III. 69; pt. M a g ia. - ocieranie się, II. 331. - okręcanie XXIII. 91. - oglądanie się XXIII. 68, 70, 71. - picie wody n. 331, - plucie XXIII. 85. - przeciąganie przez otwór VI[. 3,26. - urodzenie bliźniąt, VIII. 350. - wyskubywanie sierści z kupionego bydlęcia XXIII. 87. Trzy: krzyże, II. 330, - kulki lnu VIII. 379. - lic~ba święta, I. 55; II. 16, 291; III. 74, 59, 63; IV. 325, 421; V. 172, 183, 184, 207; VII. 15; VIII. 350; X. 232, 236, 268, 354-358, 363, 367, 392; XI. 329, 375--3£3, 394395, 419; XII. 77, 91, .210, 223, 329; xm, 123, 127, 143, 219, 226, 229, 329; XIV. 39, 41, 43, 174,215, 220, 225, 251, 252; XVI. 18; XVII'I. 164; XX. 234 254, 255, 299; XXVI. 117; XXX. 46, 86; XXXI. 15, 18, 74; XXXIII. 121-123. pt. M a g i a. - miski I. 255. - noce XXXILI. 119. - pęczki włosów II. 291. - pierwsze noce II. 113. - płoty XII. 267. - potoki III. 145. - po trzy razy XI. 385. - pr~gi, VIII. 57. 1 -'- razy VIiI!. 364. - śmierci II. 157. - w zwyczajach kupna i sprzedaży XXIII. fł8, 70, 85, 87, 88, 91, 95, 103, 104 - wykrywanie złodzieja XXIII. 135, Trzygłów bóg XIV. 19 39-42, 50, 52, 53, 220, 227, 233; XVII. 20. Trzy listnik, roślina aphr., XXXIX. 300 Trzyma, trzeci pokład snopów przy młocce., XI. 175, 17£. Trzynaście, p. trzinost., X. 108, 354; XXX. 269. Trzyniak, rzeszoto, II. 141; XI. 177. Trzynniak, przetak, V. 64. Trzyny, IV. 282. Trzypolowe gospodarstwo p. trójpOlówka III. 106; XXVII. 139. Trzysta, p, trzista, XI. 373. Trzyśkawka, truskawka, XXXI. 94. Trzy takt VIII. 328, 329. Tsamas, dynia, XXXVIII. 101. Tsopon (dok.) żupan XXXIV. 175. Tsui-koab, bóstwo Hotentotów, XXXII. 120. Tszerszef, p. trzetrzew, cietrzew. Tut, tu, Tu tu!, nawoływanie psów, III. 46. Tucka,{j. :serb.), gra o pieniądze, V.145 Tucznyk (j. ukr.) roślina Sedum carpathicum R. kąpiel dzieci VI. 160.' Tu - elema, (j. est.), ogień, VII. 14. Tuk, sadło borsucze, lek., V. 302. Tulipan, XXVIIlI. 246. - motyw haftu, XXVIII. 23. 25, 36. Tul, tuleć~ samołówka, XXXI. 31, 32. Tuman, wir powietrzny, XXXIX~329. Tunika św. Kunegundy, XXIII. 17. Tupan, (j. Tupi.), bóg grzmotu, VII. 9, 18. TUf, postać boga, XVI. 26. 35' ~ w literaturze ludow" II. 165170; XIII. 19. - w przypowieści, IX. 47. Turak, moneta. XIV. 23,0. Turaq, tora q, (j. tur.), p. ser, twaróg, XXXIV. 175. Turban, XXVIII. 18, 20. Turcuń, turoń, VIII. 40. Turecki sposób, ściegi hafciarskie, XXVIiII. 27. Turek, Turczynka w szopce, XI. 26, 132; XIX. 36, 37. Turiji jazy ki, (gw. huc.), Scolopendra offic. VI. 160, pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Turkansydan, (j. fin.), znak magicz.ny, p. Tursansydiin. XJXXVI. 313. Turklys, p. Kurklys, (j. prus. lit.), XXII. 6; pt. Bóstwa. Turkuć podjadek, p. kruczek, kur-, klys, XXII. 6. Turólja, (gw. hue,), nazwa krów., XXXV. 135. Turoń, p. toroń, cap, koza, turcuń, chodzenie z turoniem, I. 201; III. 172-:-174; V. 279; VI. 394; XI. 97, 430; XII. 40, 43, 50, 51, 122; xiv. . 340; XVII. 15; XVIII. 98; XIX. 45; XX. 167; XXIX. 98; XXx. 194, 195; XXXVIII. 538. Tursaansydiin, (j. fin.), serce Tur':' sasa, znak magiczny dwunastokąt ze swastyki, XXXVI. 313. Turom, p. tOTem, stwórca Ostiaków. Turice, (j. 'czes.), sobótka, XIII. 20. Tussene, (j. norw. szw.), złośliwe duszki, XXVI. 74. TussHage Farfara L., p. podbiał. Tute, (j. serb.), p. kobila, V. 141. Tuzinok, (gw. tuc.), spodnie, XU: 288, 290. TuzioT, tużurek, V. 64. �54l:ł 549 Twarda woda, woda święc., VIII. 374. oset, XXX. 73. Twardowski, Twardowskij, mistrz, czarownik, I. 171; II. 96; IlL 77; IV. 246, 262, 263, 267, 346, 400; V. 161, 268; V. 218, 313, 314, 413; VII. 44, 100; VIII. 128; IX. 286; XI. 435; XVII. 10--102; XX. 215; XXI. 140; XXV. 47, 49, 50; XXVI. 70; XXVII. 103, 112-124; XXVIII. 123-128, 130--138 140, 142; XXIX 55, 57, 60~5, 67-71, 99, 103-106; XXX.,....217, 218 220-223; XXXI. 101-109; XXXIV. 44; XXXVIII. 276; XXXIX. 334. Twardzizna, alkohol, XI. 178. Twari, (j. ukr.), twaróg XXXIV. 177. Twarogu, (j. tur.), p. toraą, turaq, ser, XXXIV. 175, 177. Twaróg ser, I. 165; XIV. 48; XIX. 86. Twarz, motyw zdobniczy, XXXI. 128. Twoge, (dok.), twoje, XIV. 75. TwoTiti, p. twari. 'rwórcy ludowi, p. I n d e k s o S 0Twarde ziele, b o wy, nazwiska chłopów, baja. rze, ga'rncarze, gawędziarze (opowiadacze), malarze, pisarze, poeci, rzeźbiarze, śpiewacy, wycinankarze. Twórczość dziecięca, XIXX. 209. - językowa, XXV. 103. -:- legendarna, XVII. 287, 288. ~ ludowa, VIII. 89; XV. 200; XVIII. i29; XIX. 32; XX. 115 116; XXI. 268; XXV]I. 9, 22; XXVIII. 44; XXIX. 131; XXXVtI. 142, 155; XXXIX. 11, 13, 23, 136. - muzyczna, IX. 99. - zbior<;>wa,XXXIX. 29. Tyb,et, tkanina, XI. 60; XXXVIII. 214, 223, 224, 231. Tybet mistyczny, XXXI. 164. chustka na głowę, XVIII. 68 p. teble, drew. kołki, IX. 270. Tyczka do noszenia słoniny, XX. 172. - w budownictwie, XXIX. 35. Tydzień, tyrzeń, XIV. 399. Tydzień przewodni, VII. 177. Tyfcik, XI. 61. Tyfu9, p. glownica, II. 140; XI. 397. Tygielaszek, tygiel, II. 276. Tygrys w wycinance żyd., XXX. 236. - w ornamencie, XXVIII. 41, 43. Tygrys z ludzką twarzą, p. wilkołak, XXXIV.36. Tykwa Lagenaria vulgaris, naczynie, I. 228. - nasienie w magii, VIII. 344. - w przysłowiu, XIV. 245. - zastosowanie praktyczne i art ystyczne, XXXIII. 143;XXXVIII.424 - znaczenie dla kultury, XXVI. 128; XXXJIX. 209. Tylgund, O. gil.), podania,' XVII. 98. Tyłek w magii, XI. 382. Tyłem chodzić, p. chodzenie wstecz, XIII. 204. Tymian IIiacierzanka, Thymus śerpyllum, święcona, XXX. 66. Tyn, ogrodzenie, XXVII. 140. Tyndara, O, ukr.), b:,eluń, dzię dzierzawa, X. 2,60. Tymf, X'X!X. 205.' Typhon, O, egip.), bóstwo podziemne, XXXII. 105. Typologia: elementów kultury, XXXIV. 154. - naczyń pierśc., XXXIV. 189, 190. Typ: alpejski, XXIX. 144. - arktyczny, 'XXIX, 136. - armenoidalny, XXIX. 140; 146, 147. 147. - aryjski, III. 182. - au'stroidalny, I. 231; IV. 70. . Tybetka, Tyble, - buszmeński, I. 233; IV. 70. dynarski, XXIX. 140. etiopski XXIX. 147. europoidalny, XVII, n, 76-78; XXXIX. 140, 144. _ laponoidalny, XXIIX. 140, 144, 147. -;- mongołokształtny , I. 236, 240; IV 64. XXXIX. 420. - murzyński I. 233, IV. 70. _. nordyczny, XXIX. 140, 144 147,149 - negrycki, I. 231, 233; IV. 70. - orientalny, XXIX. 146, 147. , paleoamerykański, XXIX. 135. - paleoazjatycki, XXXIX. 440. - papuaski, I. 231, 232; IV. 70. _ półn. zach.; XXIX. 140, 142. - presłowiański, XXIX. 140, 144. - semicki, I. 240; IV. 64. - śródziemnomorski, I. 240; XXIX. 147. - subnordyczny, XXIX. 140,144, 147 - biały, czarny, żółty, IV. 69. - brachycephal, XXXVIII. 33. - ero-magnon, XXXVIII. 33. - dolichocephal, xxxvml. 33. XXXI'X. 420. Typy: antropolog:czne, p. typ, IV.7(3; XXI. 68, 240, 242, 243 XXIII. 178, 179; XXIV. 41, 57, 67, 180, 181, ,191, 212; XXVI. 121, 131, XXXIX. 419, 420. -'- ceramiki, XXVI, 28. - czapek, XXVIII. 177. - emocjon.alne, IV. 62.- etniczne w prehistorii, XVII. 57-94. - gleby, XXXIX. 203, 204. - huculskie, XXIX. 166. - instrumentów, XXVI. 124. - korynckie, naczyń pierścieniowatych, XXXIV. 70. - kultur, XVII. 71 76-78 94. - lubelskie, IX. 29~. ' _ 'ludowe, XXI. 43, 45, 51, 80; XXXI. 169. - morawsko-śląskie, XXIX. 166. - myceńskie, naczyń pierścieniowatych, XXXIV. 70. - narzędzi rolniczych, XXIX. 168; XXX. 254. - obejścia, XXXIX. 452. - osad, XXVI. 101; XXVII. 128-131. - polskie, IX. 298. - protogeometryczne naczyń pierścieniowatych, XXXIV. 70. - skrzyń, XXXVII. 201. _ strukturalne, XXXVI. 122, 128, 131. - szlacheckie, XXI. 47. wycinanek, XXII. U9. wyrobów prehistorycznych, XVII. 174, 175. - wytwórców, XXLI. 83. .- zagród, XVI. 365. T y p y w s i, p. 'jednodworcze, łańcuchÓwka, kołchoźna wieś. kupowo-podłużna, niwowa, okolnica, m r·owa, okolnIca, ow.alnica. przysiółek, rozrzucona, samotnicza, szeregówka, rzędÓWKa, ulkówka, wielodrożnica, wieś zwarta, widlic,. wybu dow.an 'e, zaści,ank. Tyr, (j. germ.), ojciec niebios, XXXVIII. 45. Tyr, tyr, mała drożyna w lesie, XIV. 124. Tyras, sieć, rozjazd, XXXI. 30. Tyrkawki, X. 261; XXVIII. 67, 68 Tyrknqć, trącić XX. 248.. Tyrus, sieć, XXXVIII. 257. Tyrzeń, tydzień, XIV. 399. Tysiącznik zwyczajny, p. srebrnik, Centuria, - Erythraea XXViIU. 246. w lecznictwie, xxx. centauriam, 49; XXXI. 99. .I �550 551 Tysowy Cj. ukr.), tarilki, talerze. w bakun. Nicotiana rustica L. X 261. ofiara ż dymu, VII. 15. . palenie, XXXI. 65, 69; XX~. 168; XXXV. 175; XXXVIiI. 3(17, 368; XXXVIII. 414. - wkładanie do trumny, VI. 26.. '- w lecznictwie, XVIII. 188. - aprak, Nicotiana tabacum L. X. 261; XIV. 187. - pieśni, I. 249. - (j. ukr.), cis pospolity, Taxus baccata, dym w lecznictwie. XVIII. 184, 192. Tysyna, powróz u żaka, XIV. 124. ,Tytnik, 'Tytoń, p. aprak bakun, basiak tu- toń, XI. 379; XXVIII. 46; XXXIX. 209, 224. u O, serb), V. 143; pt. Z a b a w y i gry. Ub, ub, ubek! naśladowanie głosu dudka,VIII. 393. .Ubidz, uciec, XIV. 124. Ubiedrznia, szczyt wąwozu, XVII. 164. Ubieranie młodej, ub oryny, XVII. 155. Ubiory, I. 215; n. 137, 180, 183; III. 315; IV. 95; VI. 201; VII. 237; XI. 3'65, 440; XIII. 207; XIV. 249 250 339, 361; XVI. 331; XVII.' 184; XXIII. 2; XXVIII. 3, 8,248; XXXI.110; XXXIII. 157; XXXVII. 211, 345, 423, 484; XXXVIII. 314 360, pt. O d z i e Ż, S t rój. - aktorów greckich, XXI. 200. - białoruskie, XXI. 137, 138. - dziewcząt, XIII. 211. U kogo je prsten, Ubiory głowy: bawolet, binda, beginy, bramka, chomelka, chymla, czółko, kaptur, balka, p. atłaska, bendy bieretki, cep kalka, chomla, chomYlka, czepek, forgi, czepiec, kapturek, kofia, chustka, hamelka, nami tka, my tka, połówka, czilce, hymla, kapuza, kokosznik, kółko, lopata, ogniówka, namit, bande/a,. kim- kornet, naczółek, peremitka, pere- tecka, sia- toczenica, stroiki, szleifa, turban, zawicie, - góralskie, VII. 181, 183 190, 257; XVII. 151; XXI. 80. ' - huculskie, V. 100; VliII. '1,38. kaszubskie, vn. 235; XVII. 184. kobiece, XXXII-I. 116; XXXV-III. 421. - krakowskie, XXIX. 84. kujawskie, XXXV. 187. - ludowe, X,I. 202, 344; XIX,I. 13'7. 270; XXV. 135. łańcuckie, IX. 200. łużyckie, XXV. 108. o • -. '• pólkornecie, sankiele, welon, zawój,' zlotoglowia, XI, 327, 328; )GUl. 207; XIV. 114; XXV. 121, 123. tkanica, o małomialSteczkowe, XXXVII~. 419. mieszczan witebskich, XXI. 136-8. nowotarskie XVIII. 67, 63. płn. bałkańskie, XXI. 241. rosyjskie, XVIII. 137. rumuń'Skie, VII. 238. seklerskie, XVI. 136-138. serbskie, XXV. 121. słowackie, V. 246. słowiańskie, XXIV. 86. szamańskie, XVI. 120. we wsi Chorwat y, XXI. 241. - wielkorosyjskie, XXI. 138. .- Wiślan, II. 126. - Żydów witebskich, XXI. 13~. - żywieckie, VII. 238. Gbirać, składać, porządkować, XiIV. 124. Ubogi, nieboga ty, biedny, XVII. 239. Ubogi, w legendzie, XXX. 84. Ubory, (gw. hue.), ubranie, VII. 263. Uboryny, {gw. hue.), ubieranie p. młodo XVII. 155. Uboże, II. 37, 88; XVII. 2'8; XTX. 118; XX. 158; XXXVII. 28; XXXVIII. 261, pt. Dem on y o p i e k u ń c z e. Ubój, owiec, XVII. 147. - rytualny, XXX:I. 163. Ubranie, spodnie p. młodego, XVIII. 142. Ubyge(mi), (dok.), ubije(my), XIV. 75. Ucha, pierogi z powidłami, In. 8L Ucho, dzwonienie, II. 333; XIV. 370, pt. W i e r z e n ia. - goreje, II. 333. - w przesądach, XXXI]!. 139. - uchwyt, XXXIV. 114. - piorunowe, XXV. 49. Uchynione dziecko, XI. 396. Ucieczka p. młodego, XVIII. 143. -- p. młodej, III. 206; V. 14. Ucinanie: głowy trupowi. II. 213; IV. 365; VI. 260, 325, 326; VIII. 365; XI. 401; XII. 253; XVII. 27, 28; XXVIII. 251; XX XIIX, 297, pt. Z w y c z a j e i o \b r z ę d Y P o g r z e b o w e. - końca palca, XXXVIII. 61. .:....ogona nowokupIonej krowy, XXIII. 105. '- ogona świni w zwyczajach na, XXIII. 110. - paznokci, XXVI. 97. kulP- -' piersi, X. 113. - warkocza, ]I. 82; V. 111; VI. 25; VnI. 165; IX. 239; X. 113; XXVI. 9'7. Ucisk kmieci, XX. 12, 15, 131, 141. Uciuka, terminol. kowalska, VI. 292. Uczciwa, (dok.), chłQpka, XXIV. 176; XXXIII. 71. Uczelnie średniowieczne, p. Szkoła magii, XXVII. 75, 76. Uczeni radzieccy, XXXIX. 74, 94. :.Jezeń ']'wardowskiego, XXVI\!. 114. Uczesanie, xn. 284; X'XVI. 98, 1::4; X:XIX. 82 118; XXX. 225. --- dzil)wcząt, XXV. 123. - kol-iet zamężnych, XXV. 123. - Seklerek. XVI. 138. U c z e s a n i e. p. icki, kosy, loki, móscki, pejsoki, muszezki, palka, peraźnyki, uplitkie, warkocze. Ucz~sć, uczast, (j. ros.), paru,ty, szyniony, los, dola, )(VII. 215. Ucwny, p. Żydzi, żebracy, XXV. 133. Uc~ta, chumaszowa, XXVI. 108. - Jożynkowa, XVIiI!. 97. - ~ozła, IV. 393. - na chrzciny, VXIII. 213. _. na poł:ninie. XXXV. 132. - na rozdrożu, IX. 132. pogrzebowa, VI. 2.'05; VIII. 51; (X: 132, 133; Xx. 205, 206; XXIV t, 33. - pośmiertna z udzi.ałem zmarłego, KX. 205, 206. - skazańca, XXV. 116. - św. marcińska, X'VI. 5 9. - w domu p. młodego, XVI. 147. - w obrzędach, XXXII. 182. .- weselna, VIII. 238; XIV. 192; XV. 79; XX. 198; XXI. 93; XXVI. 86; XXIX. 133. �552 55> U cz ta o b r z ę d o w a, p. abied po rodzicielach, Agapa, kolacja 'kawalerska, (bractwa św. Mikołaja), silicernium, stypa, pagrzebowa, trapeza, uczta urodzinowa, weczera po rodzicielach, we3elna, zaduszna. Uczucia miłosne u ludu, XX. 97. Uczyciel, nauczyciel, XV1III. 222. Uczynić, urok rzucić, XVI. 81. Uda, Ci. ukr.), węda. XX .~,I. 15-8; XXXII. 26. Uderzanie: baziami bydła, dzieci, p. bicie, XII. 315, pt. M a g i a. -- drzew owocowych, p. bicie, IV. 419; V. 274; XVIII. 103. - narzeczonej, XXVI. 86. - nogą progu podcz. porodu, XI. 383 - palmą, XiII. 310. - trumną o próg, V. 347; VIII. 53; XVIII. 76; XXXI. 75. - w dłoń przy kupnie, XXIII. 90. w obrzędach rodzinnych i rolniczych, XXXIV. 280. Udobność, udobny, układność, nadobny, XIV. 124. Udomowienie byd},a, XXX. 239. Udział dzieci w życiu prawnym, XXV. 114.. Uferma, (gw. żołn.), III. 80 Ugier, farba, ciemny, jasny, XXX. 167 Uginać, zginąć, paść, VI. 48. Ugor p. łazisko, III. 10; IV. 275,314; XXXVII. 203; XXXIX 202,204,207 - miejsce palenia sobótek, IV. 314. Ugorzyć, uprawa roślin, XX. 34. Ugrupowanie etniczne, XXXVII. 354; XXXVIII. 222; XXXIX. 102. .- kulturowe, XXXVIII. 222. Uh arki, (j. ukr.), głownie, VIII. 270. Uhlarz, wypalacz węgla, b raj er, XXXI. 85, 86. Unformige, gwoździe do podków, VI. 292 Węgier w szopce, V. 159. Ujazd, znak graniczny; XVI. 108. Ujazd, zrobić drogę, XVII. 196. Ujge krer, (j. kirg.) dary wes., V. 14. Ukamienowanie, V. 108, 115. Ukąszenie psa wściekłego, V. 80. Ukko, (j. fiń.), bóg nieba i piorunów, VII, 7, 8, 11; XX lIT. 10, 11; X,XIII. 160. Uhnale, Uhor, Uklej stebnowany, siekierka, .ryba, X:VIII. 62. Ukleja biała, uklejka, Alburnus lucidus Heck, XXXII. 24. Układ: alfabetyczny materiału, XXXIV, 191, 192. - chat, XXV:II. 130; XXXIII. 85,86. - domu w stosunku do drogi, XXXIX. 453. - motywÓW w wycinance, XXII.83. pasowy, XXII. 83. pól, XXVII. 131; XXXI. 174. rolny, XXXVII. 174, 177, 181, 184, 189, 203, 224. - s:zJkieletów w grobach ryjskich, XVU. 171. Cym me- tematyki, P. A. E., XXXVIII. 167-170; XXXIX. !i16. - wsi, I. 160; .XXXIX. 452. Ukrywanie, p. młodej, III. 206; XXX. 2'2-5. Ukształtowanie ter.enu, XXXLX. 232. Uku, p. Juma, wegetatywne bóstwo fińskie, XXXII. 162. Ukusić, skusić, XIV. 124. Ul: p. czubatka, dzion dzierżon, kO:sołka, gliniany, słomiany, XXXVIII. 234, p. P s z c z e l a rstwo. - malowany, XXX. 160. - okadzanie, IV. 419. - pleciony z wierzby, XXXVIII. 234. - - słomiany, p. kosolka, XJXXIX, 330, 352. - słoweński, XXIX. 156.. - w pieśni, II. 341. - w przysłowiu, XIV. 355. - w wierzeniach, XXXVIII. 233. - w zagadce, DL 338; XVII. 84. - wypuszczanie pszczół, XVIII. 210. - zakaz mówienia, IV. 420. Ulać ogień, ogień zagasić, XVII. 164. Ule, grzyby, I. 207, - mówienie o umarłych, III. 51. - okradanie XVI. 81. - pociąganie za średni palec, XVI. 80 - powrót, III. 53. - spalanie, II. 366. - ubranie, XIII. 108; XVI. 80. - ząb w magii, XIII. 226. Umeblowanie izby góralskiej, XXXVIII. 421. Umierający, VIII. 51. - kładzenie na ziemi, XXI. 193 Umige, (dok.), umyję, XIV. 75. Ulęgałka, p. ulenżała. ulężałka. w Umorki, umarli, XiI. 315. lecz., XIV. 124; XXXI. 99. Umowy: dzierźawne, III. 304, 305. Ulica, (j. st. słow.), p. lice, ulicać, - najmu, IV. 138 139. ulicanie, XVII. 196: o jednanie, XXLX. 170. Ulicówka, XXVLI. 128, 130, 131; osobiste, IV. 119-121. XX:IX. 156; XXXIX. 233, 239, . - pasterskie, XXXV. 143, 144. 289, pt. T y P Y o s ad. Ulisses, V. 285. Ulkun-kunia, (j. kimg.), grzech, V.1OO. Ulowe mieszkania, XXXVIII. 410. Ultramaryna, barwnik IV. 2:16. - w obraźnictwie, XXX. 167, 170. Ulomiak. a'-wnit, II. 1317. Aconitum variegatum, pt. Roś l i n y w lec zni c tw ie. Ułan, postać diabła, V. 365. - w bajce, II. 273. - w pieśni, II. 361. - w szopce, V. 155, 160; XI. 24, 25, 28-31, 43; XIX. 37, 42, 44, 45; XXXI. 61. Ułaq, (j. tur.), zwierzę juczne, XXXIV. 176. Ułożenie typologiczne materiału, XXXIV. 154. Ulożnik, przetacznik, Veronica officinalis, odwar, II. 137. Ułus, (j. jak.), osada, XXXVII. 108 Umarli, kładzenie na desce, na słomie, I. 131; pt. Zw y c za j e i o b r z ę d y p o g r z e b o w e. - podziałowe, IV. 129. - pożyczkowe, IV. 121-123. - prawne, XXV. 114. ~ przedślubne, III. 204. 205, 207, 211, 231; XXVI. 86. .- wyderkowe, ILL 305. Umurzany. zawalany, XVI. 86. Umycie. się w lecznictwie, XXVII. 1513, pt. A b l u c j a. - wodą bieżącą, XX'XIII. 81. (j. ukr.), małżeństwo ,przez porwanie, XXVI. 85. Umykanie, (j. słow.), porywanie żon, XVIII. 225. Ungurej, unguris", O, lit.), węgorz, X,XXIII. 24. Unici, I. 15'9; II. 4. Unicornus, (j. łac.), jednoroźec, p. św. Justyna, XXXIX. 308. - jednorogi, p. wąż ukoronowany, XlXI. 232. Unieważnienie małżeństwa, III. 296. Unikanie rodziny żony. p. teknonimia, V. 202., Umyczka, �:.·f'~ l.'1 , I 555 554 Unoszenie się w powietrzu, 'p. lewi.., tacja, IX. ISO, 181XIX. 118, 119, 135. tfńć, uciec, zniknąć, XIV. 124. uosna, (j. fiń.), cena, XXXI. 158.. Uosobienie chorobY, ImI.· 254. - 'Sił przyrody, m. 213. - wichrów, XI1X. 112. - zła, II. 210. Uozuóg, ożóg, XlX;IX. 40. Upadek pierwszych ludzi, X:I.X,J61, 63. Upalować, naprzykrzać się, ITI. 138. Upaniszada, (j. ind.),XXXIV. 10, 31, 1;>1.L i t e r a t u r a l u d o w a. Upaprać, źle zrobić, XII. 68. Upas, (j. filip.), drzewo, sok, trucizna, XXXViII. 390. Upeljewanie, (j. słoweń.), wywód, ViItII. 346. Upijanie wody, XI. 386. Upiór. p. strigan, upyr, upir, vupir, I. 206; 11.212, 2113,32;9; IV. 44,365, 366, 385, 422; V. 3'3, 34., 38. 55, 190, 353; VI. 200, 200, 3·25, 3127;VIII.. 1128"27U.27'1; IX.ll7,88; X.I.6:5106, 363, 378, 401; X[I. 94, 269, 339; lXIII. 112, 127, 128, 216, 232, 295, 296; XVII. 26-28, 182, 184, 185; XXII. 23; XXIII. 159; XXV. 79; XXVI. 84; XXVIII, 4; XXX. 250; XXXII. 139; XXXIV. 41; XXXV. 73; XXXVII. 251, 257, 258, 260, 1;>1.D e m a n y s z k o d l i w e. - w przysł., IX. 379. . Upir, (j. sław.), upyr, upiór, IV. 395. Uplitkie, (gw. hue.). uczesanie, XII. 286, 291-293; XUI. 211. Up lawy, lecz., XI. 398; XIII. 217, 219. Upodobnianie się do totemu, XVIII.48. Uposażenie dziesięciny,parafii,XX 274 Uprawa: kartofli, XXVII. 43, 44. - kopieniacza, XXXIX. 21. - kukurydzy, XXXIV. 149. - łąk, II. 209. odłogowa, XXXIX. 190, 200, 217 ogrodów, :X;XXI. 112; XXXIX. 194. roli, XXVIII. 110; XXX. 239, 2~6; XXXIV. 174, 288; .xxxVIII. l~O. 238, 370; XXXIX. 246. - roślin, XXVII. 141. - ruchoma, XXXIX. 186. - stała, XXXIX 217. '- zbóż, XXXVII. 367; XXXV-IiII. 405 - ziemi, p. sapanie, skrodlenie, II. 117; LII. 222, 230; IV. 96; VII. 333; X. 270, 345, 354; XIII. 256, 257; XVII. 178, 184; XXI. 241; XXIII 64; XXXIX. 21, 93, 112, 118. U p r a war a ś l i n, p. bronowanie drągi do suszenia siana, grzęda, jałowiec, (popiół), orka, koły do suszenia siana, kozolec, n3.~rzędzia rolnicze, nawóz, nawożenie, przeplot, rolnictwo, rośliny uprawne, sapanie, trójpolówka. . Uprowadzanie dziewcząt" umyczka. II. 100, 101. Uprząż, 11. 132; V. 104; XVI. 323; XXIII. 67; XXIV. 98, 123; XXXV1II. 308; XXXVIII. 38; XXXIX. 110, 118, 120-123, 131. U P r z ą ż, p. ach, ak, chamut, chomąto, chomut, comat, ek, haam, ham, ham, ham, hame, hamut, jarzmo, kamantai, kielzno, kleszcze, kleszczyny,kneble, kummet, (chomąto), lejce, op rat Y, poboczniki, siele, sill, silat, siodlo, sleau, slejM, horn, jarmica, sleia, sleidi, jarzemko, ,szle, Sle, Qomyt, wędzidło, .zębadlo. Upust 11 młyna, XII. 221. Upust, powódź, XI. 342. Upyr, (j. ukr.), u1;>iór, U. 212; IV. 394; VI. 260, pt. D e m a n y s z kod. Qom, (j. jak.), jurta XXXVII. 99, 103-108, 120-124, pt. B u d y n k i m i e s z k a l n e. Uraz, choroba, XXX. 209. Urasa, Uraźna zielina, Achillea ptarmica L., II. 136. Uraźnik, jaskier płomieńczyk, kruszczyk błotny, paruszeniec, mużski, storczyk szerokolistny, zahartuszka XXX. 20B, 209, pt, Roś l i n y w l e c z n i c t wie. Urągać, (gw.złodz.), narzekać VII. 281. Urbarze, X. 354; XiXlX,IIX,430. Urda, p. wurda. UrlO1;>nik,II. 343. Urna, II. 115; VII. 293; XV:I. 323. Urnąć, uderzyć, XIII. 68. Uroczna moc" boginek" XXI. 161. - dzieci, XXI. 161. - obcych, XXI. 161. - oczu, XXI. 161. - ptaków, XXI. 161. -~ starych kobiet, XXI. 161. - strzygonia, XXI. 161. - topielca, XXI. 161. .- upiora, XXI. 161. - wilka, XXI. 161. - zmarłych, XXI. 161. - wzroku, XXI. 161. - żaby, XXI. 161. - Zydów, XXI. 161. Uroczne oczy, p. oko, złe spojrzenie, IV. 227, 420, XXI. 161, 162, XXXVI1.3OB, pt. W i e r z e n i a, Uroki. Uroczne ziele, paprzyca, XXX. 53, pt. Rośliny i magii. Urocnica, w Urocnik, ny, Anthyllis Urocznik, Galium wierzeniacJ! przelot vulneraria, (j. błr.), Mollugo zwyczajIX. 419. urocznik bialy, L., XXX. 53, 209. Urocznik żółty, XXX. 21'0. Uroczy, urzekający, XVIlI. 198. Uroczystości: doroczne, XXIX. 134. Gonorara, XXXVLI. 359. - na cześć zwierząt szkod!., II. 205. - obrzędowe, XXVIJI'I. 46. - orgi1astyczne, XX. 300. - pogańskie, II. 101. - weselne, XXXVII. 1:115. - wiosenne, VI. 298; fC.XV'H.141. '- zimowe, XXVLI. 141. Urodzaj, p. bóstwa, XI. 387; XIV.83, 133; XXX. 195,257; XXXIX. 210. - przepowiednie, VIllI.- 37-2. - .spotęgowanie, I. 387; XVIII. 98. Urodzić się: w czepku, z koszulkq, XXXVII. 260. - z zębem, XXXVrJ. 260. Urodziny, cielęcia, jagnięcia, XVIII.198 - dziecka, XVII. 22. - i śmierć, V. 55. - znaczenie socjalne, XXXIIX. 428. XIV. 124. Urok, p. urzek, II. 21, 33'5, 336; III. 23, 145, 255; V. 297, 352, 354; VI. 198; Vl'lJ. 356, 347, 367; IX. 419; X. 96; XiI. 379, 380, 383, 386, 387, 431; XII. 168; XIII. 217; XIV. 49. 182,251; XXV. 133; XXXI. 110, 141. - od kobiety, III. 145. - od mężczyzny, IllI. 145. - od oczu urocznych, XXiI. 161. - od wiatru, Ul. 145. - odczynić, zdjąć, I. 136; III. 59; IV. 420; V. 2B4, 352; VI. 60; VIU. 392; IX. 419; X. 357; XiI. 183; XLI. 266; XI'll. 220; XVII. 196; XVIII. 183, 185; XXI. 161, 162; XXIX. 164, 165; XXX. 49, 55, 63, 210, XXXI. 94; XXXV. 63. / - podatność kobiet i dzieci na uroki, XXiI. 161. • �55? 556 spędzanie bydła i koni z połonin, p. redyk, XVII. 148. pt. C h r 0nologia ludowa. Usta, miejsce ukrywania czarów, XXV. 16. - we]SCle demonów do wnętrza człowieka, XXXIV. 7. Ustalanie faktów etnograficznych xxxv-n. 43. Ustalenie wytycznych dla etnografii polskiej, XXXIX. 624. Ustawa kośników, IX. 4009. pt. I n ic j a c je. - o poddawaniu się próbie ognia, XXV. 9,6. Urokowe ziele, nostrzyk bialy, Ustawianie domów, XXXIX. 240, 241. XXX. 55. Ustawodawstwo, XXXIIX. 156. Uruhere. (j. hot.), mąka kukurydzia- kościelne, XXVI. 1, 3. na XXXVUI. 123. Urum-Kielu, (j. kirg.), V. 15, 19. pt. '- p'Qlskie, XXI. 127. Ustka, usteczka, chustka, chusteczka, Z w y c z a j e i o b r z ę d y w e s. XX. 247, 266. Urwaśi, (j. ind.), nimfa, XXXVII. 9, 10. Ustroka, (gw. huc), znaki na uszach Uryna końska, p. mocz, XXXVIII. 249. owiec, XV!'I. 143. pt. Z n a k i - użyźnianie gleby XXXIX. 208. w ł a 'S n o Ś c i o we. - w lecznictwie XXXVIII. 240. Urządzanie sobótki, p. Sobótki, IV. 314. Ustrój: chłopski, XXXIX. 190, 436. - feudalny, II. 115; III. 274. Urzek, urok, xvm. 234. - 'chłopski, kobiecy, panieński, ,XXXIX. 72. - gruntowy, XXXV. 227. XVII. 234. _ kapitalistyczny, XXXIX. 47, 72, Urzekanie, p. urok., VI. 64;. VIII. 357; XII. 300; XVII. 19'8. 73, 155. - klasowy, XXXIX. 15, 20, 72; Ll1. Urzędniki niebieskie'iświęci; XIV. 400 222, 228. Usi giuridico populari, XXXIX. 167. - lineażowy, XXXIX. 187, 188. Usiri, p. Ozyrys. - macierozysty, X'XXVIII. lO, 11; Uskoludzać, uzbierać, XIV. 124. XX:XLX. 187, 177. Uskromnić się, oszczędzać, XViII. 164. _ matrilinearny, XXXV HI. 23. Uskrómić, uskróminie, uspokoić, _ niewolniczo-klasowy, XXXIX. 72. uspokojenie XIV. 124. _ państwowy, XXXIX. 44; III. 87,213 Usnachtywać, przeszkadzać w robo- pańszczyżni:;my XXXIX. 103. 236. cie, IX. 288. - pasterski, XXXIX. 436. Usnea barbarata, p. pakość brodata. - patriarchalny, XX/XVII. 86; Uspenje Bohorodyci, (j. ukr.), WnieXXXIX. 55, 436. bowzięCie: V. 218. _ rozpoznać, XXI. 162. rzucanie na ludzi, zwierząta, rośliny, XXJI. 161. U rok i, p. Ajin-hara, Assafetyda, chomątQ, chuchanie, czarcie lajno, droga, dzieża, gaszenie węgli, głuchy kąt, groch, hacz~ kadzenie, kosa, koszula, kropienie, lewa strona; liczba, lizanie, noworodek nóż, odczynianie, oko złe, pająk, paprzyca, pies" piestrzenica, plucie, rzucanie, sól, spodnie, spojrzenie złe, wzrok uroczny, zabezpieczenie. • _ - patrimoniczny, XXXIX. 104. pierwotny, XVII. 2; X1XXIX. 18. plemienny, III. 82. rodowy, lim. 98, 193, 197, 214, 216; IV. 243; V. 98; VI. 23, 213; XXXIX, 16, 40, 44. - rodzinny, IV. 350, 351; XXVI. 85. -socjalistyczny, XX~X.IX. 44 - społecz., Hotentotóv" X XX VII. 51. - z końcem wieków średnich, xx, 2. Ustygować, narzekać, XIV. 309. Usunięcie płodu, poronienie, XXX. 208 Usychanie drzew owoc. XVIII. 93. Usynowienie p. adopcja LI. 82. Usz! odpędzanie drobiu, V. 207. Uszaki, w budownictwie III. 44. Uszczelnianie ścian, XXXIX. 240. Uszka, uchwyty naczyń pierścieniowatych XXXIV. 93, 110, 120, 121. Uszkuris, h lit.) nadomnik, mężczyzna, wprowadzający się do 00mu żony lU. 211; tV. 146. Uszkurstwo O. lit.), nadomnictwo, ]lI. 211. x Utrata dziewictwa, II. 105; V. 135, 136. pt. D z i e w i c t w o. - praw do ziemi, XXXI,X. 190. Utrwalanie pieśni, XXXVII. 374. Utwory poezji lud., II. 292; XV. 204. Uwada, zawada, XIV. 124. Uwalnianie skazańców przez małżeństwo p. wypraszanie, XXI. 174; XXiIV. 177; XXXIX. 142. Uwidować, uwidzić, zobaczyć, ujrzeć, XlIV. 124. Uwiedzenie, III. 298; IV. 3,67. Uwięzienie śmierci, XXX. 80, 81. Uwodziciel, V. 109. Uwolnienie z wojska, XIII. 226. Uwrocie, podłużna łączka, V. 64. Uwrotycz, p. wrotycz, XXX. 227. pt. Rośliny w wierzeniach i magii. Uwrócić, nawrócić, XIV. 123. Uwzimać się, upominać się III. 139. Uzbrojenie L nogi,XXXVII.139,141,332. Uzda, p. uprzą7", II. 1(32; x. 3m; XII. 220, 224; XIV. 5!5; XlX'XI. 17, 116; XXXVI'!. 205, 308; XXXVIII. 41, Uszy, wydłużanie, XXXIX. 302. 42, 45, 231. . Uściśnienie ręki w.zwycz. wes., V. 14. w magii, XXV. 87. Uśpienie św. Anny, zjawienie się-:, - w wierzeniach, II. 335. czarownicy, VUI.378. m, (j. mon.) bogini ognia, VII. 14. -,- w zwyczajach kupna, sprzedaży, XXIII. 92, 93. Uterpendragon, postać mit., XV, 186. Uzdajać, skomponować, XXXII. 147. Utępa, strata, IV. 307. Uznać, poznać, XIV. 124. Utopek, człowiek, który stracił mieUżycie, liczb w leczeniu, XVIII. 185. nie przez powódż, X. 342. - metali, XVI'!. 79, 80. Utopiec, duch wodny, p. topielec. Użytek, srebra, XVJoT.171. XVII. 70; XVIII. 222;XXXIV. - żelaza, XVII. 171. 296; XXXViIII. 254. Używki, p. herbata, kawa, konopie, Utoplość, szkody wyrządzone, przez mak, tytoń, III. 325. powódź, XI. 342. Używotnianie przyrody, p. animizm, Utożsamianie duszy z cien~em, v.r. 16. XXII. 14. - z krwią, v.I. 17. Uździenica, p. uzda, XXXVJIll. 231. - z oddechem, VI. 16. - z~,ieran:e rosy p rnężcz., XXI. 132'. Utrapieńce, p. świerszcze, IX. 67. Uźrać, ukąsić, XVIII. 222. �L· d' " L 558 559 v I Vaccinia ~11 IF .II l : i I' I' p. Afiny, myrthiHis, borówka, czorni afyny czarna jagoda, czernica, jahody, virutis ra c tw ie. Valibuk, (j. slow), Walibuk, Wyrwidąb, bohater mityczny, XXXJII. 84. Valeriana officinalis p. kozłek lek. Vampir, (j. błg.), upiór, IV. 395. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Van en, (j. skand.), 'bpstwo, XXXVIII. 46. Vanha mies, (j. fiń.), niedźwiedź, ry czlowiek, XXXVIII. sta- 379. O, sansk), p. Chorągiew slowa, III. 5. Varulf,O. szwedz.), wilkołak, XXX253 Vasnd, (j. sto ind.), <:ena, XXXI. 158. Varkolaci, (j. rum.), p. wilkołak, I. 137. Vedy, p. Wedy, XXXIII. 88. Vedzac, (j. korut.), upiór, IV. 395. Veles, p. Weles,' XIV. 222. Velikanoc, (dok.), Wielkanoc, XVI, 221 Veneficium, (j. lac.), czary, XXVI. 7. Veno, p. wiano, XXII'!. 185. Verbena tofficinalis, witułka posp., rozpustne ziele, p. koszyczysko. Verklo, (j. 'Sław.), V!III. 340. pt. Z w y- Vanza, c z a j e i o b r z ę d y d o r 0<: zu e. O, sław.), środa śródpostna, VrII. 340. Veronica officinalis p. przetacznik, Verkovnica, ułożnik. Vescec, Vesca, (j. slow.), czarownica, czarownik, XVIII. 201. Vetalapantschavim!;ati, 195. pt. Literatura Vetrecze, (j. ind.), XV. ludowa. (j. sekl.), kwaśny 134. sos, XVL O, wł.), obrazy na szkle, 172. Venko, (j. czes.); wianko, mały posag, XIV. 216. . Venovati, (j. czes.), wiano.wać, wyposażyć, XIV. 216. Vestaab, (j. sto słow.), wieszczy, proro'k, XVI'!. 195. Vedun, ,(j. st. cerk.), wiedzący, XVII. 195. View Faba, p, wyka. Victor, (j. łac.), Jowisz, zwycięzca, XIV. 37, 57. Vilenik(ica), (j. chorw. serb.) czarownik(ica), XVIU. 201. Vilks, O, est.), wik, XXXVIII. 379. ViUote, O, wł.), weneckie piosenki, V. 50; XXXViII. 403. pt. P i e ś n i ludowe. Vilnice, (j. czes.), ulicznice, XVII. 202. Vilnik, (j ..czes.), rozpustnik,;'XVU, 202 Viola canina, p. gruszyczka; Viola odorata, p. fiołek; Viola tricolor, ~ p. macoszki. Viragenekek, (j. węg.), pieśni kwiatowe,XXXII. 4. pt. P i e ś n i l u d. Vita, uwieńczona, XIV. 35. Vitae Patruum, (j. lac.), Zywoty Ojców, XXX. 91" 96, 103, 108; XiX!XI. 17, 2'0; 4!9, Viteź, Witeź, XIV. 35, 210. Vitis, pręt, gałązka XIV. 35. Vitta, (j. łac.), przepaska na glowę, XIV. 35. VjeStac, VjestiCa, (j. chorw.), czarownica, czarownik, XVII. 201. Vjnc, (gw. kasz.), wieniec, XXVIII. 31 Voblecka, (j. czes.), odzież, XXXV.I.II. 360. Vetri łochynia, idaea, (j. lac.), XVIII. 15. pt. Roś l i n y w z ,b i e- Vaccinium Yolk, dorati, ~XX. (j. est.), wilk, Volkskunde, Volkskunst, XXXVIII. XXXIX. 2. (j. niem.), XXXIX. 379. (j~ ind.), wąZ mityczny, XXXII. 99. pt. M i t y. Vuk, (j, serb.)., wilk, V, 146; XVII. 201. pt. Za ba wy. Vukodlak, (j. serb.), upiór, IV. 395. pt. D e m o n y s z k o d l i we . Vukub, brat-lbliźniak, XX,XII. 154. pt. Bóstwa. Vupir, (j. ·blg.), upiór, IV. 395. Vyska, (j. senb.), strych, XXV. 96. Vritra, 138. Volksrechtskunde, XXXIX. 138. Volkstracht, (j. niem.), XXXIX. 138. Volumina Legum, XXVI'I. 122. Vota, wota, Voz, ofiary, (j. słow.), X,X. 205. gwiazdozbiór Wóz, V.248. w W chrzodku, w środku, XiXXI:X. 395, 399. W pociąg, gry i zabawy, X:X:X,III..5. W poperek (gw. huc.), znaki własnościowe, XXXV. 138. W tablicki, motyw haftów:, XXJV.132. W trunku bołyt, (gw. huc.), ból w środku, VII. 264. W zamek, na zamek, wiązanie węgłów,X;X'lIX. 14. WaJb, wabik, XXXI. 33; XXXVIII. 244; XXXIX. 292. pt. P ta s z•. nictwo. Wabienie ptaków, XXXIX. 293. - zwierząt, X:XV. 120; XXXI. 33. Wabun O, algonk.), bóg wiatru wschodniego, ViH. 10. W~chlarz, XXI. 53. Wachle, świece brackie, X:XiXJUI. 1ZB-131, 134. Wady fizyczne, przypisywane obcym, XXII. 179. (j. ind.), Guru, doktOrzy gromów, czarownicy, XiXXIV. 31. Wadzriiciiria, Budda, XXXIV. 30. (j. ind.), XXXiIV. 31. Wadzrapiini, Budda, XXiXrv. 30. Wadzrasattwa, Budda, X/XXIV. 30. Wadzriiharii, Wadzrajogini Wadzrawaraki, malżonka Siwy, XXXIV. ·31. niem.) odzież, XXXVI. 266. Waga, gwiazdozbiór,!. 174. - huculska, XXXV. 152. ~ Zydów, III. 324. Waga, drąg u żurawia, LX. 275. - nosidło, V. 64. - samołówka, X:X:XlIX. 292. - u pługa i wozu, I. 188; .X.x.xVII. 308; XXXiIX. 113. Wagasz, (gw. huc.), zrąb w lesie, VII. 2,63. Waggon, (j. ang.), wóz czterokołowy, XXXIIiX. 127. Wagi i odważniki, XXXV!'I. 388. Wagialas, (j. lit.), lejce z pasków, lXXXII. 38. Wahowyca, (gw. huc.), dzieża do mierzenia mleka XVII 143 Wahy, ,O, ukr.), ;zoryplsanek, IV. 221 Wajdelota, XXXIX. 320, 350. Wajter, (gw. żoł.), weiter, lU. 79. Wakar, (gw. huc.), pastuch, IX 384. Wakarinie, (j. lit), gwiazda wieczorna, II. 277; pt. Astronomia lud owa. Wakaruszka, (j. lit.), w:eczo:-ynka, II. 102; IV. 377. Waffenrok,(j. �rr 561 560 'j O. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. Walaszek w szopce, X,XXI. 56, 57. Walc, I. .215; XIII. 324; XV; 106. Walce dQ młócenia, :XXX. 231. WaldkuLte, (j. niem.), kult lasów, Wakiżka, XIV. 203. Walanty, diabeł, XiXVIII. 188. Waleriana, Valeriana offic., XXXnI. 81; pt. Roś l i n y w l e c z n i c. Walek, Walhala, Walidąb, ,, i :XXXI. 45; X~XXVIIII. 46. IV. 414; pt. M i t y. Waligor, Waligóra, bohater mityczny, p. Olbrzymy, IV. 282, 414; XI. 104, 105; XXX!'I. 84, 87-89; XXXVII. 21. Walikamień, bohater, XXXII. 85. Walka: aniołów z diabłami, II. 328; XXJXIJII. 2, 3. -~ Boga z diabłem, XXXIiI. 83. duchów, XXX. 250; XXXIV. 44. gladiatorów, XXXVII. 400. Hermesa z dwugltowym Argosem, xxx:n. 146. - kla'sowa, XXXIX. 22. - kogutów, X:XXIX. 33'8. - zimy z wiosną, II. 93. Walkirje, XX. 230. Walny, tęgi, VI. 48. Walor: artystyczny, przedmiotów kultury materialnej, utylitarny, XXXIV. 275, 276. Walpurgisnacht, (j. niem.), noc Walpurgii, noc czarownic, XV.II. 31; :XXV:DI.65. Waltornia, }GIV. 398. Wał kamienny, XXXI. 42. Wal w młynie, IX. 276. Wałach, koń, X'III. 54. Walaszka, toporek, ciupaga, V. 125; XXV. 90; XXiX IX. 333; pt. Broń. Wałaszyć, XlIiI. 54. kładka, XXXIIiI. 86, 87. Wałki, części warsztatu tkackiego, II. 134. Waloczek, (j. ukr.), sieć, ocx.XVIII. 230. Walok, (j. bIr.), wałek do wyrobu sieci, XXXI. 39. Walować. falować, XIV. 124. Walowec, walowyc'a, (gw. hue.), przędziwo, XXXIV. 145. Waluga. niezdara, mazgaj, XIV. 309. Wampir, upiór, I. 184; VI. 325, 326; XV. 143; XXXIV. 12; pt. Demon y s z k o d l i w e. Wanaspiiti, (j. ind.), duch lasu, XX;XiIV. 5. Wanat, próżniak, XJIV. 253. Wanda, królowa, II. 13'9. Wandrus, włóczęga, XVI. 81. Wanielik, ewangelik, XVIIIiI. 22Il. Wangierka, węgierka, XXXVI. 401; pt. O dz ież. Wanienka do kąpania dzieci, IX.360. Wankir, (j. ukr.), izba, alkierz, XVI. 366 Wanna, (gw. flis.), nurt między prądem a ostrowem, XX. 57. Wańczosy, klepki, X'X. 32, 56. Wapień w budown., XXXIX, 249. Wapno bracławskie, XXX. 20. - gaszone w malarstwie, XXX. 166. - w budownictwie, IX. 273; XI. 214. - w lecznict., I. 178; XVIII. 189,193. - w maści czarodziejskiej, XiXV. 14: - w wyprawianiu skór, X,XX,I. 117. - w zdobnictwie, XXII. 112. - wiedeńskie, XXXIX. 378. Warianty: bajki o Midasowych uszach, VI. 397, 398. - baśni, XXXVI'!. 4. 13-17, 22, 28. - legendy o pustelniku, XXXI. 15, 19. - motywu o Aniele ukaranym, Walka. XXX. 125-129. o kozie obdartej; XVI. 355. podania o Twardowskim, x.x:x.I. 106. - tyrolski, włoski, XVI. 354, 355. Wariat w facecji, XXlXI. 131. Warkocz M. Boskiej, p. dziewanna, XXX.70. Warkocz, obcinanie dziewczętom lekkich obyczajów, XViIII. 214. - uczesanie, V. 151; XXXI. 76--78. - w magii, II1I. 54; XII. 12. - wiązanie, XIX. 128. ~ w pleciokarstwie, XXVIII:!. 62. - ze słomy, za'bezpieczenie przed zimnem, XXiXIX. 242. Warlaly, O, lit.), żabka, ornament, .x:X1XII. 38. Warmus, młody kmin, ]II. 2'53. Warnakis, (j. lit.), wronie oczy, ornament, XXXII. 38. Warneńczyk Wł., król, podanie księiycowe, X:XV. 46. Warnos akitio, Warony okami, O, lit.) wronie oczy, ornament, XXXII. 38. Warownia, X.x:XiIJX. 209. WaTp, samodział wełnnmy, p. materiały odzieżowe, XXVIII. 33. Warrugura, (j. austr.), bóg świata podziemnego, VII. 5. Warschayto, (j. prus. lit.), bóstwo, XXII. 1. - Warst, kalenica, X'X. 315. Warstwa, robotnicza, XIX.X'I'X. 135. - rolnicza, XXXIX. 135. - włościańska, XXVIII. 120. Warstwice, XXXIX. 234. Warsztacik do wyrobu krajek, III. 18; .X;XXII. 37. pt. włókna. Warsztat bursztyniarski, 376-378. 36 Lud - Tom XL O b rób k a XiX,XIX. - garnca'fski, XXIX. 87. stolarski, XIV. 357. tkack~. II. 133; VII. 335; X[V. 298; XXXIV. 163; XXXVIII. 424, 449. pt. N a r z ę d z i a t k a c k i e. - tkacki pionowy, XXXIX. 274, 276, - tkacki, ośmionicielnicowy, lXXXVII. 213. Warsztat, izba mieszkalna, VI. 48. Warsztat św. Józefa, gwiazdozbiór, Małej Niedźwiedzicy;, I. 173. pt. A s t r o n 'o'm i a l u d o wa. Wart, (gw. flis.). nurt rzeki, )GX. 57. Warta nocna, XXV. 57. (gw. hue.), starszy pasterz, H.206. Wartości plastyczne polskiej sztuki ludowej, XXXVUI. 332, 334. Waronki geograficzne, XXII. 10; XXXIX. 188. -:- gospodarcze, XXXIX. 190. Warw ara, (j. ukr.), św. Barbara, ter_ min jarmarku. XII. 303. Warycz, solnik, zasalacz, xx,IU. 165. Warynucha, zapiekanka, XXX. 130. Warza, narzędzie ryboł., XXIX. 126. - w przysłowiu, IX. 247; XVI. 97. Warza, potrawa gotowana, VI. 40,48Warzecha, XIV. 25. Warzelnie smoły, xm. 278. pt. G 0spodarka leśna. Warzenie kaszy na podołku XIX.. 123-131; XX.S.l, 84, 8·6. p. iwagia. - sera, XVII. 155, 157. - ziół, XIX. 131. Warzenie, polewanie przędzy gorącym ługiem, XXXIX. 327. Warzenie soli, XXXlI. 86. Warzęcha pszczelarska, VI. 56. Warznik, garne!!:, V. 64. Warzocha, duża łyżka, IX. 363. Warzycha, warzęchew, II. 131. Wartar, �562 -i I I -I 'j I I I 563 Warzywa, XX. 95; XXX. 207, 214; XX}}GIIX.195; pt. Roś li n y uprawne. Wasale, mI. 101. Wasąg, XXXVIII. 2'31; XXXIX. 116, 124. Wasermon, duch wodny, wodnik, XVIIH. 222. Wastospati, duch podziemny, XX,x::rV. 5; pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Wasyl, (gw. hue.), p. chleb w obrzędach noworocznych, V. 213. Wasyl Bohacz w szopce, V. 157. Wasyle, (,gw. hue.), Nowy Rok, p. rozmowy bydła, XVIIII. 195, 209. Wasylek, roślina, podkurzanie, XVliII. 182, 192. WasYlok, bazylia, Occimum basilicum, XlII. 297, 298; XVI[. 143, 155; XVIII. 142, 209, 210. pt. Roś l in y w w i e r z e n i a c h i m a g. Wata, (j. lit.), brodzień, XXXII. 28. Watach, watah, (gw. hue.), pasterz owiec, II. 206; V. 61; XVII. 142, 143, 145; XXXV. 78, 77, 83, 85, 86, 90-92, 103, 11'5-117, 119-127, 130, 135, 144, 145, 149-151. Watasz, (gw. hue.), st. pasterz, II. 206. Watka, (j. lit.), sieć, XX'XVmI. 230. Watra, ('gw. hue.), dolna część pieca, XVI. 367. Watra, p. Kalman, {gw. hue.), ognisko w kolibie, VII. 264; X!lV. 399; XVII. 144, 149; XXXV.103, 108, 109. - w zagadce, XVIII. 173. Watra, (gw. hue.), p. żywy ogień, II. 207; V. 60, 207; V'UI. 40; XIIiI .. 338; XXiXLX. 432. Watrak, (gw. hue.), pilnujący watry, 'XXXV. 119, 121.. Watujk'y, (gw. hue.) XXlXV. 133. nazwy koźląt, Wawrzyn, Wawrzynek, wilcze łyko, p. wowczyniec, Daphne Merserum, jego magiczna siła, XliX. 128, 129; X:XI. 186, 187. - liście, pod głowę, XXI. 186, 187. Wazelina w lecznictwie, XVUI. 186. Wazonik, motyw w wycinance, XiXlIl. 119, 120. - motyw zdobniczy, XXVIII. 59. Wazoniki, wzory pisanek, IV. 212. Wazontki, p. fajerka, ,XXIX. 44. Wazy, motyw zdobniczy, XXVIII. 45. - starożytne, XXVI. 135; xx,IX. 87. Ważenie, rzucanie uroku, I. 136; pt. Magia. Ważimies, (j. lit.), 'raki, połów, XXIXII. 32. Ważka płaska, węził'eQ. liX. 67. Wqdoł do sqru, kopanie bursztynu, xXJxrx. 408. Wqnr, włosiany brzeg sita, XIV. 125. Wqnton, wqntonik, wąton, XIV. 125. Wąsacz, reumatyczny :ból w plecach, krzyżach, XI. 400. Wąsy, instrument muzyczny na Łysej Górze, 'X1XV:II. 70. - w przysłowiu, VII. 214; X'IV. 347. - w zagadce, XIIrv. 370. Wątek, p. tkactwo, VI. 246. Wątek powieści, XiI. 438. Wąton, sieć, XIV. 125. Wątory, w. 'bednarstwie, IX. 363. Wątroba białego barana, V. 11. - padłego konia, p. koń. - wołu, HI. 255. Wqtroba gnije, choroba, XX!X'I[I. 80. Wątrobowiec, Lichen hepatica, III. 240,268; pt. Rośliny w lecz. Wąż: biały, z ust umierającego, p. Baladewa, XVII. 184; pt. W i er z en i a. _. brat bóstwa, .x!xrxU. 123. Wąż, Chnufis. p. Kmef. - cudowny, XV. 34, 35. - demiurg, XVI. 18. - demon, XVII. 184. - dobroczynny, XV. 199. - domowy, XVI. 153-159. - dwugłowy, IX. 65. - fenicki, XVI. 26. - Gorynia, Gorynicz. XXXII. 85, 88, 130. -, Góra, ~I'I. 131, 132. - jadowity, X. 225. - jako motyw zdobniczy, XIXrXlI.160. - korona króla we:ż,ów, -V. 127; tI. -51; XU. 2:50; XI. 344; XUI. 42; -X-IV.---!19; ·XV. 27, 31---34: - kosmiczny, XXXII. 133. - król, królowa, XVI. 19, 20; X!XJI. -22,9. - krzemień, X!XX'III. 106, 107. kusicie~., IX!IIX'.61. Marsa, XVI. 22. miedziany, XXXII. 133-135. moc lecznicza, VI. 17; XXXIrv. 280. naga, XJXXIV. 16, 30. nieśmiertelny, XVI. 28. odstraszanie, .xxxrv. 72; XXXVIFI. 233. ognisty, XXXII. 134, 135. opiekun zmarłych, XII. 335. piorunowy, XXXII. 33; pt. M i t y. płonący na stosie, xrv. 193. postać diaJbła,XXlXII. 90. potrawa z we;i.a, XV. 191. potwór ciemniowy, XXiXH. 111; powstanie, 188, 190; XXXII. 123. przeciwnik bóstwa dodatniego. 'XXJXII. llO, lll, 132; przeprowiednia śmierci, X. 452; :XX. 320. Xv. ~ - rogaty, p. Liocorno, ,X'V. 33; 'XVI. 17; XXXVI'I. 3'03. saturnowy, XVI. 30. Set, bóstwo egipskie, XXXI'I. Ill, 141. skóra, II, 205; XlXIX. 27. suszony, XX~I. 5. symbol wieczności, XVI. 155. światowy, XVI. 26, 30; XX!XU. 132 Tiamat, XXXII. 133. - tłuszcz z węża, iXIXV. 78; pt. M e_ d y c y n a l u d o w a. - udziela da,ru prorocze.gO, rozumienia mowy zwierząt, XV •.-l88; 198,' 199.- uosobienie chmury, ciemności, morza, nowiu, XXXII.131, 135, 141. - utożsamianie z kamieniem, xxx:n. 132. - w bajce, U. 58-62; IV. 300, 345; V. 54, 80, 127; XII. 251. - w baśni, X:XVH. 25, 28, 29. - w jajku kogucim, XX. 295. - w lecznictwie, XVI. 17; XIXiXIV. 280; XXXI;X. 342. - w magii, XVI. 47. - w przysłowiu, IX. 247, 379. - w wierzeniach, ViII. 2'84; XiXiX'U. 88, 89, 96, 99, 104, 108, 110--116; 130, 134; XiXiXIV. 280; X!X'XIV.242; XXXViII. 290; 297; XXXIIX. 340, 342. - w z.agadce, XIV. 376. - w zwycz. i obrz. wiel., XII. 313. - wcielenie diabla, XIII. 203. dusz zmarłych, VI. 118; XVII. 182, 184; XXXU. 136; XlXXlIX. 335 - wcielenie morza, XXXII. 80, 131. - we wróżbach, XXVI. 12. - wiatr, .II. 328. - wodny, XlX:XJ1I.llO, Ill. �564 wypędzanie - - z domu, .xIXIX.54. wyraj wężów, XV. 30. wyraz zakazany, II. 205. wysysa mleko, XX. 51. z czego powstaje, II. 162. zabitego grzebanie, XII. 355. zabójca człowieka, XV. 27--30. zakaz zabijania, XI. 51; XVI. 28. zaklinanie, X:XI. 158. zamurowanie żywcem w kominie, XII.64. - ze złotym grzebieniem, XVI. 22, 24 zielony, U. 252. złocisty, XV. 195. złotorogi, XV. 32, 34. związek .z kamieniem, z lecznictwem, XXX'II. 132, 134, 135. - zwi.erzę święte, I. 136; VII. 2, 3,7; VIII. 7, 9; X. 13, 1'12, 113; XIII. 114; XIV. 129, 172; XVII. 107. Wbicie na pal, XXXI.. 90. Wbijanie w ziemię kołków c1rewnianych, miedzianych, żelaznych, X:XlXIV. 13. - I I pala w grób, XXXVII. 260. otwarcie, XII. 68. Wcielanie się duchów, VI. 232, 243. .- zwierzęcych, XVI~I. 23. - dusz, VI. 19, 114. - dusz dziecięcych, p. Ratapa, XVH. 40, 44, 45. - totemiczne bogów, XVIII. 27. Wcielanie się duszy w człowieka, p. Ratapa, XVII. 39. - w gwiazdy, X:XXIV. 10. 16. - w. jaszczurkę, Xv.n. 182. 565 Wciornascy, diabeł, XIV. 352. Wcielenia poprzednie XV. 196. Wdowa po starszym bracie, p. Chaliza, II. 304, 331. - uboga, VI. 351. - u Hotentotów, - w legendach, %XX. 129-131, 134. - w przysłowiu, w owady, XVII.182; XXXIV.10,16. w ptaka, XVII. 182. w rośliny, XXiXIV. 10, 16. w węża, p. Baladewa, XVII. 182, 184. 79, 84, 85, VII. 30. --- zabijanie po śmierci męża, V'lI.15. Wdowiec u Hotentotów, XJXXVIII. 58 - w przysłowiu, liX. 49. - wróżby, II. 2,97, 300, 331; lIrI. 28. wdowa, XIV. 125. Wdrylić, należeć do kupna, IV. 307. Wecować, ostrzyć, VI. 48. Weczera, (gw. hue.), wieczerza, V. 153; XR. 296. Weczera pa radzicielach, p. uczta po_ grzebowa, (j. .błr.), XX'IV. 9; pt. Z w y c z a j e i ob 'r z ę d y z w i ąz a n e z k u l t e m p r z a d k ó w. Weczernycia, (j. ukr.), wieczornica" III. 9; pt. Zwyczaj e towaWdowusia, r zy s ki e. Wbrew, - X.xX:VllII. 58. Wedy, II. 2e7; XiX'XIV. 8, 31, 34; pt. L it e r a t u r a l u d o w a. W' ę g l a r s t w o, p. brajer, mielerz. mila, pt. G o s P o d ark a l e ś n a. Weichselzopf, XXXIX. Weinachten, (j. niem.), kołtun, 315. (j. niem.), B. Nar., DG. 42'9. (j. niem.), drzewko B. N., XVIII. 110. Wej! Wejno! wykrzyknik, VI. 48. Weinachtsbaum, Wejście - do chaty, XXXIV. 149. do domu, X'XXIX. 268, 269, 282. w ścianie szczytowej, XXXIV. 87. Wełnianka, p. boże tilo, Eriophorum miejsca przełazowe zw'eVaginatum, II. 60; XXXI. 98. rzyny, XXXI. 29. Wełnica, p. przelot, XXVIII. 245. Wetblud, (gw. hue.) wielbłąd, VIII. Welnować się, falować, XIV. 125. 339; :pt. P r z e b i e r a n i e s i ę z a z w i e r z ę ta. lVelyka piatnonka, (gw. hue.), Wielki Piątek, XII. 316. Wele, (j. łat.), duchy, IX11GliX. 164. Wele'S, Wełes, bóg Sbowi;an, ,xlV. Welykany, ,0. ukr.), wielkoludy, IX. 190, 221--224, 232; 'XX[. 163; 386. XXVI. 152. Welykdeń, (gw. hue.), W:'elkanoc, Welesowi, brodę zawinqć, iXIIV. 222; :IV. 219; X:IV. 56; XVIII. 210. pt. Z w y c z a j e i obr zę dy Welykdeń, (j. ukr.), wzory pisanek, do ro c z n e. lV. 213. Weri, O, lit.), duchy zmarłych, XiXI. Welykij, (j. ukr.), niedźwiedź, IiI. 205. 163. Wen!, precz! XVIU. 2>22. Welinas, O, lit.), diabeł, XXI. 163. Wenera, VI. 298; XIV. 71; XIX. 87. Welon, IX. 40; XVI. 138. WenteTis, (j. lit.), więcierz XXXII. 28. - ślubny, owijanie dziecka w magii, Werbena, Verbena offic., XJX'VIII. XI. 395. 246. Welt-Ei, O, niem.), jajko, które dało Werblik, terminal. kowalska, VI.291. początek światu, X:VU. 24. pt. Werbyna, (gw. hue.), wierzba, XIII. Mity. 3M. Weltentheorie, O, niem.), XXXVII. Werdeki, deski do przykrywania soli :U2. na galarze, XXXIX·. 322. Welu menesis, (j. est.), październik, . Werdzinia, Virginia, cygaro, III. 79. miesiąc zaduszny, XXI. 163. Weremiuna, (gw. hue.), brzemienna" Welet Pawel, postać legen., IX. 3'8,7. VII. 264. Welety, Welykany, (gw. hue.), olWeremnie, o(gw. hue.), pagoda, VII • brzymy, IX. 386, 387. 264. Wełna, p. obróbka, II. 133, 206, 217; Wereszczaka, potrawa o'brz., XXIV. 7. IV. 127, 134, 144; V. 4, 145, 179; Weretka, (gw. hue.), obrusek, rańVI. 52, 266; VITI. 38, 39; IX. 95; tuch, XII. 290; pt. O d z i e ż. XI. 21; XIV. 34, 47; XVI. 137; Werety, płachty, XVII. 147; XViIU. XXVIIT. 37; XXIX. 78, 183; 182. XXXV. 78, 124, 125; XXXIV. 131. Werndyl, (gw. żoł.), III. 78. - czarna, w lecz., XI. 386. - niemy ta, w obrz., XXXIV. 131. Wernyhora, XXXIJ. 84. Weromatautoru, (j. polin.), bóg wia-' - owcza, )CYI, 136; XXIX[V. 27, 162. tru, VII. 10. - z owcy paswrpanej przez wilka, wertd, wertuch, (j. ukr.), wałek dl> XIXHI. 13. Weksle, Welna, fala, XIV. 125. Wełniaki, rx. 233, 234; XXiVI. 149. maku, IIJI. 45. szopka, XoI. 213, 214. 'Wertepa, �566 5h? Wertitu, (gw. druc.), gotować, XXXVII. 2łO. Wersja: arabska, "Dziwnych Sądów Bożych" (XXX. 89, 90, :108, pt. L i t e r a t u r a l u d o w a. - baśni o złej babie, XXXIV. 284, 285. - cerkiewno-ruska, "Dziwnych Sądów Bożych", XXX. 113. - Edypa, XXVII. 10. - francuska, kozy obdarte;, XV'I. 355 Grzegorza, XXVII. 10, 11, 19. - hebrajska, Pseudo - Gorionidasa XVI. 285. ' - hiszpańska, legendy o pusteln'ku, XlX,XI. 17. • - humanistyczna, wątku nierównych dzieci Ewy, VI. 358. - Judasza, XlXVJI. 60. - Kapucyna z capią brodą, XXVII. 124, 127. - kazirodztwa, XXVII. 19. - lenorowa, IX. 87; XVI. 350. - ludowa, kozy obdarte;, XVI. 358. - małoruska, legendy o pustelniku, XXXI. 16. kozy obdarte;, XlVI. - nowogrodzka, 356. - rosyjska o pustelniku, XXIX'!. 17. ruska, śląska pieśni o przewodniku, ,xOCII. 66, 67. średniowieczna, baśni o łabędziach, XV. 183. ukraińska, baśni o mowie zwierząt, XV. 195. - włoska, legendy o 4-ch czach, XXXI. 134. królewi- wsohodnia, żydowska, "Dziwnych Sądów Bożych", XXX. 89,90,108. Werwolfe, (j. niem.), wilkołak, IV. 281; pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Wesele: bojkowskie, XXVI. 118. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y w e s. - diable, - drewniane, p. ślub cyw. 411I. 226. - dziadowskie, - gotowane, XV. 93, 95, 96. 76, 104. - góralskie, VIII. 166; XlII. 33, 157; XtXXVII. 465. - huculskie, V. 339, 340, 344. - jasieńskie, XVII. 151-161. - kaszubskie, XVII. 184. ..,....kirgiskie, V. lO, 16. - krakowskie, XiXI,x. 190, 192. kurpiowskie, XiXV:tlI. 104; XXIX. 195. - na cmentarzu, XiXXII. 160. oPoczyńskie, X'XXVII. 465. orawskie, XXXIX. 428. - pieczone, XIV. 93, 95, 99. - piotrkowskie, XIXIX, 187, 189. - ptasie, VUI. 340. - seklerskie, XVI. 142-147. - sel'bskie, .IX 31 47 - słowackie, ~II.' 89.. - stalowskie, XXI. 267. - w dolinie Leoha, XI. 365. - w~owy, XIXVIiI. 154. - żYdowskie, XIX:VI. 120. Westalki, XXIII. 12. Westka, kurtka, XX;XV'I. 232. Wesz, p. gad, nużda, wsza wuszy - dowcip. III. 47; IX. 93; XIV. 374: - sen o wszy, VI. 63. - skąd się wzięła, VrI. 133; I:X. 163. tępienie, XX1X. 29-31. - 55; VI. 159; IX. 63. VLI. 41. myśliw., VII. 265. V. 64. demon opiekuńczy, w lecz., III. w przysłowiu, w wierzeniach Weszele, wesele, Wetala, (j. ind.) XlXX'IV. 41. Weterynaria ludowa, VI. 327; Vm:I. 223, 368; IX 417, 418; X. 356; XI. 386, 387; pt. M e d y c y n a l u d. Wetoń, wół bez rogów, XIV. 163. Wetula, krowa bez rogów, XIV. 163. Wewnętrzne bóle, XlIH. 2'17, 221, 222. Wezwanie Dziadów, XJXIV. 11, pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y z w i ąz a n e z k u l t e m p r z o d k ó w. Weza, weża, wóz mieszkalny, XlXJXIV. 178. Weżalis, (j. lit.), raczek, X!X:XII. 38. Weźrok, wzrok, III. 139. W ęborek, kubełek, II. 275. Węda na lisy, XlX.xI. 28, 33, pt. Ł ow iectwo. Wędka, węda, p. uda, wuda, V. 223; XXIII. 43;XiXIX. 126; X1XX. 28; XXXI. 25, 26; 158. pt. R y b 0łóws two. Wędrowni, p. szczurnicy, owczarze, IX. 184. Wędrowny, (dok.), kandydat na mistrza cechu, XIII. 282. Wędrówka dusz, I. 27; VI. 113, 116, 118, 121; VIII. 58; XIX. 136, pt. W i e r z e n i a. - fauny i flory, XXII. 73, 75, 80. - gier i zabaw, XXXIII. 15. - młodzieży, X,XXlIII. 14. - motywów zdobniczych, XXII. 126. - narodów, XXXiIX. 87. - podań, XXiXIV .. 280. - Słowian, X1XX'!V. 49. - wątków baśniowych, III. 177, 173; IX. 415; XV. 199; XVII. 44; XX. 227. Wędzidło, XIV. 41, 50; XVII. 175, pt. Upr ząż. - drewniane, XXiXVIII. 41, 49. 88. - kościane. X:X:XJVIII. 41, 49. 88. - metalowe. XIX.XVIII. 41, 49, 88. - w zagadce. IX. 406. Wędzka, potrawa z wędzonej marchwi,JillV. 125. Wędzonka, XII. 42; XVI. 134. Węgiel drzewny. P. węglarstwo, V. 269; X.XX. 188; XXXI. 85, 120; XXXII. 63. -kamienny, XiXXIX. 322. - w ibajce, IX. 84. - w lecznictwie, III. 51, 55, 61; VIII. 330, 361, 366, 367: X. 232; XII. 395, 384, :'l86, 401;XII. 266; XIV. 251. - w magii, II. 204; XIV. 47; :xJX'III. 55. - w obrz. narodzinowych, XIV. 43. - w odczynianiu uroku, II. 330, 336; III. 60; VIII. 198, 392; XVIU. 209. - - wypalanie, XlXlXI. 85. - z kadzielnicy, I. 137. - z korzeni wrzosu, X,XOCU. 56. - żarzący się, zakaz wkładania do gorącej wody, X. 95. - w przepow. urodzaju, VIllI. 372. Węgieł, p. Konstrukcja węgłowa, czop, I. 160; II. 337; V. 229; IX. 269, 270, 271. 275; XII. 318, 327. 387, 407; XiII. 293; XlIV 252; XVI. 366; .XX. 316; XXVI. 94, p. Konwiązanie na gładko, XXII. 219. wiązanie na obłap, XiXliX. 15 23; XiXXVII. 228; XXXIX. 452, 453. - wiązanie na ocap, XiXI. 219. - na rybi ogon, IX'. 310; XXIX. 13; OCXiXI,X.452, 453. - wiązanie na węgło, XJXlX1X. 407. - na zamek, iX. 310; XXIX. 5. - na ząb, XXI. 217, 219; XXIX. 18. - skrzynkowy, XXX'LX. 453. Węgier w szopce, V. 155, 159, 160; XIX. 36;X,XII. 131-137. Węgierka, czapka, XIXVIII. 168, 175, Węgierka, śliwka w lecznictwie, XXX. 59. Węgierski;, (j. ukr.), nazwa wiatru płdn. u ,górali nadłomnickich, XJVIII. 217. �568 tj· 569 Węglarz, p. brajer, mie~orz, uh~arz. Węgłówka, p. węgieł, XVIII. 1, 3, 10; XXVI. 94. Węgorz, (gw. złodz.), łańcuszek od zegarka, VII. 281. Węgorz pospolity, Anguilla AguiHa F~em., XIV. 351; XXVI. 97; X:XVIII. 161; XXXI. 36, 42, 43; X1XJXII. 24. Węgorz morski, totem, XVIII. 28. Węgorzyce, mino g rzeczny, XXXII. 24, 27. Węmbor, kUJbeł, XIV. 125. Węnchnonć, śmierdzieć, XIV. 125. Węndrych, lina u niewodu, XiIV. 125. Węzeł: .herakiesowy, XXII. 47. -o magiczny, XI. 380, 381. - potrójny w magii, X:I:X. 128. - rozwiązywanie w magii, III. 58; V.214. - rycerski, X:XIXVI. 269, 271, 273. - siedziba duszy pokutującej, XVI.81. - - VI Ubraniu zmarłego, )CVI. 80. zawiązywanie, V. 214; XVII. 21; pt. Ma g i a. -. znaczenie, VIII. 52; X:VII. 21; 'XX'll. 36 XXIII. 68, 93; XlXIV. 43, 172; XOOX'II. 182; XXX/VII. 132, 133. - w medycynie ludowej , XXVII. 153. Węzileb, ważka, IX. 67. Węzły, (gw. złodz.), kłódki, XIII. 258. Wężownik, X. 396, pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Wężowy kamień, p. żmijowy kamień, XiX:XU. 86, 132. Wężyk, ściegi, XXIV. 143. Wężyki, ornament w garncarstwie, OCXVIII. 104. (j. Karenów), prorok, widzący duchy zmarłych, VI. 233. Wiaderko, zabawka, XlXJVIII. 67. Wi, Wiactro, cebrzyk do wody, IX. 367; X'Xx. 14; XXXiVII. 205; pt. B e dn a r s twa. - pełne; próźne we wróżbach, IX. 207. Wian, wieniec, wianek, X'IV. 35, 216. Wianecek, wianek, XIV. 323, 383. Wianek, p. wian, wianecek, wianeńko, XVIII. 142. - dla bydła, VIII. 341; 'XVIII. 217. - dziewiczy, I. 160, 245; II. 106; III. 350, 362; IV. 92, 315; V. 19, 20; IX. 47; XVII. 155; XlXI. 95; X!X.II. 63; XXIII. 115, 126, 186, pt. D z i ew i c t w o. - liliowy, III. 363. - mirtowy, III. 349, 350, 360, 363; 'XIV. 380; XX;XlI. 77, 97. . - na Boże Ciało, JGXJX. 39, 64; XlXX:I. 95, 98. - Pana młodego, I. 246; Ul. 127; V. 337; 'XV. 77, 101; XVII. 155; XVIII. 143. - polejowy, III 363. - rozmarynowy, III. 124, 128, 130; VIII. 145; XII. 91. - ruciany, II. 243;. III. 3;63; IV. 319; VIII. 239, 410; IX, 144, 215, 224. - słomiany, XVIII. 214·. - sobótkowy, IV. 315, 321; Xl. 385; XiII. 18; XIV. 301; XlXiXiVIII.300. - symbol powodzenia, XiXJVI. 75. - symbol zakładu, XlXVI. 87. - - swaciów, II. 238. ślUJbny, XI. 412; XVIII. 144; XiX. 192, 195; XXiXVII. 308. święcony, VI. 58, 77; IX'. 269; 'XI. 195; XUI. 90; X:XlII. 83; XXJXV. 61, 63, 71. - UJbieranie się w wianki, XlIV. 212. utrata, III. 349; V. 135, 136, pt D z i e w i c t w o. - w pieśni, II. 68, 246, 247, 342346, 347, 359, 360; III. 66-68, 239; VIII. 2.29, 244; 'X. 82; XI. 154, 305; XIV. 322, 323, 386, 388; XXIX. 93. - w przysłowiu, IX. 47; XIV. 347. - w zabawkach dziecięcych, 'XXVIII. 58, 61. 64. - we wróżbach, puszczanie na wodę, XIII. 91. - weselny, VI. 134; VII. 86; IX .. 140; XI. 196; XIV. 215, 393; XIV. 75. - wicie, V. 337; VIII. 26. - z liści kukurydzy dla bydła, XJXXV. 125. - zamiana przy ślubie, XIXlVI. 86. Wianeńka, wianek, XIV. 322. Wianie zboża, XI. 176; X!XiX!X'. 337. Wianka, wiano, IX[V. 216. Wiano, I. 209, 211; II. 353; III. 208; XIV. 25, 35, 215, 254; X:VIll. 225; XlXIII. 185;XXVI. 85; XXVII. 141; XXXIX, 142. Wianować, XIV. 216. Wiara ludowa, XlXI. 270; XXIII. 152; X:X:V. i04. . - luterska, XIX. 259, 260. - w czary, XII. 335; XXi. 78; XlXIV. 30; XiXVI. 2. - w demony, VII. 19, 146-1'50, 185-187, 254, 255; X. 113, 214; XIII. 293-298; Xlx"XV. 3, 32. - w duchy, VII. 6, 11, W, 20, 190, 191; X. 108, 109, 214, 294; XVII. 30,61; XX'I. 236; XXII. 15;:XXIV. 30; XXX. 250. -. w metempsychozę, lXV. 47. - w reinkarnację, XI'X. 164. sny, !X'I:I. 3'35. - w talizmany. X!XV. 7. - w upiory, VI. 326; XJXIV. 30. - w uroki, XIX. 117. - w życie pozagrobowe, III. 357; VI. 23; VII. 19, 21, 231, 232; X. 97, 111, 112; ,XV. 201; XXXIV. 9. Wiatr, bóg, p. Weramatautoru, madzurskij, węgierskij, VII. 10. - diabeł, II. 328; XIII. 122, 204. _. duch, p. podwiej, n. 213, 214. - kiedy wieje, XIII. 122. - mieszkanie, XlIII. 122. - personifikacja, XIXXVII. 293. - południowy, VIII. 344; XVIII. 217. - płn. zachodni a ustawien.ie domu, X:X:X'IX. 241. - przepowiednia, III. 143; IV. 421; XVI. 83; pt. M e t e o r o log i a. - przepow. nagłej śmierci., XV.24. - skąd powstaje, VII. 11. - słota" olbrzym, XiX'X1I. 136. - uciszanie, XI. 195; XIII. 204; XOCXII. 136. - w baśni, IX. 80, 81; XXIXVII. 10. - w pojęciu ludu, V. 250. - w przysłowiu, IX'.247. - w wierzeniach, r. 80. - wąż, II. 328. - wianie, I. 25. -. wirowy, VI. 259, 267. - zachodni, wschodni, VI\I. 344. - zły, III. 143. - żywioł duszy, XVII. 182. Wiatrak, I'X. 276; XXVI. 98; JCX!XIV. 262-264. - w przysłowiu, IX. 59. - w stępie mechanicznej, )CXlXIV. 246, 2154,255, 2'62. - w zagadce, XIV. 376. - zabawka, XXVIII. 70. Wi{ltraki, motywy haftu, XXIV. 143. Wiatrówka, broń, X1XiXVIII. 411. Wiatrówka na dachu, XXXI-X. 452. W·ąz, Uimus tuberosa, ViII. 14; XXVII. 139. - brzost, X1XVIII. 246. �5'71 5'70 Wiązanie chustki, p. w łopatę, w XXIX. 83. Wiązanie drzew owocowych, VIII. 362; XIV. 133; pt. M a g i a. - go~arza,X!XIXlVII. 346, pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o r. - łyżek słomą w wigilię, XVIII. 200; pt. M a g ia. --..:... sympatyczne, XVII. 21. ogniówkę, wiecha, zielona gałąź, w zwyczajach budowlanych, IX. 271; :XIV. 71. Wicher, imię czarta, X'I'X. 112, 115. Wici, :XI. 287; XXVI. 83; x.x.xrX. 309. Wicie, (dok.), witeź, XlIV. 35. Wicie u wozu, VI. 395. Wicie wianka weselnego, 'XVIII. 145. Wicin~, XI. 220. Wiciokrzew czarny, Lonicera nigra, XXVIII. 246. Wiciokrzew zwyczajny, p. suchodrzew. Lonicera Xyolosteum, X~VIII. 246. Wickura, (gw. złodz.), szpital wene'ryczny, VII. 281. Wiczyna, Ononis spinosa, przyciąga pioruny, X'JeXI. 99. Widejki w rybołówstwie, XXXI. 3. Widek, pełnia, XIV. 70. Widełki, IX. 279. - do przegartywania sian.a, IX. 366, pt. N a l' zęd z'i a l' o lnicze, - do strzelby, p. bylei. Widjii, Widjiidhara, (j. ind.), władza magiczna, XlXlXIV, 14, 15, 33. Wj:dU~a, kształt wsi, 'x'XlX!II.128-1'32. Widla, O, ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Widłak goździsty, Lycopodium davatum, III. 240., 268; XI. 189. ~X:XI. 99. - barwik do jaj, IV. 214. Wicha, ; , i I: j i' I i l ,I :1 , I, \ , 'I 'I II, l Widły, I. 171; IX. 178, 367; X:II. 87; XX'III. 82; XXI'X. 167, 168; XOOXI. 3; XXXVII. 246; pt. Narzędzia r o l n i c z e. - diabelskie, XlX:XI. 107. - do kierowania niewodu, XXXII. 31. '- drew., samorodne, XXXVIII. 424. - na księżycu, XlXV. 43, 45. - w magii, X'XIII. 82. - w szopce, XT. 25-27; 30, 139, 144. - w zagadce, II. 43; IX. 406; XIV. 375; XVII. 86, 91. - żelazne w łowiec., XXXI. 28, 31. Widma, II. 187; VIII. 12'8. Wid'ma, (gw. huc.), wiedźma, VI. 261. 358, 359, 386--389; VII. 264; XII. 299,300; XUI. 110,112,211; XVIII. 176. Widoszczie, (gw. hue.), Trzech Króli, XIII. 28, 209; XVIII. 210. Widowiska Ludowe, IX. 19; X'. 2330, 157~167, 287-292; X'VI. 304, 374; XIX. 31-76; XiXlII. 129, 161, 171 XlXVI. 128; XlXIX. 134, 202; X'XX. 225; XXXv. 20; XiX!X'VIII. 615. - hiszpańskie, XXIX:III. 152. - łątkowe, X:XVII. 198. - niemieckie, XVI. 267. - pasyjne, XIII. 68. - polskie, XilX!. 32. - religijne" XIX. 47, 51, 62. Widowiska ludowe, p. zwyczaje i obrzędy doroczne, chodzenie: z Dorotą, z gaikiem, z Gwiazdą, z Herodami, z kozą, z niedźwiedziem, z turoniem, ze śmierztecką, dewocje postne, dialog częstochowski, dialog dominikański, Dorota, dramat ludowy, dramat religijny, dramat szkolny, dramatyczne przedstawienie mi- tów, farsy ludowe, Herody, jasełka, jeu de drapeau, jOUTS des brandons, Judasz, obnoszenie jaskółk\ kukułki, kyzyk, kyzyczki, lalki, lajkonik, Maryjki, przebieranie się za zwierzęta, m''Steria, pantomina, pastorałki, przedsta_ wienia religijne, sobótki, szopka, śmierztecka, Tankid, teatr cieni, teatr marionetek, torań, turoń, Wasyl Bohacz. Widzenia, p. widma, V. 53. Widzenie duchów, II. 21. Wiece kmiece, XIX, 78. Wiecha brzozowa, p. graniczna, kiczka, VIII. 155; Xl. 199, pt. Zwyc z a j e i o b r z ę d y b u d o w. - kamienna, XIXlXIX. 144. - metalowa, XXXIX. 144. - wes'elna, VIII. 248, 251; XIII. 321; XIV. 255, 257. - zakładanie, XIXI. 218. - ze słomy, p. kiczka. Wiechcie płonące, zawieszane na drzewach owocowych, XVIII. 98. Wiecheć, p. kiczaki w obrzędach sobótkowych, IV. 317. - ze słomy do mycia świni, I. 332; XIV. 80. - w magii, z butów, X'I. 387; XUI. 228; XVII. 189. Wiechlaczka, szufla do zboża, XI. 176. Wiechowe, poczęstunek, XXI. 218. Wieczerza dla dusz :zJlIlarłych,X.'VIII. 213; X'X:IV. 9" pt. Z wyc z a je i obrzędy z kultem przod. - resztki wiligij. wieczerzy, IX. 414. - weselna, XIV. 400. - wigilijna, I. 251; III. 3, 6, 383; IX. 414; X. 155, 156; x:m. 21, 22; XlXV. 109; XlX:XlVI.171. Wi.€czność w legendzie lud., /XjXiX. 76--140, 221. Wieczornice, II. 101; III. 9; VII. 335; VIII. 369; XII. 340; XII. 155; XIII. 110, 111; XVIII. 151; }Q}(1/. 53; pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y t owa rzysk ie. Wieczór, pora duchów, XXXI1/. 7.35. Wieczór Paschalny, X!XJC.235. Wiedza ludowa, VII. 95. 222; XI. 390; XIX. 152; X'XlIII. 178; XlXlV.104. - pierwotna, JCXIXIX. 227. - rolnicza afryk., XXXIX. 214, 215, 221. - rolnicza człowieka pierwotnego, XIX1XIX. 181. Wiedzieja, (j. lit.), włók, XXiXII. 29; Wiedźma, p. czarownica, I. 205; II. 16, 47--49, 202, 328, 329; III. 21, 22; IV. 96, 165; V. 190; XII. 216; XUI. 126; ~VII. 31; XVIII. 216; XlXlV.78; XXVII. 121; X~X. 204, 219; XXXII. 95, 101; XXXVII.304. - głodowica, I. 206. - pławienie i palenie" XlX:VI. 118. Wiejalka, Wiejauka, O, błr,), szufla do wylewania wody z czółna, XIX'XII. 32. Wiek kami.enny, p. paleolit, neolit., VIII. 95, 96. - złoty w Polsce, ~. 134. Wiel (om), p. Lel, przyśpiew, X[V. 221, 324. Wiela (i), XIV. 58, 221. Wiela Niedziela, W. Niedziela, XIV. 58. - Sobota, XIV. 58, 310. Wielbłąd, welblud, V. 4, 7, 12, 19, 108; .XXVIII. 141; XXXIX, 120. Wielchny, wielki, XIV. 125. Wieles, p. Weles, XIV. 222. Wielgi, wielki, XVIII. 222. Wieli piątek, tydzień, XIV. 310. Wieligawieś,. XIV. 221. �573 572 Wielik I I, I IiI,l \ 'I 'I '" II i' j I den, (j. ros.), Wielkanoc, XlV. 221. Wielka choroba, V. 81; XI. 396; XU. 65; XXIX. 44. Wielka matka, Grandis mater, Dziedzylela, XIV. 57, 72. Wielka Niedziela, p. Wielkanoc, IV. 223; VI. 77; XIV. 79. Wielka Niedźwiedzica, IV. 414; XlX!XIV. 10. Wielkanoc, p. W. Niedziela, Welyk deń, Pascha. wielik den. Wielka Rewolucja Październikowa, XlXXIX. 2, 3, 5, 9, 16. Wielka rodzina, III. 196; XlXJXVIII. 347, 355. Wielka Sobota, I. 12.9,130; II. 87,337; III. 24; IV. 201; V. 214, 225" 227, 179; VIII. 341, 37'6; IX. 168, 169., 90, 93, 142, 143, 328; XVI. M; 414; XI. 377; XII. 312; XUI. 2:9, 228; VI. 54, 77, 268, 409; VII. 177, VIII. 3'41; XVIII. 98, 103, 104, 109; ,XX,UI. 61; XX.XI. 2'7; pt. Z wyc z a j e i o b r z ę d Y d oJ"~ o c z- n e. - w magii łowieckiej, XXXI. 27. Wielka Środa, IV. 199; XII. 311, 315; XIX. 55. Wielka wojna, XiXlXI,X.216. Wielkanoc, p. Leldeń, leldena, p. pascha, Wiela Niedziela, Wielka Niedziela., Wielik deń, Welyk deń, I. 46, 79, 86-88" 158, 185, 219, 254, 255; II. 86, 87, 202, 205, 210, 211, 215, 218, 219, 255; III. 27, 319; IV. 97, 1~8, 199, 201, 220, 222, 312, 313, 419; V. 214, 220, 250, 307, 353, 354; VI. 161, 261, 268; VII. 60, 86, 176-180; VIII. 201, 256, 266, 272, 376, 377; IX. 169, 186; X. 90, 218; XI. 188, 189, 400; XII. 213, 307, 315; XIII. 16, 89, 114, 130, 142, 206, 208" 209, 256; XIV. 58, 221, 310, 348, 400, 402; XiV.. 325; XVII. 15; XVIII. 97; XIX. 57; XIX. 71, 158, 171, 178; XXIII. 114; xxnl. 158; XiX:V. 42; XXVII. 65, 153; XXIX. 107" 189; XXX.62, 225; XXI. 6; XXXV. 60, 177; XXXVII. 341, 345; XXXIX. 294, 339. - obrzędy, II. 214, 374; VI. 98, 184; 'XXlXI. 6; XXIXIII. 30, 13 1, 139; XXXIV. 292. - w przysłowiu, IX. 56. - zaibawy, II. 283, 374. WieLkanocna radość, recepta komiczna,XJXiVIII. 205. Wielki, p. padwan, X. 203, 205. Wielki Czwartek, p, Żywny czetwer, I. 130; II. 221, 229; IV. 185, 199, 200, 327; V. 214, 220; VII. 178, 284; VIII. 341, 431; IX. 169, 414; X. 381; XI. 385; XII. 311, 314, 315, 3'18; XITII. 119, 142, 2U; -VI. M; XVII. 28; XVIII. 100, 103; XIX. 55; XXXI. 73. - dzień czarownic, XVII. 31. - palenie wianka p. młodej, XVII. 160, Wielki elixyr, (dok.), czerwona tynktura, XXVII. 90. Wielki Gęgała, bóstwo staroegipskie, 'XXXII. 101. 1 Wielki Jochem, mysikrólik, Wielki Manitu, VIII. 311. (j. algon.), bóg najwyższy, VII. 5-6, 9. Wielki Ojciec, p. Dziad Lel, XIV. 72. Wielki Piątek, p. Plaszczenica, I. 85, 129, 130; II. 221, 229; IV. 81, 200; V. 214; VI. 77; VIII. 59, 256, 278, 341, 431; liX. 120" 168, 169, 172, 247; X, 97, 381; XiI. 193, 385; XITI. 29, 142, 256, 325; XVIII. 103, 104; XIX. 55; X:XlJII. 70, 135; XXX. 72; XXXI. 97, 144; XXXIII. 29, - dzi.eń czarownic, XVII. 31. - odłączanie dzieci, IX. 64. - w zwycz. i przesądach. XXVII. 166. Wielki Poniedziałek, p. Żylany;, I. 86, 87; II. 158, 185, 219, 255; VII. 178. Wiełki Post, IV. 199; XlIII. 160; XIX. 56. Wielki Tydzień, IV. 199; VII. 177; XI. 65, 189; XII. 311; XVII. 110; x.x:v. 55; X1XJVII.161, 172; XXIX 107; pt. Zwyczaj e i obrzęd y d o r o c z n e. Wielkie gospodarstwo" III. 273, 274. Wielkie leczenie, uzdrawianie chorych śpiewem, XJX:XVII. 372, Wielkie ziele, zioła święcone, Inula helenium, w lecz.'krów, XlX:V.77. Wielkie zwierciadło, XlX~X.76, 88,92; 'X1XlOI.17, 19, 49, 51, 52, Wielkoludy olbrzymy, p. Waligóra, Wyrwidąb, II. 329; YUL~32; XI. 104, 376; XII. Z13; X!XlXlI. 136; XXXV, 24. Wielochlop, oLbrzym, V. '64. Wielodrożnica, XIX.lVU.128, 131, 132i XXIX. 48, 156; XXXIII, 83, 85; XXXIX. 238; pt. T y p y w s i. Wielogłowe, wieloosobowe p.bóstwa. Wieloiz.bówka, XVIII. 3. Wielomęstwo, p. poliandria, I. 36, 38; IX. 217. Wieloryb, kult, VII, 2, - uosobienie żywiołu wodnego, 'XXVIII. 141; XXiXlI. 165 'Wielożeństwo, p. poligamia, II. 296j V.6. Wienciar, (j.lit.), więcierz, XXXII. 28. Wienczocha, nazwa krów, XlXI, 60, Wieniec, p. wianek, III. 172, 329; VI, 55; VII. 86, 87, 238; XI. 97; XV. 106; XVIII. 93, 102, 216; XXi. 49, 52, 193; XXI. 94, 95; X:XVII. 193; XXVIII. 15, 227; XXIX. 123j XXX. 247; XXXI. 5 - druhny, drużby, XV, 77. - grochowy, XX. 181. ' - Jariły, X'IV: 86. - jego rola w obrzędach, p, wieńczenie, 'XXI. 189. - kapłanów, XIII. ~2. Nawek, śmiertek, XIV. 83. - posyłanie oblubieńcowi, XX. 196. - przypinanie do czapki p. młodego, ,XIX. 1>97. - strój głowy, XIX. 86; XJXJX:VII. 225. - symbol królowania, XIV. 79, 81. - ślubny, w magii, IX. 40, 42, 49; IXI. 215; XV. 101; XVII. 129, 152; XVIII. 144; XXVII. 157; XlX!IX 15,7; XXX. 225. - świętojański, XX!XIV, 31. - w czarach, XVII. 116. - z brzozy, X:X:XV. 61. - zawieszanie na drzwiach p. mlo.,; dej, XIV. 379; XlXOOI.159. - ze zboża i ziół, IV. 227" 283, 443; ;XVI. 61. (j. ukr.), miotła, XIV. 216; X:X:X. 18, 20, 21. Wientaris, (j. lit.), więcierz, XXXII. 28. Wieńciorki, więcierz, XVI. 88. Wieńcowiny, dożynki, IX. 201; XXVIII. 15. Wiencówka, XIV. 367; X:VIII. 2--4; X!X:XIX. 247, Wieńczenie bydła na Juria, XVIII. 217. - gości weselnych, XXVI. 86. - narzeczonyoh, XiXI. 189, 190, Wienik, �')74 I'i j i : ! i! li Ii jj 1: ji ,11 .:. - ofiar, X:XI. 188-190. - poetów, XXI. 189. - powojem, .xXI. 190. - przy składaniu ofiar,'XXI. 188, 190. - przy ucztach, XXI. 188. - rapsodów, XXI. 188. - zielenią w czasie sobótek, XX. 192. Wieńczyny, XXVII. 154; pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y w e s e l n e. Wieprz, p. babuć, kiernoz, kiodrus, knorus, III. 13" 304; VIII. 188, 285; JeI. 73, 384; XU. 17, 256, 258; XUI. 21; XIV. 231; X1Xt 53; X:x:x. 24, 133, 222. - jadło weselne, XV. 95. - pochodzenie od wieprza, XlXlXI. 153. - śledziona, przep, pogody, VI. 266. - w facecji, XlX.XI. 121. - w przysłowiu, XXIV. 95. - wieszczy, XlVII. 183. - 7JWierzęświęte, XlX:X:IV.30. Wieprzowina" III. 128; V. 174; XII. 296; XVI. 134. Wieprzyniec, Peucedanum ojjicin, ·XXXV. 65. Wiercimak, IX. 144. Wierdunek, (dok.), miara, XOOVIII. 188; X!X. 9. Wiereszczaka, (j. ukr.)., p. wereszczaka, postna potrawa, XXII. 135. Wiernidub, (j. ros.), X:XIX.lI. 84. Wiernigora, (j. ros.), Wernyhora. p . olibrzym,X:X'XII. 84. Wierouka, (j. bIr.), kanat., XXXII. 3D. WiersYk, wierch, XIV. 265. Wiersza, XiX!X. 214; XXXVIII. 420; Wiersz(e), "Czy jest prawda na świecie", VIII. 170, pt. Literatura l udowa. - duchowny u ludu, XlXJVII. 34. - modlitwa, XXXIII. 75, 76, 70. 575 - "Na grobie 71. matki", XXXIII. 70. nagrobkowy, X. 367. o czarnym baranie, 'XII. 12'6. o powstaniu, XXX. 200, 201. o szewcach, XII. 123, 124. o ojczyźnie, XXXIII. 73, 74. o podróży do Prus, XXXIII. 70. o powrocie z Prus do domu, X!XXIII. 74, 75. - o 1920 roku, )ill{IX:III. 76, 77. - robotników polskich w Niemczech: - "Tęsknota", XXXIII. 77. - Walskiego Tomasza, I. 85--89. - "Wspomnienia", XlXlX'III. 72. - zapustny, XII. 137. Werszucinie, pawara, (j.lit.), XXXII. 30. Wiertel, część łanu, X:XV. 23. Wiertodub, Wiertogor, (j. ros.), p. olbrzym, XXXII. 84, 85, 87. Wierzba iwa, p. werbyna, liwina, łagoza, Salix caprea, bazie moe czarodziejska, XXIV42, 43. - drzewo użytkowe, XXVII. 139. - gałązki przy pi.erwszym wypędzaniu bydła, XIX'V. 55. -gałązki w presmecu, VIII. 3oW. - w liście, odwar w lecz., II. 160. - majenie lnu, XVIII. 211, 215. - pączki, II. 87; XVII. 21, 22; XX. 297. ----,poświęcona w odszukiwaniu skarbów, XVII. 23. - robienie piszczałek, XXVIII. 5860, 62. - stara, II. 255; IV. 419; VI. 357, 258. - święcona na krzyżyki, VIII. - w legendzie, xxx.. 82. - w palmie, XII. 310. - w pieśni, IX. 37. _ w różdżce świętomarcin. XVI. 3. _ wyplatanie płotów, XII. 295. Wierzba iwa, wyrób fujarek, i piszczałek, XII. 306; XX'VIII. 58, 60, Wierzbicki, p. Boruta, XX!X'IX, 348. Wierzbon, roślina lecznicza, II. 137. Wierzbowe kolo, zabawa, V. 216. Wierzbowina, Polygonum lapathijoHum, II. 137. Wierzbówka górska, Epilobium montanum, XxVIII. 246. Wier:z!bówka kłosowa, Epilobium augustijolium, XXx. 48; XXXIII. 119. Wierzbówka wąskolistna, Epilobium angustissimum, napój, lI. 21. - podkurzanie, XXXIII. 119. Wierzcheń, kamień do żarn, IX~ 364. Wierzchnica, piec, część dolna, p. zwierznica, XXIX. 48. Wierzchnik, w maślnicy, IX~ 367. Wierz howiec, p. koń, ;XiI. 334. Wierzeje, XXIVI. 14; XlXXIX,. 339. Wierzenia, I. 56, 169; II. 82, 86, 160, 178, 221, 277, 281, 331; III. 23, 140, 142; IV.· 59. 94, 141, 161, 162, 3,50, 385; V. 29, 346, 357; VI. 376, 377, 385; VII. 95, 222, 224, 255; VIII. 5; IX. 201; X. 94, 95, 127, 231, 352; XII. 86; XIII. 18, 57, 143, 163, 164, 202-205, 324-329; XiV. 50, 56; XV. 47" 143, 202, 262; XVI. 153, 338; XlVII. 4, 5, 27-29; XVIII. 2-7, 38, 40, 48, 177; XIX. 109152; XX. 58, 77, 255; XlXI. 202; XXII. 13, 14, 16, 23; XXV. 18, 52,' 79, 102; XXIII. 57, 58, 173; XXVI. 99, 120; XXVII. 2,57,143;XXVIII. 13, 249; XlXI~. 110, 121; XXX. 192, 209, 243, 253; XXXI. 145,161; XXlXIV. 10, 32, 45, 289; :XXXV. 20, 38, 39, 200-202; XXXVI. 13, 141, 145-147, 150; XXXVII. 273, 280, 422, 442; JCXXIVIII. 545; XXlXIX. 109, 176, 177, pt. W i er z e n i a. Wierzenia animistyczne, VI. 20. ~ aryjskie, XIV. 213. - chińskie, VIII. 2ł. - dotyczące bóstw, duchów, istot nadprzyrodzonych, ludzi, ognia, roślin, wody, zwierząt, XXVII. 140. - dotyczące modlitwy, świętowania, XXVII. 140. - greckie, XlXIII. 40. - huculskie, X'V. 218. - ludów pierwotnych, VI. 7, 8; XIX. 161. - ludu łużyckiego, VI. 410. ludu rumuńskiego, I. 137. ludu śląskiego, I. 25, 27; II. 373. o ciałach niebieskioh, I. 168-178. demonach, XiX'llI. 132, 133; .x;x]XIIV. 1-46. - o duchach, VI, 23. - o duszy" XXIII. 158. - - o wilkołakach, XIXIII. 30. - o zjawiskach niebieskich powietrznych, X!XIVII. 140. - o życiu pozagrobowym, XIII. 230, 231; X:X:XV. 188. - religijne, I. 6, 7; IV. 365; VI. 14; VII. 1~29; XX: 138; .XXII. l7. 18; JGXVIII. 98-100 XXX. 196; x:xJXIV. 279; .xxxVII. 314; XXOOIX'. 61. - o - sobótkowe, IV. 320. sumeryjsko-:babil., xxxxn. 111. żydowskie, III. 49--61; VIII. 350; XXVI, 119. W i e l' z e n ia, p. Anheł hluchij, anioł głuchy, Arundhati, babki, (grzyby), 'baby czarno ubrane, belemnity, belka rozłupana, bez, �57'7 576 Biała pani, biblia, bicie świni, bierzmowanie, bliźnięta, Blocksberg, bluszcz, błądzić, błoto, błyskawica, bocian, borodajki, ssawki, Boże Narodzenie, bóbr, brama kultowa, ,brama piekielna, brona, brzost, (pączki), brzoza, brzytew, bukszpan, burza, buty, byczki - bliźniaki, byk" cap, cerkiew zapadła" chleb, chmura, chodzenie wstecz, w ty~, cholera, chomik chrabąszcze, ciasto, ciąża, cielę, cień, cieśla, ciężki dzień, cmentarz, czarna sala, czerwiec, cZkawka; człowiek kamienny, człowiek na księżycu" czwartek, czysclec, ćma, dach, Dawid król na księżycu, dąb, deska z trumny, deszcz ,ognisty, żelazny, dębina, diabeł, dni krzyżowe, dni szczęśliwe i nieszczęśliwe, dolina Józafata, Donnersbesen (miotła piorunowa), dojki czarne, droga, droga w zaświaty, d!rogi krzyżowe, drzewo żywota, drzwi, duch, duch święty" duchowny, dusze pokutujące, dym, dziegieć, dziewiąty czwartek, dziewica zaczarowana, dzięcioł, dzik, dzwony" Eden, fałszywa pogl.oska, fasola, gaj zaczarowany, gałąź, garnek, gęś, giez bydlęcy, głowa ludzka, głowa świńska, główki Jana Chrzciciela, głuszec, gniadki, gniady czlowiek, gniazdo ibocianie, gniadyjeludi, gnojówka, godzina, Gogimugig, Gog-magog, gołąb, gorące kraje,' gość, góra, grab, grabarz, grad, granica, grom, grzebień, grzmot .pierwszy, grzyby, gumno, gniazda, haje, hluhyj anhel, huśtanie, Idha WoLlur, igla, imiona, inkluz, iskry, ,I . :'f \' istoty mityczne, istoty nadprzyrodzone, jabłoń, jagody czarne, jajko, jaskółka, jaszczurka, jednoimienność, jeleń, Jezus Chrystus, jodła, jupica, Kain i Abel, kalenica, kalina, kamelon, kameń hromowyj, kamień, kamień cudotwórczy, kamyczki piorunowe, karma, karmienie demonów, karzełek, kąt, kijanka, klucz św. Piotra, kobyla głowa, kogut, kołysanie nogami, kołyska próżna, komary" komin, kominiarz, komwlia konewka, konopie, koń, koszu'.cl, kozioł, kraina duchów, kraj bociani, kraj Rachmanów" kraj umarłych, kret, krzemień, krzyż, krzyżowe drogi, kura, kurzawa, lampa, laska, lichwiarze, liczba, Liocorno, lipa, ludzie leśni, olbrzymy, opętani, po śmierci, łabędź, łasica, łowiectwo, łóżko, Łysa Góra, łyżka, majky, miasta zapadłe, miertwieckoje mleko, mi· siecznyk, miotła, mleko, mli-wo, miywo, moneta, mowa ptaków i zwierząt, mróz, msza, mucha, mysz, nieboszczyk, nietopetrz, noc, a księżycu, okno, olcha, orne pole, owady, owoce, ożóg, padalec, pantofel państwa podziemne, pchla, pierścień, pies, plamy na księżycu, pochodzenie człowieka, dzieci, powrót zmarłych, północ, próg, próżne naczynie, przesądy ludowe, raj, ren, robaki, ropucha, rozmowy zwierząt w noc wigilijną, rozstajne drogi, ryba, Tzemień cudowny, sen, skowronek, słońce, słupy totemiczne, smok, sobota, sól, stal, szpilka, świeca. ucho, umarli, uroczne oczy, wąż. totem, wędrówka dusz, włosy, woda, wrona, wymiatanie śmieci, wynoszenie śmieci, zachód sl.ońca, zając, zamiana w kamień, zamieszkiwanie dusz, za,patrzenie się, zboże, ziemia, ziemia bociania, zła godzina, zła ręka, złe miejsce, złe oko, złe znaki, złotogłowiec, życie duszy, życie pozagrobowe, Zyd, wieczny tułacz. Wierzki, wierzchołki drzew, VI. 48. Wiescyca, choroba zębów, XXXIII. 26. Wiesiołek dwuletni, Oenothera bienis, !XXJXI. 57. WiesIo, (j. słowiń.), ster, V. 325. Wieszalkos, (j. lit.), kije do suszenia sieci, XXXII. 313. Wieszadło, XXXVII. 116. Wieszanie swata, III. 201; pt. Z w yc z a j e i o b r z ę d y we s e l n e, Wieszcz, XVII. ~XVI. 84. Wieszcza, wieszczka, XV'l'!. 195; . Wieszczba" wró:ilba, XIV. 40, 41, 51; XViII. 193-233. -z błyskawic, z grzmotów, z gwiazd, XVII. 199. Wieszcze baby, białogłowy, !XlX.lVr. 2, 21; XXVII. 97. Wieszczeca. Wieszczo, (gw. kasz.), upiorzyca, XVII. 201. Wieszczki, zamawiaczki, X. 267; XXXIX 432. Wieszczy, XII. 168; XIII. 295; xvm. 195; XXVI. 84; XXXV. 73. Wieszczyca, wieszczycowe ziele, starzec wielki, Jak'Ulbek, XXXI. 65. Wieszczyć, wróżyć, XIV. 209; XIV'II. 194; XXXVIII. 274. Wieś, p. dziedzina, sioło, chorwacka, XXXVIII. 364. - folwarczna, XXXIX'. 236. - górno-egipska, XIII. 268. 37 Lud - I L' Tom XL - kaszubska, ~XVIII. 31. kupowo-,podlużna" XXVI. 101. łańcuchówka, XXIX. 127; XXXVII. 187. -. łemkowska, XXXUI, 87. - niwowa, IXX'.XVrI. 175. - podhalańska, XXV. 25; XXXVII. 238, 242. - polska, XI. OWO, 4!26. - pomorska, x.XX V. 188. - rodowa, III. 1.96. - rolno-hodowlana, X X XIIX. H17. - rozrzucona, XXXVII. 364. - ,samotnicza, XXVII. 128-130, 133 - wielkopolska, XXX.VJI. 238, 242. - wielodrożna, XXVII. 128, 131, 132; :xlX.I1:& 48; XXX VFI, 181. - zapadła, V. 22; XVI. 148. - ZJwarta, XXVII. 129; XXXVII. 181; XXXVIIiI. 364. pt. T Y'P Y osad. Wieśniacy, p. włościanie, chłopi, rolnicy, XI. 407, 408; XVI. 267" 271, 274; XIX 70-103; XX!. 113. - z Lubelskiego, XXVILI. 175. Wietek, księżyc, pierwsza, ostatnia kwadra, 'XXVI. 114. Wietew, (j, słowiń.)" gałązka, V. 325. Wietrznica, wir pow., XXX!IlX. ,,2~, Wietrznica, zawilec nieskrętek, Anemone nemorose, XXX 40. Wiew (Z, (j. słowiń.), wierzba. V. 325. Wiewióm, nazwa krów, XlXiI. 60. Wiewiórczyn, Lycopodium clavatum, przyciąga pioruny, XXXI. 00. Wiewiórka, p. siela, w bajce, II. 170. -w pieśni, VIII. 229. Wieża, XXXI. 79. - w szopce, XXXI. 54. Więcierz, p. wienciar, wientaris, XIV. 118; XXIX. 126; XXX, 214; XXX'I, 42; XXXII. 28, 32, 33. �578 579 więzienie, XIV. 124. Więzienie, XXIX. 16;XXX'I. 81; XXXIX, 144. Więżniowie, XXVI. 77. Wigilia Bożego Narodzenia, I. 186; II. 62, 63, 86, 101, 221--223, 226, 336; III. 174, 175; IV. 304, 325, 420; V. 349; VHI. 3'3d; Xl. 194, 381, 398, 429; )CJ{III. 60, 61, 7E' AXV. 89, 109; Ą.XIX, 92, 95. bicie kf!'l'., )CIV. 133. Więnziń, ii Ii I: Ii II :/ II Ii II Ii , --- bicie drzew owoc., V. 2'1'4;XlVIII. 103, 105. - dziecko urodzone w wig., XIV.302. -- gryzienie orzechów, J{IV. 132. -- jadło wigilijne, XXIX. 96. -- kolędowanie, XIV. 133. .,---mycie się w pieniądzach, J{IV. 131. Iili I - - II !i~ - - Wigilia: Nowego Roku, VIII. 375; XI. 64; pt. Zwyczaje 'i obrzęd y d o r o c z n e. pt. M a g i a. - ślubu, II. 328. "7' św. Andrzeja, II. 255, 336; VII. 94; V:DII. 378; XIX, 98, 132; XXJCV. 148. -- obwiązywanie słomą drzew, Dl. 173; V. 348; XIV. 133; XVI. 84. .XVIII. 99. - palenie światła, VIII. 372. - post, III. 4; VIllI. 362, 369. - 'przepowiednie pogody, I. 56; II. ,62, 63. -- przepowiednie J{III. 327. urodzaju .---- - żołędzi, -- przygotowanie odzieży, IV. 420. -- rachowanie cieni, XIV. 132. - rozmowy zwierząt, IV. 304; XIV. 134, 370. rozniecanie watry, żywego ognia, II. 207; VI. 328; XIV. 46. słoma na stole, XVI. 84. spożywanie wiecrerzy przy świetle gromnic, XIV. 46. stawianie w stodole ryżu dla krasnoludków, XXVI. 74. swoboda obyczajów, II. 101. ustawianie w kącie snopa, IV. 325. wierzenia i wróżby, ..n. 222, 226; XIV. 135" 369. wróżby, nieszczęścia, VIII. 62. wróżby małżeńskie, II. 86, 336; XIV. 135, 370. wróżby powodzenia, IiI. 221. wróżby urodzaju, XIV. 133. wyściełanie butów słomą, IV. 419. zakaz bicia dzieci, VI. 67. zakaz picia wody, XIV. 132. zaklinanie karaluchów, kur, pcheł, strzelby, V. 207, 208. znaczenie w całym roku, VIII. 254, 255. ---- św. Floriana, VIII. 342. św. Jana, IiI. 101; ILl. 23; IV. 313, 315, 321; V. 177., 269; XI. 37.9; X!III. 16; XVI. 81; XX. 79; XVI. 73--75; XXXI. 94, 97; XxxV. 66, 72; XXXIX. 339, 349. wypędzanie wężów. XXJCV.72. zloty czarownic, XXVII. 142, 173; św. Jerzego, VIII. 378; XX;V. 57; OOXXLII. 10. św. Łucji, XXV. 82, 84, 88-90. św. Ma,rcina, XVII. 22. .św. Petroneli, X1XXI. 96. Trzech Króli, II. 214; VIII. 374. 441; I'X. 285; )ClI<!. 307. Zielonych Świąt.. XXiI. 219. wypędzanie wężów, XXJCV. 72. zloty czarownic, XXVII. 65; XX;X:VILI.264. Wigwamy, Ul. 214; pt, B u d y n k i m i e s z k a l n e. Wijadło, w obróbce włókna, XXlIiX. 86; XXXVIII. 418-421. Wijce u pługa, I. 143. Wije!, nawoływanie koni, XXXV. 137. Wijt, borowik, I. 197. Wijt, (j. ukr.), wójt, I. 82 Wika, wyka, Vicia sativa, XXXI. 99. Wikingowie, najazd, IH. 83; XIV. 210; XXIX'. 135. Wikle, wiklina, V. 64. Wiklina, motyw baśni, XXVIII. 195. - pręty, XII. 315; XXXI. 39, 42; XXXIV. 144; XXJ{VII. 105, 116, 119. (j. ukr.), wzory piIV.211. Wilca duda, tchawica wilka, w lecznictwie, XH. 265. Wilcha czarna, (,gw. huc.)" olcha po_ spolita, Alnus glutinosa, w lecznictwie XVIII. 187, 192. Wilcza jagoda, Atropa BeLLadonna, Xl. 261, 274-·276; X XJCIX. 305; pl Roś l i n y w l e c z n i c t W i e. Wilcza krtań, w lecznictwie, Xl. 397; Wilcze łyko, Daphne Mezereum, w lecznictwie.: XIII. 219, 225; XJCVIII. 246. Wilcze płotki, XXXIX. 307. Wilczek, gra, V. 46. Wilczek, wilk, w pieśni: XI. 45. Wilczura, XXXIV. 162. Wilczy dół, w łowiectwie, X., 2.2; XXJ{I .. 28. Wilczyca, p. wilk. Wikna, wikońci, sanek, Wildes Fraulein, dzika baba, XXXIX. 321. Wile, VI. 325; XV. 41; XXX. 212; XXXIX. 428; pt. Demony szkodliwe. (gw. huc.), długo chorować, IX. 288. Wilga, p. Zofija; naśladowanie głosu: VHI. 393; I'X. 66. - w przepow. pogody, VI. 66, 305. Wilia, p. wigilia, XVI. 325; XXV. 139; XXXIII. 167; XXXV. 185. Wilk, (dok), p. dyby, ,XIX;XTIX:. 2'99. Wilk, Fryc, wyzwoliny na kosiarza, XXI. 174. Wilk, gra, V. 146; VIII. 339. Wilk, leniwy, XIII. 68. Wilk, (wg. flis.) zgniły prąd, XX. 57. Wilk szczurzy, łaska, VIII. 8. Wilk, p. malej wilcosek. L 115; II. 14, 2:2-24, 205, 20'9, 2'28, 2:72.,324, 342; Xl. 51" 372; iXIIV. 127, 141, 144, '353; XXIII. 12, 3'l},31; .xXXI. 27 28, 32; XXXII. 130, 13l. 134; XXJ{III. 153; XXXV. 70, 12.2,128; .xXXVI. 2'00, 289; pt. Z w i e r z ęta dzikie. - aby nie jadł bydła zabitego przez piorun, XVIII. 195. -- aby nie pożerał owiec, p. przędzenie na Iwana Chrestytela, ~]II. 210. - barani, XXXV. 39; X. 452. - cielęcy, XXXV. 39; X. 452. - człowiek, I. 137; IV. 281, 417: VII. 276, 277. -- cztery omiany, p. barani, cielęcy, gęsi, koński, XXJ{V. 25, 26, 39. - demon, XXXIV. 6. - zbożowy, XXII. 7-9, 131. -- futro, XłII. 252. - gardziel, w med. lud. VIII. 296; ,XI. 397; XIH. 265; XXXI. 27. -- gęsi, X. 452; XXJCV. 39. -- istota ciemniowa, XXXII. 149. -- kamienny, XJCXII. 149. Wileć, - koński, X. 452; XXXV. 39. �580 581 W:'l~, mięso, VIII. 296. - obdarzony rozumem II. 329. - paszcza, VIII. 296. - polowanie, xX'Vn. 139. - składanie ofiary, 'X. 113. - skóra, XXUI. 30, 31. - s~orzenie, JeILI. 334. - symbol ciekawości, XX. 175. -święto" II. 205. - - w bajce, II. 165, 166, 168, 171, 324; V. 181, 184, 214; VI. 2'99; VIII. 5, 181, 18'2, .200,. 2'919, 303 304; LX. 173, 174, 17,8; IX'. 3'90, 392; .xVI. 3'50; ,XNn. 45; XVIII. 188,. 195 196, 203, 2'20; XJXlVI'I. 6. . , w baśni, XXXVII. 6. w facecji, XXXI. 133. w gadce, VII. 45, 46, 66, 246; XI. 65. w legendzie, XU. 12; XIV. 29~. w pieśni, LI. 342. w przysłowiu, II. 202; IX, 48, 247, w Powi,astce, IV. 417; LX'. 58 61' XIV. 348; XVI. 97, 214. " w Podaniu, llII. 198; VIII. 296; X.XV. 5'2. w szopce, XI!X. 88. w wierzeniach, VH. 269; XXXI'I. 128. wzwycz. i obrz. B. Nar. II. 86; III. 173; XIX. 163, 167. ' - wcielenie duszy, XVII. 182. - węch, XVIJI. 196. - wyraz zakazany, II. 206. - wzrok, II. 270. - ząb, XXXIV. 164. - zwierzę święte, liliI. 174. - żelazny, XXXII. 149. Wilkierze cechowe, XX.XIX. 169. Wilkołactwo, p. likantropia, ~XI. 93; XVII. 182; XXIX. 179; XXXIII.153 Wilkołak p. Kudłaty, prikulicz, wowkołak, I. 13'7,203, 204; II. 165 166, 169, 171" 216, 327; IV. 58, 276, 281 332; V. 194, 298; VI. 327; VJ1II. 156, 276, 277 349; X. 109, 214; XI. 93; XII. 168; XIIiI. 112, 211; 'xV. 211; XVII. 27, 118; XIX. 90, 133. 134; XXII. 13; XX1IIJI. 30, 159; XXV. 118; .xXVIII. 100; XX!liX. 127, 1719;'xXXIV. 36; XXlXV. 25; XXXVJII. 251, 257; XXX/IX. 307; pt, D e m o n y s z k o d l i w e. Wilżyna polna, Ononis hircina, XXVIII. 246. Wił, drzewo, które piszczy gdy się pali, p. kwik, XJVII. 202. Wiła, głupiec, błazen, szaleniec, XVII. 198, 202. Wilać, wilować, kręcić, XVII. 202. Wiły, IV. 156; XlVII. 36; 194, 201, 202, 234; XXXIV. '5; XlX;XIX. 318; pt. D e m o n y s z k o d l i w e. - w przysłowiu, lX. 378. Wimd, wyma, (j. błr.), przerębel do wyciągania niewodu, ~XXII. 31. Wina, (dok.). grzywna, XX'. 12. Winczynie, (gw. hue.), trzymanie chleba i koron podczas ślUJbu, XIII. 103, 211. (gw. hue.), 152, 153. Winec, wieniec, XVII. Winiorz, marnotrawca, XII. 68. Winnice, V. 85; VIII.64. Wino, p. B. Narodzenie, II. 129; 185, 289; HI. 173, 350; IV. 327; V. 3:55; VII. 36; VliII. 71, 119; IX. 120, 133, 152, 173; XI. 23, 148; XII. 00; XlIII. 19, 213, 256, 257; .xIV. 73, 155, 254; XVIII. 75; .xxVIII. 68; JeXVIII. 16; XXiX. 200, 214; XXXI. 16,22; XXXIV. 88, 131, 133. Wino, Sentjanzewec, VIII. 345, 348. - święcone, VI. 72, 77. - śWiętomarcińskie, XlVI. 5-7. w lecznictwie, X. 96, 344; XI. W4, 397; XVIII. 184. - w podaniu, Ul. 144. - wylewanie pierwszych kropel, XXI. 201. Winocha, nazwa krów, XXI. 60. Winogradzki, p. Boruta, XXXI'X. 348. Wino.grona, Vitis vinijera, XVI. 134; XlXVII1'I. 246. - suszone, p. kiszmysz. Winók, wianek, (j. ukr.), I. 160, 245. Winorośl, w legendzie, XVII. 23. Winszowanie, xrx;. 43. Winszyje, zw. we.selny, II. 6'6 Wio - wiu l, popędzanie koni, III. 45; Xl]I. 301. - Wioneczek, w pieśni, XIV. 386, 3'88. Wioski kościuszkowskie, XX.xVIII. 536. - rybackie, :x XXIX. 222. - rzędówki, XXXIX 331. Wiosło, IT. 7; IV. 27; DX. 44, 229. - w przysłowiu, IX. 248. Wiosło, p. drygawka, irklas, kiermy, pajczyna, pojazd. Wiosna, bóg, wiosny, p. Jariło, XiIV. 36, 63, 86. - miara czasu, XIV. 33; XXXIX. 3'1l. - i bocian, XITV. 170, 171,_176. - w przysłowiach, IX:. 158; XIV. 50. Wiośl?rstwo, XlXXVII. 366. Wióry" w :budownict. XXXIX. 243. - w obrzędach szamańskich, XVI. 118, 120. - w ubiorze szamana, Cimesia inau, XVI. 117, 118, 121. - z trumny, XV. 103. Wiórzysko, wiórki w bursztynie, XX'xIX!. 362, 415. Wireź, wiersza, XIV. 125. Wirtadub, (j. ros.), dąb baśniowy, XXX1I. 84. (j. ind.), władca gromów, XXXIV. 22. Wirzchniak, koła game., V. 167. Wirzchować, wypływać, X'IV. 125. Wirzkol, wierzchołek, XlIV. 12'5. Wis, ostre siano, II. 314. Wisialek, w zag., VI. 247. Wisielec, IilI. '24, 145, 155; V. 55; VEIl. 358; Xl. 376; XII. 79; XIX, 98; XIX!. 294; XXI'lI. 159; XXV. 83, 115; XXX. 251. - jego dusza, II. 329. - nasienie, palec, XX:V. 115. Wisielok, wisielec, V. 55; XlIV. 94. Wisiorki z burszt., XXXIX. 384, 389. Wisła, nazwa krów, XXXV. 135. Wisypka, (gw. hue.), kuszu la, choroba, XVIII. 181, 183, 185. Wisz, wiszar, X'IV. 125. WiSzało, O, ukr.), żerdź do wieszania odzieży, xlXixrr:n. 101. Wiszczok, (gw. hue.), znaki na uszach . owiec, XV-H. 143. Wiszka, (gw. hue.), narzędzie do mieszania sera, XXXV. 90, 97. Wisznu, VII. 291; XXXIV. 16, 30, 41. Wiślanny, wiślany, IV. 124. Wiśnia, Prunus cerasus, HI. 320; XIoEI. 334; JeJe'VIII. 246. - w zagadce, n. 41. - w zdobnictwie, XXVHI. 36. Wiśniaczek, XIX~ '86. Wiśniocha, nazwa krów, XXii. 206; Wiśtal w lewo nawoływanie koni, JeI. 413; XII. 301; XXXV. 11'7. Wiswawasu, (j. ind.), Gandharwowie, XXXIV. 14; pt. D e m o n y opi eku ńc z e. Wit, Wita, p. uwieńczony, uwieńczona, JCIV. 34, 35, 63, 64, 67, 68, 210, 214, 215. Witic, (dok.), rycerz, żołnierz, XIV. 35 Wirudhaka, �582 583 Witiny, (j. niem.), X!IV. 35. Witjaz/j, (j. ros.), witeź, XIV. 35, 210. Witka, obrączka, V. 64; XIV. 35. Witki, dach, łączenie koźlin., XVI,370. Witki, terminol. kowalska, VI. 291. Witki, wierzbowe do poganiania bYdła, XXV. 57. Wito, (dok.), wieniec, XIV. 211, 215. Witrak. (j. ukr.). wzory pisanek, av. 211. Witułka Pospolita, Verbena officin. XXVIII. 246. Wituszki, XXXI. 4. Wiuczeri, Wiwczeri, (gw. huc.), pa~ sterze owiec, II. 2'()6;V. 61; XVII. 142. Wiuny, Wijuny, XXXII. 24. (j. błr.), Wiwsyk, (j. ukr.), IV. 212. piskorze wzory Wiysaki, terminol. kowalska, Wiza, lornetka, II. 141. pisanek, Wizytka, p. kamlatek, IV. 278, 286; V. 63; X. 183; X~I. 60. Wirika, (j. ind.), duchy osób bezżennych, X!X!XIV. 37. Wkładanie do trumny XX. 205. pożywienia, Wkupno do bab, XX. 173, 183; pt. G l' u P Y P ł c i i w i e k u. Wkup awanie się p. młodego, XVIII. 148, 149. Wleczenie szmat, czary XIX. 12B. symbOliczne, Władca wiosny, p. Jarowit, XlIV. 217. Władza kościelna, XlIX. 33. - męża, III. 293; V. 7. nad demonami, ojca, V. 7. XOOXIV. 44. - patriarchalna, HI. 120, 193. Władztwo sarmackie, XVH. 176. - scytyjskie, XVIiI. 171. Własność kobiety, XXXI·X. 194. - mężczyzny, XXXIX. 194. - Pojęcie, XXXIX. 155. Właściciel, duchowny, feudalny, świecki, II. 112, 113. - użytkownik, XXIXIX. 202. W.łażenia pod 'Piec, w lecz., XVIII. 184. Włoch w przysłowiu, XlIV. 349. Włocy, flisacy, II.69. Włodarz, włódarz, M. 275; XIV. 125; XX. 44, 45,120; XXXrH. 65, 66. Włodziarka, dZWonek wielokwiatowy Campanula trachelium, kąpiel, XXX.45. Włosie, V. 17:2; X!X'VI. 139; XOOXVII. 105, 108, 120, 121, 126. - jako lekarstwo, V. 165. - kuny, XXX. 153. VI. 292. Wjazd kowala, w zwycz. wes., II. 250. Wjeljes, (j. ros.), Weles, XIV. 222. Wjuszka, przypiecek, XXx. 31. Wkludzić (Się), wprowadzić (Się), XV:DII. 222. - - w łowiectwie, XXX'I. 28, 29 . - wiewiórcze, XXX. 176. - wydry, XXX. 153. Włosień, zamiast nici, oX. 186. Włoski Mat. Bask., P. Jezusa, panieńczyne, p. gęsiówka Piaskowa, X'XX. 40, 41. Włosy, ciągnąć za włosy na św. Jerzego, X/X'V. 57; pt. Ma g i a. - demona, siedziba siły, XXXIV. 44. - golenie na znak żałoby, XXXIV. 39. - jako ofiara dla ducha, XXXIV.43. - kędzierzawe, TX. 116. - namaszczanie tłuszczem, pt. H i g i e n a. III. 230; - obcięte, II. 336; IIiI. 50, 51; VI. 62; XVIII. 197; pt. Wierzenia. - obcinan'e, P. postrzyżyny, I. 182; II. 81, 82, 227, 291; III. 362. - patron włosów, p. św. WIas, XIV. 403. pod pachą, IIiI. 155. rośnięcie, XXIII. 77; XXlXV. 62. rozpuszczone na znak żałaby, X'VIII. 213. rude, IXlI.81. siedziba duszy, II. 82. siedziba siły., X,X;XIV. 4'4; siwe, XXX'!. 121. - strzyżenie na czole, XXXVII'!. 61; pt. G r u p y p ł c i i w i e k u. - w magii, xrr. 207, 381; XII. 264; XUI. 279; XIV. 252; XV. 104; ,XIX. 131; XXVI. 12; XXXI. 83. - w przysłowiu, I. 248; XIV. 349. - w symbolice, II. 82, 83. wierzeniach, XXX. 250. - wypadanie, z rzęsy, III. 50; XIXXV. 69. Włościanie. I. 259; III. 294, 326; XVI. 272; XX. 2; X/XiXI. 175. - kultury megalit., XXXVIII. 46. Włościzna. własność, X;IV. 2194. Włość, XIV. 38. Włócki, flisacy, TIX. 424. Włóczenie: bałwana, diabla, ~IX. 58. - Judasza, XlXi. ,55. - roli, XXXIX. 294. Włóczęga, p. wandrus, XX. 74; XXXI. 99. Włóczęga, p. wiewiórczyn, XXXI. 99. Włóczka czerwona, XH. 300; pt. A p o t l' o p a i on. - różowa na róźdźce weselnej, XVI.!. 156, 157; :XVIII. 142. - przywiązywanie do drzwi, XVIII. 178. - przywiązywanie do ucha owcom, XXXV. 125. - weselny UJbiór głowy, V. 338. - w - wplatanie w ogon krowie, XVIII. '178. - wyszycia, X. 59; XII. 291; xvrn. 68. Wlóczkowie, flisa,cy. l~. 424; lXVII. 113; XXXVIII. 2130. - rybacy, XV. 214. Włócznia, XIV. 41; XXXVII. 137, 138. Włócznik kłosowy, p. kocywie. Włók XX'IV. 89; XXXrXt 113, 117. Włók: włóka w rybo!., XIV. 119; X1XiXI. 42; XXXII. 29. Włóka, IV. 126; XXV. 23; pt. M'i ary i wagi. Włókno, obróbka, XXXIV. 187. Włósiennica, trawa, Sesleria districha VIII. 37. Wnętr~e domu, JrXJxrrx. 288. - izby, XXXI. 174. Wnętrzności niedźwiedzie w lecz." XVIII. 83. - zwierzęce, XlVIII. 96. Wniebowstąpienie, błogosławienie pól, xrn. 89. - zaJbawy, XXIX!. 187, 189. - zabawy ludowe, XXI. 138. - zlot czarownic, XXVII. 6'5, 142. Wni.ebowstąpienie w praktykach mag., III. 21; IV. 199, 201, 227; ViIII. .256; :XiI/X.'fil. ~ w widowiskach lud., XIV. 341. - w wierzeniach. IIX. 173; XXXI. 14'4. . Wniebowzięcie M. B., p. Uspeme Bohorodyci, II. 88; IX. 172; 414; ;XiI. 65; XIII. 256; XVI. 82; XXX. 237; XXXIX. 294. 311. - w obrz. i wierz;, XXXV. 178. Wniesienie, posag, III. 104. Wnuk i wnuczka w zagadce, XVII. 83. Wnykarstwo, p'. kłusownictwo; XXXI. 28. Wnyki, siatka druciana, XXXI. 29. �584 Wocziecze lyko,(gw. hue.), 585 wilcze łyko, IXIIII. 219. Woczka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213, Woda bieżąca, XI. 385; pt. M a g i a. -. chrzcielna, XXVII. 99. - cudowna, V. 55, 221, 222, 225, 278, 279; X!I. 375; XVI. 319; XXfVII. 22. - czarna spod olchy, XXXV. 70. - dar bóstwa, X!IV. 37. - desz·czowa, ,X:I. 285. -gojąca, II. 51, 52; XXXI. 30. gorgolowa, V. 165. - gruntowa, XiXlXIiX'.230. - i uprawa ziemi, X.XXIX. 201. - jar?". XIV.34. - Jordanow.a, VIU. 375. - klejona, utleniona, XXXIII. 81. - kult, V. 204, 284, 3,10;VII. 6; :X. 111. - marcowa, III. 24. - mętna, XXXVIII. 271. - milcząca, III. 56, 59. - mityczna, przez którą przechodzą zmarli, XX, 209. - niedeszczowa., ochrona przed demonami, XXXV. 8, 13. - niezamarzająca, XI. 313. - Oblewanie bydła nowokupionego, XVIi. 38; XXIII. 91, 103, 104. - oblewanie krów, pasterza, II. 224, 338. ~I .oblewanie się wzajemne, p. Smigus, XVII. 39. - obmywanie, XI. 193. -obmywanie oczu, XVII.38. - ochrona przed z'łą mocą, XV. 143; XVII. 38. oczyszczająca moc, XIX. 146. odmładzająca, VIII. 13. ożywiająca, IT. 51, 52; XVII. 54. picie podczas modlitwy, XIII. 120, 121. - -. płynąca, III. 55, 56; VIII. 366; XIII. '3'1; ,X.XUI. 516,70, 71, 104; XXXIX. 238. - - - - powierzchniowa, XXXIX. 238. - przemiana w wino, XIII. 27. - przemiana w W. Sobotę, XII. 313. - przenoszenie przez wodę, XXIII. 70 - rzeczna, XI. 399. siedziba demonów, XXXIV. 6. studzienna, XII. 265; XIII. .226. święcona, I. 137; II. 87, 144, 204, 253, 337; III. 20, 24; IV. 141, 184, 185, 273, 321, 418, 419; VI. 63, 74, 234, 266, 409; VII. 304, 313; VIII. 270, 337, 341, 345, 363, 364, 370, 3'7'4;DX. 1'ł5, 28Q;IX. 2'75; IX/f. 31I, 381, 38,5, 397; XII. 221, 222, 231, 312, 314, 317; XIII. 143, 232; XIV. 213; XV. 101; XVII. 39, 52, 53; XVIII. 210; XX. 73, ~65, XXI. 219; XXIII. 100; XXV. 15; ,XIXIVJlII.1410;:XlXX. 24'7; XX(Xl. 109, 1'10; XXXV. 2'4, 12~.. 129, pt. Wierzen\a; pt. Magia. Woda Trzech Króli, XI. 183. - uklejona, utleniona, XXXIII. 81. - UiŚmierzająca, kamiorowa, XXXIfI. 81. - - - - -'-- picie przez szmatę, X, 357. - picie w wigilię, X. 155; XIII. 22. - pierwotna przed stworzeniem świata, XXXII. 123, 160, 164,167. - pławienie zwierząt na św. Jana, XIII. 18. - uzdrawiająca, I. 126; V. 182, 206, 223-225, 310; XI. 165. - w baśni XX.252. - w której gotow.ano jajka, XII. 313. - w której hartowano żelazo, XI. 385; XVIII. 182 184. i bajce, VIII. 256. 257; wielkanocne - w której zgaszono płonącą. słomę, XVIII. 185. w lecznictwie ludowym, XI. 398; XXXIIII. 119, 123. w odczynianiu uroku, II. 331, 336; III. 22, 59; VUI. 57, 392; XVII.38. w pieśni, IX. 215, 223. w praktykach czarownic, VII. VII. 322. w przysłowiu, VI. 35; IX. 249; XIV. 349. - związek ze światem podziemnym, XVII.38. - żółta, XXXIII. 81. - żywa,XJV 21; XVI. 43, 44; XVII. 39; XXX. 226. - żródlana, VI. 61; VII. 36; XVII. 39; XXXIII. 121; XXXVIII. 234. Woda w nohach, (gw. hue.), XVIII. 188. Wodan, III. 174; XIV. 53; XXVIII. 100. w sposob. na zamążpójście, I. 256. Wodianik, (t ros.~ X.XXII. 83. w zwycz. i obrz. B. Nar., III. 173, Wodna koniczyna, w lecz., XI.39'll. w zwyczajach i obrzędach poWodna lilia, grzybień biały, p. bogrzebowych, IV. 438; VIII. 53, 56; niar, gonski, w lecznictwie, III. 57. XXIV. 10; XV. 143, 144. Wodne panny, IV. 156, pt. D e m 0w zwyczajach i obrzędach weselny w od n e. nych, V. 282; IX'IV. 256. Wodnica, IV. 41'2; XII. 216; XV. 41; w zagadce, IX:I. 73; lXIV. 157; XXXVII. 145; XXXIX. 318. Wodnik, VI. 336; XV. 40. XVlI. 81, 82, 87, Wodochrestnyj świetyj weczer, (gw. wodosp'ltdowa, XI. 385. hue.), wig. Trzech Kr., XVIII. 210. wróżby z wody, VIII. 379. Wodochryszcze, (j. ukr.), święto Jorwrząca, II. 227; XI. 384. dana, I. 253. wylewanie, XI. 386. Wodorosty, Alginae, XXVIII. 246. z brodu, XXXIII. 120, 121. Wody, (gw. hue.), waga sera, VIII. 41. z dziewięciu brodów, XVIII.' 183. Wodziannik, II. 216; VI. 337. z dziewięciu źródeł, XXV. 93. Wodzicka, woda, XIV. 273. z kąpieli dzLecka, V. 166;.xUI. 324. Woga, część wozu, VI. 395. z pieniędzmi, p. obmywanie się, Wognik, ognik, II. 210. XIII. 27. Wahoń, (gw. hue.), żywy ogień, II. z prania pieluch, VIII. 346. II. 207. z umycia chleba, X. 95. Wojacy Grzegorzowi, p. Gregorianki, z mycia chorego, XIV. 400. II. 200. z mycia czterech rogów stołu, Wojeńskie, muzyka, śpiewy, 111.348, iXIX!IlI. 70. 364. z mycia nóg nowokupi'onego byWojewoda, XIV. 62. dlęcia, XXIlI. 108. Wojewodzie, diabeł, XVI. 50. zakaz picia w wigilię, X. 155. Wojłok, V. 16, 17; XXXIII. 148; pt. zakaz pożyczania, XXIII. 72. Obróbka wełny. zakaz zanieczyszczania, XVII. 78. Wojna domowa, III. 311. zaskórna, p. Zygawica. - francusko-rosyjska, II. 263. �586 58?' - ojczyźniana, XXXIX. 9, 30, 48. reli.gijn81mahomet., XXXVIIL .w4. światowa, XXXIX. 5. - wielka światowa, ~XIX. 4. -żydowska, XVI. 33 Wojownicy germańscy, I. 82; XIV. 37, 38, 65, 70. , Wojsko Bolesława Chrob~ego, IX. 293. - kościuszkow&kie, XXVIII. 180. - rosyjskie, XXX. 200. - św. Jadwigi, IX. 293, 294; X.XXVII. 2.71. - zaklęte, XXVI. 146. Wojskowi, zwyczaj, tatuowania, XXVI. 77. Wojtek, Wojtuś, bocian, I. 21; V. 45, 46; XII. 63; XIV. 170, 174. Wojtek w bajce, Ią 146-152. - w szopce, XXXI. 56, 57. Wolt'. leczyć, III. 5'5; XXI. 155. Wole oczy, p. jajowniki, ornament, XXVII. 158. Wole oczy, mlecz Taraxacum officin., XXXI. 97. Wi::le ok(),' p. Nuphar alba. Wolenta, p. epilepsja, pribitka, XL, 3'96 Wolentorz, włóczęga XII. 68 Wolnik, (dok.)," zar~bnik, o'sadnik, XXV. 24, 2'6. Wolniuśki, taniec, VI. 137. Wolnomularstwo, XxX. 250. Wolność kmieca, XX. 17; XXXVIII. 28 Wolny taniec, VI. 136. Wolor, prawo, XVI. 86. wolarze, IV. 274, 279, 280, Wolski ślep, wołowe oko, Anthemis arvensis, XXXI. 99. Wołania przekupniów neapolitańskich, XXX. 249. W o ł a n i e n a z w i e r z ę t a p., Wolorze, a hej! a kiec! baś! bri a kiec! a kusz! baś, de jdesz, brrś! cabe, cici, cici! cić~a, cićka! cioś, ciurek! cip, cip., chojt! cioś! ciurek, ciuru ciuru! czy-cz! c'os! cyt czy-czy-na, hac! hacz! heta! . heszta, his! hocz! hyc'o! liwal hylo! hajta! hetta! hou! hyj! huzia, ihine! na! nawoływanie, male, bahr'a! nia pacyna, paczi!, hej! het'ta! inh! hi! huzia! liwa nene! n~ male! pac'o, piZa, pac'o, pacy- na, paczi! piZa, piZa! prr! prrtutu! pra bri prr. .stój! prrst! prsz'o! pru! pskimala prra', ryst, sob, szi! szot szczkene' pszkan'a, rejst ściś! ścieś! wio, wiu! wi.Ha! Wolchwy, (j. ros.), czarownicy, wróż- biarze, XXV. 78. Wołek w zag., V. 46. Wołek ~bożowy, XXII. 6, 8. WoliJch, ·{gw. hue.), nazwa psów, XXXV. 136. Wolocha, sukmana, XIV.'·115. Wolo ki, woloky, (gw. huc.), wełniane sznurki, wiązania chodaków, V. 151; VII. 264; XII. 290; XVII. 147; XVIII. 152; XXXIV. 146. Wolokno, (gw. hue.), obieranie paka, XVIII. 184. Wełes, ibóg bydła, H. 213; XXI. 163. Wolos, (gw. hue.), choroby bydła, xvm. 188. Woł.oscy koloniści, XXXIX. 430. Wolosia, (j. ros.), wzory pisanek, IV. 213. Wołoszka, taniec, XII. 307; XIII. 211. Wołowa goleń, dowcip, XXVIII. 187. Wolowe oczko, mysikrólik, VII. 137. Wolowe oczy, p. pełnik europejski, Anthemis arvensis, XXX. 69; XXXI. 99. Wołowina, II. 128. Wolu, (j. tur.), wół, XXXIV. 176. Wolos, Wondól, dół zburszt., XXXIX. 415. O. afr.), duchy przyrod~., VI.3135 Wonsoc, ból w pasie, IX. 288. Wontowy, od wątonu, XIV. 125. Wońki, bukiety weselne, lXV. 7·6. Wópjnkj, O, kasz.~ ..odzież, ,XIXiVfIlI.30 Worczol, (gw. hue.), drewniana koneweczka na gleg., XVII. 145. Worek, I. 82; II. 272; III. 19; XII. 31; XIV. 172; XXX. 26; XXXIII. 113; XXXIII. 113; XXXVII. 200, 205. - czarodziejski w baśni, II. 204; XI. 374; XXXVII. 30. - Judasza, XXXI. 107. - próżny w zwyczajach hodowI .. XVIII. 179, 196. - samochwyt w baśni, XVII. 49, 51; XXIII. 141-146. - w I baśni, XX. 255. -:- w łowiectwie, XXXI. 131. - W przysłowiu, IX. 244. - w rybołówstwie, .X.XIX .. 126. - z płótna, IX. 276; XI. 148, 311 - ze skóry, V. 4. - zapaska, XXV. 54. Workowiśnia pęcherzasta, Physalis Alkekengi L., X. 261 Workun, (gw. hue.), wilkołak, VII. 264 Wong, labka, (j. ukr.), IV. 213. ukr.), drzwi stodoły, XVI. 369; XXXV. 101. Woroniacza Worota, O, (j. ukr.), XXXIII. 7. Worota, WoroziZ, (j. ukr.), zabawa znachor, w jawor, X:XXIII. 123. 'O. ukr.), znachor, IX. 84. proszek drewna do zasypywania ran, XI. 396. Woróżbit, Wortuszyna, Worwel, tłuszcz do wypraw:ania skór, XX~XI. 110, 117. .woryn'e, drzewo na płot, V. 153; VII. 264; XVII. 147; XXXV. 85, 102. Wórża, (j. lit.), kosz na ryby, XXXII. 3.2. Wosk, opłata sądowa, XIV. 289, 290. - składka cechowa, XIV. 279. - jary, świeży, XIV. 34. - lanie, XXVII. 88; pl. W różb ia r s two. - na świece, VI. 56; XI. 73-75, 336; XIV. 56, 73. - nietopiony, III. 20.. - odczynianie przestrachu, VIII. 366. - okadzanie, XXIV. 15; XXV. 91. - powlekanie zwłok, XVII. 175; pl. Z w y c z a j e i o b r z ę d y p o g.' - przetapianie w lecz., XI. 384. - robienie pisanek, IV. 203-207; VII. 177, 178; XI. 189; XVII. 33. - w lecz., I. 165; ,III. 55; XIII. 341. - w magii, XXV. 91, 92; XXVII. 99. - w praktykach czarownic, VII. 306. - z gromnicy, II. 87. - z ,Paschału, III. 24; XI. 183; XXV. 91,92; pl. Magia. - ziemny, XXXIX. 243. Woskowina uszna w lecz:, VIII. 368. Woszczyna, podkurzanie, XXXIII. 12,0; XXXV. 125. Woszka nagieliu, (j. lit.), ornam. XXXII.38. Wota, zwyczaj przy odłączaniu dzieci, VI. 394; XXXI. 5. Wotan, bóstwo skandynawskie, III. 173; XXXVIII. 46. Wowczyniec, (gw. huc.), wawrzynek wilcze łyko, Daphne Mezereum, X"III. 191, 192. Wowedenie, (gw. hue.), święto M. B., . wpuszczanie 2yd6w do chaty, V. 219; XVIII. 212. Worynie, �588 (gw. huc.), wilkołak, II. 216 (gw. huc.), wilkołak, VI. 259. Wowky, O, ukr.), wiązki słomy kryjące szczyt dachu, XVI. 367. Wozdweżenie czesnoho chresta, V. 219. Wozownia, III. 209; V. 153; IX. 274; XVI. 366; XVIII. 4; XXXIII. 92; IXlXiXiV'II. 192, 196; pt. B u d y n k i g o s p o d a r c z e. Wozu, (j. tur.), wóz mieszkalny, XXXIV. 178. Wowkolak, Wowkun, Wozy czumackie, p. mazy czumackie. Woźnica w obrzędach weselnych, II. 238, 243, 244; VIII. 249; IX. 233; XIV. 55, 255, 258, 259. - w literaturze, XIX. 92. Wódz, XIV. 37, 41, 67; XXXI. 66. Wódka, p. gorzałka, horylka, mecizna, palinecka, I. 48, 79, 165, 175, 217, 2'~5, 2'i7; II. e9, 129, 18'5 212, 241, 249; III. 14, 19, 71, 172, 230, 315, 324, 350, 352; IV. 174, 300, 370; V. 154; VI. 26, 57, 6,9, 60; VII. 2, 14; VIII. 67-70, 72; 11412'5, 246, 372; IX. 77, 119, 120; XI. - - 589 - z masłem, XII. 264; XVIII. 184. - ze słoniną. XVIII. 184, Wódz demonów, p. Ajjanar. Wójt, III. 120; }(III. 60-65, 143, 283-287; (XlIV. 2f17; XIX. 90, 96. 97; XX. 8-10, 44,45; XXv. 3'1, 97; X.XXIX. 2918. - zabawa, XI. 387. Wól, p. wole, XI. 399. Wół, p. Wołu, I. 21, 134, 143, 188; II. 153, 162, 201, 203, 249, 324, 345; IV. 9'2, 147, 2.~9, 301, 43.8 439; V. 180, 190, 223,365.370; XI.179; XII. 302; IX!I!'!. 114; XIV. 40, 45, 53, 213; ,xVIII. 62, 188; ~X;. 1-14, ~.~, W, H, %;XX~ll. 1m, 200; ,xiXIX,. 2'14, 230 23'2 254; ,X\X1X1I.86; XXXIII. 113, 114; XlXlx!V.81, 119; XX:XiVJT 96, . 189, 201, 363; XXXVIII. 38, 45, 54, 55; XXXIX. 112-115, 129,204. pt. Z w i e r z ę t a d a m o w e. - jelita, przynęta w łiow:.,XXXI. 32. malyk, malikowa o przednich łopatkach wyżs?:ych, xn. 300. 23, 53" 131, 189, 19'6, 223, 3197; XII. 22, 257, 296, 320; XIII. 115, - ,olbrzymi, VIII.3'53. - postać ducha, }(XXIV. 5. 219, 221; XIV. 134, 254; }(V. 72, - przebieranie się za wołu, VII. 327. 96; XVI. 136; XVIII. 75, 150; XX. - rozmowa, VI. 72; VIII. 375. 107; XXIII. 85; XXIV. 11, 13, 14, - siwy w pieśni, XIV. 271. 17, 19, 39 XXVII. 136; XXIX. 91; - święto w dzi.eń św. ~Łuki, XII. ~. 40; XXXIII. 112, 128, 133; 299; XIII. 32. XXJ{IV. 133, 160-163, 167; - w dzień św. M-arka, }(I;I. 81; V. 217. XXXVII. 167. - ukwiecony w zaprzęgu weselnym, w lecznict., XVIII. 187; XXX. 38. XVI, 146. w obrz. zaduszn., XXIV. 12, 18, 20. - upiór, VI. 258. w przysłowiu, IX. 377, 379. - używanie do młocki, XI. 179; XX. w zwycz. związanych ze sprze301. dażą, XXIII. 85. - w !bajce, VI, 250, 299, 347; VIII. wkładanie do trumny, XXXVIII. 182, 190, 387; IX. 389; X. 94; XX. 295. 270. -- - w legendzie, XXV. 52; XXX. 126, 129, 13.1. - w obrzędach wesel., XVIII. 22'5. - w pieśni, V. 71; VI. 143; XVIII. 155. - w szopce, V. 155; XI. 18, 19, 37; XIX. 35; XXXI. 54, 56. - w zagad., II. 41; XIV. 376; XVII. 92 - wątroba, III. 225. - zamieniony w kamień, II. 211: - żytni demon ~bożowy, XXII. 7. W~ódarczak. wlódarczanka, syn, córka włodarza, XIV. 125. Wlódarka, wlodarstwo, lXIIV. 125. Wlódarka, żona włódarza, lXIIV. 125. Włódarz, w~odarz, karbowy, XiIV. 125. Wór, (gw. huc.), ogier, XXXV. 133. Wóz, I. 134, 250; II. 131; nI. 11, 212; IV.' 147, 383; V. 11, 36, 348; VI. 395; VIII. 272; IX. 144, 145; XI. 114, 172, 379, 38'1,412; XII. 295; }(III. 253; XIV. 61, 62, 69 255 257 360; XVIII. 16'5; XX. 9, '15, ~o; ~IV. 89; XXVI. 123; XXX. 34, 126, 231; XXXI. 4, 45; }(}(XIV. 274; XXXVIII. 364; .xxxIX. (1'10-114, pt. l:r r a n ,sp o r t i k o m u n ik a c j a l ądowa. - bojowy, XXXVIII. 39-44. - boski, III. 6. - bosy, .xXXIX. 129. - bydlęcy, XXXIX 114. - ciężarowy, XXXVIII. 44. - czterokoł., XXXVITI. 23<1;XXXIX. 114-117, 123. - czumacki, p. mazy czumackie. - drohobycki, miara, XXVIII. 148, 164, 166, 168. - dwukołowy, XXXIX. 111-113, 116, 129. " - dyszlowy, XXXIX. 110, 113, 115, 123, 128. dziewięciokołowy, XXXIX. 19. góralski, XII. 6. jego części. p. kierownica, kule, lefry, luśnia, levca, lieve, lunisa, leucza, lon, lonek, ryczan, szlecha, Leuchse, lun, luna, waga. - koński XXXIX. 114. kulto';y XXXVI. 109; XXXIx.. 117 'kuty, XXXIX. 129. mieszkalny, XXXIV. 178. niebieski, }(IV. 61. płn. lombardzki, XXXIX. 115. procesyjny, XXXVII. 42'3. przeciąganie przez otwory wozu, VII. 326; pt. M a g i a. - przedhistoryczny, XXVII. 173. rakszasów, XXXIV. 19. - trzykołowy, XXXIX. 129. - w pieśni, II. 66, 274, 352, 358; IV. 87; XIV. 266. - w przysłowiu, IX. 54, 249, 372, 384; XIV. 350. - w zagadce, XIV. 375; XVIII. 172. - w zwyczajach weselnych, XVIII. 144, 145. - wschodni i zachodni, XXXIX. 115--118. - ze złamanym dyszlem, p. Wielka Niedźwiedzica, I. 175; II. 277. Wózek: dyngusowy, XXXIX. 332. - miaTa soli, XXVIII. 148. - w zwycz. popielcowych, XX. 183. - zabawka, II. 218. Wózki, wzory pisanek, IV. 214. Wpadzity, wpadzisty, XIV: 125. Wpaść do młyna, (gw. złodz.), wpaść w zasadzkę, VII. 281. •. Wpływy: ałtajskie, XXXIV. 182. - atmosferyczne na budownictwo, XXXIX.244. �590 591 - czarów na przyrodę, XIX. 136. czeskie, XIX. 66; XXXIX. 124. dolnoniemieckie, XXXIX. 126, 129. dróg na rozmieszczenie osiedli, XXVII. 130. - etniczne, XXI. 24, 25. - europejskie, XXXIX. 182. - fauny, flory, XIX. 170. - fran!końskie, XXXIX. 124. - gleby, XXXIX. 23'5. - gwiazd na ziemię, XXII. 55. - klimatu, XIX. 170. - kulturowe, XXI. 17~19, 22-24. - literackie, XIX. 107. - ludowe, XXIX. 131. - niemieckie, XXXIX. 123, 126, 129. - otoczenia, XIX. 170. - rosyjskie, XXXIX. 119. - ruskie, XXIX 125; XXXVII. 356. - rzeczy martwych na'płód, XIX 162 - słowackie, XXXVII. 356. - starożytności na folklor, XV. 2035, 188-199; XX. 179. - stosunków ekonom., ,XIIIX.170. - techniki na ornament, XXII. 89. - tureckie na ubiór lXIXVIII. 2'r7. - węgierskie, XXXIX. 124. - wołosko-słowackie, XXIX. 117. - wschodnie na folklor, XXVI. 116. - wysoko-niemieckie, XXXIX. 123. Wpraszanie w szopce, XXXI. 61. Wpust do raju, p. Jaworowi ludzie, XXXIII. 5. Wrażda, (dok,), wypowiedź wojny, XI. 17'9, 181. Wręby, karby, XXI. 42. - miara wosku, VI. 408. Wrodzić się, brzydzić się, XVI. 86. Wrona, p. ciotuchna, gapa, jako pożywienie, stado św. Marcina, wronie oczy, wronie nie ziele, XIV. 142. sadło, wro- - - krakanie, wróżby,. III. 143; IV. 59; V. 34; VI. 65, 359; IX. 66, 407; J{I. 380; J{II. 169; J{III. 113. naśladowanie głosu, VIII. 393. w baśni, IV. 411; V. 184; VIII. 287, 288, 300, 301. - w demonologii i mitol., XXXII.182. w odczynianiu uroku, III. 146. w pieśni, X. 81. - w przepowiedni pogody, XIV. 369. w przysłowiu, X. 81. - - VI. 66; zagadce, II. 229; XIV. 375. 'Wcielenie diabła, J{II. 214. wcielenie duszy, J{VII. 182. z czego powstała, XII. 62. zbiera włosy do gniazda, J{VIII. 197. W -zwiastun nieszczęścia, J{X. 319. żałobny, GeXXX. 50. Wronie oczy, ornament, XXXII. 38. Wronie sadło, rozchodnik płaski, Sedum telephium, zatykanie gałą'" zek, VIII. 364; XXX. 64. Wronie ziele, rozchodn~k płaskolistny, XXX. 64. Wronok, samiec wrony, IX. 66. Wrota: p. brama, 'bramka, furta, lasa, laska, II. 76; III. 44; V. 153; xn. 295, 29,6; XVII. 180; XXVII. 140; XXXIII. 88; XJOCIV. 143; XXXV. 126, 130, 131; XXXVII. 192, 193. - ołtarzowe, XXX. 234. - stodoły, XXXIII. 101. - w pieśni, II. 343. - w przysłowiu, VII. 39. - w zwycz. i obrz. wesel., III. 206. - wysmarowanie dziegciem, IV. 248. Wronie oczy, bodziszek VIII. 365; ranium Phaeum, Wrotuchny, wzrota, XIV. 125. Wrotycz jastrun, Tanacetum Leucanthenum, XXVIII. 246. - maruna, Tanacetum Parthenium, XXVIII. 246. - swojski, Tanacetum vulgare, XXVIII. 246; w lecznictwie: II. 137; XI. 385; XIII. 124, 224; J{XX. 56, 66. - szerokolistny, ,Tanacetum Balsamum, p. piwonia, XXVIII. 246. Wrotycz, p. uwrotycz. Wrowysz'e, (gw. hue.), zły duch, XXJ{V. 146. Wróbel, ćwierkanie w przepowiedniach pogody, IX. 66, 305. - naśladowanie głosu, VIII. 200. - odpędzanie, ;IV.419; V. 80; XII(. 329. - szkodnik, III. 141. - w bajce, J{V. 194. - w opowiadimiu, VIII. 287, 288. - w pieśni, II. 73; VII. 171. - w przysłowiu, IX. 3'80. - w przepow. pogody, XVI. 83. Wróble proso w lecz., XXII. 298. Wróg, wrogi, XVII. 199, 200. Wrótnia, XIV. 125. Wróż, znachor, wróżbita, VI. 48, 59; IX. 296, 297; J{VII. 198, 234; XXXIX 217, 225. - wybieranie miejsca na studnię, IX. 274. Wróźbiarki, p. cyganka, XX 81; XXXIX.433. • Wróżbic~, wróżbiarze, II. 291, 328; J{III. 113; XX. 80; XXII. 51; XXV. 10, 78; XXVI. 7; XXviI. 88; XXJ{III. 118. - eg~scy, IJ{. 164, 167. WróŻ/by, II. 256; IV. 36; V. 258; VI. 262; VII. 94; VIII. 132; XI. 84; 222; J{I. 53; XVII. 199, 204, 205, - - - - - - 209; XVIII. 176; XXIII. 171, 183; XXV.ll0; XXXI. 78; XXXIV.289; XXXVII. 293,33'6; XXXVIII. 545. długości życia, ViIIT. 48, 49. ,gospodarskie, I. 82; II. 223. małżeńskie, I. 132; V. 219; X. 156; XIII. 32, 33, 307; XJ{VII. 140; XXIX. 122, 134; XXXV. 178. pogody, J{I. 337; XII. 297; XVIII. 199; XXVII. 140; pt, M e t e a r olog i a l u d o w a. przy pieczeniu chleba, J{J{VII.1135. śmierci, X. 355. św. michalskie, VII. 214. u Słowian, J{VII. 194. urodzaju, X 155; XXVI. 140. wigilijne, I. 56; III. 1; X 155, 156; X. 429; J{III. 22; pt. W i g i l i a. z cienia, X 112, 155. z gwiazd, XIII. 230. z kichania, p. kichanie, X 221; XX. 298; XXIII. 159. z miecza, VII. 217; XXVII. 180. z pierścienia, XXII. 51. z ręki, XIX 123, 124. 2l 'rzuconego pieniądza, XXIII. 96. za.pomocą konia, XI. 333; XIV. 41,:51; XVII. 202, 203. 210. za pomocą losu, J{VII. 202. ze .snów" XXVII. 271. 140; XXXVlII. WróŻ/by związane z kupnem bydła i kioni, XXiIII. 95-917, 103,. W róż b i a r s t wOP" akacja-wróżba urodzaju, alektriomancja, arithmomacja, balabuszki, barliniec, barwinek, beryl, biedronka, bocian, buk, buty, byk, chleb chrabąszcze, ciasto, ciskanie kop, cyganka, czwartek, daktyliomancja, divinatio artificiosa et naturalis, �592 593 dzięcioł, dzwony, echCI, fartuch. f.asola, gąsi:or, gęś glina z kretowiska głosu nasłuchiwanie, gł~du przepowiednie, gnój, grafolodzy, Gromniczna gwiazda, horoskopia, hydromancja, jabłko, jajko, jaskółka, jęczmień, kabalistyka, kapusta (urodzaj), kataptromancja, kawka, kichanie, kłos owsa, kłos żyta, kogut, kokoszki, kołki w płocie, koń, kret, krystalomancja, kukulIka, lanie wosku, lustro, mak, nasłuchiwanie, nekromancja, niebo, niecki, noga, nos, odlewanie ołowiu, odlewanie wosku, oneiromantia, p·ies, polano płonące, ręka, sen, skapulimancja, sznur, świeca, wrona, wyciągani,e źdźbeł, wycie psa, wylewanie ołowiu, wyrzutka. Wróżda i pojednanie, XXVIII. 254; XXIX. 175. - i pokora, p. krwawa zemsta, III. 370. Wróżka, wró~bitka, I. 26; III. 281; I'V. 96; V. 32, 33, 56, 60, 126, 2,19; VI. 157,160,200,353; IX. 175, 382, .383; J{I. 377; J{III. 113, 118, 242; J{IV. 288,290; J{V. 186; XVII. 234; J{VIII. 176; XX. 80; XXXIX. 433. Wróżyć, J{I. 395; XVII. 198, 200. - z gwiazd, XI. 435. - z ręki, p. chiromancja. - ze snów, }(X}(IX. 351. Wrzeciąże, wrzeciążki, terminol. kowalska, VI. 291. Wrzeciono, III. 9; VI. 246; VIII. 370; rx. 175, 279; XIII. 111; X:IV. 2198; X VI. 323; XJX. ,60; X,XXI. 4; X}\XVII. 212; XXXIX. 281. - w'kole garncarskim, V. 166. 129; XXVII. 131. - w żarnach, IX. 364. - we młynie, IJ{, 276. Wrzesień, w Kalendarzu skim, XIII. 257. Wrześna ricaria porzenna, Vvrzody, p. bolaki, raki, czyraki, Staropol- t.amarysz'2k. My- germanica, XXVIII. 246. bolaczka, . cze- czyrżek, sienkier, X. 155; XI. 385; XIII. 204. - leczenie, XIV. 132; XXX. 39., 47; }(XXI. 58; pt. M e d y c y n a l u d. Wrzos, kąpiel, XXXV.63. - młode pędy w lecznict., XII. 267. Wrzucanie do wody dziewcząt, XXXVIII. 295. Wsawy, wszawy, IX. 68. Wschód, VII. 10; IX. 386; XI. 316; XV. 190, 199; }(XVIII. 40; XXXI. 50; XXXVII. 158; XXXIX. 22,67. - Radziecki, XXXIX. 52. '-....o Starożytny, J{XXIX. 20. Wschód słońca, VII. 15, 20, 25, 319, 320; X. 268. - w budownictwie, XXXVII. 109. - w lecznictwie, VIII. 366; J{I. 395; J{VIII. 185; X}(xIII. 12,1. - w magii, J{VII. 66. Wsio, wszystko, XIV. 12'5. Wskaźniki urodzajności gleby, p. rośliny wskazujące urodzajność gleby, XXXIX. 212, 218. {,gw. hue.), znaki na uszach owiec, XVII. 143. Wskrzeszanie zapomocą liści dębu, }(XXV. 68. - zmarłych, XXV. 46. Wslin, wślin, (gw. hue.), ławka w obrzędach weselnych, J{VII. 155. Wsocić, wbić kołek w ziemię, IX. 288. Wskis, Wspak obchodzić, Magia X}(III. Wspomnenie zmarłych, X.:-::.;;:lV.17. 13'5; pt p. Czwar., Wspomożenie młodej, składka, XJ{VII. 154. Wspólne zebrania młodz., }(xVI.98. Wspólność kobiet, II. 100, 102, 104; IV. 186; XXXVII. Z81. Wspólnota języków słowiańSkich, XXXIV. 171, 178. - pierwotna, 59. XXXIX 16, 20, 54, 56, - rodowo-plem., XXXIJ{. 20, 46, 53. - słowiańska, XXXIV. 56. - ziemska, }(XXIX 52. Współczynnik asocj. Jule'a XXIVII. 44 Współpraca, XXXVII. 335; XXXVIII. 282, - w społeczeństwie pierwotnym, X:X:Xvru. 2'8'2. Wstawki, na koszulach" V. 151. Wstążka, p. bandela, barszynka, benda, binda, wstęga, byńda, - plotka, II. 237, 356; III. 15, 17, 252; IX. 44; J{. 186; J{I. 59, 67, 151, 326; J{II. 291; J{IV. 47, 255, 380; J{V. 71, 96; XXVII. 135; XXVIII. 32, 171, 174, 179-181; XXIX. 81, 82, 170; pt. Apotropa ion. ·biała w zwycz. wes., X}(. 197. czerwona, VIII. 378-379; X. 60, 171, 172; }(XIII. 67. jedwabna zapisana modlitwami, p. pas M. Bask. XXIII. 19. u czepka, XXXIV. 145. w magii, VIII. 364; }(XVII. 135. w strojach obrzęd., }(XVII. 135. w zabawach, }(}(XIII. l. życzka, - feteć, zadzierga,---- zaściegacżka, 38 Lud - Tom XL Wstą:lJka w zakazach pożyczania siodła, XXIII. 67. Wstążka, wycinanka, XXII. 116. - ząbkowana, plecionka, }(XVIII. 178 - zdobienie, p. wachle, XXXIII. 129. - ze słomy i bibułki, }(}(XIJ{. 451. Wstecz, wykonywanie czynności, XXIII. 84; pt. M a g i a. Wstępna $roda, p. Popielec, I. 80, 82--84, 254; II. 20; III. 29; }(X. 169, 181. Wstoki zabyly, XVIII. (j. hue.), płn. mgła, 217. Wstrząs, wzryw, XXXIX 37, 38. Wstrzemiężliwość po weselu, }(}(XIV. 7. Wsza, wesz, XIV. 125. Wszak, trzmielina brodawkowata,Ero_ nymus verrucosa Scop., XIV. 125. Wszechświecący, wszechwiedzący. p. bóstwa, XXII. 11. Wszystkich Świętych, VII. 38, 285; VIII. 256; IX. 172; XI. 315; XII. 272; XVIII. 93; }(XIV. 5; }(XVII. 142; XXX. 237; XXXI. 104; pt. Zwyczaje i obrzędy dor o c z n e; pt. G h r o n o log i a l u d o w a. Wszytki, czapka, krój, XXXVIII. 265. Wszywki do poszewki, XXIV. 135. Wścieklica, czapka, }(XVIII. 170. - opatowska. }(XVIII. 172. Wścieklizna, leczenie, p. cis., V. 377; IX 296; }(XI. 147; }(XIV. 41; XXXI. 27; XXXV. 72. Wtajemniczanie młodzieży, p. inicja- cje, III. 372, 373; XV. 17; lXVII. 42. rytm, XIV. 125. Wton, Wtorek, VII. 313; x.. 221; lXIII. 92. - dzień szczęśliwy, XVIII. 198; }(}(XVII. 210. �·594 - kichanie, XIV. 252. lot czarownic na Łysą Górę, XXVII. 65. - oblewany, V. 354. - po wielkiej nocy, p. Rękawka, XVII. 24; XXIV. 17. - w zwyczajach weselnych, XIV. 380 -wielkanocny, XII. 89; XXXIn. 10. -- zapustny, VIII. 338-340; X. 96; XVIII. 96; XXXI. 160. Wtorucha, nazwa krów, VIII. 152; XXI. 60. Wtykanie kolców w odzież., XVI.130. -- wypadniętych zębów w ścianę kościoła, XIV. 398. Wuda (j. błr.), wędka, XXXII. 26, 34. Wudyty (gw. hue.), łowić rY1by na wędkę, VII. 264. Wuhol (j. ukr.), węgieł, XVI. 366. Wuhrilkie, (gw. huc.), wągry, XVIII. 188. Wuj, wujek, p. siok, brat matki, XIV. 125; X.XX 259; XXXI. 170. - znaczenie w rodzinie, VII. 152. Wuja, wuj, XIV. 125. Wujasze, siraczki krótkie, XVII. 147. Wujko, p. niedźwiedź, II. 205. Wujko gromadzki, stary kawaler, VIII. 243. Wula, wola, XVIII. 222. Wulkan w. wi.erz., XXXVII1.25O. Wundersing Vogel (j. niem.), cudowny ptak, XI. 239; pt. P t a k i w w i e r z e n i a c h. Wuot (j. jak.), podniecenie, p. religia szamanistyczna, XXXVIII. 46. Wuotan (dok.), WO;dan, XIV. 53, 61, 62, 217, 218. (j. germ.), wóz niebieski, Wotana.. XIV. 61, 62. Wurda, ser, II. 207; VIII. 370; XIII. Wuotanswagen 595 241; XVII. 145,146; XXXV. 89-91, 144. Wurdachlym (j. czuw.), krewni p. młodych, \przybranego ojca. (VII. 55 Wurszyato (j. pr. lit.), bóg, XXII. 1. Wustik (gw. huc.), płn. wiatr, XVIII. 217. Wuszy (gw. huc.), wszy, choro:by bydła, XVIII. 188. Wu-ta-chia (j. chiń.), pięć geniuszów, VIII. 13. Wutok (j. błr.), wątek tkacki, XXXII. 36. Wużwa, część pługa, I. 143. Wybij.anie zębów, XXXVII. 366; pt. I n i c j a c j e. Wybijanki, spodnice z płótna, XXXVII. 222. Wybór miejsca na budowę chaty, XIII. 115. Wycacnialy, chudy, wyblakły, XIV. 125. rach, ----- ---- polonynckyj (gw. huc.), wyj_ ście na połoniny, XXXV. 127; pi. p a s t e r s t w o. Wychodnia, pierwszy otwór w lodzie do którego wpuszcza się niewód: XIV. 125. .Wychodzenie duszy z ciała ~iącego, XXXIV .. 11. ----- -. tyłem, XIII. 327; pt. M a ~ t.a. Wychodźtwo polskie, XII. 187-190. Wychrest, wychrzta, XI. 401. Wychybować, wyrzucić, III. 139.' Wyciądz (dok.), witeź, XIV. 210. Wyciąganie źdźbeł, VI. 69. Wycie psa, p. pies, IV. 304, 421; V. 352; VIII. 49; XX. 319; pt. W róż b i a r s t w o. WcięcLa ozdobne na belkach, iXXX. 25 Wycinanka, p. cacka, klapo ki, koł- -- Wychid dry, kodry, krążek, leluja, miz. --- --- •• SZtWtS wstqżki, wystrzy- 100, 102; XI. 108, 421; XII. 116, 117; Y.XI. 42, 51;XrXn. 82-128; XXV. 107; XXVI. 81, 82; XXVII. 170; XXVIII. 40-51, 53, 54; XXIX. 119, 181 18'0. 188; XXX. 5; XXXI. 167; XXXIII. 105, 143; XXXVII. 107, 345; 451, 486; XXXVIII. 445; XXXIX. 451, 550, 551; pt. S z t u k a l u d o wa. asymetryczna, XXII. 119, 123. jednob.arwna, XXII. 118, 120, 121. jednoosIowa, XXII. 105, 124. kurpiowska, X. 353; XXII. 111, 117-122 127; XXIII. 156; XXVII. 162; XXXV. 28. liniowa, XXII. 102. lubelska, XXII. 120. łowicka, X. 102, 104, 106; XXII. 105, 114, 115, 127; XXIII. 156; XXVII. 162; XXX. 148, 150; XXXV.28. naklejana, XXII. 89. o symetrii ośrodkowej, XXII. 124. podlaska, XXII. 111, 117, IW, 127. podłożona, XXII. 90, 99. sieradzka, XXII. 117, 122. skórzana Tatarów Kazachskich, XXII. 98, 101. z jedwabiu, XXII. 89, 94, 97. z kory brzozowej, XXII. 93. z opłatków, XXII. 115. z papieru, XXII. 88, 91, 93, 99, 103, 110--113,119,121,122128;XXV.I07 z sukna, XXII. 88, 102, 110, 127. z tkaniny, XXII. 82, 83, 88, 98, 100, 103, 126. zanik, XXII. 90, 91. zastosowanie w haftach, XXII. 115 w pisankach, XXII. 117. żydowska, p. chorągiewki, mizganka, LX. 299; IX. xv. 154; XXIII. 122, 123, 125, 127; XXVI. 109, 120; XXVIII. 48; XXX. 235. Wyczep wina, XXXIX. 143. Wyćpić, wyrzucić, XIV. 125. Wyćwiartnik, zmyślający, XIII. 54. Wyćwiarny, wyćwirny, zmyślony, p. Oćwiarnice, XIII. 54. Wydawanie p. młodej, XVI. 144, 145. Wyderek, utrzymanie starych rodziców, III. 304, 306, 307. Wydłużanie małżowiny usznej, xx,xIX.302. Wydmy, p. osadnictwo przeddziejowe, XXI. 62, 63. Wydra, mięso w leczeniu bydła, XVIII. 188, 193. -- polowanie, VII. 270; XXXI. 28. Wydrapywanie wzoru na pisance, IV. 205, 207. Wydzialki, kawałki placka, XV. 78. Wydzierżawianie, bydła, IV. 131. - ziemi, XXXIX. 192. Wygadzanie (dok.~, pożyczka, XXIX. 175, 176. Wyglqdy, otwory w dachu, VI. 184. Wygrawać, wygrawanie, kłosić się, kwitnięcie zboża, XIV. 125. Wygryzanie choroby, 1. 165. Wyhad, grymas, XIV. 253. Wyjazd do ślubu, III. 65. -- młodej do młodego, XVII. 159. Wyjazd, u sieci, XIV. 126. Wyjmowanie śladu, mag., II. 217. Wyjście do kościoła, II. 224. -- zabiegi mag., III. 51. • - na hale, p. chid połonyńskij,Jredyk. Wyk, strach, XXIII. 127. Wyka, Vicia Faba, III. 10; XI. 177; XX. 318, 318; XXX. 71; XXXI. 99; XXXIII. 113. rachy, �590 597 " się, wyprowadzić się, XVIII. 222. Wykładacze snów, XXXIX. 351. Wykładanki drewniane, XXIII. 15U; XXIX. 119. Wykludzić Wykłady etnografii w szkołach średnich i wyższych, XVII. 269. Wykopaliska, XVI. 322; XXI. 106, 112. - na Cyprze, XVI. 30. - paleolityczne, VI. 403. Wykopnisko, pole, XIV. 126. Wykopy leśne, mieszkanie, XXVIII. 71; pt. Z i e m i a n k a. Wykopywanie jamek w ziemi, magia. XXXIII. 120. - zwierząt z nor, XXXI. 33. - zwłok samobójcy, XXXI. 85. Wykradanie narzeczonej, IX. 33. Wykroczenia przeciw czystości obyc:zajów, IV. 366. Wykrot w łowiectwie, XXXI. 32. Wykrywanie złodzieja, XXVI. 18, 19. Wykrzyżowania kultur., XXXIX. 108. Wykup duszy, zwolnienie od przysięgi, V. 15. -..,. dzi.ewcząt, XXXI. 161; pt. Zwyczaje i obrzędy do~ ...••fantów, gry i zabawy, V. 140. - p. młodego, V. 19; XXXIX. 428, 430. II. 264, 266; m. 206, 363; X. 64; XXVII. 178. - syna, XXVI. 107. - żon, XI. 211. Wykurzanie zwierząt z nor, XXXI. 33 Wllewanie jaja, p. przelewanie, XI. 384. - p. młodej, - w leczn., II. 217; VI. 16, Wylewanie ołowiu, XIII. 218. Wylewanie wody na rozstajne drogi, XXXIII. 121; pt. M a g ia. - na odlew na strzechę przy czynianiu uroku, XVIII. 178, na zwłoki zmarłego, XXXIV. przy odczynianiu uroku, II. w zwycz. pogrzeb., VI. 124. z kąpieli dziecka, III. 61; VI. IX. 64. WyZiuka od182. 39. 331. 127; O, lit.), szufla, XXXII. 32. WyZiwka, szufelka do wylewania wody z łodzi, XIV. 126. Wylot czarownic, p. czarownica, XVI. 48; XXXVII. 305. Wylot w.dachu, XXXIX. 351. Wylaźnica, otwór do wypuszczania dymu, dymnik, XXXIII. 103. Wyma O, lit.), przerębel do wyciągania niewodu, XXXII. 31. Wymawianie mag., XI. 396. XIV. 126. Wymiana dzieci na istoty nadprzyrodzone, IX. 417. Wymiana pierścioników i wieńców, XX. 196. - chusteczki, XVI. 141. - żon, XXXVIII. 346. Wymiatanie śmieci, VI. 56. Wymemlać formułki się, wyguzdrać, Wymierzanie w lecz., II. 217; VI. 16. Wymię, leczenie, XII. 267; XXX. 48. - w zagadce, II. 41, 230; IX. 407. Wymioty, p. bogini, XI. 396. Wymsknonć, wymknąć, XIV. 126. Wymuszanie urodzaju, na drzewach owocowych, p. bicie, uderzanie, XVIII. 92, 109; XX. 296; pt. M ag ia. Wynagrodzenie w naturze XXXV. 120. ..... w pieniądzach, XXXV. 120. Wynalazki, XXIV. 156, 157; XXXVIII. 12; XXXIX. 94. Wynojko (j. ·ukr.), wianek, IV. 92. (j. ukr.), chleb w obrzędach religijnych, II. 142, 144. Wynoszenie czarownicy w koszu, w beczce, XXVII. 110. 111. - głową do tyłu, XXXIV. 39. - pisanek w pole, IV. 226. - płonącej głowni za wieś, XXXIV. 44 - samobójcy przez okno, XXVIII. 252; XXXI. 45. -- starców do lasu, XXX. 198, 199; pt. Z w y c z a j e p r a w n e. ..... śmieci, p. wymiatanie. - śmierci, p. Marzana, Smierztecka, VI. 19,5; XXX:. 225. - zmarłego, II. 332; V. 347; VIII. 349; XVI. 148. .Wynotwić, zmyślić coś, IX. 200. Wyobrażenia ludu o czarach, XIX. 142. ..... o duszy, XXXIV. 10. - o śmierci, XV. 201. - o świecie zaziemskim, VI. 377. - o zjawiskach przyrody, X. 355~; XII. 216. - o żywiołach, VI. 377. Wypalanie cegieł na słońcu, XXXIX, Wynos - 206. wypalanie ~X ~; lasu na popiół, X. 136; pt. Gospodarka l eś na. ..... now:n,. fXOCV.143. - ornamentu, II. 219, 220. - piętna, XXXIX. 145. ~ węgla, XII. 27; XXXI. 85. Wypas bydła, XIII. 305. - indywidualny, XXXVII. 201. - kolektywny, XXXVII. 202. - wołów, XXXVII. 189, 201. Wypędzanie bydła na paszę, II. 222. 224,282; IX,XV. 55, 57, 58; pt. Pas t e r S t w o. - bytiła na połoniny, p. wychid polonynckij, II. 206, XVII. 143. - demona, VII. 148, 149; XXXIV. 42, 44; pt. M a g ia. - diabła, XXXIV. 42. - ducha choroby, VI. 245. - lisa-geniusza, VIII. 18. ..... owie cna połoniny,. p. miszynie, V. 61, 123; X'V'II. 141-144. - pcheł, II. 200. - śmierci, VI. 1'95. ..... wężów, XVI. 18, 19. - zimy, VI. 298, 299. ..... złych duchów, X. 215; XII. 93, 223; XVI. 123. - żab, X. 276. Wyplatanie, p. plecionkarstwo, XXVIII. 178; XXIX. 134. Wyplizić, wystawić język, XIV. 253. Wyplótować, opatrzyć płotami, XIV. 126. Wypominki, VI. 205; VIII. 00; XXIV. 21 Wyposażenie, XIV. 216. - techniczne łodzi, XXXIX. 437. Wypraszanie drzew owocowych od ścięcia, XVIII. 108; pt. M a g ia. - od śmierci, X. 241-258; XXIV. 174-178; XXV1.14O; XXVII. 111; XXXIX 179; pt. Pra wo l ud. Wyprawa, V. 13, 18. Wyprawa zimowa chaty, XVIII. 10. Wypraw. skóry, XXXI. 112, 114, 117. Wyprzenia u dzieci, XI. 396. Wyprysk na skórze, XI. 399. Wyprzęganie przez młodą koni lub wolów, XVII. 159. Wypust, poddasze, XIV. 360; XVI. 365 Wyrajbować (gw.zołn.), reiben, lIIiaD. Wyrazy czarodziejskie, I. 56. ..... magiczne, XXV. 15. - orylskie, p. gwara flisaków, XXXIII.14l. �598 - tureckie w j.ęzyku słowiańsk m, XXXIV. 183. WlIrch, strych, piętro, XVIII. 222. Wyrko, legowisko, IV. 278, 286; VI. 48; IX. 360; XII. 46; XXVI. 94. Wyrobnicy, III. 10. Wyroby afrykańskie, XXXIV. 92. - amerykańskie, XXXIV. 71. - angielskie, XXXIV. 75. - artystyczne, huculskie, XXI. 45, 47 - !bursztynowe, XXXIX. 336-359, 368, 384, 391, 401. . ~ - ceramiczne, p. naczynia pierścieniow., XXXIV. 70, 73, 76, 80, 92. cypryjskie, p. naczynia pierścienioW.,XXXIV. 72, 101, 105,107,131. drutowe, XXXIX. 598. fenickie, p. naczynia pierścieniOW., XXXIV. 75, 104. garncarskie, XXXVII. 419. gliniane, IV. 116; XVII. 68, 170, 173, 175; XXXVIII. 330. hamburskie, p. naczynia pierścieniow., XXXIV. 97, 99. koronkarskie, XVIII. 72. korynckie, p. naczynia pierścieniow., XXXIV. 74. - kos'zykarski'e, XVII. 131; XVIII. 72; XXVI. 104. - kościane, XVII. 170, 171, 173, 175. - kowalskie, XXXVII. 416. - kultowe, p. naczynia pierścien., XXXIV. 129. ~ metalowe, XXVI. 104. - miedziane, XVII. 170, 173, 175. -;-- neolityczne, III. 188; XVII. 70, 170; XXV. s. II. - palestyńskie, XXXIV. 102, 103, 132 scytyjskie, XXX. 190. skandynawskie, XXV. s. XI. snycerskie, XXXVII. 416. 599· Wyroby sre~rne,' XVII..l73. - szklane, xvn. 173; XXX. 160. - sznurkowe" .xXI.X. 119. - ślusarskie, XXXVII. 416. - tatarskie, p. naczynia p':erścien., XXXIV. 108. - ukraińskie, p. naczynia. pierścien., XXXIV. 124. - z bawełny, XXVI. 123; XXIX. 85. - z drutu, XXVI. 123. - z drzewa, XXXIX. 450. - z jedwabiu, XXVI. 123. - z kory, .xXVI. 123. - z kryształu, XXVI. 123. - z kwiatów, XXVI. 123. - z liści, XXVI. 123. - z muszli, XXVI. 123. - z Niemiec, p. naczynia pierścieniow., XXXIV. 124. - z papieru, XXVI. 123. - z piór, XXVI. 123. - z rafii, XXVI. 123. - z Rodos, p. naczynia pierścien., XXXIV.107. - z Rosji, p. naczynia pierścien .. XXXIV. 124. - z terrakoty, XVII. 173. - z wełny, XXVI. 123. - z wełny na drutach XXIII. 154; XXXV .. 19, 28. ' - z włoSia, XXVI. 123. - ze słomy, XXVI. 123. - z żelaza, XVII. 173; XXIV. 89. - ze złota, XVII. 173; XXIV. &9. Wyrocznia, IX. 281; XI. 339; XIV. 209; XVII. 193, 195; XXXVII. 127. Wyroki, XVII. 195. Wyrost, młodzieniec; VIII. 245, 247, 251, 362, 365. Wyroża, półwysep, XIV. 126. Wyrób garnków, liX. 185. - guzików, XXIX. 19. - haJtów, XXVI. 98. oleju, p. bić olej, VIII. 370; XXXIII. 153. - kapeluszy słomianych, XXVI. 98;' XXVIII. 168. - płótna, XXVI. 98. - sera, VIII. 43-45. - sieci, XXXI. 39. - skór, XXVI. 93; XXXI. 112. - sUlkna, XXVI. 98. - tkanin, XXVI. 98. Wyróż, wy róża, narożnik, XIV. 126. Wyrwanie ciała kleszczami, kara, XX. 304, 309. Wyrwanie nozdrzy, kara. V. 108. Wyrw]buk, XXXII. 87. Wyrwidąb, IV. 282; VII. 143-146; XI. 104; XXXII. 84, 87, &9; pt. M i ty. Wyrwidub, XXXII. 84, 122. Wyrwijedlica, XXXII. 84, 88. Wyrzucanie łupiny pisanek na ogrody, za chałupę, de wody" IV. 22·£; XVII.32 . Wyrzucanie odzieży chorego, XXXVIII. 59. - substancji szkodliwych, XXXIV.12 Wyrzutka, pieniądze rzucone w górę, w zwyczajach kupna, XXIII. 96. Wysiadka, weranda, II. 140; XXIX. 2, 12; 23, 24, 47. Wysiedlanie ze wsi, III. 297; pt. P r awo lud owe. Wysiudać, wyrzucić, XII. 68. Wyskocka, kobieta światowa, V. 64. Wyskubywanie sierści i piór ze sprzedanych zwierząt i ptaików, XXIII. 86, 87. Wyskwarnońć, wyskoczyć, XIV. 126. Wysługiwanie żon, V. 186, 281. - w baśni, XVII. 46. Wysmuknońć, wywinąć, XIV. 126. Wysochny, Wysoki, XIV. 126.' Wysokość opadów atmosfery cz. wpływ na budownictwo, XXXIX. 244. Wy.stawa czesko-słowacka, lII. 95. - etnograficzna, II. 30, 146, 186, 281; XI. 420, 427; XV. 137; XVI. 428, 429; XVIII. 238; XXIX. 184; XXXIX. 492, 495. - lekarska, XIII. 169. - ludoznawcza, II. 7'6. -łużycka, III. 374. - muzealnictwa szwajc., XXXIX. 495. - okręgowa, II. 150. - podhalańska, XVI. 425. - pols. sztuki ludowej, XXXIX. 446. - poznańska, XXXI. 165. XXXIX. 493. - rozwoju łóżka, stołu, tkactwa, XXXIX. 493. - regionalna, XXIX. 182; XXX. 268. - sztuki ludowej, XXXV. 36; XXXVIII .. 335, 447; XXXIx. 551-568. - w Koszycach, XXXV. 36. - w Pradze czeskiej, XXXV. 36. - w Sofii, XXXV. 36. - w Sztokholmie, ,XXXV. 36. - we Florencji, XXXV. 36. - zclobnictwa ludowego, XVI. 330; XXVI. 137. Występ w bud., XXXIII. 109. Wystrzyganki, "w pawi ogon", "w' kogutki", "w nablotnie", "w grabowe liście", p. wycinanki, XXIV. 137; pt. O r n a m e n t. Wysuga, zasługa, XX. 250. Wysysanie choroby w magii, VI. 330. Wysysanie krwi, XXXVII. 88. Wyszka, Vyska, balkonik, XVI. 393; XXV.96. Wyszycia na kożuchach, XXXVIL 354 - wyszywki, hafty, II. 189; V. 148; �600 60t XI. 408; XU. 284, 285, 287, 290; XXII. 113, 121; XXVI. 113; XXIX. 81, 117. Wyszywkie {.gw. huc.), wyszycia, hafty, XXIV. 146. Wyścigi, p. drzeworyt, XXXVIII. 238. - w obrz. wes. Kirgizów, V. 11, 17. Wyśmiewity, wyśmiewca, XIV. 126. Wyśmiewka, ptaszek, naśladowanie głosu, IX. 66. witrykus, urząd kościelny, XIX. 91; Xx. 66, 73, 75, 103. Wytrząsanie pcheł, IV. 321. Wytrykusz, Wytwory budowlane, XXXIX. 134. - duchowe, XXXVIII. 50, 51, 54. - geneza, XXXVI. 107, 108, 110, 112. - kulturowe, XXI. 85; XXII. 19, 20, 27; XXXVI. 119-121, 123, 125127; XXXVH. 41, 46; XXXVIII, 17, 228. .,t I' - materialne, XXXViII. 47, 4a. 51. 5'4 podtrzymujące, XXXVII. 52, 53. rzemieślnicze, XXXIX. 134. składane i składowe, XXXVII. 52, służące do mies~ania i ubrania. XXXlV.276. - społeczne, XXXVII. XXXIX. 150. i f i 48, 50; Wytwórczość materialna, XXXIX. 192 Wytyk, wywichnięcie, XII. 267. Wywabiacz szczur6w, VIlI. 305. Wywar" p. odwar w lecz., XI. 400. Wywiady, XV. 71. wyprawa weselna, XV. 73. Wywiewnica, wialnia, XI. 177. Wywijanie sztandarem, XXIX. 204, 207. Wywianek, Wywijoki, Wywodowe, XXXVI. 232. II. 114. buty, - w obrzędach weselnych, X. 72, 73. Wywołanie poronienia, V. 116. - duchów, XXVII. 96, 116-118. - chorób, XXI. 132. Wywoływanie duchów w W. Czwartek, XVII. 28. - dusz zmarłych, IV. 397; VI. 22, 334; XXVII. 94. - niezgody domowej, XXI. 132. - złego ducha, XVII. 66. Wywożenie ducha choroby, XXXIV. 43 - starców do lasu, p. wynoszeni'e, H .. 312; III. 304. - żeńcowej, :XIXlXII. 161. Wywód, p. upoljewanie, 1. 182, II. 225; VHI. 346; XI. 65; XIII. 99, 116; XVII. 213; XXIII. 134. Wywracanie dziewek, XXXVII. 346. Wyzwoliny kosiarza, p. frycówka, III. 7l; IX. 408, 409. Wyżeł, XXXI. 30. Wzór tabeli, XXXIV. 193. Wzrok nieszczęśliwy, p. uroczne oczy, Wzrost ludności, XXXIX. 190. thirrhinum thimus, Wyżynka, Linaria, Anth. brat - bliźniak, słońce, XXXII. 154. pt. B ó s t w a. Xunxuna;rpu, O, Quiche), p. Hunahpu, XXXII. 1'54.pt. Bóstwa. Xbalanque, AnOron- mus, XXXIL Sobótek, - miejsca pochówk, XXXVI. 109. Wzmnianki o chłopie, XIX. 92. Wzor, wzorek, ziemia orna, XVIII. 114, 115. Wzorce na pisankach, IV. 210-228, VII. 177-180; IX. 169. Wzornik haftów, XXXV. 27. Wzory do drukowania płótna, III. 16. - haftu białego, VI. 384. -- kultury, XXXIX. 27. Quiche), 112. (j. p. bóstwo. (j. norw.), przebieranie się za kozła, XX, 178. pt. p r z e bieranie się za zwierz. Yole-geist, (j. duń.), przebieranie się za kozła, XX. 178. Yule Aog, (j. ang.), gaik, maik, XVIIIT. 110, Zabawkarstwo, XXI. 233; XXXVII. 434. zabawki. ·X\nIII 229; ,XIX!. 42, 51, 53, 55; XXIII. 156; x:XV. 128; XXVII. 147; XXXV. 183; XXXIX. 422. - ludowe, XXVI. 120. - świąteczne, XXVI. 107. - z gliny, XI. 422; XXXIX. 422. -- z papieru, XXII. 128. - z roślin XXVIIII. 58; XXXV. 25, 39. Za b a w ki, p. bat z sitowia, bryczka, dmuchawiec, duna, dzwonk~ gliniane, fartuszek z sitowia, fryga chanukowa, garnek z głąbia, grzechotka, grzybki, gwizdki, ha!'ap z sitowia, jabłuszka do strzelania, jagody jarzębiny, jajko, ka- kawka, pytka; rdzeń bzu, siekierka, sikawka, świstak, tyrkawka, wiśniowe pestki, wózek. zabawy i gry. Bilodańczyk, p. burda. wnuk erythrophtal- 24. Wzgórza, miejsca palenia IV. 314. XX.XlI. (j. ind. am.), bóstwo, żaby, X:XXII. 112, 123. Ychy-chy! okrzyk zadowolenia, tak! dobrze! XIV. 126. Yesza, (dok.), Jesza, XIV, 19. YI, (gw. źoł.), Ol, III. 80. Ymszed, (gw. huc.), mech suchy, XX.XV.85. Xaukueikam, XIII. 220, 225; XXX. 40. dożynki, XV. 106. Scardinius Xurakait, y Wzdęcie, leczenie, XVIII. 185, 188. Wzdręga, p. kransnopióry, zieżuloś, zuzula, poborowych, XXXVIII. 311. Polaków, IV. 403-409. Wzryw, p. wstrząs, XXXIX. 37, 38. x Wyżka, p. wyszka, ganeczek, VIII. 94; XXVI. 114; XXXIX. 433. Wyżlin polny, p. maciczne ziele, - " sztan, kogutki ko:;. koszyczki, kot, lalka, listek trawy, łupina orzecha, młynek, panienka, proca, pu- Yolebukk, - V.215. boginek, • p. Ihryszcza, Ihro- wyszcza. -- cechowe, XX. -- ciraka V. 339. -- - - 157. diwoczij torh, V. 216. dzieci, V. 137; IV. 99; VI. 194, 195; VEL 322, 323; VIII. 141-153, 200, 201; lXIV. 1'68; ,XlVII. 184; IXfXiIH. 1:62; XXV. 114; XXVIlI. 146-149; XXVIII. 137; XXX. 2216; XXXIil. 158. dzieci niemieckich, XVI. 113. dziewcząt, XIII. 209. górali, XIII. 309. hotentockich dzieci, XXXVIII. 100, 107, 110, Ill. �Zabawykoloworąt. V. 215. ~ ludowe VII. 337; XIV. 85, 86, 88; XXI. 136, 138; XXIV. 19, X.XI. 104; .x;X,X,V. 1519;X;XXIX. 134. - maszkarowe, X;X. 165. - młodych mężatek, XII. 40. - myszka miedziana, V. 178. obrogi, V. 215. - pasterzy, XXXV. 159. paS"terzy sierskich, VIII. 2.2-3'5, 141, J4!7, 148, 153. - ptaszek, VIII. 2.01. - taneczne, XXVII. 148. - w bobra, VIII. 172. w ciuciubabkę, VIII. 22, 30, 31, 157, 158; XII. 66. - w chowankę, VIII. 153. - w cyrkę, VIII. 32, 158. - w diabła, XII. 314; XIV. 183. - w dzień i noc, V. 274. - w farby, VIII. 144. - w gąski, IV. 280; VIII. 22, 42. - w górnictwo, VIII. 22, 34. - w jastrzębia, VIII. 151. - W janiołów 145, 14'6. - w i diabłów ,~'V""II. 22, Jaworowych ludzi l, 15. ' - w kamyczki, XXVII. 148. - w kaszkę, VIII. 31. XXXIII, - w konie V. 146. ....:... w konopki, VIII. 29, 30, 157, XII. 67. '"7" w kosianie, VIII. 32. - w kota i mysz, V. 178; VIII. 22,142. w krzciny, IV .. 281, 284. - w krycie, IV. 280, 284-; VIllI. 22, 25, 26, 148, 149, 153. w kury p. zab. pasterzy sierskich IV. 280. ' - - w lisa fantowego', .viII; 151; 156." w łapankę, VIII. 148-150, 153. - w most, XXXIII. 9, 11, 12, 15. - w mrózki, p. za:bawy pasterzy sierkich, VIII. 150. - w muske, VIII. 32. - w ptaszniki, VIII. 144. -- w ptaki, VIII. 22, 143. - w pora nie pora, VIII. 157. - w pytke, VIII. 27, 154, 156. - w srocke, VIII. 29. - w szczygonia, VIII. 26, 154. - w szkole, VIII. 22, 147. - w ślepą babkę, VIII. 157, 158. - w świnki, IV. 280, 284. - w zającki, IV. 280, 284; VIII. 2224, 148, 150, 151; XIV. 170 - w zbóji, IV. 284; VIII. 22: 141. - w zgadywanie, VIII. 22. -- w złotą kulę, VIII. 34, 159. - w żółwia, V. 197. - w wilka, VIII. 22.. 142, 149. - w wojsko, IV. 242, VIII. 22 13i' - w wójta, VIII. 22, 145; XI. '72. . - w~ weszele, VIII. 22, 144, 145. - wIelkanocne, II. 283, 374; IV. 223; XIII.29; XXXI. 172. . - zając, VIII. 201. - zamek, XIII. 111. - zapustne, V. 220; XII. 309. Z a b a w y l u d o we i gry. Asa basa hi, Bacanie kamena, Bi. Brama Bro. jiti zvezde, Brzoza, BUdo~anie mostu, BUki szczypać, Chytra, Ci. ganka, Ciraka, Ciuciubabka Colodanczyk, kania, cike, Bockspiel, czokanie, Cygan, Cuskape, Cyrka Czart ~wanDzie- Garn~szek, Gąsior, Gęs, Groch, Hora, Jawor, Jaworowi ludzie, Judasz, Kaczki puszczać, Kapusta, Klija, Kacanie pidZi~a Fosta, Si'\nek, Kolywrot, Konie, Kot i mysz, Krupy mleć, Krutylo, Kry~ cie, Kura, Lis, Łazy skaczut, Miś, Młyn, Most, Mrtveca dizati, na harmonii, Oborih, oboroh, Obrogi, Oharczyk, Orahi, Ordynarczyk, Pan, Perepiłki, Perstince, Piekło, ptaszek, Pytka, Rzucanie kamieniem, Rzucanie kilofem, Spinka, Stawyty oborih, Szperka., Slepa baba, Swinia, Sik, Tire, Tute, U kogo je prsten Vuka, Wierzbowe kołu, Wilczek, W pociąg, Wpust do raju, Zając, Zajoncki, Zalog, Zamek., Zanata (rzemiosła), Zee, Zielone, Zielony mostek, Zabka, Zivina. Zabicie, brata bliźniaka, XXXII. 87. _ bóstwa dodatniego, XXXII. 82. - psa, p. pies, IV. 82. ,. Zabić się, przewrócić się XlI. 68. Zabida, (j. ros.), bieda, nędza, XIX.4. zabiegi apotropiczne, XXVI. 97. pt. Apo o p a i o n. Zabiegi magiczne, przy kupnie i sprzedaży, XXITI. 80-85, 103, 109, Ill, XXVIII. 100, XXXI. 84, XXXIX. 109. Zabiegi przeciw ciąży, p. ciąża. Zabijanie ciężko chorych, XVIII. 84. - ciołka, XX. 81. - dzieci, V. 8, XIII. 309; XVIII. 224; XXXVII. 87. - grajka, XII. 40, 41. - koguta, XVIII. 97. - koni na pogrzebie, XX. 210, 214. -'- niewolników, VI. 24. - starców, III. 198; V. 88; VIII. 218; XXIX. 165; IX:'XIX,rIX~ 297. - starego boga-króla, XXXIII. 146. tr -- wdów, VI. 25; XXXVII. 396, 3199, 401. zabity, .XIXVIrI. 253. Zablonkńoć, zabłąkać się, XIV. 126. Ząbki, terminal. kowalska, VI. 292. Zabobony, I. 6, 169; II. 68, 178, 256, 257, 374; III. 20, 23; IV. 47, 98, 99, 227, 335, 418; V. 38, lOa' 2'04; VII. 282; VIn. 3137; LX. 201, 206; iX" W8, 35~, 368; X'I. 96, 379, 3'90, 400, 405,430,431; XII. 37, 86, 92'; !XlIII. 2'719;Ix,rv. W8; ,X'V. 190; IXlIX. 109; lXiXl. n. l!i8, 189; XXI. 183-185, 201; XXIII. 107, 108, 171; ,XXIV. 32; XXV. 52; XXVI. 52, 70, 97; XXXI. 74, 75, 82; XXXVII. 152, 153, 349, 355, 379; XXXIX. 134. 178,179; pt. W erzenia. - teoria, 1X'IX1I. 183·-4. Zcibobunidrz, zabobonny, XIV. 94. Zabory, (j. ukr.), peremitka, XXXIV. 145. Zabójca, XXIX. 169, 170. zabójstwo, IV. 58, 378; V. 116; xxx. 103. - rytualne, XXXVII. 395. Zabrodoc, sieć, XXXVIII. 230. Zabryzgować, zatrzasnąć, XIV. 126. Żabrzyg, brzeg lasu, XIV. 126. zabudowania gospodarskie, II. 145. Zaburzyć, zastukać, XVIlI. 22.2. zabytki, xx:n. 52. - artystyczne. Orawy, XXXVII. 352. - cechowe, XXX. 23'6. -:" ceramiki przedhist., XXXIV. 68. - etnograficzne, XXVI. 137. - kultury starożytnej, XXII. 52. - ~egalityczne, XXXVIII. 411. - naczyń pierścieniowatych, XXXIV 69, 70, 72, 94,96, 97, 99. 100-103. - sztuki ludowej, XXXVII. 406 407. - prehistoryczne, XXXIX. 77, 101. �604 - rodzinne, iXIXix. 236. - wielkopolskie, XXXI. 174. Zachariaszek, p. czarownik, XVI. 55. Zachochylić, przygarnąć, XIV. 126. Zachowanie się dusz;, XVII. 62, 63. - względem starców, XXVII. 141. - kobiety ciężarnej, IV. 180. Zachód słońca, kąpanie dzieci. -. w lecznictwie, Da. 3~3. 384; XVIII. 181, 185. - w odczynianiu uroku, VIII. 363, 367. - w praktykach magicznych, XVI. 52 - w zwcz. pożyczania, XXI~U.59, 69. - w zwyczajach sprzedaży mleka, IX. 414; XII. 136; XVI. 80. Zaciągnęlo mu gardlo, ból, XI. 397. Zacieranie śladów stóp, XXXIV. 7, Zacierka, I. 164; IV. 276, 286; VI. 54; VIII. 187; X. 36, 37; XXXVIII. 273. - kukurYdziana, XII. 8. Zacinanie, zostawianie owiec w miejscu do którego prowadzi jedna ścieżka. VIII. 43. Zacion, ślad cięcia toporem; XIV. 309. Zaciory w beczce, IX. 363. Zaczarowana królewna, VIII. 192. - czapka, XXXI. 163. Zaczarowane wesele, ITI. 301. Zaczarowanie, XV. 183; XXII. 146. - kuli, XX. 311. Zaczarowany pieniądz, I. 183. Zaczątek, początek, VI. 48. Zaczepiny, p. oczepiny. VIII. 238. Zaćmienie księżyca, p. kSięiyc, V. 249; XXIX. 123; XXXI. 78,80. - słońca, p. słońce, IV. 414; V. 249; XXI'X. 123. - wzroku, XXXVIII. 233. Zaćwirdzić, zatwierdzić, XIV. 126. Zacepcene, (j. czes.), oczepiny, XII.92. &05 Zad, tył, VI. 48. - łodzi, XXXI. 38. Zadania, Atlasu Etnograficznego, XXXVIII. 14'9, 150. - Muzeum Etnogr., XXVII. 149, 150. Zadanie, w~budzenie miłości, XXXI. 97,pt. Magia. Zadatek, IV. 123. Zadauka, (j. ukr.), choroba gardła, XVIII. 188. Zadek, część warsztatu tkackiego, II. 133. Zadnie koła w przysłowiu, IX. 150. ~ Zadosyć, zawiele, IV. 307. Zadruga, p. wielka rodziną, I. 146, -- 149; II. 307; III. 196; IV. 4; XXV. 121; XXVII. 177; XXXIX. 428. Zaducha, (j. ukr.), choroba, XIII. 217, 220; XVIII. 184. Zaduszki, II. 63; IV. 164, 172, 396; V. 56; VI. 203, 205; VIII. 154; IX. 330;. X. 113; XI. 315, 428; XII. 36, 253, 271, 272; XVI. 325; XXVII. 134; XXXV. 178, 188; XXXVIII. 541; pt. Zwyczaje i obrzędy związane z kultem przod. - wielkanocne, XXVII. 174. Zaduszne, XXVIII. 98, 99; pt. Z w y_ t czaje bOWe. i obrzędy pogrze- Zadymka, p. fujawica. Zadzerzga, zadzerzgnonc, (gw. oka.gz.), XIX.20. Zadzić się, brzydzić się, VI. 48. Zadzierga, wstążka, XXVIII. 181. Zadzi~gnąć, zad.zirzg, zadZierzgnąć, dZ'terg, XIX. 20. Zaflegmienie Zagadki, 'I. 228-231, V. 46-49, 44, 70-73, leczyć, XXX. 51. 183-1814; II. ~D---43, 276, 284, 338; IV. 95; 160; VI. 247-249; VII. 94; IX.73, 406, 407; XI. 73 102' ()eJ.1II.316, 37, 20:>--207, XIV. 1~, 158, 3170,374-376; IX;V. 104, 105; .xlVII. 79, 96, 185; :XVIII. 172 173' XlXlIIT. 171; XXVI. 104; XXVII.' 181; XXVIII. 12; XXXI. 133, 138; .XiX\XDII. 143; XX:{V. 12,. 24, 158-160, 176; :XXXVII. 405; ,XIXlXVIII. 200. - białoruskie, VB. 223; XXVII. 157. - chederowe, XXVII. 103. - huculskie, VII. 70-73. - kaszubskie, XVII. 99, 185. - nadrabskie, XXVII. 22. - tureckie, XXIII. 162. - węgierskie, XXXIII. 169. Zagadki i łamigłówki górali polskich w Tatrach i Beskidach, 'XVIT, 77-96. Zagadnienie: Afryki, XXXVIII. 281. - budowlane, XXXIX. 231. - czasu, XXXVIII. 155. - etnogenezy, XXXIX. 8, 69, 83, 84, 93, 100. - etnografii, XXVI. 87. - reUgioznawstwa, XXII. 147. - socjologii, XXI. 85. - studium historii kuItury materialnej, XXXIX. 624. - użytkowości naczyń pierścieniowatych, XXXIV. 128. - wina i winorośli we Francji, XXXIX. '605. Zagata, ściana z chrustu, ogacenie ściany, XIV. 126; XXXVII. 99. Zagled, (gw. huc.), oględziny, V. 282. Zaglówek, poduszka, V. 64, IX. 360. Zagon, p. hriada, w zagadce, V. 48; XI. 13. Zagroda, II. 153; XIV.44, 184, 359, 360, 363, 365; XVI. 365; XXV. 33, 34; XXVIII. 71; XXXI. 8; XXXIII 92; XXXIV. 146; XXXVII. 60; 175, 181, 190, 192, 229, 415; XXXIX. 184,199,201,207,234-236,pt.Bud o w n i c two. - dla !hydł,a, p. staja, II. 207, XI. 100. - na palach, XXXIX. 258. - naczelnika gwengu, XXXIX. 222225. - okrągła, XXXIX. 200. - opuszczona, XXXIX. 207. - środkowo-niemiecka, XXIX. 127. Zagrodnik, chłop osadzony na ogrodach, XIX. 77, XX. 7, 113, 114; XXV. 33, 34; XXXVIII. 323. Zagrodnik, weselny, taniec śląski, XV. 81. Zagródka, ,ogródek, V. 64. Zagwa, hubka, XIV. 309. Zagwożdżenie, (gw. hue.), choroby kopyta końskiego, XXXI. 98. Zahalatać się, użalać się, III. 140. Zaharduszka, zahartuszka, rosiczka okrągłolistna, Drosera rotundifolia p. jaskier płomieńczyk, xxx. 208. Zahoroda, (j. ukr.), odryna, XXVII. 140. Zahumenie, pieśń., XXXIII. 133. Zaimek, w języku hotentockim, XXXVIII. 67. Zajacza kapusta, Cj. ukr.), Sedum te~ lephium, XXX. 210. . Zajaczi uszka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Zajadliwy, zjadliwy, XIV. 126. Zajączek, królik, XXI. 218. Za}ąc, p. Filip, I. 21, 13£. - howaśny, królik; III. 255. - krew w lecz" XVIII. 181; XXXI. 27. ~ morski, XXXIX. 355. - o trzech nogach, VIII. 276. - przemieniony w księżyc, XXV. 39. - skrom, X. 334; XXXIII. 81. - stworzenie, XIII. 334, 335. �bOb - l l. ll. ,60? w bajce, II. 169; V. 184; VIII. 181, 308,359; VII. 129, 179,285; X. 397; X. '377, 380; XIV. 296; XVI. 350; XVII. 275; XXVIII. 192, 203. - w pieśni hahilkowej, VI. 16l. - w przysł., VII. 32; IX. 55; XIV. 238. - w zagadce, VI. 249. -w zamawianiu bólu ,zębów, XXXV.68. ..:.-w zwycz. związanych z wypędzaniem bydła na paszę, XXV. 55. - wzór na pisankach, IV. 213. - wcielenie diabła, XIII. 115. - wciel. ducha leśnego, XVII. 68. - wciel. księżyca, XXV. 39. - wyraz zakazany, XXVI. 103. ' - zabawa; VIII. 20l. - zakaz jedzenia, XXXVIII. 56. Zajączki, motyw wycin" XXII. 119. Zajczi uszi, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Zajda, p. homylka, hamełka, mała chustka związana na głowie. XXIX. 83. Zajda, tył czółna, XIV. 126. Zajechać, przejechać, XIV. 126. Zajęcia domowe, XVII. 184. - rolnicze, XX. 138, 139. Zajęcze ziele, szczaw, Rumex acetosa , XXXI. 9.9, pt: Zbieractwo. zajęczy czosnek, Alium vineale K., XXXI.99. - gr~Ch, CoronilLa varia, XXXI. 99. - grzyb, Boletus rufus, XXXI. 99. Zajoncki, zabawa, XIV. 170. zakatarzenie, XXX. 40. - grzybek, Boletus submentosus, • XXXI. 99. zakaz{y) i nakazy, p. tabu, lbartnicze, XXXVII. 379. - - budowania chaty na miejscu drogi, IV. 418. chodzenia na grzyby, II. 20. czesania się w piątek, VIII. 376; XII. 312. dawania z chaty w dniu pierwszej orki, XVIII. 215. dawania ognia, XVIII. 198. dotykania klaczy u Buszmenów, XXXVIII. 54. dziękowania przy pożyczaniu ogni.a, XXIII. 73. . gaszeni.a świ.atła, V. 35l. - iskania, - l. 130. _. jedzenia jagód, IX. 73. - jedzenia mięsa na Wielkanoc, XVIII. 211. - jedzeni.a mięsa przed ślubem, XVI. 82. - jedzen.a owoców, V. 218; IX. 74; XIII. 232. liczenia, III. 23. ma;żestwa z krewnym~ V. 10. mielenia na żarnach od B. Nar., do N. Roku; XII. 65. mielenia w dniu św. Marcina; XVI. 15. - modlenia się, mycia się, XXXIII. 78 mycia stołu i ław po śmierci krewnych, XVIII. 214. - myślenia a Bogu, XXXIII. 78.. - noszenia pierścienia, XXII. 38. - obsiewania ugoru, XXVII. 144. _. odmawi.ania prośbie ciężarnej, XVIII. 197. - odwiedzin w pierwszy dzień B. Narodz. VI. 69. - orki, VIII. 341; XII. 297; XVIII. 214. - paleni.a światła po zachodzie w pierwszym tygodniu. W. Postu, VIII. 376. Zakaz(y) patrzenia na ciasto wielkanocne, XII. 316. - patrzenia w zwierciadło pana młodego, V. 340. - patrzenia w zwierc. podcza() mentruacji, XVIII. 193. - pieczenia chleba, IV. 420; XXVII. 135. - plucia w ogień, VI.66. - podkładani.a jaj na Blahowiszczenie, VIII. 376; XII. 317. - polowania, XXXI, 28. - pożyczani.a, VIII. 369; XII. 312. - pożyczania w soboty, II. 331; XXIII. 6l. - pracy na Zwi.astowanie, VIII. 377; IX. 171. - pracy wszelkitej, V. 218; VIII. 343; XII. 311, 316; XVIII. 212; XXVII. 134. - prania, V. 213, 220; VI. 76-78; VIII. 341. - - przedstawień relig., XIX. 33. przelewani.a krwi ludzkiej, p. Menonici, XV. 227. prz'ędzeni:a ,IV. 42.0;V. 220: VI. 619; VIII. 340, 371, 376, 388; XII. 136; XVIII. 210, 212. :przynoszenia do domu znalezionego przedmiotu, X. 155. regulujące gospodarkę rolną, XXVII. 144. rozmo\vy przy siewie, XII. 298. sakralne, XXXVII. 5. siewu, II. 163; XII. 297, 298; XVIII. 214. składania przysięgi, IV. 182. smażenia jajecznicy, I. 130. spania, II. 160; V. 215; VIII. 341; XII. 314. spożywani.a mięsa, VI. 17. sprzedaży mleka i nasion po zachodzie, IX. 414; XII. 136, 298. ~ - sprzedaży śmietanki, VIII. 357. strzyżenia owiec na św. Jakuba, XVIII. 211. szycia, II. 336; III. 53; V. 220; VIII. 339, 340; XII. 136. ścinani.a drzew, XXXII. 181. śpiewania, VIII. 369. tańca, XXXIX. 143. tarci.a lnu i konopi, II. 163. totemiczne, XVIII. 46; XXXII.181 urządzania wesel, VI. 7l. :- własnościowe, XXXII. 180. - wracania po rzecz zapomnianą,. XVI. 80. - wychodzenia w nocy ciężarnych, XXVI. 103. - wyczepu wina, XXXIX. 145. wymiany, III. 23. wynoszenia śmieci, II. 163. wyrazowe, XXXVIII. 378. wyrzucani.a nawozu w zapusty, XII. 136. - zabijania hociana, II. 161; XVIII. 195; XXII. 23. - jaskółki, XXII. 23. - jaszczura, XVIII. 195. - łasicy, XVIII. 195. - pająka, II. 16l. - turkucia podjadka, II. 16l. ~ zaglądani.a do pieca, XII. 316. - zamiatania izby, gdzie leży zmarły, X. 156; XVI. 80. . - wieczorem, XVI. 80. - zrywani.a maku i orzechów, V. 218. - zrywania owoców, VI. 78. Zakazy p. bicie, igła, jajko, jaszl;zur, jedzen:e, kasza. (zakaz tłuczena), kądziel, kąpiel, korale, lepienie izby, lustro, mielenie mąki, ~iesiączka, nafta, ogień, owoce, pająk (zabicie), piątek, pies, podróż, �ó09 60S polowanie, poniedziałek" pożyczanie, praca pranie, przędzenie, i'Y"ba, sobota, szycie, środa" św. Koźma, tabu, wyruszanie w drogę, zabijanie jaskółki, jaszczura" (salamandry), jaszczurki. Zakis, XII. 14. Zaklqkać się, zapadać się, VI. 48. Zaklęcie, L. 54; II. 88, 170, 205; IV. 95, 96, 99; V. 194; VI. 330; VIII. 315; TIXI.1B4; ,X!. 431; .xUI. 222; XVI'III. 4Q 103; 'KIX. 147; XX. 78, 80; XXI. 125; XXIII. 158; XXV. 11, 13; XXIV. 32, 166; XXVII. 135; XXX. 82, 247; XXXILI. 123, 124; .xXXIV. 3'5, 3'9, 43, 2:82. - chorób, XII. 93, 168, 335. - diabła, XXVII. 98. - ducha febry, XXXIV. 43 111, XXVII1.10o. - duchów, XXVII. 9B. - magiczne, VII. 66, 307; X. 109; XIV. 404, XXXVIII. 266. - w kamień, V. 194. - zabijające rakszasy, .xXXIV. 19. Zaklęty (a, e), chłopiec, XI. 226. - drzewo, X. 223. -królewna, III. 76, 77. - kruk, IX. 81. - lamparty, IX. 161. - lwy, IX. 161. - niedźwiedź, IX. 161, 162. - pieniądze, p. skal'by, zamek, IX. 173. Za,kHnacz'o:., VI. 22; XV!., 19;'XIX,. 117; XX. 194; XXV. 10; XXXIII. 126, 128; XXXIV. 43. - deszczu, XXXIX. 221-224, 226. Zaklinanie, XXVI. 70; XXXv. 146, 147; pt. M a g i a. - choroby, I. 6, 53; XXVU. 135. - czarownic, XXVII. 135 - deszczu, XXXlX. 222. - diabła, XIX. 132. - drzew owocowych; XVIII. 97, 98. - ducha febry, XXXIV. 43. - duchów, XXVII. 135. - gośćca, V. 297, 298. - karaluchów, V. 20B. - strzelby, V. 207. - urodzaju, XXVI. 75. - węźów, XXXIX. 340. - złoczyńców, XXVII. 135. - zwierząt, XXVII. 135. Zakludzić, zaprowadzić, XVIII. 222. Zakładanie domów naglowę, IX. 2B6; pt. Z w y c z a j e i o b.r z ę d y b udowla ne . - fundamentu, IV. 418. - młyna, IX. 286. - wilka (kalenicy), IX. 272. Zakładnia, przerębel, którą wpuszczają niewód, XIV. 126. Zakładziny, zakładanie fundamentu, XXI. 217; XXIX. 118; pt. Zwyc z a j e i o b r z. b u d o w l a ń e. Zakonnicy, II. 116, llB, 273; XXVIII. 200; XXXI. 47, 130, 131. Zakony Dominikanów, XXIV. 166. - Krzyźacki, XXXIX. 370. - Teutoński, XXXVIII. 402. Zakopywanie choroby pod dębem, XXXV. 68; pt. M a g i a. - chorych w lecz., XXXIX. 189. - monet przy budowie domu, IX.2BO. - resztek wieczerzy, XXXIX. 320. - starców,V.347; pt.Prawo lud - kości ze święconego, I. 87, 129, 130; III. 23. - święconych wieńców przeciw gradobiciu, XXXIII. 25. źywcem jako kara, XXVIII. ~52. żywych ludzi i zwierząt przy budowie domu, mostu, XX. 294. zakosy, p. zakośniki, xx:rX. 31. Zakosyczyty się, O. ulu.). ustroić się. w kwiaty, VII. 264. Zakośniki, snopki do poszycia dachu, XXIX. 7, 31-33, 36. Zakres pracy etnografów, XXXIX. 62B. Zakreślenie koła; pt. M a g i a. - w lecznictwie, III. 54. - w obrzędach weselnych, II. 306. - zabeZJPieczenie kur przed jastrzę<biem, VIII. 340. Zakręt wżycie, XXXV. 73. zakrętki, haft, X. 301. Zakrętki drewniane, p. knagi. Zakruciachy, (j. ukr.), wzory pIsanek, IV. 211. Zakruczki, zakrućki, zakrutki, (j. ukr.), p. wzory pisanek, IV. 211. Zakrystian, XXXI. 127. zakrzosy, nacięcia na drzewach, ma. ki graniczne, XX:XJ.X. 296; pt. Z n a k i w ł a s n o ś c i o we. Zakupnictwo, (dok.), niewolnictwo, UL 110; IV. 122. Zakuwanie w dyby, XXXIX. 299. Zakwas, p. zakis, X. 36. Zalatace, klapki, XXXVI. 266. Zality, Ci, ukr.), zaloty, XV. 71. ZaZiwny, zalany, XIV. 126. Zalki, podeszwy, V. 64. Zalog, O. serb.), gra.. V. 140. Zalotnik, młody, VI. 128; XIV. 189. Zaloty, swaty, VI. 128; VIII. 1246. XIII. 314; XIV. 192, 254. Zalubiny, V. 7B; pt. Z w y c z a je i obrzędy weselne. Zalemsza, msza cechu tkaczy, XIV. 279. Załomasz, wogóle, IV. 307. Załomy w życie, zawiqzywanie kłosów w pęczki, II. 217. 39 Lud - Tom XL Zalożenie . ., szkodzenie pszczołom, xv. 101. Zalożnik, ka.pusta zajęcza, Sedum telephium w lecz. bydła., XXX. 210. Załóżki, napierśniki, XXI. 47. Zamanqwszy, po niejakim czasie,ni stąd ni zowąd, XIV. 126. Zamawianie, II. 211, 212, 217, 253; III. 19, 24, 26, 255; V. 80, 177, 259, 268, 378; VI. 262, 330, 331, 333, 338, 339; X. 96, 109, .232, 233; XI. 219, 386; XIII. 218, 222, 278; XIV. 70; XVIII. 177; XXVI. 70; XXVII. 135, 140, 153, 157; XXVIII. 14; XXIX. 164; XXX. 205, 249, 250; XXXI. 27; XXXV. 23, 146, 147. - choroby, XV. 218; XXXV. 23. - czkawki, X. 233. - febry. - od bólu zębów, III. 25; XXXV. 68. - 'od sądu, VIII. 21. - róży, X. 233. - uroku, XXI. 162; ~ wścieklizny, III. 25. -źa'by, VIII. 86. Z a m a w i a n i a i z a k l i n a n ia, P. belemnity,choroba, czkawka, febra, glisty, igła, kamyczki pioru.,. nowe, koń, kości, -krowa, kura, liszaj, magia. mantri, niWToku, prymowa, przemowa, robac~wo. Zamek drewniany, p. kłódka, korowotek, kołowrotek, XI. 421; XXVI. 94 152 154 155, XXVII. 174; ~ ~41; Xxxm. 99, 110, 150; XXX". 107, lOB, Ill; XXXVII. 342; XXXIX. 446. - otwieranłe przy pomocy czarodziejskiej itrawy. XI. 337. - otwieranie przy porodzie, p. po.,. łożnica, poród. �610 . ; 611 .L. otwieranie' W zwYczajach 'wigilijnych, VIII. 372. - przy żurawiu studziennym, XXXIII. 110. - ślepy, XXXVII. 197. - w zagadce, II. 41. _. węg;IE,ł na zamek, XIV. 365; XVIII. 5; XXI. 217. - zamykanie, III. 54; IV. 379. - s:eradzki, VII. 113....;....128. ,"'--w bajce i baśni, II. 59, 60, 163, 167; VIII. 176; IX. 181, 313; XIII. 345, 346. "- w podaniu, XIV. 248; XVI. 149. .~ w szopce, XIV. 343. -zaklęty, XXXVII. 282. - zatopiony, XI. 341. Zamek stu rodzin,. talizman, kłódka, XVII. 24. z:Jmi·łra, IV. 125, 126. , ::.- imion, III. 138; pt. P ok r e 'w i 'e ńs t w o f i k c j n e. - pierścionków, III. 137, 138, - ludzi, p. przemiana wkamień, V. 171, XV. 41;' XXXII. 86. - wianków, XV. 98. Zamiatanie izbY;VUI.362" 363;XXXI. '.' 145. y kukurydzianka, p. kuleV. 153. ,Zatriieszkiwimiedusz zmarłych w drzewach i roślinach, XXXIV. 10. Zamirka, (gw. hu.c.), patyk do mierzenia mleka, VIII. 4J. 42. .Żamodrzeć, zapleśnieć, XVI. 86. ,Żamolxys, bóstwo trackie, XVI. 27. Zamówić, p. zamówienie, XVI. 81. Zamsze, soboty, podcienia, XVI. 286. Zamurowywanie, p. zakopywanie. - cienia ludzkiego, IX. 283, 285. - jagnięcia, IX. 284. -- kurzego jajka, IX. 284. Zamieszka, sza, malaj, - niewinnego dziecka, IX. 284. ~ pieniędzy, IX. 284. - symboliczne, IX. 284. -żywych ludzi, IX. 281-283,286. Zamutaj, zamut, (j. lit.), siec~, XXXII. 29. Zamykanie duchów w garnku, XXXIV. 44; pl. M a g i a. - drzwi, VI. 74. -drzwi w obrz. wesel. XVII. 153, 155; XVIII. 143, w zwycz. wigil., XVIII. 200. - duchów w worku, XVII. 51. - na kłódkę, 'szczęk bydła padłego na zarazę, XVII. 25, szczęk zmar,łego, XVII. 2'ą szczęk upiorom, XVII. 29. """"kłódki, magicznę, XVII. 21-34. - kłódki: "czynność antykoncepcyjna, XVII. 21, 22., ochrona przed wilkiem, przed czarownicą, XVII. 19-30, w celu szkodzenia mI. małżeństwu, XVII. 21., w obrz. pogrz., XVII, 24, 25, 26--30. - w zwycz. pasterskich, XVII." 23. - wrót, w obrzędach weselnych, III. 206; IX. 143. ' Zanata, (j. serb.), gra, V. 146. Zanikanie elementów długogłowych, XXVI.92. Zankiel, Sanicula, III. 240, 268. Zanogcica, choroba, XI. 383, 385. - zielona" histowanec, Aspedium viride, XVill. 191. Zanowit, ziemowit Crocus, barwnik, IV. 216. Zcinozd(ka), zatyczka w jarzmie, XIV. 127. Zaokólkiem, wokoło, VI. 48. Zapadliny ziemne, V. 205, 206~ Zapadłe domy, V. 235. - dzwony, V. 230-233. - karczmy, V. 221, 233;X. 450; XXVII. 31. - kościoły, V. 221, 222, 231. - miasta, V. 221, 230; XII. 57. - parobek, IX. 179. - zamki, IV. 152, 153; V. 278; XI. 365; XVII. 30. Zapadzisko, XXXI. 86. Zapalanie ognia, p. niecenie przez tarcie, krzesanie, IV. 315. - słomy i grochowin, XII. 41; pl. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o r. Zapalenie kiszek, XXXV. 69. - oczu, XXXIX.400. - wymienia, XI. 387; XVIII. 188. Zapali się wódka w pijaku, XI. 397. Zapal, czerwone płótno na wsypy, XIV. 309. - na chustki, XII. 290. - czerwony kordonek, XXIV. 138, 142. Zapal z wody, choroba, XIII. 217,220. Zapałka, XIV. 357. - pożyczanie, XXIII. 62. - w przepowiedniach pogody, II. 332; IX. 64. Zaparstki, jaja zalęgłe, w magii, XVI. 62. fartuch, p. horbotka, obhortka, II. 238; lU 16, 17; IV. 276, 286;V. 64, 74, 151, 214; IX. 7; X. 34, 184; XI. 60, 387, 408; XII. 115, 285, 286, 290"':-293; XIV. 328; XV. 96; XVI. 61; XVII. 153; XV~II. Zapaska, - .\ ~" \ - - 150; XXVI. 98; ,XiXlX:. 85, 100, 157; .xXXI. n, 111, 163; XXXIV. 146; XXXVU. 213.. 217, 2'21-223, 249; XXXVIII. 359; ,XXIX'lX. 450. burczana, ,XiXIX. 84. riesana, risnena, XVIII. 146. w zwyczajach kupna, XXIII. 103. Ill· Ziapatrzeilie się, IV. llł{l;- ,XVIII. 235; XIX. 162. Zapelocz, (j. ukr.), p. zapał, XII. 290. Zapewnienie potomstwa, XXXIX. 428. Zapiąst.ki, XXXVII. 220, 229. Zapiecek, XI. 138; XVIII. 210; XXIV. 9; XXIX. 47, 49, 50. Zapieczenie kalu, xxx. 40. Zapiertek, małe jajko, V. 131. Zapinka, p. spinka, mosiężna, VIII. 166; XXX. 4. Zapir, (gw. huc.), obstrukcja, XVIII. 188. Zapiski w uI1barzach, XXXIX. 433. Zapisy ludowe o czynnościach prawnych, XXXIX. 143. - majątku, VIII. 259-::-261. Zapisywanie duszy diabłu, XXV. 50. wstążka do włosów, III. 139. Za.pluszczyć oczy, zamknąć, III. 45. Zapłodnieni~ vi pojęciu ludów pierwotnych; przez dotknięcie, XVIII. 235. - przezdzialanie istot mistycznych, XVIII. 234. .,:...pq:ez 'spożycie owoców, ryb, owaZaplotka, dów, XVIII. 234. przez zapatrzenie się, XVIII. 235; XXXIV.7. Zapocenie, choroba, XI. 397. Zapole, p. sąsiek, XX. 315; XXIX.2. Zapolnić, zapełnić, XIV. 126. Zapórtok, (gw. huc.), małe jajko z którego lęgnie się in kluz, XXXIII.78. Za porząd, za porządkiem, IV. 307. Zapory, termin kowalski, VI. 291. Zapowiedzi, II. 237; III. 64; V. 337; VIII. 247; XII. 88; XIV. 254; XVII. 152; XVIII. 142. - �613 612 170; pt. Z w y c z a j e i o'b r z ę d y doroczn e. - śnieg, przep. ,urodzaju, XVI. 83 . - w przysłowiach, IX. 374. Zapusty, samotne .gaje w polu, V.64. Zapuśnicy, zapustnicy, I. 83; XII. 44, 128, 130, 133. Zapygę, (dok.). zabije, XIV. 75. Zaratustra, VII. :26. Zaraza, I. 121, 122; II. 196; IV. 315; V. 36; VII. 12; XIII. 2~5; XIV.44; XXXI. 160; X~llI. 140. XXXV. 63. - morowa, XI. 430. - na bydło, VIII .. 270. Zarażenie powietrza, XIX. 111. Zarąb, rząd krzaków w polu. V. 64. Zarąbek, 24 morgów, XXV. 27, 33; pt. M i a r y i wag i. Zaprzęg konny, XXX. 254; XXXIX. Zarąbek, rola wyrąbana w puszczy, 110, 112, 131. XXV. 26; pt. Gospodarka Z a p I' Z ę g, p. Ach, chomąto, duga, l e ś n a. duha, dyszel, Ee, Ek, ham, hiimut, Zarąbki polany, XXV. 28. igo, ijes, ike, ikes, jarzemko, jarzZarąf, belka nad boiskiem, V. 64. mo, oje, podgarlek, szle, szleje. Zarębnicy, zarębkowie, osadnicy, Zaprzęganie dziewcząt do kłody, do XXV. 24, 25--27, 33. 'pługa, :xx" 183, 185, 187. Zarębywanie. krzyża na podwalinie, Zapust, zapusty, I. 46, 50-52, 79; II. XIII. 115; pt. Zwyczaje i ob96; XVII. 15; XX. 73; XXXVIII. I' z ę d y b u d o w l a n e. 242, 538. Zaręczyny p. zawarcie małżeństwa, Zapustnia, zapuśnia, O, lit.), p. zaI. 245; III. 28, 40, '64, 200, kładnia, XXXTI. 31. 204; V. 282, 337; VII. 94; XIV. Zapustnik, p. Bogus, kantek, pu100, 379; XVI. 141; XXI. 197; chery, spyrcarze, XII .. 38, 46, 50. XXIII. 128, 185; XXVI. 120; Zapusty, p. Bachusy, comber, karXXVIII. 94, 95; XXIX. 91, 133, nawał, ostatki, szalone dni, koś149, 150; XXXVIII. 126; XXXI){. mider, kusaki, I. 48" 50, 79, 80, 84, 171,172; pt. Zwyczaje i ob117; II. 42, 185, 214; III. 28, 2:9, I' z ę d y we s e l n e. 3;24; IV. 198; V. 353; VIII. 376; XI. 189; XII. 35, 40-47, 122, 136, - u Zydów, X. 50. Zarmucić się, zasmucić .się, II. 141. 226; XIII. 142, 143; XVI. 135; Zarub, (gw. huc.), zagroda dla owiec, XIX. 36; XX. 168; XXVII. 173; XVII. 140, 144. XXIX. 123, 127; XXXI. 159, 161, - śmierci, X. 223; p. przepowiednie XX. 319, 320. .- zemsty, XI. 181. Zapożyczenia bałtyckie w jęz. fińskim, XXXIV. 61. - fińskie i fiń.-bałtyckie, XXXIV. 52. - sto wys. niem., XXXIX 126. - wartości kult., XXXIX. 94, 102, 107. - wyrazów germańskich z zakresu kultury i pasterstwa, XXXIV. 58. Zapraszanie gości, XVII. 156. Zaprawianie cielicy w magii, XII. 300; XVIII. 176. Zaprószenie oka, XXXIX. 400. Zaprzeczenie ślubu, zerwanie narzeczeństwa, XIV. 254. Zaprzedanie się czartowi, XII. 220, 221. • zaruba, O, ukr.), piec, XXXTII. 102. Zarybek" p. mrzost, mrzywie, nerest. Zarzec, zamówić, XVII. 196. Zarzynać, wyraz zakaz., XXXVITI. 378. Zasię; a zasie! tabu, XXIX. 175. Zasiedzenie, p. praojczyzna, XXXIV. 55. Zasiek, XX. 315. Zasiewy jare, III. 10; XIV. 86. - zwyczaje, XXIlI. 64. Zasięg: bałtycki, XXXVI. 84. ~ buku, XXXIV, 57. - ceramiki. sznur., '}(XVI. 36. - fiński, XXXVI. 84. - Germanów, XXXIV. 52. - gry w Jawor, XXXIII. 2, 12. - jaworu, XXXIII, 12. - kultury łużyckiej, XXXIV. 60. - kultury trackiej, XXXIV. 260; XXXVI. ,84. - naczyń pierścien., XXXIV. 19. - spinek, XXXI. 66. - stępy meohanicznej, XXXIV. 254. - stępy nożnej,XXXIV. 240, 250. Zaskroniec, zapow. szczęścia, IX. 65. - w lecznictwie, IX. 65. - skór,a" IX. 65. - srebrny, stróż srebra, złoty, stróż złota, IX. 65. Zasłanianie głowy przy składaniu ofiary, XXI. 191. - p .. młodej, XXX. 225. Zaslanianie, XXX. 197. Zasłona p. młodej, V. 18, 19. - w przesądach, XXXIV. 280. - do pieca, p. zatuła. Zasłony ołtarzowe, XXX. 234. Zasnowałka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Zasów w budownictwie, IX. 273. Zastajka, (gw. huc.), XXXV. 129. Zastawianie chłopów, XX. 44, 120. Zastawka w magii, IX. 207. Zastrzał, XII. 268; XXXV. 62. Zasufnica, okiennica, V. 64. Zasuwa, XXXIII. 101; XXXVlI. 197. Zasypywanie kredą pośw., XI. 384. - śladów, XVIII. 85, 86, pt. M a g i a. Zaszczypki u drzwi w magii, XVIII. 177, 178. Zasziuka, (j. ukr.), mankiety, XXXIV. 145. Zaśc ,anek, Jl'rx!XV. 62; ,XIXX!IX.2.38; pt. T YP Y o s a d. Zaściąga, czerwona wstążeczka u koszuli, XXIX. 81. Zaściegaczka, (j. ukr.), wstążeczka u kołnierza, XXV. 132, 140. Zaślubienie dziewierza, p. lewirat, II. 295. Za,ślubiny, nI. 2.35, 353; XIV ~ 80, 81, 189; XXXVI. 171, pt. Z w y c z a je i o b r z ę d y w e s e l n e. - z morzem, XXI. 196. - z umarłym; XXXVII. 397. Zaśniuka, O, ukr.), zapaska ozdobna XXXIV. 146. ' Zaświaty, XXXI. 144. Zatałek, zatełek, zatyłek, zatylnik,. boczna strona dachu, XXIX. 7, 27, 28, 51. Zatamowanie krwi, V. 80; XX. 311. Zatcimiać, zasłaniać, XIV. 126. Zatinek, (gw. huc.), znaki na uszach owiec, XXXv, 138--140. Zator, nowe koryto rzeki, Xx. 57. Zatrat, (gw. huc.), choroba koni, XVIII. 190. Zatrucie dziecka, XXX. 135. Zatrzymanie moczu, p. mocz, XI. 398; XXXI. 96. - płodu, p. płód, XVIII. 184. Zatula, (j. lit.), fartuch rybacki, XXXII. 31. �uH 014 , " ,~ , i I i t -l ! ~. Zatula, zasłona do pieca, III. 12. Zatyczka, lonek u wozu, XXXIX. 125. zatyczki do uszu, XXXIX. 302. zatykanie czaszki końskiej, p. czaszka konia; pt. M a g i a. - gałązek w polu, IV. 321. - kądzielą dziur w wig. B. N., XlVIII. 200. - krzyżyków u drzwi, w polu, XXXIX. 339. - słomy na urodzaj, VIII. U2. - wierZJby i kropidła, XXV. 58. Zatyle, miejsce za chałupą, V. 64. Zatylnik, część klamki, VI. 291. zatyłki, zatalek, XXIX. 28. Zatylok, (j. ukr.), p. szczyt, XVI. 367. Zatynka, (gw. huc.), znaki na uszaoh owiec, XVII. 143,. Zaude, zoida, zuda, (dok.), sąd. II. 284. Zauroczenie, IXY.I:<:VII.308. Zausznice, XXIV. 86. Zawadiasz, O, lit.), p. galmistro, XXXII. 31, pt. R y b o łów s t w o. Zawalnice, galwaczki, III. 139. Zawalki, gruczoły szyjne, XII. 267. Zawarcie małżeństwa, p. coemptio, coemptionator, małżeństwo. Zawatra, (gw. hue.), szałas, XXXV. 84, 102, 103, 118, 127. zawiadamianie drzew owocowych o śmierci gospodarza, XVIII. 92. Zawianie, choroba, XXX. 43. Zawiaski, termin. kowalska, VI. 291. zawiasy, zawiaski, p. biegony, huź•. wy, zawiasaki, żabki, IX. 272, 273; XXI;X,. 1>9;:XXXIII. 99; .xXXVII. 197. - do skrzyni, VI. 291. - krzyżowe, VI. 291. - proste, VI. 291. Zawiązanie domu, XXI. 219. Zawicie, kobo ubiór głowy, X. 35; XXXL 111; XXXIX. 451. zawieranie umów, p. B. Nar. Zawierucha, taniec, III. 354. zawieszanie dzwonków, XIX. 116. ..,...o na haku, XXXI. 89. - oczu myszy, XVIII. 185. Zawijaki, buty z cholew" XXXVI. 265. Zawijaniec, taniec, IV. 433. Zawilec, niestrątek, p. Wietrznica, Anemone nemorosa, XXX. 40. - łąkowy, Anemone pulsatilla pratensis, święcony, XXX. 40. Zawila się, p. zawitka, VI. 48. Zawitka, matka niezamężna, II. 335; VI. 78, 79; IX. 120. Zawitki: w ogonie bydłą IV. 420. - w zbożu, IV. 420; XIX. 125, 126, pt. M a g i a. Zawiwa, zawieja, XIV. 126. Zawocky, gwoździe, VI. 291. Zawodniczy, zawodnik, p. galmistro, zawadiasz, XXXII. 31. Zawody wędrowne, XXX. 180; XXXVII. 205, 210. Zawodyny, (gw. huc.), V. 137. Zawodzenie, XX. 69; XXXVIII. 295, pt. Z w y c za j e i ob r zę dY 1>o g r z e b o w e. Zawodzić się, zająć się czym, IV. 307. zawołania rodowe, XX. 157. Zaworotna, (j. ros.), kosa do obrabiania skóry, XXXI. 113, 116. Zawój, kobo ubiór głowy, XXI. 138; XXIII. 118; XXVIII. 18. Zawój, połowa bramy, IV. 48. zawracanie z drogi, III. 52. Zawściekla, czapka, XXVIII. 170. Zawytuszka, (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. - (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 211. Zawziątek, nienawiść, VI. 48. " Zazub, samołówka, XXXI. 32. . Zazula, (j.ukr.), kukułka, I. 200, XIII. 28, 29. Zazulani czerewyky, O, ,ukr.), wzory pisanek" IV. 213. Zazuli czerewyczki, O, ukr.) XITI. 225. Zazulka, (j. ukr.), barwnik, IV. 216. zażegnywanie burzy, VIII. 283. - choroby, I. 54, 165; 11. 39, 205; III 231; IV. 338; VI. 262; VIII. 58; IX. 296, 414; XI. 431; XII. 31; XXVIII. 14; XXX. 46; XXXIV 280; XXXV. 69, pt. M a g i a. - żmij, XVI. 20. Zażen, (gw. hue.), Wyjazd na żniwa, XII. 297. Zaźbluchać. zabulgotać, XVIII. 222. Ząb z brony, instrument muzyczny na Łysej Górze, XXVII. 70; XXXIV. 184. Węgiel na ząb, XXI. 217; XXIX. 18. Ząbki;ornammt, IV. 211; IX,XIII, 87; XXVIII. 104, 178; XXIX. 87. Ząbrowanie koni, XXV. 110. Ząbszcz, Galeopsis Tetrachit, II. 137. ZMle, szczeble li drabiny. IX. 288. Zbi.egostwo kmieci, XX. 25, 40. 42. Zbieractwo, XVII. 15; XX. 318; XXVI. 98; XXXI. 145; XXXIV. 288; XXXVII. 74, 331; XXXVIII. 214, 313, 329, 434, pt. Roś 1i n y w z b i e r a c t w i e. Zb i e r a c t w o, p. barwniki, bedłka . mierzliwa, bedłka muszarka, bedłka pieczarka, .bedłka womitowa, ·bedłka zielona, bibrówka, bieluny, bilki, borodajki, ~ssawki, borowy, borowik, borówka, brzoza, (sok), chorosz, chrząszcz, czerpak grzebieniowaty, czerwiec, ćwioki, dziergnie.c, galasówki,gałki, ,gąsiory, gąski~ gogqdZtI, gołąbki; goździeniec, grzebień do" jagód, holubi1lika, hrebinka, 'huzary, (grzyb), jagoda czarna, jeżyna, kłącza, komosa, komary, kopaczka,korzonki, kozaki, (grzyby), kó~ zary, kozierożki, koźlaki, krówki, kurki, lejki, leszczak, leśnik, lisice, liszki, lazy, makuchy,(pieczarki), malyny, maramuch, (muchomor), maślak, maślanka, maślurka, maśluchy, maśluki, mądrzyki, miód trzmieli, mitra, muchajer, (mu'chomor), muchomor, oskola, panny, pieczarki, pieprznik, piestrzenica pomarszczona, plaskosz, grzebieniasty, pod buczki ssawki, poegrzybki, podpieńki, podplotki, podsadki, Psauma maritima, Psauma villosa, psia bedlka, rośliny w zbieractwie, rydze, rypozy skrypije, ryszki, rzepik, sieduń, siedź, siniaki (grzyby), smardz jadalny, s~arszcz, zmarszcz, sołtysy, s0'lJ)a, sromotnik śmierdzący, ssawki, surojadki, syroiszki, szczaw, tanecznica, tańcujka, torka, (tarka), Vaccinium virutis idaea, warmus, zajęczy grzyb, zajęcze ziele, zielonka (bedłka zielona), Zizania aquatica (ryż dziki), zmarszcz, żygawiec. Zbieranie: bursztynu, XXXIX. 370. - J!later:ałów etnogr., XXXVI. 328. - materiałów fonogr. XXXVII. 458. ....,.muzykl lud. polskiej, XVI. 328. - płodów roślinnych, XXVII. 138, 141. - podań, pieśni, YIXl 218. słownictwa ludowego, X(XVI. 15-5. ziół, XXI. 131. �Mb zbijanie drzewa. w tratwę, ·X.6. Zbiorek Chitarski, XX. 114. Zbiornik, część dziergca, czerpaka XXXIII. 136. Zbiory: archeologiczne Samokwasowa D. J., XVII. 167. - Barbiego, XXXVII. 304, 405. -,. ceram. Ermitage'u, XXXIV. 70. - egzotyczne w Muzeum Morskim w Szczecinie, XXXIX. 465. - etnograficzne, XI. 390. - etnograficzne Muzeum w Krakowie, XVI. 427; XXXVIII. 432,4434. -etnograficzne Zakładu Etnol. U. J. K., XXXII. 183. - Geigera R., XXXII. 48. - Gizewiusza, XXXII. 26. - Habicha E., XXXIV. 79. - kraniologiczne, XXVII. 183. - Muzeum w Jarosławiu, Łodzi, Rzeszowie, Toruniu i Szczecinie, p. muzea. - Nelidowa" XXII. 50. - ornamentów chorw., XXXVII.433. - ortyli, XXXIX. 169. - pleśni ludowo wł., XXXVII. 402. - praw litewskich, III. 111. - iPoggia, XXVII. 125. - polskie w Szwajcarii, XXXIX.502. - prehist. E. Majewskiego, XXI. 259. - rybackie, XXXVIII. 433. - ryżu, XXXVIII. 406. Zbiórka siana, XXXI. 69. Zbiry, 2Jbiory, II. 141. Zblęndnić, ogłupieć, XIV. 127. Zborniak, kwas borny, XXXIII. 81. Zboże: dojrzewające, siedziba demona zbożowego, p. baba Jędza, baba, poludnica, lis, koń, świnia, żytnia matka, XXII. 7, pt. W i er z en i a. Zbijanka~ 617 miary i ceny, XXVIII. 145, 147. ebi.egać nago; V. 65, pt. M agi a. ochrona przed błyskawicami, XIII. 143, 329. - p. owes, XIV. 3'99. -przechować, XVII. 13\3. - składanie ofiar, XIV. 83. - sypanie obrzędowe, X.281. - urodzaj, XXI. 95. - w baśni, VII. 4'7; 'XII. 32'9. - w legendzie, IX. 71; XX. 249. - w magti, VII. 271, 272; VI'I. 12. - w mętowaniu, XIV. 377, 378. - w przysłowiu, XI. 342. - w zagadce, XI. 73. - zasiew, XXIII. 58. - zbieran:e, X,X.III. 5ill. Zbój w baśni, VIII. 181, 182, 189, 191; IX. 76, 77. Zbójnicy, p. harnaś, II. 270-273, 279; V. 174, i82; XI. 375, 376; XIII. 54; XVIII. 154; XX. 248, 303-305; XXVIII. 76, 78, 00, 90, 194, 195, 229; XXX. 136;XXXI. 88; XXXVII. 27, pt. Indeks osobowy, na-o zwiska chłopskie. Zbójnickie mięso, gotowane z wnętrznościami. III. 250. Zbójnicy, p. zbójcy tatrzańscy, III. 226, 228, 236, 241, 242, 249, 250, 253, 269,272; V. 309-311; IX.400,401; X. 229; XIII. 34; XIV. 263; XXVIII. 71, 74, 169, 224; XXIX. 110; XXX. 197; XXXI. 82, 83, a7, 91, 92, 143, 167, 174; XXXIV. 157; XXXV. 41-53, 72. Zbrodniarze, zwycz.ta,tuażu, XXVI.78. Zbroja, XIV. 37, 43; XXI. 4a;XXVIII. 253. Zbryszyć, zrobić coś złego, XIV. 127. Zbylić, wspomnieć, XII. 68. Zbyrkać, dźwięczeć, III. 140. odczynianie, VIII. 367. Zdawiny, XXVI, 86, 87; XXVIII, 94, 95, 97, pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ędy wesel n e. Zdejmowanie uroku, p. odczynianie, V. 352; X. 342. Zdejmowanie wianków pp. młodym, XVII. 160; XVIII. 150. Zderzenie kultur, XXXIX. 102-104. Zdjęcia: antropologiczne, VI. 393. - budowli, VI. 393. Zdobinki, zdobiny, XXXV. 27. Zdobnictwo, X. 465, 466, 470; XIV. 355; XXI. 51; XXVI. 81, 98, 157; XXVII. 141; XXVIII. 3, 29, 36; XXX. 243; XXXIII. 141; XXXIV. 287; XXXV. 20, 287; XXXVII. 234, 333, 354, 457; XXXIX. 106, pt. S z t u k a l u d o wa. - Czukczów, XXII. 110. - góralskie, XXI. 80. Zdobywanie wrót w obrzędach weselnych, IX. 143. - żywności, XXXIX.' 104. Zdrada, motyw baśni, XXVII. 22. Zdroj, (j. słowiń.), struga, V. 325; VII. 36. Zdrowaś Maria w lecz. lud., XI. 386. Zdrowie w przysłowiach, XVI. 98. Zdrowo, szczęśl., p. zarate, XvII. 163. Zdrój cudowny, XII. 326. Zdun, VIII, 286; XIV. 12. Zduństwo, XXVIII. 103. Zdżoga,zimno, XIV. 309. Ze wsim. żupełnie, XIV. 125. Ze zleku, choroba, XVI. 85. Zebuć się, zebuwać, zezuć się, XlV. 127; XVII. 164. Zec, {gw. zł.), szturchaniec, VII. 281. Zec, (j. serb.), zając, gra, V. 146. Zeder, zdarł, XVII. 164. Zefir, bożek wiatru, VII. 11. Zczynianie, - rr Zegar na dnie rzeki, strach, XVII. 19. - na wieży, XXXI. 80. - topielca, XVI. 88. - w przepowiedni śmierci, XVI. 79. - w zagadce, II. 40; V.49; XIII. 376; XVrr. 84; XVIII. 349. Zegnarka, zażegnyw.acz'ka, V. 64. Zeisig, (n. gór. niem.), czyżyk, XIX. 14.. Zelizomej, (j. słowac.), bohater mityczny, XXXII. 85. Zelman, I. 254; III. 27; IV. 96, 218; V. 275; VI. 170; XXXIII. 155, pt. L i t e l' a t u r a l u d o w a. Zelenycia, barwnik do jaj, V. 214. Zelenyj, (j. ukr.), niebieski kolor, VII. 254. Zelenyj Jurij, O, ukr.), Św. Jerzy, XXXIII. 12. Zemlewij bib, (j.ukr.), ziemniak, X.261. Zemlene serce, purchawka, Tubercibarium, VI. 159. - w lecz., XVIII. 184, 185, 192. Zemsta krwawa, I. 156; III. 216, 370; V. 186-188; X. 244, 342; XVII. 246; XXVIII. 253; XXXVIII. 346; XXXIX. 139, pt. P r a w o ł u d. - rodowa Ul. 196, 216; V. 106, 108, 109; VII. 58, 61, 151, 168. - zza grobu, III. 310. Zerid A westa, III. 2. Zepa, rz~a, XXVIII. 194. Zerow.i71a, O.słowiń.)" poziomk~. V.325. Zescha, zćischa, tschuschen, '(narz. alem.), czesne, ln., Xl. 362. Zesłanie Ducha św., p. Zielone Święta, XIV. 341; XXI. 138. Zespół, harbarzyński naczyń pierścieniowatych, .xXXIV. 101. - ceramiki geometrycznej i pro togeometrycznej, XXXIV: 94, - ceramiki nowoczesnej (hucul., �6t8 , ,-ju'gosłoW.,polsk., rumuń., wę" gierskiej, XX,XIV. 125. - ceramiki protobałtyck.: XXXVII. 321,' 325. - elementów, XXX1V. 155 - etruskinacz, pieścien., XXXIV. lOl. - luźny, XXXVIII. 24. - narzędzi i wytworów, X,XVI. 34. - organiczny, X.X.XVIII. 23, 24. - osadniczy,. XXXIX. 232. - p.aste·rski, XXXIX. 1oo. - plemienny, XXXIX. 176. - podtrzymujący, XXXVII, 60. - potrzebujący, XXXVII. 52. - praktyk kultowych, XXXVIII. 23. - prasłowiański, XXXVII. 325. - ,przedklasyczny, XXXIV. 73. - przedkoryncki, XXXIV. 79. - reńsko-westfalski, XXXIV. 71. ---'-rolny, XXXIX!. 107. ...:-\Średniow. ceramiki Chersonesu, XXXIV. 117. - wandalski, XXXIV. WI. - warunkujący, XXXVI. 126. - wczesnohistoryczny, XXXIV. 71. - wenecki, XXXVIII. 325. - współdziałający, XXXVI. 124. 126; X,XXVI.60. - wytworów kultur., .XXXVII. 45. - zabytków, XXVI. 30. - zawodowy, X,x,XVI. 126, Zeszywanie warg mumii u India'_l płdn.-amer., XVII. 20, pt. Zwy_ , c z a j e i ob r z ę d y p o g r z e b. Żetknięcie się w leczn .. ,XXVII. 153. - z ziemią, XXVII. llO, 111, 139. Zeus, Zews, Pater, VII. 5, 8, 29; XIV. 29, 36, 37, 39, 66, 67, 82, X.XX,XVIII. 45. - cappotas, XXXII. 95, 107. Zezowaty, p. skałooki, XVIII. 197. Zezylia, P. Dzedzilia, XIV. 72, 71, Zębadlo, wędzidło, II. 132_ Zęby, ,ból, X.354; Xl.·383. " -' amulet, XXIiX. 165. - końskie, okadzanie, XII, 268. - leczenie, VIII. 62; XIll. 217, 221; x.x,xV. 62, 68, 72. - przerzucanie nad głową, XVI. 79. - ryjówki, .xII. 93. - spiłowane, iXXIXI. 85; pt, G r u p y P ł c i i w i e k u. - umarłego, XIII. 117. - w zagadce, VI. 248; VII. 70; XIII. 205; XIV. 375; XVII. 84. - wypadnięte, II. 3'66; VI. 62, - wyrwane, L 184; XHI. 117. - zabezpieczenie ,XIV. 132. -zatykanie w ścianę kościoła, II. 274; XIV, 3'98. Zęza plugawa, (·gw. flis.), ściek na szkucie, XX. 6. Zeta, (dial, alem.), hreczlm, XI. 363. Zgaga, IX.x.x. 5'6. Zgajba, Tormentila "erecta, korzeń odwar, VI. 158. Zgarda, (gw. huc.), naszyjnik, XXXV. 13~ • Zgardysta, (gw. huc.)., owca, :x.XIXV. 134. koszula, V, 325. Zgłoski, magiczne, XXXIV. 28, 30. Zgłówek, część pluga i wozu, II. 13'1, 132. Zgon, nagły, XV. 24. Zgręzy, osad" XVII. 164. Zgryzek, kostka u cybucha, II, 141. Zgrzeb lo, IX. 368; XXVI. l. Zgrzęzić, zbronować, XIV. 127. Zhary, (gw. huc.), wypalone miejsca w lasach, XXXV. 85. Zhoda, (gw. huc.), zwyczaje weselne, ,XVIII 163. Ziapać, (gw. złodz.), kłóci'ć s<ę.VII. 281 Ziarneczko, w mętowaniu, XIV. 377. - w pr.zysłowiach, ~IV. 3:51, Zglura, Ziarno, bobu" (rachowanie), III. 136. - do siewu, XXX. 247. - ,grubo mi-elone, XXXIIL 113. -' .jęc2lmienia - w lecZlllictwie, n. 217; XIV, 183. - ofiara bogom, XIV. 83. - pszenicy w Iecz.nict., XXlXIII. 120. - pszeIlicy w obrz. reI., II. 144, - słonecznika, barwnik, IV, 215. - święcone, VI. 55. - w zwycz, i obrz. weselnych, p_ zboże, IX. 44. - zbóż, przetwory, XXXIV, 187. z Diducha, VIII. 375. Ziebrej, (j. ukr,), wyżlin, w leczn. xrrr. 225; XXX. 40, Zielarka, XXXVIII. 240. Ziele, zioła, cudowne, VII. 285; VIII. 306; X. 97; XX, 80, 81, pt. R o śl i n y w l e c z n i c t w i e. - czarcie, VII. 285. - darbha, I. 133. ---. diabelskie, p. przestęp,'X'XXIII. 27. - dziewanny, XIV. 225. - ik.orzonki, pożywieni.e, XIV. 301. -lecznicze, XIV. 13·2; XXx. 49, 203, 205, 207. - M. Boskiej. swier:z!bówka, kłos. . . XXX, 48~ -od pożaru, XXXVIII. 263. -- Pana Jezusa, przymiotnik łąkowy, XXX. 48. - specjaln:e zbierane, XIV. 252. - święcone, VI. 59, 77; VIII, 364, 'X. 4137; ~I. 215; XVI. 80; XXI. 216; XXV. 93. - świeże, XXX. 42, - w magii, III. 22; V. 60; VI. 387. -zimowe, I. 16l,pt. Rośliny w wierzeniach i magii. 'Ziele,wianki, IV, 283. -Zielenice, Confervae, L. XVIII. 192. :Zieleń, kolor żałobny, III. 357. ZieUniak, moczarka ElOda' Canadnsi$ kanadyjsk.a, XIV. Ric}l.ard, 127. Zielnik, czarodziejski, I. 7, 187; XVII, 21; XXX'. 2()7; Xxx.VH. 298 298; ~ Syreńskiego, XXX, 208, 200; Zielona łąka, kraina duchów, lXiX. 220. Zielone, gra, V. 256, 20m; \XlI. 300. Zielone Święta, p. Świetaja nedila, II. 21, 62, 87, 88, 205, 229; IV, 97, 186, 199, ZOL· 220, 222, 227; 312, 320; V. 220, 250, 256, 319, 370; VI. 78, 261, 33,0; VII. 179, 325; VIII. 256; [:~. 138, 172, 189; IXI. 45, 64, 68, 183, 319; XII. 36; )XI'II. 1<6, 19, SB. 89, 92, 110, 125; XIV. 20, 65, 67, 213; 320, 325; XVI. 83, 325; XVIII, 75, 215; XlX. 57, 58; XXVII. 163; XXIVIH. 47_,65; XXIX. 100; lXXX. 225; XX~III, 11, 114; .xXXVII. 34'5; X:XXVIII. 540; ,XXXIX. 432, p'~. Z w y c z a j e i o br zę dy d o r o c z n e. - oddawanie czci Jeszy, ,XIV. 325. - zjawienie stę czarown., VIII. 378. Zielonka, bedłka. zielona Tricholema equestris, XXX. 100. Zielonka szara, Russula resinus, XXXI, 100. Zielony Jerzy, Zelenyj Jurij, XXXIrI. 10. - mężczyzna, demon, II. 13. - mostek, zabawa, OCXIXUI. 5 Ziemia, biała piaszcz. XXXIX. 210. ~ biCie ziemi X. 355; XIII. 204. - bociania, VIII. 281, 313; XIV. 172, 183; XXII, 22. - bóstwo, VII, 6. - bursztynowa, p. Prusy Wschodnie, XlXXIX. 412. �620 .,- ,i" I czarna, ·bawełniana,.x.x.xrX. Królestwo> Tr7Ug'ł\oVl/la, ix.IV. 30,141. kult, VII. 6, 12. lekka, XXXLX .. 210. - matka, V. 53-56. - matka bogów, IXXJCJI. 122. - obiecana, VIII. 3,53; - na opuszczonych' zagr. IX:X,XIX. 207. - przysięga na ... , IV. 17, 18, - p3zenna, X:XIXLX.236. - rudawcowa, lXIxlxIIX. 212. - rzeczna, XXX'LX,206. - stworzenie, XXXII. 120. - szara, XXXIX. 210. - trypolitańska, XXXIX. 37,8. - uprawna, XXXVII. 174; XXXIX. 192, - urodzajna, XXXIX. 207-200. _ w budownictwie, X.xXVII. 102, 107, 111. - w legendzie, IX. 68. - w magii, XI. 380; XXXI, 27. - w o>brz. i zwycz.prawnych, XXVIII. 137. _. w org. rodowej, XXXIX. 122. - w wierzeniach, IV, 17,420. -. w zalgadcc, XIV. 374, 375. - z cmentarza w magii, VIII. 348; XI.300; ,XI'I. 81; XX,X. 250; X,XXIV. 43. - z granicy w magii, XXXIV, 7. - z kamykami białymi, sza;rymi, .xXXIX. 212. - z progu obory, XX'V. 91. Ziemiak, ziemniak, X'. 261. Ziemianie, XXXIX. 44. Ziemianka, XXIII, 4~7; XXV, s. XIV; XXXIX. 195, 254, 255, 258, 259, 262-264, 274, 278, 284, 285, 287; pt. B u d o w n i c t w o. 621 - mieszkalna, XXVrII. 248; pt. B ud y n k i m i es z k a l n e. Z i·e m i a n k a, p. dół mieszkalny, ja_ ma loch looo>wnia, orany, piwnica, sklep, wykopy leśne, ziemianka. Ziemiennik, bóstwo, wąż, XVI, 23; X,XII. 5, 8. Ziemniaki, p. bałaburka, bambry, bandurka, rabola bandury, bula, bandz, bulba, bundz, buraczka, buryszka, galuch, garagola, gruszka, burka, la, koki, hruszka, kartoch, kompery, tufka, . p'yry, ripa, karpekobzole, krompel, rzepy dula, hardy- karakula, kartofla, ba- bulbaga, pan- ziemiak, zemlenyj. b1b, IV. 135, 136, 144, 174, 276, 282; V. 122, 125, 140; VI. 55, 57, 68; VIII. 36, 6,1, 123, 187; X. 37; XH, 9, 14, 27; XI. 49, 134, 250, 380, 381; ,XVI. 84, 1,34; XVIII. 62, 71; XX. 96, 257, 2,69; XXV. 112; XXVII. 346, 3191; XXVIII. 68, 69; XXIX. 96; XXX, 4!3, 166; XXXV. 68; XXIXVIII. 31.1; pt. Rośliny uprawne. - jako matryca w zdobnictwie, XXXIII. 141. - w lecznictwie, VI. 59; XXX. 43, 65. - pożyczanie do siewu, VIII, 363. - w wierzeniach, XI. 194. - w zabawce, XXVIII. 68, 69. - w zwyczajach żyd., XXVIII, 49. Ziemniary, ziemniaki, XI'l. 123. Ziemny piesek, chomik. Ziet, (gw. hue.), zięć szwagier VU. 264; ,XVII. 161, Ziew, w tkactwie, XXXII. 36. Ziewa jama skrzelowa XIV. 127. Zięba, w bajce, VIII. 315. - w lPieśni, VI. 153, - w ptasznictwie, X'.XXII,X.293. - w przepowiedni deSZCZU,IX. 66. ziemniory, '- zbieranie, X}Q, 131; XXVII. 121. Zięć, P. nadamnik uszkuris, V. 9, 20. - 7Jbierahie w dzień św. Jana, VI. Zile, O, ukr.), wzory pisanek, IV. 212. 1509;XVIII. 99; XXlX'1lX.99. Zima, V. 5>5,250; XIV. 85, 86. Ziólka frajcuskie, Species St. Ger- w przepowiedni, XIII. 205. main, V. 165. Zimberka, (gw, druc.)., pani, Ziółka na dusnotę, ślazowe, V. 165. XXXVII. 210, Zipun, O, ros.), kożuch, XXI. 137. Zimica, febra, XVI. 144. Zirki, zirnyczki, O, ukr.), wzory piZimnica, febra, II. 225; I'll. 138; VI. sanek, IV. 213. 61; XI. 386; XXI,X. 165; XXX, 42, . Zirwani no hi, (gw, huc.), choroba 65; XXXV. 71. koni, XVIII. 190. Zimny palec, mały palec u lewej ręZise, Zisec, Zisece, Sieske, (środ.gór. ki, XII. 396. n:.em.), czyżyk, XIlX. 14, Zimorooek, wcielenie ł;óstwa, VII. 2. Ziza, Zieza" bóstwo, XI. 358, Zimownik, Aster novi Belgii, XXXI, Zizilia, XIV. 72. IDO, Zizica,żywica, XXXIX. 395. Zimowit, p. Colchium. Zizania Aquatica, ryż dziki, Zimówka, (gw. hue.), p. nazwa oryla, XX,x,VIII. 4015-407; pt. Roś l iXVIII. 133. n y W' z b ie r a c t w i e. Zimziele, barwinek, XXVIII. 241. Ziu, O, germ.), Ojciec Niebios, Zintyca, żętyca, II. 128, 207; VII. 45. XX XVIII. 45, Zizie, (gw. dz.), ziemniaki, III. 165. Zioła, ziele,' pt. Roś l i n y u p r a wn e, rOŚ l i n y w l e c z n i c t w i e Zjadanie dusz, VI. 17. Zjadanie obrzędowe mięsa kozy, w wi·erzeniach i magii. XXXVIII, 58, 59. - czarooziejskie, XII. 169; XXI. 00, 83" 131; XXV. 9, 12, 14, 16, 89; Zjadek, jedzenie, XIV. 127. Z;adrzyć, skręcić, powikłać, XIV. 127. XXVI. 11; XXVrI, 7'8; XXVIII. Zjawiska: czasowo przestrzenne, 241; XXIX. 119; XXx. 202; XXVI.39. XXXIII. 124. - do warzenia, XtXVI. 17. - etnologiczne, XXVII. 42. - językowe, kulturowe, XXI, 160, - dadalne, III. 253. (241; XXXIX. 2, 22. - lecznicze, II, 205, 289; V. 347; - mody, XXXVIII. 21. 157, 1158;IX. 297; X. 3~4, 335, 355; - prehistoryczne, XXVII. 42. XI. 3&5,387; XXX. 226; XXXI. 5; XXXIII. 124; XXXV.' 149, 172; - pr'zep. deszcz., XXXIV. 279. - przy'rody w pojęciu ludu, IV. 96; XXXVII. 374; XXXVIrI, 240. XIX. 112. - na miłość, VIII. 236. Zjazd: archeolog]czny w 1908 r., - ścięte kosą, XXXIX. 336. XV'll. 167. -święcone, IV. 81, 141, 158; VI. 64; - etnografów pol., ,xVII. 267-269. VUI.- 256; IX, 414, 419; XX. 73, - geografów i etnografów, XXVI. 78; XXV. 76, 77, 84, 89, 91, 92; 128, 155;' XXXIX. 6, 7. XXX. 48; X.XXV. 25; XXXVII. 30. - pisarzy chło>pskich, XXXIX. 11. - w obrz. pogrz., xxxrx. 303. yr. �622 ~: , I, ; : i ·-i 'I' 1 ~ ~ ;! ;! l I I', u lP ,;, , ' l: -1.1"' ~ I: ~-- I Li l, I' ~'przyrodników i lekarzy w Moskwie, XVII. 264.' ' - wszechzwiązkowY geograficzny w Moskwie, XXXIX. 6, 7. Zjazete te sen-jannit, (j. alb.), ogfeń świętojański, 'X,X. 301. Zjedź, dziecI, drob azg, lXIV. 309. Zjezdny, ludne miasto, XVII. 164, ZLamdać, szlochać; III. 140. ZLata baba, (j. bułg.), królowa Sojanic, XIV, 73. Zleplitnie włosów paschałem w magii, XX. 297, Zlewanie progu, XIX. 122. ~ wielkanocne, p. Smigus, XVI. 141. ZLewki, woda z umycia, XXXIII. 118, 119, ZLęk, choroba, XI, 395. Zlizywanie choroby, Xl. 384. Zła, łza, IV. 307. Zła: choroba, opętanie, XIII. 220, 226. ~ godzina, III, 51; X. 109; XIII,232. ~ kobieta, XXXIV. 284. - ręk~, III. 50. - siła, 'l. 26. - żpna, motyw baśni, X'XIX, 127. Złamanie, u bydła, XVIII. 189. - umowy, IV. 124. - wiary małżeńskiej, III. 294, 296; 'IV. 370;V. 111, 118. Złiiszcza, zwłaszcża, XIV, 127. Złe, Ul. 21; V. 56, 231, 347, 364, 365; VII. 25; VIII. 350; IX. 184; XII. 320; XXX. 86,pt. Dem any szkodliwe, - duchy, XX.XVII. 285. - miejsce, XXX'III. 122. - moce, III. 21; XXXI. 28; XXVVII. 295; XXXIX. 220, - oko, złe spojrzenie, oczy złe, uroczne, X, 342; XXV. 133; XXVI. 120; XXX. 224; XXX. 224; XXXI. 623 94; XXXII. 34, 104; XXXVIT, 3G8, pt. W i e r z e n i a. - siły, XXI. 27. - wiatry, p. wiatr, III. 143. - wieszczyć, wróżyć, XVII, 200. - znaki, V. 53, 278; XXXI. 78, Zło, demony, XIV. 38, 44. Zloczyń, król wężów, XVI. 20, 21. Złodziej, p. chqśnik, II. 267, 357; V. 119; VII. 237; VIII. 372; XIII. 229, 230, 232, 257, 258; .xXIII. 135, 130; XXIX. 122. - koni, IV, 246, 363, 366. - trawa otwierająca zamki, kłódki, XI. 377; XX~IX. 377. - w bajce, VIII. 187, 188; IX. 73. Złohy, (gw, hue.), choroba, XIII. 217, 220; XVIII, 184. Zloj Tatariszcze, (j. ros.), postać mit., XXXII. 89, 141. . Zloje, (j. ukr,), diabeł, XV. 136, Złota bania,' VIII. 195. - gruszka VIII. 193. -' jabłko, V. 191; VIII, 1;93;XIII. 36. - jajka, V. 131. - kądziel, V. 182 ,....... kokoszka, V. 131. - kołowrotek, V, 182. - legenda, p, Legenda Aurea, XXVII. 10; XXXI. 49. - liście, XI. 373. - most,XVI. 113; XXXIII. 5, - motowidło, V, 182. - ostrogi, II. 168. - pieniądze, V. 128. - pióro, IV, 86; IX. 179, 180. - pług, IX. 403, - rosół, III. 51. - runo, XXXVII. 127 .- rybka, III 288; IX, 84, 85. - sierść, XI. 379. - siodło, IX. 403; XVII, 203. - stół, XXXVIII 128. :/ -c trzewiki, XX. 251, 252, - uzda, xvn, 2102. - warkocz, II. 247. - wiek, XIV. 186. ....,..włosy~ V, 172; VI. 352; IX. 82; VI. 373, - wrota, XXXIII. 5. Złota Baba, XXXIX. 310. Złota Horda, XXXIV. 172, ~ote łańcuszki, p. talizman, XV. 184. Zlotnica, ruda złota, III. 267. Złotnictwo, XIV. 198; XXIV, 89; XXX. 233; XXXVII. 332, pt. Met a l e i i ch o b r ó h k a. Złotnik, XXXI. 86. Złotnik, roślina, aphr •• XXXIX. 300. Złoto, I. 204; IV. 88; III, 263; XI. 374 379; XIV. 37, 39, 40, 322; XXViII. 30, 222; XXIX. 100, 105; X,XX, 176, 251; XXXI. 131. - alchemiczne, XXVI. 18. - do haftu, XXVIrI. 35. , - płynne. XXVI. 18, ~ w bajce" II. 57, 58, 78. 266. 287; 362; V, 129; XI. 105; XX. 258. ~ zaklęte, V, 44. Złotogłowiec. król wężów, XVI. 31; XXXVII. 303. Złotogłów, p. brokat, lama, XXVIII. 26, 27; XXXI, 164. Zlotoqlowa, '.kob, ua'krycie głowy, XXVlII. 17-22,26---.29, 32. Złotówka w magii, III. 28. Zlodź, gradż deszczem, XVII. '165. Zły., diabeł '!TI, 21: IV. 383: V. 3161, 364, 365; VII. 23; XII. 323; XX. 254, 295; XXI. 218; XXIV. 42, 43, pt. D e'm o n y s z k o d l i w e, - pusty, XXX!. 227. - brat w baśni, XI. 378. - duch, III. 144, 281; IV. 383; V. 176 358; VI. 15, 266, 389; VII. 23; "11'1, 311, 353, 370; IJ{. 67, 166; XI. 53, 314, 318, 4'04; XIII, 216; XIV. 56, 292; XVIII. 84-86; XXVI. 74, 81, 103, 107; XXVI'!. 57, 58, n, 78; XXIX. 149, 164, 165; XXX, 202; XXXI, 21, 97; XX.xIV. 8, 32, 41. ~ raz, szubienica, XIV. 3W. ~ urok, II. 203. ~ wiatr, pr2ieciąg, XXXIII, 118, - wlrok, p. złe oko, II. 203. Zlywat placzi, (gw. hue.), odczyniać . uroki, XVIII. 178, Zlywki, O. ukr.), zlewki, XXXIII.119. Zmarli, p. wspom~nan.1e, sadzenie drzew owocowych. Zmarły, p. W. Czwartek. - a prawo, XXVIII. 250, 251; XXIX. 159. -. ofiara zbrodni, XXVIII. 251, 253. ~ przestępca, XXVIII. 251, 253. .:- kult, XXIV. 1, 2, - obawa przed ... , XXVIII. 251. ~ wiara w'dalsze istniene, ,XXVIII, 250; x'XIoX"H~O. Zmarszcż, p. smardz. Zmartwychwstanie, p. Wielkanoc, Adonis, II. 184, IV. 218; XIV. 341; lXVII, 191; XIX,57. - teoria zmartwychws., V. 120, 121. Zmarzlica, kieib, XVIII. 62. ' Zmek, smok, XIV. 184, 299. Zmeresony, pogmatwany, XVI. 86. Zmiana, 'wzmianka, XIV. 127. Zmiany techniki i materiału, XXII.98. - w wytworach, XXXVII. 56. Zmiatanie łotra, XIX, 57, 58. Zmiej Gorynicz, (j. ros.), potwór mityczny, XXXII. 35. Zmierzch, pora złych duchów, XXXIV. 19. Zmiga, (dok,), żmija, XIV, 75. ZmiLgnońć, żniknąć, XIV. 127. �624 stłuc, IX. 288. zmora, V. 55. Zmora p. aitwars, trauma, siod~o, zmoma, I. 26; IV. 33'1; V. 55, 181, 298; VI. 32'7; VUI. 35,6; ~I. 314, 363, 43'0 XiD. 1~, 216; lXIII. 295, 297; XV'll. 2'7; XX. 2'97; XXVII. 134; IXIX,IX. 165; XXXI. 145; XXXV. 24; XXXVII. ~8,9,251, 25,7. Zmor cuch, sió<lmy syn, XI. 314. Zmowy, zmówiny, II. 237; :>mV. 189. 19'2, 37'9; XV. 72; XXVI. 86, 87; 'X'XVIII. 94, 97; XXIX. 90, 133 149. Zmya, (dok.), żmija, XIV. 75. Zmyja, żmija, XVIIII. 164-166. Zmysony, spocony, XVI. 86, Zmywanie chorego, p. obmywanie. XI. 385, 387; XVIII. 182, pt. A bl u c je. Znachor, I. 6, 54, 55, 165, 206; 11,216; 328; HI. 19, 301; IV. 418,420; VI. 22, 23, 117, 119, US8, 2317;IX. 418; XI. 214, 219, 400; XVII. 23; XIX, 117; XX. 294; XXI. 136, 144-147; XXIX. 165; XXXI. 65, 82, 85; XXXIn. 117-126; 'XXXV, 73; XXXVLII. 240. - huculski, XV. 143. - wędrowny, XXXI. 82. Znachorka, I, 54, 165; II. 216; III. 20; VI. 18, 386; vrH. 87; IX. 386; XIII. 118; XV. 101; 'XX. 294, 298; XXIX. 164, Znaczenie, barwy niebieskiej, XXVII. 13,6. - bydła i ow'ec, XVII. 142; lXłXiX.v. 125, 138--14'2, 145, pt. Z n a k i w ł a s n o 'ś c i o w e. '- kultowe naczyń pierśc" XXXIV. 133. - magiczne świąt wiosennych i letnich, XXXIII. 10 Zmionć, Zmoma, li ! ii· : ~ j (-, ··i·1 'i :1 li I I" It I! :1 !. li It 1'·\ 'j'l II l' I 625 -:- papką z mąki drzwi i okien na Trzech Króli, VIII. 374. - użytkowe na<:zyń pierśc., XXXIV. 133, '- węzła w magii i med., iXXVII. 153. Znajqcy, znajqca, znachor, znachorka, III. 22; XXXII'I. 118. Znajda, znajduk, nieślubne dziecko, IX. 120; XX, 248. Znajomóść wsi i życia ludu,X!XV. 100. Znak domowy, XXXIX. 145. - placu ... XXXIX. 144. - pokoju, XXXIX. 144. Znaki: bartne, XXVII. 166, pt. Z n ak i w ł a s n o ś c i o w e. - czarodziejskie, XXVI. 14, 70; X!XXV'I. 313. - diabelskie, XXVII. 71. - dohre, V. 278. - heraldyczne, XVIII. 54. - ,kabalistyczne, VI. 331. - krzyża, VIII, 374; XII: 221. - liturgiczne, XV. 212. - malowane, XXII. 113; XXXIII. 105.107. - mowy, XXXVII. 315, - na skrzydłach niewodu, XXXII. 30, - oznaczają,ce koniec budowy, X XXIII. 154. - prorocze, VIII. 57; 'XXIII. 183. - przedśmiertne, VlIII. 49; XVII, 61, 62. - przestrogi, XXXI. 79. - rodowo-gospodars., :XXxrII. 154. - symboliczne, IX. 1,95; XV, 12,17; XXVI. H2. - szczepowe, XXXVII. 85. - tatuowane, XXVI. 78, 79. - totemiczne, XVIII, 53,' 54. - własnościowe, p. granica, XVII. 142; XXIII. 162; XXXV. 138--142, 145, _ złe, V. 53, 278. Zodiaku w wycinance, XXII. 124, pt. O r n a m e n t. Z n a k i s y m b o l i c z n e, p. Abrakadabra, charaktery, granat, groch, gwiazda, jabłko, kolo, Korskansydiin, kostka, księżyc, słońce, swastyka, Tapionkanta, tricula, Tursaansydiin. Z n a k i w ł a s n o ś c i o w e, p. ciosny, drzewa graniczne, gmerki,. godła chałup, domów, rodowe, herrbly kamienie graniczne, kiczka: koźle głowy, mar!ki, merki, meżiwnykie, obirka, pryt'ete; pryt'mak, rogi jelenia,. rosk'ete, ros kil, sok'yrka, striuka, ustroka, perek, znaki ujazd, wskis, bartne, roskiń, ~koscik, striwka, wiszczok, zatirwk, zncimend, tader, w pó- zatynka, znamen' na sośnie. Zna'kpwanie, 2Jj,awisk, ~XXVIII. 190, 191. Znaleziska, brązowe minusińskie, XXV. l. - egipskie, XXXIX. 117. - luźn~ XXVI. 34. - ostrołęckie, XXI, 63. - paleolityczne, XXI. 63. - prehistoryczne, XXI. 24'9, 250, 260. sumeryjskie, XXXIX. 117. - w Chelrnźy, XXV. s. VI. - wydmowe, XXI. 62. - z Kijowa i Meziny, XXII. 77. - zamknięte, XXVI, 34, 36. Znaleźne, IV. 204, opt. P r a wo l udowe. ~nalazi się, odnajduje się, IX. 288. Zncimen'a, znamenńeta, (gw. huc.), znaki wlasnośc., XXXV. 138. Znamki, znaki, II. 6. eta, 40 Lud - znamki, Tom XL znokaj, ża,rna Znandek, znajda, Z-nieba-spad- XIV. 126. niebospad, glistew- nik, pospolity, Chelidonium maitU XXX.46. Zniewaga Hostii, XXVIII. 71. - rodziców, V. 108. Znokaj, (gw. błr.), znaki, XXXII. 30. Znosek, zniosek, kogucie jajko, XVIII. 175; XX. 295; XXXVIII. 24'7 Zobiegany, taniec,. III. 354. Zobuć się, zobuti, zebuć się, XVIII. 164 Zocirka, zacierka, IV. 286; IX, 256. ZOCZyji (gw. hue.), uroki z oczu, ~VIII. 182, 185. Zodjak, X'I:X.92. - motyw mizrachów, XXII. 124. - motyw zdohniczy, XXVIII. 45, 49. Zojijd! Zojija! naśladowanie glosu wilgi, VIII, 393. Zojija, wilga, VIII. 393. Zotba, kupa śniegu, X,IV. 127. Zolnia, wyprawianie skór, XXXI.115. Zolowy, popielny, XIV. 127. Zolotnyk, (gw. hue.), choroba, ,XIII. 217. 220. Zolotny,,", (gw. hue.), macica, VII, 264. Zołzy, choroba koni, .xVIII. 190. Zona Thomistika, (j. lac.), pas św. Tomasza, p. pas czarodziejski, X.xIII. 23, pt. M a g i a. Zoprojity, (gw. huc.) przepocić, VII, 264. Zori, (j. ukr.), gwiazdy, III. 45. Zorka, wełniana czapka, XIV. 292. Zoroaster V. 370. Zorza wieczorna, I. 174; XXVI. 97; XXX.206, Zostawianie potraw dla zmarłych, w W. Czwartek, XVll. 28. Zt>tylnik, część wozu, VI. 3!ł5. Zowidka, nieślubna córka XVIII.222 Zowszem. owszem, XIV. 127. �627 626' radzić, XIV. 127. Zrąb, p. butyn, hrydy, konstrukcja, IX, 270, 27'5; XI. 173 174 3,15 408; .xVII. 14; XXX. 29'; xxXVII: 196, 197; XXXVIII. 272, pt. B udo wn ictwo. - na oblap, XXXVII. 196. - na zamek, XXXVII. 196. - ruchowy zabawy, XXXIII. 3. - studni, XXXIII. 110. - szczytu dachu, .xXIX, 3I. - w rybi ogon, X. 310, 312; XXXVII. 197. - w stodole, XX. 262. - węgłowy, XVIII. 5; XXXIII. 10; !XXX,vII. 196, 197. Zrękowiny, p. zaręczyny, EX'. 218; XI. 223; XIV. 187; XX. 197; XXVII, 154; XXXV. 188; XXXIX, 428. Zrodzenfe' z dziewicy, XX.'{lI. 121. pt. M i ty. _ Zrodzić, urodzić, XIV. 127. Zrojca, zdrajca, XIV. 389. Zrost, roślina lecznicza, XII. 63. Zróżniczkowanie językowe, XXV. 9'1. - morfologiczne dial. pol., XXVI. H'';; Zrusto, ruszt, V. 64. Zrywanie paskudnika, IX. 418. Zrzucanie kota, p. zrzucanie Judasza XII. 311, pt. Zwczaje i obt' z ę d Y d o r o c z n e. Zubci, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 311 Zubuci, (j. ukr), zakończenie dranic, XXXIV. 144, 146. Zubczyki, zuby, (j. ukr.), p. wzory pisanek., IV. 211. Zubrzyk, rośl ny leczn., XII. 22'5. Zuby, (j ukr.), zęby w zagadce, VII,70. Zuby jak bolet, (gw. hue.), ból zę'bow, XVIII, 184. Zugaj, tęgi chłopak, XIV. 273. Zradzić, l I j ! Zumbera, rzeźba, XXXIX. 144. Zumek, węzei chusty, XXI. 13B. Zumer, (gw. złodz.), chleb, VII. 281. Zupa, jadło weselne, p. polewki, XV.77. - kminkowa, XVI. 134. - z gruszek, p. hamula. - z jęczmienia tartego, XVI. 134. - z piskorzy, V. 350. - z serwatki, VI. 46. - z ulegałek, p. hamuła, III. 12. - z ziemniaków, p. fitka. Zupak, podoficer, XIV. 180. Zupan, p. żupan., XIV. 15. Zur, żur, III. 173; IV. 286, 287; VI. 57; IX, 256. Zurzyć,'podburzać, lU. 1410;XV. 86. Zwarka, ceber do bielizny na trzech nogach, rII. 145; IV. 307; VI. .48. Zwarnica, (gw. huc.), żętyca, VIII. 45. , Zwertak, kółko do nauki chodzenia, II. 131. Zwiady V. 282, pl::. Z w y c iZ.a j Ie i o b r z ę d y w e s e l n e. Zwiastowanie N,. M. P., p. Blahowiszczeni e, I. 170; II. 101, 163; VI. 337,' 338; VIrI. 376; XIII. 195; XXIX. 107; XXX. 28, 193, pt. Zwyczaje i obrzędy doroczne, Chronologia ludowa. Zwiastowanie N. M. P. w przysłowiach, IX.. 252. - wróżby gospodarcze, VIII. 61. Związek, braterski, V. 5. -choroby z barwą II. 55. - kazirodczy, I. 77. - parzysty, III. 372. - pomiędzy totemem a człowiekiem, XVIII. 49. - roboczy chiński, ,XII. 353. - rodowy XXVI. 86, 87, _ _ _ _ szczepowy, I. 70. tajny, XXI. 263, 270. teorii z praktyką, XXXIX. 53,. trojrodowy Gens triplex, XXXIX. 55. _ umarłych z żywymi, XXXIV. 12. _ z diabłem, XIX. 136, 138, 142. Związywanie, p. węzeł, XXII. 146; XXVII. 136, pt. M a g ia. _ rąk i nóg zmarłego, XXI. 216. _ szczęk zmarłego włóknem roślinnym, XVII, 20. Zwichnięcie, XVIII. 183. - u bydła, XVIII. 190. Zwieracka, część wozu, VI. 395. Zwierciadlo, _ zwierciodko, zrzadlo. czarnoksięskie, XXVII. 78, 96, 103;XIXIX 64-69, 72. _ powiększające; XXVII. 119. _ Twardowskiego, XXVII. 120; XXIX. 64-68, 72. - w magii, XX. 80. _ we wró~bach, XXXI. 145. Zwierciadło przykładów, Speculum exemplorum, XX:XI. 12, pt. L it e r a t u r a l u d o w a. Zwierciodko, zwierciadło, III. 13~ Zwierzęta, bóstwa, XXXIV. 16. - domowe, w prawie wiejskim, IV. 22; XXVII. 144. - dusza, XJH. 125; XVI. 182; ,XXI. 21. - hodowla, XXV. s, VIII. - jako sila pociągo\\1a, XXXIX. Ill, 113, 116, 118, 193. - juczne i pociągowe, XXIII. 162; XXXI. 166; XXXIII. 150; XXXVII. 364; XXXIX. 11, 114, 116, 118. - kult, VII. 1-4, 399; XIV. 129. - obrazy w świątyni, XIV. 40. - odpędzanie, l'I, 130; XXV. 120, 1Pt. W o ł a n i e n a z w i e r z ę t a. - ofiarne, X. 113. - opętane, XXXVII. U, 21. .- oswojenie, XXXIX. 11, 21. mowa, XIII. 125. pochodzenie, XIII. 125, 334, 3'35. pomagające człowiekowi, XVII. 54. praojcowie, XXXI. 154. przemiana w zwierzęta, X. 397. stosunek do czlow.eka, XVII. 182. stworzenie, VII. 23, 25. świadkowie i mściciele zbrodni" X.XVII. 30. -< totemiczne, XVII. 34, 38, 43; XVIII. 17, 21, 44,' 50, 54; XIX. 162; XXXII, 181. - w bajce, pt. B aj k i. _ w baśni, XI. 372, 373; XVII. 54, 55; XXXVII. 19, 24. - demologii, x,xlV. 87. - w przesądach, XXrI. 13, 21; XVII. 1181-184; XXXI. 157; XXXIII. 280; X'XXVIII. 329. - w przysłowiach, II, 202. -. w raju, XUI. 334, 335. - w wierzeniach, X. 109; X,XV. 5<2; XXIXI. 154; - w wycinance żydow., XXII. 12'5. - wabienie, .XXV. IW; XXX. 1, 33. - znalezione w szkodzie, IV. 247. - żelazne, wotywne, XI. 211, Z w i e r z ę t a d o m o w e, P. babka, babuć, baran, bawół. bulanyski, cabo, caballos, cabaH cabal- (ko·ń), chów zw'erząt i bydła cielę, cieliczka, cielisia Daenu, (krowa), drób, drób chliwny, (świnie), drób folwarczny, (gęsi, kury), gadzina., gaul, gąsior, georgos, (kogut), gęś, gule, (indyki), gul, gula, (wół), hebo, lus, cavaHo (kobyla), heven, hobo. hobko, hob, jagnię, jaHunyk, jałowica, jałownik, ja- b1J, inochoda, jałoszka, łówka, nyczka, jarcak. jerc~ jarka, ;erczuk, jehne, jeh- ;eroczka, �628 (krowa), kavel, kac, kadża, kaza, (koza), kiernoz kiń, (koń), kiodruz, kit, kiżia, klacz knórus kabel '(kobyła), kogut, kohut, koń, korowa, kot kotiuha (pies, koza, kazci, jer, krowa, kalemba, locha, losie, loszęta, ma- mierloki, muły ogier, owce, parsiuk, pies, prosię, świrzyna, nia, wielbłąd, il i wół. d z i k i e, antylopa, bawół, bizon; borsuk, chomik, dublenyj (ryś), dzik, gacek, gotur, głuszec, gronostaj hiena, huang-shu-lang (łasica), jaszczur, (salamandra), jaszczurka, kabarga, kociara, (niedźwiedź), kosmos, (wilk), kozica, kuna, latoperz, lew, liszka, lis, łasica, laska, łoś; malej małpa, medved miedźwiedź, rz w ,ie r z ę t a mentoperz, :i ,I r "'I 'j 'i Mikuś, panna laska, nied'źwiedź, nietoperz, perchacz, wąź, wie!Wiórka, wilk, wydra, zając, zwirieta. Zwierzyna, I. 125; XXXI,26, 29. Zwiesinosek roślina, aphr., 'XXXIX. 3<00. Zwit, Z-wit, (dok.), ,XIV. 210, 211. Zwizda, zwizdki, zwizdoczki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV; 21G. Zwłoki, przestępców, x.xXI. 144. - wynoszenie, XXXII. 182' Zwodyny" (gw. huc,), wesele, OCIII. 116, 211. Zwodzenie w zwyczajach kupna i sprzedaży, X,XIII. 82. Zwodziciel, Prima Aprilis, VrII.83,S4. Zwodzijas, Prima Aprilis, VI. 29'9. Zwón, dzwon,XIV. 127. Zwon, (j. słowiń.), zegar, V. 325, Zwoniec. dzwonek, XIV. 276. Zwonienie, dzwonienie, XIV, 127. 'Zwonki święcone, !XI. 313. cza'rownica, ~IX. 144Zwonyszek, dzwoneczek, XlV. 127. Zwora, część cepów, XI. 174. Zworiwnyk, (j, ukr.), Prenanthes purpurea" liście, okłady, VI. 159. Zworowyj lyst, (j. ukr.), roślina lecznicza, okłady, XVII'I. 180, 184, 192, Zwucyć, zwalać, XVI. 86. Zwycięstwo Wielkiego 'Października, XXXIX. 54. Zwyczaje: pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y b u d o w l a n e, d o r o c z n e, n a r o d z i n o w e, p o g r z e b owe, we s e l n e, Z w y c ;Z a j e i o b r z ę d y P r a w n e. Z w yc z ,a j e i o b r z ę d y t o war z ys k i e. Z w y c z a j e i o b r z ę d'y z a w o d o w e. Z w y c z a j e i ob r z ę d y z w i ą z a n e z k u It e m p r z o d k ó w. - Boż, Nar. X. 113, 155, 156; XIV. 46; XXV. 109; XXIX. 162; XXXI. 166, 175. - Bractwa św. Mikołaja, XXXIII. 130-131. - budowlane, IX. 280-285; XXI. 217, 219; XXVI, 104, XXIX. 118. - cechowo XX.X. 2:n. - chińskie, XXXVI1.358. - chrzestne, V. 355; VIII. 345, 346; XVIII. 223. - Cyganów, VI. 3M, 305, - domowe, X. 95; XXIII. 157; X'XViII. 141. - doroczne, VI. 264; VII. 224: X. 93; XIII. 305; XXIII, 173; XXIX. 107, 118, 131, 134; XXX. 123, 224, 225. 241; XXXI. 145; XXXVIl. 435; XXXIX. 180, 466. - rumuńskie, XXV. 138. - dożynkowe, X. Ill, - dziecięce, XXVII. 148. Zwonniczka, --,- prawne, VII. 100--168; XXVII; 137, 141; XXIX. 149, 151;XXXIX. 133, 138, 139, 142,154, 158, 172, 180. _ prawne w zabawach dzieci, XXV. 114, 115; XXXI. 6, 145. _ przynoszenia czarownic do sądu, XXVIII. 10, _ przed wielkanocne, XIII. 160. - rodowe, XXXIX. 3. _ rodzinne, p. narodzinowe, pogrzebowe, weselne, XXIX. 134; XXX. 224; XXXI. 145; XXXV. 21; XXXIX. 180. _ rolnicze, p. agrarne, XXXIV. 153. - Sekty Menonitów, XV. 227. _ siewne, XXVII. 141, XXIX, 127. - słoweńskie, VIII. 337. - Słowian, płdn. XXII. 141. _ spadkowe, XVII. 175; XXVII. 145; ,XXXI. 157. 163, 166, 172, 175. 238. _ staroprus., litews. i ros., XX. 203. mv~liwskie, VII. 282; VIII. 219; - styryjskie, V. 180. XXXIX.421. _ sycylijskie, XXXVIII. 242. narodzinowe, XVIII. 223; XXViII. _ świata, klasycznego, XX. 203. 137, 135; XXIX. 107, 118; XXX. _ świąteczne, XXIII. 173; XXV. 1224; XXXI. 159; XXXIV. 153,' XXV. 112; XXVII. 181; XXX. 209. XXXVII. 365, ___świętojańskie, XXVI. 73; XXX. noworoczne, XXXI. 160; XXXV. 273,238. 177. ' _ świętojerSkie, XXX. 237, oblewanie wodą na Wielkanoc, _ świętomarcińs., VI. 1; XXVII. 162. p. Smigus, XVII. 36; - taneczne, XXV1.10o. pasterskie, VIII. 36; IX, 256; - tkackie, XIV. 298. XXXV. 125. - towarz., XXVII. 141; XXXIX. 180. pogrzebowe, VI. 20; VIII. 52, 53, _ weselne, iII. 339; V. 2'81; VI. 128; 348, 349; IX. 133, 321,322; XI. 363; 1130, 131; VIII. 347, 348; IX. 143; XV. 143; XViI. 112; XV1II, 223; XI. 221; XU. 88 89; XIV 185; XIX. 136; Xx. 210; XXIV. 6; XVI. 141, 147; XVII. 154; XVIiII. XXVI. 9, mi, 154; XXVII. 137, 223; XXIII. 128; XXVI. 90; XXVII. 137, 144; XXIX. 107, 152; 144, 159; XXIX. 107, 134~ 15,2; XXX, 241; XXXI. 159, 166; XXXI. 171; XXXIII, 148; XXXV. XXXV. 21, 65, 187; XXXVII. 178, 197; XXXV]I. 396; XXXVIII. 435; XXXVIII. 126; XXXIX. 134. 30,33. wielkanocne, IV. 184; ,x, 88, 90, 91, popielcowe, I. 46; II. 87,96;.xx. 188 _ gospodarskie, X. 00, 156, 354; XXIII. 157; XXXVIII. 541, XXXIX. 180. _ Górali, V. 126. _ hodowlane, XXXIX. 421. _ Hucułów, IV. 96; VI. 3'55; XIV. 46. _ karnawałowe i wielkopostne, XXIX. 162; XXX. 237, _ Kirgizów, V. 4, 5. _ letnie XXV. 139. _ ludov.:e, XI. 371; XII. 35; XIV. 250, 344; XVI, 265; XXI. 270; XXIX. 90, 152; XXX. 237, 245, XXXII. 174; XXXII. 3; XXXVI. 90, 385; XXXVII. 68, 273, 354, 397; XXXIX. 109, 134, 139. _ ludów pierwotnych, XX. 204, _ malowania jaj, IV. 219. _ małżeńskie, X. 3931 394; XXX. _ _ _ _ - - �630 Zwyczaje i obrzędy dowilka (kalenicy, zakładziny, zar o c z n e, p. adwent. kopywanie żywych ludzi, zamu,218; XlI. 309; XUI. 140-144; rowywanie żywych ludzi, zarąXVII. 39; XXVI. 144; XXIX. 127, bywanie krzyża na podwalinie, , 163; XXX. 237; XXXI. 170, 175; Zwyczaje i obrz1ędy doXXXV. 174, 180. r o c z ne. .- wigilijne, VI. 68, IX. 256, XIII, 22, ambarvale, ardan, baba, babXXXI, 166. carka, bachusy, bandiak, bekusy, - wiosenne XXV. 139; XXXVIII. 539. bicie kop, biesiada wigilijna, Bla- wywijania sztandarem, XXX. 252. howiszczenie, Blogosławienie, Bo- zaduszne, XII, 271; XXI. 246; hacz, Bakusy, Boże Ciało, Boże XXXI, 6, Narodzenie, bób, Brumalia, brzo- zapustne, VIII. 441; XII. 40, 41; za, budzenie pszczół, budzenie XX.173. ziemniaków, bylica, caloianul, ca- zawodowe, XXXIX, 180, łowanie drzew owocowych, cap, - zielonoświąt., XV. 145; XXX. 237. carnis privium, carrus navalis, - zimowe, XXV. 139. chachulki, hailki, chleb, chlopiec - związane z kielichem, XX, 190. ostrokrzewny, chłopiec owinięty - związane z ogniem, XIV. 46. w liś<cie. chodzenie po dyngus'ie, - związane z" pieczeniem chleba, chodzenie po kolędzie, chodzenie Xv. 145. po pisanki, chodzenie z Bachusem, - związane z przeprowadzką do nochodzen e z Dorotą, chodzewego domu, XV. 145, nie z gwiazdą, chodzenLe z He- związane z życiem publicznym, rodami, chodzenie z kobylicą, XXXIX, 134. chodzenie z kogutkiem, chodzenie - zwodzenLa, p. Prima Aprilis, VIII. z konikiem, chodzenie z kozą, cho83, 84. dzenie z kurkiem, chodzenie z Ma-- żniwiarskie, IX, 468; XXI. 94; lanką, chodZIenie z Mikol-ajem, XXII. 5; XXIII, 157; XXVII. 141; chodzenie z niedźwiedziem, choXXIX. 127, 152; XXXI. 6. dzenie z pszenicą, chodzenie z raZ w y c z a j e i o b r z ę d y b u d ojem, chodzenie z różnem, chodzew l a n e, P. budowa domu (chaty.) nie z szopką, chodzen'e z turoniem, chleb, czerwiec, czosnek, czytachodzenie z wilkiem, chodzenie nie Ewangelii, dom nowy, droga ze śmierztecką, choinka, chwasty, dawna, drogi krzyżowe, głowa ciągnienie kloca, kłody, :pługa, ludzka, grzebanie żywych ludzi coca dez u, cokanie, cokanki, Cyi zwierząt, grzywa końska, jajko, gan, Cyganka (przebieranie się), jałowiec, kadz~dło kogut konopie, czosnek, czwartek, czystość, d h, kości, krowa, krzyż, 11WTsecek, Diduch, dingus, dynf]us, diwocy; most, ofiary, pieniądze, podwaliny, torh. Dodola, dożynki, droby. 'święcone cha1Jy, 'wiecha" wie· drogi krzyżowe druhy; we· chowe, zakładanie func;lamentów, czer, drzewko wigilijne. drzezakładanie na głowę, zakładanie wo krzyżowe, dwanaście świętych doobrzędy zwyczaje roczne, nocy, dwunastnica, dyngus, dingus, dziad, dzień latarni, dzień młodzianków, dzień pierwszego kwietnia, dzień smoka, dzień św. Grzegorza, dziewczyna bluszczowa, dzwonienie; Eiresione, Emaus, Entemai, Florianowie, gałązka zielona, garnek zestrzelić, garść zboża, głowa wołowa, Gody, Gregorianki, Gregorki, Grzegorz, groch; Gromniczna, gruszka, gwiazda, gwiazdor. p. hahilka, hahiwka, Haman, Hansl, und Gretl, Holly bey, Hosza·na, hry na krale a kralownu, Ivy girl, jabłko, Jack - in - the - green, Jadvienta (adwent), jahilka, jajko (Gregor), jałowiec jarzmo, jaskółka drewnuma obnoszenie, jazda królów i królowych, jeździec, jęczmi~ń, Jordan Jour des brandons, Jon· sak, Ju'dasZ,Julfest, Jutrznh, Kaśka Kaziuki wileńskie, kądz:el, kąPieL kier~sz, kitka, klekotkj, klepadła, kloc, klocek, klucze, kluski, kłapaczki, kłosy owsa, kłódka, kobylica, ko'by~ka, kogut, kogutek, kokoszka (ostatnie kłosy), kolada, !kołatki, konik noworoczny. konik trembowelski, konik zapustny, konik zwierzyniecki, konopie, koń, kopalnocka (św. Jan), Kornbock, koryto (wyp, by_ dła) kostroma koza, kozioł, krasna horka. król majowy, krzyż, kucja; kuczki, Kupala, Kupajło, kura, Kunka, baba, Kur, Ku· ras, kurek, kust, kutja, kwaśny ciach, lajkonik, lala, lampededromia, len, letnice, liczenie Ome- listopad, luty, łyżki, maik, M~ibaum, Maw, MaienrOsslein, maj, majenie chat, bydła itp. ma· jiwka (hailka) Marcin, Marena, Marzana Mart, Martimas, Martlemas, Maryjki, Marzana (topienie), Marzanki (śmiertki), mask~rada, Mayos, mięsopust, M~kolczyna, Minervale, maiczek, moik, Morena, Morenicka, mycie się srebrnym pieniądzem, na pokusy chodzić, nawalne, Niedzie~ Palmowa, Niepokalane Poczęcle, nowe latko, nowy maj, Nowy Rok, obchód Gregorianek, obdarzanie pisankami, oblewałka, oblewanie wodą, oblewany poniedz'ałek, obnoszenie gałęzi, obnoszenie jaskółki, obrzędy: Boż. Nar. Boż: Ciała, Wielkanocne, zaduszne; obwożenie kurka, obwożenie pługa, obwożenie statku, odpusty, ogień sobótkowy, okrężne, oprowadzanie niedźwiedzia, wołu ostatki ostatni, snop, palenie did~cha, palenie ogni, palenie słomy, siana, PaWia, Pariria, Pascha Rosarum, pasterka, Perchtenlaufen, Pere mai, Pesach, pierwsza niledz'ela postu, pierwsze wyjście: na paszę,. :' pole, pi~rwszy dzień. Wielk eJnocy, pierwsza orka, ploh, pochód Samsona, podgardle, podkoziołek. podkurek podłazy, podłaźniczka, podłużnik, pogrzeb zimy, połoskozuby, poloskozubny ponedilok, popielec, popłuczyny, poświęcen:e p6l, wody, ziół, próbowanie szczęścia, przebieranie się za kowala, za zwierzę~a; przebijanie koni, przeskakiwanie ognia, przewodni tydzień, przyczepianie klocka. TU �633 Zwyczaje roc zne, przystrajanie Pyrpiruna, obrzędy do- zielenią, Purim, Rachmańskij Welyk- deń, Ramazan, Rękawka, rogale, rozno3zenie krzyżaków, rozpalan~e' ognisk, rozrzucanie chleba po polu, rozyhry, Rożdżestwo, rzucanie, ryha kwietniowa, Sankt Hans Aften, saturnalia, sądny dzień, Sekmine, siadanie pod stołem, siano, skakanie na len itd., słoma, Sobota Wielka, Zielona, Sóbótki, spalanie manekina słomianego, Spas, Staszki, Stern singen, suchedni, suchedniowe dni, Sukoth, sypanie owsa, kukurydzy, popiołu, Szabouth, Szalosz 1 j:\ 1 1 l l cowmy, wigilia B. Nar., wigilia N. Roku, wigilia Trzech Króli, wigilia św. Andrzeja, wigilia św. Floriana, wigilia św. Jana, wigilia św, Łucji, wigilia św. Marcina, wł6czenie Judasza, wkupno do bab, WniEbowstąpienie, Wodochryszcze, Wowedenie, agonia, Aza, balsamowanie Wozdwo- Wrzucanie do wody, Wstępna środa, Wszystkich Świętych, wykup dziewcząt, wynoszenie pisanek w pole, wynoszenie śmierci, wy_ pędzanie śmierci, wypędzanie zi!my, wypraszanie drzew owocowych, wytrząsanie pchel, wywożenie żeńcowej, wywracanie dziewuch, zabijanie grajka,. zamyka_ regalim, szczedrinld, szczedrówki, nie drzwi, zapalanie ognia, słomy szczedrowanie, szczodrowanie, i gro'chowin, zaprzęganie dziewszczodry wieczór, ściganie kukułcząt, zapust, zapusty, ząbrowanie ki, ścinanie kani, śmierztecka, koni, zelenyj Jurij, Zesłanie Duśmigus, śpiewanie Jura, środa cha św., Zielone Święta, zmiawstępna, śródpoście, święcenie tanie łotra, zostawianie potraw ziół, św. Grzegorz, św. Iwan, św. dla zmarłych, zrzucanie kota, Jan, św. Jerzy, św. Rupert, św.,. Zwiastowanie, zwodziciel. Szczepan, św. Wawrzyniec, tarZ w y c z a j e i o b r z ę d y n a r 0ganie combra, tarzanie się, tłu_ dz ino we. czenie garnków, tłuczenie wody brzoza, ceremonie, chmiel, chrzciw stęp'e, tłusty czwartek, toczeny, chrzest, chrzestni, dary, rodzinie jaj na grobach, toczenie chle_ ców chrzestnych, dary kuba topienie Judasza, topienie meczki, dwanaście tygodni', śmierci, Topolya, tracenie Badzwonienie, kąp1el noworodka,' chusa, Trinkel, Trzech Króli, tukłódka, kolaczyny, kożuch, krzyż, roń, Tydzień przewodni, Verklo, krzyżmo, kura,kuwada, len, ło,Weselowi brodę zawinąć, wiązażysko, nadanie imienia, obrzezanie gospodarza, wiązanie łyżek, nie, oracja babki, owies, owca, Widoszcze, Wielka Niedziela, pieniądze, poczesne, rodyny, wyWielkanoc, Wielka Sobota, Wielka lewanie kąpieli, wywód, zasłanie, Środa, Wielki Tydzień, Wielki Zwyczaje i obrzędy poPiątek, Wielki TYdzień, Wielki g r z e b o w e. p. - Wtorek, wieniec zbożowy, wieńAbied pa radzicielach, agapa, zwłok, bęben, bd.eąiady pogrzebowe, budzenie bydła, budzenie pszczół, całopalenie, ceremonie pogf'zebowe, chajlyg, chautura, chebra kaddisza, chleb, chorągiew, chowanie głową w dół, ciałopalenie, cmentarz, cmentarzysko, Coena novemdialis, czaszki z kłódkami, czosnek, dary dawane do grobu, deska grobowa, Dziad, dzwonienie, dzwony, gałąź, garnek jako grób, gęś, głowy ludzkie, gorczyca, gromnica, gruszka, grzebanie zmarłych, grzebień, holosinna, igła, imiona, jajko, kąpiel, kciuk, kladzenie zmarłego na desce na słomie, kłódka, kołacz, koń,koritadi, koszula, kożu przepić, krzyż, lampka po umarłym, lustro, mak, mąka, miód, mleko, moneta, mycie zwłok, nieboszczyk, noc po pogrzebie, noc spędzona po zmarłym, nóż, obiad dziadowski, obmywanie zwłok, odwiedzanie zmarłych, okna otwieranie, otwory w grobach, owce owoce, palenie ciał zmarłych, palenie żon, panachida, panichida, parastas, paproć, pierwsza noc po pogrzebie, podarki grobowe, pogrzeb, pokarmy stawiane na grobach, posfarnik, posfarnice, poskurica, prostybih, przekraczanie jam z wodą, przepijanie skórki, przewracanie stołów i stołków, przykrywanie trupa, pusta noc, pusty wieczór, pusty wjacor, roz.., chodnik, safran, szafran, S1!el-/ geriit, Silicernium, sloma spalanie zmarłych i samobójców, spławianie zwłok samobójcy, strawa 'bdyn, żenie czesnoho Chresta, . (stypa), stypa, treciny, tretyny, trumna, tryzna, tytoń, ucinanie głowy, uczta na rozdrożu, uczta pogrzebowa, umarli, wkl'udanie do trumny, włosów ucinanie, wosk, wynoszenie zmarłego, zamykanie kłódki, szczęk, zawia\damianie drzew o śm erci gosp:darza, zawodzene .., zeszywanie warg, żywienie zmarłych. Zwyczaje p'f'awne. p. bachor, dobicie targu, dotknięcie, drzewo sądowe, elekcja, fajka, falaka, forma słowna testamentu, goła ręka, Gottespfennig, granica, groch, grób, grzebanie, heteryzm, imiona, jabłko, jajko jęczmień, kalaka, kamień graniczny, kamień w ustach, kogut, koń, kopiec graniczny, korbacz, kretowisko, kupno, Leitkauf, litkup, mogoricz, Maritagium, Mercipotus,. miedza, miotła mohorycz, nacinanie brodawki piersiowej, nacinanie skroni, obchodzenie granic przez dzieci, obcinanie, odszczekiwanie, obmycie nóg kupionego 'b-ydlęcia, pamiętne, przysięga na słońce, na ziemię, ręka kosmata, rózga, ucinanie, uderzanie w dłonie, wynoszenie czarownicy, wynoszenie starców. Z w y c z a j e i o b r z ę d y t o waIr z y s k i e. p. chleb, chodzenie po ,pisanki, chodzenie z kądzielą, chorowody, Dorfgehen, fajka, Kilchgang, husaka zapikaty, doświtki, jabłko, klaczkowiny, pakoliny, pobaby, poczesne, posidelki, Prima Aprilis, prządki, Sezatoarea, ryba kwietniowa, (prządki), skubaczki, �635 634 wieczornica, życie towarzyskie. Zwyczaje i obrzędy wes e l n e. p. ataul, alym, bajgi, bat, biały wieniec, błogosławieństwo, brat, bukiet, cepiny, ceremonie ślubne, chleb, chodzenie na podłazy, chodzenie na śmiecie, zaloty, chorągiew, chorąży, chustka, cmentarz, cukier, czatyr - bajgozy, czaup kieldy, czepiny, czepinki, oczepiny, czosnek, czwartek, da'ch, dary przedślubne, dobranoc, dom narzeczonej, drabina, drogi krzyżowe, druhna, druhniczka, drużka, drużbacka, drużba, drużyna weselna, drzewka weselne, dukat, dziad, dziewiczy wieczór, dziewosłęby, dzieża. dziżweczernycia, ka, dżartys, dżasan, dżenge, gałąź, garnek ,rozbity, gęś, gołąb, gołąbki, gościna, gość, granie na dobranoc, groch, obsypywanie nowożeńców, grobarz, grabarz, harap iść do protokołu, iść do zgody, iś na pacierz, iść po kartkę, jabłko, jagnię, jajko, jarzmo, jęczmień, jodła, kade, kapkasalar, kargaben, karlato,kądziel, kąpiel, kielym kuriumdyk, kolacz, kolaczyny, komom, konewka, koń, kosz, koszula, kożuch, kramarka, krzyźmo, kucie młodej, kulawośt:, kunigowanie, ku.pno wianka, kura, kurowanie, kyit, dżenggtaj, kyr - kazar, kyz - kuszaktar, lalka, len, łyżka, mak, małe oświadczyny, maszczenie twarzy, miotła, miód, moneta, most, nahajka, nakrywanie głowy, obdarzanie panny młodej, o'bdarzanie się wzajem, objęcie dziewicy, obmycie I'ąk, oczepinowe, oczepne, oczepiny, oddawanie młoduchy, odwiedziny oblubieńca, oblubienicy, odwożenie młodej, oględziny, ograbiny, okup p. młodych, okup swata, oracja, orędziny, osłonięcie P. młodej, otagosa, oatan, otanga - salar, owies palenie wianka, państwo młodzi, pieniądze, poczęstunek, podanie dziecka. wianka, podanie rąk, podarek poranny, podchody, pod,łaźnik, pokładziny, poprawiny, porwanie dziewicy, porwanie narzeczonej, porywanie żon, posadzenie na skórze, poseliny posłać, pościel oblubieńca, powrót ze ślubu, Ipożegnanie, północ, propji prosacka na wesele, prosa sypanie, próg, przebabiny, przenosiny, przenoszenie przez próg, przepijanie jałówki, rajba, rozdzielanie korowaju, rozpleciny, rozzucie męża, rózga weselna, rukobitie, sind - aky, sirató, składka na czepiec, ęgbota, sosna (rózga weselna), spomoga, sypanie orzechów i owsa, targ o młodą, targ o. wiechę, tine murunduk, tinse'll - salar, ucieczka młodego, ucieczka młodej, ujge krer, ukrywanie młodej, urom kielu, wjazd kowala, wieńczyny, wkupowanie się p. młodego, wspomożenie p. młodej, wydawanie p. młodej, wyjazd do kościoła, wyjazd do p. młodego, wykup p, młodej, wymiana chusteczki, pierścionka, wieńców, wyprzęganie koni, wywiady, wywód, zagled, zalubiny, zamiana wianków; zamykanie dflZwi,zamy- kraszanka, krywanie kanie wrót, zapowiedzi, zaręczyny, zaślubiny, zawodyny, zdawiny, zdejmowanie wianków, zhoda, zmowy, zmówiny, zrękowiny, zwiady zwodyny. Zwyczaje i obrzędy zawodowe. p. artel, assocjacje robocze chińskie, Barbarka, bat, fryc, frycówka, fundator, golenie Nauski obiad nazmarłych, malajsy, dla Welikdeń, Niebożycki; ofia· ry, Paludzin pa radzicielach, Pauhodki, pierwsza rocznica śmierci, Prikladziny, przemowy na cmentarzu, puste miejsce, Radiwelikdeń, telskaja, zaduszny, Radonica, Roditel.skaja mlo- subota, Radownica, Rosalia, Ro- rzucanie pożywienia, sadzenie drzew owocowych na grobach, sobota, śnie danie na radzicielach, tłusta sobota, tretyny, Weczera pa radzicielach, wezwanie Dziadów, wieczerza dla zmarłego, wspominanie zmarłych, wypominki, Zaduszki Zychać, chuchać, XII. 266, Zyda, (gw. flis.), wiatr pał., lXVII. 76. Zydle, XIX.X. 22; ,xXXVIII. 339. Zygać, drażnić kogo kijem, XV!. 86, Zygfryd, XVI. 2,3; XX. 215. Zygzaki, X,XIX, 125; XXIV. 70. Zymarka, (gw. huc.), zirnarka" XX.XV. 86,110, Ill, pt. Budynk i m i e s z k a l n e. Zymiwle, (j. ukr.), chata górali nadłomnickich, ~VII. 13'9, 141l. saria, dzika. Z w y cza j e za n e kukuce, stołu z i o b r z ę d y z w i ąku lt em p T Z o d- ków. P. ceremonie kultu totemicznego, chleba, rozdawanie ubogim, czwartek wspominanie zmarłych, czyszczenie izby, dary za dusze zmarłych, dąb, Dewietyny, Dies rosae (Ros,aria), Dmitrowska sobota, dni umarłych, domki nagrobne, drzewa owocowe, sadzenie na grobach, Dzień Zaduszny, Gajówki, Dziady wiosenne, głowa barana, kury, świni, Godowszczina, !groby, sadzenie drzew owocowych, gromadki, gromadki, jadło dla dusz, jajko, karmienie zmarłych, kąpiel, kluski, ofiara, ź bulgotać, XVIII, 222. Źdźbło słomy, opasywan:e kobiet przy pierwszym żęciu, XIV. 369. - w obrzęd. wig., .xIV. 133; XI. 429. Źli ludzie, V. 53, Źreb, (dok.), XVII. 193, 197, 200, 201, 209, 210, 216. Źrebce, VIII, 405, 406; XXV!II. Źrebia, p. źrybak, źrybiaki, II. 44, 46, III. 45, 72. nawoływanie, III. 45. - odpędzanie, III. 45. - w przysłowiach, IX. 48. Źrebij, (dok.), p. źreb, XVII. 207. Źrebodajanie, (dok), XVII, 208. Źrenica, w wierzeniach, XXXIV. 10. - w zagadkach, V. 48. Źródła, bizantyńskie, XXXIV. 172. _ etnogenetyczne, XXXIX. 92. Źrebięta, Źbieg, zbieg, XIV. 127. Źbluchać, 22. (dok), p. źreb, XVII. 207. �6:56 637 - etni8'grafczne, XXXIX. 83, 96. - qistoryczne, XXXIX., 74, 75. - prawne, XXXIX. 14.3. -.,. prehistoryczne, XXXIX. 76, 101. Źródło p. chełst, czurkało, Hołowywycia, cudowne, VIII. 272; X. 17, - święte, V. 2,06. -.,. uzdrawiają,ce, V. 2:23-225; VI. 197; I, 165. - życia, XXVIII, 45. żrebak, XIV. 94. źrebięta, III., 45, '72. Źrybiak, źrebak, XIV. 127. Źrybiarnia, źrehiarnia, XIV. 127. Źrzadło, zwierciadło, II. 141; XVDII. 222. Źrzeb, p. źreb, (dok.), XVII. 207. Źwierz; zwierzę, XVlLI. 222. Źwierznica, część pieca, XXIX. 45, 47-50. Źrybak, Źrybcoski, ż żaba, żabka, p, koropanie, ropucha, kumka, ; " - babka matka księżyca, XXXII. 163 - chropawa, p. ropucha w magii, VII. 3H8; XV. 104; XVI. 47, 48. - naśladowanie głosu, VIII. 39(3. - połknąć żywą w leczn., XVIII. 187 - postać czarownicy, XIII. 126; XIV. 174. ~ proszek z suszonej żaby, VI. 285. - ,rechotanie w przepowiedniach pogody, XIII, 205; XVII. 83. - skóra w lecznictwie, VIII, 274. - skrzek w maści czarodz. XXV. 78. - ususzona i starta na proszek, VI. 265; XIII. 114. - w bajce, IV. 81; XI. 372. - w lecznictwie zielona, VUI. 62; XVIII. 1184,193. - w magii, XVlII. 17,6, 1193; pt. A p h r o d i s i a c a. - w odbieraniu mleka, XIII. 227. - w odpędzaniu burzy, XVIII. 179. - w przEpowiedni deszczu, ,XII, 65. - wcielenie ciemności i ziemi, XXXII. 103. - wyraz zakazany, XXVI. 103. - zamiana w smoka, XVI. 80. - zielona, p. żaba w leczn., w magii, w przepow. deszczu. - zwiastun śmierci XX. 320. zwierzę-dusza, XVII. 182. Żaba, krosty pod językiem, VIII. 86; XI. 384. Żabi kamień, XIXXII. 135. Zabi skrzek, skójka lekarska w magii, VII. 308. Zabia miętkiew, p. mięta, Mentha aquatica, XXXI. 99. Zabiak, żabie gronko, Herniaria gla- bria, na wianki, XXXI. 99. Żabieniec pospolity, babka wodna, Plantago, XXVIII. 246. Żabka, część wozu, VI. 3'95. - część żaren, IX. 364. - ornament, XXXII. 38. -za!bawa, XlII. 309. Zabki, żabkos, O. lit.), chrapki, do chodzenie po lOOz:e, IXIXJX'I.3; XXXI.I. 34. - wzory na pisankach, IV. 213. lit.), płoć biała, XĄ.XII 24. Żaczek, p. Gregorianki, II. 198-200; XIII. 16; XIX. 52-56. - krakowski, VII. 23'6; XIII. 160. - w Hagadzie, IV. 297. - w szopce, XIX. 34, 37. Zabris, O, Żagawka, żegawka, pokrywa, ca urens. XIV. 94; XXXI. Urti- 99. żagle, XXXIX. 323. żale, urny, XXXIV. 85. Żalibnyj diak, (j, ukr.), tekst, XXVII. 122. ,Żałoba, p. kolor biały, czarny, zielony, III. 18, 104; XVI'll. 214, Żałowanyk, (gw. hue.), pieczywo wielkopostne, XXXIII. 29. żandarm p. kanarek, w szopce, XI. 27, 46. Żar, Ptak, chulem kunus, XI. 237, 238, 242; XXXVIII. 207; pt. P t k i w w i e r z e n ; a c h. Żar - Ptica, (j. ros.), XXXVIII. 207. Zarna, czapka, X. 33. żarna, p. biegacz, mełak, mielok, mlon, młonek, kamień, stoliwo, [[iI, 14; VI. 142; IlX. 279, 364; 'X. 35'8, 446; XI, 73, 196; XlII. 32, 6, 154; ,XlIV. 1817,252, 292; XXVI. 98; łX\XiV'FI.139; XXIX. 3; XXXIII, 101. - do polewy garncar.,> V. 104, 167. - na sośnie, znak graniczny, X.447. żarnowiec miotłowy, Sarothamnus żarnówka, scoparius, Spartium junceum, liście w łowiectwie, XXXI. 52. - miotły, XXX. 63. Żarnówka, drążek do żarn, II. 141; IX. 364; XI, 411; XIV. M8; XXIX.48. Żarownie, XXXliI..s0--.54, 57, 61, ,63, 64, 65. tYJPuA, B, C, XXXII. 51, 64. doniczkowa te, XXXII. 53. metalowe, XXXII. 50. Żarówie, żuraw u studn:, IX. 275. Żart, XXXI. 122; XXXV. 160, 161. Żary, łaty pod strzechą stodoły, IX. 274; - Żądło, węża, XXXIX. 342. Żeberkłej, ości ryb, XXX:il. 26. Żebra, ilość li kobiet i mężczyzn, XXI. 180. Żebracy, II. 201; III. 13, 19; IV. 411, 412; X. 95; XI. 120; XII. 222; XVI. 79; XX. 76, 262; XXIII. n, 63; XXIV. 4; XXIX. 97; XXX. 85, 107, 119, 1'35; XXXIV. 284; XXXV. 53; XXXIX. 347, 348. - dawanie chleba, XXIII. n. - w abrz. pogrz., XXIV. 4. - w wierzeniach związanych z mlecznością krów, XVI. 79. - w zwyczajach związanych z hodowlą świń, XXIIII. 136. Żegawka, żagawka, pokrzywa, Urtica urens, XXXI. 99. Żeglarze, XV. 23, 24. Ż e g l u g a. p. ankier, apławinos, bajdaki, bajdara, Iharka, bat, botas, cal, czółno, czówierz, draczka, droga wodna, drogar,drugar, drygawka, dubasy, duby, flis, galary, irklas, kiermy, komięga, ko'ryto, kot, kotwica, krępa, krupa, krypa, łodzie, łódki, łuotas, miedziaga, noczinos, pełć, pelt, pławok, pojazd, prom, rogoża, sta'tek, szkuta, szuchalaja, tratwa, wiciny, wiosło, .Żegnanie (się), ciasta, XXVII. 135. - ognia sobótkowego, V. 258. - przy rozpoczęciu pracy, XX. 255. - przy wietr~e gwałtownym, XIX. 113. - ran, VI. 59. ,- w lecznictwie, XI. 3,84 385.. Żegadło, żelazo do wypalania piętna, XVI. ·108. Żelatyna, jako spoiwo farb,XXX.162, Żelaza. p. oklepce, w łowiectwie, XXXI. 32 33. �639 638 Żelazny ploszcz, pIastr, Moscoviti- cum, V. 165. Żelazo, V. 4; XVIII. 184; XXlII. 55; XXXIX. 18 19, opt. M e t a l e i i c h a b I' Ó b k a. _ kładzenie do kąpieli dziecka, X. 3-56, pt. M a g i a. _ stare przeciw czarownicy, VIII. 364. _ u pługa, XX. 40. _ w baśni., XX. 252. _ w lecznictwie, XI. 381, 385; XXVII 153. w magii, VIII. 364; X. 3'56; XL 381, 385; XXVII. 153; XXIX. 122. _ w mitach, XXVI. 86, 98 133. Żeleznaja Baba, O, ros.), Baba żelazna, opiekunka pól i ogrodów, XXXII. 164, pt. D e m o n y o p i e k u ń c z e. Żelezomej, (j. ros.), bohater kultowy, _ XXXXII. 85. kapelusz z pawiem pió. rem, XI. 196. Żeleźniak, naczynie żelame, XXIX.45. ŻeIywa, (gw. hue,), pokrzywa zwyczajna, XVIII. 192. Żenczica, żętyca, IV. 175. Żeniaczka, małoletnich synów, n.300. Żenich, (j. ukr.), p, młody XV, 73, Żentycd, żeńczica, (j. ukr.), żętyca, Żeleźniak, IV. 175. (j. bIr.), żerdniki, XXXII.31. Żerdka, do wieszania ubrań, grzęda, IX. 279, 361; ,XII. 294. - w stępie, XXXIV. 148. Żerdnicy, miernicy, XXV. 22. Żerdź, w budownictwie, XI. 6'7, 173, 200; XXIX. 29; XXXIX.. 255, _ w łowiectwie, XXXI. 30. _ w zwycz. weselnych, XIV. 390. Żerdagony, gwiazda Wenus, I, 174,(j. słow.), .ofiara, XIV. 53. Żętyca, p. horda, zintyca, żenczica, żentyćia, II. 128, 207, 200; V. 58, 124, 125, 129;VI. 53; VII. 188; VlIiJ" 40, 42, 45; XII. 31; XVII. 145, 148, Żgajka, rybka jazgier, XIV. 12,7. ŻgIo, gzlo, koszula X. 19. ŻgIo, ubiór zmarłego, XV. 103, Żieba, żaba, XILI. 227. ŻieżuIos, żyżuIo, (j. lit.), wzdręga, ryba, XXXII. 24, Żije, (j. jak.), mieszkanie, XXXVII. Żernyczki, Żertwa 103. (j. lit.), koniki omam., XXXII. 38. Żito, żyto, XIV. 86, Żivina, (j. serb.), gra, V. 147. Żiwa, bogini Cyca, Xl, 358. ŻIoby, IX. 37, 280; XII. 3~0; XIV. 23;; XXIX. 103. - w magii, XV. 92. ŻIobek, p. szopka, I. 23; IV, 282; V. 154; XI. 18-2'0, 27, 28, 429; XIX. 109; XXXI. 54, 57, 58, 60. ŻIukto. {j. błro.), kadź a trzech nogach do prania bielizny, XXX. 24, pt. B e d n a I' s t w o. Żmija, p. bida, carcHia, człowiek _ w b'1śni XVllJ'I. 15t 155. _ gwiżdżąca, XVI. 20, 21. _ języczki, XVI. 20, 21. _ kamień żmijowy. p. wężowy, żabi Żirgialis, kamień, XXI. 228. _ korona, XXI. 228-232. _ latająca, II. 213. _ łeb w lecznictwie, VI. 158. _ moc obdarz.ania rozumi.eniem mowy zwierząt, XV. 192, rogi, XXI, 228. _ skóra w lecznictwie, XILI. 126, 227. Xl. 337; - smażona w lecznictwie, X. 358. tłuszcz w lecznictwie, XXXI. 28. ukąszenie, XXXIII. 124, 125, w baśni i legendzie, IV. 415, 417; VI. 35,5; IX. 168, 184. - w kulturze Europy, .XXI. 228-232. - w lecznictwie, XXI. 228. - w odpędzaniu burzy, XVIII. 179. - w wierzeniach, V. 218-220; VI. .226; XXI. 228; XXXII, 100; XXXVII. 281, 303; XXXVIII. 229. - w zwycz. hodowlanych, II. 337. - zabić, XVIII. 196. Żmijowiec pospolity, Echium vulgare, XXVIIII, 246. - aphr, XXXIX. 300. Żniwa, VI. 3'94; VIII. 306, 340; VII. 8, 18, 44; XI. 358; XIV. 132; XX. 54, 71, 143'; XXVI. 9,8; XXX, 225; XXXIX. 197, 225. - w zagadce, V. 48. Żniwiarka, XIV. 2122; XIX. 37. Żniwiarze, żeńcy, XIII. 32, 36; XX. 143; XXXV. 181. Żniwne, XXIX. 173. Żolqdek, XIII. 217, 221. - chory, XI. 396; XXX. 203, pt, Medycyna l u d o w a. Żolędzie, I. 113; XItII. 327; XIV. 10. 7'9; XX. 53, 56, 96,318; XXXVIII. 324. - dla nierogacizny, XXXV. 66. - kawa, II. 170. - pożywienie, XXXV. 66. - w mętowaniu, XIV. 377, 378. - w przepowiedni, urodzaju i pogody, XXXV, 68. Żolmirz, żołnierz, V. 48. Żolnierze, II. 71, 274, 27?, 366; VI. 21)2,254, 255. - w baśni, Vin. ~, 46, 52, 54, 129, 130; IX, 75-79; 334, 375-378. - śpiący w górach, XXXVII. 258,269. św. JÓzem. IX. 293. w baśni, XIII. 334; XV. 247; XVI. 268; XX. 264; XXIII, 140146; XXVIlII. 48; XXXI. 133; XXXII. 14;.XXXV. 289; XXXVII. 258, 259. - w S'zopce, I. 27, 29; XIX. 36, 38, 48,94; XXV, 63, 70, 71. Żolówka, szmata do popiołu, XXXIX. 327. Żona, cz-asowa, IV. 148. - głupia, I. 71. - kobieta zamężna, XVII. 155. - młoda, XXXII. 130; XXXIX, 197. - niewierna, XXXIX. 152. ,.- topielca, XII. 76.' - w anegdocie, XL 15; XXXI. 130-132. IW pieśni, VII. 174, 175, Żongler, XV. 182. Żuraw, XIV. 127. Żoukena, (gw. hue.), nazwa krów od barwy, XXXv. 134. . Żoutaczka, (gw. hue,), nazwa kóz, XXXV. 134. Żowna, (gw. hue.), dzięcioł, XIII. 113. Żowtilnycia, (g'\V. hue.), XIII. 217, 220, 222, 225, Żowtylo, (j. ukr.), barwnik do jaj, IV. 214. Żógawka, pokrzywa zwycz. p. ża~;jwka, żef!,a·wka, XIV. 12'7. ŻóIcień, roślina zakładana pod strzechę, IV. 315. ŻóIć, krowia, przeciw demonom, XXXIV,20. -. wołowa, spoiwo farb, X.XX. 166. Żółta barwa, p. barwa. - w hafcie, X. 304; XXIX. 186. Żółtaczka, II. 221, 289 335, III. 55, X. 100; 382, 384, 385, 398; XIII, 222; XXX. 39. �640 bU Żółtak, Chelidonium maius, XI. 399. jako spoiwo farb, XX .x17l. - święcone, XII. 61 Żóltooki, demon, XXXIV. 6, Żólw, gniazdo, XXXI. 100. totem, V. 18; XVIII. 18. - w bajkach, XVII. 275. Żur, Żółtko, - w mitach - IW kosmogonicz., '- związek z czarownicą, XXXVIII. 276. - choroba sztuce niecenia krów, VI. 48. Żółwie ziele, AntyhiHis XXXI. 100. Żórzyczka, 'bial:a vulneraTia, różyczka, mianka większa, Astrantia XXX.43. Żreb, żrebi, VII, 24. ognia, VII. 24. żrebcz, Jerzmaior (j. st. słow.), los, XVII. 212. Żreć, jeść, 'pożerać, w przysłowiach, XVI. 98. pierwsze otręby z żyta, XVIII. 165. Żudry, XXXIX, 427. Żuk gnojek, Geotrupes stercorarrius, czas s.ewu hreczki, II, 158. Żukola, nazwa krów, III. 45. Żuławy, XV. 182. Żupan, schupa, ts opon, IV. 175; IX. 27, 49; XIV. 15; XXII. 138, XJXV. 69; .xxVIII. 30, 143; X)pX. 84, 157; XX:XIV. 161, 162, 169; X:X;XVI. 268; X:XXVIII. 241; xxxrx. 451. - w przysłowiach, XVI. 9B. - dzierżawca żup solnych, XXXIV. 174, 145, Żubrówka, • pieniądze, XXXVH. 210. Żupy solne, Xl. 3'52, XXIII. 165, XXVI. 66; XXXIV, 174, 175. Żupany, zur, nycia, kwaśna kwasoka, polewka, kiselycia, kwasŻUł' z mąki żytniej, VI. 57; VIII. 123; IX. 72, 261; XL 71; XU, 9, 14; XIII. 142; XIV. 17; XVIII, 72; .xxV. 112; XXX. 214. Żuraw, przy studni, XII, 295; XIV. 301; XXX. 231; XXXIII, 110. - p. Żoruw, etymologia wyrazu, XVII. 186. - Ibika, XVI. 3120. - ptak złowróżbny, VII. 2B4; Xl. 226; XIV, 127. - w przysłow,u, XIV. 350. - w zwyczajach zapustnych, XII. 40, 147; XX. 167, 174. Żurawina, p. saraika, saroia, sirawina. Zusia żarnoś, (j. HU, gęsia kiszka, wzór, XXXII. 3B. Życie dawnych Słow;an, XXX. 245, 264. - domJwe, XXVIII. 110, - duszy po wyjściu z ciała, XXXIV. 11. - górali, XVII. 138-149. ludu, XVI, 271. materialne, XXVIII. 5, 110. oryli, XX. 57. osiadłe, XXXVII. 98. pasterskie, II. 191; IV. 27B; III, 374, V. 110; XVII. 147; XXVI. 152; XXIX. 118; XXXVII.' 120, 187, pt. Pasterstwo, - plemienia, XXXIX, 186. - płciowe, XXIV. 185. - powtórne, VIII. 351. - pozagrobowe, VI, 123; VIII. 350; XIV. 294; XVII. 185; XXVI. 120; XXXVII. 402, pt. W i e r z e n i a. - przedmiotów martwych, XVII. 55, 56, - rodzinne, II. 283. społeczeństw pi.erwotnych, XXXVIII. 283. - społeczne wsi, XXVIII. 5, 110, 111. - towarzyskie, X. B, 9, pt, Z w yc z a j e t o b r z.~ d Y t o wa. r z y s ki e. Życzenia noworoczne dla drzew owocowych, XVIII. 94, 95. Życzka, czerwona wstążka u koł_ nierza, III. 15---17, 29. Żyd XVI. Żydowska Żydowski wieczny 112, tułacz, taniec, XV. 79, BO. bóg, II. 347. polka, Żydzi faktorzy, kramarze, III. 314. - Ahaswer, nosiwody, obyczaje, XXVIII. 249; XXXI. 160. rzemieślnicy, III. 314. w medycynie ludowej, XI. 394. w pieśni, II, 70; VII. 170; XI. 213. 221, 358; XIII. 1'58,219; XIV. 369. w szopce, V, 155--157, 161, 16,9; XI. 24--28, 32, 36, 47--49, 135--- XXXIII. 29, pt. P i e c z y w o o b r z ę d o we. Żyły, główna Cephalia, XXXIX. 311. - na nosie, XIII. 4B; IX, 64. - podcinanie w łowiect., XXXIX.341 - w ziemi, II. 162. - z człowieka w baśni, VIII, 19B. - z dziecka w magii, XVI, 49, 50. Żymek, żymka, powróz u sieci do straszenia ryb, XIV, 127. Żymla, żytnia bulka, XVIII. 222. Żyrafa, XXXVnI. 54, 110. Żyrandol, z bursztynu, XXXIX. 384. Dziad, XXII. 3, pt. D e m o n y s z k o d l i w e, Żytko M. Boskiej, p. szarota leśna Gnaphalium Silvaticum, XXX. 51. Żytko p. Jezusa, gza'rota leśna, XXX. 51. Żytni Żytnia Baba, XXII, 3, 8, pt, D em o n y s z k o d l i w e. Żytnia Koza, XXII. 3. ŻytnIa Matka, południca, XXII. 7. Żytniówka, wódka, VIII. 71, 138, 143, 144; XIX. 3'5, 36, 41Żytnyji riżki, (j. ukr.). sporysz H. 158, 45, 48; XXII. 130-137; XXVI. 67; Żyto, p. reż, zito, secale, cereale, XXXI. 53, 56, 9, 61, 63. I. 80, 111; II, 216, 236; ITI. 29. - w zwyczajach i obrzędach B. Nar., 160, 300, 304; IV. 132, U6, 141, II. 221; VIII. 2212. 147, 148, 320, 325; V, 64, 168; - w zwycz. i ohrz. wesel., I. 25Q.. VI. 55; VII. 177, 274, 275; VIII. - wyrobnicy, III. 314, 37, 64, 182; IX. 4(}3;XI. 161; XII, Żygawiec, bedłka womitowa, Aga15, 143., 165, 298; XIII. 102-109, ricus emeticus, grz)"b, II. :ul, 221, 225, 23'2; XIV, 348, 369, 382; pt. Z b i e r a c t w o. XVI. 5i9; XXVIII. 6, 152 153, 157, Żygawica, woda zaskórna, XXXIX. 17oB,246; XXx. 193; XXXIII, 405, 114; XXX1V. 262; XXXVII. 202; Żylanyj, żylnyj, żylawyj, żywnej, XXXVIII. 324, XXXIX, 294, pt. (gw. hUe.), Wielki poniedziałek. Roś 1 i n y u p r a w ne. Wielki Czwartek, XXXIII. .29. - barwnik do jai, IV, 215; IX. 16B. Żylanyk, żylnyk, żylaweć, żylaw169; XVII. 33; XXIV. 142. nyk, pieczywo w W. Czwartek. - jako ofiara, XXII. 1. 41 Lud - Tom XL �b42 - ': ,l łamanie i zawiązywanie a'by nie rosło, XXI. 132. - obrzędowa kąp;el w życie, XILI. 31. - przepowiednie urodzaju, II. 223; V. 212. - suszone w lecznictwie, XVIII. 187. - święcone, XXX. 63, - ugotowane, para z żyta w lecznictwie, XVIII. 184, 190. - w lecznictwie, piórka, kwiat, mąka, XXX. 63, 64;XXXI. 96, 98, leC, XXXIV. 27'9; XXXV.' 60, w przysłowiu, IX. 419,58; XIV. 236. - z pierwszego snopa, II. 215. - z pszenicą, p. sędrzyca, sążyca, XIV. 88; XV. 211, pt. B ó s t wa. Zywa, Zywia, .xlV. '88; 'XV.2!1. Zywa szopka, XVIII. 75. Zywan, grubianin, XIV. 253, Zywe obrazy, XIX. 59, Zywe słowo, T. 53. Zywe srebro, XII. 300. Zywica, do czyszcz. zębów, III. 251. - jako spoiwo: bursztynowe, da. marowe, elemejskie, 'sosnowe, XXX, 161. - w lecznict., XIII. 341; XXXV, 148. - warzenie, XXXVIII. 351. Zywiciel, XIV. 63. Zywienie zmarłych, XX,' 204, pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d 'y op 0:gr zebow e. Żywina, XXIX 96. Zywioły, pierwotne, XVII. 43. żywcem, XIV. 127. Zywność, XXXI. 14'5, XXXV, 78. - zdobywanie, XXXIX. 104. Zywny Czetwer, (gw. hue.), WieI. Czwartek, XII. 316; XIII. 29, Zywokost, lP. kościfoL, kusz ty fon, Symphytum officyn, V. 218, X. 278, 279;; XXX. 45; XXXV. 109. - kąpiel dzieci, VI. 160. - maść, XXX. 60, 66. - odwar, XXX. 64, 66. - smażony, XXX. 6u; XXXI. 100. Zywopłot, XXXIX. 207, Zywot, Pana Jezu Krysta, XXVII. ,7, 8, pt. Legendy. Żywot św. Aleksego i Eustachego, XXVII. 33, 34, 39. Zywotek, gorsecik, \Xv, 70, 71; XXIX. 129; ,XXXVIII. 359, 360, 440. Zywotnik, 'Aster novi beLgii, XXXI, 100. Żywotnik, amerykański, cyprys, Thuya occident., XXVIII. 246. Zywoty, męczenników, XXI. 110. - świętych, XV. 2Q6; XX, 205, 317; XXX. 133; XXXI. 49, 52. Zywrać, (gw. łodz,), gadać, mówić, VII. ZSL Żywy kamień, XXXII. 86. Żywy ogień, p. żywy ohoń, Watra, II. 207; V. 207, Żyzność gleby, XXXIX. 217, 218, Zyżule, O, lit.), p. wzdręga, XXXII. 24. pt. R y b o łów s t w o. Zywkiem, INDEKS ETNOGEOGRAFICZNY ArchipeLagi, wyspy, pólwyspy, fizjograficzne. części Grupy Archipelagi: AndamańskL p. Andamańczycy, I. 231-232; 11.98, 99, 110; XXXVIII. 239, 414. Aru. (koło N. Gwinei), XXXII. 57, Bismarka. (Admiralskie wyspy), ,XVI. 175; XVIII, 26. Hebrydy. II. 110; VI. 23. Malajski. (Arch. Sundajski), I. U, 54. Indonezja . .xXXVIII, 24, 409, 412. Marquesas, (Polinezja), XXXVII. 379, 381. Nuka, Hiwa, II. 106; I'X. 232. S-ta Cruz, XVIII. 22; Efate, XVIII.22, Raff wyspa, XVIII.. 22, 21. Vanicolo, XVIII. 22. Sundajski, p. Arch. Malajski, 69; XXI. 50. IV, Alor, Bali, Borneo, Celebes, Jawa. Sumatra, Sumba,wa, Timor, VI. 217; XXIX. 137. WYSpy: Aleuckie, VI. 217; XXIX. 137. Alor, ,xXXVIII. 355, Antylskie, Antylle, Antyle, VI. 237, Antyle Wielkie, VI. 339; XXXIX. 338. Antyle Wielkie, Jamajka, XXV, 51. Portorico, XXXIX. 3"38,San Domingo, ,XVII. 247. 41* świata, i podgrupy kraje, państwa. ELementy etniczne. Antyle Małe. Wyspy pod Wiatrem. Wyspy nad Wiatrem, VI. 339; XXXVII, 280. Astipalea. (na m, Egejskim), XXIII, 174. Balearskie, Baleary, II. 106; IX. 232. Bali, .xXXVIII, 412; XXXIX. 338. Banks'a, Banks InseL ('Melanezja, N. Hebrydy), XXXII. 143, 157. Banks Islands .(Am. Płn.), XVIII; 22, 24; XIX. 161, 166. Borneo, VI. 24, 115, VII. 6; XVII, 111; X,X. 207; XXXII. 59, 63; XXXV. 33; XXXVII. 301, 387, 3,88, 391; X.xXVIII. 4109, 412; XXXIX, 489. Cel~bes. (Arch, Sund.), .xXXII. 55, 159,62, 63; XXXVII. 391; XXXVIII. 391; XXXVIII. 411, 412, Bornholm. (Bałtyk.), VIII. 277. Brytyjskie, XXXIV. 104. Cejlon, p, Cejlończycy, I. 70, 252; II. 107; III. 252; V. 285; VII. 86; X. 345; XXIII. 174; XXXIV. 28; XXXIX, 489. Cooka, XXXVII. 378, 379. Corfu, Korfu, Kerkyra, VIII. 319. Curzola, Kerczola, VII, 83. Cyklady, VIII. 319. Syra, Delos, FinDs, VIII. 319. Thera, Thira, Santorini, XXXIV. 79, 106, 107, 125, 134, 137. �644 Cypr, Cyprus, Kypros, II. 105; lXVI. 30; XXXI. 45; X.XXIV, 66, 69, 72, 79, 101, 104, 105, 117, 125, 127, 128, 131, 134, 136, 139, XXXVIII. 371. Egejskie, XXVII. 55; XXXIV. 136,276. Egina, XXXlV. 7'9, 96, 134, Ekwatorialne, XXXVII. 379. Ellice, (Polinezja), XXXVII. 379. Fi:dżi, p. Fidżyjczycy, I. 232; XXXVIII, 396; XXXIX. 33.5. Filipiny, II. 106; VI. 329; XXI. 53; XXXII. 57-60, 63; XXXVII. 358, 376, 386, 3'88, 389, 3'91-393. Jolo, Lu'bang, Mindanao, XXXVII. 387; XXXIX, 340, 426. FOln, XVI. 112. Georgijskie, (Atlantyk), VII. 2. GHberta, VII. '62,63, 155-15,9. Grenlandia, p. Gtenlandczycy, VI, 16; VII. 58; VIII. 96; XVI. 111; XXIX. 135-137; XXXVII. 371, 372; XXXVIII. 250, Hawai, Sandwich, I. 238; VII. 20; ,XXXVII. 37'6-379; XXXVII1.259. XXXIX.426, Helgoland, T. 184; II. 365. Hokkaido, Jezo, (Jap.), ,XVIII. 88-90. Jawa, VI. Hl; VIII. 452; X. 458; XVI. 175; .xXXV. 33, 51, 55, 6'3; ,XXXVII. 386, 388; X.X.XVIII. 387, 399, 412. Diokja, X. 458. Genteng, XXXII. 55. Somarang, XXXII. 55. Kadiak, p. Kadiacy, (Oc. Wielki), XX. 180. Kamiros, XXXIV. 78, 106, 107. Kanary'jtSkie, VII. 163; XVII. '243.; XXVII. 172, Ka'rDlińskie, II. 99. Karpathos, Kerpe, (m. Rodos a Kretą), III. 383. Kefalonia, Cefalonia, (wyspy Jońskie), VIII. 319. Keos, XXII. 11. Korsyka, La Corse, Corsica, p. Korsykanie, II. 172; V, 269; X. 341, 342; XXXV. 198. Kreta. Kriti, Kirid, Candia, VII. 237; VIII. 319; X. 262, 368; XVI. 29; XXVII. 54, 5'5, 188; XXXIV. 68, 73, 104, 125, 134, 137, 277; XXXVII. 28,9. Knossos, X, 366; XVI. 29; XXXIV. 132. Kumasa, Koumasa, XXXIV. 66, 94. Wasylika, XXXIV. 109. Krk, Kerk, XXX. 248; XXXVIII. 364. Ks. Yorku, (Melanezja), lXVIII. 26. Kuba, XXXIX. 338, Kurylskie, X. 347, XI. 341. Lemnos, XXXVIII. 48. Lombok, (wyspy Sundajskie), XXXII.60. Luzon, Lucan, (Filipiny), ,XX,XII. 50; XX.X'VII. 387--389, 3192. Madagaskar, p, Malag.asowie, I. 154; .II. 100; IV. 73; VI. 114; XIV. 193; XXX<III. 1,93; XXXIX. 55. Mangarevan, (Oc. Spokojny), XX)C·VII. 378, 379. Manila, XXXII. 58; XXXVII, 387,392. Mariańskie, I. 110; VII 63. Melanezja, p. Melanezyjczycy, I. 231, 237; )CVII. 263; XVIII. 21, 26; XXXVI. 20; XXXVII. 358, 376, i378; XXXVIII. 24, 211, 409; XXXIX, 68, 91, 488, 489; p. Nowa Brytania, Nowa Gwinea, Nowa Kaledonia, Fidżi, Salomona Wyspy. Mikronezja, 1. 231, 232, 237; VII. 62; XXXVI. 20, 378; XXXVIII. 211; XXXIX, 68, 489; p. Gilberta, Ka- rolińskie, Mariańskie, Marshala, Palau, Ponape. Nikobarskie, Nikobary, Nicobar-Island, II. 98; XXXIV. 43, Nowa Brytania, New Britain, Neupommern, (Melanezja), I. 69; XVIII. 26; XXXIX. 468. Nowa Gwinea. New Guinea, I. 232; III. 220; IV. 70; XVIII, 16, 20, 46; XXII. 28; XXVI. 142; XXXIII. 2; XXXV.197; XXXVI 367; XXXVII. 301, 358, 359, 377; XXXIX. 76,488. Nowe Hebrydy, VI, 23'9. Nowa Irlandia, New Ireland, Neumeklenburg, (Melan.), XVIII. 26; XXXIX. 488. Nowa Kaledoni.a, New Caledonia, Nouvelle Cale donie, (Melan.), II. 99; IV. 70; XXXIX. 487, 489. Nowa Zelandia, New Zealand, 1. 23Q; II.98, 107; IV. 448; VI. 323; VII. 20; XVIII. 21; .x:XXVII.377, 379. Wyspy Chatham, XXXVII. 378, .379. Oceania, I. 136, 237; XIII, 164; :XV. 13; XVIII. 43; ,XXI. 42, 51; XXV. 127; :XXVI. 123; XXVIII.10; XXx. 253; XX.XII. 143-1ł5, 156; XX.XVI. 23; XXXVIII. 211; XXXIX, 7, 31, 32, 46'5, 488; p. Melanezja, Mikronezja, Polinezja. Pag, XiXX 248. Palau, XXXVIII. 211. Pitcairnt, (Oc. Sp.), XXXVII. 379. Polinezja, I, 22·9, 231, 235; II. 302, IV. 69, 70, 73; VII. 16, 18------20, 28; XVIII. 24, 26; XX.XVII. 376, 377, 380, 3S5;XXX'VIII. 409; XXXI,X. 69, 400; p. Alon, Ellice, Futuna, Wyspy Hawai, Tonga, Samoa, Wyspy Towarzyskie, Rapa, Tuamotus. Ponape, XXXVIII. 211. Rab, XXX, 248. Rapa,oparo, (Polin. Wsch.), XXXVII. 37'9. Rodos, Rhodos, (m. Egejskie), .x.x.:xIV. 19. Rugia, Rujna, Rana, Rugen, (Bałtyk), II. 5; VIII. 275, 276, 278, 281-284, 289, 294, 296, 301-305, 307, 315, 3'16; XI.364, 419; XIV. 36, 45,50, 51, 63, 172, 173, 220, 234; XVII. 229; XXV, 121; XXIX. 105; XXXI. 168; XXXUIl54; Arkona XIV. 32,38, 42, 50, 63, 208, 209; XVII. 194; XXIV. 87, 90; XXV. 121, 125; lXXVI. 71. Brzegi, Breege, VIII. 282; XIV. 173. Jarnice, Jarnitz, VIII, 276. Jasmody płw, VIII. 282. Maitzin, XXXIII. 67. Podmin, VIII. 2718.Radegost, Rieder, Riediere, Retra, XIV. 42, 50, 218, 219; XVII. i94, 202; XXIV. 90; XXV. 121, 125. Schlossberg, XXV. 121; Swantow, VIII. 278; Torąty, Regensdorf, VIII. 276. Witów, Witfelde, VIII. 28Q; XIV. 173. Witawce, Witów, VIII. 2 82. Zaścieniec, Sassnitz, VIII. 282. Zgorzyce, Schorch. Rugia, Schorch, VIII. 2715. Zubzów, VIII, 27,6. Sachalin, Karafuto, II. 197; X. 347; XV. 261, 262; XVI. 117, 126-128, 13Q-134; XVII. 95, 96, 98, 106, 108; XVIII. 80, 81,85,89, 90; XXX. 229; XXXVIII. 332; .xX:XLX. 8, 419. Tarajka, XVI. 131. Samoa. p. Samoańczycy, VI. 323; VII. 18, 19; 'XV. 14; XVIII. 27, 29; .xXXVII. 378, 379. Salomona, ~Melan,), XVIII. 25. Samos, II. 105, 106 1 �646 San Domingo, XXXIX. 338. Sardynia, Sardegna, IX. 262; XXV, 129; XXIX. 205; XXXVII. 423; XXXI.X. 113. Singapore, Singapur, (na płd. od Ma. Jaka), XXXVII. 3S8. Sumatra, (wyspy Sundajskie), VII. 13; XVI. 175; XVIII. 41; XXV. 44; .. XXXII, 59, 63; XXXV. 33; . XXXVII. 3Q1, SS6, 388. Sumbawa, (w. Małe Sund.), VI. 231}. sycylia, .262; XIV. 343; XIX. 114; XXI1X. 205; XXXI. 134; XXXII. . 57; XXXIV, 125, 139; XXXVII. 423; XXXVIII. 31, 250. Św. Heleny, (Atlant.), H. 171. .Tahiti, Otaheiti. XXXIX. 496. Tasmania, p. Tasmańczycy, XXXVIII. 4'09. Timor, XXIII. 174, Tokelau, (0<:.' Sp.), XXXVII. 379. Tonga, PrzyjacieLskie Wyspy, Frien.~ly-Islands, VI. 122, 339; VII. 118; ,X,XXVII. 379, Torresa, Torres Inseln, (N. HebrYdy), .xVIII. 16, 18, 20, 26. Towarzyskie, Gesellschaft Inseln. Archipel. de la Societe, VI,. 115, 239; VII. 20; XXXVII. 378, 379. Triobrandu, XXXVIII. 278. ~uomatus. Wyspy Paumotu. (polin), .xXXVII. 37:9, Vsedom. Uznojma, Uznam, obok Rugii, VIII. 277; XVIII. 46; XXXVII. 265. Uvea. Wallis-Insel, (Oc. Sp.), XXXVII, 379. Vancouver, (Oc. Sp.). II. 99; VI. 117; VII. 17; XVIII. 54. Wielkanocna. Tepido de Fenua, Rapanui, Waihu, XXXVII. 380----36, zanzibar, VII. 221. 64c Zelandia. Sjiilland, IX. 282. Seeland, p. Dania, Półwyspy: Alaska, VI. 217; XVIII. 46, 52; XXII, 87; XXIX. 136, 137; XXXVII. 366, 371; XXXVIII 387 Point-Barrow, XXV. 3·. S. Lawrannce wyspa, XXXVIII. 398. Arabia, p. Araibowie, IV. 70, 73, 78; XV. 27, 2'8; xXI. 270; XXIII. 162; XXX. 231; XX,XII. 62; XXXV.1~8; XXXVI. 56, 69, 167. Mekka, .xxXVII. 389; .XXXIX. 308. Bałkański, p, Bałkany, XXXI. 170; XXXIX. 00, 124, 131, 442. Hel, V. 321; XXVII. 168; XXVIII. 38; XXX. 173. Floryda, Florida, VI. 16; lXVIII, 25. Iberyjski, Pirenejski, p. Hiszpania, Portugalia, III. 177; XXII. 101; XXXVIII. 215; XXXliX 112. Istria. Istrja, XXIX. 2{)5; XXXVII, . 437. Kamczatka, X. 347; XXXIX 8, 67, 419 Kolski, VII. 2. Korea, Komi, Kaoli, Tschao-sjen. Tschosen, VIII. 98; ,XI. 335, 33S; XV. 146; XXX. 231; XXXIV. 28, 31; XXXV. 195; XXXVII. 401; XXXVIII. 343; XXXI,X, 420. Malajski, Ma,lakka, I. 231; XXV. 127; XXXII. 62; .xXXVII. 388; XXXVIII. 414. Ngo. lud., XXXVIII. 414, Skandynawski, III, 174. Taurydzki, Tauryda. Krym, IV. 346; XXVI. 50; XXXIV. 90; .xXXV, 184, 195. Części świata Afryka. Ogólnie, I. 11,233-239; n. 98, 105, 106; III. 175, 252; IV, 69-71, 73; V. 210; VI. 9, 24, 118; VII. 2, 7, 8, 12, 16, 17,25,28. 87, 221; VIII. 6, 283; X. 222, 243, 260, 339, 341; XI. 350, 432; XV. 13, 18, 19, 182; XVI. 175, 325; XVII, 35, 133, 2,74; XVIII, 228; XXI. 42, 50-53; XXIII. 178, 179; XXV. 38, 127; .xxVI. 123; XXVIII. 139; ,. .xXX. 91, 2W, 253; XXXII. 51, 53, 56, 60, 62, 114, 137,192;XXXIII. 20; XXXV. 35; ,XXXVI. 20, 356; ,XXXVII. 76, 294; XXXVIII. 24, 62, 86, 123, 246, 247, 248; XXXIX. 32, 182, 196-2'21, 308, 341, 407, 465, 488, 489, Alego, XXXIX. 211, 224. Benni Mazar, XIII. 270. Cyrenaika, .xXXVIII. 371. Essan, XX:XII. 56. Ga'bis, XXXVIII. 86, 98. . Gem, XXXIX. 224. JogoKebu, XXXII. 60, Kaarchuonio, XiX.XIX. 205. Kenia, XXXIX. 182, 183, 1'91. Mombasa, XIII. 270. Ng'iys, XXXIX. 199, 203, 218, 221. Sakwa, lok. afr, .xXXIX. 211, Tipasa, XVI. '32,5;p. Abisynia, Alger, Angola, Dahomej, Egipt, Etiopia, Gwinea, Kamerun, Kavi. rondo, Kissum, Kongo,Lake Eyassi, Lake Nyassi, Luo, Marokko, Natal, Numidia, Rodezia, Sakwa, Senegal, Sudan, Tripolis, Tunis, Uganda, Wybrzeże Kości Słoniowej, Złoty Brzeg. Afryka Płn., XXII, 72, 101; XXXIII. 19; .xxXIV, 43, 276; XXXV. 195; XXXVII, 362; .XXXVIII. 272. Mauritalfia, XXXIX. 307. Afryka Płdn., VI. 118,225,232. 238; XVIII. 41; XXXII. 113; XXXVII. 371, A f ryk a P ł d .-Z a c h, XXVII. 70, 280; .xXXVII. 7'0, 79. XXXVIII. 52, 63, 86, 96, 344. Gobabis, XXXVIII. 122, 127. Namib, XXXVIII, 52, 95. Kavirondo, XXXLX. 182, 210, 223. Kavirondo Centralne, XXXIX. 182, 1~1, 2,93,210. A f ryk a Ś r o d k o wa, ;XVIII. 42; XXVII. 79, 371; .xXXVII. 280; XXXVIII. 211. Kilimandżaro, XXXIX. 3.02. Uelle, X;XXIV. 13.9, Windhuk, XXXVIII 122. Afryka Wsch., XVIII. 42; Gambila, XXXIX, 345. A f ryk a Z a c h., VI. 22, 243, 244, 336; XXXVII. 280. Afryka,: Abisynia, I. 154,234; VI. 239, 339; XXI'I. 14Q;XXX'V. 95; .xXXVII. 362; XXXVIII. 368---371. A l g e r, Algeria, XIV. 31i; XX'!I. 102; .xXXV, 180 Alego lok. afr, X.xxIX. 211, 224. Angola, XXXVII, 716,7,9; XXXVIII 63. A s e m b o, lok. afr., XXXIX. 210. B a m u m, (Kamerun), XIV. 31l. B e r b e r i a, p, Berberowie i Kaby_ łowie, X. 2UO. D a h o m e j, p. Dahomejczycy, I. 23'3; XXXII. 56; .xXXVIII. 343. E g i p t, p. Egipcjanie, I. 13, n6, 239; II. 104, 105; III. 177, 17,9,235; VII. 16, 63, 64, 152, 339; VIII, 96, 282; liX. 160, 161; XI. 221, 239, 289; XII. 334; XIII. 145, 259, 267, 270; XIV. 193, 197, 198, 213, 404; XV. 2S, 29, 141, 150; XVI. 17, 26, 115; XLX. 124; XXVI. 148; XXIX. 168; XXX. 92, 229, 231; XXXI, 163; �648 XXXII. 65, 88, 135, 155, 162; XXXIII. 19; XXXIV. 80, 125, 126, 134, 137, 139, 276, 277; XXXV. 73, 155, 173, 197; XXXVII. 125, 355; XXXVIII. 343; XXXIX. 19, 68 Aba-el-Dakf, XIII. 268. Aleksandria, III, IOU; XIV. 198; .xXXIV. 134; XXXVII. 288. Beni-Suef, X:III. 267. Chemnis, lXXIXVII. 127. EI-Gamhud, XIII. 267, 280; XIV. 404. Fesżn. XIII. 2£7, 280, Kair, lXIII. 145, 146, 269, 270, 2'81; XIV. 197, 198, 404; XVI. 115. Klimun, X'IV. 4104. Magaga, XIII. 266, 270, Memphis, VII. 287. Minie, XIII. 267. Port Said, XUI. 144. Szaruna, XIII. 267, 2'69, 27'6-278, 2B{).Szejch-Fadl. XIII. 270. E t i o P i a, XV. 29; XXXVII. 359. Amhar, VII. 641, Anzowie, II. 99, Haramantowie, II. 99. G w i n ea, VI. 20, 118, 122; XVII. 19. G w i one a angielska, XIV. 311. G w i n e a francuska, XXVI. 141. Kalabar, VI. 1'6, 117,123,243. K a l a h a l' i, XXXVII.. 74, 716,7,9; XXX!VIII. 52. K a m e l' u n p, Kameruńczycy, I. 153; XIV. 311; lXVI. 175; XXXV. 33. K a l' t a g i n a, Carthaga, Kart hago, II. 105; XXII, 510. K o n g o, 00. 341; IXJXII. 140; XIXJXilI. 150; XXXII1.156; XX.XVII. 371. K o n g o b e l g i j s k i e, XXXVIII, 4'7'9;XXXIX. 19, 211. Luo, XXXIX. 184, 186, 186-192, 195. M a rok k 0, ,X, 222; XXXII. 55, 56; XXXIII. 20; XXXIV. 110, 111, 121, 125, 184, 294; XXXVII. 389; XXXVIII. 383. Fez, XXXII. 56; 649 XXXIV. 121. Reinlah, XXXIV. 184. Tanger, XXXVIII. 388. N a t a l, XXXVII, 2'94. N i e w o l n i c z e W y b l' Z e Ż e, VII. 6. N i g e l' i a, XXXVIII. 34>3. N u m i d i a, XXXV 198. R o d e z j a P ł d., XXXVII, 77; .xxXVIII. 344. R o ci e z j a P ł n., xxxr~ R u a n d a, (Afr. Równik), 358, 212, XXXVII. S a h a l' a, XXXIII. 144; IX:XXIX, 3,40. S i e l' l' a L e o n e, XVII. 275. Senegal, XVII. 19. S u d a n, XXXVII. 362; XXXIX, 56, 183, 335. T a n.g a n i k a, Tanganyika Terrytory, (Ak Wsch.), .xVI. 1'75; XXXIX. 335, T o g o, KVI. 175; XX,XII, 5'3, 56. T l' i P o l i s, Tr~politani:a, XXXII. 56, Muschia) XXX!I. 56. T u n i s, XXII. 102; XXXII, 53; X:x.xVIII.31, Sfaz, XXXII. 53, D g a n d a, XVIII. 44, 45; XXXII. 113, 154. Wybrzeże Kości Słoniowej, (Afr. zach), X!lV. 193. Z ł o t y B l' Z e g, II. 106, Ameryka A m e l' y kap. Amerykanie, I. 11,225, 1236,237, 241; II. 110, 3-70; IV, 11, 67, 70, 73, 78; V. 83; VI. 22, 24, 114, 117, 118, 217, 232; VII. 12, 17, 28,80,81,_ 87,287,296; VIII. 7, 97; Xi. 10, 222,243;IXI. 93,103,328.351, 432; XII. 15, 187; XIII. 164; IXV. 13,15,18,19, 142;XVII. 5,35,58, 65; XVIII. 46, 72, 228; XXI. 37, 42, 51; XXVI. 123; XXVIII. 250; XXX, 230, 253; XXXI. 153, 154;XXXII. 51, 52, 62,97, 163, 171; XXXIII. 68; XXXIV. 96, 186; .xXXVI. 23, 336; XXXVII. 309; XXXVIII. 25. 213, 256,":300; .xXXIX. 21, 26, 32, 49, 68, 69, 91, 94, 400, 417, 424, Filadelfia, XXXVIII. 13. 426, 465, 487. Ameryka P~d .. II. 98; VII. 5, 24; XVIII, 51, 233; XXII. 140; XXV. 38, 127; XXVIII. 10; XXXII. 112, 143; XXXVIII. 284, 408. A l' g e n t y n a, III. 175; XXX'!, 165; XXXIII. 118. B a ka i l' i, XXXII. 155. Bo l i w ia, VB, 326, 3'27; X,XXI. 165. Patacamaja, VII. 326. Brazylia, II. 106; III. 176; VII. 9. 17, t8; XV. 18; XXXJI. 169; XXXIX. 302. C h ił e, VI. 3'34; ViII. 25; iX.XXVll. 380, 382. Ecuador, X,X. 127. Guayana, XXV. 12'7. K o l u m b i a, XVIII. 46, st. Bogota, VI. 24; VII. 17. P a ra g wa j, XXXI. 165. P a l' a n a, III. 176; X.xXJX. 302. P e l' u, p. Peruwiańczycy, I. 237; II. 106; IV, 73; ViI. 124,238,.,239; VII. 9; 15, 1'8, 19; VillI. 204; .xxV. 137; XXXII. 147. Moche, Mochercs, Xx..."'CVIrI.394, 407, 408, T i h u a n a c u, XVIII. 233, 234. Z i e m i a O g n i s t a. l. 70, 71; III. 221. A m e ryk a Płd. - Z a c h., XVIII. XVIII. 53; XXV. 127; XXXII. 98. Ameryka Płn., 1.14; VI. 334,339, 385; VII. 3-7, 13, 15, 19,24; lXVII. 5, 35, 65; XVIII. 46, 55; XXIII. 45; XXV. 127; XXVIII. 10; XXIX. 13, 136, 196; .xXXII, 85, 88, 93, 102, 108, 119, 127, 139, 143. 146, 148, 149, 154; XXXVIII. 391, 405. p. Kanada, Meksyk, Missisipi, XXXIX. 425, stany Zjednoczone. Ka n a da, I. 23'7; VII. 80, 81; OOVII. 6; XXX,VII. 367, 369, 371. K o l u m b i a B l' Y t Y j s k a, XVIII. 52,54. Quebeck, XXXVII. 367, 368. A m e l' y kaŚ l' o d k o wa XVIII. 233; XXV. 127, G u. a t e m a l a, XIX'V. 127; XXXII. 112, 139, 154; XXXIII. 398. H on d u ras, X.v. 141. M e k s y k, Republika Mexicana, I. 237; 11. 104; VI. 24, 242, 3-29; VII, 6, 15; XVIII. 233; .XIXV. 127; XXX1.154; XXXII 00,62; XXX'V. 177; .xXXVII. 3098; XXXVIII. 286, 287, 388, 472. Tepexpan, .xXXVIII. 388. M e x i k o, XV. 18. Nowy Meksyk, New Mexico, III. 215; IV. 64; XVIII, 54; XXXII. 52 Chawa Valley, XXXIV. 71. A m ~ l' Y k a I' ł n., Stany Zjednoczone, Am. Płn. D. S, A. I, 14; II, 3'72; III. 175; IV. 61; VII. 81; lXV. 224; XXXlII. 192; .xXXVI. 327; XXXVII. 368, 387; XXXVIII. 16, 25, 28i!, 466; X.xXIX. 425, 435. Arizona, XV.1S; XVIII. 54. GreatBassin, XXV. 127. Indiana, XXI. 92, Illinois, III. 175. Kalifornia, II. 96; IV. 69, 73; VI. 16; XVII. 9; XVIII. 4'6; XXV. 127. Minnasota, XXXVIII. 388, 399, 407. Oregon, VI. 20; XXV. 127, Pensylwania, Pensylvania, XXXVII. 367. Texas, XI. 256. �650 651 Wisconsin, XXXVIII. 407; miasta: Chichago, VII. 80, 81, 89, 2218, 287; ,XL 423. Chawa - Valley, x'x':'CIV. 71. Mexico, XV. 18. Midletown, XXXVI.l54. Newark, XXII. 61. Point-Hope, XXXVIII. 38'7. Waszyngton, Washington, XXX. 235; XXXVH. 3?2', 37'5. A Polacy w Ameryce: Bandera, św. Jadwiga, łaski, XI. Panna 25tl; Maria, osady Pu- polskie Texas. Atlantyda, XXXVII. 383. Australia p. Australczycy, Nowa Ho landia, I. 170, 231, 232, 242; II. 99; IV, 71; VI. 9, 15, 20, 117,226,336; VII. 16, 21; X. 243; XI. 352, 432; XIV. 191; X!V. 11, 13; XVI. 411; XVII. 3-35, 39, 40, 44, 45; XVIII. 14-16, 18" 20, 24, 43, 46, .5'1, 228; XXI. 270; XXIII. 32, 44, 178; XXV, 128; .xXVII. 172; XXX. 230, 2503"254; XXXII. 163, 192; XXXVI. 23, 3tll; XXXVII. n, 358, 371, 377, 37,9; XXXVIII. 285, 409; XXXIX. 21, 31, 86, 91, 489. Queensland, VI. 15. Walia Nowa VII. 36. Wiktoria, XXXII. 157. Azja, I. 11, 100, 107, 109, 110, 156, 232-238, 240; II. 370; III. 5, 175, 100, 235; IV. 71, 75; VI. 20, 25, 114, 116, 125, 232, 239, 322, 339; VII 18, 61, 86, 287, 288; VIII. 6, 96-98; XI. 103, 432; XIII. 164; XVII, 171, 1'Z2; XVIII. 228; ,XXI. 42, 50, 51, 53; XXIII. 33, 34, 47, 48; X,XIV. 83; XXV. 127; xxvI.' 31, 123; XXVII. 52; XXVIII. 10; .xXIX. 125, 136, 138, 146, 169; XXX 216, 228, 254, 255; XXXI. 153, 154; XXXII. 50, 51, 94, 102, 114; XX.XIV.:Y1, 179, 183, 186; 23, 351; XXX'VH. 363, 386; XXXVII. 363, 366; XXXVIII.' 36, 148, 2'11, 226, 2712, ~O; XXXIX, 6, 21, 31,32, 68, 7'9, 815.88, 123. 139. 359. z ja M n iej s za: Anatolia, II. 104; III, 1717;VII. 295; X. 344; XV. 141; XXII. 72; XXXI. 171; XXXIV, 101, 130, 136, 137; XXXVIII. 3942; XXX1X. 441. Cesarea Kapadocka, XIX. 6.6. Cylicja, Adana, XXXII. 102. Efez, :XV. 25. Kactava, XVI. 290. Mouci- Yery, XXXIV. 701, 134, 137, 'Kolchida, XXXVII, 127, p. Frygia, Kapadocj,a, Lidia, Troja A z j a P ł d., I. 231; XXXI. 154; XXXIV. 1'8i4;XXXLX, 7'8. A z j a P ł n., XXx. 2tW; XXXIII. 137, A z j a Płn. - W s c h., XXXlX .120. A z j a Płn. - Z a c h., XX.X'. 128, A z j a P r z e d n t a, XXXIV. 276; XXXIX~ 489. p. Afganistan Beludżystan, Persja, (Iran). Azja Śradkowa, III. 5,183; V.1, 2, 39,105; XVII. 189; XXX,I V, 65, 173, 177; XXXVII. 166; XXXVIII. 39, 43, 351; XXXIX. 96,4'20. Buchara, VII, '55. P a m i r, Dach Świata, l. 240, V. 2; XXXVIII. 32; XXX:IX. 8. A f.g a n i s t a n, p. Afganie, XXXII. 51: 63; XXX'VIII. 343. A n n a m, Anam, p. Annamici, III. 179; XX,XIV. 28; XXXVIII. 415. A r m e n i a, p. Armeńczycy, Ormianie II. 106; IV. 65; VII. 85; XI.71l; XII. 271; XVIII. 1T9; XXx. 231. A s s a m, VI. 114; XXXV. 197; XXXVII. 371. A s a n XXXVIII. 414. Asyria, p. Asyryjczycy, II. 367; 21; XVI. 27; XXx. 229, 254; XIV. 21; lXVI. 27; X.Xx. 209; 254; XXXVIII. 350, Niniwa, I. 118; X.344. Aszchaood, XXXIX. 3D. B a b i lon ta, Sennar, p. Babilończycy, I. 105; Xry. 29; ~v.I. 17, 26; XXV. 38; XXX. 229, 232, 254; XXXI, 46; XXXII. 143, 146, 152, 153, 155. Babilon. Bab-ilu, I. 13; X. 343, 344; XUI. 163; lXV. 2'1; XXXI,I. 143, 153. B a k t fi: a, Baktriana w Azji Środkowej, na płn. zboczach H~ndukuszu państwo starożytne. VII. 85, 287; XXXIX. 112, B e l u d ż y s t a n, IV. 78; XXX. 231. B e n g a l, (lndie PrzedJgangesowe), III, 17·9; VII. 9, XXV. 44; XXXII. 56; XXXIV. 33. Bellary, (Indie Przedgang,), XXXIV. 184, 185 Benares, V. 285. Berar, (Przedgang.), X.XXIV. 43. B h u t a n, Butan, X.XXIV. 28. B i r m a. Burma, p. Birmańczycy, XT. 103; XXXIV. 28, 3,8, 43, 44; XXXVIII, 413, 414 B i z a n c j u m, Byzantium, VII. 3-01; XV. 30; XVI. 284, 325, 326; XXIX. 159; XX'X. 172, 183; XXXVI. 286; XXXVII. 355. C h a l d e a, Babilonia, p. Chaldej-. czycy, XiII. 335, C h i n y, Czung-Hua-Miu-Kue, p. Chińczycy, I. 12, 177, 215; II. 367; III, 215; IV. 701-73; V. 2; VI. 23, 123, 125, 230, 24'1, 385; VII. 7, 19, 287, 296; VIII. 6, 8, 18, 19; XI. 103, 104, 336, 431; XV. 146, 149; XVIII 91; ,XX. 204; XXII. 95, 126; XXIII. 34, 46; XXV. 42; XXIX. 125; XXX. 183, 230, 231; .XXXII. 51, 55, 57, 62; XXXIV. 28, 31; ,XXXV. 197; XXXVII. 363, 364, 380, 397, 401; XXXVIII. 272, 3'99, 414; XXXIX. 48, ·68, 112, 489, p. ludy Katchin, Mao, Tao. prow. Shantung XX.XVII.I. 394. C o c h i n, Koczin, X:X,X!IV. 42. C h o l~e z m, starożytne państwo nad Amu-Darią, X.XXI:X. 78, 96. Cyamby, II. 110. D a g e s t a n, XX:X:VIII. 350. D a k k a, (Hindukusz), XXXII. 56. D a r d i s t a· n, VII. 61. G o a, II. 105; IX. 233. H i n d u s t a n, II. 98, 106, 297, 302, 303; IV. 75; VII. 3, 6, 8, 12. Hi s a r l i k, P. Troja, VII. 200, 287, 292; XV. 18. I n d i e, II. 82 103, 105, 107; III. 177179; IV, 78; V. 284, 285, 370; VII, 12, 14, 16, 40, 85, 233, 287, 290, 29'1, 300; .x. 111, 222, 346, 370; XI. 432, 437; XII 335; X.III. 25:9, 260, 291, 294; XIV. 191; XV. 15" 19, 195--19'8; XVI. 17; XVII. 20, 26, 35--37" 262, 263; XX. 300; XXIII. 48; XXVI. 116; XX,X. 183; XXXI. 169; XXXII. 56, 60, 85, 102, 1451' 151, 152; XX:XIII. 137; XXXIV. 26 32; .xXXV. 184, 186, 188, 195-197; XX.XVI. 146; XXXVII. 3, 288" 301, 365, 401; XXXVIII. 40, 250, 343; XXXIX. 48, 68, 85" 113 I n d i e A z j a t y c k i e, I. 226. Indie Hi zpańskie, XXXVIII, 239. �653 652 I Ilid £ e H o 1 e n de r,S k i e, XXIX. 207; XXXVII. 392. Indie Południowe, 1.134,150; XXXIV. 37. r n d i e Pół n o c n e, XXXIV. 41. I n d i e Płn. - W 5 C h., VI.9, 3Z9, 385; XXXVII. 363. Ill/die P;I"<zedga',ugesowe" I. 11-'15, HO, 116, ,233; IV. 69, 70, 73, 7'5; XXXIX. 465, 489. Indie Wschodnie, XVIII. 109; XXXVII. 389. Indie Zachodnie, XXV. 127; XXXIV.40. I n d i e, Bombla-j, III. 252; IX. 370. Coc;hin, Koczin, Goa, Kalkuta, VII. 6'3. Madras, Malabar, Pondichery Orissa, VII. 12, 13. Indochiny. I. 236; IV. 71, 73, 79; XVII. 26; XXXI. 153; XXXVIII. 222, 4114; XXXIX. 68, Ill, 112, 128, 129, 489. p. Annam Ayunthia, Birma, Cyamqy, Kambodża l Syjam. I ran" p. Irańczycy, I. 114; III. 171; IV. 63; XlIV. 207;X. Ill; XXXI,X. loll. p. Afganistan, Beludżystan, Persja, Media. J u d.e a, p. Izrael, Palestyna, II. 105; XIII. 163; XIV. 47; XXXI. 46 Jak u c j a, p. Jakuci, x.x,xVII. 97, 123; XXXIX. 88 Jakucka Repu:blika, XXX,VII. 100. Jakutsk, XXXVII. 101. Kołymsk, XXXVII. 108. Orkon, X.XXVII. 103. Werchojańsk, XXXVIIlOO. J a p o n i a, Nippon, p. Japończycy. I. 136., 154, 231, 236; IV. 69 71, 78; VI. 25; VII. 14, 80; X. 12B. 240, 347, 368, 465., .477; XI. 103, 104, 339, 340. 431; X!'I. 271; XV i·",·..,. 148, 149; XVIII. 109; XXIX. 192., 204; XXX. 183; XXXII. 51, 57, 60, 192; XXXW. 28, 31; X'XXV. 36; XXXVI. 143; XXXVII. 371, 376, 404; XXXIX 489. TokiQ, XI. 339; X,VII'I. 90. K a m b o dż a, Kamputschea, :XII. 271; XXXIV. 28; x.xX,Vr'II. 413--415. K a p a d o c j a, VI. 304; XXXVII. 3PO. K a s z g a r i a (Turkestan), XXXIX. 7>0. L i d i a, II. 106; ,XI~I,I.. 40. Lurisita,n" Elam, Elymais, kraj starożytny w dolnym biegu Tygrysu, XXXV. 185; XXXIX. 70 M a d r a s, XXXII. 60; X;XXIV 37, 4!4. Tiniweli, Tirunelwell, XX.XIV.42 M a l a b a r" VI. 25. M a n d żur i a, p. Mandżurowie, VIII. 9; X. 240; XI. 104, 334-336; XXIII. 46; xXXV. 11; XXXVlU. 272; xxxIX. 68. Char'bin, Harbin, XI. 334, 335. Cziczikar, Cycykar, VIII. 17-19. Czyta, Czita, XXiXV. 30. Mezopotamia, III. 183; VII. 26; XVI. 26; XXXIV. 276; XXXVII. 401; XXXIX. 68, 70. M o n g o l i a, p. Mongorowie, I. 12; III. 179; V, 2; VII'I. 9; XXXIV. 28., 31; XXXV. 33; XXXVI. 143; XXXVI'I. 99, 287; XXXIX. 67, 70. P a l e s 11y n a, Felestin, Erec, Israel, I. 184; III. 215; XX,IX. H7; XXX. 229; XXXIV. n, 104, 1209, 130, 134. 136, 277; XXXVIII. 343; XXXIX. 58, 69. Adamman, XXXVIII. 239. Gezer, XXXIV. n, 129. Kedron, Kidron, XXXIV. 282. Jeruzalem, Jeruszalaim, Hiero· solyma, EI-Kudai, Jerosolima, II. 328; VIII. 352, 353; X. 264; XIV. 86., 184, 390; XXVIII. 42, 138; XXXVII. 12. Muteselim, XXXIV. 73, 129. P a l m y r a, Palmira, XVI. 27. P e d ż y k i s t a n, Azja Środkow.a, XXXIX. 422. P e II' ~ j a, Mamalik_i-mamrusch-i· Iran, P. Pers<lwie, I. 116; II. 104; V. 370; VII. 26, 61; XIII. 259; XV. 198; XV1I1I.36; XXI. 270; XXIII. 47; XXIX. 125; XXX. 183; XXXV. 195; XXXVII. 355, 365; XXXVIII. 10, 38, 40. Persepolis miasto starożytne, xx:.,"CIX. 308. Pondichery (Ind. Przedgang.), II. 105; IX. 233. R e pub l i k a U zobe c 'k a, .Azja Środkowa, XXXIX. 420. S u m e r, Akkad., Szumer, Szumir, Mezopotamia, p, Sumerowie, XXXilU. 145; XXXVIII. 360. S y b i r, Sibir, Syberia, I. 15, 88; II. 101 188 195, 305, 306; III. 120, 295? , 296:, IV. 147; V. 9; VI. 26, 119, 120; VII. 1, 237, 335; XIV. 103., 104; XV. 261; XVII. 95; XVIiI:!. 228; XIX. 55; XXIII. 47, 162; XV. 127; XXX. 214; XXXI. 32; XXXII. 89, 108; XXXIII. 137, 138' XXXViIi. 20, 27; XXXVII. 109: 122., 125, 126; XXXVIII. 212, 258, 259, 272, 387; XXXIX. 32, 68, 71, n, 79. 94, 333. S y 'o i r płn., XXXIX. 421. S y hi i r Irkuck, XXX',,". 30. 33. Omsk, Ul. 94; XXXVI. 91. Nikołajewsk, XVIII. 8'3 84. S Yj a m, Syam, Sjami, Thai, III. 179; VI. 237 244; 'XI. 109; XII. 271; XVI. 17'5; XXXII. 55. 57, 59, 62, 63; XXXIV. 28; XXXVIII. 412--415. Ayunthia, XXX ViIII. 415. Bangkok, XXXVIII. 413, 414. Khmer, x''CXVIII. 414, 415. .S y r ia, Suria, Szam, Federation Syrienne, III, 104; X. 344; 'XII. 47; XXIX. 147; XXx. 183; Xx'''CI. 163; XXXIV. 130; XXXVIII. 343. Alep, Aleppo, XXXII. 53. Antiochia, XV. 182. Tyr, Sur, I. 104; XXXIII. 145. Palmyra, XVI. 27. T ,l' o j a Ilion, p. Hissarlik, I. 54; V. 178; VIII. 2<86;XV. 211, 212, 216; XXXIV. 134. Travancere, Trawankur, XXXI":. 44. Turkestan, IV. 63; V. 4; XV. H2; XXII. 98; XXVII. 125; XXXVII. 382; XXXVIII. 43; XXXIX. 130. Chiwa; Vn. 55. Taszkent, X,XVII. XXX,IX. 6, 422. .T yobe t, p. Tybetańczycy, !I. 236; II. 106, 107; VI. 244; VII. 83, 95; ,XJX:XI. 153; XXXIiI. 59, 63; XXXIV. 28, 31, 184; XXVII. 362; XXXIX. 120. Eurazja, X;XXVIIII. 43; XXXI'X. 21, 94, 112., 119, 129, 239. Europa Europa, p. Europejczycy, l. 9, 11, 15, 100, 106, 107, 110, 113, 114, 145, 152, 234, 238-241; II. 175, 196, 369; III, 99, 101, 108, 175, 177, 178, 183, 235, 370; IV. 12, 63, 65, 68, 73--76, 78, 130; V. 204, 370; VI. 8, 9, 21, 23, 218, 23>2,239, 322, 323, 325, 3'39, 385; VII. 9, 17, 83, 97, �655 6'54 84, 86, 286-288, 301, 324; VIII. 37, 38, 97; }C. 110, 231, 242, 244, 274; }CI. 432-439; }cIII. 294;' }cV. 20, 196-199; }cVI. 30, 58, 65, 71, 133; }cVIII 79; }c}c. 166, 178, 179, 209, 240; J{}(I. 46, 66; J{J{lI. 47, 72, 7~, 16, 79; J{}(III. 47, 48, 178; }c}cVI. 31, 79, 123; XXVII. 52; J{}(VIII. 27, 169, 252, 253; J{J{l}C. 129, 135, 146, 152, 153, 166, 169, 200; JCJCJC.88, 148, 228, 229, 231, 232, 235, 238, 240; J{J{J{II. 50, 93; 94, 97, 106, 114; J{}(J{lV. 172, 183, 186. J{}(}CV. 23, 64, 173, 180. J{J{}CVH. 101, 150, 274, 285, 309, 396, 397, 401; }CJ{}(VIU. 10, 16, 32, 35, 40, 41, 43, 44, 148, 231, 236, 210, 215, 329; XJ{J{IX. 21, 31, 66, 67, 7'3-75, 78, 81, 88, 111, 114, 119, 130, 435, 441, 489. E u r o p a Płn., rXrXiV. 111, 12,1; }CJ{J{III. 137; XJ{J{lV. 100, 125. E u r o p a Ś r o d k o wa, III. 182, :X:VIII. 80; XXIV. 82, 91; XXVII. 125; J{}(VIII. 249; J{J{}CVII. 299; ~VIII. 10, 16, 32, 35, 40, 43, 44, 148, 210, 215, 231,236, 329; XlXJeLJe. 21, 31, 66, 67, 73-75, 78, 81, 88, 111, 114, 11-9,130, 435, 141. EUropa Wsch., 1.92; XXV. 5, 14, 107; XXXiIV. 50, 285; XXXI. 46. E u r o p a Z a c h., XVI. 73; J{}(VII. 1, 3; .xXIX.. 130; J{J{}CIII. 141; }cXXIV. 49, 125; XXXVIII. 41. Europa A j a, aia, Kolchida, XVI. 158. A l b a n i a (Starożytna !liria), p. Albańczycy, VI. 415; VII. 232; VIII. 38, 319; XIV. 191; J{}(. 293; J{J{}C. 230, 248, 249; XXJCVII. 359; X}c}cIX. 431. Di.braJ{}(. 294. Skutari, Skudra I}c,283; J{}(. 294. A 1 z a c j a, Alsace, XI. 223; }cVI. 7; XXVIII. 19, 172; XJ{J{. 227. Alzatczycy, VII. 198; JeXVIII. 191; XJeJeIX. 80. Strassburg, JeI. 430. A n g l i a, England, p. W. Brytania, I. 14, 111, 226, 233 241; II. 6, 11; III. 2, 224; IV. 38, 67. 74, 75, 339, 421; V. 49; VI. 21, 203-213, 240, 297, 1298; VII. 17, :80, 81, 233; VIII. 96; X. 98; IXI. 283, 285, 353, 438; XII. 20; }cIII. 270; XIV. 2, 193, 234; XVI. 10; }cVIII. 104; }cIX. 118; %}C. 178, 206, 224,'296; :)CXI. 37; J{}(II. 55, 72, 76, 79; J{}(III. 176; XXVII. 75; J{J{VIII. 21, 190, 195, 197; }cXIX. 207; ::X:XX.151, 227;XJ{J{I. 165;XXlXII 96, 101, 192; J{J{}CIII. 10; J{}(JeIV. 75; XXXV. 20, 181; JeXXVIII. 40, 41, 278,,343, 344, 402, 413; J{J{J{IX. 26 146, 154, 167. Bristol, }cJeX. 212. CambrIdge, III. 235; XVIII. 230; }CXI. 245. Carlisle, JeJeJeIV. 134, 136. Coventry, J{J{lI. 61. Glamerganshire,.,JeJeII. 56. Londyn, London, Londres, I. 241; VII. 80, 82; ·XVIII. 230;'XJXI. 83, 92; XXVIII. 19; JeXXVII. 382; J{J{}CVIII. 211, 212; XXXIX. 182. Oksford, jord, III. 109; VII. 326; XVIII. 23'0; JeXJeVUI. 212, 343. Sussex, XVIIiI. 104, 105. Witshire, J{}(II. 56. Worcestershire, J{}(II. 56: York. }(XXIV. 134, 135. A u s t r i a, Osterreich, Rakusze. I. 25, 28; II. 292; IV. 67, 181, 327; 403; V. 393; Je. 367; }CI, 41, 100, 439 JelIT. 69; XIV. 196; JeVI. 3, 10; Ox- XVII. 73, 125; XV!U. 94; XiX.. 296; XXI. 78; J{J{lI. 76; XJCIII. 19, 172; )[XJJ{. 197; }(XJ{!. 89; X}cXII. 8, 192; XXXIV. 124, 139; XXXVII. 444; JeXXVUI. 37, 41, 294, 402; }cXJCIX. 112, 156, 157. p. Austria Dolna i Górna, Karyntia, SalzJburg, Styria, Tyrol, Voralberg. Moedling, XXXVIII. 3,00. Nuern, JeI. 211. Neukirchen, XI. 211. Neumark, Xl. 211. Wi.edeń, Wien, Vienne, Vindo.bona, I. 24, 28, 223; II. 173; III. 156; 385, 388; IV. 95, 96, 181.' 440; V. 131; VII. 240, 287; !JC. 77; J{. 65, 266; XL 43.\ 100, 327, 4.12; XIII. 79; }Crv. 372; }CVI. 260; 276, 279, 414, 421; XXI. 68, 83, 92, 97; XXVLII. 110; J{J{}C. 23-5; XXXI. 158; X:X:XU. 7, 68, 175; XJCXV. 173; J{J{J{VII. 152, 201, 253; XXXVIII. 290. A u s t r i a D o l n a,' II. 182; 'XIV. 344; XVm:. 73; XXVIL 144; XJCJe. 160, 174, 180; XXXI. 49; XXXIV. 86. Frelesdorf, II. 183; Gutfield, n. 183; Krems n. Dunaj, IV. 440. NageLburg, XJCX. 180. Nowa Prerowa, II. 183. Nowa Wieś, II. 183. Postomis, n. 182-184. A u s t r i a Gór n a, Hallstadt, . XJCIU. 35; XJCXVI. 302. B a łka n y, I. 105, 113; XVII. 72; XVIII. 223; XJC. 299, 316; XJCI. 270; XJCII. 101, 140, 141; L"aV. 82, 87 XJeV. 106; X;X;VI. 38; XXl}C. 131, 174; XXJC. 214; XXXII. 176; X'XJClV.· 49, 139; XXJCVII. 432; XXXVIII. 221; X·XXIX. 15, 104. p. Albania, Bo- śnia, Bułgaria, Chorwacja, Dacja, Dalmacja, Grecja, Hercegowina, Jugosławia, Macedonia, Serbia, Słowenia, Tracja. Bałtyckie kraje, XJeV. 106; JCXXVII. 251, 273. B a s z kir i a, Baszkirska A. Z. S. R., p. Baszkirzy, }cXXIX. 97. B e l g i a Bruksella, XXXIJe. 129; Spy, VITI. 96. Walonia, XVlII. 95. B i a ł o ruś, B. S. R. R., p. Bia~c-rusini, I. 92; n. 210, 213 215; ITI. 98, 99, 101, 103, 105, 108, 111, 380, 385; IV. 3, 32, 77, 163, 173, 339, 396; V. 371; VI. 202, 204, 231, 306; VII. 14, 223; VIII. 90, 211, IX. 86, 225; X. 227, 23'9, 240,3'75, 472; X2II. 184; }cIV. 92, 301; XV. 33; XVII. 29, 39, 93, 179; XVIII. 224; }cJe. 167, 316; XXI. 50; XXII. 23, 129, 130, 144; XXIII. 119, 1,53, 161; XJCVI. 57, 105; XJeVII. 157, 166; J{J{}C. 30, 213, 214, 229, 239; XXXII. 38, lal, 170, 181; JeXXIII, 6, 141; J{}(JeV. 29;'- XJCXVI. 287; }cXXVHL 219, 340, 3ęO; }cXXlJe. 348. Boryczew, XIV. 301. Pow. Kobryń. Kobryń, XVII. 23'2; XX. 291. Pow Kosów Poleski. Piaski, XXV. 5. Sporów, XXV.5.6. Pow. KostopoI. J{J{J{I. 28, 29, 31, 33. Majd.an Mokwiński, XJ{J{VI. 291; J{J{J{IX. 261. Orzew, J{J{}CI. 29. Pow. Kowel. Bobły, XJeXl. 32. Pow. Kowel, J{J{J{I. 26, 33; J{J{}CIII. 148. Maniewicze, XJ{J{l. 26. Sircz, J{J{}CI. 28. Skulin, XXJCI. 27, 30, 33. Pow. Łuck. Dąb~owica, }c}c}cl. 30. Łuck, X. 149; XJeVI. 135; J{}(VII. 137; �-, ", .' •..•.."' ...'. 656 B. 657 s. R. R. XXXVI. 92; XXXVII. 208. Pow. Łuck, XXXI. 26; XXXVI. 5. Pow. Mińsk. Iwaniec, XXXV. 188. Pow. Owrucz. XXII. 112. Iwaniec. XXXV. 188. Pow. Pińsk. Gogolewo, XVII. 272. Pińsk, Pinesk, Pinskum, '" Pinscum, Pieńsk, III. 109; XX. 291; XXXI. 70. Pińszczyzn.a, IV. 340; IX. 143; XXIV. 94; XXXIII. 11; XXXV. 186; XXXVII. 459. Pow. Pińsk, XXXI. 30. Strzelsko, XXXI. 30. Twar. dówka, XXVII. 124. Kożangródek XXXIX. 243. P o l e s i e B i a ł o r u s k i e, II. 187; IV.340. Polesie Briańskie, XXXIX. 99. Polesie Kijowskie, XVII. 61. Polesie Litewskie, XII. 40. Polesie Mozyrskie, XXVII. 139. Polesie Nowogródzkie, XXIX. 1B5. Polesie Pińskie, IV. 392. Polesie Rzeczyckie, XXVII. 132, 133, 138, 172. XXX. 18, 21. Polesie Sarneńskie, XXXIX. 118. Polesie Wileńskie, XXIX. 1B5. Polesie Wołyńskie, XVII. 179; XXIX. 185; XXXII. 170; XXXVIII. 219, 272, 340, 446. Poleskie woj., XXVII. 153; XXXIII. 153; XXXIV. 198, 211, 225, 233, 237, 242, 243. Pow. Równe. Pow. Równe, VI. 37-39, 53, 302, 303; XI 191; XIII. 7; XXVI. 41, 135; XXXI. 24; XXX. 26; XXXIII. 9; XXXVII. 207, 20B. Pow. Rzeczyca. Pow. Rzeczyca, XXVII. 172. Babczyn, XXVII. 138. Pow. Rzeżyca. Wielony, I. 1B7; IV. 37B, 379. Ziemskie, X. 446. Pow. Słonim. L. S. R. R Słonim, III. 98. VIII 211. Słonimski.e, VIII. 220. Pow Słonim, XXIII. 64, 104. Wysock niżni" XVII. 13. Pow. Słuck Kleck, XIV. 301. Kobryniec, XVII. 232. Lecieszyn, XXXVI. 90. Nieśwież, ,III. 109; XXII. 129; XXXVI. 89; Ostrowie, przedmieście Słucka, XI. 2H. Siemieżowo, XI. 220. Słuck, III. 104; Xl. 207, 212, 214, 217-219; XXXVI. 90. Warkowicze, XI. 213. Zadłubowo, XL 214. B o ś n i a, p. Bośniacy, I. 54, 57, 58; Ul. 190; IV. 59; V. 137, 138, 147, 280 281; VI. 415; VII. 223, 237; VIII. 3B, 97, 3'19;DXI.36; ,XII. 108; XIV. 61; XlVI. 324; XXII. 102, 140; XXXVII. 430, 433; XXXVIII. 317, 3'64. Serajewo, Sarajewo, V. 137; XXII. 101; XXXV. 30; XXXVII. 430, 432. 437; XXXIX. 112. 119. B r a m a M o r a w s k a, XXXIX. 442. B r e t a n ia, Bretagne, II. 9, 10, 18; V. 271; VI. 204. VII. 84, 85, 87, 299-302; IX. 241; X 370, 459; XII. 271; XVIII. BO,100;XXXIV. 125,139. Carnac, VII. 300, 301. Finistere, X. 45,9. Fouesnant, IX. 459. Kermarye, VII. 301 Lorient, VII. 301. Moncoutour, V. Bil. PluharnelVIl. 300. Treguidel, V 273, 274. B r y t a n i a, p. Brytowie, III. 62; IX. 170; XXXIII. 146. Bulgaria, p. Bułgarzy, 1.117, 118; V. 370; VI. 203; VII. 232, 239; X. 467, 468; XI. 438; XII. 109 XUI. 293; XIV. 193; XVI. 324, 325; XVII. 28; xvnI. 104; XXII.' 76, 102; XXIII. 47; XXVIIL. 240; XXIX. 112, 197, 201, .207; XXXI. 163, 1?3; XXXIII. 11; XXXIV. 139; XXXVIIi. 303, 441, 445, 471; XXXVIII. 317, 386; XXXIX. 119, 124. Filipol, XXXIV. 88. LeszkoGornodzumejsko, XXVII. 181. Rumelia, XII. 109. Ruszczuk, XXXIX. 119. Sofia, XXII,. 101; XXVII. 181; XXXIV. 88; XXXVII 351. Szumla, XXVI. 83. Warna, Odessus. XXV. 46; XXVI. 83; XXXI. 159. Wojewadina, XXXVIII. 364. B u r g u n d i a, XXXVII. 241; XXXIX. 73. C. S. R, Czeska Socjał. Republika. p. Czechosłowacja, XXXIX 133. Capodistria, Cape d'Istria, Koper, XIV. 72; XVI.' 114. Chodowie, p. Czechy. V. 381; XXX. 226. C h o r wac j a, Kroacja, p. Chorwaci, I. 183; VII. 232, 239; Vln. 96; XIII. 16; XVI. 156; XVIII. 116; XXII. 140; XXIX. 112, 132; XXXVI. 303; XXXVII. 356, 427, 429, 437; XXXVIII. 359.' Doubravec, XXXIV. 87. Dubno, XIX. 12. Koprivnica, XXXVII. 437. Krapina, XXII. 74. Chorwackie nazwy miejsc o w o Ś c.i bliżej nie określone: Babina Greda, XIX. 29, 30.Bobovee, XIX. 22. Borczec, XIX. 6, 22. Barie, Borjo, Borki, Borkovec, XIX. 6, 22. Borovie, Borove, Brest, Brestik, Brestje, Brestovec, Bresztane, XIX. 8. 42 Lud - Tom XL Brezovec, XIX. 22. Brod,' Brodac, XIX. 8. Brotnja, XIX. 28. Bukovszczak,. Dolec, Drenczec, XIX. 21l. Dobovac, Dubovec, Dubovica, Dubovik, XIX. 16. Dubrava, Dubravec, Dubravci, Dubravszczak, XIX.' 19. Dumbrava Gola, Golac, Goleszi, Gola, Brdo, Gradec, Gradiszczak, Gradiszcze, Gradiszka, Gradiszcie, Gradiszte, XIX. 26. Greda, XIX. 29,30. Gredice, Gredice, Grecfjan~, XIX. 29, 30. Hrastina, Hrastie, Hrasteki, Hrastevec, Hraszca, Hrąszcani, HraszciJna X!IX. 10. Hudi Bitek, Hudovlj'ant, IHudovo, xix. 11. Jastrzebarsko, Jastrebica, XIX. 30. Jeletlszczak, Kamenjak, XIX. 22. Komor, Komornica, XIX. 11. Korenjak, Xl!X. 2'2. Kozlek, Kozlikowe, Kozljak, XIX. 13. Kriżevczec, iLipowiak., l-irpovszczak, XIX. 22. Pod Gredom, XIX. zg, 30. Ribari, Ribarica, Ribarsko, XI'X. 21. Sgivniak, XIX. 22. C h r a b a c j a, Chorwacja, Wielka Chrooacja, kraina, Bialochrobacja, Biela Bialo- Horvacja, Biela p. Chrobaci, H. 3, 78; IX. 131, 132; XVII.26; XXX. 248; XXXVII. 427. C z a r n o góra, Montenegro, p. Czarnogórcy, II. 8'9; VII, SB, 217; VIII. 38, 3119; XVI. 324; XVIII. 98; xxrx.. 112; XXX. 230; xxXVI. 303; XXXIX. 163. zeta VII. 217. C z e c h o s ł o wac j a, C. S. R, p. Czechy, XVII. 23; .xxv. 142; C. S. R, XVll. 23; XXV. 142; XXVI. '57, . 146; XXVII. 155; XXVIII. 240, 249; XXIX. 119, 166, HOTvatsko,. Biele Uhorsko, �65y 658 177, 190, 202, 203; XXX. 230, 238, 239; XXXII. 192; XXXIII. 11; XXXV. 133, 180; XXXVIII. 166, 359, 360; XXXIX. 426, 428, 430, 435, p. Czechy, Morawy, Słowacja, Hana, XVI, 230; XXXIX. 143. Liptów, Orawa, Spisz, Trenczyn, Ljesk XXXIX. 433. Pistow, Pistowice, Pisty, VITI. 3,95, zaolzie, XXXVII. 208. Czechy. p. Czesi, I. 185; II. 31, 34, 36, 75, 78, 81, 100,~123, 129, 149, 150, 153, 200; III. 3, 95, 370; IV. 156, 181, 440; V. 179, 180, 239, 240, 24{l, ,270, 299, 381, 386; vr. 281, 282, 337; VII. 91, 237, 239; VIII. 320, 395, 396; IX. 139, 280, 282; X. 116,132, 133, 138, 139, 143, 144, 149, 232, 247; XL 359, 360, 430; XII. 10, 36, 97, 108, 234, 237, 271; XIII. 5, 68, 81, 89; XIV. 28, 73, 82, 84, 193, 299, 315, 3~4, 345; XV. 34, 145; XVI. 166, 347; 352; XVIII. 96, 97, 100, 103; XIX. 21, 66, 114, 124; XX. 166, 174, 175, 196; XXI. 18,37 .. 64, 98; XXII. 76; XXIII. 19, 30, 185; XXIV. 83, 85, 89; XXV. 125; XXVI. 30, 42; XXVII. 144; XXVIII. 172; XXIX. 166; XXX. 147, 180, 181, 222, 223, 239; XXXI. 82, 89; XXXII. 10; XXXIII. 13; XXXIV. 172;XXXV. 177. XXXVI. 12, 283; XXXVII. 477; XXXVIII. 263, 359; XXXIX. 124, ,128, 130. Berno, Brno Morawskie, II. 95, 186, 194; xx. 322; XXVIII. 111; XXIX. 197, 202; XXXV. 3Q, 36, 202; XXXVII. 394, 468. Beraun, XXXVII. 172. Bolesławiec XXVIII. 172, pow. Bogumin, Polska Lutynia, II. 96, Bra- tysława, Bratislawa, Pozsony, II. 1, 2; VI. 282; VII. 194. XII. 237; XXV. 124; XXVI. 127; XXIX. 197; XXX. 164, 182; XXXVII. 351; XXXVIII. 356; XXXIX. 427. Brzeznów. XI. 317. Brzezawki, XXIX 119. Bydżovsk, IX. 92. Chomiż, Chomesa, Comeise, Camase, Comesa, II. 175. Chotuń, VIII. 397. Chrudzirn, Chrudim, III. 3116; VII., 320; XXVIII. 172. Czasława, VIII. 320. Detyniec, Dietiniec, IX. 283. Dęb'no, XIX. 12; Doubravy, XXIX. 119. Ganovice, V. 311. Komorny Gród, XXXVIII. 300. Kusice, XXXIX. 428. Lttomierzyce, Litomerice, IX. 284; XXXVI. .21. Luhaczowice, Luhacovice, XXIX. 118, 120; XXXVI. 63. Marianka XXXVIII. 358. Międzyrzecz Walaski, XXXV. 30: Opawa, Tropava, Proppau, VII. 98; XXXV. 30. Ołomuniec, Olomouec, Holomuniec, II. 34; V. 245; XVIII. 122, 126; XXVIII. 11; XXX. 221; XXXI.. 30. Ostrów, XXXVIII. 270. Ostrzykonie, II. 78 Pardubice, Pardubitz, Pardibus, XVIlI 234. Pilsko XXXIX. 427. Pilzno, XXXIX. 144. Podjestiedie, II. 76. Pojizorze, U. 76. Police, Politz, XI. 317. Praga, Praha, Zlata Praha, I. 220, 223, 224; II. 1, 5, 31, 33, 75, 95, 146-149, 150, 152, 154, 183, 186, 282, 287; III. 104, 107, 388; IV. 117,199; VII. 81, 91, 23'4, 236, 239, 240; VUI. 320; XI. 322, 435; XIII. 261; XIV. 406; XIX. 66; XXI. 97, 270; XXII. 162; XXIII. 14; XXVI. 122, 126-128; XXVIII. 106, 249; XXIX. 171, -74, Pressburg, Proszburg, 191; XXX. 221, 224; XXXII. 175; XXXIII. 14; XXXV. 30, 36; XXXVI. 38; XXXVII 152, 247, 343; XXXVIII. 300; XXXIX. 144. Sidzina, XXXIX. 433. Svaty, Martyn Turcansky, II. 80, 149; V. 240; VIII. 322. XXVI. 127; XXXV. 30. Szumany, XVI. 7. Turnovo, II. 76; Węgi.erski Bród, VUI. 320; XXIV. 30. zalesie Luhacovske, XXIX. 118. Zwoleńsko, XXXYIII. 359. Beretinec XIX. 5. C z e s k i e n a z w y m i e j s c o w oŚ c i, bliżej nieokreślone: Beretinec, Bernov, Berzice, Berzevice, Berzkovice, XIX. 5. Blatina, XIX. 28. Borczany, Borczice. XI'X. 7. BOl'k, Borek, Borova, Borove, Borovina-Borovko, Borovna, Borovnik, Borovno, Borovsko, Bory, XIX. 7, 12, 22, 28. Borohradek, Borzislav, BQrzislavire, XIX. 7. Brocno XIX. 12. Brod, Brodany, Brodce, Brodec, Brodeczno, Brodek, Brody, XliX. 8. 19, 22. Brozany, Brudek, XIX. 8. Brzezno, XIX. 12. Buczina, XIX. 28. Bukovina. XIX. 28. Bukovno, XIX. 12. Bystrzec, XIX. 22. Chrast, Chl'astawa, XIX. 10. Chl'astavec, Chrastavice, Chrastevo, Chrastna, Chrastno, Chrasztany, XIX. 10. Daubitz, XIX. 16. Dobeszice Dobeszov Dobeszovice Dobev, Dobrohostov, Dobroszo~ vice, Dobszin, XIX. 17. Drhonice, Drhotin, Drhovec Drhovice Drslavice, XIX. 20: 21. Doubek: Doubi, XIX. 16. Doubrava, Doubravka, Doubravnik, Doubravany, XIX. 19. Dubi, Dubiczina, Dubina, Dubova, Dubovo, Du:12* bovka, XIX. 16. 28. Dubec, Dubenec, XIX. 22. Dubravice, XIX. 6. Dvorzec, XIX. 22. Drżkov, Drżkr.ajow, Drżkrajovice, Driov, Drżovice, XIX. 20. 21. Habrzina, XIX. 28. Hevsin, XIX. 24. Hlinicna, XIX. 28. Hlohovczice, XIX. 6. Hnevanice, Hnevanovice, Hnevczeves, Hnevczice, Hnevetice, Hnevice, Hnevin, Hnevkov, Hnevkovice, Hnevnice, XXI. 24. Hola, Holany, Hole, Holice, Holisł':, Holy, XIX. 24. Holubin, XIX. 30. Hostaczev, Hostakovici, Hosteszev, Hosti, Hostinici, Hostikovice, Hostinov, Hostiszov, Histoszova, Hostiszovice, Hostjenice. Hostkovice. Hostvitz, Hostynj, Hostynje, XIX. 25. Hrad, Hradce, Hradci, iHradczanki, Hradczany, Hradec, Hradice, .Hradisko, Hradisztie, Hradisztko, XIX. 27. Huśnia, XIX.28. Hvodec, XI'X. Z2. Hyevotin, XIX. 24. łab1kynice, XIX. 6. Jestrab, Je.strab, Jestfebi, Jestribec, Jestrzebice, XIX. 30. Kamen zamek, IX. 11. Kostelec, XIX. 22. Koz1any KozIe, Kozli Kozlov Kozlovi~~, Kozlovky, 'XIX. 1~. Lipec, Lipenec. XIX. 22. Meziborzi, XIX. 7. Mlynec, Modrzec, Mokrzec, XIX. 22. Nowe Hrady, p. Gratzen, XIX. 27. J?odbor, Podborzany,Podborzanky, Podborzi XłX. 7. Podolec, Rohatee, XIX. 22. Rybar, Rybary, XIX. 21. Rzeczice, XIX. 6. Sokolovec, XIX. 22. Starigard, Stargard, Stargrad, XIX. 27. Tjeszice, . Tjeszin, XIX. 3. Tjeszov, Tjeszkoviee, Tjeszovice, XIX. 3. Trzesznovec, XIX. 22. Utjehov, Ut je- �.'.", 661 600 F i n l a n d ia, Suomi, Suomen, Tashovice, Utjehoviczky, p. Antischsavalta, p. Finlandczycy, I, 54, kau, XIX. 3. Utjeszenice, XIX. 3. 42; 236, 272, 360, 372, 381. AlaUtjeszov, utjeszovice, UtjeszonoVetela, J{J{XVI. 96; Halsua, vice, Utjeszonovice, p. Anti~hkau, XIX. 3. utjeszenice, Ut jeXXJ{VI. 314. HartuIa, XXXV. 36. szov, Utjeszovice, Utjeszonovice, Helsinki, Helsingfors, ]{I, 3127; p. Antischkau, XX. 3. Velehr d, J{UI. 181; J{J{XV. 3'6; XXXVI. XIX. 27. zabor, Zabol'lIla, Zabo313, 314; JOOCVII. 438. Hyrynrów, Zaborzi, XIX. 7. zahost, Zesalmi . , XJ{XVI. 314. Maarialenec, Zvjerzynec, XIX. 22. Magdaleena, XXXVI. 314; NurD a l m a c j a, p. Dalmatyńcy, 1. 89; mes, XXXVI. 314. Satakunta, IV. 31; VI. 415; VIII. 319; XIII. XXJ{IV. 285; XXXV'll. .442. So16, 89, 233; XIV. 29, 176; XVI. anIahti, XJ{XVI. 314. Testama, 324; XViII!. 104. XXII. 140; ]{XXVI, 314. Tavastland, XXXIV. XXIX. 112; XXX. 270; XXXIV. 2B5. Vakka, XXXIV 286. Vandra, 124, 139; XXXVII. 429. J{XXVI. 314. Dubrownik, Ragusa, XXXVII. F r a n c j a, p. Francuzi, I. 14, 136, 429; Split, XXXVII. 429, 433,437. 240, 241; n. 105, 112, 113; HI. 2, D a n i a, Danmark, p, Duńczycy, IV. 179, 224, 321 323 370, 371; IV. 67, 67; ViII. 80, 115, 334; VIII. 88, 69, 74, 7'8, 280, 339, 356; V. 270; 282; IX. 284; XI. 244, 328; XIV. VI. 8, 240, 297, 298, 338; VII. 17, 172, 191; XVI. 10. 71; XX. 178, 43, 7B, 80, 81, 83, 85, 88, 296, 330; 224; XXLI. 157; XXIX. 177, 190, VIII. 38, 96; J{. 98, 223, 249, 2.68, 197; XXXII. 192; J{XXV. 179,195; 340; XI. 212, 222, 281, 283, 285, XXXV'1. 233; X]{XVII. 326; 420; XII. 20; XIII. 292; J{IV. 193; XXJ{VITI. 41, 42; ]{XXIJ{. 172. J{V. 184; ]{VI. 6, lO, 157; XVII. J u tla nd ia, XXXVI. 281, 383; 41, 58, 71; XVIII. BO,93, 94, 97, xx.XVIlI. 36, 41; ]{XXIX. 293. 101, 105, 116; XIX. 32, 63, 118; XX. 206, 296, 299, 300; XXII. 75, Aarhus, X]{XViII. 333. Kopen77, 79; ]{XIII. 15; XXV. 11; ha.ga, Kjobenhavn, IX. 282; XVVI. 93; XXVII. 75, 90, 111; XXVI. 71; Lyngby, ]{XXV. 34. ]{XVIII. 21, 27, 29, 253; XX!J{. Sn6gh6i, J{J{II. 57. 139, 153, 177, 190, 197, 200; XXX. Obszar duński, XXXI]{. 115 45, 148, 152, 174, 183; XXXII. 192; E s t o n i a, Eesti, Vabariik, p. In]{XXIII. 6; XJ{XIV. 276; XXXV. flanty, .T. 54; VIiI. 14; IJ{. 2a5; 20, 174, 179, 186, 195, 198; XXXVI. XIV. 191; J{VIII. 109; XXIX. 197. 146, 156, 183, 232, 318; J{J{J{V1I. ]{XX.' 229; ]{XXII. 89, 94, 99, 12, 98; J{J{J{VILI.16, 147, 215, 263, 104, 192; XXXV. 175. 293, 336, 413; ]{XXIX. 2, 32, 46, HeweI, Tanin, VII. 300; XXXVLI. 115, 467, 468, p. Alzacja, Bretania, 241. Ryga, VII. 300. XXIJ{. 191. Lotaryngia, Normandia, Owerma, Daugavpili, XXVI. 197;XXXVIII. Pikardia, Prowaricja, Sabaudia, 360. Sardynia, Abbeville, XXII. 73. Aigues Montes, XV. 182. Ain, XVIII. 106. Akwizgran, XXX. 235. Alencen, XXIX. 111. Amien, II. 108, 112. Angers, XXII. 56. Arnay, XVIII. .93. Auxois, J{VJII. 95. Cangennes, XXIII. 15. Cahors, XXXVI. 146. Champagne, XVIII. 106. Cro-Magnon, XVII. 96.Damprichard, XX. 299. De1finat, XXXI. 159. Dinant, H. 201.Franche-Comte, XV. 34, 35; XVI'll. 106; XX. 300. Guingamp, VII. 301. Hai.naut, XXXV. 202. Huy, II. 201. Kornwalia, XVIII'. 196. Lake et Cher, XVII. 106. Louvis, I. 111. Lion, Lugdun, Lugdunum, Lyon, ]{XVIII. 27; . XXX. 180. MontpeUier, X. 269, 272; XVIII. 94. Orlean, Orleans, XXII. 12. O,¥ernia, Auvergne, V. 379; XX. 295. Paryż, Paris, Lutetia Parisiorum, I. 3. 9, 96; III. 388; IV. 40, 61; VIT. 78, 80, 82" 87, 103, 286; XI. 207, 245; XIII. 348; XIV. 180; XV. 186; XIX. 124; XXI. 82, 83; XXVIII. 19, 27; XXXIII. 14; XXXIV. 134; XXXV.35; XXXVI. 327; XXXVII. 141, 156, 309. Perigord, V. 269. Port Blanc, X. 223. Provancja, Provence V. 379; XV. 1.82.Rouen, XIX. 32. Semur, V. 274. Saint-Germain. VII. 286. Strassburg, X. 270; XXVIII. 191. Tulon, XXXVII. 156. Ville-juif, XXII. 73. F r a n k o n i a, Fran~en, VII. 155; XXIII. 17; XXIV. 81. F r y z j a, Friesland, p. Holandia, XXXI. 68. G a 1i a, Gallia cisalpina. Gama transalpina proprid ultima, p. Gallowie, XI. 355; XXXVIII. 40. G e l' m a fi i a, p. Germanowi.e, Germanie, lU. 377; IV. 76, 79. G r e c j a, p. Grecy, l. 156, 239; II. 104, 107, 365, 367; III. 177, 179, '214, 292; V. 176, 284; VI. 297, 312; VII. 3, 5, 18, BO, 232, 286, 291; VIII. 8, 319; X. 111, 262; ]{I. 222; XIV. 189, 190, 198. 233; XV. 21, 29, 32; XVI. 25, 28; XVII. 27, 69; XX. 206, 298; XXII. 37; XXlU. 14, 36; XXVII. 55; XXIX. 13'2, 197; XXXIII. 11; XXxIV. 70, 74, 117, 125, 130, 131, 134.. 136, 139. 274, 276; XXXV. 174, 188. Ateny, Atheny, II. 103, 105, 106, 2a8; III. 216; V. 285; VIII. 3, 4, 8, 319; XUI. 150; XIV. 197, 198; XVI. 25; XX. 184; XXII. 146; XXV. 41; XXXIV. 131; XXXVII. 130. Breston, Berestia, Berestewa, Berestemitsa, Brestov, Breostia, Brześć, ]{IX. 9. Delfy, Delphy, XXXVII. 137, 279. Dubiana, Dubiane, Doubiana, Doubiavn, XDC. 15. Faleron, ]{XII. 146. Frastana, Frestana, XIX. 10. Korynt, XXXIV. 70, 96, 108, 134, Teby, Theby, Thiva, XJ{J{lV. 70; J{J{J{VI:r..':133; ~.aloniki, Thesaloniki, V. 176; VII. 340; ]{XVII. zante, VIII. 319; 181. Achaja, XIX. 27. Arkadia,]{Ix' 22, 27. Beocja, Bowt1a, XXXIV. 70; XXXVII. 138. Elida, V. 235. Epir, IV. 95. Itaka, Ithaki, VIrI. 319; XXXIII. 107, 134. Lacedom9nia. XXII. 38. sparta, I. 155; II. 297. Tanagra, XJ{J{lV. 101. Tessalia, Tesalia, Liwa Tricala, V. 235; XVI. 23; XIX. 9; XXXVII. 130, 137, 138. Grecja starożytna, I. 8; XXXVII. 137; XXXIX. 48, 159. �663 662 Anauros, XXXVII. 131; Askra, XXXVII. 138. Boiotia, XXXVII. 138. Jolkos, XXXVII. 127, 137, 138. Jonia, XXXVII. 138. Kyrena, XXXVII. 137. Magnesia,XXXV'II. 1318.Plataiai, XXXVII. 130, 138. Phylakopi, XXXIV. 94, 134. Peloponez, Peloponessos, Morea, VIII. 319; XXX. 230. G r e c k i e k o lon i e, Chersones, XXXIV. 70, 80, 81, 114, 116, 125, 1312,134, 137. Olbia, XXXIV. 70, 80, 134. He 11 a d a, p. Grecja, II. 303; VI.339; VII. 6; XV. 30, 190, 195; XXX. 229. Hercegowina, I. 57; V. 137, 146; VI. 415; VIII. 319; XII. 108; XXIX. 112; XXXIX. 112, 119. H i s z p a n i a, Espana, p. Hiszpanie, I. 240; n. 25, 111; IV. 69, 339; V. 27; Vi. ,297; VIII. 96; X. 262; XI. 212; XIV. 191, 330; XVII. 71; XVIII. 106; XIX. 33. XXII. 76, 77, 79, 1 58; XXIII. 13, 14; XXVII. 83, 90;XXIX.206; XXX. 174, 219, 230; XXXII. 62, 192; ,XXXIII. 2; XXXIV. 276, 294; XXXVIII. 215; XXXIX. 48, 113, 160, 166. Andaluzja, XXII. 103; Galicja XXXJx, 80. Kastylia, X. 262; XXII. 103; XXXIX. 160. Katalonia, 11. 111; X. 262. Leon, XXII. 103. Barcelona, XXXII. 62; Bayonne, XXXVI. 324. Dertosa, XXIII. 13, 14. Gerona, II. 111. Granada, X. 262; Kordowa, XXVII. 75, 83. Salamanka, XXVI. 70; XXVII. 75, 76. san Juan, XXXIV. 71. Saragosa, Zaragoza, XVI. 247. XXXI. 126. Serra da Estrella, XXXI. 56. Sewilla, 1 XXVII. 75, 83, 90. Toledo, XXVI. 70; XXVII. 75, 76, 83. H o l a n d i a, Konikrijk der Nederlandon, Niderlandy, p. Holendrzy, I. 111; VI. 297; X. 98, 268; XI. 244; XIV. 330; ~VI. 6; XVllrI.105; XXI. 269; XXII. 70; XXVII. 111; XXIX. 202, 203, 207; XXX. 252; XXXI. 152; XXXII. 5, 192; 195; XXXIII. 11; XXXV. 90, 179, 195; XXXVIII. 147, 413, 415; XXXIX. 121. Leyda] Lejda, Leiden, Lugdunum, Batavorum, III. 109; VII. 287. Tilburg, XXI. 263. Hu.culszczyzna U. S. R. R, p. Huculi. I. 147; VII.65, 169-176, 259, 264, 272; VIII. 437, 438; IX. 94, 415-417; X. 245, 276, 459, 47'2; XI. 100" 421; XIII. 25, 34; XIV. 46, 47, 49, 83; XVI. 12; XVllI. 100, 103; XXI. 44, 45, 50; }(XlI. 68; XXV. 5, 118; XXVI. 46, 47, 49, 51, 56, 57, 60, 62, 63; XXVII. 11; XXIX. 154, 184; XXX. 5; XXXI. 69; XXXII. 187-189, 191; XXXIII 28, 29, 136; XXXIV. 19, 119, 119, 139, 149-152, 243, 258; XXXV. 76, 81, 83, 89, 115, 173; XXXVII. 225, 228, 283; XXXVIII. 446; XXXIX. 333. Chimczyn V. 219; WII. 266. Pogranicze huculskie XXXIV. 142. Inflanty, p. Estonia. I. 187; 111. 14; IV. 153; XII. 271; XXII. 11. I r l a n d ia, Ireland, Eire, Hibernia, p. Irlandczycy, II. 102;' III. 178; VII. 151, 156, 158; XI. 438; XXIII. 28, 160; XXXV. 195; XXXVI. 281; XXXVII. 283. I s l a n d i a, Island, p. Islandczycy, III. 95; IV. 75, 279; VI. 21; VII. 232; XVI. 114; XXIII. 2'6. Egla wulkan, XXXVI'll. 250. Jugosławia, Iwina, Srba, S. H. S. KralejeHrwata, Slovenaka, XXIII. 48. Baku, VII. 14. Dagestan, XVII. 266. Gruzja, VII. 58; VIII. 219 Kartu, XXXVIII. 350. Mingrelia, VII. 58, XXXVIII. 350. Swanecja, XVII. 264; XXV. 58. Transkau'kazja, 1. 150; XXXVIII. 221. Tyflis, I. 64; VII. 57; XXI. 255; XXXIV. 105, 111, 441. Kra j e a l p e j s k i e, p. Szwajcaria, Tyrol; XXXIII. 19. K l' a j B e ł o z e r s k i, p. Z.S.RR,. XXXIX. 82. Kraj N a d b a j k a l s k i, XXXIX. 68. - ZClbajkalski, XXXIX. 69. Kraj W i a t s k o - Wet ł u ż s k i, Z. S. R. R., XXXIX, 99. p. Jugosłowianie, XXVIII. 240; XXIX. 112, 131, 197, 200; XXX. 265, 266; XXXII. 192; XXXIII. 11, 19; XXXIV. 109, 117, 138, 139; XXXV. 182; XXXVI, 10, 12, 222, 2-85, 288; XXXVII. 426, 428, 430, 432, 444; XXXIX. 441. Baczka, Baćka, Bacska, Bacs-Bodrag, IX. 36, 41, 233; X. 360, 361. Banialuka, V. 138; XXXVII. 430, 433, 437. BeLgrad, Beograd, Bjelgrad, Bialogród, XI. 360; XIX. 26, 27; XXII. 101; XXVI. 127, 129; X\XXVII. 427, 431, 432, 436, 437; XXXVIII. 363. Donia, DaliJna, Kra j e s u d e c k i e, p. Czechy, MoXiXXIV. 71, 94, 96, 134. Kossovrawy, XXXIV. 124; XXXVII. 257. 'Ska Mitrovica, XXIX 199. MariKu rl a n d i a, II. 190; III. 118; IV. bor, Marburg, XXXVII. 426. Nisz, 19, I'll, 144, 393, 402; V.205; VI. XXIX. 199. Osijak, XXIXVII. 429. 400; XVIl.I. 104; XXV. 134. PoPosavina, IX. 417.. ppzega, łąga, Palanga, Palanga, Ul. 361. XXXVII. 429. SkopIje, Skopje, Pogranicze Kurlandzkie, III. 101, XXXVII. 431, 432, 437. Varadżin, 193, 210. XXXVII. 429. Vu-'edol, XXXIV. L a p o n i a, Laplandia, Lapland, Sa114, 134. Zagrzeb, Zagreb, XVI. mećidnem, p. Lapończycy, VI. 415; 331; XXII. 102, 140; XlXX. 248; VillI. 319; XXII. 98, 102-104; XXXVII. 99, 356, 427-429, 433XXV. 106; XXXVIII. 472; 437. XXXIX. 441. Kar e l i a, XXIX. 182 XXXIV. 285; L i p t ó w, Luptów, II. 80; III. 236, XXIXVII. 440, 442. 253, 264, 269, 272; V. 252, 299, 302, Karyntia, VI. 81; VIII. 434; 317; VI. 280, 302, 370; VII. 74, 75, XIII. 16; XIV. 36, 50; XVI. 9, 22. 282, 283; XIII. 306; XVI. 73, 198, 156; XIX. 6, 8, 10; XXI'I. 62; 199, 202, 298; XX. 304; XXII. 65; XXIX. 156; XXX. 180. XXVII. 159; X:XVIU. 75; XXXI. K a u k a z, II. 18; III. 177, 183; VII. 148; XXXVIII. 359. Likawa, VII. 10, 14, 55, 56, 58. 159, 165, 168; 74. Liptawa, IT. 3: V. 121. LitVIII. 90; XI. 438; XII. 271; XVII manowa, XXXVII. 164, 173. Łu172, 176, 242, 245, 245; XXII. 76; żana, VII. 75. Osada, VII. 75. RoXXVI. 58; ,XXX. 230; XXXIII.zenberg, Rozemberk, II. 3; VII. 137; XXXV. 195; XXXVIII. 40, 74. Rzewuca Dolna. Górna, Śred42, 272; XXXIX. 31, 97, 87, 96. nia, VII. 75. Ważec, V. 317. Abchazja, VII 58, 59, 61, 156, 158; �664 L i t w a, LSRR. p. Litwini, I. 91, 92, 171, 174, 175; n. 17, 80, 124, 181, 1~, 186, 198, 210, 278; III. 1--4, 98, 101, 103, 104-110, 118, 351-353, 3,66; IV. 1, 35, 48, 77, 165, 167, 265, 280, 360, 370, 393-396; V. 23, 27, 31, 43, 78, 79, 102, 190; VI. 28, 203, 204, 300, 400; VII. 10, 75, 94, 99, 236, 283, 284, 300, 302; VIII. 38, 211, 395, 396; IX. 86, 143, 251, 286; X. 110, 112114, 128, 129, 139, 142, 225, 325; XiI. 165, 211, 24~ 317, 434, 439; XIII. 89, 164, 181, 344, 347, 350; XIV. 35, 41, 48, 63, 79----'81,167, 200, 203, 217, 232, 347, 401, 402; XV. 33; XVI. 13, 34, 155, 318, 347; XVII. 190; XVLII. 97; XIX. 144, 146; XX.90, 167, 209, 279; XXI. 50; XXII. 5, 8, 10; XXII.I. 151, 156; XXIV. 81, 82, 95, 97; XXV. 15; XXVI. 72, 134; XXVII.. 185; XXVIII. 210; XXIX. 197; XXX. 135,217,229; XXXI. 111, 114, 152, 156; XXXII .. 38, 192; XXXIII. 25, 141; XXXv. 192, 194; XXXVI. 90, 95, 183; XXXVII. 169; XXXVIII. 219, 360, 402; XXXIX. 309, 349. Pow. Brześć Litewski. Kamieniec Litewski., IX. 298. Brześć Liitewski, III. 98, 109; X. 9, 455; XX. 278, 282-284, 286, 291; XXII. 121; XXV. 106. XX. 282-284, 286. Pow. Grodno. Berszty, XXXVI.285, 288. Brzostowica, XXXIV. 195. Druskienilki, XXXV. 179, 189. Grodno, II. 210; III. 98, 289; XIV. 402; XXX. 132, 202-207; XXXI. 173; XXXV. 191; XXXVI. 91; XXXVII. 445. Gro- 665 dzieńskie, X. 352, 353; XXXIV.97; XXXV. 191; XXXVII. 415. Pow. Grodno. XIII. 13; XXX. 20Z, 210. Hołownica, XXX. 204. Kaplica, XXX. 203, 207. Kiermuża, XXXII. 22, 27, 35, 38. Kochanów, XXX. 202, 203, 205, 206, 208. Nietupa, XXX. 210. ~tryszki, XXX. 205, 206. Szandubra, XXXII. 22, 27, 35. WiercielisZJki, XXX. 206. Pow. Kowno. Jaswojnie, III. 208, 379. Kiejdany, III. 109; IV. 28, 360. Kowno, Kaunas, Caonia, Cavonia, Cavna, I. 256--259, 261; Ul. 93, 99, 100; IV. 12, 172; XII. 183; XXV. 134. Kowieńszczyzna, XIII. 150; XXX. 260; XXXV. 32. Pow. Kowno, L ,197, 258-260; IV. 251, 253. 'Okręg kowieński, liII. 299. Gub Kowieńska, I. 268; II. 46; III. 93, 13,5; IV. 1, 137. Upita, Ul. 104; IV. 23-26. U.szpole, III. 98. Wielona, III. 99. Ejragoły, IV. 372, 378. Iraskuny, IV. 10. Janów, III. 313; IV. 144, 244, 255, 373. Pow. Lida, VII. 211, 439; IX. 195; XIX. 50. Bieniakonie, VII. 223. EjszysZJki,XXXIII. 141. Głębokie, IV. 50. Kobrowe, XVII. 232. Lida. VI. 115, 340; VIII. 211; XXXIII. 141. Lidzkie, XXXV. 60. Pow. Lida, VII. 223. Pow. Oszmiana. Bakszty, XI. 182. Boruny, VIII. 397. Iwje. VE. 223; XXXIII. 141. Kosuta, V. 176. Kwiatkowice, IV 10, 27. OS'Zll1iana.III. 105; XXX. 240. OszmiańSkie, Xl. 182; XXXV. 62. Pow. Oszmiana, V. 176; VII. 223: VIII. 439. Sabotniki, VII. 223; XIII. 13 Surwiliszki, III. 208; IV. 1412,247-360, 364, 381. Traby, VIJ:. 223. Pow. Poniewież. Berna tany, III. 295; IV. 9, 134, 241, 242, 372, 375. Brunowiszki, IV. 144: Konstantynów, IV. 12. PakalniszJk:JiVUI. 320. Piaski, I. 262. Poj ody, IV. 142. Pokroje, IV. 144. Pompiany, IV. 205. Poniewież, Paniewezis, I. 223, 224, 257, 261,268, 269; II. 376; IV. 142, 365; VI. 327; VII. 94; VIII. 320, 405; IX. 172. Pow. Poniewież, 258; II. 46; III. 119, 204; IV. 22, 134, 140, 144, 150, 366; V. 204; VI. 326. Puszołaty, III. 295, 300. Rozalin, IV. 375, 377. SigumsKa gmina, 111, 135. Nazwy toponomastyczne: zapadlina pod Birzapadlina. Poniewież, V. 205. Zamkowa, Zamkinie, zapadlina w pow. Poniewież, V. 205. Pow. PrllŻany. Bereza Kartuzka, XXXIV. 198. Zagórze, zahorze, III. 306; IV. 9, 12, 140,. Pow. Rossienie. Dziura Święta, żarni, V. 205. Gaspadynia, Andrzejów, III. 299; IV. 240, 248, 360, 361, 378. Batakiaj, Botoki, IV. . 249, 362. Erżwiłki, IV. 7, 16, 26, 136,360. JUI'bork, Jurborg, IV. 249. Kroże, Kraże, III. 200; IV. 11, 137, 244, 372, 380. 181; XIX. 131. Łabardzie, III. 296; IV. 12; Płungiany, IV. 134, 380. Pojurze, IV. 137. Rossienie. Rossiejnie, Rosejnej, Rassiajniaj, Rossigen, Rus- I. 257, 261 Pow. RossHmie, I. 258, 259; iIII. 297, 298; IV. 10" 144, 148, 247, 251. Ryle, II. 317 SkandW:iliszki, IV. 22, 137. Stole, XX. 182. Szydłów, Szydława, IV. 11, 361, 471. Szymkajcie, IV. 7, 12, 16, 360. Taurogi, Tawrogi III. 107; IV. 134, 240, 255, 372. Pow. Sejny. Aleksandrowsk, XVII. 111. Pow Szawie. Gruździewie, III. 304. Gulbiny, III. 305; IV. 242, 245, 358, 377. Kurszany, III. 305, 309; IV. 11, 13. Lauda, IV. 368; VII. 30. Łukniki, chigej, IV. 135. POIPielan)",IilI. 266. SzawIe, Szawlej, I. 257, 261; IV. 371, 381; XII. 183. Pow. Szawie, I. 238: Ul. 13!'i,193, 206, 29,5,305; IV. 133, 140, 144, 148, 251-252, 360, 37l. WHksZIlJiany,Ul. 300; IV. 148. Pow. Święciany. Janów III. 306. Ko!tyniany, IV. 12. 243; V. Kmsnohorka, I, 260 Montagalis'zki, V. 205, 206. Średnica, Średnia, IV. 379. Święciany, XXII. 139; XXXIII. 43; XXXIII. 141. Świędańskie, XXX. 135. Pow Święciany, XXVII. 171; XXXII. 41. Żodziska, XXXII. 41. Pow. Telsze. K?lwaria Żmudzka, VU. 93. Sałan ty, IV. 253. Syrajcie, IX. 3Gb Telsze, Telszej, I. 257, 261. Pow. Telsze, I. 256. 258, 259; HI. 190, 196; IV. 144; IX. 301. Wornie, III. 106, UJ.; IV. 145, 376. Pow. Troki. Bissena, Średnik, III. 99. Marcinkańce, XXXII. 22, 35. Merecz, IX 313. Nierowo. XXXII. 22. OLkie- �66? niki, XXXlII. 141. Okmiany, IV. 145. Rolnica, XXXII. 22, 35-37. Subortowice, IX. 313. Troki, Trocum, Trakken, Trakin, Tyrki, 243.Słoboda, IV. 254. Subocz, HI. 3{}7; IV. 371. Towiany, III. 307; IV. 3D, 369, 377. Trasz:kuny, IV. 376. Wiewirw, lIV. 21, 255, 361, 373, 380. Wiłkomierz, l. 251, 261; III. 105; VII. 94. Wiłkomirskie, XVI. 319.. Pow. Wlłkomierz, I. 258, 2M; 111. 102, 197, 298, 312; IV. 3D, 134, 253, 370. Wojniszkowice, II. 122. Ziemia Nowogrodzka, XXX:!. 4, 170; XXXIV. 198, 210, 233, 237, 242, 243; XXXVI. 90. Ziemia Wileńska, XXVI. 142, 153; XXXI. l, 4, 170; XXX.IU. 141; XXXIV. 204.,216, 231, 2,37,249,258. XIV. 402; XIX. 79; XXVJ:I. 137; XXIX. 126; XXXI. 2. Trockie, 111. 99. Pow. Troki, VIII. 439. zapurwie, XXXII. 21-23, 26, 28, 34, 35. Pow" .Wilejka. Mołodeczno, VIII. 218. Radosz:kowice, VIIJ. 218. Wiazygi, VB. 223. Pow. Wilejka, VII. 223. Pow. Wilno. Bystrzyce, VII. 223, 256. Jakitmiany, VII. 223. Kieny, XXX. 269. Żmudź, Żmujdź, Ks. Żmujdzkie, ZaMiedniki, III. 111; XXX. 271. Niemoj ts kaja zemta, Samogitia I. mięż, XXXI. 113.Popielany, IV. 168; III. 92, 97, 99-102, 104--109, 49. Rumszys~i, III 311; IV. 17, 111, 112, 117-119, 190, 206, 238, .247,379,380. Sorok-Tatary, XXXI. 241, 255, 256, 298; IV. 11,.26, 128, 113. Szyrwinty, XX. 28. Wiciuny, 144, 239, 240, 247, 3-62,375; V. 204; .xXXII. 35, 37-39. Wilno, WitVH. 93; IX. 3Q1; X. 104, 110, 113, niuja, Vilna, Wilnia, III. 99, 103, 351; XI. 185, 203; XIII. 344; XVI. 104, 1OG-109, 114, 116, 120; IV. 34;, Q64, 265; XVII. 3; XVIII. 115; 262; X. 199, 369; XI. 164, 201; XIX. 131; XX. 92; XXII. 5;XXIII. XIII. 159; XlIV. 167, 401, 402; XXI. 156, 159; XXV>!. 105; XXVII. 61, :55, 65, 66, n, 75; XXII. 160; 63; XXX. 220; XXXII. 102, 170; XXVIII. 134; XXIX. 209; XXX. XXXV. 175; XXXIX. 331, 354. 202, 206; XXXI. l, 2, 8, 11, 113, Grasuny, IV. 143, 120, 174; XXXIII. 141; XXXVII. L i v l a n d i a, Liftandia, Livonia, In.245,.289, 459. Wileńskie, IV. 328; flanty, p. Liwowie, l. 54. VII. 223; X. 239, 352; XVIII. 96, Lotaryn·gia, Lorraine, XV. 184; XXVII. 101. 103; XXII. 121; XXVII. 132, 133, Ł e m k o w s z c z y z n a, p. Łemko137; XXXI. 5, ID, 173; XXXIII. wie, XXVi. 128; XXVII. 27; 8. 141; XXXV. 67, 69, 70-74. Pow. XXXU. 191; XXXILI. 83, 86, 87, Wilno, X. ·136; XXIII. 65. Gub. 90-92, 95, 96, 108; XXXV. 11, 12, Wileńska, I. 187; Xl. 333. zalesie, 18,176,185; XXXVI. 239; XXXVII. XL 333. Safianiki przedmieście 160-164, 171, 186, 195, 204, 472. Wilna, XXXI. 114. Ł o t w a, Ł. S. R R, Latvija, LetPow. Wiłkomierz. Hand, p. Łotysze, III. 97; VI. 400; Koniuchy, VIII. 439. Kupiszki, 111. VII. 299, 232, 337; X. 113; XXIX. 307. Rogów, III. 1971 203; IV. 134, L, 197, 207; XXX. 229; XXXI. 5; XXXII. 38, 192; XXXIII. 141; XXXV. 178, 187; XXXVI. 183. AIsunga, XXIX. 133. Baldonie, V. 205. Kors. Kuroni, III, 97-99. Kursa, XXXIX. 133. Papensee, VIT. 337. Ł u ż Y c e, Lusatia, Lausitz, lP. Łużyczanie, II. 186, 188; IV. 153; ViII. 111, 240,,;329, 336; IX. 103; X. 235~231( 446; XI. 312; ~I:II. 166; XIV. 82, 88; XV. 27; XX. 174; X~IV. 83; XXV. 105, 108;XXVUI. 240; XXX. 224; XXXII. 45, 13'9, 188; XXV. 187; .xXXIX. 124. Błota Łużyckie, Spreewatd, III. 274; XXVII. 165. Borkowe, XXX. 224. Budziszyn, Budyszyn, Ul. 375; VII. 240; VIII. 397; XIII . 166. XXX. 224. Chooiebuż, VII. 111; XXX. 224. Chreś'wice, XXX. 224. Dołkowice, Potkowitz, [II. 374. Gurów, XXX.' 224. Górna Lindawa, VI. 290. Hoierwerda, XXXII. 45. Lubochla, X. 446. Miłocice, III. 374. Niemcza, X. 446. Pienia, IV. 153. Stary Chociebuż, IV. 153. Straupit2l, IV. 153. Pow. Woj ezierskJi, II. 185; XIX. 15, 19; XXXII. 45. Zgorzelec, IX. 103; X. 237. Dolno łużyckie miejscowości: Bagenz, XIX. 22. Bahren, p. Boryń, XIX. 7" Błota nad Sprewą, p. Spreewatd, VII. 111. Bahre, p. Bory, XIX. 7. Borek, XIX. 7. Bukoje, XIX. 22. Bukojna, XIX. 28. Bukowe, XIX. 22. Chudewina, XIX. 11: Cisk Mały. Cisk Wielki, XIX. 15. Cisow, Cisowa, XIX. 14. Daubitz, Dubc, XIX. 16, 22. Dube, Dube, Duben, Dubojce, XIX. 16. Dobrava, Dubrauke, Dubravka, Dubrjenk, XIX. Duby, XIX. 16. Gola, Galin, Goliszyn, XIX. 24. Gribovnia, XIX. 28. Grodk. XIX. 27. Grosszeissig, XIX. 15. Gożiszde, xrx. 27. Hola, Holka, Holica, XIX. '24. Hrodiszcie, Hrodiszczie, XIX. 27. Jaczeb, Jaszczeb, Jatrzeb, XIX. 30. Klem Zeissig, XIX. 15. Komorów, XIX. 11. Koslitz, PazIa, KozIe, XIX. 13. Krost, Kurost, XIX. 10. Sabrodt, p. zabrodo Schabrada, Scha prote, XIX. 8. Spremberg, p. Grodk, XIX. 27. Spreewald, p. Błota Łużyckie, VII. 11. Wiztrop, Wistrop, p. Weisstropp, Jatszeb, XIX. 30. zabrod, JillX. 8. Zeisholz, p. Cisowa, p. wojeziersk~, XIX. 1,5. Zimpel, Zimplow, p. Rotenbul'og, XVII. 188. M a c e d o n i a, Ematici., XIV. 59; XVIII. 94, 110; XXII. 140; XXV'lI . 182; XXX. 230; XXXV. 183, 184; XXXVII. 445; XXXVHI. 317; XXXLX 440, 441. Lechowo, X. 467. Legenrad, XXVII. 182. Monaster, XXIr.I. 167. M o r a w y, C. S. R, VII. 163; VIII. 145, 149, 151; Xl. 69, 211, 212, 1·6~ 320, 395; X. 129, 137, 141, 1~, 359, 439; XII. 36, 108, 237; XIII. 54; XIV. 84, 352; XVI. 166, 167; XVII. 22, 73; XIX. 67, 105; XX. 315; XXII. 65, 66, 76; XXIV. 83." 89; XXV. 36, 46; XXVII. 144; XXIX. 166, 200; XXX .. 180, 226; XXXII. 81; XXXIV. 86, 124, 139, 172; XXXVI. 63, 283, 369. xxxvn:r. 48, 208, 354; XXXIX. 124, 126, 128, 130, 145. Hranice, XXXV. 30. Kijów Moraw., XXXIX. 142. Kojetyn, II. 150. Kościelne Morawcy, II. 2. Mistka, �66t:l XXXV. 43. Morawska Ostrawa, XXX. 259. Olesznickie, II. 15. Tiarchowa, III. 269. Znoim, XXXIV. 86. Niemcy-Rze'sza, 1.14,111,241; II. 87, 116, 117, 200, 252; III. 2, 224, 321, 323, 370; IV. 38, 67, 74, 75, 279, 280, 339; V. 42, 188, 252, 370, 386; VI. 393; VII. 3, 11 12, 31--41, 76, 30, 196--199, 202, 207, 228, 233, 252, 257, 284, 291, 302, 32'5, 35'5; X. 98, 116, 150, 226, 256, 268-2·70, 272; XI. 69, 218, 283,326, 359, 429, 430, 434(' 435; XII. 20; XIII. 46, 92, 157, 16:1, 292, 293; XIV. ;28,312,48,71,84,85,171,193, 292, 406; XV. 39, 182; XVI. 2, 6, 10, 157; XVIII. 94, 95,97, 99, 100, 103, 105, 118, 110, 227; XIX. 58, 63, 143; XX. 316; XXI. 18, 19; XX.III. 16, 20, 49, 167, 168; XXV. 115; XXVI. 31, 32, 38, 72; XXVII. 75, 90, 111, 144; XXVnI. 188, 205, 207, 252; XXIX. 135, 139, 142, 143, 145, 148, 166, 177, 196, 197, 200, 203; XXX. 174, 227, 228, 239; XXXI. 2,1; XXXII. 45, 47, 92, 96; XXXIII. 67; XXXIV. 76, 77, 136; XXXV. 20, 29, 187, 188, 195; XXXVI. 153, 156, 281, 318, 336; XXXVII. 237, 2<ł9, 240, 244, 245, 248-250, 251, 255, 258, 259, 262, 263, 265, 271, 283, 330, 487; XXXVIII. 10, 16, 36: 41, 43, 45, 46, 147, 149, 293; XXXIX, 46, 74, 115, 130, 303. Buk pod Berlinem, XXXIX. 264, 289, 290; Herrnsheim, xvn. 27. Frankfurt n. Menem, XXV. 115; XXXIV. 135. FrY'burg, VII. 112. Gros'sgartach, XXIII. 47. Gudensberg, XXV. 134. Meimbrexen, XXV, 134. Obersanden, XXXVII. 669 283. Poczdam, Potsdam, PozduXIX. 16. Westwald, XV:ILI. 95; XXXIV. 135, p. Badenia, Bawaria, Brema, Brunświk, Bu,k, Hamburg, Hannower, Hesja, Meklemburg-Szweryn, MeklemburgStrelitz, Nadrenia, Lubeka, Lu_ksemburg, Turyngia. N i e m c y. Obszar górno-niem:, XXXIX. 130. Obszar. heski, p. Hesja, XXXIX. 124. A 1t m ark, Stara Marchia, XXVIII. 155. Bretsch; XXXIV. 74, 100, 10. B a d e n i a, Heidelberg, I. 184; XXI. 92; XXVI. 69; XXXVII. 248. Karlsruhe, XXXIV. 135. B a war i a, Bayern, p. Bawarowie, I. 18, 131; II. 102; VI. 231; X. 270; XI. 33.5, 356; XIV. 338, 339, 342" 344; XVI. 3;. XVIII. 94, 95; XXX. 147, 148, 160, 180, 182. Bamberg, U. 117 Jąregena, XXXVIII. 291. Ingolstadt, XI. 355. Monachium, Miinchen, VII. 287; XIV. 338; XXIX. 182. Norymberg.ia, Nii.rnberg, XXI. 82; XXII. 114; XX"WJL 17'1. Spira, Speyer, XXXIV. 135. p. Palatynat, Frankonia, Szwabia. Brandenburgia, II. 115; tlV. 175, 177; XVII. 72; XVIII. 95, 97. Berlin, M. 223, 224; IV. 118, 187; VII. 2:87; XI. 343, 344, 367; XII. 108; XIII. 55, 59, 350; XVJ. 3'59, 371; XVIII.' 228; XXI. 37, 68, 84, 92; XXV. 106; XXVIII. 34; XXlX. 174; XXXVI. 38, 60, 157; XXXVII. 143, 147, 150, 152, 454; XXXIX. 264. Buck, XXXVI. 290, 295, 380; Poczdam, XIX, 16. Wittenberga, XXVII. 93, 119. B r e m a, rep. ni.em.Bremen, XXXVII. 299. pini, B r u n ś w i k, Braunschweig,XI. 342; XXVIII. 172. Hamburg, XIV. 344; XVLII. 228; XX!. 92; XXV. 106; XXX .. 235; XXXI. 68; XXXIV. 75, 76, 135; XXXVII. 299, 382. H,anower, Hannover, XI. 359; XVI. 2; XVUI.95; XXI. 82; XXVIII. 19. 20. Luneburg, XIV. 334, Linden, XVI. 11. H e s ja, Hessen, VII. 198; XVI. 6,12; XXUI. 31. Alznei, Alzenau, VII. 1~8. Friedburg, XXXIV. 134. Hanau, XVI. 6; XXXIX. 124. H e s s e n - N a s s a u, Hessja~Nassawia" I. 134; XXXVII. 134. Cassel, KasseL, XXX. 235. Mutterhausen, I. 135. . H e l s z t y n, Holstein, l. 18, 31; VIII. 434; XXIX. 207; XXX. 252. L u 'b e k al, Lubeck, I. 184; XVI. 6. XXll. 57. L u k s e m b u r g, Luxemburg, V. 178, 267; XXVII. 144. Broumave, V. 178. Toutelange, ':.179. Sprangbour, V. 179. M a g d e b u r g, DZiiewin, VII. 334. Meklemburgia, Mecklemburg, Schwerin, StreUtz, XVI. 13; -XVIII. 104; XXVII!. 19; XXX .. 228; XXXVIII. 299. Feldberg, XXV.21. 19; XXX. 228;XXXVIII. 299. Feldebrg, XXV. 121. N adrenia, XXVIII. 35; XXXIV. 81; xXxVII. 250. Bonn, XXXII. 45; lXXXIX. 121. Dusseldorf, XXVIII, 34, 235. Koblencja, CobLenz, XXXVII. 337. Kohlheim, XXX. 235; XXXII. 45; XXXIII. XXX. 235; XXXII. 45; X Ul. 74; XXXJ:V. 134. XXXVI. 157; XXXVII. 257. Nirnwegen, XV. 184. 184. Trewir, Trier, Treverorum, XXXIV. 101, 135. O l d e n b u I' g wolne państwo, IV. 180. P a l a t y n a t, Palatynat Górny i Dolny, VII. 11; XVIII. 94, 103; XXI. 93; XXVII. 144; XXX. 228. Lengenfeld, XVI. 4. Welburg, XVI.4. S a k s o n: a, Sachsen, II. 194; III. 144; XXVHI. 21, 172; XXX. 148, 180; XlX:XI. 84. Drezno, Dresden, ,xXII. 62; XXIII. 30, 31; XXVII. 2'66; VII. 115; XI. 35,9; XVII. 72; XVI'II. 228; XXX. 228, Eythra, XXII. 57. Erfurt, XXI. 245; Freiburg, III. 374. Gohlitsch, XXIII. 35. Guteborn, XXXfI. 45. Halle,. XXXII. 45. Ilmenau, I. 56. Jena, IV. 118. Lipsk, Leipzig, XI. 429, XVr~I. 228; XIX. 111, 116, 118. XX. 183; XXI. Bl, 83, 84, 91, 92; XXII. 57; XXIII. 348; XXiV. 115; XXVITI. 105; XXI,X•. 174; XXX. 204, 264; .xXXIV. 101, 135. Meiningen, XXVIII. 34. Merseburg, XXIII. 35. Miśnia, V. 271. Sybin, Herma:nstadt, XXXV. 30. Szwajcaria Saska, VI. 183. Witgendorf, XXII. 139. S c h l e s w i g,- H o l s t e i n: Szlezwig-Holstejn, I. 184. S z w a ib i a, Schwahen, I. 54; VII. 11, ,XiVI. 20; XVnI. 103, 104. XXIII. 20, 30; XXXVII. 250,290. Augsburg, Augusta VindeHcorum, X. 270; XI. 356--359, 361; XIX. 33; Missa, nazwa wieży n. Renem, XXXIX. 295. We s t f a l ia, WestfaUen, VII. 334; XXXVII. 250. �b?O T u r y n g i a, Thuringen, I. 56; IX. 262; ,XIV. 60; XVI. 20; XVII. 72; XVIII. 97; :XXX. 180; XXXViIII. 48; XXXIX!. 439. Weimar, XXI. 98. W i r t e m Ibe r g i a, Wirtemberg, II. 102; VI. 23,1; XXVII. 144. Stuttgart, Sztutgart, XXI. 92, 93; XXXVI. 34-8. N a r m a n d ~a.. Normandie, II. 113, VI. 21; .xVIII. 106, 107; XX. 295; XXXVI'I. 241. N a r w e g i a, Norge, P. Norwegowie, II. 1; IV. 67; V. 234; VIII. 319; XVUO; XX;178, 229; XXVI. 73-7'5; XXIX. 17'7, 192, 207; XXX. 53, 229, 253; XXXV. 168, 184; XXXVI. 332; XXXVIII. 236; XXXIX. 32. Bergen, XXXV. 169. Bygd5, XXXV. 34, 168, .17-1.Kristiania, XXXVI. 333. Laerdalen, V. 234. Numedalen, XXXV. 170 Oslafiord, Oslo, XXXV. 168. Stiklestad, V. 234. Verdal, XXXV. 171. N o ryk a, Norieum, starorzymska nazwa Salzburga, Styrii i Karyntii, ,xxn. 144. O r a wa, C. S. R., p. Orawianie, II. 3, 79, 80, ,247; III. 246, 253, 266; IV. 179; V. 121, 302, 311, 317; VI. 365--367, 370, 371; VIi. 74, 283. 296; VIII. 37, 94; IX. 254; XIV. 163; XVI. 71,89; XVIII. 13, 59; X.X. 304; ,X;XI. 78, BO; XXIII.151, 157; X,XIV. 118, 120; XXVI. 114, 144; X.XVII. 159; XXVIII. 73, 76, 77, 106, 109, 110, 255; XX.X. 180; XXXI. 66; XXXIV. 161, 162, 164; XXXV. 10, 51, 52; XXXVI. 223; XXXVII. 186, 352; XXXVIII. 359; XXX'I'X. 42-8-431, 433, 434. Lipnica D. i G., VI. 366. 367. Oraw- 671 ka, VI. 367, 369; XiX. 306. Orawice, XII. 273. Orawa G. i D., VI. 277, 276, 2'SO, 282, 302, 371, 399. Benedyków, Bendzików, VI. 368, 371. Bobrowa, Bobry, XXXIX. 43;:,. Brezawica, XXXIX. 431. Bukowina, VI. 367, 369, 371, 399. Chyżne, Chiżne, VI. 367, 371. Czadeckie, XXXIX. 430, 431. Czimhowa, VI. 367; XXXIX.431. Dolny Kubin, XXXIX. 429. Dulów, VI. 369, 3'71. Erde1ka, VI. 366-369, 371. En:lutka, XXXIX 433. Hamry, VI. 367; XXXIX. 435. Harkabuz, VI. 367, 369, 371. Hrustin, VI. 367, 371. Jabłonka, II. 193; VI. 367, 369, 371; XXIII. 157; XXVIII. 141. Jasieniowa, VI. 367. Klin, VI. 367, 368; XXXIX. 433. Krusetnica, VI.372; XXXIX. 431.. Lipni:a, XX.X.IX. 482. MętXXXIX. 435. Liesek, XXXIX. 431. Lipnica, XXXI:X. 482. Mętne, Mutne, VI. 368, 36,9, 371; XXXVI. 245. Nowa Ra'bczyca, VI. 3'65. Nowoty, VI. 3~5, 368, 369. Piekielnik,VI. 366, 367. 369, 371, 3'91;iXI. 330; XX,. 306. Podskle, VI. 3e9, 3 7'1;XXXIX. 432. Podwilk,VI. 366, 367. ~69, 371; X.x.XIX.43.2,435. Pod wysokie, VI. 361. Połhora, Polhora, VI. 365, 368, 369; XXXV. 43. Rabcza, VI. 365, 368, 369, 371. Sarna, VI. 366, 367, 3'69, 371. Sichelne, VI. 366, 368, 3'69, 371. Stanica, VI. 367; XXXIX. 435. Stare Hrozenkowo, XXXIX. 432. Studzienki, VI. 369, 371. Sucha ;;óra, VI. 366, 367, 369, 371. Tersztena, VI. 367. Twardoszyn, XXXIX. 433. Uście, VI. 367. Ustrzygiel, VI. 285. Wawreczka, 1 VI. 367. Wesele, VI. 366, 368,369, 371. Wesołe, :XXXIX.. 431. Witanowa, VI. 366, 368. zabidów, VI. 367. zakamienne, VI. 366, 368. Zamki Orawskie, V. 246, 301. Zubrzyca G. i D., VI. 366, 367, 369, 3701; VIII. 94; XX/XiIV. 169; :XXXIX. 434. Zuberec, VI. 372; VII. 74. Zubrohlawa, VI. 367. P a ń s t w o R a d z i e c k i e, p. Z. S. R. R., Zwiążek SocjaHstycznych Republik Rad. XXXIX. 33. P a ń s t woW i e l k o mo r a w s k i e XXXIX. 1218. P o l' s k a, P. Polacy, I. 24, 26, 28, 88, 90, 119; II. 57, 64, 66, BO,86-8.a. 114, 116-118, 122-124, 139, 181, 182, 211, 2Z0, 258, 283, 291, 365, 373, 377; III. 3, 83, 84, 93; 94; 98 -100, 105, 108, 115, 116, 178, 225, 253, 258, 263, 264, 270, 361, 370, 385. IV. 48, 49, 79, 94, 152,165, 258, 262,280, 437. V. 35, 105, 176, 188, 220, 234, 243, 298. VI. 124, 213, 282, 396; VII. 56, 75, 77, 78. ~O, 81, 86, 155, 161, 195, 19'6, 214, 291, 296, 300, 325; VIII. 96, 127, 160, 176; 262; IX. 77, 155, 24'5; X. 1, 4, 9. 106, 134, 199, 200, 203, 240, 246, 274, 466; XI. 1-11, 41, M, 00, 102, 113, 166, 181, 44, 272; 285, 310; 317, 328, 3'52, 364, 404, 435; .X'lI. 36, 3,9; XIII. 18, 50, 53, 58---61, 64-67, 88, 164, 342, 349; XIV. 28-31,47; 84; 171; 165, 181, 257, 264, 282, 292, 294, 342,349; JmV.28-31, 47; lM; 17'1; 192, 194, 210, 213, 234; 248, 250. 296, 326. 330, 342, 345, 359; )C,,,. 27, 33; 34, 182; }("I. 10, 13, 127, )cVIII. 1, 2, 4; .i, 92, 110, 127; XIX. 105, 140. ,XIX. 3, 95, 158, 167, 170, 180, 196, 208; 209, 29C,. 303, 316, 320;~I. 29, 33, 37, 40, 42, 44, 57; 63, 64, 71, 76, 77, 80, 90, 248, 250, 252, 2'54, 257, 260, 261, 262, 266--268, 270; XXIII. 38, 41, 64, 76, 8·3, 8'5, 90, 248, 250, 252, 254, 257, 26{), 261, 262, 266-268; 270; XXIII. 38, 41, 64, 76; 83, 85, 90, 102, 112, 118, 147, 158, 163, 166,168,172; XXII. 4, 14, 15, 34, 46, 103, 105, 10f., 71; 8'5, 818, 90, 91, 94, 104, 106, 133, 136; XXVI. 1, 5, 36" 38, 7G,. 125; .xXVII. 2, 3; 4, 24, 75, 78,. 128, 155, 182; XXVIII. 2, 9, 21,. 23, 31, 40, 58, 77, 135, 138, 170, 199,200,206,207,249; 250, 253" 255; X.XIX. 96, 102, 124, 125,. 12'8, 143; 148, 152, 153, 166--169, 177; 179, 18'1, 197, 198, 200, 201,. 204; 206, 207; XXX. 1, 5, 91, 108, 136, 140, 147, 148, 1,1, 152, 178, 100, 181, 183, 1&4, 216, 227 -229, 241; XXXI 5, 6, 24, 26,. 2'9-31, 33, 4'8, 49, 1(}2, 105, 106,. 109, 111, 113, 114, 132, 140, 156, 159', 161, 162, 164, 166; XX)cII. 1-11, 13, 16, 40, 89, 93, 106, 170, 178; 18:6, 187, 190; X X:XIII. 9, 11. 12; 15; XXXIV. 49, 50, 82, 83, 182, 18:7, 188, 255, 262, 263,. XXXV. 2; 20, 64, 133, 168, 17:;, 180, 18'1; :XXXVII. 6, 144, 145,. 148, 150, 154, 156, 158, 165, 166, 207, 209, 226, 237, 239, 245, 25:; 267, 275, 277, 285, 289, 323, 344, 349, 353, 407-409, 444, 445, 454,. 458, 460, 468, 770-474, 478~ XXXVrII 147, 149, 150, 199, 207, 212; 215, 218, 285, 289, 311, 341, 355, 402; 472; XXXIX. 2; 110, �672 . Polska. 124--128; 227; 234, 236, 239, 24G; 25e, 217, 284, 93, 331, 345, 35~, 360, 441. :Polska Płd., iXIXII. 73, 76, 79; XXIV. 84, 113, 117 P o l s k a ;p ł d. - W s c h., X,XVII. 132; XXXIV. 114, 138 P o l ska P ł n., XXII. 62; XXV. s.; III s.; VII.. s.; XIV. P o l s k a Płn. - W s c h., X,XXlrI. 141. 63, 72, 74, 78; XX. 282; X;XII. 103, 139; XXIII. 151, 153; XXVI. 47, 52, 56; XXVIII. 99, 214, 223; XXIX. 193, 194;' XXX.5, 181,190, 229, 23'5,.251; XXXIV.81; XXXV. 24, 58; XXXVI. 38, 48" 62; x.xxVfI 150, 161, 164, 165, 246, 250, 2:52, 257; 275, 358; XXXVIII. 287, 289, 291, 294; XXXIX. 593. Galicja Wschodnia, P. U. S. R. R., II. 173, 185; V. 155; VI. 403; IX. 190, 242; .xVII, 16~17, 57--4)0\ P o l s kaŚ r o d k o w a, XXXI. 172 62, 91; XVIII. 'i11, 99, 116, 117; N i z i n n a, XXXII. 69 XXIX. J91. Galicja Zachodnia, P o l s ka Z a c h.XX'VI. 92; XXX! V. 26'5, 3517,358;, VI. 382 160; XXXHI. 7, 15; XXXIV. 52, Gór a l s z c z y z n a p. Górale, VI. 54; XXXVIII. 41, 42. p. Kaszuby, 36; I. 97; XXiII. 138; XXIII. 31; XX. 320. Kongresówka i KróleXXVIII. 106--108; XXIX. 117; stwo p. Kujawy, XX. 320. MałoXXX.' 157, 192; X!XXlI. 65-67; polska, XX. 320; XXXIX. 103, 128, XXXVI. 224-226, 232.. 234, 236, 231, 442. Mazowsze, XX. 320. Kon239---241,251; XXXVII. 226,213<1. gresówka, :xrx'. 2&1; XXI. 42; Kaszubyp. Kaszubi, 1.92; n. 269; XXX:V. 1'1.Królestwo Polskie, III. V '321, 324; VII.96, 32,9, 336; 3, 120.,314; IV. 403; XI. 303; XVIII XN. 306; lXV. 154; XVI. 415; H6, 117, 120; XX. 2173;X.XI. 54, XVIII. 135; XX. 92; XXIII. 118. 257, 259; XXIV. 106; XXVIII. 214; 119, 155; XlXIV 94; XXV. 1~; XXIX. 175; XXXV. 26. WielkoXX'VII. 161; XXVIII. 20, 30-33; polska, XX. 320. xxtX. 180, 186; X:XX. 160, 170, G a l i c j a, Galicja i Lodomeria, p. ISO, 1812,24.3,24!6;XXXII. 96, 189; Galicjanie, I. 62, 63, 120, 123, 179, X::XXIV. 00; XXXV. 711,175, 177, 183, 187, 194, 22, 268; H. 3, 5, .2.1, 180 100;, XXXVI. 3719, 380; 24, 94, 127, 1~1, 184; 185, 257, X1X;xrvII. 6; XiXlXIX. 248, ~1. 2176,3()8; III. 82, 83, 94, 122, 128, K u ja w y, XlIV. 120; XXXIX!. 234, 175, 227, 248, 260, 321, 323, 325, 24&,.343, 441. "33'0;'IV. 64, 68, 76, 77, 95, 96, 99, Kur p i o w s z c z y z n a P. Kurpie,. 335; 345, 405; V. 155, 562, 357, XXXVII. 415, 483; XXXtIX. 364, t358, 3'71; VI. 383; VIII. 38, 68-,70, 366, 37'1, 372, 375-3177.. 382, 398. 321; IX 192, 197, 227, 350; iXJ. M a ł o p o l s kap. Małopolanie, I. 93, 99, 186, 190, 196, 202, 204, 92; III. 84; IV. 337; VI. 208; XiIII. '251, 327, 328, 372', 401, 432, 433, 59--62; X:IV. <58; XVII. 134; xlm. 19, 58, 60, 69, 89; XIV. 26, 'XVIII. 4 114; XIX. 83; XiX. 138, 49, 85, 166, 300, 302; 353, 398, 400; XVI. 155;X!VII. 41, 58----61, 174, 31'5,'318; XXI. 49, 61; XIXII. 673 104, 157, 158; XiXIII. 150, 152, Margrabowa, Nibork, Szczytno, 163; X.XIV. 82., 101, 104, 107; Węgoborg, Żądzbork, XXXVIII iXJ)CVI.84; XXVIII. 210; X.'XIX. 445. 125, 179, 193; XXX. 2'26; XXXI. P a łuk i, XXIII. 153; XXV. 142. P. 67; 'XXXIV 2,59, 263; XXXV. 19, powiaty: Szubin, Wągrówiec,Żnin. 36, 39, 50, 67, 70 73; XXXVI. 224, P o d h'a l e. Wyżyna Nowotarska, I. '283. X,XIXVII. 170, 209. 251, 262, II. 76, 77, 79, 182; III. 226, 25~, 287. 269--271; 'IV. 65, 224; V 122, 238;, Ma:łopoliska Wschodnia) p. U.S.R.R., 3Ot1;V. 310, 376; VI. 175, 189, 384; XXI 44,54; XXIX. 181; XXX. 172; VII. 29, 30, 33, 35, 40,41, 96, 99, XXX'VII. 201. 101, 207, 208, 210, 213, 215--219, MałopolsY'l zachodnia, ~, 31, 60. 223, 225, 226, 328; VIII. 36, 37, Małopolska Płd-2ach., XXXVII. 159. 34, 162, 166; I~ 150, 2505;X. 99Mazowsze, I. 17, 18,203; II. 3:,199; 101, 229, 300, 302, 313, 314; 324, III. 84; IV. 263; VI 190, 203; VII. 363, 414, 465,471; iX:I.51, 70, 107, 00, 161, 328; VIII. 431; X. 194, 165, 202, 224, 327, 421; J{III. 59, 198, 199, 2()2, 203, 211; XII. 62, 72, 164, 177, 300, 349, XIV. 40; XIII. 300, 343; XIV. 1120; 240, 355- 368; XVI. 13, 91; XVIII. XVLI. 179; XIX. 56, 58, 113; 71-73; XiX. 113, 196, 2'73, 293, Xx. 170, 172, 198, 316; iXXI 250; 303, 304; XIXlI. 31, 35, 45, 50, 77, XXII. 7, 64, 144;XlXIII. 12'1; 80; XXłII. 148, 152, 156, 161, 187; XXIV. 94, 101; XXV. 22, 34, 35; XXIV. 108, 123; X!XIV.19, 20, 24, XIXiVI 133, 146; XXV.liI. 132, In; 27, 28, 32--34, 98, 139; iXJX,VI. XXVIII. 1, 13'6, 137, 163, 188, 207, 114, 128, 144, 1145; XXVII. 159, 210, 219, 233; XXXI. 62; .x:xxrI. 175; XX.VIII. 75, 106, 109, 255; 40,45,96; X.x.xIV.60-62; XXXV. XXIX. 95, 110, 116, 12'8, 151, 166. 62, 63, 74, 190, 194; XXXiVI90, 184, 185, 195, .208; XlXIX..4, 5, 45, 281; XXXVIII. 442; XXXmX.124, 76, 77,80, 170, 171, 180--182, 184, 170, 241, 295, 329, 368, 441; Ma186, 192, 200, 244; J{J{IXI. 65--70, zowsze Czerskie, IV. 42; Mazow91, 92, 14'1, 17.5; XIX,XII. 81, 88. sze Leśne, XVIII. 2. 185 186' :x'.XXl'II. 32'; XX!XIV. M a z u r y, III 128; LX. 254, 258; 252: 258: XiXJXJV.29, 48, 49, 58, XU.14; X:XiXV.l90, 194; XXXIX. 61 65 71 74 172, 173,175; 177; 2'97, 304. Mazurskie Pojezierze, XX:~I. ~38,' 247, 402; OOXiXVII. XXXIX. 237 201 212 226; 229, 230, 234; 235, M a z u r y P r u s k i e. Mazowsze 35'6: 456: 465; 486; XXXVIII. 449; Pruskie, V. 371; VIII. 218; IX, 147; )XXX,IX. 2'30, 233, 240, 241, 2'n; XIV. 229..299; XVII. 124; IXVIlI.2; 432. X,X 208, 208; XIXII. 8; XXVI. 90, P o d gór z e, Podgórze Podbeskido_ 147, 154; .xXXV. 72; XXXVII. we. XUI. 61; lXIXlXI.166. Podgó487; XXXVIII. 33'9. pt. dawne rze Grzybowskie, XXXVI. 256; powiaty; Angerburg, Ełk, GiżycPodgórze Karpackie, VI. 382; ko (Łuczany), Gołdap, Jańsbork, X1XIV. 122. Podgórze Rożnowskie, C LUd - Tom XL �674 XXXVI. 256. Podgórze Sądeckie, x..XXVI. 256. Podgórze PodtatrzańSlkie, XIII. 6L Podgórze Gorlickie, XXXVII. 209. Podgórze, VI. 3'6. Podkarkonosze II. 7·6; X.XIII. 174. Podkarpacie, VI. 53, 357-359; VITI. 81, 43'1; IX. 3, 254; X. 132, 141, 142; XII. 27'8; XUI. 14; XlV. 175, 328, 398; XVI. 2i12, 285, 286; XVIII. 2., 4, 6, 10; Xx. 304; XXV. 9'5; x..XVIII. 159; XXX. 131, 151; XXXV. 72; XXXVI. 183; XXXVII. 172, 2"07,220, 334, 335, 453; XXXVIrI. 208; XXXIX. 123 P o j e z i e r z e, Poj€z~erze Bałtyckie III. 97. P o n a r w i e, XXXIX. 360, 365. P o w i ś l e, IX; 8'8; XVIII. 117-121; XXI. 250; XXVIII. 174. Powiśle Dąbrowskie, XII. 113, 114; XXIX. 130; XXXV. 34;XXOOVIII, 318. P o d l a s i e. PodLachia, PoHexia, p. Podlasiacy I. 203; II. 373; III. 98, 115, 116, 331, 359; V. 78, 379; VI. 2a, 300; VII. 96, 221, 221; VIII. 219; IX. 143; XII. 40; XIII. 343; XVII 179, 208; XlIX. 113; X'X. 173, 199, 27'3,286,291; 318; XXII. 64;XJXITV.99; X:XVI. 60; XXVII. 132, 163; XXVIII. 130, 132, 134; XXX. 180, 217; XXXI. 173; XXXII. 178; XXiXIV. 287; XXXV. 194; x..,~VI. 2, 68; XXXVII. 447; XXXIX. 348, p. powiaty: Augustów, Biała Podl., Białystok, Bielsk, Chełm, Drohiczyn, Luków Radzyń, Siedlce. P o m o r z e, Pomerania, Pomeranica terra, p. Pomorzanie, 'l. 18, 54, 182; V. 326; VI 82, 124, 311; VII. . 235; VIII. 276, 277, 282-284 290, 675 292, 295-298, 306, 313; IX. 156, 244; XlI. 364, 419; X'lV. 172, 173; XVI 34, 35; XVIII. 95, 100, 224; XJ{, 316; X,XII. 7, 121; XXIII. 153;XJXJV. s. VI. XXVI. 41, 84; XXVII. 72, 131, 132, 164; XXVIII. 17, 23, 29, 103, 104; XXIX. 179, 180; XXx, 226; XXXI. 171; XXXII. 189, 191; XXXI'll. 5, 7, 12, 13, 16, 64, 171; XXXIV. 244, 250, 255, 258; XX''{:V. 60, 61, 67, 71, 75, 177, 182, 184, 188; XXXVI. 183; XXXVI'I. 260, 26,6, 322, 437, 454, 459; XXXVIII. 442; XXXIX. 264, 339, 367, 412, 464. Ślą s k, SLąsko, SzLąsk, SehLesien, p. Ślązacy, 1. 2'6, 2B, 90, 92, 144, 184, 191" 267; II. 64, 73, 85, 96, 116, 188--125, 139, 149, 150, 173175, 193~195, 283, 284, 289, 290292; Ul. 89, 269, 37~8-3810; V. 294, 386; VI. 189; VII. 96, 98, 199, 202, 214, 224, 230, 231, 236, 256, 257; VIU 11B,. 395:, 419; IX. 254, 29,3; x.. 2, 98, 102, 104, 119, 129, 136, 141., 142, 236, 240, 261, 352, 353, 446; X,I. 67, 92, 109, 110, 200, 203, 211,251, 359; X:II. 36, 189; XIII. 7, 8, 58, 60, 94, 161, 343; X'IV. 32, 38, 177q 25·5, 231, 309, 310, 336, 337; XVI 13, 14, 167, 288; XVII. 61, 66, 73, 185; XVIII. 97, 217; X,IX. 3-7, 9--11, 13-16, 18-24, 27-30, 105, 140; XiX. 158, 174, 196; XXII. 121; XXITI 118, 119, 151, 153; XOOIV:83, 90" 101; XXV. s. VI. XXVI 36, 131, 153; XJXVII. 23, 166; XXVIII. 77, 111, 183; XXX. 135, 147, 148, 100, 171, ISO, 181, 184, 228, 245; XiXIX'l.47, 48,52, 67,00,84, 172, 175; XXXII. 40-45, 176; x.xJXlII. 4, 5, 7 8, 12.. 16; XiXXIV. 124, 139; .xxxV . 11, 29, 40, 43, 50, 60, 63, 7'6 173, 175, 176, 180, 185; }[XD{VI. 183, 281, 283; XXXVII. 14, 28, 208, 209, 226; XXXVIII. 232, 235, 448; XXXIX. 248, 258 259. Grossrosen, XXXVI. 21; Ligota Lhota, XI 21; Gniewków, Gniewkowo, Argenau, IX. 24; Golesowiz, HoLaspiz, HoLasoviezky, Golaszowiczki, Ma_ łe Gołaszowice, XIX. 25. Żylino, II. 79. Ś l.ą s k. Dawne polskie nazwy miejS'cowości: Borek Boryów, Bourau; Czechowo, p. Góra, Korangelwitz; Dobrodzień, Guttentag; Glinaj, Gllinau, Gościenc£n, Kostenthal; Jaworek Heinersdorf, Henriei ViHi;Kamień, Stein, Kobelc.a, Jangfrendorf; Kojanczyn, Baumgarden; Łysocice, II. 1'75;Międzybór, MitteLwaLde; Mylonów, MeL!enau; Ocyce, Otindorf; Ołobole, MiihLboek; Osiek, Heinrichsdorf; dorf; Psiepele, Hundsfdd; Rozotinice, OLbersdorf, ALberti, Zobten; Strankowo, Kunzendorj; Surnik Neukirch; Tyńcza, Tinz; Wadowice, WiesenthaL;Wijewo"Viehau, II. 123. Ślą s k. Miejscowości o nieoznaczonych powiatach: Grzędzieńska Fara., VIII. 216. Krolowka, XXXIII. 158. Lwów, Lowenberg, II. 119 Łańce, VIII. 216. Łąka, VIII. 215. Rzepiska, XI. 2'74. Sługi, VIII. 434. Sobieszyno (nie istnieje obecnie), VIII. 396. Stachów.. Staszów, VIII. 398. Trzciana, Trzcinnka, VII. 111, 112. Wanger, Wangern, Wangir, Wangyr, XVII, 187. Węgrowiec' VII. 199. Wilkowo, X. 13'6. Witkowo. X. 134. Włostowa, X. 1'36. WyCunzonis ViHa; szyn, VIII. 397. zabrzeska, XiX. 286. zawój, VIII. 396. Zdziechów. X. 135. Żarna, XII. 274. Dawny Śląsk Austr. (zabór), II. 375, 396; III. 94, 189; IV. 174, 178; VIII. 167, 214, 217; XI. 364, 422; XVIiIoL 98; XIX. 17, 25, 27; XXXVIII. 304; Baumgarten, Dę. bowiec, XIX. 16; Dobieszów, DobisehwaLd, XIX. 18; Dąbrowa, Dombrau, XIX .19; Grodziec, Graetz, Hradee, XIX. 27. Dawny Śląsk Pruski (zabór), XXVIiII, 25, 111. Ślą,sk Cieszyński, liX. 423; XVII. 125; X,X'. 1!J3,174. 1961' 315; XXII. 65; XXIII,l5'5, 156; XXAV. 104; X.XVII, 174; XXVIII. 31, 79; XXIY 129; XXX,. 180; X:X;XI. 151, 168; XIXXV. 3L, 39, 6p; XXXVI. 223, 224; XXXVII. 226, 285, 445, 453, 459, 465; XXXVIII. 359. Ślą s k D o l n y, II. 115, 117" 122, 123, 2,92; X.X.XIIII. 115; lXXXVII. 444; X;XXVIII. 312, 340, 430; XXXIX. 234. Borjów, Bohrau, II. 12'3. Lewek, Lemi, XXXVIII. 270. Ślą s k Gór n y, II. 123, 124 29,2; XI.110, 111, 224, :M3;iXIII.5'6;XVI. 22, 10'3, 155, 157; XXI. 270; XXII. 64; X~XIVII. 174; XXVI'll. 108, 172; X,XIX. 121; X:XX 134, 166, 169, 170; XXiXIII. 114; XXXV. 1i8 24, 185 189; ,XXXVIT. 209; XXxVIII. :3218Gaszyn, XlIX. 22. Gier.ałtowice, Gerartowitz, GicraUowitz. Pawłowicze, XIX. 23. E:. 1. ą s k O p o l s k i. XXVIII. 102; xx.x.VII. 4'53, 4182; XXXVIII. 338. S l ą s k P o 1s k i, XXXIII. 140. S l ą s k P r u s k i, XXXVIII. 304. �676 War 677 m i a, ErmLand, ErminLana, p. Warmiacy, IXOCII.68, 69; XXVII. 65; :xJX,XV. 187" 192; XIXłXiVUI. 339. Lidzbark, JX.XlX1VIII.448. W i e l k o P o l s k a, p.Wielkopolanie, I. 92, 143, 219; II.3, 39" 81,'374; VI. 203; VII. 329; VIII. 4()2; DX. 246; oX.. 135, 217; XI 183, 327, 359; XIII. 47, 53, 349; XIV. 58; IXV. 223, 249; XVI. 270, 415; :XVrII l, XJX,. 15~, 170, 315; OOXJ. 64, 66, 9'5; XXII. '/18; XXIII. 121, 152; XXlIV. 82; ~V., 46; XXVI. 27, 41, 84, 146; :XXVII!. 126, 135137; XXX;. 180, 214, 217, 220" 226; ~~I. 93, 161; J{J{){III. 15, 37; XXXIV. 59, 244, 258; ,x,XXV. 70, 175.; lS5, 187; XXXV[. 176; JXiXJX,VII.141 143, 236-2,38, 241, 243, 244, 24~2'51, 253, 25&, 257, 258, 264, 272, 274, 4~ 460; J{XXVIII. '232, 324; XXXIX. 234; p. powiaty: Babimost, Bydgoszcz, ErmeLandia, Wermenland, Buk, Chehnno, Chodzież, Chojnice, Czarnków, Człuchów, Gniezno Gostyń, Inowrocław, Kalisz.. Kępno, Kościan, Krobia, Krotoszyn. Landsberg-Gorzów Wlkp., Leszno, L'Ulbawa, Międzyrzec, Mogilno, Nowy Tomyśl, Oborniki. Odolanów, Ostrów, Ostrzeszów, Pleszew, Poznań, Strzelno, Srem, Sroda. Szubin, Wągrowiec, Września, Wschowa, Wyrzysk, Żnilu. K.raj Warty, Region Warty., p. Wielkopolska, iXlXiX!VII.23'8-243, 248 -2'51, 253-2515, 2$7" 272---:2716. Kraj Poznański, p. Wielkopolska, XXXVII, 237. N i z i n a N a d w i Ś l a ń s k a, X:XXV. Hl. N iż.Po l sk i, XXII. 78. Z a o d r z e, XIV. 49, 60; lXlXV. 143. Z a w i ś l e., II. 66. P o I s ok a podział administracyjny. (wg "Ludu") POLSKA, PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY Pow. Augustów. Augustów, XX. 284; XXIV 95; XXXVII. 445. Augustowskie, VII. 95; XI.X. 113; X,XlX!204; ,x,XXII. 41, 44. Raczki, XXXII. 41. 43, 44. Pow. Ba'bimost. Babimost, XXXVII 266, 270. Kaszczor, IV. 153. Podmokle, .XXXVII. 4'86. Radomina, XIV. 332; Rakoniewic~, I. 122; XXVII. 242. Pow. Będzin. VII. 34; X. 96, 104, 106, 438, 441; XI. 311, 312; XJXlIII. 69, 99" 100, 109, 183; XXIV. 195; Bobrowniki, XXXIV. 125. Czeladź, X 104, (wg "LUDU") 438; J{I. 3IU, 312. Dąbrowa Góra, XI. 107, 381. Grodziec., .XI. 44:2. Modrzejów, X. 104, 106. Niezdara, XXVII 124. Ożarowice, ){XVII. 124 Siewierz, IV. 49; VI. 124, 376; ~LX.212; XXIII. 51-116; VVlX'V 7'" 74 XIXVII. 124; ~ . iJ, • Twardowice, X1X:VII. 124. Wojkowice, X. 106. Zagłębie Dąbr., XXXI. 169. Zarzecze, XXXVI 272. Zarki, XXXIII. 51, 59, 69.. ~, 109. Pow. Biała Krakowska. Biała, IV. 185; VII. 200, 201, 256, 257; IX, 2M; X 255; OOI 69.. 169; XII. 20, 22; XIII. 58; XVIII. 84, 85, 89, 180; XiXlXn 79. Pow. Biała, IV. 80, 1187,303; VII. 225" 256; VIII. 58, 70; IX. 63, 253, 254; Xl. 353; XI. 67; XVIII. 93, 99, 108; XX'.273, 277; XXiL60; XXIII. 82, 85" 91, 92, 94, 95, 102, 103, 105, 106, 109; JOCXVl'II. 75, 7~. Bierna, XVII.229. Brzezinka,VIII. 112,331; 'X. 236. Buc~owice., VII. 256. 257; XJ{J{VI. 245, 2510.Bulowice, IV. 308, 3i1; VII. 225; :IX. 262; XI. 378; X'X. 246; XXXVI. 244, 249, 251. dyganowice, ){XXVI. 262. Czaniec, VII. 225; XXV'IU. 76. Dańkowice, VII 225 Godzieszka, VII. 256, 257. Grojec, IV. BO; Vln 58. Hałcnów, Alzen. VII 198; XXX:I. 166. Heczma-rowice, XiXII. 85, 91, ·95, 100; XXXVI. 245. Janowiec, VII. 225. Jawiszowice· VI'!. 256. KaIna, VII 256, 257. Kęty, IV. 81, 62' VII 198 225, 2516; VIII. ,59; xI.67;XVII.80; XxI.50; XXVIII. 7'5, 84; XXXV. 25; XXXVI 233, 243" 244,249, 251; XXXIX. 297. Komorowice, VIT. 256; IX.. 353; Kozy, VII. 225; XXiXVII. 534. LiPlTlik, J{XXVI 224, 229, 249, 251. Łodygowice, IX. 63; XIII. 245; XVIII. 99, 108; XXIII. 94. 105, 106, 109; XX;XII 79; X,XXlVI. 223, 224, 245, 250. Th[eszna, Xx"XVI 223 224.. 250. Th[ikuszowice, V~'r. 25'7; XVI. 213; XX,XII 79. Th[onowice, VII. 225; XVIII. 93. Oświęcim, Oszwyanczim, Oszwyancin, Oszwanczin, Oswan- IV. vrr. 198, 225, 256; VIII. 112; 128. 236, 255; XL 67, 378; XU. 27; XXVIII. 76; XXXI. cin, Auswitz. Auschwitz, 80; X. 20, 80; XJ{XVI. 242;. XXXVII. 208. Pisarzowice, VII.225; XVI. 213. Polanka, J{XXVI 245 Poręba Wielka, XII. 24; XX. 307; XXIII. 95. XXXI. 147; XXXIV. 269-271; XXlXV. 54, 57, 58. Rajsko, VIII. 112. Ryba'rzowice,XiX.XII 79; XIX/XlVI. 245, 250. Skalite, VI. 361; VII. 222; XiXiIII. 50, 70; XXXVII. 228. Stary Bie1s'k. XXXVI. 298, 299 Straconka, XXXVI. 223, 229. Szczyrk, VII. 257; XlX.XVI. 223 224, 245 Wilamowitze, .XVI. 213. Wilkowice, X,XlXII. 79; XXtXVI. 229,. 244, 245, 250 Witkowice, XVI. 213. Wołek, XXVIII. 76. Pow. Biała Podlaska. Biała P:Jdlaska, ALba Ducalis, iX!X. 172., 2718,27'9, 284, 288, 290,. 291; XXXV. 192. Horbów, J{X. 284, 2'00. Huszcza, XiX. 284., 287290 Kodeń, ~X. 27,9, 284, 288, 290. Łomazy, IXiX. 27,9, 284. 288, 290. Th[alowa Góra, XX. 284, ·88. Piszczac, XX. 279, 284, 288, 290" Sławatycze.1 XIX. 2i84, 288, 290. Terespol, XX. 279, 284, 285, 286. 290. Pow. Białogród. Bialogród~ Białagarda, Belgard, XXXVI. 394; XXXVII. 411. Pow. Białystok. Bargłów, XXIV, 195.. Białobrzegi, XXXIV 195. Białystok, XJ{XIV. 195. Pow. Białystok, XXIII. 65, 1;52; X;XX,I. 1. Woj. Białystok, XXXlIII. f Goniądz. XXIII. 152. Knyszyn, IX. 286; XXVIII. 130; XXlXVI1 485. Ponikła, XXVIII. 2<35. Trzcianne, XXIU. 152. zabłudowo, III 109. �\ \ 678 Pow. Bielsk Podlaski. Bielsk Podlaski, XXI. 2'53 Pow. Bielsk, VIII. 219; XIV. 4'02; XXV. 54. Ciechanowiec, Xx;xJII. 41, 43. Drohiczyn, II. 189; VII. 221; XX. 285; XXI. 63; XXII. 155 Hryniewice Wielkie, .xXI. 253. Skoczów,) XXXV. 177. Sobótka, XXI 253. WOjtkowice, x.. 281. Ziemia bielska, XX. 173. Pow. Bielsko. Bielsk, BUsko, Bielitz, Bilitz, VII. 256, 257; X. 35'3; XVII. 164; XXVIII. 84, 110~ XXIX. 116; XXXI. 92; XXXII 41, 413.Pow. Bielsko, )GIT. 7; IX!XVI'II. 110. Jasienica, XXXV. 244, 249, 250 Lipowiec, XXXIII. 153, Skoczów, II. 139. Ustroń, II. 96; IX 410; XXVIII. 85. Wisła, II. 126; V. 89; (XI. 103, 110; X.XXIII. 155; XXXVI. 224, 229, 250; XXXVII. 2216,228; XXXVIII. '303, 304. Wiśliea, VII:94; X.VIII.132; XXIXLX. 3'34. zabrzeg. 110. Pow. Biłgoraj. Biłgoraj, XXVIII. 180. Goraj, LX. 2199;XXVIII. ·179. Józefów Ordy- . nacki, IX! 294. Majdan Sopocki, XXVIII. 177. Puszcza Solska: X'XVIU 177. Smoryń, XVIII. 181. Pow. Błonie. Pow. Błonie, XJX\II. 110. Grodzisk, XXII. 112. Gu,z6w, XXXI 105. Mszcwnów, XX. 172; XXXVIII. 242 Żyrardów, IX. 137.. Pow. Bochnia. Baczków, V, 360. Besów, IV. 187" 202. Będzieszyn, XX:IV. 196. Bieńkowice, IX, 46; XVI. 351; XXXVI. 244, 249. Bochnia, III. 273; IV. 329; V. 256, 360; VI 376; VII. 222. 256, 303-307, 311; VIII. 6'2"9 l, 66, 115, 169, 199; IX. 61., 64, 267; X 450; XI. 199, 342, 379; xn. 123; XTIr. 65, 243, 244, 307, 325, 330; XIV. 166, 181, 269, 291, 294; XVI. 45, 46,50, 52; XXI. 2~ 267; .xXVI 117; XXVIII. 127, 141; xxrx. 116; XXX. 217; XXXIV. 196; XXXV. 61; XXXVI. 243, 263. Pow. Bochnia, I. 171; IV. 187, 308; V. 360; vrIl. 66, 70, 86, 117, 149; IX. 254.,259; X. 335; XIII 324, 325, 32:8,330; XIV. 291; XVI. 12; XX1II. 59, 62, 68-70, 73ę 9,2-'94, 102, 103, 108, 110; XXVIII. 215; ,XXXV. 60, 63, 68, 00. Borek, IV. 187. Brzefniea, IV. 187, 196. Brzewwa, XXX. 42. Buczyna, VII. 306, '307. Cerekiew, IV. 187, 202; V. 3M. Chełm, V. 3219 Chodeniea, TV. 329. Chroszów, VIII. 199. Cikowice., IV. 329 Damienice, IV. 329. Fiałkowe, XVI. 48. Gierczyce IV. 329; VII. 30&-308. Gorzków, ,X,XXVI. 245. Górki, XXV. 32. Gra,bie, V. 221.Kamienica, VIII. 126. Kłaj, IV 3219; VII. 112, 307, 310-313 315. Konary, XlII. 44, 45. Królówka, ,x, 448, 450. Krzyżanowice, 'IV. 187. Książnice W" IV. 324; VII. 307; XiXII. 157; XXXVI. 303. Lipnica Murowapa,.IV, 187, 196; ;xl. 17, 19, 448; XXXIII. 148. Lipnica D., IX. 354. Lipnk:a G., Xl. 383. Liszki, XI 313; XVI. 2?4. Lubomierz, XX,VI. 143. Lanowce, X'IVI. 68. Lapanów, II. 96; X. 335. Lapczyce, IV. 329; VII, 306, 310, 311. Łężkowice, IV. 329. Marszowice, IV. 329. Mikluszowice, V, 359, 3'60,.,363. Moszczanica. Moszczęnica, IV. 329; VII. 303. 306, 311. Niedary, IV. 187, 202; XVI. 4B, 52. N,ieszkowice, IV. 308, 311, 329; VII. 303. Niepołomice, V. 361, 363; VII. 309, 312, 314; X 255, 256; XI. 43, 96., 385. Nieznanowice, IV. 329. Okulice, IV. 197; XIII. 328 01chawa, VII 311.0strów Kameralny, Borek Królewski, IV. 3~9; XII. 383.. Paszyn, XXXVI. 224, 229. Pierzchów, IV. 324. Poszyna, V. 361-363. Rdzawa, XX'. 320. Roździele, Xx.xnc. 600. Sikornik, VII. 306. Smyków, XI. 3'77. Sobolewo, VII. 306. Sobota, Sobótka, V. 258. Staniątki, 'X 136. Stanisliawice. IV. 329; VII. 307, Xl. 3183, 385. Swiątniki, V. 227, 271, 278, 280; XII. 43, 44, 122, 133, 135, 137; XXV.32. Swinary, IV, 187. Szczytniki, XI ·198. Targowisko, V. 369; VII. 311. '1'arnawa, 'KIIV 2'94. T'rzcianne, n. 26. Uście Solne, IV. 187, 202; VIII. 1125;XVI. 47, 49, 52. Wieruszyce, X. 335. Wiśnicz Nowy i Stary, V. 12,9; VII. 235" 302306, 312; X. 24'0, 242; XIII. 330, 332; XXVIII. 7,6, 79, 82' 84, 92; xrx:xv. 42, 44; XXXVI'll. 150, 305 Wolice. VIII. 11B 153, Wyżyca, V. 364. Pow. Bolesław. do 1945 r., obecnie pow. Racibórz II. 193; XIX. 13, 19; .xXXVrI. 444, Cosanovo, Cosnov, XlX 13. Eichberg, XIX" 19. Osiel, Ossil. II. 123. Pow Bolesławiec. Bolesławiec, XXXVIII. 417. Po",'. Brodnica. Brodniea, V 321; VII. 94, 97; XVI. Ill. Pow. Brodnica, VIII, 426; XIII. 8; XVIII. 1l2; XJXłXV. 61. Komorów, XUI. 8. Pow. Brzeg n. Odrą. Brzeg n. Odrą, II. 125, 290, 292; XXXVI. 396; XXXVII. 410; xx..xym. 327. RYbna, XXXIX. 596. Pow. Brzesko. Bagno, rII. 339. Biadoliny Radłowskie, I. 124. Biadoliny Szlachsckie, I. 125, 127, 123, 179, 180. Biadoliny, n. 359; VB. 112. Bielcza, I. 127, 128, 180; II. 314; VI. 294; 296; XI. 376, 379. Biesiadki, Przesiatki, Biesie Siatki, n. 257, 258; XXXIV. 196.Bieśnik" XXXIV. 196. BiskUipice Radłowskie, II. . 262. Borowa, II. 308; X 126, 128; XI. 377, 381, 383; XXVI. 117. Boręcin, Borzęcinek, II. 313, 314, 316; IV. 188 196; XIII. 397. Brzesko, I. 124; n.313, 316, 318, 320; VnI. 66, 114, XI. 72, 398; XIV. :W9; XXXV. 69; XXXVIII. 295. Pow. Brześko, I. 123, 124, 179; n. 257, 308, 359; m. 33{); IV. 187, 309, 325; VI. 294, 408, 412; VII. 176, 177,221, 273, 331; VRI. 66, 68; IX. 12, 168, 184, 254, 258, 259. 263. 350; X. 11, 94, 154, 221, 450; XIII. 130, 313, 324, 328; XrIV. 156,_ 40; XVIII. 108; XIX. 21; XXI:II. 60, 63, 88, 96, 98, 103, lOa, 110; XXV. 108; XXXV. 38; XXXVII. 456, Brzezowiec, IIII. 331', 332. Brzeżek Podgórny, 330, 331, 332. Bucz'kowo, XIII. 324, 328, 330; XXXIII. 150. _Budziska, 1[, 309. Budzyń, II. 308, 309. Burdak, IX. 124. Czchów, IX. 293; X. 17, 19, 168, 450; Xl. 403. Dąbrówka Witomska, III. 333. Dąbrówka Morska, III. 333. Dembno, III. 334. �680 335; X. 19. Dobrocierz, XXXVI. 224. Dołęga, II. 316, 318, 320; m. 336, 337. Doły, 'm. 340; XXVI. 48. Domanija, III. 335. Domosławice, X. 13. Góra, X. 20. Gosprzydowa, IX. 354. Gwozdziec, X. 11, 13, 21. Iwkowa, X. 14, 17, 19; XXXVI. 224, 229, 249, 251. Jadowniki, III. 332; VII. 332; X. 20, 94. Jastew, X. 19. Jawol1sko, X. 12, 20, 21. Jurków, VIT. 273; XXVIII. 218; XXXV. 38, 57; XXXVI. 224, 245, 250. LeWlIliowa, IX. 354; XI. 398. Lusławice Małe i Lusławke Wielkie, XXIX. 105. Łętowice, ,l. 128, 129. Loniowa, X. 21; XIV. 156. Łopań. l. 127. Łysagóra., X. 21, 22, 116; XXXVI. 239. Maszkiennice, VII. 331-333. Milówlka, IX. 356; XXVIII. 78, 80, 81, 84, 89; XXXI. 86-90, 141. MOkrzySka, IV. 188, 196; IX. 184; XIII. 324. Morsko, HI. 333. Niedzieliska, IV. 188, 196, 309, 311. Nowa Wieś, III. 331. Okocim, lU. 331; VIII. 114. Olszowa, XXXVI. 224. Pa'leśnica, IV. 188, 196; IX. 168; XXXVI. 224. Perła, l. 127, 128, 180. Przy;borów, II. 316, 317, 320; XIV. 253; XXVIII. 91; XXXV. 19. Radłów, I. 125; III. 332; IX. 168; X. 154, 113, 114; XVIII. 108; XIX. 50; 155. XIII. 130, 144, 331; XVII. XXIII. 60, 103; XXXI. 61, 62. Rudy Rysie, II. 317. Rybniki, XVI. 335. Rybno, Riebnig, XIX. 21. Ry1ów, U. 316. Rząchwa, XV. 152; XVII. 313. Słotwina, III. 331; VII. 91, 112, 257, 322. Sterkowice, VII. 111; XI. 72. Stradomsk, IV. 329. Szczepanów, II. 186; III. 332; V. 187, 196; IX. 184; XI. 199; XIV. 254; XXIII. 63. Szczurowa, b81 II. 313. Trojnik, I. 125. Tworkowa, II. 258. Uszew, H. 314; III,. 341; IV. 188; XIlL 3128.Więckowice, VU. 177. Wojakowa, IV. 187, 196; IX. 123; X. 221; XXXVI, 224; Wojnicz, I. 125; VII. 176, 177; IX. 62; X. 85; XI. 186, 405; XVI. 316. Wokowice, I. 180. Wola Przemykowska, XL. 400. zaborów. III. 337; IV. 188. zakliczyn, 'IV. 188; V. 391; IX. 62. Zakrzów, r. 128; ViII. 176. zawada, II. 258; X. 11. zawada Uszewska, IX.. 265. Zerków, II. 259. Złota, III. 346; IV. 188, 309, 311, 312; V. 274; xvrnr. 108. Żdżary. IX. 168. Nazwy toponomastyczne, pow. Brzesko. Anczuch6wka rola, XIX. 2~, gm. Gnojnik, Bace - rola, X. 21, gm. Jaworsko, Bagieniec - rola, IX. 357. Gm. Grabno. Bagieniecpastwisko, IX. 3:59. gm. Grabno. Bagieniec - łąka, IX. 359, gm. Grabno.. Bagno-pastwisko, III. 339. gm. Dołęga. Bagna - łąka, I. 181. gm. Bielcza. Banasiówka -łąka, I. 127.gm. Biadoliny Radłowskie. Bania - las, IX. 335. gm.Gosprzydowa. Bania rola, IX. 354. gm. Gosprzydowa. Bania grunt, IX. 264. gm. Gnojnik. Bania las, IX. 267. gm. Gnojnik. Baranówka las, I. 128. gm. Biadoliny Radłowskie. Baranówka łąka, I. 127. gm. Biadoliny Radłowskie. Barańcóch rola, IX. 264. gm. Gnojnik. Basta rola, II. 262. gm. Biskupiec Radłowski. Będziaki - miejscowość, III. 336. gm. Dołęga. Biała droga, I. 129. gm. Biadoliny Radłowskie. Biała - dro- ga, III. 346. gro. Doły. Biała górka - wzgórze, III. 332. gm. Brzesko. Białce bagno pastwisko, I. 181. gm. Bielczo. Biały Dół Biedacz przysiółek, I. 18; VI. 294. gm. Bielcza. Wieś - część 258. Belweder wzgórze, VI. 295. Biesie Siatki, p. Biesiadki, 257, 258. Blonie grunta, III. 336, gm. Dembno, Boczkowszczyzna - rola, II. 314. Bodorzyna Borek pastwisko, II. 399, gm. las, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Borek - pastwisko, n. 319, gm. Borzęcin. Borki - las, I. 181,gm. Bielcza. Bór -las, I. 181. Browarek - karczma, X. 14, gm. Gwoździec. Browarzysko rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Brzezina - las, IX. 267, gm. Grojnik. Brzeziny - las, IX. 335, gm. Gosprzydowa. Brzeźnica łąka, I. 181, gm. Bielcza. Brzyście - rola, IX. 357, gm. Grabno. Budziska osada, II. 309, gm. Borowa, Budzyń osada, II. 308, gm. Borowa. Burdak - osada, IX. 124,gm. Gruszków Pusty. Bystra góra rola ,II. 259, gm. Biesiadki. Cielęcy Kąt - część wsi Dołęga, gm. Dołęga. Chałupki przysiółek, III. 262, gm. Biskupke Radłowskie. Chałupnisko - rola, II. 309, gm. Borowa. Chlystawki łąki, X. 13, gm. GwoŹdziec. Chróścielowa - droga, I. 129, gm. Biadoliny Radłowskie. Cukiernikówka - rola, IX. 264, gm. Gnojnik. Czajkówka rola, I. 126, gm. Biadoliny Radłowskie. Czarnawa - przysi.ółek, II. 314, gm. Borzęcin. Czarnawa przekopa, II. 320, gm. Borzęcin. Czarna rędzi- n. rola, IX. 264, gm. Gnojnik. las, IX, 355, gm. Gosprzydowa. Czarny las, X 14, gm. GwoŹdziec. Czwarcizna grunta, III. 336, gm. Dołga. Cygański dól łąka, III. 344, gm. Doły. Czysty lug grunta, III. 336, gm. Dołęga. Dąbie - <fola,X. 21, gm. Jaworsko. Dąbie - łąka, X. 22. gm. Jaworsko. Dąbrówka - p. nazwa osady z kilku chałup, 1. 125, gm. Biadoliny Radłowskie. Dąbrowica pastwisko, I. 181, gm. Bielcza, Dąbrowica rola, 189, gm. Bielcza. Dąbrówka pastwisko, I. 127, gm. Biadoliny Radlowskie. Dąbrówka - pastw-i ska, IX. 359, gm. Grabno. Dąbrówka roIa" X. 21, gm. Jaworsko. Dąbrówka Witowskaczęść wsi Dąbrówki Morskiej, III. 333, gm. Dąbrówka Morska., Dąbrowy - grunta, III. 341, gm. Doły. Dąbrowy - pastwiska, III, 345; gm. Daly. Debcza - pastwiska, III. 345, gm. Daly. Debcza pastw:isko, III.. 345, gm. Doły. Debcza - pastwisko, IX. 359, gm. Grabno. Debcza - urwisko. IX. 359, gm. Grabno. Debcza - rola, IX. 357, gm. Grabno. Debcza rola, IX. 359, gm. Grabno. Debcza - łąka, IX. 359, gm. Grabno. Debcze - lasy, III. 345, gm. Doły. Debrza łąka, II. 260" gm. Biesiadki. Debrza rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Debrza - pastwisko, X. 18, gm. GwoŹdziec. Dębczak przysiółek, III. 334, gm. Dembno. Dębczak - pastwisko, IX. 268, gm. Gnojnik. Dębina - przysiółek, IX. 125, gm. Dzierżaniny. Dębina rola, II. 263, na - Czarnikówka r. �/ 68J 682 ,., gm. Biskupice Radłowskie. Dębno - rola, IX.' 264, gm. Gnojnik. Długie margi - grunta, III. 337. gm. Dołęga. Dolanie - p. nazwa części wsi, L 125, gm. Biadoliny Radłowskie. Dolina od Dutkowego, II. 312 - łąka, gm. Borowa. Dolyna - przysiółek, X. 20, gm. Gwoździec. Dołek łąka, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Doły nad Wisłą, III. 334 grunta, gm. Brzesko. Doły - rola, IX. 351, gm. Górka. Doły - pastwisko, IX. 127, gm. Dzierźaniny. Doły rola, IX. '125, gm. Dzierźaniny. Daly - łąka, IX. 125, gm. Druszków Pusty. Dół - łąka, II. 260, gm. Biesiadki. Dół cygański dolina; III. 3413.gm. Doły. Domo(i)nija - potok, lli. 335. 336, gm. Dembno. Domonije - łąki, III. 335, gm. Dembno. Droga od Dębówki, IX. 353, gm. Górka. Droga od Górki - do Dąbrówki, IX. 353, gm. Górka. do Górecki, do Kwikowa, do Podrząchowic. do Strzelec Małych, do Rząchowy, przez Kępienice, wedle Kępieńca, IX. 353, gm. Górka. Droga do Paleśnicy, IX. 129, gm. DzieT'Żaniny. Droga do Roztoki, IX. 129, gm. Dzierianiny. Dział mała góra, II. 261, gm. Biesiadki. Dział na dziale - grunta, III. 341, gm. Doły .. Dział - rola, X. 12, 21, gm. GwoŹdziec. Dział - folwark, X. 12, gm. GwoŹdziec. Dział - rola, IX. 124, gm. Druszków Pusty. Działy graniczne rola, X. 21. gm. Jaworsko, p. Brzesko. Dzielna droga, X. 69, gm. Iwkowa, p. Brzesko. Dryznówka rola, I. 126, gm. Biadoliny Radłowskie. Folwark dolny, X. H, gm. Gwoździec. Folwark górny, X. II, gm. Gwoździec. Gaj - las, X 14, gm. Gwoździec. Garncarskie doły pastwisko, II. 319,gm. Borzęcin. Gazdówka - rola, IX. 264, gm. Gnojnik. Geburda rola, IX. 125, gm. Dzierżaniny. Gizówka rola, II. 315, gm. Borzęcin. Gliniki przy Klocku - rola, II. 309, gm. Borowa. Giniki - rola, X. 15, gm. Iwkowa. Glinik - rola, IX. 125, gm. Druszków Pusty. Głębocka - las, III. 345, gm. Doły .. Głębocki pastwisko, IX. 359, gm. Grabno. Głodów - część wsi III. 340, gm. Doły. Golbówka ~groda, n.262, gm. Biskupiec Radłow'ski. Gościeniec - droga, II. 320, gm. Borzęcin. Gościniec - droga, III. 346, gm. Doły Góra - p. nazwa części wsi" I. 125 gm. Biado1iny Radl. Góra Gołębiowa g6ra, IX. 3'59, gm. Grabno. Góra Gołębiowa - rola, IX. 357, gm. Grabno. Góra osikowa: rola, IX. 125, gm. Druszk6w Pusty. Góra osikowa g6ra IX. 129, gm. Dzierżaniny Góra po nawsie - przysiółek, X. 20, gm. Jaworzno, Górka - rola. II. 309. gm. Borowa Górka(i) - wzgórze. II. 319, gm. Borzęcin. Górka wzgórza, III. 336, gm. Dembno Górka - przysiołek, III. 332, gm. Brzesko. Górka - wzgórze, III. 333, gm. Brzesko. Górka-przysiółek, IX. 263" gm. Gnojnik. Górka - przysiółek,X. 20, gm. Jaworsko. Górka - rola,. IX. 126, gm. Dzierźaniny. Górka - rola, X. 15, gm. Iwkowa. Górki-- grunta, III, 335, gm. Dembno. Górki - las, X. 22, .gm. Jaworsko. Górki rola, X ~1, gm. Jaworsko. Grabie - łąki, II. 260, gm. Biesiadki. Grabie - przysiółek, IX. 124, gm. Druszków Pusty. Grabina - rola, IX. 351, gm. Górka. Grachówka - rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Granice nazwa roli, I. 126, gm. Biadolmy Radłowskie. Granice - nazwa I'oli, II. 259, gm. Biesiadki. Granicenazwa roli, Ul. 335, 337, gm. Dembno i Dołęga Granice - przysiółek, II. 314, gm. Bielcza. Granice - przysiółek, II. 314,gm. Borzęcin. Graniczne grunta rola, X. 20, gm. Jastew. Graniczki rola, IX 265, gm. Gnojnik. Grab - grunta, HI. 341, gm. Doły. Grab - las, III. 345, gm. Doły. Grady - rola, II. 315, gm. Borzęcin. Grobla las, II. 319, gm. Borzęcin. Grobla - rola,IX. 265, gm. Gnojnik. Grant skarbowy rola, II. 259, gm. Biesiadki. Grunta rędzinne - p. rędziny, III. 335, gm. Dembno. Grunta we wsi rola, IX. 120, gm. Dzierźawiny. Gryzowska - zagroda, X. 15, gm. Gwoooziec. Grzędy - rola, II.315, gm. Borzęcin. Grzędy - grunta, III. 341, gm. Doły. Hechły - rola, IX. 352, gm. G6rka. Ily - rola, II. 2ti3, gm. Biskupiec Radłowski.. Imiolki, części wsi, li. 258. Biesiadki, gm. Biesiadki. Jadownicka - droga, III. 332, gm. Brzezowiec. Jagniówka - przysiółek, II. 314. Jagniówka - pastwisko, II. 313, gm. Borzęcin. Jagniówka - część wsi Dołęga, III. 336. Jagniówka grunta, III. 337, gm. Dołęga. Jasionka - łąka, l. IBl, gm. Biadoliny Szlacheckie. Ja.worze - rola, X 21, gm. Jaworsko, p. BrzeskL Jeziórko - przekopa, II. 320, gm. Borzęcin. Jeziorki las, l. 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. Jeziorki - łąka, L 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. Jeziorki - pastwisko, X. 22. gm. Jaworsko. Jeziorki - rola, X. 12, gm. Gwoździec. Jochymówka -' grunta, III. 337, gm. Dołęga. Jurkosiówka - rola, IX. 1~6, gm. Dzierżaniny. Kace bagno - pastwisko, 1. 181, gm. Bielcze. Kadłubki - las, IX. 129, gro. Dzierźaniny. Kałasówka - las, l. 127, gm. Biadoliny R;idłowskie. Kałużówka - l'ola" IX. 265, gm. Gnojnik. Kałużówka - zagroda, IX. 264, gm. Gnojnik. Kamieniec rola, I. 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. Kamieniec rola, II. 315, gm. Borzęcin. Kamieńce rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny . Kamionka - rola, X. 21, gm. Jaworsko. Karolówka -zagroda" II. 309, gm. Borowa. Kącina - stajonko, II. 311, gm. Borowa. Kącina - rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa, p. Brzesko. Kąty - rola, I. 179, 180. gm. Biadoliny Szlacheckie. Kąty rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Kąty - rola. IX. 357. gm. Grabno. Kąty - osada, IX. 356. Kąty - przysiółek, IX. 125, gm. Dzierźaniny. Kępa-rola, IX. 3;52,gm. Górka. Kępieniec - rola, IX. 352, gm. Górka. Kiszka grunta, III. 341, gm. Doły. Klichówka - grunta, III. 335, gm. Dembno. Kliny - rola. II. 263. gm. Biskupice RadłDwskie. Kliny - pastwisko, III. 339, gm. Dołęga. �r, rola, II. 263, gyri. Biskupice Radłowskie. Klyn grunta, III. 341, gm. Doły. Kmiecina - las, II. 261, gm. Biesiadki. Kmiecina - dolina, n.257, gm. Biesiadki. Kobylica - góra, III. 346, gm. Doły. Koczurek rola, IX. 266, gm. GnDjnik. Kol, kowski las, I. 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. Koński lasek rola, II. 259, gm. Biesiadki. Kopaliny grunta, III. 341, gm. Doły. Kopalyny rola, II. 259, gm. Biesiadki. KÓpanina - grunta, III. 337, gm. Dołęga. Kopanina - przysiółek, IX. 351, gm. Górka. Kopce - rola" IX. 357, gm. Grabno, p. Brzeski. Kopce - osada, IX.356, gm. Grabno, p. Brzeski. Koprówka rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Korzenice - przysiół. Kosturki pole, III. 337, gm. Dołęga. Koszary - rola, IX. 357, gm. Grabno. Kowalówka rola" I. 127, gm. Biadoliny Szlacheckie. Kozia droga - droga, III. 331, gm. Brzesko. Koziarka la9, II. 261, gm. Biesiadki. Koziarka - rola, II. 259, gm. Biesiadki.. Kozieniec grunta, III. 337, gm. Dołęg.a. Kozieniec - rola, I. 15. gm. Iwkowo, p. Brzeko. Kozieniec - osada, X. 14, gm. Iwkowo, p. Brzesko. Kozi dolek - rola, II. 259, ,gm. Biesiadki. Kozlowiec pastwisko, krzaki, II. 260, 261, gm. Biesiadki. Koziny - zagroaa, IX. 124, gm. Druszków Pusty. Koziny - l'ola, IX. 124, gm. Druszków Pusty. Kozlowiee - krzaki, zarośla, VI. 295, gm. Biesiadka. Krakowska droga, I. 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. KrakosKluzienice . I 't I 0'[ l'; '! i 685 6"4 - kówka rola, X. 12, gm. GwoŹdziec. Krawczykówka łąka, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Kręzel - droga kręta, I. 182, gm. Bie1cza, Kruszenica pastwisko, I. 181, gm. Bielcza. Krzaki nad budziskiem krzaki, II. 312, gm. Borowa. Krzaki nad KLimkiem krzaki, II. 312, gm. Borowa. Krzaki nad panskq dębinq, II. 312, gm. Borowa. Krzaki na lazie nad Tomasem, II. 313, gm. Boroma. Krzaki na lazie, II. 313, gm. Borowa. Krzaki za stodolq, II. 313, gm. Borowa. Krzaki pod Tomasem II. 313, gm. Borowa. Krzaki pod lqkq, II. 313, gm. Borowa. Krzaki pod Fularem, II. 313, gm. Borowa. Krzemieniee u Liski stajanka, II. '311, gm. Borowa. 'Krzemieniec rola, III. 332, gm. Brzezowiec. Krzemieniec wzgórze" III. 333, gm. Brzezowiec. Krzemiencowe gruntarola, X. 20, gm. Ja stew, p. Brzesko. Krzyżowa droga - p. Wojnicka droga, I. 128, gm. BiadoUny Radłowskie. Krzywda grunta" III. 341, ,gm. Doły. Kszcianka pastwisko, III. 331, gm. Brzesko. Księże granice przys'iół, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Kubalówka ,rola, III. 330, gm. Brzesko. Kubalówka zagroda, III. 330, gm. Brzesko. Kucharzówka rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Kujaców rola, II. 263, gm. Biskupice Radłowskie. Las Doloski - las, m. 345, gm. Doły. Las chlapski las, 111. 335, gm. Dembno. Las pod gorzelniq, I. 127, gm. Biado- "\" liny Radłowskie. Las "pod maziarnią", I. 127, gm. Biadolmy Radłowskie. Las spoIny las, IX. 359, gm. Grabno. Laskigrunta, III. 337, gm. Dołęga. Laskowa -grunta, III. 337, gm. Dołęga. Lasowe chalpy część wsi Grabno, IX. 356, gm. Grabno. Lesiska -grunta, IlL 334, gm. Dąbrówka, Morka. Linia na Maciny Górze .....,droga, L 29, gm. Biadoliny Radłowskie. U-pie las, I. 181, gm. Biadoliny Szlacheckie. Liskówka rola Ix" 265, gm, Gnojnik, Lisk6wkd - zagroda. IX. 2,64,gm. Gnojnik. Ludwiniówka, IX. 2,65 rola, gm. Gnojnik. Ludwiniówka zagroda, IX. 264, gm. Gnojnik. Lypka część wsi Biesiadki, II. 258, gm. Biesiadki. Lzy - rola, IX, 124, gm. Druszków. Łany rola, l. 127" gm Biadoliny Radłowskie. Ławy łąka, I, 180, gm. Biadoliny S~lacheckie. Łazek za paryjkq rola, IX. 126, gm, Dzierżaniy. Łazki rola, IX 125, gm. Druszków Pusty. Łazisko - ,rola, IX. 3M, gm. Gosprzydowa. Łazy - rola, I. 127, 179, ,gm Biadoliny Radłowskie i Bi:adoliny Szlacheokie. Łazy rola, U. 263, gm. -Bskupice Radłowskie. Łuzy - część wsi Grabno, IX. 356, gm. Graibno. Łazy przysiółek, 'III. 314, gm. Borzęcin, Łqczka mala pod studniq - łąka" IX. 128,gm Dzierżaniny p. Brzesko, Łqczka w dolku łąka, IX. 128, gm Dzierżaniny. Łqczyny rola, I. 180, gm. Biadoliny S'l.lachecki€. Ło,czyska rola, II. 31'5, gm. Borzęcin. Łq- czyska łąka, II. 318, gm. Borzęcin. Łqka na bagnie, II. 312, gm. Borowa. Łąka na budzisku, II. 312, gm. Borowa, Łqka gniada, II. 312,gm. Borowa, Łqka od Jadamowego, II. 312, gm. Borowa, Łqka nad Klimkiem, II. 312, gm. Borowa. Łqka w dolkach, II. 312, gm. Borowa. Łqka w dolinie, II. 312, gm. Borowa. Łqka wielka łąka, I,X. 128, gm. Dzierżantny. Łqka od Gąski, n. :n2, gm, Borowa. Łqka pod Łysqgórq, :r;X\. 3519,gm. Grabno. Łqka w paryji, II.3>12, gm. Borowa. Łqka pod granicq, II. 3,12, gm. Borowa. Łqka pod krzakami, II. 31.2, gm. Borowa. Łqka na Martynówce, II. 312, gm,. Borowa. Łqnce - rola, IX. 357, gm. Grab_ no. Łąkawy - rola, 1. 17!9,gm. Biadoli:ny Szlachecki'e. Łqka na równi, II, 312, gm. Borowa. Łeb _ rola, IX. 12'5, gm. Druszków Pusty. Łonne - rola, II. 3'18,gm. Borzęcin. Łoza - rola, IX. 352, gm' Górka. Maciarzniska - łąka, II. 260, ,gm. Biesiadki. Macina góra - las, 1. 127, gm. Biadoliny Radłowskie, Madejówka - grunta, III. 337, gm. Dołęga. Mala droga II. 320, gm. Borzęcin. Mala przekopka, II. 320, gm. Borzęcin. Mala lqka - łąka, trawnik, IX, 266, gm. Gnojnik. Mala rzeka, [. 128, gm. Biadoliny Radłowskie. Male slonce - las, I. 181, gm. Bielcza. Maly wyrq· bek las, I. 128, gm, Biadoliny Radłowskie. Mazgajówka rola, X. 12, gm. Gwoździec, Męezne grunta, III. 337, 338, gm. Dołęga. Między dębczami �687 grunta, III. 341, gm. Doły. Mięgrunta, III, 341, gm. Doły, Między paryjami rola, LX. 126, gm. Dzierż.alniny. Miszczakówka zagroda, DX. 124, gm. Druszków Pusty, Młynzyska rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Młynna droga droga, III. 339, gm. Dolęga. Mocarki rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Mocza1'y gminne, I. 182, gm. Bielem, Moczarki - las, IX. 129, gm. Dzierżaniny. Moczarki - pany. Molowa - wzgórze, VI. 295, Molówka g~unta. III. 341, gm. Daly. Molówka - łąka, III, 344, gm. Doły. Mordownia nazwa Radłow5kie. Mostki łąka, II, 260, ·gm. Biesiadki. Musiałówka, - zagroda, IlII. 330, gm. Brzesko. Musiałówka rola, III. 33!).. gm. Brzesko. Myszkówka zagroda, II. 3>09,gm. Borowa, Myszkówka osada, X. 12, gm. GwoŹdziec. Myszkówka rola, IX, 12.. gm. Gwo.dziec. Na bagnie - przysiółek, UI.332. gm. Brzezowiec. Na Barańskiem rola, II. 3i()9, gm. Borowa. Na białej górce rola, IIJ:,332,gm. Brzezowiec. 'Na Biedaczu nazwa osady, I. 125, gm. Biadoliny Ra~ dłowskie. Na Biedaczu rola, I!. 12'7, gm. Biadolmy Radłowskie. Na brzegu rola, IX. 126.. gm. Dzierżaniny. Na budzisku - rola, II. 309, gm. Borowa. Na chaupniskach rola, II.309, gm. Borowa. Na cygance - rola, IX. 35'7. gm, Grabno. Na dąbrówcegrunta, III. 341, gm. Doły. Nad brzeziną rola, IXt, 126, gm. Dzierźanny. Nad chaupq - rola, dzy głębocka , .l 11.31)9" gm. Borowa. Nad chaurola, IX. 126, gm, Dzef'Żaniny, Nad chaupą w górze - rola, II. 310, gm. Borowa. Nad dębiną pańską rola, II. 310, gm. Borowa, Nad dołkiem rola. DX. 126, gm. Dzierżaniny. Nade drogą grunta, III. 341, gm. Daly. Nade dworem - rola, IX. 265, gm. Dzierźaniny. Nad Gajdą ogrody, III. 340.. gm. Doły. Nad głębocką - grunta, III. 341, gm. Doły. Nad granice' rola, III. 259, gm. Biesiadki. Nad groblą rola, II. 310., gm. Borowa. Nad gruską rola, II, inO, gm. Borowa. Nad Kanią gru.nta, III. 341, gm. B~rowa. Nad krzakami rola, II, 310,. gm. Borowa Nad lasem rola, II. 310, gm. Borowa. Nad Majchrzykiem - rola, II, 310, gm, Borowa. Nad Matką Boską roLa, Ix.. 354, gm. Gosprzydowa. Nad miedzą _. rola, I'X, 12,6, gm, Dzierźaniy. Nadmostki - krzaki, II. 261, gm. Biesiadki. Nadmostki - rola, II. 259. gm. Biesiadki. Nadowczarnia ---< rola, IX. 265, gm. Gnojnijk. Nad pasieki rola, II. 259, gm, Biesiadki. Nad pastwiskiem rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny, Nad pary ją - pastwisko. TY 128, gm. Dzier~aniny. Nad rówienką - rola, II. 310, gm. Borowa. Nad studzienkami rola, IX.. 265, gm. Gnojnik. Nad stopieńcem las, III. 345, gm. Doły. Nad śpichlerzem grunta. III. '341, gm. Doły, Nad studnią rola, óII. . :310, gm, Borowa. Nad studnią stajonko, n 311, gm. Borowa. Na dole r.ola, IX., 12~, gm. pą - Dzierżaniny. Na dołku rola, Ix.. ,I26, gm. Dzierźaniny. Na dołku - łąka. DX. 128, gm, Dzie_ rźaniny. Na dziale rola, IX. 126, gm. Dzierźaniny, Na glince - grunta, III. 341, gm. Doły. Na glinkach, II, 315, gm. Borzęcin. Na górce rola, nco 12'6, gm. Dzierźaniny. Na górce rola, II. 310, gm. Borowa. Na górce rola, III. 341, gm. Doły. Na górkach rola, II. 315, gm. Borzęcin. Na górkach - rola III. 335, gm, Dembno. Na górze - rola, I!X!, 354, gm. Gosprzydowa. Na górze góra, DX. 355, gm, Gosprzydowa. Na górze - wzgórza, III. 33~9,gm, Dołęga. Nagórzeprzysiółek, IX,. 263, 3'54,gm. Gnojnik,gm, Gosprzydowa, Na grabie - grunta, III. 341, gm. Doły. Na granicach las, III. 345, gm. Doły. Na granicach grunta, III. 341. gm. Daly, Na grzybówce - grunta, III, 341, gm. Daly. Na iłach rola, III. 330, gm. Brzesko. Na Jankowem rola, liX. 1216, gm, Dzierźaniny. Na Kamieńcu -'- rola, IX. 21, gm. Dzwoniec, Na Kamionce ~runta, III. 342, gm, Doły. Nakielnówka - zagrody, lX. 124, gm Druszków Pusty. Na klinie .rola, IX, 126, gm. Dzierżaniny. Na Kobylicy las, III. 345, gm. Doły, Na Kopalinie grunta. III. 341, gm, Doły. Na Kopcach - role, rX'. 3m, gm, Grabno. Na Krzemieńcu grunta, III. 3'42, gm. Doły. Na lemierzu rola, II. 3Ht, gm. Borowa, Na lisich jamach - las, III. 345, gm. Doły. Na lazie - rola, II. 310, gm, Bo- rawa, Na łazie - rola, IJx. 126, gm. Dzierżaniny. Na łące - rola. II. 310, gm. Borowa, Na molówce - grunta, III, 342, gm. Doły. Na niwie - las, III. 345, gm, Doły. Na niwie - grunta, III. 342, gm, Doły. Na nowiźnie rola, DX. 126, gm. Dzierźaniny, Na ogrodzie grunta, III. 335, gm, Dembno. Na pagórku - rola, II. 310 gm. Borowa. Na pagórku rola, IX. 126, ·gm. Dzierżaniny. Na piasku las, III. 346, gm. Doły. Na piasku grunta, III. 342, gm. Doły. Nad piekłem rola, II. 25'9, gm. Biesiadki. Na podbujnem łąka. IX,. 12.8, gm. Dzierźawiny. Naprzeciw skały rola, II. 310, gm. Borowa, Na przygórzu rola, II. 3'10, gm. Borowa. Na przygórzu rola, IlX. 126, gm, Dzierżawiny. Na . przygórzu rola X. 13, gm. GwoŹdziec. Na przymiarku grunt;;> III,342, gm, Doły. Na psiarce - rola, IX. 126. gm, Dzierżaniny. Na psiarce - pastwisko, rX,129, gm. Dzierżaniny, Na radlonce grunta, III. 342 gm. Doły. Na rędzince grunta, III. 342, gm, Doły. Na roli - osada, 11.309, . gm. Borowa. Na równi - grunta, LII. 342,. gm. Doły. Na równi rola, IJXi.1:26,gm. Dzief'Żaniny. Na rówience - rola, II. 3:10,gm, Borowa, Na stajonkach - rola, EX. 126, gm. Dzierżaniny. Nad stawkiem - rola. II.3·1O, gm. Borowa. Na targowcu rola, x" 15, gm. Iwkowa, Na wierzchowinie - 1'0chowinie - rola, X. 310, gm. Bola, II. 310, gm. Borowa. Na wierzchowinie rola, oc. 2ł,gm:, Ja- �'. 68S li , j' ' warska. Na wsi - grunta, III. 342, gm. Doły. Na wsi - ogrody, III. 341, gm. Doły. Nawsie - łąka, 1.127, gm. Biadoliny Radłowskie. Nawsie - rola, I. 1Z7. gm. Biadoliny Radłowskie. Na wygonie - grunta, III. 342, gm. Doły. Na zagoniu - grunta, 111.342, gm. Doły. Na zaradomiu - osada, DX.350, gm. Grabno, p. Brzeski. Niedźwiedź rzeka, III. '346,wy:pływa z gm. Niedźwiedzie, gm. Doły. Niestępówka':"- łąka, II. 260, gm. Biesiadki. Niwy rola n. 315, glJl. Borzęcin. Niziny - rola, III. 330, gm. Brzesko. Niziny - rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Nowa dąbrz - las, IX. 129, gm. Dzierżaniny. Nowa wieś - rząd chałup, 111.331,gm. Brzezinowiec. Nowa wieś - przysiółek, III. '33'4, gm. Dembno. Nowa wieś - osada, II. 309, gm. Borowa. Nowe - łąki, III. 3,09, gm. Dolęg,a. Nowe zajmy - grunta. III. 333, gm. Dołęga. Nowizna Nowy gościeniec - droga, II. 320, gm. Borzęcin. Od granicy hrabiego - rola, II. :HO, gm. Borowa. Od paryji - rola, llX. 126, gm. Dzierżaniny. Ogon - rola, IX. 125, gm. Dzierżaniny. Ogrody - rola, Ogrody - łąka, 111.344,gm. Doły. Ogrody pod Potockiem, II. 309, gm. Bor,owa. Ogrody - łąki, IX. 18, gm. Iwkowa. Ogród nadewsią - łąka, III. 344, gm. Doły. Ogród - łąka, III. 344, gm. Daly. Ogród rola, X. 13, gm. GwoŹdziec. OLsza- rola. IX. 265, gm. Gnojnik. OLszowa szkarpa - las. m. 340, gm. Doły. OLszyna - las, IX. 267, gm. Gnojnik. OLszyny - rola, 689 llX. 265, gm. Gnojnik. Organistówka - grunta, III. 338, gm. Dołęga. OrLej - wzgórze, VI.295. Osetnia - rola, IlX.352, gm. Górka. Ostrówek - rola, II. 2,63,gm. Biskupice Radłowieckie. Ostrzyse - rola, IX. 3'57, gm. Grabno. Paciakówka rola, LX. 265, 'gm. Gnojnik. Paciakówka - zagroda, 'Xl. Z64. gm. GnojnLk. Padolrola, liX. 265, gm. Gnojnik. Pa· daly - grunta, III. 342, gm. Doły. Pagórek - rola, II. 315, gm. Borzęcin. Pagórki - łąka. I!X. 1125,gm. Druszików Pusty. Patikówka - las, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Pary ja - pa;:;twisko, IX. 129, gm. Dzierżaniny. Pary je wąwóz, rów, liX. 267, gm. Gnojnik. Pary je - rola, IlX. 265, gm. Gnojnik. Pary je - przysiółek. XII. 200, gm. Gnojnik. Pasieki - rola, II. 259, gm. Biesiadki. Pasternik - grunta, III. 3'35, gm. Demona. Pasternik - pastwisko, III. 345, gm. Doły. Pasternik - rola, Ix.. 3'52, gm. Górka. Pasterniki - rola, IX. 13, gm. Gwoździec. Pastwisko nad rzekq, II. 312, ,gm. Borowa. pastwisko na tamty stronie, II. 31Z, gm. Borowa. Pastwisko nad granicq księżq, IT. 312, gm. Borowa. Pastwisko - pastwisko, II. 261, gm. BieSiadki. Pastwiska - rola, II. 259, gm. Biesiadki. Pęckowskie - Tala, IX. 252, gm. Gó!'ka. Piaski rola, III. 332, gm. Brzezowiec. Piaski -rola, III. 331, gm. Brzesko. Piaski gminne - nieuźytki, I. 1B2, gm. Biadoliny Szlachecikie. piechO'lDłcz6wka rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Pieklo urwisko, X. 14, gm. Gwoździec. Pieniezyska - 'rola, I. 127, gm. Biado1iny Radłowskie.Pieklo dolina, n. 261, gm. Biesiadki. Pwreck6wka - orola. IX 265, gm. Gnojnik. Pióreckówka - zagroda, IX. 264, gm. Gnojnik. Pisarz6wka - 101Piskorzeniec - rola" nC352, gm. Górka. Placowa szkarpa - Jąka, III. 344, gm. Doły. Placowa szkarpa - grunta, III. 342, gm. Doły. Plebańskie grunta, III. 335. gm. Dembno. Pniace - rola, IX. 352, gm. Górka. Podbagnie - grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod bialq drogą - grunta, In. 342, gm. Doły. Podblonie - rola, II. 315. Pod borem -,grunta, III. 33'B,gm. Dołęga. Pod borkami rola, I. lBO,. ,gm. Biadoliny Szlacheckie. Podborzęckie - grunta, III. 338, ,gm. Dołęga, Pod cegielniq --.:::: gronta, m. 338, gm. Dołęga. Pod buczyną - rola, IX. 357,gm; Grabno. Pod chalpq rola, X. 13, gm. Gwoździec. Pod chaupą - pastwisko •. IX. 129,gm. Dzierżaniny. Pod chaupą - Podchaupie ~ rola, IX 100, gm. Dzier·~nip.y .. Pod chalpq - pastwisko, III. 345, gm. Doły. Pod chaupqrola, II. 310, gm. Borowa.· pod chalpq~gronta, III. 342, gm.Doły. Pod chalpq - łąka, III. 344"gm. Pod chalpq - łąka, ITI. 344, gm. Doły. Pod chalpq'ogrody, 341,_gm. Doły. Pódchalpie grunta, III. 342, gm. Doły. pod cmentarzem grunta, III. 355, 342, 'gm. Dembno i gm. Doły. pod Czarnawq - Il"ola, II. 315, gm. Borzęci.n, Poddajstwo - przysió- m. 44 Lud - Tom XL łek, X. 20, gm. Jaworska. pod Dąbrówkq rola, IX 352, gm. Górka. Pod dębem grunta, III. 342, gm. Doły. Pod dębówkq - rola, IX. 352, gm. Gó11ka.podedrogą :'-' ,rola, 310, gm. Borowa. ,Pode drogq łąka, III. 344, gm. Doły. Pode drogq - rola, IX. 126, gm. DzierżaTIiny. pode dworem il"ola, III. 332, gm. Brzezowiec. Pod dzialem-grunta, III. 342, gm. Doły. Pod dzielnq drogą, X. 15, gm. Iwkowa. Pod figurą - rola, ITI. 332, ,gm. Brzezawiec. PodgodOWie grunta, III, 342, gm. Doły. pod Golbówką - rola, III. 21)3, gm. Biskupice Radłowskie. Pod gościeńcem roIa II. 310, gm. Borowa. Pod gościeńcem ~ ,rola, II. 315, gm. Borzęci.n. Pod gościńcem - lIT. 3416,gm. Doły. Pod, gorzelnią rola, I: 126, gm. Biadoliny Rad'łow9k:ie. Pod gO'rzelnią - p. na'zwa leśniczówki, I. 126, gm. Biadoliny Radłowskie.' Pod gorzelnią --'- droga,L 128, gm. Biadoliny RadłowskLe. Pod g6rą - grunta, III; 338, gm. Dołęga. Pod górq TOla; IX. 126, gm. Dzierżaniny. 'Podg6rcze '- II. 31~, gm. Borzęcin. Pod,g6rze- łąka, II. 260, gm. Biesiadki Podg6rze przysiółek, X. 69, gm. Jastew. podgrabie - przysiółek, X. 21, gm. Jaworsko. ,pod granicą księżą stajoniko; II. 311, gm. Borowa. Pod granicq w dolkach - rola, II. 310, gm. Borowa. Pcd granicq - rola, II. 310, gm. Borowa. Podgranice - rola, II. 259, gm. Biesiadki.Pod granicami - !as, nI. 346, gm. Doły. Pod gruszką- n. j '. �690 691 grunta, Pod I I· I III. Jankosiem :H2, - gm. Doły. rola, II. 310, gm. Borowa. Pod jeziorkiemrola, II. 315, gm. Borzęcin, Pod Iskrą - rola, II. 310, gm. Borowa. Pod kapą rola, III. 331 gm. Brzezowiec. Podkępie - rola, U. 263" gm. Biskupice Radłowskie. Pod Kierkowem rola, III. 331, gm. Brzesko. Podkolana -karczma, IX. 35'6, gm. Gosprzydowa. Pod koleją - p. nazwa karczmy, I. 126, gm. Badoliny Radłówskie. Pod koleją rola, I. 179, gm. BiadoUny Szlacheckie. Podkościelne rola, Óe. 355, gm. Gosprzydowa. Przed kozią drogą rola, III, 331, gm. Brzesko. Pod krzyżem g,runta, III. 338, gm. Dolęga. Pod lasem - .rola, I. 127, gm. Biadolmy Radłowskie. Pod lasem - rola, III. 332, gm. Brzezowice.Pod lasem - rola, II. 310, gm. Borowa. Pod lasem - rola, IX. 126, gm. Dzierianiny. Pod lasem przysiółek, III. 33:2, gm. Brzezowiec. Pod lasem łąka, IX. 128; gm. Dzierżaniny. Pod lasem :...- rola, X. 13, gm. Gwoździec,. Podlesie - rola, II. 315, gm. Bdrzęcin. Podlesie rola, X. 31,gm. Jaworsko. Podlesie rola, IX. 265, .gm. Gnojnik. Podlesie - rola, X. 15, .gm. Iwkowo Podlesie osada, IX. ~51, gm. GÓI'ka. Podlesie - przysiółek, X. 12, gm. Gwoździ.ec. Podlesie rola, IX. 358, gm. Grobno. Podlanie rola, I. 127, gm. Biadoliny Radłowieokie. Podłaziska las, III. 346, gm. Doły. Pod podlaziskami grunta, III. 342, gm. Doły. Podlaniosce pastwisko, Dzierżaniny. Podstopieńcem łąka, III. 344,gm. Doły. Podstronie grunta, III. 342, gm. Doły. Pod stuczem - rola, II. 316, gm. Borzęcin. Pod studnią - stajonko, II. 311,312,gm. Borowo. Pod Sufczynem - .część wsi Grobno, IX. 3156.gm. Grobno. Podsujce - las, I. 181, gm. Bielcza. Pod Sulą rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny. Podszuminie łąka, II. 319, gm. Borzęcin. Pod ścieżką - rola, n. 316, gm. Borzęcin. Pod ścieżką rola, III. 338, 342, gm. Dołęga, gm. Doły. Pod śliwiną - rola, II. 310, gm. Borowa. Pod śliwiną - pastwisko, IX 129, gm. Dzierżaniny. Pod śliwiną ,rola, IX. 126,gm. Dzierżaniny. Podeświercze-łąka, II. 318, gm. Borzęcin. Pod świerkiem - grunta, III. 343, gm. Doły. Pod św. Antonim grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod św. Piotrem - 'rola, I. 12'6,gm. Biadoliny Radłowskie. Pod tarkową przekopką - rola, II. 315, gm. Borzęcin. Pod wielką dziurą grunta, III. 333. gm. Dołęga. Pod wilkówką rola, X. 21, gm. Jaworsko. Pod wróblówką rola, n. 316, gm. Borzęcin. Pod wygonem rola II. 3W, gm. Borowa. Pod wygonem -rola, III, 343, gm. Doły. Pod wygonem -. łąka, m. 334, gm. Doły. Pod zakrzoskiem _las, I. 128, gm. Biadoliny RadlowsIne. Podezgórze część wsi, m. 340, gm. Doły. Pogorzelec grunta, III. '38, gm. Dołęga. Pogorzelec - las, IX. 129, gm. Dzierżaniny. Pogorzelec rola. IX. 127, gm. Dzierżaniny. Pokrzywka - rzeczka, r. 128,gm. Biadoliny Radłow- II. 261, gm. Biesiadki. Pod małą przekopką rola, II. 315, gm. Borzęcin. Podmęczne grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod miedzą - rola, II. 310, gm. Borowa. Pod miedzą rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny. Pod Milówkq-część wsi Grabno, IX. 356, gm. Grabno. Pod młynną drogą - grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod ogrodem rola, IX. 358, gm. Grabno. Podogrodzie rola, IX. 353, gm. Grabno. Podolsyny łąka, II. UO, gm. Biesiadki. Pod olszyną grunta, III. 338, gm. Dołęga. Podosobek :rola, II. 259, gm. Biesiadki. Pod pagórkiem łąka, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Podpiaski - rola, II. 315, gm. Borzecin. Pod polem las, III. 346, gm. Doły.Pod polem - łąka, III. 344, ,gm. Doły. Pod polem - rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny. Pod Potokiem ogród, II. 300~ gm. Borowa. Pod Potockiem - ogród, VI. 295. Pod przekopką rola, II. 31'5, gm. Borzęcin. Pod przygórzem - rola, IX.126, gm. Dzierżaniny. Pod przylaskami - nazwa roli, I. 126,' gm. Biadoliny Radłowskie. Pod rędziną - łąka, III. 344, gm. Doły. Pod przyrowiciem ł.'ola; '316, 'gm. Borzęcin. Podrząchwie rola, IX. 3,52, gm. Górka. Podrząchwie osada, IX. 351, gm. Górka. Pod sianą choiną grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod starym 'dębem grunta, III. 342, gro. Doły. Pod stawem rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny. Pod stodolą - stajonko, II. 311, gm. Borowa. Pod stodołą rola, IX. 126, gm. ,n. 44* skie. Pole długie za górą - II. 310, gm. Borowa. Pole długie za drogą rola, IX. 12'7, Dzierżaniny. Pate mokre - rola, IX:.127, gm. Dzierżaniny. Pole nad chaupą od pańskiego - ,rola, IX. 127,gm. Dzierżaniny. Pole osikowe - roI , IX. 127, gm. Dzierż3niny. Pole wielkie nad Borzykoskiem - rola, II. 311, gm. ,Borowa. Polna łąka łąka, I. 127, gm. Biadoliny Radłowskie. Polna łąka las, I. 128, gm. Biadoliny Radłowieckie. Polny łaz - las, I. 128, Igm. Biadoliny Radłowskie. Po· łudniowa - rola, I. 180, gm. Biadoliny Szlacheckie. Porębecka rzeczka, III. 33'6, gm. Dołęga. Poręby grunta, III. 338, gm. Dołęga. Postranie - rola, Xi. 2!1, gm. Dzierżaniny. Pośrednicerola, DX 125, gm. DzierŻ3niny. Potoczki rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Potoki - strumyki, II. 2,61,gm. Biesiadki. Pólko - rola, IX\. 3,58, gm. Grabno. Pótko u figury rola, IX. 12.7,gm. Dzierżaniny. Pólko w stajanku średnim rola, IX. 127, gm. Dzierżaniny. Północna - rola, l. 180, gm. Biadoliny Szlacheckie. Prewęnda rola, X.1S, gm. Gwoździec. Prewenda - zagroda, ItX. 124, gm. Druszków Pusty. Przecka rola, IX.. 127, gm. Dzierżaniny. Przed chaupą - il'ola, XL 127, gm. DZiierżaniny. Przed ka· pliczką rola, DX!. 127, gm. Dzierżaniny. Przedpotocze - rola, IX. 15, gm. Iwakowa. Przed studnią na łazach - rola, II. 311, gm. Borowa. Przed chaupą rola, II. 311, gm. Borowa. Przechybie �692 góra, II. 261, gm. Biesiadki. Przed śliwinq, - rola, II. 311, gm, Borowa. Przekopka II. 320, gm. Borzęcin. Przekopka świerdzowa II, 320, gm. Borzęcin. Przekopka tarkowa II. 320, gm. Borzęcin. Przerwy moczary, I. 182, gm. Biadoliny Szlacheckie, Przesiadki, p. Biesadki, II. 258, gm. Biesadki. Prześpica -rola, I. 17'9, gm. Biadoliny Radłowskie, Przy bialej drodze grunta III. 3'43, gm. Doły. Przyczka g,runta, III. 343, gm. Doły, Przy dole ,.... grunta, III. 343, gm. Doły. Przydole - rola, IX\. 265, gm. Gnojnik. Przy go"ścińcu grunta, III, 335, gm. Dembno. Przy górce - rola, II. 311, gm. Borowa. Przy górze las, liX. 268, gm, Gnojnik. Przygórze przysiółek, IX. 264, gm.' Borowa. Przy jasieniu rola, I:~ 265, gm, Gnojnik. Przy jazie '- grunta, III. 3'35, gm. Dembno. Przy jazie łąka, IlXi. 267, gm'. 265, gm, Gnojnik. Krzy Klockurola, II. 3li1, gm. Borowa, Przylaski łąka, II. 318, gm. Forzęcin: Przy lazku staj anka, II. 312, gm. Borowa. Przymiarki rola, II. 316, gm. Borzęcin. Przymiarki "rola, IX. 15, gm. Iwkowa. Przymiarek rola, II.2~, gm. Biesiadki. Przymiarki grunta, III. 3'43, gm. Doły. Przymiarki - rola, I. 180, gm. Biadoliny' Radłowskie. PrzymiarkiPasterńtk, III, 3'15, gm. DemJbno. Przy mlynie łąka, IX. 267, gm. Gnojnik. Przy młynie - rola, IIX. 266, gm. Gnojnik. Przyrowicie - przekopka, II. 320, gm. Bo- rzędn. Przyrwa las, IX. 269, gm, Gnojnik. Przyrwa 'rów, IX!. 267, gm. Gnojlnik, Przy wsi - rola, IlXl.127, gm. Dzierżaniny, Przyrycie - rola, II. 263, gm. Biskupiec Radlowski. Przyśnica grunta, III. 335, gm. Dembno. Przy nowym gościńcu rola, ;n. 31,6, gm. Borzęcin. Psia góra przysiółek, X. 14, gm GwoŹdziec. Psiarka łąka, IIX. 1218, gm. Dzierżaniny, Pustka rola, OC. .13, gm. Gwoździec, Puste - rola, IX. 266, gm. Gnojnik. Racka urwisko, II. 2'61, gm. Biesiadki. Racką - urwisko, VI. 295. Rajw raju łąka, IlL 3'44,gm. Daly, Rakówka zagroda, II, 300. gm. Borowa, Rakówka zagróda .. vi:. 294. Ratowskie - rola, DX. 3,55, gm, Gosprzydowa, Ratowskie -'-folwark, I'X. 3'54, gm. Gosprzydowa. Rembaczówkagrunta, lIr. 3309,gm. Dołęga.' Redzinki - rola, liX\, 266,gm. Gnojnik. Rędzina - grunta, lIt.' 343, gm. Doły. Rędziny - rola, III. . 332, gm. Brzezowiec. Rokosia wieś - nazwa części wsi, I. 12'5, gm. Biadoliny Radłowskie, Rola Bodkowska, IlXlI5, gm. Iwkowa. Rola Bojarowska, Rola Rola Dudzieńska, Domaszewska, Rola Dziedzi- cowska, ,Rola' Dzięgielewska, la Dziwońkowska, ska, Rola Rola Grzyzowska, Rola la Janawieńska, Rola Rola Rola HajdowRola Ja- Jamrozowska, Ro- Rola Jaskowska, Jędrychowska, cowska, Rola Gomólkowska, ska, Rola Humiejowska, styńskiz, Ro- Filipow- Gawelkowska, Glębowska, Rola Rola Rola Kaczmarska, Kapi' Rola Karwalowska, ska, Rola Rola Kowalowska, Rola Rola Rola Rola Rola Mikosowska, ska, Rola Rola Rola Rola Rola Rola Rybieńska, Rola Sitkowska, Stacho- Sukienikowska, Rola Szefcowska,' ska, Rola Rola Szotow- Taborowska, Rola Rola Wronowska, Rola Tuczniowska, Witoska, Rola Rola Zięciowska, RoRola Siq,kalowska, Rola Rola Toczkawska, Rola Rola Slufieńska, Spilowska, Turowska, Pieka- Przybylow· Pysnowska, Serafinowska, Rola Rola Paciorkowska, Rola Rola niowska, Misiow- Plackawska, Przeńkowska, gozowska, Rola Midowska, Rola Piechowska, nowska. Mar- Nowakowska, Osu.chowska, Rola Rola Maslowska, Michorawska, Rola Rola Lizoniowska, Marcinkawska, kowska, ska, Kociolkow- Kolbabieńska, Rola Wydykowska, Rola Gackówka IX, 358, gm. Grabno. Rola Gawli· kówka, Rola Muchówka, Noskówka, Rola Rola przeklasówka, Rola Nowakówka, Rola Sójków- ka, Role rola DX. 266, gm. Gnojtnik, Rówienka od pańskiego - rola, II. 311, gm. Borowa, Równia rola, II. 259,. 311, gm. Biesiadki i gm. Borowa. Równa rola, III. 34'3, gm. Doły. Równie rola, lXi. 266, gm. Gnojnik. Rudnik łąka, II. 3118,gm. Bo,rzęcin. Rybie, bliższe, dalsze rola, IX. 16, gm. Iwkowa. Sekólki - rola, IX. 3'52,gm. Górka. Siana choina grunta, III, ,338, gm. Gosprzydowa. Siciny część Dołęga. Siciny - rola, IX. 355, wsi Gosprzydowa, llXi. 354, gm. Gosprzydowa. Sikorówka - rola, lXi. 206, gm. Gnojnik, Skarpa - urwisko, II. 261, gm. Gnojnik, Skarpa urwisko, II. 261, gm. Biesiadka, Skórówka - zagroda, llX. 124, gm. Druszków Pusty. Skotnica pastwisko, III. 331, gm. Brzesko. Skotnik - pastwisko, II. 261, gm. Biesiadki, Śleparka - rola, ]X\. 266, gm. Gnojnik. Sleparka - przysiółek, IX. 264, gm. Gnojnik. Slona szkarpa -pastwisko, III. 345, gm. Doły, Slana woda strumyk, III 346, gm. Doły. Smętarz rola, liX. 127, gm, Dzierżaniny. Smoleniówka - rola, llX. 266, gm. Gnojnik. Smolkówka rola,. Xi. 13, gm. Gwożdziec, Smyczka - łąka, lIX. 128, gm. Dzierżaniny. Smyków przysiółek Nowej wsi, III. 334, gm. Dembno. Sokólki - przysiółek, IX. 351,gm. Górka. Soltysie łąki, I. 12,7, gm. Biadoliny Ra-' dłowskie. Soltysie - rola, I. 126, gm. Biadoliny Rad~ows'kie. SIXtysie rola, X. 16, ,gm. Iwkowo. Sołtysie. przysiółek, IX. 264, gm. Gnojnik. Sołtysówna - rola, I. 162, gm. Biadaliny Radłowskie. SośHna - las, IX. 263, gm. Gnojnik. Sosy kq,t nazwa części wsi, I. 180, gm. Biadoliny Szlacheckie. Sośnia - rola, II. 200, ,gm. Bi~iadki. Splawy 'rola, H. 260, gm. Biesiadki. Stajonko od Cierniakowego, II. 3N, gm. Borowo, Stajonko kolo wygonu - rola, IX. 127, gm. Dzierżanin. Stajonko krótkie Stajonko jonko między na ko nad paryjami browarzysku śliwiną - - Stajonko StaStajonad �694 695 studnią - dąbrzy - Stajonko pod - łączyną - średnie - Stajanko w - za Stajonko Stajonko przed chaupą ko w pliwiu - Stajonko dołku - - - Stajonko za łączką - mostkiem ogrodem na nowej od Borowy pod dębem Stajonko Stajonko janko - Stajonko Stajonko przecka - Stajonw polu Stajonko Stajanko Stajanko Sta- wąskie za za stodołą rola, IX. 127, gm. DzierUlniny. rola, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Stara rzeka rola, II. 3<16, gm. I Borzęc£n. Stara wieś część wsi, Grabno, IX. 356, gm. Grabno. Stare wręby lJłs, I. 122, gm. Biadoliny Radłowskie. Staw łąka, II. 318, gm. Borzęcin. Stawisko łąka, II. .260, 318, gm. Biesiadki gm. Borzęcin. Stawisko łąka, III, '344, gm. Doły. Stawiska rola, I. 179, gm. Biadolilny Szlacheckie. Stawiska rola, IX. 355, gm. Grabno. Stawy - łąka, IX. 2'67, gm. Gnojnik .. Stawy - rola, IX. 266, gm. Gnojnik.Stefanówka las, liX. 355, gm. Gosprzydowa. Stefanówka rola, IX. 355, gm. Gosprzydowa, Stelmachówka rola, IiX. 266, gm.Gnojnik. Stopieniec - bąka, III. 3;44, gm. Doły. Stopieniec - grunta, III. 343, gm. Doły, Stoszkówka część wsi, III. 340, gm. Doły, Stucze - przekopa - rola, II. 316, gm. Borzęcin. Stucze - przekopa, II. 3'2U, gm. BOirzęcin. Studnia pod ,~w. Stanisławem I. 128, gm. Biadoliny Radłowskie. Studzienki .łąka, II. 260, gm. Biesiadki. Suchy ług rola, I. 180, gm. BiaStanochówka doliny Szlacheckie. Sukmanek _ las, I. 181, gm. Biedrza. Sulkówka -grunta, III. 343, gm. Doły. Sydówka - rola, IX, 12<7, gm. Dzierżawiny. Scieźki - rola II. 263, gm. Biskupiec Radłowski, Sliwina ogrody, ILL 341, gm. Doły. Swierdzowa przekopka rola, II. 315, gm. Borzęcin. S:?:c:wpa. nowska droga, III, 33Z, gm. BrzeZIowiec. Szczyptówka - rola. IX. 266, gm. Gnojnik. Szklana --:. część wsi Gosprzydowa, liX" 354, gm. Gosprzydowa. Szpitalny grunt rola, II. 3<16, gm. Borz~cin. Szumin - las, II. 315, gm. Borzęcin. Szwaby przysiółek, III. 334, gm. Dembno. Szwedówka -rola, I'X. 266, gm. Gnojnik. Szyja - łąka, IX. 125, gm. Druszków Pusty. Szymkówka rola, IX,. 355, gm. Gosprzydowa. Targowiec - droga, X. 19, gm. Iwkowa. Targowiec rola, X. 1,7, gm. Iwkowa. Tłoki - rola, IX. 266, gm Gnojnik. Tokarszczyzna TOla, II. 316, gm. Borzęcin. Tracz nazwa płd. części Brzeska, III. 3,30, gm. Brzesko. Tracz - karczma, III. 330 ,gm. Brzesko. Tropie potok, X. 19, gm. Iwkowa. Tropie rola, X 17, gm, Iwkowa. T1'zybiska - rola, II. 263, gm. Biskup~ec Radło wsk i. U bia· łej drogi grunta, III. 343, gm. Doły. U debcze - łąka, III. 344, gm. Doły. U debcze grunta, III. 343, gm. Doły. U lasu - rola, IX. 358, gm. Grabno. U lasu grunta, III. 343, gm. Doły. masy - grunta, pole, III 33<4 gm. Dąbrówka MOTska. mesie - przysiółek, I. 180, gm. Biadoliny Szla- checkie. U patoka - I;ola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. U przekop grunta, III. 343, gm. Doły. U rzeki grunta, III. ~34>3, gm. Do~. U stdwisk - grunta, III. 343, gm. Doły. Uszew, Uszef - przekopa, II. 320, gm. Borzęcin. Uszew rola, II. 317 ,gm. Borzęcin. Uszef łąka, II. 31'9, gm. Borzęcin. U wsi -pastwisko, III. 345, gm. Doły. U wsi - rola" DX. 128, gm. Dzierzaniny. Waryś - przysiółek, I. 180, gm. Biadoliny Szlach., VI 294, gm. Brzesko. Warzeszak -, rola, IX 35'8, gm. GraJbno. Wawrzkówka - rola,']X', 266, gm. Gnojnk. Wągra da droga, Ii'X. 353, gm. Górka. Z bagiencu pastwsko, IX. 35e, gm. Grabno. W bagiencu - rola, I'X. 353, gm. Grabno. W debczy łąka, III. 345, gm. Doły. W dębinie na pagórku rola, II. '311, gm. Borowa. W dębinie - rola, X. 13, gm. GwoŹdziec. W dole - łąka, IX. 22, gm. Jaworsko. W dole. - X. 21, gm. Jaworsko. W dołkach - rola, IX. 12B, gm. Dzierżaniny. W gra· nicach stajonko, II. 312, gm. Borowa. W granicach - rola III. 332, gm. Brz.ezowiec. W granicach - rola, liX]. 128, gm. Dzierżaniny. 'W granicach przysiółek, IX. 125, gm. Dzierżanlny. W grzędach grunta, III. 343, gm. Doły. W jasion ku - rola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Wichrowiec-krzaki, II. 2.61, gm. BiJesiadki. Wielenia dzec. Wielka buczyna - liX. 359, gm. Grabno. Wielka droga - dro_ ga, I. 129, gm. Biadoliny Radłowskie. Wielka droga droga, II. 320, gm. Borzęcin. Wielka dziura - staw, 338', gm. Dołęga. oX. 20 ,gm. Jastew. Wielkie łąki - łąka, I'X.. 355, gm. Gosprzydowa. Wielkie łąki - łąka, liX,. 2'67, gm. Gnojnik. Wielkie paryje rola, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Wielka przekopka przekopa, II. 320, gm. Borzęcin. Wielkie słońce ----' las, l. 181, gm. Biadoliny Szlacheckie. Wielo olsze rola, II. '317, gm. Borzęcin. Wierzchowina łąka, II. 319, gm. BO'rzęcin. Wierzk góry grunta, III. 343, gm. Doły. Wietrzykówka rola, llX. 266, gm. Gnojnik. Wieś - część środkowa wsi Biesiadki, II. 258, gm. Biesadki. Wikliska grunta, III. 33'4, gm. Dąbrówka Morska. Wilcze gardło ,rola, lXi. 352, gm. GÓrak. Wilczuszówka zagroda, II. 309, ,gm. Borowa. Wilczuszówka - zagroda, VI. 294. Wilczy dół rola, !iX. 35.5, gm. GOS'przydowa. Wilkówka - karczma, X. 22, gm. Jaworsko. Wisowa. rola, liX. 35,5, gm. Gosprzyd()wa. Wisowa łąka, liX. 267, gm. Gnojnik Wisowa - karczma, IX. 2'67, gm. Gnojnik. Wisowatki łąka, II. 3,19, gm. Borzęcin. Wisowatki przysiółek, II. 314, gm. Borzęcin. Wiślisko 'POtok, IIX. 3S3, gm. Górka. W Kamioncatem dole łąka, III. '3'45, gm. Doły. W Kruchynie - rola, IX,. 128, gm. Dzierżaniny. W krzakach - rola, liX. 12B, gm. Dzierżaniny. W lasku rola, ,x. 21 gm. Jaw()rsko. W łączkach - rola, liX. 128, gm. Dzierżaniny. W łańcu - łąka, IX. 357, gm, Grabno. Wolakawska zagroda, ,X. 1'5, gm. Iwkowa, WolWielki III. las - �i 6% I lis, X. 22, gm. Jaworsko. las, iX 22, gm. Jaworsko. Wolnica - pastwisko, X. 22",gm. Jaworsko. Wolnica - rola, !Xi,21, gm. Jaworsko. W mlyńcyskach rola, II. 311, gm. Borowa. Wolówki - rola, iX. 17, gm. Iwkowa. Wójtówka rola, l'X. 266, gm. Gnojnik. Wójtówka _ zagroda, IX. 264, gm. Gnojnik. W ogrodziSku łąka, III; 345, gm. Doły. Wojnicka droga, I, 128, gm. Biadoliny Radłowskie. Wojnicz - XVI: 31t). Wolnice _ pastwisko. I. 1,B1, gm. Bielcza. W olszynie - łąka, II. 319, gm. Borzęcin, W pagórku - rola, IX. 31'1,gm. Borowa. W paryji - rola, II, 311, gm. Borowa. W paryji _ rola,. lIX, 128, gm. Dzierżaniny. W paryji - pastwisko, IX; 129, gm. Dderżaniny. W plewni _ Tola,. lIX. 128, gm. Dzierżaniny. W plewiu - pastwisko, IX. 12'9, gm. Dzierżaniny. W podlaziu _ pastwisko. '.IiXi. 129, gm. Dzierżanny. W polu - łąka, Ul 34'5, gm. Doły. W potoku' lysogórskin _ łąka, 'X. 22,- gm. Jaworsko. W przylaskach las, III. 3'46, gm. Doły .. W sośninie - pastwisko, Ix.. 129, gm. (Dzierżaniny. W rędzinach - grunta, III. 343, gm. Doły. Wróblówka - przekopa, II, 320, gm. Borzęcin. W stajaniu pierwszym grunta, III. 343, gm. Doły. W stajaniu drugim - grunta, III. 343, gm. Doły. W stajonku - rola, I,X. 128, gm. Dzierianiny. W stawiskach _ łąka, III, 345, gm. Doły, W szkarpie .las, III. 346, gm.Doły. W szkarpie - łąka. III 345, gm. nica - Wolnica Doły. W średnim dole łąka, III. 345, gm. Doły. Wychylówka - rola, II. 260, gm. Biesiadki. Wy. gnana karczma, IX 2m, gm. Gnojnik, Wygon - droga. III. 346, gm. Doły, Wymyslów - przysiółek, K; 12, gm. Gwo.dziec, Wyspa - rola, IX·. 352, gm. Górka. Wywożona góra rola, X. 20, gm. Jastew. W zagórzu - rola. X, 21, gm. Jaworsko. 'Zabelcze - przysiólek, X, 3'51, gm. Górka. Za bialą drogą grunta, III 343, gm. Doły. Zabikońka bagno rzadkie, II. 261, gm. Biesiadki, Za chalpą - rola. liX'. 358, gm. Gralbno. Za cegielnią _ grunta, III. 339, gm. Dołęga, Za chaupą rola, II 31'l, gm. Bo.rawa. Za chaupą - grunta, lIr. 343, gm. Doły. Za Czarnawą _ rola, II. 31,6, gm. Borzęcin. Za dąbkami rola, lXi 12'5, gm, Druszk:ów Pusty. Za debczą _ grunta, III. 343, gm. Doły. Za dębiną rola, DX\.128, gm. Dzierżan'i!ny. Za dolkiem - rola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Za drogą - rola, II. 311, gm. Borowa, Za drogą -grunta, nI. 343, gm, Doły, Za drogą rola, IX. 128. gm, Dzierżaniny. ZC1Jdrosko ,rota, Ix.. 26'6, gm. Gnojnik. Za dworem - rola, III, 332, .gm. Brzezowiec. Zadziele - łąka, II 260, gm. Biesiadki. Za dzielną drogą - rola, 00. 17, gm. Iwkowa, Za figurą rola, III. '332, gm. Brzezowi~. Zagonie rola, X. 21. gm. Ja,worsko. Za górą - rola, II. 311, gm. Borowa. Za górą ~ grunta, III. 343, gm. Doły. Za górą - łąka, III 345, gm, Doły. Za górą w le- 69? sie - .rola, II. 311, gm. Borowa. łąka, IX', 359, gm. Gra'bino. Za górą - rola, X. 13, gm. GwoŹdziec. Za górą - rola .. IX. 128, gm. Dzoierżaniny. Za górą - las, I,X. 129, gm. Dzierżani!ny. Za górą łąka, !IX. 1218,gm. Dzierżaniny. Zagórcze - rola, II. 317, gm. Eorzęcin, Zagórze góra, II. 261, gm, Biesiadki. Zagórze rola, II. 2160, gm. Biesiadki. Zagórze - rola, X. 21, gm, Jaworsko. Za gościńcem - rola, rI. 317, gm. Borzęcin, Zagrabie rola, II. 260,gm, Biesiadki. Zagrody - rola, II 317, gm. Borzęcm. Zagrody - rola, X. 17, gm. Iwkowa, Zagrody - rola, IX. 200, gm, Gnojnik. Za gruszką - rola, IX. 128, gm. Dzierianiny. Za gum· nami - grunta, III. 339, gm. Dołęga. Za gumnami ,rola, IX. 12,5, gm. Dzierżaniny. Zagumnie - droga, II, '320, gm. Borzęcin. Zagumnie droga. I. 128, gm. Biadoliny Radłowskle. Za jeziorkiem rola, II. '317, gm. Borzęcin. Zajmy - rola, II. 317, gm. . Borzęcin. Zajmy grunta, III. 399, 'gm. Dołęga. Za Kanią grunta, III. 343, gm. Doły. Zakępieniec rola, IX. 352, gm. Górka. Za koleją - rola, I, 179, gm. Biadoliny Radłowskie. Za koleją rola, III. 332, gm. Brzezowiec. Za kozią drogą rola. III, 331, gm. Brzesko. Za kozlowiec rola, II. 259, gm. Biesiadki. Zakrętek - rola, II. 311, gm. Borowa. Za krężelem - rola. I. ISO, gm. Biadoliny Szlacheckie. Zalesie rola, IX. 3'55, gm. Gosprzydowa. Zalesie rola, IX, Za górą 2'65, gm. Gnojnik. Zalączyska rola, II. 3017, gm. Borzęcin, Za ląką grunta, III. 343, gm. Doły. Za lon nem rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za malo, przekopką rola, II. 317.. gm. Borzęcin. Za męczne grunta, III. 339, gm. Dołga. Za mlynną_ drogą grunta, III, 33'9, gm. Dołęga. Za nowem gościeńcem roła, II .. 3'l7, gm. Borzęctn. Za ogrodzie rola, II. 264, gm. Biskupice Radłowskie. Za olszową szkarpą III. 344, gm. Doły. Za oLszyną _. grunta, III. :ł39, gm. Dołęga. Za orle pastwisko, I. HU. gm. Bielcza. Za pary ją staj anko, II. 312, gm. Borowa. Za pary je - rola, LX. 35'5, gm, Gospr~ydowa Za paryjom las, IX. 268, gm. Gnojnik. Za piaski rola, II. 317, gm, Borzęcin. Za polem - grunta, III. 344, gm. Doły. Zapotocze rola, X. 17,gm. Iwkowa. Zapotocze św. Urbana, X. 17, gm. Iwkowa, Za przykopa, grunta, In. 344, gm .. Doły. Za przyrowiciem rola, II, 317. gm, Borzęcin. Zaradomie - rola, liX. 358, gm. Grabno. Za rzyką rola, IX, 266, gm. Gnojni.k, Zasadzie las, II 261, gm. Biesiadki. Zaskarpie - rola, II. 259, gm, Biesiadki. Za slono,' szkarpą - grunta, nI. 344, gm. Doły. Za smyczka, rola, IX. 128. gm. Dzierżaniny. Za stajniami grunta, III. 344, gm. Doły, Za· stodole rola, II. 318, gm. Borzęcin, Za stodola, - rola, II. 311. gm. Borowa. Za stodolą sta_ jonko, II. 312, gm. Borowa. Za stodolą grunta, III. 344, gm. �698 Doły. Za stodoŁą zgórze - grunta, III. 344 gm. Doły. Za stodoŁą - rola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Za stuczem rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za ścieżką - rola, II. 317. gm. Borzlęcin. Za ścieżką grunta., III. 3'35, 339, 344, gm. Dembno, gm. Dołęga gm. Doły. Za św. Antonim grunta, III. 339, gm. Dołęga. Za szkarpą gru'nta, III. 3414, gm. Doły. Za tarkową przekopką rola, II. 318 ,gm. Borzęcin. Zawale - rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za wielką drogą rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za wielką dziurą - grunta, III. 339, gm. Dembno. Za wielką przekopą rola, II. 318, gm. Borzęcin. Zawierzbie ~ rola, IX. 352, gm. Górka. Zawierzbie - rola, II. 318, gm. Borzęcin. Zawiszówka rola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Zawiszówka - łąka, TX. 128, ·gm. Dzierżauiny. Zawodzie - nazwa części Brzeska, III, 330, gm. Brzesko. Za wróblówką - rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za wygonem - las, III. 346, gm. Doły. Zbójnik - rola, II. 260, gm. Biesiadki. Zbrodnia łąka, II. 260, gm. Bi'esiadki. Zbrza - przysól.. X. 19, gm. Jastew. Zbrza'-las, X. 2{), gm. Jastew. Zdziarskówka rola, II. 264, gm. Biskupice Radłowskie. Zgórzej przysiółek, III. 340, gm. Doły. Zielonka rola. III. 33,1, gm. Brzesko. Zimna wódka - las, I. 128, gm. Biadoliny Radłowskie. Zychowiec rola, IX'. 352, gm. Górka. Dzierżaniny, p. Brzesko. II. 312. Ławniów, III. 260. Łonio- 099 wy, zawada Uszewska, II. 26'1. Zdrochel, II. 262. Pow. Brzeziny. IX. 419; X\XVII1I. 235. Kołacinek, XXVI. 72. Tomaszów Mazowiecki, XXVII. 193; :XXVliII. 2'2R, 230; XXXVI. 393; XXXVIII. 327, 417. Na wieczności, XXVI. 152, p. Tomaszów Mazowiecki. Pow. Brzozów. Eachorz, IV. 188, 196; XI. 277. Baranówka VIII. 424 Blizne, IV. 309 311, 312. Brzozów, IV. 188, 203, 309, 311., 312, 317; X. 355; XXJXV. 61; X'XlXVII'1.419. Pow. Brzozów, II. 155, 257; III 143, 144; IV. 188" 197, 309; VI'II. 424, XIV. 326; XVII. 253; XXIU. 115, 116, 126; ,XXX. 149, 150. DOnlaradz, IV. 309, 311; :XVTI 108, Dydnia, II. 96; IV. 309, 311. Golcowa, IV. 188, 196, 197, 310 311. Jabłonica, IV. 309 311 320. Jabłonka IV. 309 Jasionów, .x.x.x. 149, 150. Harta, IV. 188, 3Ot9.,311, 312. Krz.emienna, IV. 3·09, 311. Malinówka, IY. 309, 311. Orzechówka, IV. 309, 3U. Trześniów, XI. 309, 310; XXV. 4. U1ucz, II. / 96. Wesoła! II 155; III. 143, 144; lIV. 50, 188, 196, 197. Wiła Jasieniecka, XX.XIX.. 296. Witryłów, IV. 316, 321. Wżdów, Zasanie, .X. 215. VIII. 424. Pow. Buk do r. 1918, pow. N·. Tomyśl Lwówek, XXJX,VIII. 456. Michorzew, XX. 171. Sliwno Wielkopolskie, XXXIII. 8. '.:. Pow. Bydgoszcz. Bydgoszcz, Bidgostia, IIII. 381; VII. 340; !X. 9; XIV. 219; lXIX. 25; XXV,I. 127; XXVII. 116, 118, 119; XXVIII. 133-135; XXX. 217; XIX,X,III. 4; XXXV. 4; x.x.xVI. 394; XXXVII. 4>50,47·2., 487. Fordoń, VJlI 74; XVIII. 132. Koronowo, X.XiXVII. 27'0. Łażyn, VII. 94 Nekla, X/XVIII. 130. Pow. Bystrzyca. Bystrzyca pow. (okręg.), III. 380; XIX. 27; XXXVIiI. 411. LądekZdrój, X.xXVII. 411; XXXVIIrr. 417. Szunów, Schonau, ·XXX,VIl'I.· 417.Ratchin, Hradczyn, XIX. 27. Pow. Bytom. Bytom, Beuthen, II. 283; VI. 18'9; TlX. 409; XVI. W3; x.xVIII. 102; X:X:XII. 41, 43; XXXIII. 140; XXXVI. 395; XXXVII. 403; XXXVIII. 443; XXXIX. 319. Pow. Bytom, 1'1. 125; XIX. 16, 19; XXV. 11~, 112. Chorzów, X:XXVII. 408, 410. Dąb, Damb, Krasny Dąb, XIX. 16. Dombrawa, XI,X,. 19. Dombrowka 'V1iihle, XlIX,. 119.Gross-Dombrowka, iXiIlX. 19. Miechowict!, XXV. 112. Piekary, XXIX .. 1106.Rokitnica, ,XXV. 112. Rozbark, XXXIII. 140. Pow Bytów. Biitów. Bytów, V. 321, 322. Reków, Recków, VIII. 300. Pow. Chełm. BrzezinYj, XX. 284, 288 Chełm, III. 41; V. 359, 360; VII. 306, 307, 311; X. 373; XIV. 44. Pow. Chełm, I. 18, 188" 189; VI 28, 373; XI. 98, 101, 102; XIV. 316; XVIU. 100; XXIII. 71, 72 83, 84, 88, 101, 108, 110; XXVI. 108, 147; XXVIII. 177; XXX. 8Q 86, 116, 118; .XiX.XV. 60, 62, 63, 71, 73, 175; XiXXVIII 249" 251, 264, 267; X:XXIX. 12,9, 343. Depułtycze, XXI. 95. Garbatówka, XX. 285. Iłowa XX 285. Kałous, X:XlXVI. 285. Łukówek,XlX. 285, Rejowiec, XiX. 118.. Stara Wieś, x.x. 284, 288. Swierszczów, XIX. 285. Tarnów, XI. 1Q1; XX. 285. Wola Tarnowska" XiX 101. Wólka Tarnowska, XX. 285. Pow. Chełmno. Chełmno, Culm, Cholmno, XV[l. 74; XIX. 128; X:XVIII. 103, 142; Xlx,rx. 100; XXXVIiI. 4~8 Osnów" XV, s. VIII. Pow. Chodzież. Pow. Chodzież, XXI. 64. Kaczory, XiXI! 64. Margonin, XX:XVII. 261, 2£,7. Piła,. X.xIXVII, 269-. Pow. Chojnice. Borowy Młyn, XOCXIV. 198. Brusy, II 264, 266; XXXViI'I. 453, Brzeżno Szlacheckie, X,XJXIV. 198. Chojnice, XlXVIII. 103. Pow. Chojnic~, ViIII. 395. Wdzydze, Wdzidze,Weitsee, X\X,'VIII. 25', 28, 33, 104; ·X'XlX. 148 Pow. Chrzanów. Alwernia, VI. 2,93, 315; VII. 110; X. 237" 274; XII. 385. Balin, VI. 294-296. Bobrek, XXII. 114. Byczyna, V. 188, 309, 311; VI. 294; VII. 2135; X. 236. Chełm~, IV. 309; ViII. no; VIII. 224; X. 236, 455. Chrzanów, II. 185; VI. 219, 294, 314; VII. 110, 111, 234, 338; VIII, 224; X. 235, 236, 460" 470; XXI. 322; XXX. 258; XXXV. 61. Chrzanowskie, III. 164; X. 236, 277; X'XXI. 108. Pow. Chrza- �700 ,l' nów, IV. 188., 309; ViI. 293; VII. 28,2, 283; VIII. 70, 101; IX. 285; X. 274; XI. 306; XXI. 95; XXIII. 84, 103, 152; XXXII. 96; XXXV. 75; XXXIX. 344. Ciężkowice, XIV. 45; XXXV. 25, 26, 38; XXXIX. 344. Czerna" IV. 188; VII. 235; X. 236. Czyżówka, XI. 399. Długoszyn, 224. Dubie, VII. 338, 339; X. 274. Filipowice, X. 236; OCXIXVI. 224. Frywałd" XiXI'I. 96. Gorzów, X. 455; XXXVI. 395. Gromada, X. 455. Jankowice, .VI. 294. Jaworów, X,. 277. Jaworzno, VI. 315. Jeleń" X. 236. Krzeszowice, I. 224; 'IV. llł8, 192; VI. 5; VII. 110, 111, 234, 338; VIII. 119" 187, 218; X. 235, 236; 'XI. 17" 399; . XXIII: 103; XXJXVI. 47; XXXIX. 299. Lgota, XI. 395, 3·99. Libiąż Wielki, !l. 224; VII 110, 238; XIII. 59, 61. Lipowiec, 'X. 237. Miękinia, IV. 18'8; XI. 3'9,9. Młoszowa, XL 3e8 Myślachowice" rEX. 285. Nowaj.owa Góra, X. 470; XXIX:VII. 170, 176. Nowa Górka, IV. 188. Nowa Góra, VI. 294. Ostrężnica;, IV. 188. Ostropole, IXX,I. 95. Ostrusza, XlIV. 45. Paczołtowice, VI 294; VII. UD; VIN. 224; X. 236; XI. 306. Płoki. X. 396, 397. Poręba Żegoty, X. 274. Psary XI. 396;, 3·98' Radwanowice, VII. 338. Regulice, IV. 188, 196,36. Rudawa, iI. 188; VI. 295" 296; VII. 338; VIII 300. Rudno, V. 309, 3U; VI. 294. Siedlec, :IV. 329. Siercza, III. 273, 385; IV. 275" 278, 285, 287289, 438; VIII. 142-l4!5, 149, 153, 156; IX. 168., 259, 260; XI. 294. 396, 398, 400; XIII. 323; XXx. 39, 701 43, 44, 67. Sosnowice" XI. 397. Szczakowa, IV. 188, VI. 294, 315; VII. 110. 238; vm. 224, 335. Tęczynek, Tenczynek, X. 278; XI. 399; XXXVI. 249; XXXVIIII. 417. Tęczyn. X. 274. Tieskowitz, *j XIX. 14 15 32. Trzebinia, :XI. 394. T;zebi~nka**), XI. 396. Ucieszków, XIX. 2. Wodna, X,I. 395. Wola Filipowska, IV. 3019,3U; XVII. 32; :X:X!XVIIII. 254. Zalas, X. 470. Żarki, IV. 49, 57, 171; IX. 212. Żary, VI. 296; X. 274. Nazwy toponomasto pow. Chrzanów Biala Karczma, VI. 295. Biedaprzysiółek, VI. 294. Bielówki pastwisko, VI. 2195. Borek - rola, VI. 2'95. Brzeziny przysiółek. Sierczy, p. wielicki, VoIlI. 153. Buczyna wzgórze, VI. 295. Cezarówka - przysiółek, VI. 294. Chalakówka część Sierczy; VIII. 153. Chełmek - wzgórze, VI. 295. Chlewy rola, VI. 295. Droga średnia - VI. 2,96. Eliaszówka rzeczka, VI. 2:96. Gaj - .rola, VI. Kacze krze przysiółek, VI. 294, gm. ;J3aliin. Kałuża pastwisko, VI. 295, gm. Rudawa. Kamienice kamienioŁomy pod Brzezinami, VIII. 153, gm. Sercza. Klasna przysiółek Sierczy, ViII. 153. Koledwora - część Serczy, VIII. 153. Korzenice przysiółek, VI. 2'94, gm. Chrzanów. Kościelnicki las, VIII. 2'95. ') p. Ciężkowice. ") zob. Autischkau. Cięźkowice, Czienskowitz, Czeschokwitz, Czechowitz, Tieskowitz, Czinckowitz, CZieskowice, Czenskowiz, Tienskowiz, p. Ciężkowice, XIX. 13, 14; XXXV. 25, 26, 38;' XXXIX. 344. 187, gm. Krzeszowice. Kozibród - woda, VI. 296. Koźmin - przysółek, VI. 2'94, gm. Balin. Krakowska dToga, VI. 296. Krzeszówka potok, VI. 2:96. Krzoki nad Kamieńcem p. Łolsyna, VIII. 153, gm. Sereza. Kubica las, VI. 298. Lichów las. VI. 2,95.' Lubernia - p. Alwernia, VI. 293. Łany rola, VI. 295. Łaz nowy rola, VI. 29,5. Łątczany - dół, VI. 295. Łękawice - potok, VI. 296. Łolsyna Krzaki nad Kamieńcem, część przysiółka Brzeziny, VIII. 153, gm. Siercza. Młyn Diabelski VI. 295. Mlyn koło gorzelni, Młyn ni, Mlyn na Błoniu, kolo młocarMlynna Kre- tówce, Młyn na Łęgach, Młyn Olszynie Młyn po Maślonce, na Na rola, VI. .:1J95. Na karczma, VI. 2'~5. przysrołek Sierczy, VIII. 153. Na Trzepkach - rola, VI. 2~,5. Nowakowa Skalka, VI. 296. Obrytki pastwisko, VI. 2'95. Ogród - rola, VI. 2'95. Okradziejówka przysiółek, VI. 2,94. Okrąglik las, VI. 295. Pasternik ogród, VI. 295. Poborze - pastwisko, VI. 295. PociechaPocieszka - Poczekana - karczma, VI. 295. Pod chróścią łąka, VI. 295. Pod Dębieńcem droga, VI,. 295. pode dworem - przysiółek Sierczy, VIII. 153. Pod Potokiem ogród, VI. 295, P. Brzesko. Pod Słodownią _ .. rola, VI. 295. Pod wiechą - karczma, VI. 295. Pod wierzbą VI. 295. Podlesie - las, VI. 295. Podłonie - troIa, VI. 295. Przedbrzezinach Konopówce Na potoku - - rola, VI. 295. Przyrola, VI. :1J95. Pusty staw łąka, VI. 295, p. Podgorze. Ratki przysiółek, VI. 194. Sirzki pagórek część Sierczy, VIlI. 153. Slotwiny -rola, VII. 295. Soltys - las, VI. ~95. Suszki rola, VI. 295. W lesie przysiółek Sierczy, VI. 153. W łęgu - łąka, VI. 295, W lęgu rola, VI. 295. Welo demba część Sierczy, VlII. 153. Wesoła - karczma, VI. 2,95. Wieś lico przysiółek Sierczy, VIII. 153. Wódki lasek, VIII. 155, gm. Siercza. Wygoda - karczma, VI. 2'95. Zastodolami ogród, VI. 2·95. Zbójnik - karczma, VI. 295. Zielnik, ogród, VI. 295. Zielona karczma, VI 2'95. Pow. Ciechanów. Ciechanów, VI. 300. Ciechanowskie, III. 325; me. 299; X. 400. Szczurzyn, VIII. 305. Pow. Cieszanów, p. Lubaczów. Bihale" ;I'V. 188, 210, 309, 311. Pow. Cieszanów, IV. 168, 309. Huta, IV. 189, 191. 203, 210. Lipowiec, ;IV. 188. Łówcza. IV. 189, 219, 309. 311. Łukawiec, 309. 311. Nowa Grobla, IV. 309, 311. Sucha Wola, IV. 18'4; XX. 285. Pow. Cieszyn. Bobrek, X. 455. Brenna, XXX. 177; :x:xJX.VI. 223, 224; XX:XVIII. 305, 307. Cieszyn Teschen, lIII. 189, 194, 264, 269; IV. 49, H8, 235; VI. 283, 287; X. 119, 142; XI. 101, 110, 418, 420, 425; XIV. 300, 330, 333; XXlIn. 151; <)c'XVIII. 84, 111; XIXIX. 172; XXXV. 181; XXXVI. 250 396' XXXVII. 208; XXXVII!. 303'; X~IX. 246. Cieszyńskie, ch~ewie sługi - �~""~ .•_·",,,,,,," ...""""',d"""'.""""'''''' ..... "" . ?'03· ?'02 Dl. 100; III. 381, 383; VIr 97; X. 126; XI. 100, 110; XXII1.154; XXIV. 119; XXXII. 41, 81; XXXV. 176. ;Pow. Cieszyn" II. 96; XXXVII. 453. Cisownica, nI. 96. Gnojniki, II. 96. Szigla, IV. 176. Taczany, XX,XVI. 224. Trzanowice, IT. 96. Trzyniec, IV. 178; XXXVII. 208. Ustronie, Dl. 129. Wielkie Kończyce, XVII. 66. Zawoja, XXXIX. 24i\, 25,1. Pow. Czarnków. Bąc'za, XXXVI. 270. Czarnków, XXXlII. 1~5; XXXV. 60. Nowa Wieś, XXiXV.60. Sarbla, XX-XlII. 148. Pow. Czarnków, XVIII. 112. Pow. Częstochowa. Blachownia, .XJXXIV. 195. Częstochowa., IV. 157, 279; V. 122; VII. 23.9; ViEII. 174, 177; X. 9" 119, 135; XI. 256; XIV. 243, 263; XIX. 77; XJXVI. 127; X'}GVDII.132; XXIX. 110; XlXJXI. 175; X!XXVI. '93; XXlXVIII. 206, 351" 412, 464, 465; X XlXVIII. 448; XlXJX'I'X.315. Jasna Góra, I. 186; XX!XiV. 66; XXXVII. 457. Krzepicze, XXVI. 18, 22. Olsztyn, V. 252. Stradom, IV. 153, 260; V. 42; XVI. 250 Wfłkowiecko, X:I. 126. Złoty Potok, XXX;!. 1715. Pow. Czluchów. Człuchów. Czlochow, VI. 90. Lą'<lek:,Landyczek, III. 291. Ossowa, Wąsowa, Klein u. Groos Ossov, VIII. 305. Pow. Dąbrowa. Bolesławie, IV. 189, 196, 30.9"311, ,318; X. 95; XI~XIX. 303. Borki, IIX. 259; XII. 117. Borusowa" XII. 116, 120 Dątbrowa, IV. 189; X. 21, 307; XII. 116. Pow. Dąbrowa, IV. 189, 196, 309; VIllI. 70; IX. 88, 58, 259; X. 95; XII. 113, 114; XXIV. :l!li3; XiXiXiI. 163. Dąbrowice, IV. 189; IX. 259. Cwików, XII. 116 Czysów, IX. 259. Fana" I'V. 309, 311. Gorzyce, IX. 258, 259. Górka, IV. 189. Grębaszów, LX,. 259; Xl. 278, 377, 381; JGXXJ]X. 303 Hubenice, XU. 116. Kanna,. IV. 300, 1311.Kępa IV. 189. Kłys, IY 259. Kozuoow, IX. 259. Laskówka" IX. 1259.Lu'barz, IV. 15'3, 189. Luszowice, XI. 397; XXXI. 163. Maniów" IV. 189, 196, 197, 301, 312. Mędrzechów, V. 2,96. Niesiec, IX. 259. Niwki, Irx. 259. Odporyszów, VIII. 53; IX. 259. Otwinów" IX. 259; XXVII. 193. ;Pawłów, IV. 309, 311. Pelcza Zelechowska, XII. 114, 116, 120. Pilcza, IX. 25.9. popiele, I'V. 189, 210, 241. Samocice, XII. 117. Siedliszowice, IX. 2'59. Suro- . wa, IV. 189. Świebodzin, XII. 116. Świdrówka, IV. 189. Szczucin, IV. 189; XII. 117. WLetrzykowice, V. 391. Wola, IV. 189. Wójcina, IIX. 259. Zalipie, XII. 116, 121. Pow. Dębice. Czarna., XI!I. 20. Dębica" IX. 169; XXIX. 95. DębORzyn, 1IX.258. Dębowa, liX. 258; XI,. 274. Dzwonowa, IiX. 25B. Łąki Górne" XXXIX 366. Pow. Dęblin. Krasnopółka, Michałówka, XXXIX. 334. XXXIX. 3:34. Pow. Drawsko. Drawsko, XXXVIII. 410. Pow. Elbląg. Elbląg, mbiąg, Elbing, Melbing, X. 9. Wielebląg, XVII. 75. Łęcze, IV. 3B1. Suchacz, XXXIX. 60. ;Pow. Ełk. Pow. Ełk, Lek, ,XXlXVII. 414; lXXXIX. 358. Pow. Frydek. Nowa Wieś, V. 311. Pow. Frysztat. VIII. 65, 66. Kaczyce, XVII. 63, Małe Kończyce, XVII. 60, 61, 00, 66---71; XVIII,I. 217. Ostrawa, IV 279, 287; VII. 333. Stare Miasto, ;xvll'l. 65. Zebrzydowice, XVII. Brzeg, Brieg, XXXVIII. 417. Bykowo, Beikau, XIX. 5. Carolath, p. Siedlisko, XXIXI\x 271., 27,2. Coomrow, Kiimmernik. X:rX. 11. Cosel, XIX. 13. Dambrowa, Dambrov. Dombrova, Dammer, XIX. 19 Głogów, Glogisch, XIX. 22. Gola, Guhlau, XIX. 24. GoŁschwitz, XIX. 24. Gustau, XIX. 25,. Kozi.e1sko" Kozielskomuchle, :XLX. 13. Siedlisko, p. Carolath. 217. Pow. Gdańsk Gdańsk, I. 23; II. 73, 94, 348; III. 87; VI:II. 55; X. 5, 8" 9, 446, 457, 458; XIII 59, 65; X,VlIlI. 132; XI:X. 122; X:X. 3'2, 56; X!XII. 114; XXiW94, 113; XXVI. 9" 10; XXVIIi. 26, 35, 12,9 XOCXI. 167; XXXiII. 67; 'XXXVIII. 296, 412; XJXXIX. 323, 35tl, 358, 367, 369 Gdynia, Xxxrrx. 3£6, 369. Oliwą, X. 446. Sopot y, UD. 387; XJ,X'XVlI.. 46>3,464, 484. X'XlXIJX. 271, 272. Pow. Głubczyce. Gł:ubczyce" Glupczyce, Hłupczyce, Lubczyce, Leobschiitz, I. 27; III. 175;XIII. 1'61. Pow. Głubc7Jyce, II. 125" 193; XIX. 1,3, 10, 18, 19,21, 25; 27. Kosling, ]I. 1,93.sulkowice, OC'X. 246, 248. Bawarów" Bauer· witz, LI. 125. Dirschel, XIX. 21. DO'bersdorf, Dobesvy, OOIX. 18. Dziergawice, Xl1X. 20. Gola, GoŁo- Pow. Giżycko, Ryn, XXIXVIII ~5 Pow. Gliwice. Gliwice, :m. 1.24; XVII. 10(3;XXXI, 47, 48; :XX'XVI. 396; XJ{XVII. 443. Pow Gliwice, II. 125; X,IX. 5, 6. Byczyn, Bitschi,n. XIX. 5. Blaschwitz, Błaiejowice, XII\X. 6. Domrawa, Dombrowka, :X:IJX"19. Gerałtowice, Gieraltcn.iJitz, :X'I'X. 23. Koslow, II. 193; Xl1X. 13. Ipawłowice, PawŁowitz, XIX .. 2i3. Pow. Głogów. Głogów, Głogów Dolny lub Wiel- Gotasowice, XIX. 25. Hraischei, Hradczany, XlX. 27. Langow, Langenau, II. 175. Sobótka, Zoobten, I. ~7. Taumlitz, XIX. 19. ki, Głogowa Dolna ~ub Wielka, III. 1~'1, 122, 124, 193; WiI. 116; XJ:lX. 22; XX'XVIII 417, 418. Pow. Głogów, XlX. 5, 7, 13, 19. 22, 24, 25. Koselitz, II. 193 Gross Glougau, viczi, Gola Suatonis, Kreutzen- dort, Pow. Gniezno. Gniezno" III[. 84; IX. 426; XI. 213, . 40S; ,XIIIiI.53;X'IV. 19, 74; X:XIII. 14, 153" 1613;XiXVI. 2; XlXXI. 96. Xi~XVI. 281-283, W5" 286, 302, 304, 3{)5, 307" 375, 377; XX!XJVII. 242; XJXjXVTIJI.341; )ill{OOlIX.281; 2M, 288, 290. ;Pow. Gniezno, XUr. 8. Kłecko, XIX. 2; XiXXVHI 341. Sobiesiewne, XIII. 8,; 12. Świniary, IV. ·202. Ujazd, Ugasd, Ugazd, Vggasth, Uiasd, spirit, XlIII. 62; XiX. 171 Waliszew, XXVI. 15. Pow. Gorlice. Gliniki wieś, X. 25~, gm. Biecz, �704 p" Gorlice. 705 Pieklisko lXII. 217, :n8. Pow. Gostyń. Dzierzą,źD.ia, parów, 254. Izby" X. 444. Królowa Ruska, XVU. 253; XXiX,III. 8'17,92. Pow. Gryfia. Gostków, X'XiXVI. 285, 286. Pow Hrubieszów. XXXV1II. 486. Czerniczyn" I. 163; 1111. 25; XXII . .Pow. Góra 8. Czerniczynek, I. 163. CZUIDÓW, Chroślina, Crościna, Krauschen, IIlI. 46. Dubienka, I 158, 159, 162; XIX. 11. Czechowo, Korangelwitz, XXX. 157, 175, 178. Dziękanów, II. 123. Góra, .xxXVIII. 417. JeDyakonów, I. 163" 215. Gra'bowiec, stremba, Jaestersheim, OCIX. 30. I. 158, 224; XiXVIIJI. 183. Gródek, Pow. Grotków. III. 7, 9, 13, 16,20; 25, 26, 39, 41, Crestina, Chróścina, Crościna, 46, 87. Horodło, II. 158, 159. Hru'XIX. 10, 11. Chróścina, Kroschen, bieszów, I. 158, 1~; IV. 56; VI. XIX. 10, H. Grotków, II. 122. Pow. 412; VIiI. 215; XU!. 295; X,IV. 44; Grotków, ,XL'X. 24. OdmuchowXX!XIX. 235. Hrubieszowskie, I. skie, IlII. 117. Graeditz, Grodzisz, 150, 160, 163, 215; III 7, 8, 13, 19, Gradiszcza, Grosziste, Grodzisz20; 46; X:XII. 8. Pow. Hru1)ieszów, cze, Grottkau, Grotków, X:J::X.27. I. 158; V. 294; XXIII. 63, 92; XiXV. Pow. Grójec. 54; X:XVlIl'I. 183; XXXV, 6'7. KosCzersk, IiV. 338; V'N. 29, 225, 226; mów, III. 46 Kryłów, I. 159; III. iX. 197 Czerskie, VI. 3(}5, 376; 46. Modryń, I. 1'63. Modryniec, VII. 31; LX. 142, 225; XX. 227. XX'VDIJI..183. JPeresorowice, I. 165 Goszczyn, VII. 22'5. Góra KalwaPeratyn, I. 15<9.Strzyż6w, III. 46. ria, VII. 225, 259. GróJec, GroSzystowice" X1X.I.95 Uchanie, I. dziec, :XlXlX,v. 26. Pow. Grójec, 158. Uściug, Uściług, Ustilug, I. XXVI. 110. Grójeckie. X.'XXIX. 165; IlU. 164. Wojałowice, I. 159. 113-115, 12'9. Warka, VII. 2'25; Wolica, I. 163 zadU'bce" III. 41. XI. 197, 2'05; :X:VI. 3:419. Na Haj!<owi - część Grodka nad. Pow. Grudziądz. bużańskiego, III. 7. Saporty Altvorwerk, X,IIX. 2. Grudziądz, droga, LI. 255, gm. Waręż. Grtidzieniec, Grudenz, Graudenz, Pow. Iłża. I. 223, 224; X. 9; XVIII. 132; Dziewiętniki, X. 2~, 2611, 277. XlXV1I.127; XiXVI!III. 103; X!XIX. Iłża, V. 268; VIII. 218; XlX'XN'II. 169; XXXVI. 3M. Gubin, XXXVI. 485. lłżeckie, IV. 338. Prędocin, 395. Łasin" II. 96. Szynwałd, n. 96. XVIT.46, 47. Wąchock, Xl,X. 119; Pow. GrYlbów. 'XXXIV 75, 101, 134. Wierzbnik, Grybów" I. 188; vn. 203, 204; VillI. XXXVII. 4185. 70; IX. 254; X. 323, 444; XI. 386. Pow. Inowrocław. lXII. 9, 15, 16; XliX. 50; XXVI[l. Argenau, P. Gniewków, Gniew188; XXX. 244; X,XIXUI. 111; kowo, X. 134; XLX. 24. DziarXXiXV. 8" 38, 39; X;XOCVI.226, nowO 'XI. 66. Inowrocław, lXI. 244, 276, 37,2. Grybowskie, IX. mc, 293. Sanniki, 66. Pow. Inowrocław, XIII. 8. Kruszwica, ,I 23; XED:!;, 51; XIX. 6. XiX>III.160; X}GXVl. 395. Młyny, IV. 171, 191. Rzeczyca, XXI. 2:55. Pow. Jabłonków. Bukowiec, X.XXV. 6., 26. Bystrzyca, Bystritz, Bistritz, XlXIXV. 52. Bystrzyca Star·, :x.x:XV. 52. Istebna, Izdebna, ,I. 223; Ill. 95.; V. 88; XXIV. 119; XXXIII. 158; XlXXIV. 288, 297; XOOXVI. 223; x.x:xVlIiI. 2:26, 228, 45\i; XOOXVIII 005,307; XXXIX. 2'44. Ja'błonków, Jabłonkuw, Jabłonka, Jablunkau, Jacków, Jassów, I. 144; II. 285; IV. 117, 174-0179;VI. 269; X1XVIIiI. 79; X:x.x!IiV. 84; X,X;XV. 42, 52; XX:XVIL 208. Pow. Jabłonków, II. 96. Jaworzynka, .XJXiXIV.288; XXXVII. 223; X:XXVII. 226. Koniaków, XJXlXIV 288. Koszerzyska, II. 96. Kotelnica las" IV. 176. • Pow. Jarosław. Chotyniec, IV. 191. Czerce VII 178. Jarosław, I. 153"223; III. 285: 290; XI. 276; XIV. 302; XVI. 54; x:x:III. 158; XXVI. 48, 51, 54; X\XXVII. 207, 208" 419. Pow. Jarosław,· IV. 100; VII. 178; VIII. 70; XI. 188; XVII. 253; XXXIII. 7. Laszki, FV. 190. Łeżachów, I. 224. Miękisz Nowy i Stary, IV. 190. Radymno. 1.224; lXVII, 53; XXIXV. 185; XXXVII. 296. Sieniawa, VII 178; X. 288; X:XXVI. 93, 94. Tuchla, IV. 190. zarzecze, XIV. 302. zasanie, XlIIlI. 43. Pow. Jarocin. Siedlen:n, XXXIX. 283 289 290. Pow. Jasło. " 45 Lud - Tom XL Bajdy, IV. 190. Bączal, IV. 190. Białkówka, IV. 190. Bieśnik, XXXIX, 339. Bieździadka, IV. 309, 311;X1X1I1I.114. Biezdziedza, IV. 309, 312; XIV. 229. Budzisz, IV. 190. Chrząstówka, 100. Cieklin" IV. 309, 315. Frysztak, VII. 112; X,I. 406. Grab, XXXVlI'I. 171. Jabłonica, ix)I\I. 279; lXXXV. 76, 78, 88" 00. Jasło Jaslyo, VII. 112, 140, 218; IX. 254; XIV. 64; XXI. 56; XXVDH. 111; X:>CXVI. 244; 372; XXXVII. 2.07. Jasielskie. IX. 25-t; XIX,XV. 61. Pow. Jasło, Ul. 72; IV. 155,· 190" 309; XIV. 171.,229; X:XVI. 50, 56; XXX.117; XX:XlIII.96, 97,199,111; XXXV,75. Jastrzębin, ,X. 41. Kąty., XXXI[. 106. Kołaczyce, XI 196. Korzenne, XI. 414, 416; XXXV. 39. Kotań, XXJX. 117. Krempna, V. 121; XJX!X1HI.90; XXXVII 171. Luhlica, IV. 309, 311., 312. Moderówka, LV. 190; XXI. 56. Mogilno, VII 75; XXXVI. 223, 229. Mystków;, :XX'XVI. 223, 224, 278. . Niepla, lIV. 190. Osiek, XU. 28. Petrusza Wola, .2CXVI,.65. Pielgrzymka, Jm{,XVII 102. Polany X1X:X'IH. 83, 92. Ptaszkowa, OOX:XVI. 223, 229. Przybówka, :XlIV. 171. Stróże, VIiI. 112. Śnietnica" 170. Szebnie, I. 61, 64; II. 246; HI.72; IV. 190; X.85; .XIXVDI.178. Tarnowiec, IN. 155; X. 88, 89-91 Trzcinnica, XII.83. Wawrzyce" VII. 140, 141. Wiśniowa, x.X!X. 37, 38, 61; XiX:XVI. 224, 245, 2;9; XXXVII. 534. Wólka Bratkowa, XXVI. 65 Wrocanka, X,IJI. 309. Wróblowa, XHI. 62. ZimnawOlia. IV. 190. .x.xxvn �706 Xxvm. 103, 104; X:X:XVI394; XXXVlH. 410, 485. Pow. Kartuzy, XXIXVIII. VII. 329; XiXVIII. 28, 103; XlXXV. 271. 67, 73. Smołdzin, VI. 87. SmołPow. Jawórz. dziński las, VI. 89. Smołdzyniec, Sichowa, II. 12'0.Jawo r, XXXVIII. V. 321, 324" 333. stężyca, V. 321. 417. Zuków, XIXfVIII. 4, 28 30. Pow. Jelenia Góra. Pow. Katowice, obec. Stalinogród. Jelenia Góra, II. 290; OOX'XVI. Bykowina, Bykowine, XII!X. 5. <396;XXiXVII. 410; XXXVIII 327. Katowice, XVI. 103; XXVI. 128; 417. Karpacz, XXX:VOI. 417. <XXIX. 129, 116; ,XXX 153., 183; SZklarska Poręba, XXXVII. 465; XX.XV. 35; XXXVII. 208, 200, XXXVIII. 417. 408, 443, 4Q9, 77. :X,XiXVIH. 443. Pow. Jędrzejów. Pow. Katowice, iiI.' 121; XUX 5, Brzegi" .xXiXliV. 196. Jędrzejów, 19; XiXIX. 129. Janów, XiXXVIII.· I. 222 Mników, XiI, 313, 315. Na254, 274. KLein Dombrówka, XTX. głowice, VII.146, 147. Oksza;, VII. Pow. Kępno, XXXI. 166. 146; XX. 117. Sędziszów, IV. 337; Pow. Kielce. VII. 112; XVI. 59. Wola Lubecka, Bartków, XXXV. 68. Bialogóra, Vln. 178. 'XiXX[~. 169. Bieliny, .xXiXliX. Pow. Kalisz. 453. Bodzentyn, XJXJXIV. 19'6; Chełmek" I. 219. Dzierzbniki, XI. ,xxiX1X. 450, 453. Brzeziny, 99. Giżyce, XI. 3-34. Iwanowice, XiXXIX. 4'53. Busko, 'XiXXrX.450. ,X:XI. 250. Kalisz, II. 122; lU. 98; Chęciny" XXiXV. 182; 'XXXVI 93; V. 322; VII. 92, 238. X!XII. 117; XXXIX.450. Chmielnik, XQCX:IiX. X'XVIH. 35; XOOXV!iI.2,45; • Czarnów, IX. 2,93; XlXVI. 152. ,XXXVIII. 232. Kaliski~, I. 197. Domaszowice,XlX:XIX. 450. Gór219; IV. 164; VI'I. 96; XVIH. 104; no, XXXIX. 45(}', 4'53. Iłża, XIX,. 5,7; XXXV. 67. Pow. Kalisz, XXXIiX. 430. Jachowa Wola, VII. 99; XXIX. 175; XXXV. 67. XX,XIX. 453. Kielce, IV. 159; Gub, Kaliska, XI. 332, 334. staVU 232, 239; IX. 29'3; XI. 111; wiszyn, VI'I. 99. X'I'V.l66; XXX.n.89" 90; XXXiII!. Pow. Kalwaria. 42, 43; XX:XV. 66; XXXVI. 392; Kalwaria"X:X\XVI. 244. Pow. KalXXXVII. 07,' 208, 410; XXJXl~. wa'ria, X. 274. Olita, I. 23, 187. 344. Kieleckie, I 123; IllI. 20; IV. Pow. Kamieniogóra. 338; VI. 376; vn. 96; VIII. 211; Kamieniogóra, xXtXVI. 196; IX. 227; X. 207, 324; XII; 98; XXXVIII. 417. XVIII. 108; X~XVILI,233; X,X,XII. Pow. Kartuzy. 101, 136, 171; XXiXV. 6'1-63, 66 Babidół, XXxvn. 266. Chmiel-71; XXXVII. 303, 412; XX.XIX. no, V 321, 358; XXVIII. 103, 104; 45'1.,453, 454. Pow. Kielce, XXIII. XX,XVIII. 485. Czysta, V. 3°2; 59, 67, 69, 8'1, 82" 91, 92, 95, 98; VI. 90. Kartuzy, VII. 97; XI. 112; Pow. Jańsbork. Jańsbork, Johanisburg, 1 szowa, IV. 191, 309; V. 99; VI. 99; XXXV. 73. Gub. Kielecka. XIV. 183; XVI.417. Kobylany, XX,XIX. VIII. 225; XiXIll. 124; .xXXV-II. 419; XXXVIII. 295. Komorów, 450. Korczyn, XXJXVIII. 273. ŁuIV 191. Majdan, av. 190, 191. kowa, xxxrrX. 450, Modrzewie X!XXIX. 450. Morawica, ,x,XJXJ,X: Nienadówka-osada, VlI. 150 Ni450. Mosty, XXXIX. 450. Nowa wiska,XXiIU. 124. Raniżów. Huta, XXXIiX. 450 Nowa Słupia, XXXV. 7. Trzęsówka VI 99. XXXIX. 453. OCiesęki, XXIII. VIII 225. Zielonka, IV. 191: 115. Prusinowic~, XXXIX. 450. Pow. Kolno. Radkowice, ,X:X;XIX. 453 SkarXXV. 110, 118-120; !XXVIlI. 104. żysko, XXiXffiX.450. Staszów, .Ix. Balik~, XXXIX. 399, 411. Bączki, 293. WierZlbnik Zbtjów, XXiXlIX. XlXX,EX. 372 Cieciory, XXXItX. 450. 366. Cieloszka, xXXIX. 366. Pow. Kluczbork. Czerwone,XIXIXIlX. 385, ·401l,407. Biadasch, XIX. 4. Bork, Borek, Dęby, XiX!XLX.366. Dobrylas, X'DX. 7. Byczyna, Bicina, BitziXXiXIX. 366. Dudy Puszczańskie na, XIX. 5 Chudoib,a, XIX. 11. XXXIX. 4012. Gontarze, XtXX;IX: Dorn!browa, DombrowkamuchLe 366. Gurośl, XXXIX.366. Leman, XFX. 19. Gosla, ,XIiX. 2'5. Klucz~ .xXXIX. 366. Lipniki, XX'XIX. bork, KLuczborek, KLuczborg, 366, 374. Łąc~ki, XXX[]X. 366. Creuzburg" XlVII. 129. Pow. Łyse, XXVIII. 104; XX:XIX, 365. Kluczbork, II 125; XIX. 4, 11, 19, Pianki, .xocxIX. 366. Piekło, 25; XXXVIII. 328. Zabagnie, SaX1XJXlEX.372. Popiołki, XXXIX. bagne, XIX. 4. 3Q3. Potasie" Potaż, XXXIX. 372. Pow. KłodZko. Ptaki, X:4/X'IX, 366. Pupkowizna Kladzko, Kłodzko, XJXXVI. 396; iXJXXIX. 300 Serafin, XX'XIIX: XXXVIII. 417 Pow. Kłodzki 366. Siwiki" x.xX']X. 366. SzafarXIX. 6" 9, 11, 16, 27; XiX'XlVn: ezyska, XXlXIX. 366. Biały brzeg 411, 417. Bożków, Eckersdorj, - przylądek na jeziorze ŚlesińXX'XlVIII. 417. BLasevey, Blażeskim, XVIII. 134, p. Kolno/Kojowice, XIX. 6. Bresowie, XIX nin. 9. Cudowa, Chudoba, XIX. 11. Pow. Kolo. Dubenina, Eichau, XIX. 16. 80Białków, VI. 337. Brdów. Vr.I. kalówka, X;X:XVIJ.. 411 Wuen337; X!.XJX.VillI.255. Kłodawa X scheLburg, Hradek" XIX. 27. 472; XI. 340. Kolo xxxn; 4: Pow. Kolbuszowa. XXXVI. 394; 'xxxvu. 242, ~67: Brzostowa Góra, IV. 191; XI.384, XLX. 9 Cmolas, IV. 191. Hady268. Pow. Koło" II. 5; XlIII. 7; kówka, IV. 191. Kłapówka, IV. XIXV. s. IV; XXXII. 4. Tymin, XXV. s. IV. Wąsosza, XVIII. 310, 311, '3!19. Kolbuszowa, IV. 134. Sąpolno, Sempolno, XVI. 96; 116, 191, 310, 311; X. 135; XI. 382; XiXXvrrl. 489. XlV. 218; XViI. 59. Pow. Kolbu45* �708 Pow. Kołobrzeg. Kołobrzeg, V. 33; VIII. 160, 282; ~IV. 172. Zwilip, V. 193. Pow. Konin~ Dąbrówka, !. 125. Konin XIV. 00; xxxv:m. 262; Powiat Konin, XXXIV. 237. 238.242; XXXV. 69; Slesin, Sleszyn, Slessyno, Szlejeszyno, Slesin, XI'V. 90, 120, 123; XXVII. 60 Sanów, lXIV. 90. Ostrowów XV. 90. Półwiesek Nowy, Półwiesek Stary, Półwiesek lubstowski. XV. 90. Przywłoka wieś, XIV. 90. Szyszyn, 00. Wymyślin, XIV. 90. 2abiniec, część mi.asta, ~IV. 127. Zółwin, XIV. 90. Pow. Końskie. Giełzów XXVIII. 229. Pow. Końskie, 'X.III. 8. Sobczyk, XUI. 8. Pow Kościan. Gryżyna, .xXX.V. 63. Kąty IX. 195 Kiełczew, II. 39. Konajad. XX. 171. Kościan, II. 39; XXiXV. 63. Pow. Kościan, IX. 195. Machcin, Xx. 171. Morownicą, XX. 170" 17'1. Nietążkawo, 'XXiXVII. 349. Pow. Kościerzyna. Gołuń. XIXVIII. 34. Kościerzyna, " kosy, 'XXII. 112. Policzna, XX. 192, 193; X/XII. 64. Psary;, XX. 126. Świetlikowa Wola, X!X. 192. Wilczowola, 'XX 192. Zwoleń, XXXII. 41, 43. Pow. Koźle. Dobrosławice" Dobroslavici, Villa, Dobraslauici, Dobroslauicz, Dobroslauiz, Dobroslawitz, Do- broslawiez .• X'IX. 17. Stare Koźle, Alt-Cosel, Antiqua Cosla, Cosla, Cosel, II An· 193-195; xnx. 2. Pow. Koźle, II. 193; (XI,X. I. 13" 25; XXIII 153; XXV. 111. Gościeniec, Kostenthal, II. 123. Kostaenthal, XIX. 25. Grudynia Wielka, p. Grass Grauden, IXEX. 27.. 218. Pawłowizna, Gnadenfeld, II. 195. N,azwy w latach: KosIa 1341, 1379, 167'9. Kozel 1366, 1408, 1442., 1443, 1471. Kozi! 136,9, 1401, 140~, 1408, 1411, 1412, 143,5, 1443; 1446, 1450, 1453, 1457, 1471. Cosil 1385. KosIania - 1385. de Cosla 1390, 1431, (ablativ.). CosiHensis 139 2. (przym.) CassIa (civitas) 1400. Kosyl 1405. Cosla - 1447. in dem Kozlischen Gebiet 14-50,1453, 1457. Kosel 1457, 1488 Gross GrauCostrina, Cosceryna, Kustryn, den, P. Wielka Grudynia. BruKo§cina V. 321; XXVIII 34, 103; dina 1223, XIX, 27, 28. Gru· Rów" VI. 69. dina 1223, 1228, 1234, 1447. Pow. Koszalin. XIX. 27, 28 de GTttdin 1335. Koszalin,XlXJXyI. 395. Grudyn - 1'381. Grawdin - 1400, Pow. Kozienice. 1418. Magna Grudina 1416. Czamolas, VII. 411; ~IX. 99, 100; Grawtten 1437. Gross GrudXX. 19, 193; XII. 64; XXXIII. 7. ny 1532. Grudnia, 1679. Grass Janowiec, XXXII. 41; .XIXJXV. Grauden 1'775. XIX. 27. 28. n. Jedlnia" II. 199. Pow. Kozie- Pow. Strumień. nice, U. 199; 'X.XXII. 41. 45. MąDombrowe, XJ1X. 19. Gola, Coile, tiqum 1 XIX. 24. Kożuchów, FreiXXXiV!. 395; XXXVIII. 417 Pow. Kożuchów, XIX. 19, 24. Nowa Sól Neu Salz, XXXVI. 3,96. Rudy, Rauden, II. 118 Pow. Kraków. Aleksandrowice, Leksendrowice, III. 164., 333. Baczyn, XiXJXII. 96; XXXIV 196; XXXVI. 223, 229, 250. Balice, VITI. 118. Bielany, II. 66; XI. 39; XIII. 1; XXVILI 136. Bieńczyce, XV IIII. 5, 9. Bolechowice, VIII 118. Borek Szlachecki, X.XIX'IV. 196.. Branice, XXiXV. 27. Bronowice, VII. 256. Bronowice Wielkie, VIllI 118. 119.; X. 324, 352; XI. 207, 326; XVIII.99; XXiXI. 12. Brzegi, X~XIV. 196. Brzez ..wa, XlXiX.39, 41, 43, 44, 4£, 48, 49, 54; 56; f>9; 60--65, 68, 71, 72. Brzoskwinie, XXXIV. 196. Buków, XXiXIV. 196; ;XX:XV. 27 Cholerzyn, XXXVI. 239. Chrosno, VIII. 118. Czarna Wieś, VIIII. 118; XVI 224. Czerna, 'XXXVII. 468. Czernichów, II. 65, 340; V. 63; VIII 118, 119, 122; X. 5, 4:55---458; XV1l. 224 XIX!. 47; XXiXI. 149 Czernich6wka, II. 65, 340. Czułów, Culów, Cyl6w, III. 164; IV 196, 310, 3U; XI. 312-316. Czyżyny, Strzyżyny, IIiI. 164; IV. 196" 3W, 311; VIII. 119 Dąbie, VIII. 120, 124; XXIX!. 87; XXXVlTII. 300. Dąbrowa" II. 65, 340. Dębniki, XI 384; .xxIII. 126; X1X:x.V. Goyhl, stadt, Freysztadt, 13. Dwory, XXXV. 24. Dziekanowice, XDCX. 44-49 53 54 58 67,71. Gaj, XI. 17-25" 37: ~7' 136, 146, 149, 161-163, 18'5; .xIII: 709 44, 129, 135; XXX. 40-43" 46, 50, 51, 56, 69--71, 82; XXiX. 61. Gdów:, IV. 329; VI. 224, 256, 376; VII. 222; X. 94. XI. 17, 19, 21, 26, 33, 35, 42, 45, 47" 49, 130; 138; 144, 146;XXVI. 117; .xxvmr. 214;X;XX. 3!J.-45., 48, 55·, 58, 66, 70, 71; XXlXI. 60, 61. Giebułtów, VIII. 118 Golkowice, XII. 44, 12~, 127. (;rabie, VillI. 112. (;1'0towa, II. 340. Hutki, IV 154 Jeziorany, VIII. 118, 149. Kamień, III. 98; Xi1. 19~ 308 Kamiów, VIII. 118. Kaszów. Kasów, XI. 313, 315 Kleszczów, VIN. 118. Kobylany, VIII. 118. Komorowice, XVI. 213. Kopanka" XIII. 45. Korabniki, XIiI. 45. Kościelniki, VIII. 118; XIII. 43, 45. Kostrze, X. 452; XII. 44;, 127. Koszów, ViUI. 118. Koźnice Wielkie, XXX •. 45, 57. Kozy, XVI. 213. Kraków. I. 30, 31, 62~, 144, 180, 188, 195, 68; II. 65, 9f>, 96, 116" 185, 217-22.0, 288" 341, 348, 358, 359, 366; Ul. 68, 77, 84, 91, 94, 103, 107, 146, 1f>7, 188, 25,5, 263, 266; 333, 33'5 385, 388; IV. 3,2, 34, 62, 82, 92" 93, 114, 118, 155, 158, 268, 279, 297, 321, 336-338; V. 87, 91, 10'1, 128, 197, 220, 233, 277, 278, 285; VI. 5, 291, 372; Vln. 2.9, 33, 77, 96, 103, 111, 112, 183, 195; 219, 235-238, 256, 326, 23·7, 339,. 340; VIII. 60, 66, 67, 70, 71, 74, 113, 119, 395, 408; IIX. 21, 26, 56,. 93, 102, 263; X. 9, 41, 45, 96, 99, 101, 106, 115, 119, 126, 131, 13b, 199, 245, 246, 254, 270, 322-327, 3,56, 364, 384, 448, 452, 454;, 458;. XI. IQ, 17, 22, 34, 36, 40, 43; 96; 98, 99, 102, 110, 111, 198., 199. �t 711 710 E ~ f ! ~ r i I p: i' f.! i 203, 204, 207, 247, 275, 283, 29b, 297, 306--:n2, .317, 32{t-.-'328, 340--344, 374, 384, 388, 394, 4G5, 416, 421, 435; XII. 12, 19, 22-27, 233; XliII. l, 43-47, 51, 52, 59--61, 63, 65, 258, 262, 2'93" 348--350; XIV. 164, 174" 219\ 221, 246, 247, 263, 278, 323, 324, 334" 340, 345, 371, 372, 275; IXV. 313; XVII. 128 XVIII. 7. Kraków, ,XIX. 33, 34, 131; XX. 18,1; X;XJI.4U, 47, 53, 56, 57, 63, 66, 67, 83, 90, 9,2-97, 246, 66, 267, 270; XJXII. 114, 160, 162; XXIII. 100, 126, 147, 152., 154, 156; X:XIV. 83 105 106 110-112, 115, 116, 118,:123;"XiXV: 32, 49, 107; XXVI. 69, 129; .xXVII. 87, 95, 112, 15,5; X:XV1III. 6, 27, 31, 35, 55, _71, 102, lOb, 130-134, 136, 139 214, 215, 249, 2·50; X;XIX. 99" 101, 121, l7{}, 179, 180, 190--194; XIXX. 46, 146, 164, 175, 183, 217, 260, 272; XXiXII. 6, 13, 42, 43, 175; X;~III 14, 47; 67, 168, 186, 19'2; XlX:X'VI. 5, 34, 41, 49--52, 69, 81, 88, 93, 183; 225, 226, 242, 248, 393; xxx¥n. 152, 168" 207, 209, 289, 302-309, 341, 409, 444; XXJXVUI, 220, 253, 27a, 290, 29,9, 303, 310, 447, 450, 4'£i&--469, 4,76, 477. Krakowskie, I. 173, 176; II 21, 3S5; III. 2" 164, 323; V. 238, 265; vrr. 376; VII. 224, 283, 284; LX. 148;, 237, 254; X. 194, 197, 20Z, 324" 372, 384, 385; XiI 28, 108, 165 182 195 308; XII. 42;XIII. ;6, 18: 16U: 343" 348; :XIV. 317; XVI. 14, 137; XVlJiII. 1, 3, 5, 6, 11, ,93; XIX. 35, 50,56, 113, 139; XiX 197; XXI. 96; XlXIII. 62, 82, 90, 94, 98, 106, 115, 126, 152, 154; XIXVII. 23; XXVIII. 135, 168, 175; XXIX. 157 184, 185. Krakowskie, XXXII. 96, 171; XXXIII 5 7 8 13' XXXVI. 232. Pow. '~r;kó~, :II: 65, 340; IV. 192, 310; VIII. 66, 150; XiXIX. 163; X,X:XII. 96. Krzesławice" XI. 17, 19, 23, 27, 144, 148; X1XXVlI. 245. Krzysztofowice, VIII. 118. Kuleszów, III. 164, Kwapinka,X:XXVI. 245. Lednica, IV. 287, Lipowa" XVI. 213. Lipnik, V. 226, 231; XiX:XV. 7. Lu'bocza, V'III. 118; XXV. 27. Lusina, XII. 129. Łagiewnik~, I. 144; II. 361--363; iX. 261; XXiXV. 13. Łazany, V. 225, 227, 22; XII. 44, 41\, 130, 132; XXTIII. 115; XXVIII. 136; XIXJX.217. Łęg IV. 196; VIII. 118 Ł'obzów, ViIII. 118; XI. 131, 147; XVI. 224. Łucjanowice, Łuczanowice, Xl. 397. Modlnica, II 220. Mogilany, [V. 297; V. 221, 22,7, 228, 231; XII. 22, 24, 45., 219; XXXV. 27, XXXV. 5, 10, 11, 26, 30, 36, 3'/, 40; XXXVIII. 35 Mogiła, V. 289; VII. 256, 338 X. 119; XVIITI. 5; XXXVI. 240. Morawica, VIII 118. Mydlntk~, VIII. 118. Niwki, XX. 294. Nowa Wieś, VIII. 118, 198; XVI. 224. OIS'zanica, Olsenica, III. 164. Opatkowice, XII. 185; XII. 45, 53, 55. Piaski Wielkie, V. 229, 231 VIII. 335; XII. 4'5; :XXXV, 38. Piekary, V. 223; VIII. 118, 434; XI. 247; XiXlXVI. 240. Płaszów, X.96; .XJI'I.44" 49, 134; XXXV. 13. Podgórze, II. 356, 361; V. 278, 28,9; VII. 112; VIII. 66, 115, !335, 336; IX. 102, 293, 426; X. 45, 117, 118, 238.,470, 471; .XII.al, ~, 384, 394; XII, 12, XXXI. 107; XXXVI. 239, 285. 19; XV. 164; XXVII. 112, 124; Zwierzyniec, X. 96,459; XXXV.39. XXVIII. 215; XiXX. 40, 217; Nazwy topomastyczne. XXlXI. 107; XXXV. 7, 8, 13" 29; Babiny przysiółek, XII. 129, XXXVI. 4'3, 44; XXXVII. 200, 227, gm. Golkowice. Barania Olszyna, 232. Podstolice V. 227, 231. PoXI. 35, gm. Mnichów. Florek, lanka Hallerowska, X,I. 96; XII. XIII. 51, p. Brama Floriańska. 42; XXX 37-39, 41-43, 45, 46, Grodzka brama Kraków, 49, 50, 53, 56-5,9, 62, 64, 6ó, 69, XXVII. 12. Kleparz, część Krako72. Poznachowice Górne, XXXVI. wa, iXI. 3,6; ,X,XIII. 152. Kro224, 246. Prądnik, XIII. 62; wodrza pnedmieście 'KrakoXXXI. 107. Prądnik Biały, IV wa, VIII. 118; XI. 3'84; XII. 43.. 310. Prokocim, IV. 451; X. 219; 46; XVI. 224. Krzemionki, p. Krs_ XI[. 44 Przebieczany" II. 373; ,kowem, XXVII. 112; XXVIII. 133, VII. 222, 224; .xIV. 167; XVIII. 139; XXIX. 104. Krzysztofory, 108. Przewóz, X. 102 Pychowice, XXIX. 9.9-103. Las Wolski, XII. 44. Radechowice, XXVIII. XXXV. 168. podgórze, ul. w Kra214; XXXVI. 245 Ractborowice, kowie, XIII. 39. Skałka w KraVIII. 119; XI. 108. Raciborsko, kowie, II. 219. Stradom, przedm. XXX. 61, 66; XXXVI. 245 Krakowa, X. 45; XI. 3'3; XV. 346, Rączna, VIII. 118. Russocice, IV. 348, 350; XXXVII. 200. Tworko310, 311; VIII 118. Ruszcza. wa brama, brama Floriańska, XIII. 43. Rybna" VIII. 118, 123, XIII. ~l. Wawel, X'I. 41, 104, 248; 124 XI. 315, 316. Rybitwy, IV. XIV. 220; XXX. 266; XXXiI. 32; 451, 454. Rząsek, VII1. 118. RzeXXXV. 14, 30, 35. Zwierzyniec, szotary, V. 227" 228, 231; XI. 17, przedm. Krakowa .. lXI. 415; XVI. 22, 23, 28, 3,3, 42, 45, 418, 150; 224. XIXX,. 42, 44" 50, 55, 58, 63, 65, Pow. Krasnystaw. 66, 70-72. Rzym Karczma, Bzite, I. 199. Krasnystaw, VII. 337; xxvnI. 135--138, 140. Rząka, V. X. 258; XX. 81; XXVIII 173, 175, 176; XXXVII. 207. Krasnostaw229; X. 448. Sawa, VIII. 396. Ścieskie, I. 199. Pow. Krasnystaw, jowice, Czeyowicze, SzieczieiowiXVIII. 108; XXII. 122. Targowicze, VIII. 118; III. 164. Skrzeszów, sko, XI. 384, 386 Tarnawa, I. 177; V. 221, 278. Śmierdząca, I. 173. n. 2; XXVIIIT. 177. Turobin, I. 177; Suł:kowa" II. 340. Szczyglice, val. XXVIIII. 17'5. żahno, VII. 337; 118. Szczytniki, XJXV. 32. Tonie, XVII1.10o. Zółkiewka, XXiVllI. XXIV. 123. Wołowice, P 340, 342, 175. Dzierzkowice, V. 8'2; XIX. 21. 347,3418,363. WyciąQ:e,IV. 310, 311. Janów, II. 20; III. 289; XX. 274, VIiII. 118. Wyżrał, 118. Za1bie284, 285, 287, 288, 290; XXIII. 59; rzów, VIII. 118; x.xJX!VlII. 468. XXVIII. 17'6; XXXVIII. 295. JaZagacie, II. 65, 340. Zielonki, VIII nows,kie, IV. 116; XXVIII. 170, 177. 120; XXIV 123; XXiX. 40, 67, 68; �712 Pow. Janów, Im. 36; XI. 100; XXl'lI. 59, 63, 70, 105. Kraśn1k, III. 36; XXWII. 176, 177. Modliborzyce, XXI. 95; XXVIII. 176. Rzeczyca Kościelna, XI. 101. studzianki, XXIIT. 63, 105; X!XViIII. 170,177. Su łów, II. 20. Urzędóvv, XI. 299; XJXDCVII.485. Węglin, XI. 100. Wilkołaz, VI. 29; XXVIII. 176. Wola BatorS'ka, VII. 312; XI. 381. Pow. Krobia, obecnie Gostyń. Godurowo, IX. 293. Golej ewek , XDC 170. GoUna, XXXVII. 486. Krobia, XXX. 268. Pow. Krobia, X,X. 170. Pakosławie, XX. 170. Pow. Krosno. Bajdy, m. 236, 2,37.Barwinek, XI. 191. Bia~kówka, H. 236. Bł'yzenka, ~Vr. 65. Bonarówka, Bonariwka, X:XVI. 65. Borek, II. 123, 319; Xl. 386; XlIII. 7. Bóbrka, VI. 53. Brzozowa, XXIII. 69. Budzisz, II. 236. Chorkówka, VI. 53; XXXV 11. Chyrowa, Xl. 191. Czarnorzeld, Czornoriki, XXVI. 65. Draganowa, XI. 190. Dukla, IV. 309, 311, 312; VI.37, 5\3, 54; VI'H, 424; X. 2611;XI. 100; XXV!'I. 124; XXVITr. 188; XXXV. 65, 66, 70. Dukielskie, XXV. 134; XXXV. 53. Głojsce, XIT. 190. Głowienka, VI. 37, 1>2 ..Gola, Guhlów, XIX 25. Granice, Xl. 190. Halice, XI. UH. Hwozdianka, XXVI. 65. lwIa, XI. 190. Iwonicz, m. 19; IV. 192, 196, 309, 311, 3'12; VI. 36-39, 49, 51, 53, 55, 70, 76, 12·6, 137, 140, 141; VU. 43, 112, 128, 241; XI. 275; XVIII. 99; XXIII. 60, 91, 96, 102, 104, 123; XXVII. 124; XXX. 258; XXX1.10o, 170. Jasionka, VI. 37- 7'13 39; VII. 255; WII. 424; XXXIII. 111. Jaśliska, XiXVIII. 188. Jaszczwia, 1'1. 236; VI. 5·3; X,XJI. 56; X;XVII. 178. Jedlicz, I. 236. Kiczera Gawłacka, Kiczera horśnieńska, Kiczera Telepkowska, X,r. 182. Klarowiec, X'I. 191. Klimkówka. VI. 37, 38, 48, 50. Kobylany, VI. 58; lXiI. 191. Kombornia, IV. 192, '196, 300, 311; xx;xvrI. 334, 335. Kopaniny, Xl. 192. KOl'czyn, II. 339; VI. 53; XXVII. 178. Korostenka, XXVI. 65. Krosno, II. 339; III. 156; IV. 19'2, 309, 3U, 312; V. 87; VI. 37, 38, 53, 54; VII. 112, 218, 255; VIII. 70; X,I. 128,275, 3816,419; XUI. 14, 60; XVI. 85, 212; X,XI. 266; X.XXV 13. Pow. Krosno, IV. 310; V. 8588; VI. 37; VITI. 255; X. 214; XI. 190; XIX. 25; rXJXI'II. 50, 91, 96, 102, 104;, 123; XX·V!. 57; x:x.VII. 1719; X1XiXJI[I. 83, 91, 97, 99; XX~v. 11; XXXVIII. 208·. Lubatowa, VI. 37., 39, 1>1;.XI. 191. Lubatówka, VI. 3·7, 39; XI. 191. Łazy, XI. 190-192. Męcinka, U. 236. Miejsce Piastowe, V,I. 37, 38. Moderówka, I. 64; XIV. 348. Myscowa, X. 214; XI. 19'2. Nowa Wieś., XI. 190. Obszar, XI. 190. . Odrzykoń, IV. 309, 311, 3-12; VI. 53; VlII. 255; VIII. 396; XII. 83, 84. Olchowiec, XI. 192; XJX,XIII. 83. Osiek" II. 123; VI. 1>3Pasierbicze, X'X'VI. 22. Podgórki, XI. UH Podlasie, XiI. 190. Polany, XI. 192. Popardy, XI. 190. Potok, III. 236; VI. 53. R'ogi, VI 37, 38, 49, 51, 52; XI. 191. Ropianka, VI. 53; XI. 192; XXXIII l(}7, 111. Równiny, 190. Smereczne, XI. 192. II; , Suchodół, VI. 37, 53., 147. Solistrowo, XI 192. Srednie, XI. 190. Szebnie, II. 236. Trzciana. Xl. 192. Turaszówka, VI. 53. Tylewa, XII. 192. Ustrobna, II. 236. Waniwka, XXVI. 65. Węglówka, VI. 53. Wielka Góra, XI. 190. Wietrzno, IV. 310, 311; VI. 53; XI. 191. Wilsznia, XI. 192. Wola Albinowska" XI. 191. Wrocanka, XIV. 85. 87. Wróblik Królewski, III 158; VI. 37. 39, 53. Zakluczyn, XrI. 190. Zboiska, XI. 191. Zyndranowce. XI. 192. Zmigród, VI. 5'3. Zydowskie, XiXXIII. 85, 92. Nazwy toponomastyczne, pow. Krosno Banie XI. 191, gm. Wietrzno. Baranne przysiółek. IXL 192, Berdzowa lXI. 192, gm. Wilsznia. Beskid - IX. 192, .gm. Wilsznia. Biała Górka XI. 190, gm. Głoj'Sce. Błonie wielkie XI. 191, gm. Kobylany. Bo.rek XI. 190, gm. IwJa. Borek - XI. 192, gm. Myscowa. Boronie XI. 192, gm. Olchowice. Bosieńsko - XI. 192, gm. Tylawa. Brzezówki - XI. 100, gm. Sulistrowa. Bucznik - XI. .192,gm. MyS'cowa. Cergowa góra, przysiółek, IXIT.190. Chrustek - XI. 100.. gm. lwIa. Ciec hanie XI. 1~1, gm. Ciechanie. Chyrowa góra - XI. 191. lany. Czerślenica - XiI. 192, gm. Trzciana. Czerteż, Czertyż - XI. 191, 192. Czerwony HOTbok - XI. 192, gm. Zyndramowa. Dania hora - XI. 192, gm. T.rzciana. Dąbrowa XI. 192, gm. SuliSltrowa. Debra XI. 192, gm. Ms'zana. Debrz XI. 191, gm. Rogi. Dobrzańce przysiółek, XI. 192, gm. Polany. Dolina XI. 192, gm. Trzciana. Domowe - XI. 191, 192, gm. Mszana. Dział - XiI. 191, gm. Barwinek. Dział - XI. 192, mg. Olchowec. Dział Kaniów XI. 191, gm. Lubatowa. Dział Sroków XI. 191, gm. Lubatowa. Dział w Dalach ,XI. 191, gm. Lubatowa. Folwark - przysiółek, xr. 190, gm. Cergowa. Góra XI. 192. Góra Janowa - XI. 191, gm. Lubatowa. Górki - XI. 191, gm. Lubatowa. Górski las - XI. 191, gm. Lubatowa. Góry - XI. 190, '191, gm. Lubatowa. Góry Zyndramowskiej -granice, XiI. 191, gm. Barwinek. Grabanina XI. 191, gm. Wietrzna. Graniceprzysiółek, XI. 190, gm. Dukla. Graniczna XI. 191, gm. Jasionka. Grószkówka XI. 191, gm. Rogi. Halice - XI. 190, gm. Lubatowa. Helenówka - XI. 190, gm. lwIa. Hłynny Horbok - XI. 191, gm. Barwinek. HOTb - XI. 192, gm. Trzciana. Huta - przysiółek XiI. 192, gm. Horb - XI. 192, gm. Trzciana. Polany. Huta polańska XI. 192, przysiółek. Jarowiśka - XI. 192, gm. Olchowice. Jasionki - XI. 190, przysiółek, gm. Cergowa. Kaczalnik XI. 191, gm. Chyrowa. Kamieniec - XI. 191, gm. Myscowa. Kalwarya XI. 191, .gm. Luba·towa. Kiczera XI. 1192,gm. Tylowa. Kiczera - Xl. 1~1, gm. BarwiJnek. Kiczera Gawlacka XI. 192. Klepka XI. 192. Klucz - XI. 192, gm. Myscowa. Kokorzycka XI. 190, gm. Głojsce. Kopaniny - XI. 191, gm. Kobylany i gm. Lipowice. Krecirz - XII. 192, gm. Myscowa. Krzemianka - XI. 192. �:"15 '714 - XL 191, gm. Chyrowa. Krzemionki XL 192, gm. Ropianka. Krzeminek XI. 192. gm. Mszana. Ku Chyrowskiej górze XL 191, gm. Teodorówka. Kupe debra - Xl. 192, gm. Mszana. Las Astrabec - XI. 192, gm. Trzciana. Las dukielski na Frankowym, XI. 191, gm. Teodorówka. Las dziardź XI. 192, gm. Trzcia. Las Horodka - XI. 192, gm, Trzciana. Las mlody - XI. 192, gm, Trzciana. Las nad Baraniem - XL 192, gm. Olechowice. Las nad Beskidem - XI. 192,gm. Olchowiec. Las Olchowczyk - XI. 192, gm. Olchowiec. Las Teodorawski Xl. 191, gm. Teodorówka. Leśniczówka przysiółek, XI. 190, gm. Dukla. Liberty - Xl. 190, przysiółek, gm. Cergowa. Lipowica ~I. 190, gm. lwIa. Lipówki Xl. 190, gm. Głojsce. Lóg -' Xl. 191,gm. Rogi. Łanprzysiółek, Xl. 190, gm. Draganowa. Łazki - XI. 192, gm. Zyndranowa, Łazy XI. 192, gm. 'I1rzciana. Łazy 191, gm. Jasionka. Łazy przysiółek, XI. XI. 190, gm. Dukla. Łazy - XL 191, gm. Lubatówka. Łazy Male - przysiółek, XiI. 190, .gm. Cergowa. Łazy Wielkie - przysiółek, XI.' 190, gm. Cergowa. Łazy Wielkie - XI. 190, gm. lwla. Łęki gmina, VI. 53. Macki - XI. 191, gm. Ciechania. MagÓTa - XI. 191, gm. Chyrowa. Majówka XI. 192, gm. Tylawa. Mandry Werch - XI. 192. Marzybaba - X. 191, gm. Iwla. Maskuliska - przysiólek, XJl. 190, gm. Cergowo. Mat ysil Xl. 192. Milkowiec XL Krzemionka i I I i l, 192, gm. Smereczno. Mlyńsko 192, gm. TyLawa. Mociedliska Xl. 191, gm. Ihla. Moczarne - XI. 192. Moderowska dębina II. 242, gm. Jaszczew, Moderówka VII. 111. Modrzey - XI. 191, gm. Barwinel« Myszkowskie XI. 191, gm. Kobylany. Mszanka XL 192, gm. Mszami. Na dziale Xl. 192, gm. Tylawa. Na lazach - rola, XI. 191, .gm. Teodorówka. Na Ostrzej XI. 192, gm. Tylawa. Na Skalkowskiem rola, Xl. 191, gm. Teodorówka. Nad Beskidem Xl. 192, gm. Olchowiec. Nad Tysowem - XJ. 191, gm. Ciechania. Niwy - XI. 192, gm. Tylawa. Niwy pańskie - XI. 191, gm. Iwla. Niziny pańskie XL 191, gm. Równe. Nowa wieś - przysiółek, Xl. 191, gm. Cergowa. Obszar - przysiółek, XI. 190, gm. Dukla. Obszarki - XI. 191, gm. Lipowice. Od granic Dukli XI. 191, gm. Wietrzna. Od granic Wietrzna XI. 191, .gm. Wietrzna. Od Miscowskiego przysiółek, XiI. 192, gm. Polany. Od nadaIskich granic - XI. 191, gm. Teodorówka. Od obszarnej wody XI. 191, gm. Barwinek. Ogrody - XI. 191, gm. Rogi i gm. Równe. Ostra - XI. 192,gro. Zyndranowa. Pagoszawa przysiółek, XI. 192, gm. Polany. Pańskie role XI. 191, gm. Teodorówka. Pasternik - XI. 192,gm, Sulistrowa. Pasternik - XI. 191, gm. lwla. Pod Beskidem - XI. 192, gm. Olchowice. Pod Bludnim - XI. 192, .gm. Tylawa. Pod Debrq XI. 192, gm. Mszana. Pod Krzemieńcem - Xl. 191, gm, Ko- bylany. Pod Krzeminkiem - XI. 192, gm, Mszana. Pod Ropiankq - XI. 192, gm. Mszana. Pod wapnem - XI. 192, gm. TyLawa. Podbanie XI. 191, gm. Wietrzna Podgórki - XI. 191, gm. Jasionka. Podkobzówka - XI. 191, gm. Iwla. Podlasie Xl. 190, gm. Głojs<:e. Podlesie - XI. 190, przysiółek, gm. Dukla. Podlazówka Xl. 191, gm. Łęki. Podlupiska - Xl. 191, gm. Iwla. Podomki przysiółek, Xl. 192, gm. Polany. Polanka - Xl. 192, gm, Trzciana. Podrówińskie - XI. 191, gm. Lubatówka. Pograniczna - XI. 191. gm. Chyrowa. Polożenie domowe Xl. 191, gm, Kobylany. Polożenie dworskie Xl. 191, gm. Barwinek. Polożenie Mszanka XL 192, PQw. Tylawa. Pomiarki XL 191, gm. Barwinek. Pogardy - przysiółek, Xl. 190, gm. Cergowa. Przedgórze przysiółek, XI. 190, gm. Dukla. Przylasek XI. 191, gm. Lubatowa, - Przy lipkach XI. 191, gm. Lubatowa. Przykra góra - XL 19'2, gm. Smereczno. Psie góry - XI. 191, gm. lwIa. Ropa XI. 192, gm. Olchowice i gm. Ropianka. Równie - XI. 191, gm, lwIa. Równiny Xl. 190, gm. Głojsce. Rykowiec XI. 191, gm. Chyrowa. Salasceska - XI. 192, gm. Trzciana. Skala - XI. 191, gm. Wietrzna. Soltistwo Xl. 191, gm. Ciechania. Soltysostwo - przysiółek, XI. 190, gm. Cer:gowa. Spalenisk XI. 192, gm. Olchowice. Spaleniska przysiółek, XL 190, gm. Draganowa. Studeny werch - )G. 191, gm. Barwinek. Suchanna - XI. gm. Ciechania. Szaszcz - Xl. 192, gm. Trzciana. Szczop - XI. 192, gm. Olchowiec. Szewcowe Krzaki XI. 1,91, gm. IwLa. Szlob Xl. 191, gm. Ciechania. Toczkowa - XlI. 192, gm. Myscowa. Tokarne, Tokaniak - polana, XIV. 162, p. Myślenice. Wapno - XI. 192, gm. Smereczno. Wqdoly przysiólek, Xl. 192, gm. Dukla. Werch lesu XI. 192, gm. Wlisznia, Wielka Góra - XI. 192, przysiółek, gm. Polany. Wielka góra przysiółek, XI. 190, gm. Cergowa. Wielkie lazy Xl. 191, gm. Kobylany. Wielorzeki - Xl. 190, gm. Głoj:sce, Wieś przysiółek, XI. 192, ,gm, Polany. Wirch XI. 192, gm. Ropianka. Wola Albinowska - przysiółek, XI. 191, m. Wietrzna. Wolica - Xl. 191, gm, Kobylany. Worodza Xl. 192, gm. Trzcina. Wysoki dil XI. 192, gm. Zyndranowa. Z ostrzej - XI. 192, gm. Tylawa. Za dzialem XI. 192, gm. Tylawa. Za horbem - Xl. 192, gm. WilSznia. Za potokiem XI. 191. gm. Rogi. Za selem Xl. 192, gm. Wilsznia. Zadomie -Xl. 191.gm. KobyLany. Zagórze X. 191, ,gm. Równe. Zaklasztorne przysiółek, XI. 190, gm. ŁuikIa. Zakliczyńskie pole przysiółek, XI. 190, gm. cergowa. Zakluczyn przysiółek, XI. 190, gm. Cel'gowa. Zaplocie - XI. 191. gm. Jasionka. 2aplotnia Xl. gm. Rogi. Zaplowy XI. 191, gm. Rogi. Zawsie przysiółek, XI. 190, gm. Draganowa. Zawsie Xl. 191, gm. Łęki. Zbicha --: przysiółek, XiI. 190. gm. Cergowa. Zosznica XL 191, gm. Wie- �'7 t 7 .<~:: I' . trzna. Żabia góra - XI. 191, gm. Kroitsch, XIX. 41. Comornik, Lubatówka. Pow. Krotoszyn. Berdychów, X. 314; XXHI. 115. Jargoszyce, XX. 170. Kobylin, XX. 170. Kobierno, XVIII. 231. Koźmin, XXXVIII. 300. Krotoszyn, HUBO; IIII. 57, 58; XVII. 28; XXIX. 176; XXXVII. 242. Pow. Kutno. Grzybów, III. 152. Kutno, X. 127. Pow. Kutno, XXIX. UlG. Pow. Kwidzyń. Kwidzyń.. QlLedin, Quidin, Quidina, Castrum Quidino, XIXXVII. 411. Pow. Kwidzyń, XX'IIII. 97. Pow. Landsberg, p. Gorzów Wielkopolski. San tok. Sqtok, Santoe, Szanto ch, Zantoch, Suthoc XXXVI. 285, 302,. 304. Pow. Lębork. Lęborg, Ładybór, wino, Lauenburg, Zutok ., Lawenbork. , Le- V. 321; . xXIXVn. 411. Pow. Lesko. Pow. Lesko, XXXI. 36; X,XXIX 442. Pow. Leszno. Leszno, 11. 2:!H; X'I. 3'59; ,XiXVIII. 103; XXJXV. 12; XlXXVI. 3,94; XXXn. 14'2, 143, 147, 246. Lubania, XXXIX. 297. Pow. Legnica. Lignica, Legnica, I. 121, 290: XXXVU. 417. Pow. Lignica, XIII 7; X.IIX. 11, 12, 15. Chróśdlce: Kroitseh, -.XIX. 41. Comarnik Ober-Nieder-Kummernick XIX.1;. Dahme, Dambe, Damb, XIX. 15. Ziebendorf, II. 291. Zobten, XIII.7. Pow. Limanowa. . Blażówka, XlV. 196. Chyżówki, Chyszówki, IV. 310, 311; XXVIII. 218; XXXVi. 223, 229, 250. Dobra, IV. 310, 311; VII. 238; XXI. 80, 246; XXV1'II. 214, 216, 218. 220~ 223; XXXIV, 170; XXXV. 54, 57; XXXViI. 223, 244, 45, 249, 250. Gruszowiec, VIII 163, 164; XiXIII. 155; XXXVI. 223, 225 245 250' X.XXIX. 291. Haczów,' XI'/. 326: X-XII1I.115,'116, 126; XXXVI. 419 Jasna, XXXVI. 223. Jastrzębie, XXiX-VI. 224, 273. Jodławnik XXXVI 245. Jurków, IV. 310, 311: Kamiepica, LX. 254; X. 256, 257, 3-53; XXXIV. 161; XXXVI. 244 256, 26·1, 262, 268, 2:69 272 274' 276. Kami'anka, 22~, 229~ .X:X.X\TH. 164, 170, n3. Kanina, XXXVI. 223, 264, 2717. Kasina· Wielka, VIII. 164; XIII. 60; xxxV. 57; XXXViI. 223" 244, 245, 249, 2'50; XXXVIII!. 235. Kasinka,. VIII. 164; XXXIV. 170; XXXV. 5:4; XXXVI. 225, 245,250. Kasill'ka Mała, XX.XVI. 234. Koszary, XXXVii. 224, 229. Krasne, II. 79, 285. Kunina, XXX,V. 54, 57; XXXVII. 170. Limanowa, IV. 192' -196; VII. 238; VIII. 66, 114, 117, 318; IX. 254; X. 170.,316, 319, 428; X.I1. 12; )(lXI. 24'6; XXiXlIII. 23. •XX.x:V. 72; XXXVI. 225, 236, 244,. 251. Limanowskie, IX. 253, 254; XXI. 80; XXII. 138; XXXI. 66. Pow. Limanowa., IV. 192, 310; VIII. 66, 70; X. 228, 229; XII. 29; x.xlU. 115; XXVII. 23; XXVIIIT. 214, 215; X'XIX. 121, 163; X:XX. 168. Lubomierz XXVUI. 218; XXXXV. 54, 57. Łętowo, XXXV. xxxvIT. )QC~? Ujanowice, XXVII. 172; 54, 57, 59; XXXVI. 534. Łostówka, 172; XiXX.l68; XXXVI. 224 WilXXXV. 54, 55, 57, 59. Łukowica, czyce, IV. 310, 311; XXV'III. 218, XX'XVI. 223, 273, 276. Marcówka, 219. Wilczyska, XXXIV. 170. WilXXXVI. 223, 224, 250. Męcina, X. kowiska, XXXVI. 224, 245. Wy95; XlXXVI. 23, 229. Młyńczyska, sokie, XXXVI.2;64. Zagorów, ZaVIII. 163; X:X!X.VI.225, 250, 261, rogów, XX,X:VI. 264. Z<desie, 273. Mordarka, XiXiIV. 9,7. MszaXXXVI. 223, 250, 261, 262. zana, Xl. 192. Mszana Dolna, XII. sadne, XX\xVI. 261. Zawada, 112; XIV. 348; XX. 285; XXXIV. XXXVI. 226. Zawadka, XXXVI 21, 22, 24, 136; XiX:XIV. 169, 270, 223, . 224, 244, 245, 249. Ż,błudza. 271; XXXV. 53, 54. 58; XXXVI. Zbludza, XXOCVI. 22'3, 261, 262. 2'34, 245. Mszana Górna, XXXV. Nazwy toponomastyczne, pow. Lima_ 57, 56; XXXV. 245. Niedźwiedź, nowa. XXXIoJI. 2'5, 26; XXXIV. 269; Adamczykowa-rola, XXXIII. 25. XXXV. 54, '57. Owieczka, X. 317. Na Zawadzie - XXXUI. 25. PaOlszanka, xxxrvI. 264, 370. Pisapiernia-osiedle XXXII. 27. 25. rzowa, VII. 238; .XXXiVI. 223, 268, Potaczkowa-rola XXXIII. 25. 273. Podobin, XXXIII. 22, 25, 27; Skala na Skale, X, XXXIII. 25.27 'XXXIV. 271; XXXv. 54, 57; Pow. Lipno. :XXXViI. 245. Podtopień, XXXVI. Lipno, XXXVII. 488 Skępe 223, 250. Porąbka, III. 336; IV. XXXIX.46l. 3l0;XXXVI. 22-3, 245. Poręba Pow. Lisko. Wielka, VIn. 166. Potrzecki, IV. Baligród, IV 192, 310, 311; 310, 311. Półrzeczki, XXVIII. 218. XiXXIV. 198. Balnica, XX'XIV. Przybyszowa, X. 316; XXXVI. 209. Bandrów, XXX:I'V. 209. BeXXXVI. 223, 27iI, 274, 276, 277. reska, IV. 192, 310. Hoczew, IV. Siekierczyna, XXXVI. 225, 229, 192. Lisko, V. 237; VII. 204; XI. 261. Skrzy dIn a, Crzidlna, Krz;,~ 196; XXVI. 54, 135; XXVIII. 5'5. dla Skożyma, X. 163; XXVIII Pow. Lisko, IV. 192, 310; VIII. 221; ,XOOXVI.224, 245. Słopnica, 70; XtI'I. 8; XXVI. 57. Postałów, VIllI. 163, 164; ){;XXVI. 225,229, XXXI. 3'5, 36. Radziejów, 250. Stronie, XXXVI. 224, 245, XXXVII. 188, 202. Smolnik, XlI. 250. Stróża, XXXVI. 223, 229, 309. Stefkowa, 'IV. 310,311; X . 249, 2'50. Strzeszów, XXXIV.170. 21>1. Ustrzyki Dolne, IV. 192; Świdnik, X. 191; XXXVl. 223. XiXVIII. 418..55. Wańkowa, IV. Szczawa, VIII. 125; XXXVI. 223, 192; X'II. 300. Wola Michowa. 250, 261. Szczyrzyce, VII. 199,202, XII. 309. Żernica Wyżnia, V. 391 2{)3; LX. 459; XVIII 65; XX. 305; Pow. Lubań. XXVLII. 217, 222. Tymbark, IV. Lubań, XX:XVI. 395. :no, 311, 333; VIII. 164; lX. 254; xx. 308; XXIII. 115; XXVIi!'I. Pow. Lubień. Borkowice, Bohren, XIX. 7. 222; XXXVI. 223, 225, 244, 250 .~ . ~"' .• .,., \ .;).~ '" . (':' " �719 718 l I. q !I II II IJ 1'1 'I \1 : II,I a :1 U r! I fi Pow. Lu'bartów. Berejów, XIX. 200. Brzeźnica Bychawska, :XX. 285. Brzostówka, XX. 28,5. Firlei, XXIX. 87-90. Huta, IV. 116. Kamionka, XXIX. 85-87, 90. Lubartów., XXIX. 85, 92. Lubartowskie, XX:VIII. 170, 174, 176. Pow. Lubartów, VIII 220. Łęczna, XX. 286; XXX'!. 176. Michów, VII. 116. Rozkopacww, XX. 285. Rozwadówka, XX. 285. Rudno, XXIX, 88. Skromowska Wola, ,x,x. 285. zawieprzyce, Zawieprzycka Wólka, XX. 285. Pow. Lublin. Babin, XXVIII. 19,9; XXXI. 12. Borów, XIII. 251. Borzęcinek, XX.xVI. 370. Brzeziny, X:x:xJIV. 198. Chmiel, XiXXVI.370 Chmielnik, XVII. 4. Chodel, VIII. 320 Czechów, Czch6w, XXHlI. 71, 1'53. Gałęzowo, .xlV, 44. Jaroszewice, IV. 118. JÓ7efów, Józwów, VI. 412. Józefów, VII. 9G; ,X;XIX. 179. Konopnica, X,XXVI.25. Kopki, XXVlH. 191. Krzaczki gm. Piotrków, XXIX, 187-189. Krzczonów, V. 166; IX. 299; XXVIII. 170-174, 181; XlXIiX. 187, 189. Krzeszowice (Krzeszów), XXVLI. 19,1. Lublin, .III. 116; IV. 118; V. 189; VI. 413; VIII. 431; 'X. 9, 39; XII. 245; XIII. 60; XIV. 44, 306; XIX.38, 39, 100; XX 126, 127, 287, 318; XXIV. 95; i}~XVII. 111; XXVIII.31, 179, 229; XXXV. 70; XX~VI 79, 8~3, 392; XXXVII. 309, 448, 450, 470, 471, 477; XXXVlU. 296, 299, 353, 443, 446; XXXIX. 101, 162. Lubelskie, I. 17, 120, 123; 172, 176, 177; II 20, 366; liiI. 19'1, 314; IV. 49, 118, 377; VI. 28, 31, 32; VII. 96; IX 187, 226, 229; ,X. 102, 2!}3, 324, 352, 353; XI, 28, 327; XIV. 316, 317, 321-324, 368; XIX 50; XX. 173, 198, 301; X:X[II. 73, 154; XXV. s. oc. XXVI. 4,1,82; XXVIII. 16&-171; 174-178, 180, 201; Xxx, 152, 217; X!X!XI. 61, 108; XX,XII, 87, 96, 188; XXXJV. 61, 7'0., 17'5, UH; XXXVI-I. 207, 249, 251, 448, 460; XiXXIX. 249. Pow. Lublin, V. 82; XXII. 110; XXVII. 191. Gub. Lubelska, XVIII. 117, 121. Majdanek, XXXVI. 21. Moszna, XXV'III. 183, Pawłów, XXXV. 184. Piaski Luterskie, XXVI. 145. Piotrków, Pietrzków, XXIX, 187; XXXVI. 370, 393. Piotrawin, iX.XVIII. 17'5 Poni:gwoda, VI. 32, 35. Skoczyska, XI!:I. 297. Żuków, XXXVI 370. Pow. Lubawa. Pow. Lubawa, XX.xV 61; XXXVII. 48'9. Pow. Lubliniec. Biadacz, ,XliX. 4. Blachownia, Blechhammer, XliX. 6, Dobrodzień, Dobrydzień, Guttentag, II. 123. Duninów, XXXVIlI. 417. Lubliniec, XXXVIII,203. Lubsze,X'VII. 128, 129. Pow. Lubliniec, II. 125; XII. 6; XIX. 4, 6, 16, 19, 20; .xXXII. 41, 43; XXXIX 274. Pow. Luibomla. Pow. Lubomla, XXXI. 26. Pow. Lubusza. Cisowa, Czischowa, Cessowa, Cieszowa, XIX, 15 Dąb, Damb, XIX. 16. Dębowa Góra, Dembowagóra, 'x,IX. 16 Dombrowa, XIX. 19. Dombrowitze, XIX. 19. • Dzielna, XIX. 20. Goslawitz, XIX. 25. Pow. Lwówek. Lwówek, XXXVIII. 417. Pow. Łańcut Berdyszów, VIII. 391. Białoboki, IV. 192, 196, 200. Białobockie, XVI 322. Białobrzegi, VIII. 245, 354; XI. 381, 384, 3817; XXXIV. 209. Borek, IV. 196. Budy Łańcuckie, XXXIV. 209. Czama, IV. 192, 196, 200. Dąbrówka, .XXXII. 189. Dębno, (Dembno), W, 192. 201, 224, 2'28; XVIiI. 254 Gniewczyn, IV. 192. Gorleczyn, Gorliczyn, IV, 192; IX. 201 Grodzisko, IV. 1912,196; VII. 78. Grodzisko Wielkie, .xXXEX 450, 453. Handzlówka, DX, 3; XXX. 242. Husów, Hussar, Huschau, Huszowa, Usów, IX. 1-6, 112, 113, 268, 272, 273, 276, 360; X. 31; XXlm: 11'5; XXiXVIII. 30·9, 310, 313. Leżajsk, IX. 83; X. 356; XXXVII. 208 Łańcut, VII. 112; IX. 3, 102, 112, 20 1; iXVIII. 00; XXII. 114, XXXV 64, 70; XXXVII. 16; Pow. Łańcut, IV. 192, 196, 310; VIII. 245, 354; IX .. 1, 3, 113, "'00, 259, 268, 360; X. 31; XIV. 47, 175; XVIII. 99; XXIllI-11'5; XXVII.2ł, 28; XXIX. 4; XXX. 242; X!XXI. 53; JOCXII. 189; X:XiXV. 69, 73; XiXXVII.419; .xxxVIiII. 313.' Łopuszka, IV. 192. Medynia Głogowska, III. 289. Mirocin, IV. i92. Rakszawa, XXX'IX. 450, 453. Sonina, XXXIX. 450. Tarnawka, IX. 3, 6 Wola Zarczyńska, XXXIX. 446 Wolica, IV. 196. Wysokie, XXXIX i 450. ŻOlyń, II 199; XIV. 47. Żuklin, IV. 192, 310, 311. Nazwy toponomastyczne: - wzgórze, IX. 3, Gliwik - wzgórze, IX. 3. Marusza źródł,a, IX, 3. Patry ja - wGgórze, IX. 3. Strasznik, Strażnik, wzgórze IX. 3. Pow. Łask. Łask, XXiXI. 172. Pow. Łask, XXiX.I. 172. Pabjanice, Pabianicze, Pabyanycze, VI. 407; IX, 419, 420; XVII. 72. SZ(lzerców, VII. 208; ,XI. 300. Pow. Łęczyca. Byszew, XX. 63, Łęczyca, V. 293; VII. 93 337; ;X. 127; ,XIII. 349. Łęczyckie, I. 17; IV. 49; X. 198; 202,208; XI. 98; ,XIII. 6-----<8; XXIlII 117, 121. Mniszki, III. 189. Nagórki, XXiI. 63 Pow. Łomża. Czantoria, XXXIX. 406, oW7. Czyżew, XXXV. 171. Jankowo-Młodzieniowo, XXXIX. 363, Jednaczewo, XlXIXIX. 366. Laskowiec, XXiXIX. 366. Łomża, XX,XIII. 142; XX'XV]I. 412; XXXVIII. 448; XXXI:X. 376, 391, 632. Łomżyńskie, IV- 338; VII. 96; ,X. 352. Pow. Łomża,IXlXIJI. 110, 111; IXIX'V.s. V. X:X:XV. 171; XXXIX. 300. Gub. Łomżyńska, ITII. 164; XVUI. 121. Mały Płock, XX;XIX 366, 372, 384, 393. Mątwica, XXXIX. 36'3.Miastków-Miastkowo, ·XXII. 64. Nowogrodzie, XJXXIX. 406. Nowogród Łomżyński, XiXVI. 151; .XXX. 243; XXXIII. 141. Rajgród, XXXIX. 372 Serwatki, XXXIX. 411. Stara Łomża, XXXIX. 366, 368. Szablak, XXXIX. 366. Wizna, XXXIX. Daroch �'l2t 720 366, 372 zakrze, XXXIX, 406. Zambrów, X·1. ~3-65. Złota Góra, XXXIX,402. Pow. Łowicz. Biskupi Las XxrvI. 72. Bolimów, XXVIII. 233; XXXVII. 4'5-3.Kaleń, .XlXVI. 72. Łagów, XJX'VI. 71. Łaźniki, XXIII. 1'12. Łowicz, l. 183; IV. 7Q, 167; lXI. 100; IX.~I. 253; JaXVI. ~1; }lXITJ{. 125, 177, 178; 182; ·XXXII. 188; XXXV. 66; XXXVI. 3<93; X.XXVII. 244, 345, 412; Łowieckie, lX. 120, 104, 324; Xr. 42'1; XIII. 6; XIXII. 115, 119; XXUI. 84, 91, 154; X'XVI. 134; XXIX. 184; XXXI. 61; XX/XV. 71; XXXVU. 340, 345, 3,96,.453. Myslakówj XX. 172; XX'll. 114; XlX.x.VIII. 289. Pow. Łowicz. ,xXXIX. 455. Pszczonów, Przczonów, Pczonów, IX. 13.7, XXiV!!. 72. Retki, XiXII 112. Strugienice, XxII. 112. Uchań, XXVI. 72. Zlaków, XXI! 112; XXXVII. 412. fI II li 'I 11 li j' i L, • !Pow. Łódź. III. 3216; XlXVI. 141; 'XJXVII. 133; XiXlVIIl1.230; XXXIII:46; XXXVI. 393; 'XX!X'VIl. 50, 237, 244, 246, 250 451 469, 477; XXXIX.. 246. po":'. Ł6dź, LX. 419. Łódzkie, XlXiXN.67, 70. Rzgów, VI. 407; IX. 419. Zgierz, X\XIllI. 117. Pow. Łuków. Adamów, XX. 284, 288. Borowie. XX. 285, 186. Glinki, XX. 286. Gózd, XX. 286. Jagodne, 1. 152, 188; IV. 49, 169; VI. 20; XIV. 367, 368; iXVIII. l08;X~XIn. 51, 100, 105. Jamielka, XX. 286. Jeziory, XX. ~85. Kock, XX. 284, 285; XXII 122. Konkolownice, XX. 284. Łuków, XX. 275, 276, 278, 284, 288, 291; xxvm:. 210; XXXIII. 35. Łukowskie, IX. 325; XX. 172, 273, 283, 286, 287. Pow. Łuków, 1. 188; VI. 34; XXIII. 73, 100, 105. Gub. Łukowska, XVI. 4'12.Łysobyki, 'XlX. 284. Miastk6w, XX. 285. Okrzeja, XX. 284, 288. Radoryż, XX. 284, 288. Serokomla, XX. 284. Stanin, XiX. 284, 288. Stoczek, XIx.. 285, 2'816. Świdry Wielkie, XXI. 249; XXII. 156. Trzebieszów, Xx.. 284, 268. Tuchowicz, XX. 284, 288. Ulan XX. 284, 288. Wilczyska, Xx. 285 Wojci~Żkowo, XX. 2-84,2-8-8.Zwola, XX. 285. Pow. Maków, Dlugol:ęka, XXXVI. 26'3, 264, 267. Gra'oowko, XXX,IiX. 366. Grechinia, Xl'I. 23. Maków, XlXiXV 72; XXXVI. 224, 250. Makowskie, .x:x.xJ. 140. Pow Maków, XXXIX. 365. Chełchy-salki, XXXIX. 365. Chelchy-Sebory, XXXIX. 365 Czerwonka, ·XXiXIX. 366. Gutowo, XlX.XiIX, 3,66. Janowo, XXXIIX.366 Małe Lipniki,.xXXIX. 3615.Mamino-Średniaki, MaminoWyżki, XXXIIiX. 365'- Nowa Wieś,. XX.XI:X. 366. Perzanów, X!XlXllJX. 366. Przystań, IX:Xłx:LX.411. Ruziek, XXXIX. 306. Raniec, XtXX.nx 366. Sypniewo, XXXIX. 300. Pow. Malbork. Malborskie, 'XX.LX. 180 Pow. Miechó'W'. Brzesko Nowe, XXXIV. 196. Budziejowice, I:X. 284 Goszyce, XIV. 183, 396. Grzymałów, I. 64. Iwanowice, X:XI. 63. Jakszyce, X!VI 47. Janowiczki, XII. 202. Kalina, XVI. 47, 51. Kolesy, XVI. 47. Kp- niusza, X 70. Książ Wielki, XXXVIII. 333. Lelowice, IX. 299; XI. 2'02; XIII. 297. Luborzyca, x.x.xrx. 104. Maków, X. 278. Miechów, XXVI. 393. Miechowskie, oX 235; XI. 201; XVIII. 93, 115. Pow. Miechów, VillI. 320; X. 75; XiLV. 181, 183, 396; X!XI. 63; XJXIII 202. Opatkowice, XlXtXIVIII. 269. Kopiec grodzisko, XI. 202. Prandocin, rx. 299; XI. 202. Proszowice, . xT. 381; XlIV. 400; XiXIV. 112; XXXVIII. 269. Racławice, XIX. 84. Smroków, ,XiI 202. Wawrzyńczyce, XI. 385. Wierzbica, OC. 75. zamczysko (grodzisko), XI. 202. Pow. Mielec. Blizna, XXXIV. 197. Błonie, XXXIV. 197. Bobrowa, XXIII. 136. Borki N,izińskie, ,XXI:IiI. 153; JmmC. 258; XXJGIV. 1,97. Borowa, IV. 189; XXXVI. 224, 22'9. Chorzelów, IV. 310, 311; 'XXX,I. 110, 111. Czajkowa, IV. 193, 310, 311. Malinie, lTV. '3'10, 311. Mielec, ,x. 87; ,XI. 39B; ,XXIII. 124; XlXV. 60. !Pow. Mielec, IV. 193, 3,10; IX. 88. 258; XII. 20; 'XXlIiI. 136, 153; X.x.I~X.4; XXXI, 109. Otałęż, IV. 189. Padew, I'V. 3,10, 311, 326. Przeclaw,x.x.V. 50, 62; XXXI. 109, 110; XXXV. 39. Radomyśl, XII. 20. Wola Mielecka, IV. 190, 193, 310, 311. Wola Pławska, IV. Pow. Międzychód. Coolin, XiX. 171. Mięązychód, Birnbaum, XXXVII. 264,. Pow. Międzychód, %XV. 5. zatom Stary, XXV,5. !Pow. Międzyrzecze. Brojce, X'XXVII. 416. Międzyrzecze, X:XXVI. 394; XXXViiI. 270, 46 Lud - Tom XL 416. Zbąszyń, Bąszyń, Dzbanczyn, 'x.xvI. 6; XIXVII. 54. Pow. Mińsk-Mazowiecki. Chomice, X!X. 286. Cieszyma X. 254. Pow. Mińsk - Mazowiecki, XiXVI. 152. Siennica, XXVI. 150, 152. Wyszogród, Wyszegróde, Wisegr6d, densis Wissengrode, X:XVill'l. Wiszegra- 233. Złotoria, XXV.4. Pow. Milice. XIX 4. Beikau, Bykowo, XI'Xl. 5. Bródź" Protsch, X:l1X. 8. Dambrawa, Dambrau, Dambrow, Dammer, XliX. 19. Gądkowice, xx~rx. 200, 269. Grotków, Grotchov, Grodofke, Grod6wko, XIX. 27. Pow. Milice, XIX. 4, 5, 8, 2'4, 27. Biadauschke, Peadauschke, X~X. 4. Węgrzynów, III. 381. Biadauschke, Pow. Mława. Mława, Mulawa, .xXVI 148; XXXI%. 246. Mlawskie, VI. 305. Pow. Mława, X. 472 BrudniaBiały, Dwór, XXV. s. X. Pow. Mogilno. JankÓw,XXXiVI. 285. Mogilno, IV 59. Niestronno, XXXVIT. 281, 282, 283, 2:85. Ostrowite, XXVI. 17. Padniewo, 'XIXiI.255. Szczepanowa, Ix.. 2518 Trzemeszno, Tremessen, Tremesno, Chermesna, Tumestra, Chirmesna, Chremes- sno, Cre1TWcen, Cremessen, remocen, Strzemesna, Che- Strzemesz, Schirmest, Thremessem, XV. 3. Tuczno, XiXiX,I,X.200, 291. Winiec, Wieniec, Winczyg, Winche, Wincz, IV 15-3. Pow. Morski. Orle, 'XXXIX. 264. Wintzig, �723 722 I i i .\ { r '.il !J IIiI h II iI Pow. Mrągowo XlXXVII. 414. Pow. Myślenice, do r. 1918. Bączarka, XX,XlVI. 245. Bieńkówka, VIII. 164; rX.407; XJXXVI 223-225, 244, 245, 248-250, Borzęta, .xXXVI. 245. Brz.ezowa, XXXVI. 245. Bysina, XXXIV 170; .XXXVI. 232, 244, 249, 250. Bystra, 'XXXI. 88; ,XXXIrV. 162 Chabówka, V. 311; VII. 238; X( 282, 289; XI. 385, 386; XXI. 57; XiXlXI. 69. Cię'Żkowice, V. 27'8. Dobczyce, V\lII. 1, 318, 335, 417; XXVII. 28; XOC:VIII.37, 39, 42, 45-49, 51, 55, 56, 62-67, 70, 73, 214; XXXI. 87; 'XXXIV. 159, 170; XXXVI. 244, 246. Głogoczów, 245, 249. Grzechinia, X. 44, 278; XlV. 373; XXXIV. 160, 161, 164. Jachówka, .xXXVII. 244, 24'5, 249, 250. Jankówka, XlXix'Vi. 245 Jawornik, X. 194; XIV. 332; 'XVIII. 97, 103; XXXVI. 245. Jordanów, V. 263; VI. 3·70; ViiI. 238, 324, 325; X. 93; XI. 377-379, 382; XII 3, 5, 7; XXIII. 69; ~XXIII. 24. Juszczyna, X. 9 Knyszkowice, IV. 287. XI. . 43. Kornatka, XXlXVI. 245. Kosocice, V. 227. Koźnice, IV. 344. Krzczonów, X;'I1I. 3, 5; XlXX'VI. 234, 245, 370. Krzeczów, XIXXVI. 245, 249. Krzysz6w, IX. 259. KrzyśZkowice, XXXVI. 245. Libertów, XU. 129. Łętownia, XIII. 5; XXXIV. 162, 163, 170; ,XXXVI. 234. Maków, II. 20; VI. 361; vrIl 40; .IX. 62, 63; XI. 71; 'XiII. 4, 10, 23, 191i XIII. 244, 249; XIV. 160, 295, 302, 373, 381; XVI. 303, 374; XII'X. 37; XXIII. 61, 93; XXXI. 60, 84; XXXIV. 159, 168· Mszana, XIII. 306. Myślenice, I. 223, 268; II. 40; V. 258, 259; VIII. 164, 219; IX. 254, 262; XII. 3, 5, 6, 22, 54; X1XJXIV. 170; XXX. 222, 225, 236, 244, 248. Myślenickie, VIII. 66, 148, 149, 164, 166; XXI. 80; XXVIII 215; XiXXi. 193; XXXVIII. 300. Pow. Myślenice, II. 269; IV. 193, 310; V. 164; 'l'X/. 197, 253, 254; XIV. 160, 378; XVIII. 97; 'XIXI. 57; XIXIti. 59, 61, 62, 68, 92--99, 100-Hl3, 108; X. 97, 280; Y-.X.XlI. 65, 73. Nedanowa Wola, XXXI. 171. Osi~czany, X. 278; XVI. 12; XVII. 22; XIXIII. 95, 108; XlXXVI. 244, 245. Osielec, V. 263. Pcim, Pein, X[I. 3, 5, 54; XXXVI. 223, 224, 229, 232, 234, 245, 2409, 250. Poręba, .xXXVI. 2'24, 24'5. Rabka, VIIiI. 40; X. 280, 282., 283, 289, 292; XI. 7(); XXI. 57; XXILI. 116; JCXiXI. 66; XXXVI. 238, 394; X)GXVH 410. Radziszów, V. 222; V:I1. 335; XlI. 17, 19--21, 23, 28, 35, 41, 48, 49, 134, 139, 149; XII. 37; XXX. 38--42, 45-47, 52, 54, 56, 57, 50, 6,2, 65, 67, 68, 70, 72; XXXI. 60. Sidziny, III 256; VIII. 94; xxxrv. 162, 163, 168. Skawa, X.282; IXIXiXI. 91; XXXVI. 225. Skawica, IX. 64; :XiI. 71; XIII. 245; XVI!!I. 98; XiX. 306;XiXVIII. 79, 8'7, 89, 90, 92; XiXXIV. 157161; XXXVII. 27. Skawina, y..x.x.V 13, 19; XX'. 306; XXI. 517;XXXVI 246. Spytkowice, mI. 154; x. 282, 283;. XX. 306;Xi'XJXlVII. 534;. XXXIX;. 429. Stróża, IV. 193, 196, 310, 3011; X. 168. Sulkowice, III. 219, 220, 403; VII. 250, 291. Targanice, III. 154. Tenczyn, XXXVI. 234, 245. Tokarne, XIV. 162. Tokarnia, XII. 6; XXXIV. 170; :X;XIXiVlI. 245, 248, 249. Toporzyska V. 263; IX. 260. Trzebania, Trzebu~ nia, IV. 59;. VIII. 164; XXXVI. 223, 225, 244, 245, 249, 250. Trzemesznia, II. 219, 220; XXXVI. • 245. Więciórka, XłXIXVI. 224, 245. Więcierza, XX.XiVI. 248. Wola Radzis,zowl5ika, XXXiVl. 245. Wysoka, X;X:DII. 68. Zara'boie, V. 258. zaryte, XI. 377, 3803; XIXI. 57. Zator, nI. 154. zawoja, XII. 4, 24; XIII. 244; XXIV. 118; XXX. 242; XXXI. 168; XXXIII. 135 136' XXXV, 36, 43, 46; XXXVI~. 225: Zbędowy potok, V. 222. Żarnówka, V. 378; Vll. 225. Pow. Namysłów. Bielice, Bąkowice, Bankaw, Bankwitz, m. 193. Br'zezowo Broszew Proschau, XłX. 9 Dęb~ik, Dam.: ni g, XII'X. 15. Dambrawa, Dambrov, Dombrova, Dammer, XIX. 19. Dammer-Hammer, Damer- XiI'X. 19. Grodziec, Groditz, XIX: 27. Guchleken X,IIX 24. Jastrzębie, Nassadel, X~IX. 30~ Pow. Namysłów, ,1'1. 125; X;IX. 9, 19, 24, 27, 30; XIXXVII. 456 Pow. Niemcz. Naczysław, Naslawice; Naslowitz, XIX. 29. Niemcz, II. 121. Pow. Niemcz, XI'X 29; X'X!XiVILI. 417. Pow. Niemodlin. Borkowice, Borkowitz, IX. 7. Chróścin2. Weissdorf, XXX. 10. Dambrau, XIX. 19. Grodziec Groditz XiJ:lX.27. Pow. Niemodiin, XIX: 7, 10, 19, 27; Sucklau, IXV!.l. 187189. ' Pow. Nieszawa. Bodzanowo, XXIII. 64. Borucin, Wolz, 46" XXI. 253, 254; XXV. VII. Ciechocinek, XXIXVII. 267. Dobre X:XXiIlX.255. Głuszyn, XVIII. 99. N'ieszawa, Myszawa, VII. 93, 94. Pow. Nieszawa, VII. 93; XXIII. 64. Raciążek, XXiXVIiI. 412, 485. Pow. N·ibork, do r. W44, Neidenburg. M~gdaleniec, XXIH. 189. Nibork, Ntedzbork, XX1XVDH. ~,XIII. 89. Pow. Nisa. Neidenburg 417. pow.' Nidzica Nibork' ' Koseino, XIX. 13. Nyssa, Niasa, Nissa, II. 193; X.XIXmII. 117. Pow. Nisko. Bieliny, X'XiXII. 67 Bajanów IV 19.3. Bykowicz, Bycowicz, ~eig~ Wttz, .~I,X. 5. Kamień, XiXXV. 11. Dambovez. Nieder Pomsdorf. XIX. 16.Gostym, Coschowitz, Goschwitz, Gostitz, Gustinze, Kuschdorf. XIX. 25. Koselno, XlIX. 13. Maziarnia IV. 193; XjXJlXt 3, 17. N,isko, Nisk: X. 323; XVIII. 133; XD\:IXIV.62, 64, 68, 70, 73, 74; XX:XiVoJI.208. Niskie, XIX/III. 124. Pow. Nisko, I. 50, 81, 83; III. 289; IV. 193; VI. 412; VIH. 70; iI:X. 259; XIX. 5,'13, 16, 25. Przędzel, .xXXII. 67. Przyszów, IV. 193; XXIX. 3. Pysznica, I. 50, 81; III. 289; IV. 193. Stany, IV. 193, 203. Ulariów, JlX. 190; X. 4, 5, 8, 10; XIII. 246, 250, 251; XVII. 79; XVII'll. 133; XXXII. 66-68, 71, 76. Pow. Nowo-Ra'domsk, XVI. 409. ob. Rad omsk , Wola Wydrzyna, XVI. 409. Pow. Nowy Sącz. Andrzetiówka, XXXIII. 109; XXXVII. 164. Barczyce. Barcice, �'724 fi I I l l- i I: .' I VII. l7.9; X. 432; XlXłXVI. 225, 229, 26'1, 269, 2716-278. Barcice Górne, X1X1XVI. 261, 262. Biała woda, 1'11. 261; V. 244; XlXlXIrIl. 107, 109; X1XiXIV. 164, 170; :XiXiX!VII.160......,165,170, 171, 176, 181, 184, 184, 187, 188, 191--194, 198, 199, 204, 206, 209, 217. Biegorice, X. 315 316; XXXVI. 273, 278. Bielowice, V·Dl. 225. Bińczarowa, .:xiXiXlJII.92, 111. Bobowa, X. 168. Bogusza, ,xiXlX:III. 85. Brzeziny, VI[. 225. Bl'zeźna, XlXIH. 53; :XłXlX:VI.2,64. Brzyna, VIII. 258; ',X)XiXv,I. 274. chełmiec, ,X. 3!12. Chomranice, :XlXlXlVI. 223, 273. Chomrzyska, xI:X:XVI\I. 170. Cieniawa, IV. 309, 311. Cichoń, VIII. 164. Czarna Woda, V. 244; tXIX\XlIII.109; XiXlXVll'I. 160, 162, 170, 176, 181, 187, 192--194, 198, 199, 203" 217, 221. Czarny Potok, XII. 287; XXXVI. 223 2&1, 273, 274. Czaczowa, ,X(X;XVlI. 170. Dąbrówka polska, VIII. 225. Duhne, x.x;xnI. 197, 108; XIX:XlVI. 258; .xJXIXNU. 163. Florynka, .xXXlIil. 83 84 86 111. Frycowa, X,XIXVI. 2'23 ~24;' XiXX\VII. no. Ga:btoń, ~XtViI. 225, 261, 262. Gołkowice polskie, X. 191, 424;X1X1XVlI.262. Gostwica, X. 176, 180, 186, 187, 191, 305; XXIIH. 53. Homrzyska, x..":'.XVI. 22'3. Jakubkowice, VIII. 2'16. Jamnica, Vim. 225. Jasienna. X:XXV'I. 224, 229. Jastrzębik, 'XXXVI. 245, 258. Jaworki, V. 244. IX. 258'; XlXX.IlI. 85, 92, 101, 102, 107; .xXXVIt!. 160--162, 1~167, 169--172, 176-181, 188, 191, 192, 2M, 205, 219, 220. Jawornik, II. 204. Jazowsko, IV. 310, 311; VIII. 725 257--2-60; IX. 254; X. 191; XII. 306; XXIV. 112; XXXI. 91; XIXXV. 23, 39; XXXlVI. 225, 250, 268, 273, 274, 278. Kadcza, X. 311; XIXXVI. :26i1, 273. Kiczna, XXXVI. 225, 250, 272. Klimkówka, XXXIII. 92. Klucz Jazowski, VIII. 257, 258. Kokuszka, XXXVI. 264, 278. Krogulecka Wola, XXIXVI. 278. Krynica, VIII. 220; XIV. 246. Kurów, X. 190, 306, 307; XXXVI. 232, 245. Leluchowo, XlXlXiIU. 1Ó7--109; .xXiXVJ. 258; XXXVII. 163. Libratowa, X1XlXV1I. 224, 278. Litacz, XXI. 9'4. Lahowa, XIXXIH. 85. Łazy, VIII. 2:58, 259. Łącko, V,DII. 164; XI: 170, 428; ,Xl. 55, 57; XXXVI. 222, 225, 238, 250, 262-264, 268, ,2'69, 272--276, 278. Łęka, IV. 184, 185, 189. Łomnica,XXXVI. 278; XXXV\IiI. 1,63. Łososina Dolna, 'XXXVI. 278. Łukawica, X. 170. Maciejowa, XXXIII. 83; XXXVII. 170. Makowica,X. 425. Maszkowice, Xl. 3,17; XXXVI. 22'5, 250, 278. Milik, XXIXlIlII. 109; XXXiVI. 258; xxxvn. 164. Miłkowa, XXXVI. 278. Mochnaczka Wyżnia, ,XIXIXlIr. 111. Modyń, VIllI. 1&4. Mogilno, IV. 185. Muszyna, VH 203; XI. 379, 381--383; :XlV. 246, 247; ,XXXVI. 258, 276; 'XIXlXIVII.169. Muszynka, X:xx.'I1II. 108. Nawojowa, VI. 100; VII. 179, XlXXVI. 225. Nawojówka, VII. 225. Niskawa, XXXVI. 264. Nowy Sącz, Sandechz, Kamemicia, Kamenecia, Sandecz, I. 124; III. 269; VI. 189; VII. 29, 31, 179, 219, 225; VIII. 169; IX. 254; X. 95, 170, 173, 242, 244; lXI. 55, 57, 376, 398, 403; XlIII. 59--61, M, 65, 71; XIV. liS, 246; XVHI. 65; XXIII. 154; XlXVlII. 58, 111; XIXXV. 6; XXXVI. 262, 276, 394; X,XIXVII. 164, 172, 208. Nowosądeckie, I. 171; VE. 284; XXVIIIT.106; XX\XV. 65. Pow. Nowy Sącz, IV, 184, 193, 310; V. 244; VIII. 257; Xi. 119; XI. 54. 306; XIV. 24'8; XiXiI.94; XXIII. 53, 58--61, 63, 65, 72--74, 84, 87, 91, 96, 99, 108; XX/IV. 108; XrXVI. 57; XlXJXHI. 96-99, 109; X'XIXV. 39.0bidza, VIII. 258, 259; X. 191: ,XXXVI. 268, 273, 274. Piwniczna' VII. 238; X. 309, 428; XIXIXHI. 111; X!XIXIV. 169; XiXlXVItI. 229, 258', 270, 274, 2716;XiXfXIVII. 163--165, 168. Podegrodzie, IX. 254; X. 181, 183, 187, 191, 306, 311--313, 319, 424, 42,6, 430, 431; XII. 195; XiX'I. 64; XJXl<I. 113; XXIV. 117 123' 'XlXIXIV.18, 38; XiXJX:VI.2!}7, 274', 275. Pod rzecze, XJX.XVI. 262. Poręba Mała, X'XIXiVI. 273. Poręba, VoID. 225, 32'1, 3,22. Powroźnik, XIXOCVI.258. Popowice, XJXlXVI. 225, 261, 273, 277. Przycięż, IV. 184. Przydonica, 1X!X1X'VI.278. Przysietnica, XXXVI. 223, 225, 2'69, 274, 27,6, 27\8. Rdziostów, IX. 259. Rojówka, XłXIXVI. 278. Roztoka, XIXXVII. 261. Roztoka Ryterska, X'X'XVr. 2&4. Rożnów, Xm.xIV. 1'42. Rytro, V'll. 23'8. x., 168; X'XXVI. 225, 264, 274, 276, 278. Sącz N. St., III. 249, V. 246; VIR 75, 199; VIII. 2,63, 264; XII. 233; XIII. 64, 6'5; XXVII. 93; X):'XVII. 118, 207. sandeckie" Sądeckie, V. 306; VII. 179, 221; X. 168, 170, 238, 261, 274, 298, 301, 303, 307, 312, 313,' 3,19, 423, 428, 430, 471; XIXI. 80; X,XVIII 215. Sądeczyzna, VIlI. 198, 199, 203; X:r. 98, 165, 208; XV. 251, 252; XXI,I. 112, 115; X:XVIII. 31; XXXI 91; .X1XiXiV. 18, 29, 31, 38; X!X,XV[. 258; XXJXIVl'I. 204, 230, 233, 235. Siedlce, IV. 184, 310, 311, 443. Skrudzina, X,X1XłVI.225, 278. stadło, :X'X)XlVI. 262. Stary Sącz, Stare Miasto, IV. 81; VI. 410; VD. 17'9, 219; VIII. 59, 3,18; l'X. 254; Xi. 170, 173, 182, 310, 318--320, 424, 425, 42'8, 432; XI. 195; XUI. 53; 'XlXIV. 117; XiXlVIII. 7'9; XXXV. 6, 19, 26, 28; XiXXVI. 224 225 244, 258, 260, 276;XiXJXVII~ 165: Szczawnik, xJX!XW. 2'58. Świniarka, X. 426. Tęgoborza, X. 191; XiX!X1Vr. 223. Trzetrzewina, ,XlXiXVI.2&4, 277. Tylicz, VII. 203; X:XlXV'I. 258. Uhryń, XXXHiI. 83, 8'8,90, 111. WierchomlaW., XiX!XHI. 83, 111; ~~.xVI. 258. Wielogłowy, X. 191. Wola Kośnowa, 'X1X,X'V:I.250, 272. Wola Krogulecka, XIXXVr. 269, 278. Wola Piskulina, XXJXVI. 223, 229. Wyglanowice, X'XJII. 113. Zabranie, X. 168. Zabrzeź, XXXVI. 272. Zagorzyn,XX. 254. Zawada, VII. 225. Zbyszyce, X. 170; XX!X'V1. 223, 229, 278. Zubrzyki, XXXVII. 160. Zegiestów, XI. UH, 309. Zeleźnikowa, X. 191, 309. Żeleźnikowa W. i M., XJXOCVI.22.5, 261, 273, 277, 27,8. Nazwy toponomastyczne, pow. Nowy Sącz. Pallach zamek, lXIV. 247. Obóz, XXiV. s. XII. góra m. Krynicą a Tyliczem. Mikowa, XIV. 248. Pow. Nowy Targ. Bańkówki, XIXX. 78. Bańska, �726 I I ! I II .XiXJX. 199. Bach1edówka, XXV. 28. Białka, illI. 253; XJX1V.30, 3i. XXX. 199; X1x.xI. 77;X1XXIV. 197. Brzozowa, XX1XIV. 197. Buchwald, II. 291. Bukowiec, XIX!XIV. 197. Bukowina, X1XiXIIX.430. Chochołów, Hoholów, IlU. 227, 238, 2;53,256, 263; IV. 193; V. 121; VII. 219,2.25; VIII. 37; XIII. 196; XXX. 7'8; XJXIX;r. 67. Ciche, :III. 242; IV. 193; VIII. 46; ,X. 102; XIII. 196; X1XV. 34, X1XiIIX1. 128. Czors'ztyn, V. 120, 252;X. 236; XI. 108; [)GVmI. 64; XXX. 244; .X~XI. 76; ,X!XiXVrr. 234, 235. Czorsztyńskie, IV. 154. Dębno, III. 234; XVIII. 64, 65; XiX,I. 80; :xxx. 244; IX:XlXVII. 169. Długopole, XIV. 399; XVIII!. 64, 65; .X1XV.21, 2325, 31, 32, 34. Dunajec Biały, III. 258; V. 121; X1~. 306; XXV. 26, 27, 32; XlX,X: 78, 199. Dunajec Czarny, III. 258; IV. 193; V. 121, 125; VIiI. 223; VIU. 40; X. 325, 449; XI. 76; XII. 12; XVIII. 64, 68, 72, 75, 76; XJXlliII. 63, 69, 91, 107; X!XV. 32; XXXV. 58; XXXVU. 160, ,173, 204, 283; 'XxX I.X. 430. Dział, XVIII. 64; XIX;.306. Dzianisz, V. 310; X. 104, 278, 279; J<II. 195; XIII. 72--74; XXXI. 67. Furmanówka, X!X;V. 28. Gliczarów. XXV. 31. Gronie, XiX1V.31, 34, 35. Gronków, XVIII. 64. Grywałd, X,I. 108; XXVH. 162 Harklowa, Charklowa, V. 125; . XVIIII. 64; X1XIXVII. 169. Huba, XVI'll. 64. Hucisko, III. 245, 266; XiXXVI. 2, 22.Jaworka, X1XiX.201. Jurgów, XVI. 66. Klikuszowa, lV. 311; VIII. 46; X. 255, 288; XVIII. 64; XX. 306; XXV. 21, 23. 30, 33. Kluczkowice, X. 102; XVIiII. 64. ~nurów, XVIII. 64. Kosarzyska, Kościeliska, III. 263; )GXXV, 52. Koslan, Ill. 193. Kowaniec, XXX. 152. Krauszów, XIV. 399; XVIII. 64;XXV. 21--2;5, 33; XiXXVII. 175, 179. Krościenko, 1111.289; VI. 53; X. 2'61; XI. 37'9; XOC.302, 303. X1X1Xv.00; XXXVI. 222; XJXXVII. 164, 165, 167. 169. Kuźnice, Zakopiańskie Hamry, III. 2125,237, 243. \2Ii7, 248, 263, 266, 2:67. Lasehl:, VlDH. <li6;XVIII. 64. Leśnica, III. 271; X!X1V.31. Ludzimierz, Ludźmierz, V. 1Z8, 130; VII. 199, 202, 203; XI. 70, 81; XIV. 399; XVIII. 64, 65; .x:X. 304; XiXV. 21, 23, 24, 33, 84, 86; XiXX; 2414.Łopuszna, IV. 399; XV[lI. 64; XIXX'. 244; XXX'I.70, 147; X'XXJVII. 169. Magdalenka, -VIII. 64. Maniowy, V. 126; XVIlI. 26, 64; XlXX. 175; x1X!X:VU.234. Maruszyna, XVIII. 64; XJXV. 31, 58. Międzyczerwienne, IV. 19'3; XIX!XV. 58. Mizerna, .XVIU. 64. Morawszczyna, XVIII. 64; X:XV. 26-28, 31. Niedzica, XXIXIV. 67. Niwa, XI. 80; XVIII 64; X!X:tX. 6. Nowo-Bystre, IYIXI. 67. Nowy Targ, Neoforum, Neumark, II. 119, 120,2,91; !III. 258, 270; V. 243, 244, 246; VII. 199, 219; VIII. 37, 40, 46; IX. 17,0,288; X!!. 55, 76, 384; lXII. 12,273; XIU. 62 306; ,XJIV. 6-8, 355; XVIII. 59, 61. 63. 64, 68, 72; XlXI. 60, 79, 80; X:XIII. 106; X;XiVUI. 79, 141; XXX. 152, 183, 192, 193, 196--200, 244; XX;XI. 65, 77,80, 91, 92, 147, 149; XXIXV. 25, 38, 48, 61, 65--67; XXiXVI. 402; X!XlXVU. 164, 208, 232, 353. Nowotarszczyzna, XV1III. 58, 61-- 64, 66--78; XXI. 80; XiXIV. 79; J{1XX. 194; XXXiI. 66, 92; XiXXII. 168. Pow. Nowy Targ, IV. 193, 310; VUI. 66, 70; X. 102, 104, 106, 238, 261; XII.440; .xX'I.57; XXIII. 63,65, 69, 70, 84, 91, 93, 102, 107, 116, 153; XJXVIII. 214; X'XX.175 201; X;XJXV. 67; :X'XXVH. 166: 176, 133. Obidowa, VIII. 46; XVITII. 64. Ochotnica, XX. 506; X\XiXI. '91; XlXfXIV. 161 164 169 170. Odrowąż, X. 136; XVIIi. 64; XJX. 306, 307; iXiXIII. 116; iXlXXII. 136; XVUI. 64; XX. 306, 307; ,69. Orawka, ,XIXiXliX.430. Ostrowsko, V. 243; XlXiX. 244. Piekielnik, X(XiXLXi.428, 43ll-432, 434. Pieniążkowice, XViI'll. 64, 98; XX. 306; XlXJV.31, 32; ;X;XIX.217, 223. Podczerwone, IV. 193, 196; :XXV. 31, 33; XJX1VI.154; XVIII. 64. Polany, Kościeliska, HI. 263. 'Poronin, IIII. 226, 2:42, 258; IV. 19'3; VII. 219, 22'3; XI. 108; XVI. 92, 95; XVUI. 61, 65; lXXI. 80; X;xrrII. 87; X'XV. 28, 86; XXX. 78; 1X1~XI. 85, 86; XXJXVII. 534. Pyzówpa, lXXV. 31. Raba Wyżnia, XOCXVI. 238; XiXIX,IX. 429, 430. Ratajnica, V. 243. Ratułów, JV. 193; XVlill. 72; .XiXV. 31; 'XXVII. 193; :XOCXI.67; XXXIIiI. 32. Rogożnik, IV. 193; V. 125; X. 43; XI. 70, 81; XVIIII. 59, 64, 65; lXX. 306. Rokiciny, X. 282, 289, 292. tXlXiX·IV.163Siegulin, XVIII. 64. Sieniawa, II. 95; XlX. 306. Sromowice Wyżnie, Sromowce, Szramowice, XlIV 242; ,XX. 303. Staohowa Wola, ·x..x,XVU. 170. Starebystre, Stare-Bystre, IV.93, 308, 311; X. 4¥.l; XI. 70, 76; XIV. 84; XVU 64; XiXJV. 31; XXXI. 85; XXXiI. 85; .x.XXIV. 291; iXlXXV. 25, 38. Stara Polana, .x,xV. 28. Studzionki, XXIX. 430. Szaflary, Saflary, III. 248, 270; VIII. 46; XVI. 296; iXlXV. 21, 24, 30, 33; X~VlIn. 64.; XXXVII. 180. Szamowice, X. 101, 102. Szczawnica, Szcawnica, I. 62; II. 3,80; V. 244; VIII. 257; X. 261; XI. 342; XV,I. 296; ,XXII. 80; XXVIII. 31; XXXVI. 65, 70; :XiXXVI. 223, 224; XXXVI'I. 160 -162, 165, 167--169, 202, 204, 213--216, 222, 223, 228, 232. Szlachtowa, V. 244; ,XOOXUI. 83 85, 92; Xlx.xVI. 229; XXXVIl 160--162, 165--169, 170--172, 175 -17:9, 188, 192, 199, 20,1, 203, 204, 216-220, 223, 232. Szlache.tczyzna, XVI'lI.66. Szlembark, Slembark,XlVUI. 64. Tylmanowa, X'XiXIV. 16, 1'64, 168; .XiXiXVII 27:2. Waksmund, X. 106; XVII. 64; ,XlX. 303; XiXV. 21, 24. Wilczepole, XVI]!I. 65. Witów, III. 226, 238, 242, 258, 271,333; X.104; XlI. 195, 196; ,XIII. 73, 74; XVI. 193; iXlX[. BO; XJXVJ'II. 255. Wróblówka, IV. 193; X. 449, 450; XI. 80, 81; ,XVlrr. 64. zakliczyn, XVI'n. 65; XJXJXVII. 170, 285. Zakopane, I. 53, 64; H. 20, 76, 79, 96, 288; III. 256-200, 270, 286, 290; ,IV. 193; V. 311; VI. 173, 175 --184, 190, 192, 368, 37lł; VII. 111, 1'83, 184, 219, 223, 225, 237; VIII. 38, 46, 47, 116, 117, 322, 323; IX 102, 26, 278, 279, 314, 324, 330, 460, 46'7; XI. 51, 53, 108, 439,440; XI'!. 12, 162, 195, 324; XIII. 70, 71, 151, 266, 348; XVI. 37, 397, �./ · tf '729 728 I l I przysiółek, XXXVIII. 175. Male 398, 426, 427; XVIII. 64; XiXI. 39, KościeIska, Ul. 263. Mosty w 47, 55, 60, 71, 75, 79, 80; 246, Poroninie - Dorulów, XVI. 95. XXU. 162; X,XiIII. 40, 66, 72; Galiców, lXVI. '95. Makoski, 'XVI. XXV.28, 98; XXVII.155; X'XVIII. 88. Zembrzycki, XVI. 88. Niem10&-W9; XXX. 76-78, 137, 146, cówa-przysiółek, XIX1XVII. 181. 192, 196, 199; X,X;XI. 67, 85, 86, Olcza-przysió!. zakop., VIII. 233; 14!6,147, 174; ~XXiII. 48; XiX;XV. XV. 257. Olesiaki osada sa40, 66, 72; .XJX:XVI.394;XXiXVII. motn., XXV. 28. Ornak, XI. 406, 450, 465, 4'81; ,XXXVIII. 28'6, 53, w Dolinie Kościeliskiej. Ostro446; Załuczne, IV. 311, 312; wiec, XVII. 64, 65. Pańszczyki XVHI. 64. zaskale, XIII. 72. potok, XXXII. 48. Pardo16wka XlVIII. 64. zawilczniki, XI 51; cz. Zakopanego, XXV. 28. PlazówZąb, X~XJXI.67. Zubsuche, VII. ka cz. Zakopanego, XXV. 28. 192; XIII. 196; .xVI 95; XIXlXI.67. Pod reglami, XXI. 8,5. Rapaczówka Nazwy toponomastyczne z okolic za_ cz. zakopanego, XXV. 8. Skikopanego: bówki - cz. Zakopanego, III. 266; Antolówka część Zakopanego, VII. 183. Sperkówka - osada saXXV. W. BacMedówka część motn., XXV. 28. Stare Kościeliska, zakopanego, Yl.XV. 28. BańkówIII. 263. Stasikówka - nazwa doka grupa domów koło komu w ,Poroninie, XVI. 95. Suchościoła w Poroninie,X,VI. 95. lońskie - las, XI. 53. Szymaki Chramcówki osada samotniosada, XXV. 28. Tatarzy - osacza, IXlX,V.28. Cichy osada da samotn., XXiV. 28. Wyćwicz e, sam.,X!XV. 27. Dwór w Poroniosada samotn., .xX'V. 28. Zwija· nie, IXlVI. 95. Furmanówka cz. cze -osada samotn., X,XV. 28. Zakopanego, lXXV. 23. Gładka Nazwy toponomastyczne rpow.N. Targ. na Gubałówce - Zakopane, ·VII. Bereziska rola, XXXVII. 170, 181. Grapski Wierk - dziś Cha175, 1'7'6, gm. Szlachtowa. Bryłubińskiego, ViII. 183. Gutowie dowska rola, XX:x,VI:I. 177. osada samotnicza, OOXV. 218. Biiahutowa rola w Paron., Hramcówki, X'VI. 406. Jadzarze, XiVI. 95. Czarny Wir - na Proosada samotnicza, X/XV. 28. Japadzie, .X:VI. 2418. Doszczeckownosówka osada samotnicza, ska rola, XXXVII. 175, 17'6, gm. Szlachtowa. Dorulów -' roIX'XV. 28. Korpielówka koło la w Paron., XiVI. 95. Galicowa Zakopanego, lXVI. 295; XIV. 28. - rola w Paron., XV:!. 9,5. GrynKasprusie część Zakopanego, dziowska -'- rola, XXXVII. 175, XV. 28. Królówki osada sagm. Szlachtowa. Holowaczowska motnicza, XXV. 28. Krupówki - rola, XXXVII. 17'7. Hromczaczęść Zakopanego, XX'V. 28. Kukiwka rola, XXX'VI. 176, 182, rusi osada samotnicza, ·XXV. 188. Kerpcówka, XVI. 195., 196. 28. Majercykówna nazwa doJanczurowska rola, .xXXVII. mu, Poronin, XVI.95. MaLinów. - Sołtysia rola, ,X;XJXV:II. 175., 175, gm. Szlachtowa. Karpiakiwgm. Szlachtowa. Srokowska-ka rola, XXVII .175. 182, 188. r.ola, XXXVII. 177. StanczakowKocurowska rola, XXXVII. 175, gm. Szlachtowa. Kosarzyska rola, XXXVII. 177. Suska, XXXVI. 264. Kośne Hamry charowska rola, XXXVII. 177. Suchiwka rola, XX:x'VIiI. 17Q, nazwa domu w Poroninie, 182, 187. Szczerbuchowska - rolXVI. 95. Kozinjec, V!I. 183, 184, .la, XX"x'VII. 177. SzwierkowSika gm. Zakopane. Księża rola, - rola .X,XlXVII. 177. SzwistowX:X:X'VII. 17'5, gm. Szlachtowa. ska - rola, XXXVII. 177. TomKudlaczowska rola, XX;XVII. kowska rola, XXX'VlII. 177. 177. Kudlakiwka - rola,. X:X:XJVII. Tyndorowska rola, XX.XiVII. 115, 182, 188. Łuszczakowska, 177. Ulice w Poroninie: DOTUXXXVII. 177. Majercykowalowa, Galiców, Gorzelnia, Ogrodrola w Poron., XVI. 95. Malacinia, VI. 95. Witów, ~I. 193. nów rola, w Paron ... lXiVI. 95. Wlakowska - rola" iXx;..XJVH.175, Marduuów - rola w Paron., X'V·I. gm. Szlachtowa. Wnękowy Brzy95. Maslejakiwka _ rola, tXiXiXVII. 175, 188. Maslejaki - część wsi żek, lXVI. 193. WyqziorówkaCz. Woda, .XIXiXiVII.175., 188. Narola, Paron., XW. 95. Wyskówka gro,ntowska , rola, .xXXVII. - rola w Paron., iX'VI. 95. Wyż17'5, gm. Szlachtowa. Nawalaniwni Koniec nosied'la, XX-XVII. ka - rola, XXXVII. 175, 182,.188. 18'7,.gm. B. Woda. Zaprzatowska Niwa od granicy Jaworskiej, - rola, XXXVII. 175,gm. SzlachXXXVII. 182, gm. B. Woda. Nitowa. Ziębowska - rola, ;hXiXiVII. wa Polańska, ,XXXVII. 177. 182, 175, gm. Szlachtowa. Zarebek 186, 187. Niwa Czarny, XXXVI:!. polana, ;XV. 26. Zarebki Fu1.7,7,182, 186, 187. Niwa Jaworzyłykówka XXV. 26. Zarebki - Gina, XXIXVII. 17'7, 182, 186,. 18'7. lówka, Palenica, Kulbasówka" Niżni Koniec n. osiedla, gm. Payszczykówka, Payszczykówka, B. Woda. Ojasi (Łojasi) - rola Stachnik Stołowski, XXV. 26. w Paron., XVI. 95. Olesiaki Pół r a l e k: Fedorygowski, iX1XIXVIr osada, XiXV. 28. Orawcowa 182, 183, gm. B. Woda. Karpiarola w Paron., lXVI. 95. Ostrokowski, Konowalowski, Kornawiec, XVIII. 64, 65. Papierowa jowski, Łazarczakowski, Nowola- rola w Paron., iXlVI. 95. Pęknowski, Obertanowski, Smolegowsowy Brzeżek w Zakopanym, ski, Sulimasowski, Wasitakowski, III. 256. Prokwitowska rola. Wspólny las, XXXVII. 182, 18'3, XXX VII. 17~ Radykiwka rogm. B. Woda. la, XXXVII. 175, 18,2, 188. SimPow. Nowy Tomyśl. kiwka rola, X,X/XVII. 175, 182. Biała Wieś, XXXIV. 200. Brody, 188. Smarkoniówka rola, X:XOOIV.200. Buk, XXXIV. 200. XXXVII. 175, gm. Szlachtowa. Bukowiec, XX:XIV. 200. NQwy �731 Tomyśl, Neutomischel, XXXVII. 412. Pow. Oborniki. Dlugogóślina, Dlugogaślin, :xIX'VI. 9. Międzylesie, XXVI. 2. Rogoźno, XIXlXI. 94. Pow. Odolanów. Pow. Odolainów, I. 219. Ostrów, XII. lOT, 108. Sieroszewice, XX. 170. Skalmierzyce, Skarbimirzyce, Skarmirzice, Scarbimirzyce, Scarmiricz, " Skarmuerzycze, Szkal- :XXVIII. 215. Slllmierzyce, XX.XVII. 242. Wysock Wielki, I. 219; XX. 170. Pow.OLawa. Dębina, Gross-Duppine, XIX. 16. Dębinka, Klein-Duppin, XIX. 16. Ohlawa, Olawa, H. 1,17, 123, 124. .XiX!XVII.239, 326 327. Pow. Olawa, XEX. 16. Mylonów, Milonów, MeUenau, [l. '23. ŚCinawa, Deutsh Steine, ·XXXVI'll. 327. Pow. Oleśnica. Borjów, Bohrau, II. 123. Bierutów, Bernstadt, xIX1XVII. 417. Borek, XLX. 7. Borken, XlIX. 7. Dambrowa,. Dambrov, Dombrova, Dammer, IXLX. 19. Dzielinicz, Dzielunke, X'IX. 20. Dobrodzień, Guttentag, Grodzisko, Kritschen, XIX. 20. Oleśnica, tlI. 124; X.x.x.VIU. 327. Pow. Oleśnica, II. 125; XIX. 7" 19, 20, 2fT, 29. PsiePole, Hundsfeld, [[. 123. Sokolniki, Zucklau, XV]}I. 187. pow. Olesko. Borek, Borkwitz, XDXI. 7. Bork, ,XIX. 7. Chudoba .., X'IX 11. Czoslowe, Koselwitz, XIX.13. Gohle, Gola, XLX. 24. Kościeliska, XXXIX. 275-277. mierzyce, Pow. Olkusz. Bolesław, XXXIIV. 196. Bukowno, XVHI. 112. Jerzmanowice, XlX(Y; X; XVII; XXVI. 110. Krzykawa, XVHI. 140. Ojoców, V'UI. 210; IX. 299, 3(H; X. 274; XUI. l; XVIII. 140; iXIXU'I. 115; XXXV'!. 303; XIX\XVII. 15. Ojcowskie IX. 261. Olkusz, Lcuhs, HUcus, Itkus., Itkusz. Etkusch, V. :68; XUI. 65; OOX,VU. 81; XXVI'II. 128----131; X'XX. 217. Olkuskie, VII. 95; XI. 317; iXlVI.I. 133, 137; X,XVIl'I.127,12'8; XlXXIII. 96., 140;1X)R,XVIU.445; XXJXIX. 34,8. Okopy góra, 'I,X. 301; OCIU. 7. Ojców. Powiat Olkusz, IXVrrnI. 112. 1'15, 140; 'X\X.II. 110, 118; OOXlXILX'.175; XlXlX. 220; XXXI. 108; XIXlX!II.87, 106, 170. Pilica, IV. 49; IX. 212; XIxlIII. 51, 123; XXIXV. 73., 74; XXXVI. 93. Pialskowa Skała, Peskenszten, pyeschkowa Skala, IV.2'63; X. 261,\ 274; XIT. 300; XIXlIII. 115. Rabsztyn, XXXVII. 174. Skała, Scala, Magna Schala, Lapis s. Mariae., Vl'I.95; XIXXVI. 93; X:XlXiVl'I. 15. Sł,awków, LX. 178; x.XJX. 217, 220; XXXI. 108; D{D{J{II.106, 170; J{D{}(V. 26, 40. SułJkowice., XVlEI. 115. Szczodrkowice, X,XVIII. 12'8; XXX. 217; IXIXXI. 107. Zurada, XXVHI. 128. Pow. Olsztyn. Olsztyn, XXVI. 394;XXXVII. 419. Pow. Olsztyn, XIXlXVII. 415. !Pow. Opatów. " BorOwnial XXI. 66. Denkowa, 485. Gromadzice, III. 37'0. Jędrzejowice,VII. 199. Krzemionki, .xXII. 154; XiX!XV:II.324. Mago- nia, XXII. 154. Nowy DaromiJn. XXiXiIX. 449. Wola Zalężna, XXXIX. 262. Opatowskie, I. 201; iXX:HI. 112. Wólka Kuligowska, ,XV:fII. 66; XXX. 84, 86, 118. ,X,XVIII. 234. Zamów. 'XJXXIX. Pow. Opatów'\ XIII. 7; XXI. 66; 449. Pow. Opole. XIXiIX. 17'8; XXXVH. 384. Ożarów, xxnx,. 178. PękosIawice, I. BorT'ef<,. Borek, XIX. 7. Brody, '201. Raików, VI. 408; XX. 126 XIX. 8; lXIX. 8. Czarnowąsy, II. 127. WaśniewOl I. 201. Wojcje~ 118. Dąrbie\ XVI. 235. Goslawice, -ehowice, XXV; OC. XVI. 235. Lugniany, XVI. 235. Pow.Opawa. Nowe Mia'sto, XlXlX:IlI. 111, 117. Kamienice Kamenz H. 118. Oleśne, XVIII. 129; XIXV. 112. Pow. Opoczn~. ' Opole, II. 118, 125; X'DX. 105, Biała'Czów, x;.'CXIV.196; XIXIX'IX 139; XX,XII:I. 112, 117; :XIX1XVI. 449. Białobrzegi" XXXIV. 100. 283, 286, 304, 305, 396; 'X(XiX'VII. 226, 409. Pow. Opole, :x[,X. 4, 7, Błogie, XXIXlIV. 196. Brzostów, XXXI. 168. BrzLLstów, XiXlXTX. 8, 9, 11, 13, 16, 19. 25; 218; XIXV. 11; XXXVIII. 341; ,XXXIX. 282. 4~9. Bukowiec, XXXIV. 100; 2'89-291. Polska Nowa Wieś, xxoorx. 452, Ciebłowice.., XXVI. XVI. 2315. Szczepana wice, XVI. 154. Dąbrowa, JCXXIlX.449. Drtze235. Wójtowo, :XiVI.235. ,Zakrzów wica, XXXVI. 401. Jelno, :XiXII. XVI. 23'5. 112. Krajów, X:XXIX. 449. MniNazwy toponomastyczne, pow. Opole szków" XX.XI,X. 449. Nowe MiaChronstan, Chronsty, Chrosty sto, XXXIX. 449. Odrzyw6ł, IV. XVII. 186-187. Chraustau, Chre153; X!XXIX. 44!9. Opoczno, scznetz, Chróćcice, Chróścina, X1XVIII. 229, 230 Opoczyńskie. XIX. 11. Dębio, Dębie, Dembio, IV. 153; X:X!III. 154; X;X,XIII. . Dobre Dembie, Dobre Danibe, 154, 156; X,XXVII. 45;3, 465, 486; XIX. 16. Dombrowitz, XI,X. XXJXVIII. 441; :X:XXIX.449-453. 19. Dombrowke, XIX, 19. DamPow. Opoc.mo. VillI. 220 439' brawa, Dambrów, Dombrova, xtfl'I. 8; XVIII. 112; XX>II. 110: Dammer, XIX. 19. Rybak i, Fi118; XX;V. 153; XXVJr. 112; scherei, przed Opola, XIX. 21. X!XVIII. 235; X'XX. 183; XXDCI. Goslawitz, XIX. 25. Grudziec, 168; x:xxrx. 332, 440. PilichowiGrudschuetz, XIX. 28. Kozlov, ce, JPrlichowicze, III. 379. PodXlXi. 13. Ligota; Elgutt, XIX 27. klasztorne,. xx,X,r. 169. PoświętCtavencranst, XVII. 186. Chranne, IX. 235, 236. Prymusowa Wostow z 1327 roo Cransto de sancta la, X:XIXIX. 449. Radzice Duże, Clara, Gross Kranst z 1630 r., XJXiX1IX.452. Sługocłce. XXVI. Ctarencranst z 1631 r., Cranst 142. Smardzew, VIlliI. 220. Smar1736 'L Cranstava z 1250 r., Crandzewice, VIII. 439. Stefanów, stawa z 1291 r., Cranstova z 1293 XXVII. 234. Studzianna, XiXVIU. r., Cranstow z 1353,1360 r., Kran235. Topolice, XXXIX. 449. Węstow dominorum S. Marie 1353, glany, XXJXIX.449. Włodzimierz, �'733 732 1300 r' KLein Krans 1630 r., Margen Krans 1651 r., Gross-ELguth, Szląsk Pruski, p. Opolskie, \X.lJX. 21. Ze Lhoty, 1488 r .. EHgut, 1498 r., EHguth - 1513 r., EHgott 1532 r., EHgot - 1532 r., EHgoth - 1775 r., WieLka Ligotta, Wielka Ligota 1782 r., .xVII. 186. Pow. Ostruda, Ostród. Boguszewo, Boguscheven, X. 361. Dąbrówno. XXIII. 60, 64, 71, 85, 89, 102, 108. Grunwald, lIliOO. Kraplewo, XIXJXII. 40, 44. 01sztynek, Parvum OLsztyn, Hohenstein, IXJXlmII.62, 67, 68, 71. 86191,107; .XJXXII. 40, 44; XXXV 62; XXXVII. 409, 4:'12, 413, 415. Ostród, Ostródz, Osterode, Ostruda, X,XXII. 40, 44; lXiXIII. 50, 62, 64. 67, 68, 7,1, 183, '55, ,87, 91, 98, 102, 107, 108; XX;XVIIT. 412, 4:'14; XXXVIII.445. Rychnowo, XXXVII. 414, Pow. Ostrołęka. Chełstawa, XVIII. 112. Chudek, XXXilX. 366. Ozarnia, XXVIII. 104; XXXIX. 368, 4!02, 404. Dylewo, X,X! 63; XIX1XliX. 361, 36'6, 368, 3'96, 401, 410. Jelonki, XXXII. 411. Laski, XJXIXiIiX.393, 404. Michałowo Stare, XXV 4. Myszynie\C, III. 64-6'6, 68; X. 235; XXIVIII. 104; XXXVI. 300; XXXVI:I. 486; XXX·EX. 366, 368, 369, 376, 382, 401., 406, 407, 409. Oberwie, III. 64, 66, 67. Ostrołęka., X. 235; !X1XI. 63; XXXII. 41, 44; XXXVII. 480; XXX,X. 359, 366--368, 370-3'80, 387, 392, 393, 403, 407. Pow. Ostrołęka,' III. 64; XVIII. 112; XIX!. 63; xxn. 110, 118--120; XXXII. 41. Stara Wieś, XXXI. 41. Wysoce, XXXII. 41. i Nazwy topomastyczne, pow. Ostro- łęka. Bandysie, XlXIX:DX,.408. Bialusny Lasek, IX'XJXIIIX.404. Bialy Grant, IXlXiXILX.407. Brzozowe,XX,X1X. 368. Brzozowy Kąt, ,XtX\X:D)Q. 404. Brzozówka, XXX,IX. 3'66. Dąbrowy, XIX'XI,X'. 366. Dąbrówka, XXXIX '366, 396, 405, 409. Gawrychy, ,XXXTIXl. 405, 406. Gąski, XlXłXlIJX. 366, 406. Golanka gleba, XXXIX. 366. Jegtijowiec, XXXIX. 404. Kadzidlo, ,X:XlXIIX. 3'89, 396, 399--4J02, 406. Karaska bagno, XIXIXrX. 404. Krysiaki, IXlXXIX. 3i65. 384. Krobia, X~XI)Q.405. Kuczyńskie,X.x~IX. 409. Lipniki, . XXXIX. 3'64-366, 396. Łączki, XiXXIIXI. 3'95, 400. 40'8. Łodziska, XXXIX. 366. Łyse, XXXII. 366, '3'84., 3m, 402, 405, 409. Na przystępie miejsce burszt, XiX\X'ItX. 4081. Nadsiadki, XX:X!IX'. 399, W2. Na Szwedzie, XXXIX. 410. Na Zabagniu, XXXIX. 408. Nowogród, XXXIX'. 2.9,2,3 53, 366, 3m, 372, 3~6,3,7i9, 380, 402, 406. Oborczyska, X'XiXITX.3'66. Ob· wierwa, XXX,IX. 323. OLszewska, IXXXI,X. 366. Ostrołęckie Łęgi, XXX:IX,366. Pelty, XXXIX,. 39'5, 4()5, 406. Plewka, XXXIX.. 396, 409, 410. Pod Ladą, .xXXIiX. 4081. Przystęp, wygon., X,XXI,X. 408. Sarnia Łąka, X;X;X!I,x..3166.Sławki, XJ{'XIX. 3{)6. Surowce, XXXIX. 402, 404. Szafarka, XXXIX. 3,66. Tatary. VII. 3!96; xxxnx. 406, 410. Tadzia, XXXIX. 406. Wach, xrXXIX. 366, 404.. 409. Wierzcholas, XXXIX. 3'66. Wolkowe, XXXIX. 366, 369, 3S6, 403., 4081. Wydmusy, 1 X.XXIX. 366, 405. Wykrot, XXX'IX. 366, 405. Wyżega, XXXIX. 4J()5. Zalas, X,XX<IX. .366, 405. Zalesie, XIXiXllX. 403. Za mostkiem, XXiXIX. 409. Zaręby Kościet., ,XlXXIX 3169. Zbójna, .x.x.:xrrX. 3,66, 400, 4:'09. Zabino, XXIX!D~. 3 66. Zebra, XXXIX. 3'66. Zytocht, kopalnia ibursztynu, XlXJXiIlX'.410. Pow. Ostrów. Kotłów, I. ~l9. KJrempie, XII. 107. Ostrów, II. 171; XiXVI. 15'4; ~XViIl. 63; XJX1Xn. 42--45. Pow. Ostrów, I. 219; XiXlXII. 41. PartCzew, .XiXJ.170. Pow. Os1Jrzeszów. Chlewa, ,XlVIII. 99. Kępno, XiX~I. 395. Ostrzeszów, XVU. 28. Pow. Ostrzeszów, OCIV. 310 Pow. Pa'słęk. Pow. Pasłęk, Holąd Pruski, Wąska, XiXXVI'I. 414; .XIXiXVIII. 445. Młynary, iXlXXVIII. 445. Pow. Pelplin. Pelplin, I. 221. 1 Pow. Pilzno. Bajdów, XJXI. 56. Brzostek. ,X1XiXIV. 94, 122 Chatów, Chatawa, VIII. 396. Dzwonowa, VII. 178. Jodłowa, IV 1,93; VII. 178; X 258; .XII. 274:; XIV. 331. Kowalowe, VB. Ul, 176; r' 258. Lubcza, VII. 1'78. Pilzno., Pylsino, Pylsna, IX. ·102, 112; XIII. 60, 62; XIXlXN. 30. Pilzneńskie. XVIII. 6. Pow. Pilzno, IV. 1!}3; VII. I78; IX. 258, 259; XI. 274; X1XlI. 56; XXVII. 1S7; X,X;XIV. 124, 139. Siedliska, Bogusz Dolne i Górne, X. "'56. Sikornica, VII. 313-315. Sutował VII. 178. Nazwy toponomastyczne. XI. 2'74. DembolXI. 274. Jodłowa-góra, Bukowa-góra, wa-góra, XlI. 274. Pow. Pińczów. Bobin, VII. 147. Chroburz, XI. 317. DZiekanowice, ;x, 48. Jaksice.. VII. 96. Kije, VII. 2'25; XJCiXI:X 303. Kodna, .x:I. 317. Koszyce, X1XITIl 12.6. Książnice Wielki'e, lXII. 66; XJXV. s. VIII. XXXlX. 259. Morsk, XXIII. 126. Opatowi~c, lXII. 3217; .xIX,vIlII.188. Pińczów, Piędziczów, Pyandzicz6w, IV. 1060; vm;. 29, 31, 22'5, 238, 239; ,XII. 381, 405; tX.X. 183; lXOOIlI.59; ,XXXV.61, 62, 74. Pow. Pińczów, Vm.96; XIV.221; tXiXn. 110; lXXIII. 519, 126; XXXIX. 344. San'Cygniew, Sanczygnyew, Seczigniów, XXV. 141. SIlralmierz, Skalbmierz, Szkalm.ierz, Skar- Xx:IV. U2. StI1adów, XI. 2i>1, 202; XV. 1501. Tręba.czów, .xXVIII. 130, 133. Wiślica, IV. 337; IXlVI. 101. 'Pow. Piotrków. Apolinów, XXXIV. 198. Bogusławice, XXXIV. 128. Gomolin, VII. 115. Pilpieże, II. L Pęczk:owice, XXVI. 154. Piotrków, Petrecow, bimirz, Scarbimiria, Petrcow, Petrcovia, VII. U5, 239; Piotrkowskie, ków, II. 1; 118; XXVIII. 183. Rawicz, Jaw, Petrokow, XI 108; XX1X. 187. X. 438. Pow. PiotrX 104; lXXII. 110, 235; :XXX. 152, 180, XXIII. 121. Sule- Sulugew, Sylio, XVI. 414. Pow. Pisz XXXVII. 414. Sitiov, Su!ec, �Pow. Pleszów. Jarocin, .xIXNIl. 123; XXXVII. 242. Pleszów, Pleszew, Pl,eschen, XVIII. 9. Pow. Pleszew, X'XVII. 123. Skrzypno, Sk'rzypnia, XXVII. 123. Twardów, Twardawo polonie. et theutonic., ,XIX'VII. 123, 124. Pow. Płock. Bodzanów, XX'XII. 41, 44. Gąsewo, XVII. 162, 163. Mąkoliny, XlXIXH. 41. Orszymowice, VIIl. 39. Płock, Ploezsk, Plozk, Plocko, I. 222; II. 283; IV. 5(1; VII 225; XI. 63; XIII. 5,2, 169; XVIII. 135; ]G){[I. 144; .xIX.VI. 6, 14, 16, 20; XXiVII. 111; XXIX. 182; XlXXI. 164; XlXiXVI. 393; XIXXVIII. 448; XXXIX. 246. Płockie, VI. 305; VITI. 202, 320, 439. !Pow. Płock, 352; XiVIII 112; XOOX:I1. 40; XIXlXv. 68; XXXVI. 400. Gub. Płocka, III. 325; XVIII. 117 Pow. Płoń'Sk. Kluczew1 XIX!. 65. Modlin, X. 9. Płoń'g,k, X. 368. Pow. Płońsk, VIII 439; 00. 351, 352; XIX:I. 65; X'XV. IV. XX:X.VH.291. Potyry, XV. IV. Pow. Podgórze do r. 19,18, p. pow. Kraków. Krzęcin, VIII. 393; IX. 93, 299; 00. 41, 917.Pow. Podgórze, I. 144, 148, 268; IV. 193; V. 100, 230, 233; VI. 29'5; I,X. 00, 197; 00. 41, 97, 261; XI. 342; XII. 232; XIII. 160; XXX. 36. Samborsk, III. 164; VI. 295. Nazwy toponomastjJczne. V. 226, gm. Lipnik. Jezioro - mrejsce porośnięte trawą, V. 228, gm. Rzeszotary. Lampowe - rola, V; 226, gID.. Lipnik. Na kozlówkach - karczHabiedowa-rola, ma, V. 228, gm. Mogi'lany. Na. część wsi Lipnika, V. 226. Na Skrzesowie pole, V. 221, gm. Mogiła. Podświqtnicze - pole, V. 228, gm. Rzes'zotary. Studzieniec pastw.; V. 221, 222, 231, gm. Grabie. Zapadly - staw, V. 22>9,gm. Piaski Wielkie. Pow. Poznań. Chraplewo,XlXVII. 18. Mrowin, XXXIX. 2.64. Poznań, Posnania. Pozenaw, Posenau. Posen, I. 220; II. 95, 122; VII. 236, 340; IX. 375; X. 9, 199; XI. 102, 112, 183322, 340, 344, 394; XU. 65, 349; ,XlIX. 38. 39, 122, 1209,132; XXI. 55, 71, 75, 270; XiXI' 121, 160; XIXUlI. 72, 153; XXVI. 2, 11, 15, 17-21. 129; XIX'VII. 59; XIXVIII. 30, 31. 124, 125, 132; XXJI,X. 176, 177. 180, 184; XiXiXI.170, 235; XXXI 96----99, 104; X1X,XVI. 282, 285, 296, 29-7\ 302, 304,.307, 336, 342. 395; XixlXVII. 141, 14'3, 147, 148. 15.3, 156, 159, 20B, 209, 236----242. 246, 248, 269, 27,2, 273, 286... 407, 408, 4161 450, 458- 460, 466, 407, 469, 477. Poznań-Lubań, XiX:XIIX. 278, 27'9 Poznań-Sołacz, XiXlXI,X. 278, 279. Poznańskie.. I. 123; II. 274; III. 2; IV. 50, 15'3; VI 76; VII. 00; X. 2, 129, 2Q6, 351, 372; XI. 165, 183, 251; Xli 107; XUI. 6, 8, 343; XIV. 353; XlVII. 2, lO, 72; XVIII. 2, 3; XlXUI. 62, 76; 98, 99, 121; X,XIV 101; ,X1XVII. 23, 131, 132; X.X.VIII.l2'5•.132, 136, 137; XXiX. 132; ,XIX'XU.40, 44; XXXV. 68-70, 175; XXiXVIII. 301, 303. 314; ,X!X'XIX. 274, 278, 279, 282. Pow. Poznań, XlXJXII. 41. W. Ks. Kqtach Poznańskie, III. 187; X'X. 170; X,XlX:IX.442. Prowincja Poznańska, XXXVII. 271. Rokitnica ,XlX:VIII. 20. Stęszew, Stęszewo; Stenschew. wo, Stanszewo, Staszów, Stansse- Stanszów, Stosse- 'X/XVII. 124. Strzelczewo, IV. 59. Tomice XVII. 39. Tumski Ostrów' XlX:XVI. 282, 303. ' Pow. Prudnik. Pow. Prudn1k, II 125; XIX. 6, 7, 9, 11, 18, 22, 2t). Blaschewitz _ Blażejowice ;)Cmx.6. Borek, .x::rX. 7 Bud. Bude, XIX. 9.Chudoba XliX. 11. Simsdorf Gostom;~' "", XIX, 26. ŚcilIlawa, :xJxiXVIII. 327, p pow. Ścinawa. Dobieszewo, Dobieszewo, Dobersdorf. LX. 18. Głogówek, Ober-Glogau .xIX. 22. - Glogowice. Glogov, Gloecklichen. XDX1. 22. Gościniec, MylogoszcZ, Milogoszcz wo, Stenczewo. Stqzewo. , , . Stmsdorf. Gostomia, XliX. 26. Komornik, XliX. 12. Goseziniez, ' Komamiki ' Nazwy· dawne: OCTIX. 6, p, Bła~ejowice, pow. Gliwice, Kłodzko, Prudnik. Blaschowitz. Blasegowitz ~ 1305 r., Blassowiez -1433, Blasehowicz - 1437 r., Blaziewiez 143'1 r., _Blazejowitz 1492 r. z. Blatzowicz 1492 r.. Blaziesowitz in5 r., Blazeowiz, Blazewiz i~82 r., Blazeowice _ 1825 r. Pow. Przasnysz. Ba'ranów, XiXII. 142; XIXVIII. 104. Borowe, VIII. 21l. Chojnów. XiXIXIL 40--45. Jednorożec, XXII. 142. Przasnysz, Prasnysz PrzaśBlazeowitz, , Przassnyseh, IV. 49. 50, 159; VI. 20; X;X;XVIlI. 486; ,XIXlXIIIX.373, 377, Przasnyskie, VII. 29. Pow. Przasnysz, VII.225. 226; iXIX]I. 110, 120, 142" XJXVml 104; :XlXIX. 153, 154; ~XJX.II. 40: 41, 44., 45; lXiXlXmc 347 368 Zaremby, iXlXJm. 142.' Za~ada ;X,XiXIDX. 366. Zarębykość, ' . ,XlXlXliX.378. Nazwy toponomastyczne pow. Porzasnysz. Adamezychy grunta, lXIX/XIX. 323. Bagienice, iXlXIX!IX, 366. Brodowe Łqki, Chłopia Łqka. nisch. Dlutówka. Perzanki. Kopaczyska, Przylaje. Niesulów, Przy tuły. Raki: grunta, XXXIX. 356. !Pow. Przemyśl Babice, X,XIXIV.209. Bachów, XI. 277. Bakończyce, IX. 169. Barycz, IV 184. Bolestraszyce, XI. 4'11. Buszkowice, JGI 3'96, 399. Byków, IV. 194; XIX:XLV. 209. Chodnowice, IV. 194. Cyków I. 194; XI. 397. Dubiecko, XI. 396; XVI. 364. Hu'ssaków, IV. 194. Kl'zec2Jkowa, lXiXVI. 36. Nienadowa, IX!!, 399. Pleszewice, IV. 194. Popowice, IV. 194. Przemyśl, Peremysl, Pre-mislia. Peremisl. Premysl, Prymsl, Przemislia, I. 64, II. 95;, IV. 83; V. 247, 284, 340; IX. 192, 194, 195; ;)C. 215, 261; XL. 275~ XIV 219; X:XVI. 48, 51, 54, 135; XlXVIII. 229; XXXIV. 258;. X'X,XV. 39, 70; XXXVI. 7, 93,. 393; XX'XlVIJ. 165, 169, 207; x.x!XVIII. 303. Przemyskie, I. 18~ IX. 227; X. 194; XIXVII. 26~ XX:X:III 5; XXXV. 62. Pow. Przemyśl, II. 19-9; XVII.253~ �736 OOVIII. 99; XIX. 52; XiXIII. 81, 99. Rzeczpol, XI. 396. TQrki, 288. Ujkowice, :UV. 194. Zołynia, XVIII. 97, 99, 108. Zurawica, XXVI. 81. -Pow. Przeworsk A!lbilgowa, IX. 3. Chodakówka, nx;. 3. Kańczuga, iX'. 32. Przewarsk, IV. 181, 192; VII. 94, 6; VIII. 88, 395; XXIII. 59, 85. Pow. IPrzeworsk, I1X. 3, 2)00; X. 32; X-XI!'1I. 59; XXIX. 4; XXXVII 419. Tarnawka, lXVII. 254. Pow. Pszczyna. Frydek, UL 193; VII. 256; XVII. 126; XXIX. 116. Góra, 123. Granica, IiX/..259. Kobier, XVI1. 231 IMikołów, XI. 3'28,343, 344; XXIX. 51, 52, 11-6; XXXI 1711Pszczyna, Plschina, Plezina, Pless, VI. 103; IX1XlvIIJ. 111; XlXIXVI. 396; XXXVII. 410. Pow, rpszczyna, n. 1l:l5; XłX. 16, 23, 26; ,x,XlXVII. 453; XXXIX. 274. .Nazwy toponomastyczne pow. Pszczyna. Alt-Berun, Bierun, II, 3,60. Borów, Bohrau, Borau, Boren, Borin, Borrka - 1454. LX. 7. Brzest, Brześć., XIX. ·9. Brzozów, IXnX.9. Budi, Budy, tXIDX'.9. Dembine, Dębina, ,X.LXl 16. Dombrowke, XLX'. W. Gościniec. Gosczinietz, Gostomia, OCIJX. 26. ,Pawlowitz Borau, Boren, Borin, Borów. Borrka - 1545. XIX. 7. Pow. Puck. XXVIII. 28, Puck, VlllII. 314; 35.. 103; XXXVI. 6. XXVIII. Strzelin, XXXVII 6. Zarnowiec, XX!VIII. "Pow. rpuławy. Baranów, XJXJXVII. 485. Bobrow- 2'37 nik i, XIX. 284. Bochotnica, X 472; :XiXVIII. 174, 179~ 100; XXXIII. 14>8.Dęblin, !wanogród,XJVIII. 116, 119; XIX. 2'85, 286. Ga'roow, X. 235; ,XVIII. 173, 174, 176, 179, 183. Karczmi:Ska, XX!XVII. 174. Kazimierz Dolny, XI. 342; XIII. 65, 256; XIXII. 12'2.; XXIXV. 67. Kołczyn, XI. 3m. Końskowola, XlXVIII. 173, 1'1'4;XlXiXLI.H, 43. Kurów, ·XlXVIII. 173. Markuszowa, XXVIII 178. Miasiące, X. 100, 102. Nałęczowskie, X. 239. Nięciecz1 XiX. 284, 288, 290. Puławy, Nowa Aleksandria, II. 95; VIII. 130, 13·6; X. 9; XIV 44; X:XVIII 1713; XiX:X. 178; XXXI. 116, 117, 163; XXXII. 411;XXiXVI. 92. Nowydwór, XX. 284, 288, Puławskie, XXVIII. 170, 176, 179; XXXII. 41, 45. Wąwolnica, VII. 96. Wrzelowiec, liX·. 299. Za~ody, XiXD{.VU485. Pow. Pułtusk. Chojniki, XXiXI1X.366. Chojnówki, XXXIX. 365 .Majki, :X:XJXLX. 3615. Nowa Wieś, IX. 408. Pułtusk, XXV. 107; X!XiIX 182; fX!XXVII. 485, 486. Pow. rpułtusk, V. 294; XXII 110, 120; XJXVI. 129; X!XJXII. 41, 44' XXXIX. 365. PrzY'Stań, XlXlXr.x. 366 RawyKurzatki, Rawy-Stasi~, 'X~X. Stasie, X!XIXi'IDC.365. Serock, XXXII. 41, 44, 45. Smogorzewo, :XXXIII. 158. Wy-szków, XV. 121; 36.5. Serock, X!XJXII. 41, 44, 45. Smogorzewo, .x:x~1IiI. 158. Wyszków, tX,V. 121; tXlXVI. 14. Wyszel, XXXIX. 366. zabiele Piliki, tX:XXJx. 366. zaibi:ele Wielkie, XX'XIX'.. 366. załubice.. XIXlXII. 41. Pow. Rac1borz. Beneschau, XLX. 3. Błnkowitz, XI'X. 3 Brzesnitz, XliX. 9. Brzezie, XI. 384; XIX. 9 Brzezówka. XIX. 9. Bud, Bude, Budy, XI,X, 9. Budzisk, XIX. 9. EIguth-Herzoglich-, XIX. 21. Gross-Hoschuetz, XIX. 26. Hulczyn, 125. Kobierzyce, XVII. 231 Nendza, XIX. 11. Ocyce, Otindorf, II. 123. Olsa, Olsza, V. 121 Pawłowo, Paulau, Pawlau, XIX. 23. Plania1 XIX. 19. Raciborz, Ratibor, Rathybor, Rath-wor, Rathburg, Razibor, II. 123, 124; XXXVII. 411; XXXVIII. 300, 441. Pow. RacibOTz, II. 125; IXlliX'.4, 9 11, 19, 26, 27. Ratsch Hradczany Raczany, Raczanky. XIX. 27. Schloss Ofiz., XIX. 9. Sosnowe, Wolmsdorf, TI. 1-23. Twol'ków, XI. 343. zabelkau, Zabilkuaw, Zabilkow. Zabilkuow, Zawelkow, XI-X. 3, 4. Pow. Pyzdry X.X.XVIII. 322; 324. Pow. Radom. Białobrzegi, XXXIV. 196. G-ębarzów, XXXIII. 195. Gulin, XlXV. 6. Jedłnia, X'XXIX. 170 Kozienice, ~XXV. 70. Lelów, XXXVI. 93 LaJgowo. XIXIII. 115. Oblesie, IX. 137. Piastów, VIII. 395. Potkanna, :X;XIX. 177 Prędocinek, XIII. 348. Przytyk, IX. 137, 233. Radom, XI 1-32. 201; XIX. 50; XXIX. 178; XXXVI. 6'9, 392; XX'XVII. 207. Radomskie. II. 199; HI. 160; IV. 54, 3~; X. 98; XTIL ~~02,303, 348; XIV. 314. 315, 319; XVII. 30; XVIII. 108; XIX. 51, 57; XXIII. 115. 121; X,XVIII. 2; XXXVIII. 299. Pow. Radom, V. Hradczanki, 47 Lud - Tom XL 294; VIII. 395;X:XII. 122 Gub. Radomska, VIII. 218. Pow. Radomsk p. Noworadomsk. Radomsk, X. 401; XXIII. 42; XXXVII. 486. Pow. Radzymirn. Wola Cyganowska, VII. 229 Pow. Radzymin, VII. 224. Pow. Radzyń. Białka, XVII. 133. Międzyrzec, XII. 276; X,X. 277 278 284 288 290, 291, 318; XXV. XII. ,X.X:VI: 48;.X,XXV. 50, 6&-69, 71, 721 74, 75. Międzyrzeckie, I. 188. Misie, VIII. 397. Plemień, ,XXXVI. 285. Płudy. ,X:IJI.264. Radzyń, lXIV, 47; lXVIII. 131, 133; iXX. 277, 284, 2'3'5, 318; ,XXXV. 62, Radzyńskie, .xXXV. 63. Pow. Radzyń, VI. 31; XI[. 264, 27'5;·XliV. 3Q6; ,XX,. 273; ,XXII. 110; ,XXIII. 66; ,XXV. 273; Ix,xn. 110; X.X~II. 00; ,XXV, 5. Si~mi~ń, X;X. 225; X,XV. 5. Turów, VII, 224; XII. 275; XIV, 221, 2'£1'9, 3 (}6;lXVIII. 133. Wohiń, Wohyń, lXViIiI.131; .xiX'. 284, 288. Pow. Rawa. Maz. Biała, XXXrvIII. 242. Glinnik, XiXVIII. 230. Inowłodź, XXVIII. 226-229. Konewka, ·XlXVIII. 230. Królowa Wola, XlXVIli. 230 La'szczyn, X. 104; XI. 108, 109. Rawa, VIII. 439; XXII. 110; 118. Pow. Rawa, X. 104; XI. 108; XiXIX. 183; XXXIII. 153. Rzeczyca, X,XVIII. 226-2'30, 234, 235; XXXV. 66; XXXIX. 33·2. Sławoków, VI 189; VII. 95.. 201; ·XIV. 3'ł9; XVIII 108; XXVIII. 127, 140. Spała, XXVIII. 230. Pow. Ropczyce Brzez~ny, XVIII. 99. Brzeźnica, I:X. 169. Brzezówka, Brzyźna, i �738 l l f. ,f ! t I I I lI 739 ,xII. 5'9. Czujek, ,XIJ:. 60. Dębica, VII. 101. Gnojnica, XII. 59. Gródek, IX,XlIII. 130. Nagoszyn, XJI. 59. Ocieka, ,XIT,.318; XXIII. 127, 128, 132, 146; XXXV. 38. Ropczyce, I. 64, 192; VII. 112; XI. 111, 318, 396, 397; ,XII. '5'7, 61, 82, 88, 336; ,XIY. 168,. 277; XVIII. 108; XXIII. 124, 127, 128, 132-140; XXIV. 100; ,XXXV. 7, 8, 10, 18, 26, 28, 38, 62, 70. Ropczyckie, IV. 59; VI. 3'76; V'IlII. 14:2--145, 150, 15;8.,1519;XVIII. 6, 99; XXIII. 114, 120; XXV. 419.Pow. Ropczyce, IV. 5:9, 91i; m~. 169; XUI. 7; XXIII. 63, 99, 102, 106."10'7; XXXV. 18, 20--'-:2'3,3 6, 73" 74; XXXIX. 251. Wielopole, XII. :518. Wrlkowice, XXIV. 100. Witkowice, 'IX'll. 60. Wola Ociecka,' XXIII!. 133. zagórzyce, .XIII. 7. zagrody, ,XlXIH. 1 132. Nazwy toponomastyczne pow. Rop- czyce. część Ropczyc,' !XU. pole, XII. 58. Błonie _ pole, XII. 58. Brzeziny -pole, lXII. 58. Chruścik - pole, XII. 58. Czujek forwark, ,XEI. 60. Dębna -:.. dolinka, !X~U.5'8. Diabla jama pole, IXl1I. '59. Dzial pole; ,XU. W. Górka - część miasta ROPczyc. .xIU. 58. Granice pole, 0011. 59. Gródek, Koci zamek wzgórze, XII. W. Gryfów, część miasta Ropczyc, !XII. 58. Gryfów grunta podm .. XlV. 278. Kopaliny - pole, \XIII. 59. Kopiec, xm. 60. Lisioki - po_ le" ,XlI. 59. Łysa Góra - urwisko, IXU. 60. Na baduni - część m. Ropczyc, XIT. 58. Piaskipole, XU. 59, Podgórze - pole, Baranice - 58. Blich - XII. 59. Podslońce częsc m, Ropczyc, XII. 58, Prebenda pole, ,XU. 59. Sikorki pole, ,XmI.59. Średnie - część m, Ropczyc, IXlII. '58. $rednioki pole, IXU. 59. Stawisko część m. Ropczyc, X,D!. 58. Stawiskaczęść m. Ropczyc, IXUI. 58. Studnia św. Barbary, XII. 59. SuchTowa góra ,część m. Ropczyc, XU, 57, 5'8. Szkotnia - pole, .xII. 59. Szpitalka pole, XII. 59. Szubienice pole, lXII. 59, 60. Targowica C2lęść m, Ropczyc, ,X,])I.518.Wąwóz - pole, XII. 59. Wierzbowa część m. Ropczyc, XlII. 58. Winnica - pole, XJ:I. 59. Wymowa - pole, XII. 59. Za kościólkiem część m. Ropczyc, XII. 58. Pow. Rybnik Biadaczów, B~doszew, datsch, Biadatz, tenhof, XIX. 4 Brodek, Bia- Biadoszek, Cisówka, Czissowka, XIX. 15. Dębińsko, Bea- XIX. 8. Tysschofka, Dubieńsko, XIX. 16. Dębina, Dembilna, XIX 16. Grodzisko, Alt-Loslau, XIX. 27. Jastrzębie, Jastrzemb, I1X. 30. Lubomla, XlXiXl;X. 280 Międzyrzecze, XXXIX. 280. Nieder-Belk, Ober-Belk, X1X. 3. RYJbnik, Ribnich, XVI 103; XliX. 21;XX:XVII. 208. Pow. RY'bnik, II. 125; XIX. 3, 8, 15,. 16, 27, 30; XXIX. 129; XXXI1X 274. Sy,ryń, XXXVI. 298, 299; XXIXIX. 27,8. A!lt-Laslau, .xliX. 27. Pow. Rypin Kobrzyniec Stary i Ngwy, XVII. 232. Rudom~n XXXI. 113. Dambin, Dubiensko, Pow. Rzeszów. Białlka, IV. 194 Blażowa, IV. 194. Brzeg, IV. 194. Bzianka, XX. 182. Czudec, VII. 112. Dobrzechów, III. 156, Hwo~dziank.a" XXVI. 65. JeŻÓw, I. 101. Kon1kolówlka, IV. 194. Kraczkowa, X:XlXI'X. 450, Łąka, IV. 194. Markowa, DX. 3. Rzeszów, Rzessov, Rischov, I. 64; 111. 164; V. 236, 237; VII. 112, 236; VIII. 143; IX. 102, 190; X. 427; XVI. 59; XlXI. 95; XXIII. 124; ~,X'IV. 108; XXIX. 19'3; X,XiX1V. 258; XiXXV. 24, 68; ~X;XVI. 3,93;XXiXI:XX. 445. Rzeszowskie, I. 201; II. 3iH; XVIII, 92; XX. 182; X,XIII. 63~68, 90, 95; XiX%V. 71; xxxrx, 4:51, 45;3455. Pow. Rzeszów, II. 257; IV. 194; IX 3, 259; XlXIII. 58, 70, 82, 83, 92, 96, 104; XJXLX. 162; 'XiXXVII. 419. Sokołów, I. 64. strzyżów, VIII. 70; IX. 190; XiXiXVII. 287. Tyczyn, IX. 190. Zabratówka, IX. 3, Pow. Sandomierz. Bogoria, XlXiX'IV. 196. Daromin, XXv. 135. Jankowice Kościelne, XXV. 135; ,XIXVI. 150. Komorno, IV. 116. Koprzywnica, XIV, 332. Łojowice, XJX:XlX'. 263. Malice, lXIXV. s.VIII1. NadJbrzezieprzedm,. I. 84, 86. Nowy Daromłn, XOCV. 135. PlebańSki Kamień, XVV. X. Rzym-karczma, XXVIII 135-138, 140. Sandomierz, Sadomir. Zadomir, Sandomiria, Szendo- I. 84; II. 263, 276; III. 56; IV. 337; VIII. 89, 3'9'5; XI. 39, 275, 307; XIII. 52, 50-tH, 64; XIV. 219, 314, 323; XVIII. 116, 134, 169; XXVI. 119, 140, 15'4; XXVIII. 137; X~I. myerz, Sodomierz, 164; XXXV. 68, 176, 179; XXXVI. 113; XXXVII 207, 208; XXXVIII. 446. Sandomierski I. 176; IV. 337.\ 338; V. 239; IX. 138, 225; X. 199, 229; XIII. 54; XIX. 55; XX. 1282, 301; XXViI. 139; XXVIII. 136, 24:9; XXX. 217; XXXV. 176. Pow. Sandomierz, VIII. 89; XXII, 122; XXIII. 63, 98, 102; XXXIX. 304. Wielog6ry, XXV. s.x.. zawichost, Zajechost, XVII. 7'5. Zai· chost, III. 164; VIII. 396; XXVI 119. Złota, XXXVI. 303. Pow. sanok Baian6wka, V. 195. Besk, VIII. 424. Btedacz, XII 309, 310. Bukowsko, IX. 89; XII. 309. Bykowce, X!XXI. 42, Czerteż, XII. 309. Dąbr6w1ka RuSka, XII. 309. Długie, IV. 195; VIII. 424. Jaćmiell'z" I 262, 268; III. 143, 188, 189, 289; IV. 116, 117 195; V. 170; VIII. 61, 80, 424; IX 89; XU. 300, 3<10.Kostorowce, XII. 309. Kunin, XII 43, 309. Łosie, XII 309. Międzybrodzie, XII. 309; XIII. 39, 42. Monastell'zeoc, XiXlXI. 36 Mrzygłód, XII. 309; XIII. 282; XXXI. 35. Niebieszczany, XII 309. Nowy Zagórz, XXIXI. 36. Odrzechowa, IV. 195; VIII. 424; XVII 253. Ołchowce, XII. 309, 310. Pielnia, X. 89; XVII. 253. Polana, XII. 309 Posada Jaćmierska, 1. 262; III. 14'2; IV. 195; V. 170; VIII, 61, 424; XII. 309. Posada Sanocka, 'XII, 309. Rymanów; IV. 235, 309, 311, 312; VI. 37, 53, 347; VII. 112, 2,55; XI. 27'5; XII. 300; XXIII. 153. Sanoczek, XII. 309. SaIIlok, I. 202; IV. 238; V. 237; VI. 78; VII. 204, 347; VIII 182; XI. 112; XII. 83. 309; XIII. 38, 40, 42, 60; �740 XIV. 86, 317, 328; XXIII. 165; XXV 17; XXXI. 36, 40, 42; XXXVI. 393; XXXVII. 207. Sanockie, I. 174, 197; XII. 309. 314; XXXI. 142. Pow. Sanok, I. 262; II. 257; III. 14'3; IV. 195, 307; V. 269, 300; VI. 37; VIII. 424; XI. 11'2; XXIII. 61, 70, M, 102, 104; XXVI. 54, 57; XXXV. 65, 66. Siemianowa" XII. 309. Sieniawa, XII. 309. Sojec,XUI. 39. Stróże, XIII. 38 Szczawne, XII. 309; .XXXI. 36. Trepcza, XXXI. 35, 36, 38, 41. Turzańsk, XII. 309. Tyrawa Solna, XII 309 Tyra.wa Wołoska, XIII. 282, 284. Wi'słok, XXIII. 102, 104. Wolica, XII309. Zaigórz, XII. 309; ,XIII. 40 Załuże, XIII. 40. zarszyn, IV. 195; VIII. 424. Zaslawice, XXXI. 35, 36, 42 zawadka Ryman, V. 195; Nazwy toponomastyczne pow. Sanok Bielik część zalrośli na Białej Górze, iXUI, 39. Cerkiewnaulica w Sanoku.. XIII. 39. Glinice - wzgórza, XlI.I. 39. Lado łąka, lXIII. 39, Nowy Swiat ulica w Sanoku, XIII. 3'9. Podgórze - ullea w Sanoku, XIII.39. Rybacka - ulica. w Sanoku.) XIII. 39: Sanowa uHca w Sanoku, XIII. 39. Selpy las miejski, XIIiI.~. Sojec 'bł~nie, XIII. 39, Wierzbolaz pole, XIII. 39. Wójtostwo - folwark p. Sanoldem XIII, 39. Zamkowa - ulica w Sanoku. XIII. 39. Zasanie grupa domów w Sanoku, ,XlIII. 39, Zydowska - ulica w Sanoku, .xIII. 39, Sanoczanin, XIII. 38 Sanoczanka, XIItI. 38, Sanisko moczary. X.XXI. 4,2, gm, zasław. 741 PoW: Siedlce. Broozków, XX 200. Domanice 2CX. 285. Kopcie. Xx. 285. Moko~ body, XX. 284, Mordy, XX. 284, 268. Niwiska, XIX. 285. Paprotna, XX. 2,M, 2'88 Pruszyn, XX. 285. Seroczyn, XiX. 285. Sied.lce, VII 224; xlv. 306; XIX. 58; XX. 27'5-278, 287, 289; J{1X1XVl.278. SiedleClkie, X. 35-2, 353; XVI. 412; XVIII. lOB, 117, 121; XX. 172, 173, 277; X:;XII. 110, 122; XXV1III. 'M. Gub. Siedlecka, XX. 2,S3. Skurzec, XIX. 285 Suchożebry, XX 284, 288. Wodynie, XiX. 285. ~buczyn, Xx. 285. Zeliszew, XX. 285. Pow. Sieradz. Bębnów, XXV .. X. Biezun, XVII. 162. Brąszowice, XlXlXV. 198. Chartupia Wielka·, X,iX'XVII. 245. Ozajkowa, X. 352. Dziagoszew, VB. 116. Jeziora, VII. 116. Kłocko, VII 116. Męka. VII. !l6, 121. Monice, VII. 116; XXVnI. 6'7 Podłężyce, VII. 110. Ruda, VII. 116 Sieradz, Siradia, Ziraz, Chirask, Seradz, Syradz, Siraz, VIiI. 113-128; XVI. 363; XIXII. 110. 116; XXIII. 66, 94; XXXV. 393; XXlXVU. 245. Sieradzkie, VII. 113-128; XVIII. 108; XX. 171, 182; X1X'X. 82; XXXVI1.453. Pow. Sieradz, XXlII. 65, 95, .96, 154; XX.XIII. 67. Trzebiiczne, VII. 116. Wola Męcka, VII. 116. Wośniki, VII 116, 121. zadzim, XXII. 112. Pow. Sierpiec. Piastowo, VIII. 3'95, 396. Piastowskie Piaski, VIII, 395. Sierpiec. Sierzp, Serpcz, Szerpcz, Ser~ peta, XlVII. 161; XVIII. 113. Pow. _ Sierpiec, VIII. 395, 434 Pow. Skierniewice. Skiierniewice, Squirnevicze,Squirnovicz, Squirznevicze, Skwiernie- V. 94; ,XIXII. UO; lXlXIV. XXJXVIII. 242. Pow. Skoczów. Briery, XVII. 229 Brenna. ,XXXV. 177; XOCXVI. 223, 224, 229, 2·50, 283, 2185.Cisownica .. Ciszowa Wielka, ZeisLowitz ,XVI.100. wicze, Pow. Sławno. De.rłów XX/XVI. 396; XXXVII. 410. Pow. Słupca. Bieniszewo, VIn. 219; XXVIII. 3 Kleczew, XXVII. 55, 74; .XlXX. 219, 220. Pow. SłupSk. Głowczyce, V. 321, 323. ;I~bice, V. 321; VI. 88. Kluki, V. 321323; VI. 88, 90-92. Rów, XXXVU. 265. Rta, Rto, Rotowo, Rotten, V. 322; VI. 90. Słupsk, StoLp, Sluppak, Slupsch, SLupz, Stolpz, Slupsk, Slupszko, Szlupische, Zlupen- V. 321; XXXVI. 393; XXXVII. 410. Pow. Słupsk, V. 324; VI. 81, 82; XXXVII. 265. StojęGyn, IV. 324, 325. Objazd, Wobiazda, Wobesta, XXXVIl. 265. Pow. Sochaczew. Sochaczew, Sochacew, .zochacaf XIV. 222. Pow. Sokołów. Cerall1ów, XiX. 284, 288; XX:XVI. 26. Jabłonna, XIX. 284, 285, 288, 290. Knychówek, XIX. 284, 28'5, 288. Kossów, ,XX. 284, 285, 288. Kożuchówek, .XIX. 284, 288. Rozbity Kamień, XX 284, 288. Skibsis, Ztolp, niew, XX. 284, 288 Sokołów. XX. 284, 288, 290. Skrzeszew, XX. 284, 285 28'8. Sterdyń. XX. 2'84, 285, 288, 290 Wirów, XX. 284, 288. Wyrozęby, X'X. 284, 288, 290. Zembr6w~ XX. 234, 288, 290. Pow. StaTogard. Gniew, XiXVI. 148. Rybark, X:XiXV. 61 Starogard, Stargród, Stargrad, Starigard, XiXVIII 103. Pow. Stopnica. Borzymów, IXIXV.s. ,X. Czarkowy, ,XI. 3117 Dziesławice, VIII. 321; XXI. 259. Janina, VIII. 439; XlXVI. 36 Jastrzębice, VIII 210. Korczyn, XI. 316. Ossówka, I. 23; IX 196; X1XI. 258, 260; xxV. X. Sicisławice, XI. 316. Pow. stopnica, I. 23; VIII. 210, 439; 196; XI. 317; XXI. 258-260; XXVI. 36 Tuczempy, XI. 381. Zerniki Dolne, VIII. 2.l{); XXI. 25-9. Zydów,XXI. 66, 252. Pow Strumień. Lall1dek, Lęda, VII. 199. Pow. Strzegów. Byczyn, Pitschen, Pyshyn, IX:DX.5. Pow. Strzelce Wielkie. Dombrowe, XIX. 19. Dombrowke, x.I:X 19. Grodzisko, XIX. 27. JemieLuica, ImieLnik, Himmelwitz, II. 118. Pow. Strzelce, X1XV. Hl. Strzelce WI II. 123 Wąsów, Wonzow, Wqsosze, 'XXiXVIII. 417. Zimnawoda, Kaltwasser, II. 123 Pow. Strzelno. Strzelin, Białobrzezie, RotschLoss. XlXJXVIII. 4117.Borek, Grossburg, XliX. 7. Borów-Bohrau, 'xliX. 7. Bork, XIX. 7. Strze-lno, 'Strelno, IV. 171; X'XlXVIII. 327, 417. By- �743 742 czyn, Pitschen, XI,X. 5; XIII. 7. Sobota, Bobotka, Zobten, II. 123. Zuckelnilk, XVII. 187 Pow. StrzY'żów. Łąc~i, IV. 311. Łęki, XI 67, 128, 100, 191, 4<06,407; ~~XV. 18, 38, 39. MarkuszQwa, XIV. 2'95. Pow. Strzyżów, III. 156; IV. 195, 310; XIV. 295; XXXV. 39. Pow. Sulęcin. Łagów. XXXVII. 412. Pow. Suwałki. Filipów, VI,I. 338. Suwałki, VII. 223; XXXIV. 14.2.Suwalszczyzna, XiX. 315; Ł~X. 84, 107, 117, 118. Gub. Suwallska, VIII. 218. Pow. Śrem. Bodzyniewo, XIV. 200. Dobczyn, X!~IX. 271. Kórnik, KUl'llilk. I. 64; X:X:XVI. 395. Lubiatów, XI 195. Mechlin, XJX.XIX. 328 Sram, Szrem, Zrem, Srem, Cirem, SiT'eme, Serem, Srz~ Sreme, Scrim, Strym, Shrem, Strzym, Strzem, Szrim, Srim, Scrym, Screm, Srzem, Schrim, XII. 108. Pow. Śrem, IX. 195. Pow. Środa. Belkau, XIX.3. Cezarowice, Zies€rwitz, Sciseronici, ,XJV[l. 187. Chwałlków, ~X!XVII. 14'2. Gniewków, Gniejgau, XIX. 13, 24. Gohlau, Golov, GoLa., XIX. 24. Iwno, ~XI. 2514; XJXVIII. 130; )CXJXII. 41. KO'selwitz, p Gniefgau, XIX. 13, 24. Kosiau, XIX. 13. Kostrzyn, ;XX;XII. 41, 43, 44 Mystki, XiX. 17\1 Nietrzanów, XX. 171. Polwica, X,X'X'VII. 132. Sarbinów, XXVI, 10, 17. Pow. Środa XIlX. 3, 13, 14, 24; XXXVII. 142. Wygoda, XXVIII. 132. zaniemyśl, Santomischl, XXXVII. 142, 14'3. l, Pow Świecie. Biechówka, XXIII. 118, Bukówno, V. 32,1. Dąbrowa, XXIXVI. 401. Grabowa Góra, VIII. 320. N'owe, Neunburg, Noybork, XVIII.' 132, 13'5. Pow. Świecie, X.XlXI. 171. Sa,rtowice Górne, Sartawiz, Zartawicza, Sartawitz, Sardewicz, Ober Sartawitz, Swece, Schartowicz, Scartowicz, Zv:ece, Sarkawice, Świecie, Zwece, Sueche, Swetz, Sweze, Schwetz, S. an der Weichsel, V. 3':n; XVIII. 132; ~XXVIII. 103. Pow. Świętochłowice. XXIX. 129; XXX. 241. Pow. Syców. Dombrowe, XIX. 19. Gola, Gohle, XIlX 24. Gostiz, Gostzeczna, Goschuetz, XIX. 25. Klein Kosel, XIX. 13. Międzybórz, Mittelwalde, II. 123. Miłogoszowice, Milogoschowicz, XliX. 25. Pawłowa, Pawelau, XIX. 23. Pow. Syców, II. 125; XXXVIII. 327. Pow. Ścinawa. Dębcz, Tampz, XIX. 15 OberNieder- Mittel Dammer, XIX. 19. Gościec, Miłogoszowice, Muehlgast, Gostech, iogoschwicz, Gosc, Kostitz, Mi- XIX. 25. Pow. Świdnioca. Gross-Klein Kosel, XIX.13. Świdnica, XXXVIII. 417. Zagań, XXXVIII. 417. ZalI'ów, XXXVIII. 417. Pow. Szamotuły. Komorowo XXXIX. 266. Pow. Szczecin. Szczecin Stettin, I. 267; XIV .. 39, 40, 43 50, 51, 209; XVII 194; XX~VII. 265, 293. Zempin, XVII. 188.' Pow Szczecinek. Parsęck, XXXIX. 283, 299, 29U. Pow. Szczytno. Margraibowa, VII. 95. SOŚl1ia, XXV. X. Szczytno,\ Ortelsburg, XXXII. 40, 42, 45; X'XXVII. 415. XXXVIII. 339, 44<5.Pow. Szczytno. VII. 95; XXIII. 50, 621 97. Tylków, VII. 95. Wielbork, X!XIII. 60,62, 109. Zimnawoda, Kaltwasser, II. 123. Pow. Sztum. Dzierzgań. Christburg, IXIX:III.12. Michorów, XXl~. 180 Pow. Sztum" XXIX. 180. Pow. 8zubin. Gąsawa, XXVIII. 1'24. Kcynia, XXXIX 280. Smogulec, XXXV. 179. Pow. Szubin, 'XXXV. 179. Zabiczyn, XXXV. 17'9. Pow. Tarnobrz.eg. Dzików, XXI. 266. Furmany, V. 294. Grędek, XXiIY 6. Grębów, I. 85, 86; XI. 278; XXIX. 1, 5. Jadachy, VIII 3096. Jamnica, XXIX. 1. JaS'tkowi'ce, 1. 50, 79, 81, 83, 85, 86. Jeziorko., XXIX. 1. Justkawice, XX. 1H2. Ka'czy Grądek, Ka'czy Grodek) X,XIX. 6. Klonów, XXIX. 6. K,rawce, X'XIX. 3. Łazi'ska, XXIX 6. Miechocin; I. 129. Miętne, XXI'X. 6, 7. Nadbrzezie,. VIII. 234; XX. 182. 01endry, XXIX. 6. Palędzie, X. 135. Radomyśl, VIII. 507. Rozwadów. I. 144; VII. 112; X'1II. 263; XXI. 266; XXHI 124; XXV. 50, 70; XXIX. 1, 3. Rybna Kolonia, XXXVI. 296, 297. Sobów, VIII. 396 Sokół, XXTX. 6. Stale, I. 47, 51, 79, In, 83-86, 129, 130; X. 135; XI. 274; XIV. 47, 215; XVI. 290; XXI. 266 Tarnobrzeg, I. 61, 81, 8'9, 124,144; VII. 177; VIllI. 57,70, 234; XI. 96; XIV. 34. 46, 47, 170, 215, 290; XXI. 267; XXIII. 124; XXIV. 112, 113; X,XIX 1; XXXV. 62. 64l 68, 74; XXXVII. 29. Ta,rnobrzeskie, I. 50, 129; VI. 376, 412; IX. 258; XVI. 290. Pow. Tarnobrzeg, L 46, 50, 63, 79, 83; 85; IV. 195; VII. 92; oX.135; XIV. 161, n5'; XVIII. 11; XX. 182; XXXV. 73. Wydra, X,XIX. 6. Nazwy toponomastyczne pow. Tarnobrzeg. Bardo - pole, XI. 274, gm. Stale. Choina - las, XI .. 2'74,.gm. Stale. Dulów Grad, Duluw Grod"XIXiliX. 6, gm. Grębów. Głogów la~. X:I. 2'74, gm. Stale. Grądek -zabudow., ,X.XII/X.6, gm. Grębów. Grzęba - łXJXlDX5,t gm. Grębów. Jaworów grad, Jaworuw grad, X.XIx.. 6, gm. G rębów. Jaźwiń XXIX. 5,. 7, gm. Grębów. Kąt OC XIX. 5, gm. Grębów. Klonów _ przysiółek, XXIX'. 6, gm. G,I'ę. bów. Lipowe Grady, Lipowe grody, XXIX. Q gm. Grębów. Lipie _ las, .XI. 274, gm. Stale. Łaziska _ zabudowanie, XXI.X. 6, gm. Grębów. Miętne przysiółek,. IX/XIX. 6, gm. Grębów. Mokrzyska Gać. XII. 275. Niwa za'budowanie, X,x.r.X. 6, gm. Grębiów. Nowiny - przysiółek, XXIX, 6. Piasek - XX:rX. 5,. gm. Grębów. Sokół przysiółek, XXIX 6. gm. Grębów. Szlachecka, iX1XillX'. 5, gm. Grębów. Tarnina - pole, ,XI. 2.74 gm. Stale. Trzeciepastwisko, ,XI. '2174, gm. Stale. Wielki Grad, Wielgi Grod, XXl.X. 6, gm. Grębów. Wiry - zabudo- �745 744 wania. XXIX. 6, gm. Grębów. przysiółek, ~XIX, 6, gm. Grębów. Zabrnie Dolne i Zabrnie Górne, przysiółek,. XXIX. 6,gm. Grębów. Zaoście, Z<iuośic część Piasku gm. Grębów, XXXIX 7. Zapolednik przysiółek. XXIX. 6,gm. Grębów.Zarokicińki pole, XI. 274, gm. Stale. Pow. Ta'I"llowskie Góry. BIachotta, Xl X. 6, Kozłowa góra, Koschwitz, Koslowagora, Koslowa Góra, iII. 195; lXIIX. 13. Repecka, X'XXVI. 293. 295; XXXIX 266, 268. Rybna kolonia, XXXIX. 264.,270, 272, 27:3.Tarnowice, Tarnowskie Góry, XVI. 103 Pow. Tarnowskie Góry, II. 125, 193; XIX. 6, 13; XXV. Ill. Wierszowa, XXV: Il2; XXXIX. 27. Pow. Tarnów. Bogoniowice, XXXIV. 197. Bogumiłowice, X. 94; XIV 18'2, 183. Chyszów.. XiXII I. 85, 96. Ciężkowice, I. 188; IV. 309, 3Il,314, 317; VI 294; XI. 327; XXVI. 89; XXXV. 25. 26, 38. Dąbrowa, XXIII. 15£. Gromni'k, I'X. 258. Jawornik, XXIII. 87 104. Lichwin, liX. 254; XXXVI. 24'3. Ltsia Góra, IX. 259. Lubcza .. IX. 258. Łękawica, IX. 258. Poręba Radlna, IV. 311. Ryglice, VI. 196. Rzędzin, XXVI. 6. Skrzyszów, XU. 3'21; XIII. 254. 255. Świebodzin, VII. 177 Tarnów. I. 64; II. 95, 236; III. 46, Stl, 296, 391; VI. 5, 28, 34, 291, 3·16; 15tl, 192, 285, 335; V. 49, 99. 295, 370; VII.96, Il2, 17'6, 177, 218, 238 25tl; VIII 164 335; IX. 1000, 102, 258, 260, 262; X. 94, 96, 155. 450; ~I. 322. 4Q1; XII. 116, 121; XUI. Wydrza 36,62; XIV. 174, 182; XV. 223; XVI. 410, 414; XiXI. 95; XXXIII. 156; XXXV. lO, 18, 24, 68, 70; XXXVI. 43, 47, 50, 243. 394; XXXVH. 150, 204, 200; XXXIX. 444. Tarnowskie, II. 334; X. 261; XIII. 254; XV. 2120; XXIII. 156; XXXV. 61, 63. Pow. Tarnów, II. 125; IV. 195.. 310; VI. 395; VIII. 142, 157, 168, 202; ID{. 254, '258. 259; XXIII~ 58 69, 70, 82, 85,87, 90, 96, 98 ,104, 156; XIXXI. 174. Tuchów .. XXXI. 174; XX'XVI. 2'56. Tuchows~czyzna,I1X .. 254. Wierzchosławice, X. 450. Wola Rzędziń'Sika, XIII. 36. Zail.aisowa, II. 373.,374; IV. 49; VII. 222 Zabno, VIII. 53; XXX. 153. Pow. Tczew. Tczew,Dirschau, Derschaw,' Dersov, Dersovia, Tersev, Dyrsov, Therssov, sev, Trsevia, Dirszowe, Thsezow, Tre- Trsev, Trsow,. XVIII. 132; XXVIII. 103; XXXIII. 4 Pow. Tomaszów Lubelski. Huta szklana, IV. Il; V. 167. Jarczów, VII 22,9; XXIII.l2,2; XiXVIII 48. Krynice, IV. 200; XVIII: 59, 99. Łaszczów" Ul. 191, 314, 316, 325--327 Tomaszów Lubelski, XIX. 62, 64, 65; :XXIV. 98. Tomaszowskie, XXVIII. 17'7. Pow Tomarszów LuIboełski,I 158, 159; III. 191, 314; V. 167; XVIII. 99; XXXII 120, 122; XiXlIiI 59; XXVIII. 48. Tyszowce, VIII. In, 174.. Pow. Toruń. Chełmża, Culmsee, Kulmsee, XXV s. VI. Papowo Biskupie, Papau, XXIX 167, 169. Rzęczków, XiXV. s. V. Toruń, Toroń, Thorn, Thorun, Torunium, II. 348, 358. III. 165; X. 9; XI 112, 342; XVI. Ill; XVII. 75; XVIII. 132; XXI. n. 75; XXVIII. 103; XXXII. 43; XXXV. 175; XXXVI. 394; XXXVII. 241, 454, 400, 469, 484, ToruIl. XXXVIII, 422, 433, 462. Pow. Trzebnica. Borów,Bornov, Borov, XIX. 7. Chróśdna, Croscyna, Crosczina, Kroschczina, Gross Kleinkrut- II. Gross- Klein Commerowe, Comorow .., XIX. II. Dombrowe, XIX. 19. Głogczyce, schen, X,IX. Glogszycz, Glokschutz, Klokschicz, XIX. 22, Głógczyce, XXXVI. 85. Klein Biadauschke, XIX. 4. Komorniki, Kummernikk, XIX. 12. PaWłowicze, Pawelwitz, Paulo v, Paulowicz, Pawelau, Pawłów, XIX 23. Piast, Piastenthal, 395. Trzebnica, Trzebnice, nyc, Trebnich, Trebniz, VHI. Treb- Villa fo- II. 124; VIII. 359; XXIXVIU. 327, 417. Pow. Trzebnica, IiI. 135; ,X!l\X, 4, 7, 11, 12, 1>9,22, ,23. Pow. Tuchola. Piastoszyn, VIiIiI. 3'95, 397 Tuchola., Tuchel, XIXlVIII. 103. Pow. Tuchola, VIII. 395. Pow. Wadowice. Andrychów, NI. 138, 140.,154, 2~"1, 331; IV. 117; V. 309; VII. 224; IX. 254, 287, 293; X. 220; XI. 69. 70, 194; XIV 302, 370; XVI. 79,81; XX 246; X~III. 91, 161, 167; XXIV. 103; XXXVI. 224. 229, 236, 24'3-245;XXXVIII. 296. Bachowice. IV. 3U; XI 277. Barwałd, Barwald, Harwald, V. 252; XiXVHI. 7'5.. 76. Biertowice, XXIV. 115 Brzezinka przy Andrychowie, rensis, Trebenicz, Trebnitz, IV. 311; XX. 246; XXXVI. 224, 250. Brzozowa, XI. 373, 375.. 37637'9, 380-387; XIV 3'31. Budzów, XIV. 164; XXXVI. 223. 224, 229, 232, 245, 250. Choc7Jnia, IV. 262; XI. 199; XIXlXIV.158, 166; XXXV. 23. Dą.brówka.. XXXIV. 160. Frydrychowice, I,X. 262; XI 70, 199; XlX~VI. 244, 249. Gierałtowice, XI. 199. Głęlbowice, VII, 225; XX. 301. Gorzeń, IX. 262; XXlIII 180; XXIV. 158; XiXXVI. 249. Graboszyce, XI. 199. Harbutowice, XII. 24; XiX'XVI. 224,229.,234, 244,245, 249, 250. Jaszczurowa, XXXIV. 158-160-165; XXX¥!. 224, 245. 250. Inwaid, II. 63, 252; IV. 117; IX. 186, 262.. 407; Xl. 69, 70, 194, 199; XIV. 377, 378; XiX. 246; XXHI. 16'!; XXVIII. 76; XXXIV. 165; X:XXVI. 244, 2419.Izdebnik, I. 224; 337; XI. 383; XXXVI. 245. Ka'czyna. XX'XVI. 245, 250. Kalwaria Zebrzydowska, H. 65; V. 122; VII 25:6; VIII. 53; IX. 254; X. 337; XI. 71, 191, 397; X~IV.263, 300; XVI. 8il, 304, 374; XXVIII 79; XXXVII 285, 307; XX:XVIU. 296; XXXIX. 315. Klecza, II 232. Korcza, XX. 250 Koziniec, XXXIV 166; XiXiXVI. 224, 22-9, 234, 250 Krzędn, XXXV. 13,41. Lachowce, IV 187. Lanckorona, Lackorona.. III. 114; V. 25'2; X. 119, 274; XUI. 1, 62;XXXI. 84; XXXIV. 164; XXlXV'I. .236, 245. Laskowa,. IV. 311. Leńczów, XXXIV 166. Leśnica XXX'VI. 245, 250. Lipowa. xXtXVI. 229. Łączany, X. 455. Łękawica, XiXX. 1M; XXXVI. 224, 229, 245, 250. Mucharz, XVI. 100, 101; X"XXVI. 224, 244, 245, �746 :lil· I 1 f. i '/I ! . t; , ~; < J 24!l 250; XiXOCVII. 534. Nidek, 91, 107; XX VIIII. 75; XXX. 151. II. 232. Paleza, ,XJXIXVI. 224., Wieprz. XI. 70; XX 246, 285; 244, 245, 2<W" 250. Palezewice XXXI. 163; XXXVI. 245. WitaXVI. 213. Piotrowice, IV. Hl. Po~ nowice, XI. 73; XVI. 213. Zabiedr. VIII. 393; IX. 9'3, 299; chełmna., XXXVI. 223, 245, '250. XXXV. 41. PonikI. Ponikiew Zagórnik, Xl. 69; XX. 246; XXIV. 164, 166; XJXXVI 224: XXXVI 224, 229, 249, 250. Za245, 250. Poręba. Swinm. XXXVI. krzów, XX:XVlI. 224. Zator, IV. 250. Przeeiszów, Prejeów, I. 164 IH; VIII. 59; XIII. 243 Zawadka, Przybradz, XI. 199. Radocza, XI. IX. 262. Zebrzydowice, XVI. -304, 199. Roezyny, XI. 70; XX. 246; 305, 315q 374, 385; XVU. 60; XIX. XXXVI. 224. Rudze, IV. 311. 67. Zem\birzyce, VIII.164; X!XXIV. Rzyki, XL, 70; XX. 240; XXXVI. 170; XXXVI. 223-235, 245, 250. 224, 229, 244, 245, 249. Skawa, Nazwy toponomastyczne pow. WaVIIIl. 164. Skawce, XXJXI. 84; dowice. XlXXIV. 168; XXXVI 224. 245. Gaehówka karczma, XXXIV. Sikawinki, X:XXIV. 169; XXXVI. 100, 162, p. Wadowt'ce. Las lęka224, 245, 250. SOSIlowice, XIX. 49 wieki, XIX;X:IV.166, p. WadowiSrpytkowice, XIII. 243-245. Stryce. Mikolaj _ przysiółek, XXX'IV. szow, ,DX. 186, 189; X;X'XVI 224, 400 p. Wadowi-ce. Pod Lipkami, 245, 25{).Sułkowice .. III. 154, 155; IV. 81. XI. 69, 70; XXXVI. 2'24, 245, 25{) Pow. Wałbrzy<:h. S2il:eszowice" Sleszowice, XXXIV. Solice, Salzborn,. Salzbrunnen, 161, 164, 168, 170, Targanica, XX. Salczburn, III. 2'91, 246; XXXV. 23; XXXVI 224.. 229, Pow. Wałcz. 244, 249, 250. Tarnawa, XXXIV. Wa<łcz, Walęez, Walecz, Waleze, l58.Tłuczania, X:X.X,18'1;Xx:X[V. Walda, Welcz~ Volzen.1 Cron, 167. Tomice, XI. 199. Wadowice, Crone, Corona, Krone,. ArnesI. 189, 191; II. 71, 96, 175, 218. III. 163, 164, 192, 286; VI'!. 203, krone, Arnskron, Deutsche Krone, 256; VIII. 66, 114, 117, 164; IX. XI. 00. 254, 262· 263; 'Ja!. 33, 38, 69, 73, Pow. Warszawa. 199, 385; XII. 27; XIV. 164; XVI. Bródno Stare, XXXIX. 280. Gocław, Xx. 286. Grodzisk, Xx. 286; 88; XVII. 69;XXDII. 62; XXVII. XXXVII 246. Lipków, X. 102. 88; :XVliI. 69; oXlX:III.62; XXVII. Otwock, XX[X. 179. Palmiry, 180; XXX. 181. XXXIV. 158, 159; XXXV. 61; XXXVI. 222, 225.,233, XXXVI. 5. Powsin. XXII. 117. 244; XXXVII. 208; X:XlXVIIII.296. Raszyn, III. 9:5. Swidry Wielikie, Wadowiakie, V. 167; XVI. 387. XVITI. 132; X:XI. 66, 249. UmiaPow. Wadowice, II. 63; IV. 195, stów, I. 3l .. 18'5. Wall'szawa, War279.. 311; VlIII. 66, 70, 150, 164, szowa, Warszewa, Varsovia, Var393; IX.90, 186, 253, 254, 262, 391; sehovia, I. 31, 185; II. 1, 3, 66, 73; XI. 67. 71; XII1.16O; XXIII. 84, 94, 95, 311, 341, 3~, 355, 358; 74? ILL 134; IV 114., 402., 404; VII. 239; VIII. 173, 396, 398; X. 9, 101, 102, 455, 457; XI. 110, 112, 118, 181, '275,2919, 342, 344., 417; XIII. 79" 266; XV 248; XVI. 268, 279, 200, 326, 330, 33'2, 412.~4.20, 427, 4'28; XVIII. 11~. 134; XIX. 60; XX.172, 278; XXI. 40, 61, 70, 71, 75, 76, 77, 91, 92, 248, 256, 259, 263, 265; XXVI.119, 127; XXVIII 29, 111, '2'15, 230; XXIX. 235; XX:XV. 66; XXXVI. 20, 26... 27, 36, 6\2. 69, 7,1; XXXVII. 145, 207, 209, 244, 412, 456; 45'9, 460, 469, 4'86; XXXVIII 210, 3013 44'6; X~XIX. 3'23, 367, 403. Warszawskie, XW. 412; XXXV. 60. Pow Wa~zawa, XXII.110, 160; XJXIII. 187 Gub.' WarszawSka, XVIII. 121; Wilanów, XXIlI. 117; XXV. 1m. Zakrzów Leśny, XXIII. 187. Pow Wąbrzeźno . Lisewo, xx!xrx. 28\3.. 289, 2-90. PQw. Wągrówiec. Łopienno, XXiX. 258; XXXIII 157; Rzym, XXV]II. 137. Skoki, IX.375. Pow. Wągrówiec VIII. 219; X!XVIU. 137; XXXIX. 1334.Wojciechów, XiXXll1X.~59, 2,91. Pow. Wejherowo. Bendargowo, Będargowo, IV. 321. Gdynia .xXVIII. 35; XXiXVII. 411. Gnieżdżewo, X:XXVII. 6. Luzin, fliX.91. Wejherowo, Wejerowo V. 321; VIII. 312, 314; XXVIII 103; XXXVII. 4'60. Ząblewo, V. 321 Pow. Welawa, Iława n. Preglem. Tapiowo, III. 103. Pow. Węgrów Podlaski. Cierpięta, XIX. 286. CzerwQnka, XX. 284, 283. Dr.gicz, XX. 286. Grabiny, XX. 286. Grębków, XX. 2£5. KsiężYZJIla, XX. 286. LeŚina, XX. 284.. 286, 288. Liw, XX. 285. Miedzna, XX. 284, 288 Polków, .XiX. 286. Prostyn, XX. 284 285, 288; XXVII. 486 Rabiany, XX. 286. Rowiska, XX. 286. Rzym karczma, XXVIII. 135-1138, 140 sadowne, XX. 2'85. Sekłok, Szakłak, X!X. 2-86. Soboń, XlIII 9, 12. Stawiska, XX. 286. Suchodół, XY 286. Węgrów, X.x. 278. 284, 287, 28'8; X:XVII. 120; XXVIII. 134;XXXVII. 485; XXXIX. 115, 121, .550. Pow Węgrów., XlIII. 9. Wielądki, XX. 286. Wielgie, XX. 286. Wieliczna, X,X 28,6. Wola KorytniJca, Xx. 286. Wyszików, XX. 284, '2'S8. Zgrzebichy, XX.. 286. Żelazów, Żelazowa, Xx. 286. Pow. WielicZJka (dawniejszy) BieńJków, VIII. 89. Bieżanów, Biere:anów, IV. 451; XI. 383; XXX. 37, 3·9, 41, 46-49, 51, 5660, 63, 65,68, 70 Bidory, V. 223. Bi'skupice, V. 226----"2.28; XXX. 5,1. Bodzanów, VIII. 11'2. Bogucice, IV. 287; XI. 270; X'X:X. 61. Borek Failęcki, XI.17, 18, 25, 32. 145. Bugaj l Xl. 17--121,24, 32, 34, 41-44, 13{}-,135, 145, 149, 159. lIH. XXX. 62; XXXVI. 224, 229. BY'szyca, X. 47; XXXVI. 245. Chorowice, VIII. 3·35; XI'!. 50, 219. Dobczy·ee, VI. 112 306; XI. 17, 32; Xlm. 62. Gdów, XXXIX. 294. Glichów, XXXVI. 246. Kędzierzynka, X. 94. Kobielniki, x.xrx. 104, W5. Kobierzyn, XVII. 232. Kunice, IX. 262 XII. 133. Łazany, X,XXIX. 334 Mogilany. VIII.335, 403. R~nowa, V. 87. Siepraw, VIII. 89; X. 47, 48; �748 749 XI. 17, 33, 13,6. 154, 192; XXIII. 71, 87; X,XX. 40, 43,56, 63, 72; XXXV. 25, 39. Sieraków1XXXV 27. XX!XVI.245. Sierpowice, XVI, 351. Sidz~na, Siędzina. XXX. 61; X'X:XVI.249. Skawina, II.68, 345; . V. 1222;VDII. 224, 335.,443; XI 17. 20, 21, 23, 29, 34, 40, 44, 47, 49, 140, 144. 146; XI. 24, 38, 44, 50, 123, 133-135, 191; "UL 62, 244, 245;XXII. 138; 'XXDII 154; XXIV. 106; XXX. 39-43, 45-49 52, 56, 62, 67; 71-73; X!XXI. 60. SkotnTh:i1 IV. 27:9; IX. 94; X. 47, 89; XIII. 44, ,83, 137. Skrzynka, XXJXVI. 245, 247.• 2'49. Stadniki, V. 224; X.' 94. Stry.S'zowa V. 225, 231. Swoszowice, VII. 112; VIII. 3a5; XI. 20-22, 30, 34, 147, 150. 1;57. Sledziejowi!ce, XX!X. 49. Świątniki Gocne, 'I. 62; XI. 17, 21, 23, 198; X,XX. 40-43, 45, 49, 50, 51, 5~1j9, 50, 62-64, 68, 70 -72. Sygneczów, XXX.71. Trombki, Trąbki, IX. 260; XXV. 32; XXXVI. 2419 Tyniec, III. 267; IV. 100, 337; V. :223, 278; VI. 295; VIllI. 160; rx. 94; X. 87, 119; XI. 20, 23, 34, 40, 44. 47, 130, 133, 134, 141, 147, 153; XII. 42.. 191; XIII. 64; XVIIlI. 108; X'XIII. 154; X'XXV. 19, '26-28; XXXVI. 240; XXXIX.598. Węglówka, XXXVI. 223, 229. WieliczJka, Magnum SaL. VeHczka, VieHczka, WieHcza Sól, [. 61, 64; II. 355; III. 347, 350, V. 91. 99, 100, 235; 278; 290; 391; 357, 385, .388; IV. 27'8, 291, 344; V. 91, 99, 100, 235, 278\ 290, 391; VI.6; VII. 212..238; VIII. 29, 112; I~. 102, 257, 259; X. 221, 324, 452; X'I. 17. 31, 35, 41, 42, 45, 418,49, 96, 111, 130, 132-134, 142, 144. 148, 322, 381; XIII. 50, 62, 65; XIV: 345, 400; XXI. 2.67; XXII. 162; XXVII. 155; XXVIII. 127; XX'X. 37-39, 41, 43, 46., 47, 5559, 61-65, 67-69, 71, 118, 217, XXXV. 8, '27.. 38, 40, 62, 68, 180; X!XXVI. 43, 49, 50. Wielickie, IV. 33'5. Pow. Wieliczka. II. 373; IV. 195; V. 100, 220, 233; VIL22Z; VIII. 49,56, 60.,89, lI7; IX. 64, 168, 197,253; X. 46, 47, 102, 448; XI. 73, 192, 342; XIV.167; XXIII. 5,9. 68, 70, 84, 92--94, 100, 105, 115; XXVIII. 136;X'XX. 36; XiXXV. 39, 69 Wierzbanowa,IJ:X. 64; 'XI. 73; XXIXVI. 244, 249. Wiśniowa, IX. 257, 259; XXIII 115. Witkowice, lXV. 151. Włosania, XU. 44, 50. Wola Duchacka., II 361, 362, 369; V. 289; XlI. 44, 52. 123, 134. Wrząsowa. XII 44, 220. Zablocie,. X. 255; XI.380. Zakliczyn, X. 168, 424; 'XX,X 42.. 43, 45, 5,1, 55, 65, 'ł2. za:k,rzówek, III. 162; XII. ,38; XXIV. 107 Z)bydniowice, XII. 44, 12~127, 137. Zręcz)'1ce, IV. 224, 231; XXXVI. 245. Zerosławice, XXXV·I. 215. Nazwy toponomastyczne pow. Wie-, Hczka. Bagienko las, V. 222, 223..231, gm, Skawina. Bańkoskie - przysiółek Bierczy, VUI. 153. Bory la,\. V. 222, gm. Skawina, Cmentarzysko pole, V. 224 om, Stadniki. Debrza - pastwisko, V. 224, gm. Stadniki. Dzwonia debrz., pastwisko, V. 226, gm. Stryszowa. Habiedowe. Habiedowy dó~, V. 226. gm. Lfpnik. Kąty - część wsi Lipnika, V. 226. Kościelisk - pole, V 224 225, gm. Stadniki. przysiół, V. 2'27, gm. Świątniki górne. Pow. Wieluń Komorniki, VIII. 220. Wieluń, X. 401; 'XXVI. 18, 23; XXXV. 66; X,XXVII. 270; XXXVIII. 232; XXXI'X. 246, 348. Wieluńskie, 'XVI. 428. Pow. Wieluń, VIII.220; XV. 2. Pow. Wieleń, XV. 2. Pow. Wielkie Strzelce. Kommorniken, XIX. 11, 12. Pow. Wielkie Strzelce, X!IX. 3, 12, 19, 27. Ujazd, II. 120. Pow. Włocławek. Brześć Kujawski, :XXXIX. 254, 257, 286,290 Choceń, 'XXI. 66, 250. Chodcz, VIII. 88. Dobrzyń, Dobrzeń, X'VI'I.75. Kowal, XXII 63. Kretki, VIII. 439. Lubień, XlXXVII 485. Smogorzewo, 'XX. 170. Włocławek, Radawek, Wrodaivek, X.9; XL 1&3; XVI. 428, 429; 'XVII. 164; XiXI 75, 270; XXVI. 8. 14; XXXVI. 394; XX1XVII. 24'2, 491. Pow Włocławek, XXXVII. 412. Pow. Włodawa Dominiczyn, XX,. 285. Gródek, Xx. 285. Irkuck. 'XX 286. Luta, XX. 285. Macoszyn Mały, Wielki, XX. 285. Majdan Stuleński, X'XI. 94. Opole, VIII. 284. 28!l, . ,90. Orchówek, X'X. 284, 288, 290 Ossowa. 'XX. 285. Ostrów, Xx. 285, 290. OstroW1ki, X'X. 284, 288. Parczew, XX. 278, 285,' 287.' Sosnowica, XX. 284, 2'88, 290. Sudybor XXV 5, 6. Uhrusk, Huhrusk. Huhrosko, XX. 284. 285, 28'8. Urszulin, XX. 285. Wereszczyn. Wydarta XiX. 284, 285, 288, 290 Wisznice, 'XX. 284, 288, 290. Włodawa, XIV. 332; XVIII. 121; XX 282, 284, 28~, 288, 290; XXI. 94. Pow. Włodawa, 'XiXV 5; XXIX. 153, 154; XXXIrI. 153. Pow. Włoszezowa. Błotna, XX. 172. Czaryż, XiI.272. Grodek, II.218. Krzepiń, 'XXXVI. 285. Pow. Wolsztyn. Bo-ruja Kościelna, XlXXIV. 200. Lubnica, Lobnitz, VIII. 302. Pow. Wołów. Belkau, Be]k, XIX. 3. Dęby, Dahme, Dambe, 'XIIX. 15. GHnaj, Gleinau, II, 13. Lubiąż, Lubens, Leubus, XVII. 117, 118. pawelschowe, Pawloszewo, XIX. 23. Pow. Wołów, X'I:Y 8. 23. Pow. Wołyń. Wołyń n. Odrą, III. 7; X'XXVI 283, 285. Pow. Wrocław. Bródź, Bróźdź, Protsch, XIX 8. Dęoby, Dempe, XIX. 15, 16. Dobkowic;>;., Dobchowicz, Duckwitz, xrx. 18. Kosel, Cosanowo, Cosnow, XIX. 13. Kostynlot. Kostenblutt, 'II. U8. N.am)'lSłów, XXXVII'!. 417. Osiel, Rosenthal, II 123. Protsch p. Bródź. 'XIX. 8. Scxbótka, Zobte. II. 118. Strachowice, X'X'XVHI. 327. Strv:egom(iec), XXXV ITI 417. Sumik, Neukirchen, II. 123. Sychowa, Baierhof, II. 123. Tyńcza, Tinz. Tyniec, Maly, DL 122, 123. Wielki Muchooor, Lohbriick, XXXVUl. 327. Wieś głupich Maćków, Miitzkendorf, II. 123. Wrocław, Vratislavia.. Breslau. I 25, 26, 223, �751 750 224; 1'1. 116, 122-124, 187, 289; VI. 288; VTII. 395; X. 9; XI. 110; XII. 108; XUI. 7, 62; XIV. 219; XVI. ZBZ, 417; 'XXII. 114; XXIV. 94; XXX.235; XXXI.92; XXXIII. 25; XX'XVI. 38; X;XXVII. 143, 145, 147, 152, 412... 457, 460. !Pow Wrocław, XI'X. 7,.. 8, 13, 16, 18; XX,XVII. 450. Pow. Września .. Borzykowo, IXiX'XIV.200. Czeszewo, XXXVIII. 302. Miłosław, IV. 153. WrzeŚinia" Wresohen, X:IV. 3~2. Pow. Wschowa. Lubania, 'X'X'XVII 147. Łys~ny. IV. 153. Wschowa, yschovia., Veschov, Czechowa, Wrowstat, Freistat, Frauenstadt, Fraustadt, . Wyrzysk, Wy- XXXV. 7'0. Zgnilki, XX'XIX. 80, 291. Pow. Wysokie Mazowieckie. Tykocin, VII. 96; XXIII. 66; XXV. 2; 'X;XVI'I. 120; XXVIII. 132.. TykocińSkie" V. 378, 379; VI 34, 36; !XX. 301-302; X;X'XV. 60. Wysokie Mazowieckie, .xXIII66. Pow. Wysokie Mazowieckie, 'X:x.XII. 41. Pow. zabrze. Chudow, Chudoba,Chudów,XIX 11. Dombrawa, X'IX. 19. Zabrze, XVI. 103; X'X'XVII. 410. Pow. Za!brze, X~X. 11.. 19. Pow. Zamość. Lipsko, XXII. 157. Radochoszcz, 'Xx)XI. 166. Skiel'bieszów, XXI 95. Szczebrzeszyn., 'XXVIII. 174, rzysko, :' Un- Wrowinstat, XlX'XV'II. 70. Pow. Wyrzys!lc Nakło, XIX. M. . Schova, schova, Wyritz, Wirsitz, 182. Tworyczów, VI. 36. Udrycz, XXXI. 166. Wielącze, X'XIII. 157. Zamość, I. 125; IV. 56; VrI. 215; XIII. '295; 'XIX. 182; XXIJ1I. 154; XXVIII. 175" 17 6; XXXVI. 392; XXIXVII 207, 209. zamojskie, II. 366; xxvrn. 173, 17'5, 177; XX!XIX. 235. Pow. zamość, XXII. 122; 'XXIII 63, 92, 157, 182. XXlXI. 166 Zwierzyniec, XX 224. XXVIII. 175. Pow. Zawiercie, ,XIX. 224, Pow Ząllkowice. Baitzen, Bycyn, Byczyn, xrx. 5. Jaworek, Henrici Villa, Heinersdor!, iII. 123. J.ajor6w" Henryków, II. 118. Kamieniec, Kamenz, II. 118. Płonica, Darndor!, 1'1. 123. Rozotinice, Alberti Villa, Olbersdor!, H. 123. Strankowa,. Strąkowa, Kunzonis Villa, Kunzendor!, II. 123. Ząbkowice, Frankenstejn, Franksztyn, Frankensztyn, XXXVII. 411; XXlXVrII. 417. Ziębice, XXXVII. 411. 1 Pow. Zielona Góra. Bark., Borek, XIY Dambrowa, 7. Dąbrowa, XliX. 19. Griinberg,XXXVI. Dammerau, Zielona Góra, 395; IV. 153. Pow Ziębice. Jaworowice, II. 118. Pow. Złota Góra. Złotoria. Studnica, Stendnitz, 1'1 121, 122. Złota Góora, Zlotorya, Goldberg, Aurum, III. 12.1; XXXVIII. 417. Pow. Złotowo. Sępólną, Sampolno, Sempelburg, Sempilbork, Sempalbork,XXVIII 103. Zempelkow, Zimpel, Zemp lin, Czympelin, XVII. 188. Pow. Żegań. Cosla, XIX Vetus, 13. żegań, Saganum, Zagano, Sagan, Sag- II. 115, 123, 193; XXXVII'I. 417; XIX. 13; X'XXVIII. 417. Pow. Żnin. Biskupin,. XXX. 268; XXXVI. 176,281, 282, 26~292, 294, 296, 3~304. 306--308. Wenecja. XXVIII. 125, 136. Żnin, IV. 153; XXXVII. 242. Pow. Żywiecki. Bierna, XXXVI. 245, 250. Bystra. V. 263; XXXVI. 223, 224, 250. Cisiec., XXXV. 44. Czernichów, XX~XVI. 223,224, 229. Dzielec, V. 36,5.Hu cłsko, II. 366. Jeleśnia II. '366; XI. 382; 'XXVIrI. 79; XXX. 16u; XXXV. 43; .XlXXVI 229. JUS1JCzyna,XVI. 79. Kames·zni.ca, 1'1 3;X'XVIII. Bo-82, 84 87; 90, 92; X'XXII. 81; XXXV.42. 44---4i8, 5'0. Kocierz, 'X1X!XVI.223. 224, 2.29, 232; 244; 245;250. Kocoń, XXVI 245. Koszarów, XXIII. 154; XXXV. 19, 28. Krzeszów, XXXVI. 223, 224, .24~.. 248, 250. Krzyżowa, XX'XV. 43. Lachowice, ~XVIlI.84, 92; XXXVI. 2'29,245. Las, 'XXXVI. 223, 250 Leśna, XXXVIII. 62. Lipową, V. 366 Łękawice, X!XVIII. 79. Międzybrodzie, X'XXI.149. Milówka, XiXXV. 2~, 39, 44---47. Moszczanica, X.40, 175, 176, 17.9,J04, 431; X'XIV 117; XcXXVI.224, 261....277. Na Chałupiskach, XXXV. 47. Nieledwia,X!XXV. 50. Oczków, XXXVI. 224 Pewel Ślemieńska, XXXVI. 245.Pietrzyikowice, Xl. 399; XXXVI. 250 Radziechów, X'XXV. 50. Rajcza, X. 94, 97; num, XXVIII. 78 83; XXXI 88; XXXV. 44, 51. Rycyrka, Rycerka Góra, XXX. 90; XXXV. 2, 43, 51, 52; XXXIX. 333. Ślemień, I1.1B1; II. 4,27 6; XlXVIrI. 7,9; XX'XVI. 223. Słotwina, V.365, 366; VIII 83, 424; XXXI. 83; XXXVI. 242, 246, 249, 250. SóL, XXXI. 65, B6, 174; X'XXV. 51, 52, 64. Sopotnia Ma'ła. IX.60; XIV. 166; XXVIII. 83; XXXI. 140. Stryszawa, XVI. 86, 87; XXXVI. 232, 249, 2:50. Sucha,.. I. 144; XVI 86, 87; VII. 112; VII'I. 66, 114, 116, 117, 126; IX. 19" 188; X. 23, 27, 220, 337; XII. 4, 10,2; XIV. 297, 302, 368. 3711,379; 'XVI. 304, 305, 316, 387; XX. 246; XXIV. 98; XX'X'IV.167; XXXVI. 22'l. 245, 250. Surowe. V. 36{). Szare, XXXV. 47. Targoszów, XXXVI. 248.' Tarnawa, XVII. 108·. Tarnawa Górna, Dolna, XXXVI. 223, 224,' 244, 245, 250; 293; 2199. Uj soły, X. 97; XXXV. 51, 52. WęgierSkie Górki, XXXI. 88;XXXI. 88; XXXV.47. Wieprz, XXVIII. 7ą, 79, 84, 86. Zembrzyce, XVI. 88 Złotna, VII. 203. Żywiec, Saybusch, Saubusch, II. 7:2, 96, 181; 366; 395; I'll. 269; VII. 29, 31, 42, 91, 92, 225; 257, 284; VIII 424; X'EX. 262; X. 97, 242, 265, 323; XI. 4'5"272, 326, 349, 3·80; 395; 400; XII. 10, 2.2, 27,. 276; XVI. 2; X'XIII. 154; XXVIII. 76, 84 ·XlXXI. 65, 7&---80,82, 86--8.9, 1 90, 91; 140; XXXII. 79; XXXIV. 167, 169; XIXXV. 13, 18, 24, 41, 42, 4B, 50, 61, 65---,67; XXXVI. 226, 246; .xX'XVIII. 62 Żywieckie, VII. 218,. 23'5; XV~ 14; XXI. 78, 80; X'XVIII. 71-73, 75; XXXI �752 l I I f i I ·1 t l '1 ! f, • i, 66, 83, 87-89, 140: 142, 143, 149, XX:XV. 48-50, 64; XX\XVIII. 62. Pow. Zywiec. IV. 196; V, 365; VII. 91, 256, 257, 322; VIII. 83; IX. 19, 60. 188; 'X. 23, 40; XIV. 300, 37'1; X:XIII. 82, 83, 105., 154; XXIV. 98; XXX. 164, 166; XXXI. 86; XXXV 69,.. 186. Nawy toponomastyczne pow. Zywiec Barbaryczna polana, XXVIII. 188. Bór zabudowanie, VII. 2194. Brzeziny zabudowanie, VI. 294. Jaśków - zabudowanie, VI. 294. KaroLówka - nazwa miejscowości, XXXV. 47. Kasperski na Kasperkach osada samotnicza, XXXV. 43. Kocierskilas, XX.XI. 87. Lipowa grupa zabudowań, y-r. 294. Mitówka, XXXV. 47. Mlyny - zabudowania, VI. 294. Na chalupisku, XXXV. 47. Na kosarzyskach zabudowania VI 294. Pila Niżnia i Wyżnia zabudowania, VI. 294. Pod Ukośne - zabudowanie, VI.94. Przyslop, ,XXXVIII. 88. polana. Przyslop, 'XXXV. 47. Rachowiec las, XXXI. 86. Sopotnia Mala, XXXV. 174, 17·5. 178. Srobito łąka., XXXI.89. Za drogq zabudowanie. VI. 294. Zbójnicok miej,sce w lasach Rycerki Górnej, XX.XV. 51, 53. Zwardońska Slanica, XXXV. 51. D a w n e K s ięs t w a Woj ewództwa - Ziemie: K s i ą s t w a: Cieszyńskie, VI. 282, 283--'288; XXXIII. 148. LigJnickie. II. 291. Łowicikie, XXX. 259; XXXV. 172. Niskie, II. 117. Poznańskie I. 58, 189; II. 87; nI. 2; IV. 59; XI. 98; XXXVIII. 3<H. 151 Swidnickie, II. 291. Warszawskie, XXXVt 91. Wrocławskie, II. 291. Woj e w 6 d z t wa: Białostockie. XXXI. 164, 174; XXX'lV.195, 204, 220" 232, 237, 258, 263. KieleC!kie, X'XXIV. 195, 205, 220, 23:1,.233, 263. Krakowskie, VI 287, 376; XXII. 161; XXXIV. 196, 205, 220, 233,. 235, 238; 256,263. Lulb'elskie, XX. 282, 283; XXXrII 5, 7, 8. 13. X'XJCIV. 19Q, 206, 221, 233, 238, 258; 259. XXXVIII. 320, 321. Łódzkie, X'X'XIV. 198, 210,. 225, 233; 237, 241, 258. Mazowieckie, XX. 282. 283. Podlaskie, XX. 281 -284 Pomorskie, XXXI. 165; XXX[V. 198, 212, 226" 233, 236, 199, 213" 226, 232, 234, 236, 237, 244, 2518, 263. Rzeszowskie, XXXIX.459. Poznańskie, XXXIV. XX'XIX. 453. Sandomierskie, XXI. 51. Slą5kie" XXIV. 214, 228, 234, 240, 247, 256 Warszavvskie. XXXIII. 5; 7, 8, 9; XXXIV. 204 216, 231,235, 248,., 256, 259' XXXIX. 246. Wrocławskie,. XXXVII 411. Z ie m ie: Bytowska, XXXvII. 410. Chełmska, .XJX. 271, 282,. 283, 318; XXV. 54; XXVI 163. Chełmińska, X:X'XV. 185; XXXV. 185; X'X'XIX. 336 Ciechanovvska .. XXV'll. 171. Cieszyńska, III. 382; V 88; X:XVII. 171; XXVIII. 111. D0l?rzyńska, XVIrI. 99; XXIV. 101. Gnieźnieńska, XXV. 142 Krakowska.; II. 74; XXI. 64; XXVIII. 21; 'XXXV 22, .26, 29, 36" 61-63,65,67,69--71; XXXVI. 226; XX:XVIII. 453. Lęborska, VI'll. 300, 301. Lubartowska, XXVII. 174. Lubelska, XXX. 180. Lubuska, XXXVII. 412, 417, 454; XXXVIII. 453. Łemkowska, XXXV. 188. ŁęczyCka, XXIV.101 Malborska, 'XX'XV. 175. Mielecka, XXXI.110.111, 157. Opoczyńska, X·XXI. 164. !Płocka, II'I. 369. Podlaska, ·XX. 211. Pszczyńska" X'XIX. 129. RadomSka, X'XII. 64; XXV. 53. Sandomierska,' HI. 7. Sądecka, I. 192; VIII. 263; XI. 422.. 440; 'XXXI. 17,3; XXXV. 25, 37; XXXVI. 256; XXXVII. 163. Strzałkowska, VIII. 302. Tucholska, X'X'XV. 17'9. Wańska, Wansea, Wanzeka, Watisca, Wqska, XXVI. 148. Z!łotowska, ,X'X:XI. 168. ZYWiecka, X'XXV. 4L, 51. Ziemie lechickie, II. 100. Ziemie Odzyskane, XXXVIII. 2.35, 206, <tlX), 4'54...464, 477; XXXVIII. 171, 172, 200 Ziemie Słowiańskie, II. 114. Gniewska, Nazwy miejscowości btiższego poLskich bez okreśLenia. p. Malchow" XI'X. 2. p. CeSkowo, Ucieszkowo, XIX. 2. Banatki, Banatky, X]X. 3. Baumgarten, p. Dębowice, XI'X. 16. Benatky, BeneUce, X'DX. 3. BeLgrad, BieLsgrad, .xmx:. 26. BonatiC~. Bonieti'ce, roX, 3. Beranow, XIX. 5. Berawa, Bern6w, Beryna, XIX. 5. Berez6w, XXXV. 17'5. Berky, liX. 5. Bernau, XlIX, 5. Beroun, XIX. 5. Berst (st. słow.).. XIX. 8. Bialobór, XIX. 7. Bialogród, XIX. 26. Bierzan6w" Bierzyno., XIX. 5. Bor, Boreczek,' XTX. 7. Borek, BOTka, Borków, Borki., XIX. 7. Bornow, Borov,' XIX, 7. Borowa, Borowe, BoraAmatienhof, Autischkau, 48 Lud -"Tom ,p. Autischkau, XL wice, Borów.,' Borówie~ tXIlX. 7. Borek" XIX. 7. Borowna, Borownica, Borowno, .XIlIXL 7. Borowa,\ Borowe, Borowice, Borów, Borówiec, XI,X. 7. Borgk, BOTek, XIX. 7. Borowna, BorowBorój Boryń, XIX. 7. Borislawitz, BorisLawitz, Borzes1awice, BorzesLavitz, Borzesławice, Borzysławice, BorzisLavicz, Borzislawitz, BorZi'5.1a'wiz, BO&zyslavicz, Borzyslawiee, XIX. 7. Bras law, lXI,X:.5. Borgk, Brody, Bród, Bródek, Bródki, XIX. 8. Broszóu;, p. Brzezowo.. XIX. 9. Brzesetz, p. Brześć, XIX. 8. Brzeszcz, Brzeszczin, XIX. 8. Brzeste, 'XIX. 8. Brzeście,., Brześć, XIX. 8. Brzezina, XIX. 8. Bukowina, Xl'X. 28. Burk, Bu'rg, p. Borek, XIX. 7.! Buttermilchhof (1782~. p. Serwatków, XIX. 9. Chischi, .xmX. 14. Chmielnik, XI,X. 15. Chorośnica, XIX. 10. Choza, xrx. 3, p. Koza. Chroczuez pow. OpoJe, p. Chróśnice, XIX. 11. ChrQsna, 'XIX. 10. Chroschine, p. Chróścina, XliX. 10. Chrost, Chrust, Chruste, XIX. 10, p. Chróst: Chrostowiec, OOIIX. 10. Chróściee, p. Lignica, Chrustan,. 'p. ,Chróścina, xrx. 11. Chua doba, p. Kluszbor1k, OleSko Prudnik Zalbrzeski, XIX. 11. Cerekwica, XIX 6. Ceskowo, p. Autischkau, XIX.' 2. Cescouo, p. Autischka'll, X'IX 2. Cessoiva, p. Cieszowa, XIX 15. Ciechów, XIX. 3. Ciechowice, 'XliX. 3. Cieszan6w, Cieszanowice, Cieszyn, XI'X. 3. Cieszecin, X'IX. Cieszkowo, XIX. 3. Cieszowa, p. Czissewa. 'XIX. 15 Cieszyn, XIX. 3. Cirk- �754 ?55 wica, XIX. 6. Cisiec, Cisek, CiCi'Sk~ Cisna, Cisowiec, Cisów Las, XIX. ~, 22. Cisine, .xmx. 14. Kaszubska Jlazwa miej'gGOwoŚCi Ciska, XIX. 14. Cisówka, iX:IX. 15. Comorno, Co moro v, Comorrn, p. Komorno, )Q]jX. 11 Comorow, p. Kummernik, xrx. 11. Cosel, XIX. 12. Cozla, XIX. 13. Crestina, p. Chróścina, XIX. 11. Cro'scina, p. Chróśeina, XIX. 10, Crotschicz, P. Chróścice, ,x'IiX. 11. Cumernaw, P. Komorno, XIX. 11. Czischowa, p. Lubli:niec, ,x,IX!. 15. Cissek, p. Czyżki, XIX. 14. Cissowa, ,X'LX 15. Czissewa, Cissówka,XIJX. 1'5. Cziszky, ()QLX. 14. 9zyschowa, XIX. 15. Czyssek, XIX 14. Dambowa, Dembowa, Dembrowa, . Dębowa, XIX. 16. Darnnig, xrx. 15. Dąlbiki, Dąbnica, Dą'bowa.~ XIX. 16. Damni<g, ·XiItx. 15, Da,brawa, p. Dombrau, Dammer, xrx. 19. Dąbrowa, Dąbrowica, Dąbrówka, XI'X. 6; XIX. 19 Debeszowa, x,rx. 17. Delnica. Delnicia, DHnicza, XIX. 20. DęIbowiec, XIX. 22. Dirgowicz, p siec, Dziergowitz, schowicz, Dobeschav, Dobie- Dobiessowicz, Dobi- Dobieslawice., Dobieszów, Dobieszowice, DobieszY'n, Dobieszwa, xrx. 17.' Dobre Dembie, XIX. 16 Dobre Danile, p. Dębio. Dębie, XJLX. 16. Dobrociesz, XIX. 17. Dobro.sł.awice, Dobroslauici, schau, Dobroslauicz, broslavici, Dobroslauiz, Dobroslavicz, Do.Dobro- Dobrogostowa DobrogoŚ£"y, Dobrogoszcz, XIX!. 17. Dobrzeszów, XiIiX. 17. Dolgenbrod, . xrnx. 8. Dołężyn, Dolanzin, Dolenzin, Dollendzin, XIX. 18. Dombrau, p. Dąbrowa XIX. 19. Dubienk:a, XIX. 15. Dzelco, p. Dziełow, xrx 19, Dzelnica, Dzieliniec, Dzielnica, Dzielniczka, Dzielnitz ke, X'IX. Dzielau, 19. (ka), Dzielniz, Dzielun_ DZielow, 20. DZielawy, DZielow, Dziela, XIX. Dzierżanów, .xIX. 21. Dzierżęcin, XIX 21. Dzierżkowice, XIX. 21. Dzierżków, XIX. 21. Dzierżybądz, XI;X .. 21. DZierżysławice.) XIX. 21. DZiewi<n, III 3,81. Franzdorj, p. Głogowiec, XIX. 21. Gąsocin, XIX. 30. Gąsino, XIX. 30 Gieraltowice, Gierdltowic, Gieraltowicz, Gieraltowitz, GieraltClwitze, GerartoWitz, XIX. 22, 23. Gniewięcin, Gniewkowo, Gniewków, XIX, 24. Gniewow, p. Gniewów, Gniewoj, Gni'U)ow, Gniewy\ ,XILXl 23, 24. Gniezno, XlIX. 12. Głogowiec" Głogów, X!..X. 22. Gogolin, XiIJXi.30. Gola Golec Golce, .x IX. 2 4. Gotębino, ~lX. 30: Gosław, X['XI. 25. Gostkowo" XIX. 25. Gostków, XIX. 25. Gostolin, XIX. 25. Gościejewo, Gościlejów, XIiX. 25. Gościeszyna, XIX. 25. czanów~ x.nx. 25. Goszczewo, XIX. 25. Goszyce, Goszczyce, 1 Goschtitz. Goschitz, dzin, kow, Grzensin, Grzetzyn, GreGren- XVTI. 189. Rznak... p. Rznakow XViII. 189. Iwno, XI,X. 12. Jarzębnik, XIX. 15. Jastrzębnik, XIX. 15. Jastrzębie, JalSt<r~ę'biec, Jastrzębia, J<lIStrzębica, Ja:strząbka, Jastrzębniki, 'IX. 30. KomoroWo, Komorowo, Komorowice, Komorniki, JelLX'. 11. Jastriuba, Jastroue, Jastrove, I)QIIX.30. Koza, Kozłov, XI'X. 3. Kruszwica, 'XIX. 6. Leonowo, liX 294. Łaziska, III. 36,1. Łysiec, XLX. 22 Malchow, p. Amalienhoj, XIX. 2. Małgo~z. III 331; XIX. 25. Męcina, XIX. 28 Mielec, XIX. 22. M~ł!ków, XXXTlI. 149 Międzybórz, XIX. 7. Międzybródź, oXlliX.8, Mogilno, Krwilowa, IV. 443. MośeUlka, VILI. 70. Mycynowice, MiLtzenov, VIII. 277. Naczesławice, p. GrossNimsdorj, XL'X. 28. Naczesławice, Dziergowitz, Dzergowc, iXLx.. 21. Gieraltowiz, watków, zen, Grensen, Grenzyn, szin, XIX. 29. Irrschnocke, Dziergowice, Dziergowiz, disce, Grodziecz, Grodecz, XCIX. Grodiszcze, xrx. 27. Gross Nimsdorj, p. Naczesl':lwice. Grudynia, XIX 28. Grzędzin, Grzen26. Naczeslawicz, cisławice, cze. Naczisławice, Nacezchlai, Naceslavichi. Naculchscz, Naceslavi- Naceslavicze, Nacislowic, NadborY,XIX. Goschietz, Na- 7. XIX. 28 Nieramice, p Nacze- XIX. XIX. X'XVI. 14. Nymsdorj, sławice. Pawlowiczka, Golensieczke, XIX. 23. Podborze, Podbó-rz, X.LXi. 7. Villa, Pomansdorj, Dambovez, X'IIX. 16. Przedlbórz, XIX. 7. Rybarze, p. Fischerei, wioska nad Odrą 1X:IJx. 21. Sabulkow, p. ZabeJ1ków. Samogosz. XIX. 25. 25. Gościejewo, GoŚciejów. 25. Gościeszyna, XIX. 25. Grochowiszcza, p. Grochowiska, Grochowica, n. 284. Grodice, XIX. 27 Grotków, XIX. 27. Grodziec, XIX. 27. Grodzisk XIX. 27. Grodzisko, XIX 27. Grodzisko, Groetsch, Gradice, Grodische, ce, Gro48' Pawlowitze, PawlowiPaw low i.zny, p. Schukalycz, Schukalicz, kelicz, C2Ukal~tt, XVII Serwatków, 187. Ser- Tschanchelwitz, Zerwot- XIX. Buttermilchhof, Siecteszyce, Siecieszyn, witz, Seschwitz, chicz Zeschinz, 18'&-189. Stary Seschwitz, Folwark, 9. Sechs- Zesschicz, IX:LX. 2. Strzelno, werk, Schu- Zuchalit2, ZeXVII. AltvorX1lX. 12. Trzemeszno, XIX. 12. Uciechowice, Uceskov, Uciszki, Ucieszków, Uciszków, Uczeschkaw, Uczekaw, Ucziszkowa, skowiz" Ucziszków, Usecowiz, Uczi- Utiescowy, Utzeskaw, XiDX. 2, 3 p, Antischk.au... Vcescou, Vcescow, Vczescav, Vczeskaw, Wcescaw, Wescaw, XIX. 2, p. Autischkcw. kow Zabelkau, Zabilkow, kuo~. xrx. ZabyUwow, ZabelZabil- Zawelkow, Zabków XIX. p. Zabłocie, XIX. 4. Zweibrodt, XVrI. 18'7. Zweihojj, Kelchowo, Kelzovc XVII - 186. Zochlan, p. Tschanchelwitz, XVII. 188. Zwierzyniec, XIX. 22. Za dąbrowie, IX[. 19. 4. Zabików, '3. Zablacz, Nazwy toponomastyczne bez bliższe- go określenia. G. Białobrzezie 3'95. plicy, Jerozolima iXIXVIII. Śląsk, XIXiXVI. nazwa ka13·9. Karczma XV. 109. Karcz.xXV. 49; XIXiVIItI. na Ferkałówce, ma Rzym, XIXIX!1. 101. Karczma u Berka, V. 10'9. Karczma u Huberta, ,XlV. 109. Karczma w Inwałdzie, XV. 109. Minda, Mynda, gw. Kaszubska, XVII. 75. Na księżycu, XX,XIX. 143. Na cudaku, klasztor, XXVI. 154. Na zadusznym, IXJXOOI,X.143. Koza, �. ?5? ?56 Wolsza, IXlV. 330, 335. Wolsyn, Złotniki, Ul. 3'81. Nazwy zamków. lilII. 99. Orawski, XXXIX. 429, 430. Łyszkowice, w łowickim, IXlXVI. 72. Oświęcim, nad Sołą, yr.r. 198, Plawiec, V. 244, 24'5, 305. Sądecz nad Sołą, ViI[. 1'98. Siewierz nad Sołą,. VII. 1'98. Sobień, XIII. 40; XXXI. 36. Tropsztyn nad Dunajcem, VH. 203. Wenecja zamek, XXVI!II. P a r t u g a l ia. Republica Portuguesa, P. Portugalczycy. II. 111; VUlI. 96; X. 262; XIV. 191; XXII. 103; x:xnI. 162; XXx. 230; XXXII. 192; XXXVIII. 215; xx.xrx:. 1219. P r us y, p. P~usacy. Prusy I. 28, 92; II. 64, 94, 117. 125, 172., 182, 194; Ul 18; IV. 393; VIII. 396; ·X. 111, 134, 136; XI. 41, 69, 244, 251; X,IV. 43, 47, 4:9; XV. 224; XV 13, 100; X'VrrI. 100, 224; ·X;X. 14, 92; XXX. 240; XXXI. 131; XXXIII. 65; XiXXVI 379,380; XXXVrI. 413; XXXVIII. 402. Prusy Królewskie Marchia Brandenburska. Mlecewo, Mleczewo.) Mlekówka, Mlekarnia, Mlekawnia, LX. 10. !Prusy Królewskie, I. 74; XVI. 179; X;X. 315; XX:XV 194. Ziemia Chełmińska, Michałowska, Pomerania i Prusy zachodnie. )I XXVIII. 2'39. Santok, Sątok, Santoch, Zantoch, Sutoc. Zutoc, XXXIX. 278, 2'82, 286, 290 311 Marchia W~hodnia, XXXVII. 200, 270. Pomezania, prowincja dawnych Prus, XXII. l. 8ambia, Bissena, Y Kraina nadbałtycka. XI. 300; XXXIX. 293, 357, 300. Pr u s y Wsc h odn ie. I. 90, 92; II. 181.., 189; III. 85, 96, 387; IV. 58; XVIII. 132, 135; X,XII. 7; XXiX. 227,. 228; XXXI. 172; XXXIII. 141; X:X,XV. 184, 190, 191, 194; X:XXVII. 414 415. 420 Samland. Chelchen, KaHinowen, Karbow- . XXXV. 190, Królewiec, XXXI'X. 300, 371. Natangia, XXII. 1; XXXIV' 357, 358, 3,60.,3'7'1.Szlapoken, XJXJCTX.358. Wielbark, Wielba'rk, Wielburg, Wmenburg pow. Szczytno, XXXIX.40 P r u s y Z a c h a d n i e. !Prusy Zachodnie, I. 90, 184, 220, 267; II. 96; 87, 100. 105; V 371; VI. 311; VII. 9,7; VIIT. 400; XI. 83, 112, 187; XXI'I. 22; XXVIII. 39; XXIX. 180; XXXI. 97~99. R a s j a, ,p. też Z.S.R.R. Rosja, 1. 113-115, 146. 150, 185; 'II. 64, 107, 172, 263, 265" 306; III. 177, 179, 294; IV. 4.. 68, 72, 77, 130, 149, 328, 33,9, 403" 4J04;V. 27, 176, 188; VI. 26, 124; VII. 80; VIII. 9'6; XI. 244..,285, 328; XIII. Hn, 293; XIV. 34, 55, 67, 193, 22.2, 3'90; XV. 27'1; XVII. 141.. 167, 168, 17'0; XVIH. 136, 228; XX. 282; XXV. 3, 100; XXVII. 141; XXIX. 145, 197; XXX. 18, 220, 229; 'XJXXI. 17, 29; XXXII. 85; XXXIV. 421 48, 513, 60, 179, 285; XXXVI. 23; XXXVII. 268, 324, 477; XiXXVIII 40, 42, "08, 212, 381.1 402. Archangielsk, II. 5, 101; VI. 239; XII. 340; ~X. 229 Gub. Archangielska, II. 5, 7, 8, 101, sken, Krzywen, 305, 306; 'IV. 4. Gub. Astrachańska, III. 325. Barnauł, II. 196, 197. Bohaczka, XVI 173. Pow. Borysow IE 215, 216. Brańsk, ~XJXII. '41. Bresno :vsk, XXXVI. 91 Pow: Bychowski, II. 373. Pow. ByriuczyńskL XXVII. 26. Carewokokszajs'k, XVIII. 110. Charkow, VII. 237. Pow. Cha:r'ków, IV. 328; XXVI. 61; X,XXIV. 29 Gub. Charkowska, XXXIII. 29.. Chersan, XI. 220. Gub. Chersońska II. 18; XV. 58 61; IV. 328; XJXVI. 48-513, 58-60, 63. ChersońSkie Pomorze, II. 321. Chołopienicze, II. 216. Czernigow, Czernichow.. XVI. 413; XXXIV. 122. Gu<b.Czernichowska, IV. 328;,VI. 403;VII. 335; XXVI 52.. Dankowo, XiXV. 53 Dor:ohy, XXXVI. 95. Pow. Dorobujaski, XXV 59 Pow. Hadziacki, XVII. 27. !Pow. Ihumeńsk~\ II. 211. Jałta, XXXIV. 90 Gub. Jall'osław'Ska, XXX. 229. Jekaterinodar, XXX. 124. Jek.aterinoslaw, ,X'XlXIII 29. Gub. Jeil<'atierinosławska, II. 17; XXXIII. 29. ~lizawetgrad, XXVI. 47., 52,58. Pow Elizawetgradziki, I. 147. Jenisejsk, II. 306; XlXiXVIII. 259. Pow. Jelniński, x.xV. 58 Kaługa, III. 135; X. 147; XXVI.' 98 Kandałaksza, II. 8; VII. 2 Kazań. XJXX. 229; XXXVI. 91. 'Kiemi, IiI. 5, 8, 101. K!ijów, Kiew, Kyow, II. 95, 272; III. 103, 115 116; IV. 34; VI. 402, 403; X. 147, 455; I 202, 220, 326; XII. 34'1; XIV. 75, 207, 208; XXIII: 47; ~xVI 128; XXIX. 179; XXXII. 140; ~III. 4, B; XX:XIVII. l, 207. Kijow- skie, IV. 328; XI 422; XIV. 221; XXX. 20, 30; XXXIII. 29. Kostionki, XXII. 78. Kostroma, '(IV. 87; XX'X. 299; XXXV 95. Pow. Krasne, XXV. 56,57; IX. 87. KTemenczug, II.95, 321. Krzysztofówka, I. 20? Kubań, XXXIII. 157. Leningrad, PeterSburg, XXVI. 127. iPow. LepelSk~) II. 212. Liniewka, XXV. 57. Pow. Lipowiecki, XI. 202. Litwinowo, X1XV. 53. Lodomeria, lXIXlXIVI. 38.. 62. Pow. Mezeński, II.3oo. Między!borze; X. 52, 58. Mieszczera: Gub. Penzeńska, Riazańska, Tambowska, XJXXVI. 96; XJCX:]X. Mińsk, XXXVI. 90, 91. Gub. Mińska, IV. 3 5, 327, 328; VII. 216 222' XI. 212; XIV. 245; X:x1xUI.' 9. Minusińsk, XXV. 1, 2.; XiXXV. 30. Mohylów, Mogilew, VII. 224; XXXVI. 95. Mohilowski~ I. 120; II. 373; IV. 328~ )CI 3'18;XXX 17, 30. Gub. Mohilowsika, II. 1819,2U. Moskwa, II. 25, 64; III. 102; IV. 339; XIV. 68; xvm. 200;X:XVIII. 9; XXIX. 181, 182; XXXI. 132; XXJXVI. 9ł., T i 95-97; XXXVIII. 44, 148~ XXXI,X. 3, 6, 28.. Możajsk, X. 147. Murom, XXXVI. 96. Ni1l:opoIł XXXIV. 82, 124, 135. Gub. Niźegorodzk.a, II. 101. Nowgorod, II. 5, 9; III. 98; XIV. 86, 87; XXVI. 98; XiXXVI. 91, 95. Nowgorodcy, II. 6; XXIV. 82. Okręg KargopolskL XIXXIX. 422. Oleszew, VI. 403. Ołeikseńce, XXVI. 47. Gub· Ołoniecka, II. 9; XXVIII. 10. Pow. Onega, II. 5, 101. Orsza, III. 981 109. Gub. Oreł, VII. 224; X'XVI. 96. Orenburg, XII. 341; �759 758 XXX 229. Perm, XU. 341; XiXXVIII. 236. Permiacy, XXXVIII. 236, 268. Gub. Permska, XXXIII. 11. Pereźyr, II 211. Petersburg. Peterburg, Leningrad, IV. 118, 339, 118, 339. VII. 112; XIV, 191; X~IV. 95; XXXVI. 38, 60, 75., 91, 104; XXXIX. 3, 6, 9, 10, 28. Pow. Pineżski, II. 101. Pohrebyszcze, XXX, 234. Połock Polocia, Polocium, Polotesk, Pol- tesk, III. 98, 115; I·X. 86; X'XXVI. 9:5. Połonne, X.X:XV. 192 Gub. Połtawska, XXV. 5'6, fil, 60; XXiXTV. 88. Pow. Poreczski, XXV. 56. Poniuju, II. 8. Pow. Powieniecki, II. 9. Poznan:ki. IX '87. Prus in, XI. 318. Psków, III. 48, 102; IX..86; XXXVI. 95 Gub. Pskowska, II. 211. P-ow. Pudożański, iXIXiXIII.89. Riazań, X,XVI. 98. Rostow nad Donem, X. 136. Rudzko, VII. 22'2. Rytkowa, XI 28'2. Samara, I. 114; XXX. 229 Gub. Sama1rska, IV. 339 Saratów.., XiII. 341. Sarny, XXXI. 27. SemilpaŁatins\k, V. 10. Siewierz, III. 98, 115; XXXVI. 96. Pow. Sineski, II. 7. Pow. Skirski, XVI. 3511.Smoleńsk, III. 9a., 115; VII. 224; ,X. 147; XVI. 3'8. Pow. Smoleński, XL 21812; XXV. 53, 54, 59. Smoleńszczyzna, XXV. 5·2. Gub. Smoleńska, IV. 327; XV. 52; XXX. 19. Sołoma.., X. 1(}6.Soroki, II. 8. Stanica !Pawłowska, II. 86. Stanica Ulbińska, II. 109r7, Starodub, XVI. 321. Starosz;czer1b\ynówka, XiXVI. 49. Stefanin, XXVII. 138. Stretijówka, VII. 334 Suma, II. 8. Suzdal,. X'XXIX. 297. Swisłocza, XIXIII. 73, 00, 89, 94. Sym'birsk, XU. 341. Szumsk. XXXI. 28. Tambow, XXXVI. 95 Gub. Tambow, XVI. 98. Tarhowycia, XXVI. 57. Taurydzkie, IV, 328. Tobolsk, X'X:X. 229. Gub. Tobolslka. XX,XVIII. 258. Tomsk , II. 197; VII. 2; X'X:XV. 30. Gub. Tomska, 211; X'XXVIII. 258 Troickosaws'k, XVIII. 9,1. Trubiczowa, II. 196. Trypol, VII. 334. Tuła, X 14'1. Gu!b. TUła, X'XVI. 98. Twer, X,XJXVI. 96, 97. Ufa, XXX. 229. U~binka, II. 307. Pow. Ust-Sy.solsk, II. 8. Weremie, VII. 3'34. Wi-atka, X. 147; XXIX. 22.9. Gub. Wiatka, XXVI. 98. Wiełki Now.gorod, XIX,XI:X.126. WieLkoruś., II. 305; VIII. 90; XX. 167; ~XXI. 30; XlXiXII. 86---89, 93, 94, 96, 9'7, 170; x,Xlxvnr. 303; ~XVIII. 272; XXXIX ¥.l, 123. Wi'erchoj.ańsk, \Ill. 33.1; VB. 2. Wieś, XiXXVI. 96. Gub. Wileńska, II. 211. Witebslk, III. 98, 209; IV. 328; VI. 306; VII. 224; XII. 183, 184; XXJXVI. 95. Gub. Witebska, II. 211. Włodzimięrz Wołyński, X'XVI. 98;XiXiXVI. 207" 208. Gub. Wołe>gda, II. 9; XXVI. 96. Woroneż, XIV. 55, 87. Gub. Woronesika, .X:XVI. 98. Wrzeszczówka, Mlijów, Min!ijewo, Mig- . n. lijewo, Inglijewo, Mglijów, Mle- XXXV. 52. Ziemia Wojska Dońskiego, II. 307. R u m u fi i a, p. :1umuni. Rumunia.. Romania, V. 370; VII. 238; X, 465; XU. 297; XVII 69; XVIII 104; X:X. 167, 206; XXIII. 47; XXV. W6; XXVII. 200; xxnx. 133, 197, 204; XXX. 230; XIXXI. 152, 164, 167; XXXII. 19>2; XlXJXUr. 11, 19; XX:XV. 172.. 175; XXXVI 84, 183; XIX'XVII. 261; jÓw, XXX. 180, IlU, 183; XXXI 67, XXXVIII. 166. p. Banat, Besara69; XXIXII. 11; XXXIV. 85, 86, bia, Bukowina, Mołdawia, Sied117, 138,. 139; XXXVII. 283; miogród, Wołoszczyzna. XXXVIII. 448. !Pow. Almaseni, B u kar e s z t, Buscuresti, XXII. 56. XXiXIV. 86,Kalotaszeg, XXXVIII. Czerniowce, Cernauti, I. 268; II. 361. Kokiel Mały, XVI. 149, 150. 376; III. 289, 388; XXIX. 182; Krzyż Seklerski, XVI. 133. OdorXXXV. 30; XXXVII. 207,208. Dohei XXXIV. 86. brudża VI. 403; XXVI. 55, 58; W o ł ~ s z c z y z n a, p. Wołosi'. XXXV'II. 24£, 274. Filipopol, Multany, Moldawia, Motdawa, XXXIX, 119. Fo1ticzjeni, IV. 94, Woloszcza Czarna, XXIII. 155; 117.Kimpolung, Dowhopole, XXVI. XXXVII. 157. Cecora, Cezar, Ci63. Płowdiwa, p. Fili.popol, Tesara, XI. 358, 359. lega, VII. 238. Ruś, patrz U S R R - Z. S. R. R., Ba na t IX. 233, X. 360. p. Rusini. B e s s a 'r a b i a, Besarabia, IV. 128; Ruś, I. 92, 117-122, 174, 18 6; II. XVIII. 80; XXXVII. 246, 250, S7I) 919 1810' 182, 210; III. 3, 83, 84, , 267, 274. Budziak, XII. 26. Biało87, 98, 102, 1050-108, 114, 125, gród na Budziaku, X:II. 26. Cu17a.. 360; IV. 75, 85, 165, 196, 200, dżak XXXVII. 267, 274. 225 257, 2'5.8,280; V. 35, 8-7, 194; Buiko~ina, 1.171; II.203, 209, 376; VI.' 161, 2'03,. 281; VII. 86, 165, III. 225, 256, 260, 261; IV. 9.4---00 .. 335; VIII. 17,2, 211, 375, 3'77, 396; 198,229; VII. 111, 237; VIII. 419; IX. 3,54; X. 113, 128, 13-9, 144. 'lIX. 192; X 261, 2'74-2,76; XI. . 148, 218, 227, 231, 3,25, 360--362.. 328; XU. 20,. 297, 2,26, 337; XIII. 371 376; Xl. 18, 41, .246, 272, 276, 48, 119; xnv. 300; XVII. 69, 429', 438;XII. 14, 17, 1'8, 58, 94, 72, 76; XIX. 28; XXVI. 48, 296, 306, 333, 357; XIII, 13, 53. 51, 56, 57, 60, 64; XXX. 180, 88 264.296; lXIV. 2fl, 3'1, 46, 47, 181; XXiXI. 816, 164; XX;XV. 7'9, 51' sa 61-65, 70, 72, 78, 83, 189, 132, 135; XiXXVII. 260" 252, 274; XXXVIII. 225. Orszowce, IX. 192, 2'00, 207, 206, 2>14,217. 220, 383. PloSka Wyżnia, H. 2(}3, 205 223, 224" 304, 308, 313, 326; XV. Radowce XlXXV. 79, 135. Sucza33; XVII. 28, 30, 137, 190; XIX. Wa,'1XU. '337. Wama, I. 171. Wyż101, 113, 124•. ISO, 135; XX 14, nica, I'X. 3819;XV. 145. 68,69, 83, 8-7 130, 138" 166, 198; M o ł d a w i a, p. Mołdawianie. XXI. 40; XlXII. 8; XlXIIl. 51, 65, Mołdawia, Moldava, Multany, 117, 151, 163, 164; XIXIV. 85, XII. 3.31, 337; XlX'XVII. 15,7; 87, 91; }CXVII. 1-3 17, 18, X\XIXVrrtI. 200. IDl.i'saibetpolis, 24 26' XXVIII. 136; XXIX. 108, Eibesvalfa, II. 337. 151, ~54, 179; XXX 99, 217; S i e d m i o g ród, Siebenburgen, ErXXXI. 50, 142; XXXII. 83, 176. delly, Transylwania, II 16, 117; 179 186, 190; XXXIII. 10; VI. 96; VII. 44,. 196, 284; VIII. ,XX~XV'I.244;XXX'VII. 12, 25, 145. 171; XII. 33; XVII. 69; XXV. 5; 1 �760 r Ruś S t a r o ż y t n a. 317, Baka VI. 326. Debeljak XXXIX 44., 117, 349, 452. X]X. 22. Kllliażeval!e, XXXVIII: Ruś C z e r won a. 87, 119. Kasowe Pole; XXIX. 199. Ruś Czerwona, IV. 32, 52; VII. Meljak. X:IX. 22. Surdulica, 113; VIII. 395; X 253, 472; XII. XXXIV. 87.Zminjak, XLXl. 22. 82; XIII. 282; XX. 3, 187, 200, Nazwy miejscowości bez boliż204., 206, 291; XXVI 49; XXVIII. XXXIV. 87. Zminjak, X'IX.22. 145, 159, 162, 164; XXX. 183, 184; szego określenia: Chvrast XliX. 10. X;X!XIV. 49. Beranie, Berisava, Berkasovo, Ruś H a li. i c k a, p. Haliczanie. Berkovci, Berszic:', ,XllX. [5. BjelRuś Halicka, XiIU. 59, 60; XXHI. grad. XJlX. 26. Bobovec, Ixnx. 22. 13; XXIX. 125; XXXI. 172. Boracz, Bora!}, Bor, Bord, Bork, Ruś Kij o w ska. Borkovac.. Borkovo, Borovo, BoRuś Kijowska, XXIV. 86; XXIX. rOVel, XIX. 6. Bres, Bresna, Bre125; XXXVI. 286. sno, Bresnik, Brjestl, Brjes tije, Ruś L i t e w ska. Brestjie, Brjestni:ca, Brjestovi, Ruś Litewska, IV. 115; XXII. 129. Brestovik, Breszce, Brist, Bri:stiRuś P o d kar p a ck a. vica, Brjesnica, XIX. 9. Brodar, Ruś Podkarpacka, XXVI. .47, 64, Brodarewo, Brodnici, .xIX. 8. Do_ 95; XXVII .. 155; XXIX. 107. 108, braszevci D~broljuhci, Dobrosz, 166; x:x.x. 160, 180. .xIX. 17. Du:bljane, Dubiea, DubRuś Południowa, III. 287; nica, Dubovo, Dubov::'ca, lXIIX. 16'XX. 316; XXV. 123; XiXXV. 75. Dubrava, Dubravica. :XJ:X:. 19. Ruś Sądecka, XXXIII. 92, 98; Glogovac, Glozane, Ixme. 22. Gola, XXiXVII. 160-173, 180, 188-190 .. Goliszenica, Golesznica" Goalicz, 195, 197, 2(){).-204, 208, 212.\ 14, XIDX. 24. Golij.a, Goliszte, Golja, 220, ~25, 227,.,229, 2'32-235. Golusz, XIX. 24. GoS'til, Gostilfe" Ruś Ukrainna. XIX. 25. Gradec. Hrasno, Hrastno XIX. 113. p. Lud Ukxaiński. Brdo, Hrasztani, XTX. 10. Kozelj. Ruś W ę;g :iie r s k a, :XiXiVlI.118. Kozlovac, Kozł, XIX. 13. Loznac, Karantania, VI. 81. XIX. 22. Rybari,. Ribar, Ribari, Ruś Za'ka,rpacka, VI. 21l1; Ribarica, XIX~ 21. Tri Brodi, lXIX. XXVrr.. 12. 8. Zver':!nac, .XJDX.2,2. Sa ba u d i a, Savois, IV. 75, 327; ,S la v onia. XVIII. 10'l. Sal~burg, XI. 211; Slavonia, I. 183; V. 36; XIII. 16; XXVII. 144. XIV. 17,6; XVI. 325; XlVIII. 104; S e r b i a, p. Serbowie. XXII. 140; XXLXVIII. 364 SławSerbia,. I. 57, 117, 221; VII. 2,17, ków Wielki i Mały, Schlagendorf, 232; VIII. 319; IX 36" 41, 46; XII. Zalogh, Slauk, Slawkendorf 108; XUr. 293; XIV. 61, 67; XV. Villa Slauci. ' 218; XVI. 325; XVIII. 104; XXX. Słowacja, V. 304. 230; XXXI. 152; XXXIV. 110; S ł o wen i a, p. Słoweńcy.' ,XXXVII. 303, 445; XXXVIII. Słowenia, Kraina, II. 13; V. 85; 761 VI. 81; VIII. 434, 440; XIII. 16, 00, 89; XIV. 34, 72, 'm, 83; XVI. 3',24; XIiX. 10, lI,., 13, 18, 21; XiXIII. 18; XIXlX. 160, 180, 263; XXXVI. 303; XXIXVII. 426, 427. Drstel. ~XIX. 26'3. Gottschee, XIXIII. 18. Lublana. Leibach; I. 62, 191; III. 387, 368; IV. 327; V. 85; XII.87; XXI. 270; X'XVI. 127; XXIX. 156, 199; XIXX. 180, 212, 265; XXXVII. 283, 42~, 435, 437; XiXIX'VI1JlI. 290. Nazwy miejscowości bez bliższego określenia: Boesendorf, Boesenort lXlLXi.11. Borcze, Borovak, Borovlje, Borownica, !XlIX.6. Brj[est, IX]X. 8. Brja:i:ce, IXiliX. 22. Brod, Brodi, Brstovec;, IX1IX. 8. Dobavica, Dobja Meja, Dobja Vas, Dooovica, nab/avo, 00IlX. IS. Dobra'va" Dobrve, ·xrr;X. 18. Gradesz, IX'IlX.26. Glog, Glogovac, Glogovec, Glogovica, Glogovac, Glogov Brod,XIX. 21. govac, Glogov N 37ĄV 21. Golek, Golica, Golisze, Golo, GoIszew, XI'X. 24. Grad, Gradec, Radec Gradicz, Gradcze, GradeS, BezgO~ec, ,X[)X. 2~. Bielsgrad, Gradiszcze, Gradiszko, "{lX'. 26. Gradis:zJko, XIX. 26. Bezgovec, oonx.. za. Borje, iXłLX. 6. Czrnec, łXIlX. 22. Dobrinia, tXlI:}C.26. Gerenda, OOIIX.30. Gr ind i-z·,OCToX'. 3Q. Hrast, Hrastek, Hrastje, Hrastnik, Hrastno, Hrastov Dol, XLXJ. 10. Hudi K!raj, Hudi Vrh, Hudo, XIX. 11. Jagodnja, XiIX. 28. Jastroble, Jastroblek, XIX. 30. Koljek, XIX. 13. Kozlovszczak, XIX. 22. KozłowHrib, XIX. 13. Krivoglavce, LLpovec, XIX\. 22.Rjepnje;. Svibenj, XIX. 28. Trnovszczak, XLX. 22. Wrest, Wrist, p. Brest, XIX. 8. Z~vinec, XIX. 12. S ł o w i a ń s z c z y z n a, p. Słowianie. Słowiańszczyzna, I 92, 168; II. 1, 95; III. 137, 178; IV. 33, 410; V. 176; VII. 167, 195; XI. 111" 164, 412; XII 108, 210; XIII. 291, 292; XIV. 29, 36, 46, 4'9.,171, 192, 200; XVI. 157; X,X. 316; XXIV. 81---85; XXVI. 91, 92; XXX. 226; X,XlXVII. 447; XXXVIII 166, 210, 219--22,1; XXXIX. l4." 15, 41, 75, 111, 116, 121, 122", 124, Słowiańszczyzna Wschod., XXX. Słowianie Południowi, Zachodni, Wschodni. Słowiańszczyzna Połudn io wa, XXX:. 246. S ł o w i a ń s z c z y z n a W s c h o dn ja, .x;x,X. 200; XXXIX'. 441; P. S ł o w l!a ń s z c z y z n a Z a c h o dn ia, .xVI. 308; lXXV. 120; XXXVII. 22'7. Obszar Karpacko-naddunajski, XXXVII. 353. Obszary Nadwiślańskie, XXX. 25. Obszar od Popradu po Usz, XXVI. 45. S k a n d y n a wi a,płw. Skandynawski, S z w e cj a, N o r w e g i a. I. 19; IV. 3'8 74, 78; V. 186; VI. 2M 385; VII. 79, 84, 85, 150, 152, 158. 168, 296; ·XI. 355; XIV 32, XX. 190; XXV. IV. XXVI. 31, 32, 38, 73; XXXII. 86; XXXV .. 195, 198; XXXVI. 315, 383; XXXVII. 3, 26, 441; XXXVIII. 36, 45, 149, 272, 311; XXXIX. 111, 115, 246. D6strup XXX. 229. Skandynawskie Kraje, XXVI. 31, 38. S p i. s z , P. C. S. R. Spisz, Szeps, Zips, 'II. 4, 80; I:II. �762 • I I I 225, 236, 238, 253, 258. 263, 266, 272; V. 238, 241-244, 251.. 2,55, 259, 300-302, 305, 311; VI. 278, 280. 282, 283, 302; VII. 75~78, 191-204,82, 283, 28 5; VIII. 262; IX. 254; X, 170 236, 428, 47'0, 471; XI. 164-166. .. 168, 169, 203, 359; XII. 27'3; XIII. 30'6,307; XIV. 262, 3S5; XVI. 291; XVIII. 13, 66; XiX]). 78, 80; XiXII I. 151; XXVI. 57, 59, 96., 105, 114, 144; XXVII .. 159; XXVIII. 106, 110, 255; XXiX. 244; XXXI. 66; XXiXV. 5, 186; X.x.."'CVl.223, 247, 26:0, 402; XxXVII. 21, 161-165, 173, 203, 209, 212, 213, 222, 227-230, 232, 234, XXXVIII. 359. Albrahamowce, Abrahamsfalva, Abrahamsdorf, VII. 78. Bańska Bystrzyca. Beszteze Banya, Neusohl, Neosolieum, II. 3. Basznia Dolnia i Górna, ~XIV. 209. Batowce, II. 3" Betlanowce, VII. 78. Ba,rdjów, II. 4; XiXr,X. 128. Brzozowica, Brezoviea, V. 244. By': strzy'ce, XIXJXI. 88, 89. Cisowiec, Tisovee, V. 307. Czaca, Czadcza V·L. 3·61; XiXIII. 1511;XX.XV. 53. Czarna Góra, XiXIX. 117. Czenczyce, VII. 718. Czertiżne, XXX. 1117, 126, 127. CzYI'Chat, XXlX. 181. Czwartek, Donnerstag, VIII. WI. Danielk.a, VI. 369. Daniszowice, Denisdorf. Villa Dycmisi, V. 251, 311; VII. 20!1. Dolny Badin, LI. 80. Dolne Uhorsko, II. 178. DrWJbark.a, XiXVI. 96. Gniazdo., Gnezdo, Kniesen, VIII. 363 Filice, V. 311, 318; VII. 78. Folkmar, VII. 7 6. Folwark; XXIXVII. !164. GnHica Gielnica VII. 7:6. Górna Lgota, XJVII. Grodno Spiskie, XXXIV. 296. Hadu1 l 1 21. szowce, Hadusfalva, VII. 78 Haligowce, XXXVII. 204. Honta, II. n. Helcmanowce, VII. 76, Hnilec, V. 311. Horka .. VII. 78. Hornad, VII. 7'6, 77. Hozelec, VII. 78. Hrabuszyce, VII. 77. Hradek, VII. 74. Hranowica VII. 77. Humenne, II. 4. Huncowce, VII. 19·7. Huty, VII. 74. I.gława, Iglau, Iglahwa, Iglova, VII. 201. Iljaszowice, llyesfalva, Eljaszowice, VI>!. 200, 201. Ja!:Jlł.onów,V. 244. Jagra.., II. 7'8. Ja'klowce, VII. 'Ni. Jamnik; XIV. 230. Janowiec, V. 311. Janowce, VII. 78. Jarzembina, Jarembina, VIE. 262; XXIXVII. 164, 173. Jaworzyna Spiska, III. 225; XII. 273, 274, 325; X1XVI 96; X!XIX. 117. Jurgów, III. 268; XII. 274; XIII. 30'5, 307; XIeV. 262-264, 26'7, 356, 3-59, 360., 365; XXIII. 15,5; XXIX. 117; .xXXV. 9; )WCXVII 2112.Kacwin, .xXiXVII. 229. Kamjonka, VIII. 262,. Kaniowice, XXIX. 11:9.Kezmark, Kiezmark, Kierimatk, II. 4; V. 301; VI[. 77, 2010,201; XII. 169; XiX1XVII.213 214. Kiszowce, VII. 78. Kluknawa, VII. 76. Kojsów, VII. 716. Koma1rowce, VII. 78. Komornik, VI. 53. Koszyce, Kosice, Kassa, Kasehau, II. 4; XIII" 34'9. Krempach, Krembach, Krępak, VIII. 26Q; XI. 166; ·XXJXVII. 164. Krompak, VIL 76. Krupina, V. 254, 3 18. Kurymian. Kirn, Villa St. Quirini, VII. 201. Lachowice, VIII. 263. Lenartów VIL. 198. Lendek. Landek, V. 255: Lengwart, VII. 198. Lewocza, Levoca, Letschau, II. 4; V. 305; VII. 200, 201. Lewkowce, VII.. 78. Leśnica., XXiXVII. 213, 27t2. Lipi 1 763 nik Wielki i Mały, XXXIV. 164, 170; XXXVII. 163, 164, 173. Lubica, Leibitz, vn. 200, 201. Lublawa, VIII. 263, 264. Lubownia, Lubomla, Stara i Lubowla, Nowa, Lubowlia Lublau, Lublo, III. 266, 298. V. 245; VIII. 262; ,X. 429; .xl. 166; XVI. 288; XXVI.96; XXXIV.169; XXXVII. 173.; 213, 214. Łapszanka XXIX 117. Łuczywna, VII. 77.' Maciejowice, VII. 200, 201. Maduniee, II. 2. Mahalorce, vn 78. Małe Borowe,. VII. 74. Margiezany, VII. 76. Mavkuszowiee, V. 311. Marmarosz-Sziget, II. 4, 5; XVI. 200; .xXVI. 5,7; XXX 142. Mił\blak, VII. 201. Mniszek, Einsiedel, VII. 7£; XI 166; X.xXVII. 17'3. Motyczki, 7'8. Munkaczewo, Mukaczewo, Munkacevo, II. 4; XXVLU. 249; XXIXVIII 358, 359. Niedzica, V. 3o.l. Nitra., II. 2, 78; V. 253, 302; VII 194. Nowe Krasno, VI. 285, 300. Nowa Wieś, II. 184; VII. 77, 201, Odoryn Odorin, V. 251, 311; VII. 201. 01cznowa, OIczno, 4lznau, VII. 198. Orawice., XII. 273. Pikowce, VII. 78. Podgrodzie, Podhradie, V 242,' 303; VII. 197, 2.00, 201. Podleehnica, V. 311. Podoliniee.) VIII. 262-264; XII. 3,26; XXXV.5. rpohorela, XXXVII. 353. Poprad, V. 243. l'renczów, Pren~ov, .xVII. 19, 25. Preszów" Epeires, II. 78; X\XVII. 59. Ruskinowke, VII. 201. Rużbaki, Drużbaki, VIII.262, 263. Rychnawa, Richnau, VII.76· Sastin, XXXVIII. 3'58. Słowieńska Wieś, V. 311. Smiżany, Somogy, Scnmogen, VII.200. Smokowiec, Senmeks, V. 305·. Solec, Iblo, Lublo- Vetio, II. 80. Soporna, XXX. 162, 182. Spiska SQbota, VII. 200, 201. Stanhrad, II. 78. Stara Bystrzyca, II. 79. Stare Hory.; .II. 78. Stil'ra Wieś, Altendorf, VII. 193; XiXXVII. 213. Staroleśna, VII. 197. Stary Hrad, VII. 74. stos, Stoos, VII.76. Stelbach, StiHbach, VII. 76. Straia, Michelsdorf, VII. 77, 20'1. Strażka, VII. 77. Strapków VI. 530.Strojna XXX. 126. Svaty AlndTej Turczański, VII. 78 Svaty M~kułasz, VII. 74. Szczawn~k, Stiawnik, VII. 199. Sztiawnica, V. 247. Szembera. VII. 75. Szwedlar, VII. 76. Tarnawa, Trnava, II, 2. Tomaszowce Maqe VII. 201. Tomaszowee Wielkie, 'VII 201. Toporz~., VIII. 262, 2'63. Turec, V. 30:1, 302. Twarożna Durlsdorf, VII. 78, 201 Uher~kie Wsi, II. 2. Un:gva,r, Użhorod U. 4; XXVI 128; X.XVIII.' 249. Valaska,V. 30l Welbach, VII. 201. Wielka, II 80; VII. 200, 201. Wielka Łomnica, VII. 197. Wis:zmiowa, V. 57. Włachy, Wlaehy, V. ,3U; VII. 198. W.ondrysel, VII. 716.Wyżnie Łapsze .xXXViII. 351. zamag6rze, V. 238, '244. zawodzie, VI 362. Zlborów, VI. 362; XXXIV. 52. Zemplin, Zemne, Zemno, VI 280; VII. 200; X;X:X. 117. Zakowce, Zsakocz, VII. Villa Isaaci, Eisdorf, 197-200. Zakorowee, Socheldorf, VII. 76. ŻegTa, Zsegra, VlII. 7t7.Żulin, VI. 281. Żylin, V:r. 283, 285, 2816. S t Yria. Styria, Steiermark, I. 25; II. 14; V. 18;; VI. 81; VIII. 337, 345, 349, 431; XI. 4'39; X;III. Hi, 89; �• 764 XIV. 72; XLX. 6, 10; X!XVII.144. Graz., XXIX. 182. Murau, I, 25. Sredyszcze, VIII. 338. S z k o c j a. Szkocja, ScotLand, IV. 36; VI. 23, 297, 298, 385; VII. 151, 155; XXIII. 48; XX'XVIII. 250, 381; S z wa jc a ria. Szwajcaria, Suisse, Svizera, Schweiz, II. 102; V. 122; VI. 393; VII. 81; oX. 246, 25'1, 269; XI.356; XIV. 233; XVI.6; XvI!. 71; XXII 79; XXIII.17; X,XVII.144; XIXVIII. 252, 253;XXIX. 207; XXiX.80; XXXII.192; X,XXV.182; XJXXVI. 24, 26,69; XXXVII 4618; XXXVIII. 40, 272, 402, 417, 464, 469; xxxrx. 163, 484,. 489, 494 Aargau, Argowia, III. 102. Allgau, XI 345. Appenzel, XII. 269. Bazylea, XIII. 182; XXV. 115; X'XXVII. 4'14; XXXIX. 485, 486. Berm, XXXI:X. 496, Bryzgowia, XXXIX. 503. Chur, XXXIX. 501. Davos, X. 24:6; XI 366. FrY'burg, XXXVIII. 3'66; XXXIX. 485, 503. Genewa., XXXIX. 484. Graubiinden, II. 102. Hirsla,nden, II. 110. Kempten, XI. 361. Kytburg, X. 246. Lozanna, XXXI'X. 500. Lucerna, Luzern, XXVIII, 253. 1I4aur, II. 110. Neuchatel, XXXVIII. 465, 469; X,XXIX. 484. 4'96. Rapperswil, XXV. V XXXVII. 474; XXXVIII. 445,446, 450. St. Gallen, XXXI·X 496. Schwitz, II. '102. Sion, XXXIX. 500. ThoDgau, X 246. Stadelhofen, II. 110; Zurich, II. 110; XXXVI. 26; XXXVII. 337; .xIXlXVII. 456. Nazwy miejscowości bliżej. nieokreślonych : Adlis'berg Allewenden, Babbenhusen, Belgard, Boflitz, Bregenz, XII. 360. Budden la panna, Campatsch, Chanitz, XI. 369. Corvatsch, Crap da Chiiern, Cra_ sw, ,X\!. 367. Czarna diura, ,xII. 369. 370. Cziern, lXI. 367. Dubensee. IX'!. 368. Dollen, ,X[. 360. Dormltz, XI. 368. Dub!, Duben, X~I. 360. Edelitz, oXI. 3~, 369. Ennet-boden, X!I.368,3'69. Eschenz, :XI. 368" 3'69. Gampetz, iXlI. 360. Garzen, XI. 369. GatS'chura, IX'!. 360. Gitschen, IXl. 3'69. Gohren, XJ. 360. Golzeren, XII. 3,69. 06ritz, XII. 360. Graplang, IXI. 369. Grabianścma, XII. 3'69. Grod, Grodt, Gutschau, IX'I. 3'60. Giirenbad, ,Xl, 3'69. Hugelitz, OOI.260. Krayalpe, X:I. 3169.LacĄ, Lachau, Lachin, Lachendorf, La.chkogel, Lachmirowice, Lachov, Latschen, Lachaschan, Lech, Lech1briick, Lechdamm. Lec.hen" Lechan, Lechfall, XI. 3·59. Lechd'eld, Lechsebene, Lechgmund, Leohhus, Lechleiten" Lechni\tz, Lechowck, Lechrain, Lechsend, Le_ schin, Lechstadt, Lechterke,. Lechtrop, Lechwitz, Leckipass, XII. 359, 300. Lenk" Xl. 368. Lentatsch, lXlI. 360. Lesa, XI. 300. Letschwald, lXI. 360. Leysen, XI. 300. LieS'tal XI. 3'69. Lischana, Xl. 367. Lis-ghus, XlI. 3'69. Lohwind en, XI. 361. LotscT1,IX'I. 368. Lotzbachthal, Lotzel"bach- Ludesek, XiI. 3 60. Lutschina, XI. 368. Luszal', XI. 3·67. Luxna, Xl. 359, 3,60. Lysjoch, Lyskawa,. Lystal, XI. 368. Malenko, X'I. 367. Mettlen, ,XiI. 368. Michelwinden, iX[. 360. Milmachspitze, XI. 360. Mor_ teru tschgletscher, XI. 367. Miiri ,ó5 ren, Oberwinden, Parzinkopf, lXI. 361, 369. Patznaunerthal, lXI. 366. Pifflitz; Piz Bernina, P;z Cotschen, Piz Pulaschin, XI. 367, 369. Povaj, XiI. 369. Ragac, Regnitz.. Rogspitze, RoS'zecz, Rozec, XI. 367. Ruppenmanlitz" Sassi, Schrekenmanlitz, Xl, 369. Sederlitz, Senwen, Sella Hiitte, Selibruck, Sementina Schluch~, Suna, Tschanaff, Tschera Piz, Tschierts<:hen, issowe,. Weesen, XiI. 3,619.Wendenham, Winnenden, Winden, Windten, Witschwenden,. lXI. 360. Wohlen, ZJ',ger, Zmeider, OClI.3'6'9. S z w e c j a X. 465; XI. 293; XIV. 233; XVI. 10,414; XVIII. 94,101; XXV, 5'8; XXVI. 73; xxx. 228; XXXII. 292; XXXIV. 285; X.XXV. 184; XXXVI. 281, 332; XXXVII. 157, 2,83, 425, 441. XXXVIII. 4'1, 42, 236 472; XXXIX. 32, 114, 342. Dalekarljen, XX'XVI 324. Lillhamer, XXXV. 34. Lund, XXX. 272; XXXV.34. Skansen, XXXVI. Stockholm, XXX. ~28; XXXV. 32; XXXViI. 326. Trenczyn, Trenczyńskie, U. 285; V. 238, 247, 302; VI 280, 282, 28'3. 289, 361; XX:XVIII. 359. Bodiny, V. 251. Buchowo, Bukowo, VI. 284 Cieplice Trenczyńskie, VI. 362. Czerne, VI. 3·61. Górne Nowe Miasto, VI. 286, 361. Horzelice, VI. 361 Kolarowec, VI. 284, 285. Kralowa Luka, VI. 287. OleS'na, \7'1. 361. Oszczadnica, VI. 326, 32'7,3£1; XXXV. 51. Polomno, VI. 284. Rakowa, ViI. 361. Sciborzyce, VI. 290. Stas:zJków, VI. 361. Strażów, Stra:i:ba, Straża, VI. 282. Streczno" VI. 285, 288, 362. Swedernik, VI. 284. Świerczynowice, VI. 361. Turzówka, VI. 361. T u rej a p. Turcy. Turcja, Turk Dżemhurijeti, Porta Otomańska, L 57; V. 176, 386; VII. 55;,XII, 159, 258; XVII.260; XXIII. 187; XXIX. 125; XXXI. 114; XXXVII. 157; XXXVIII. 343, 472; XXXIX, 118. Arta, 282. Carogrod, X. 146, 148. Konstantynopol, Stambul, IstambuL, VII. 208; VIII. 174; X. 150; XXIII 14; XXXI. 112; X'XXVII. 157 158' XXXIX. 367. Smyrmi, , ' Smirna, Ismir, XX. 184. T Y r o 1. R e c j a i W in d e l i c j a. Tyrol, TiroL, V. 122, 370; VI. 231; VII. 11; X. 270; XI. 356, 357, 366; XII. 271; XIII. 68; XIV. 3309.3'44; i~VI. 12, 22, 36, 41, 347, 418;, XVII. 37; XVIII. 98, 104; XX. 296; XXIII. 10; XXVII. 144; XXX. 147, 160, 180, 182; XXXV 135; XXXVIII. 2M, 2'S2; XXXIX. 297. Achenheim, XXII. 73, 75. AdliiSberg, XI 369. Am Lech, XI. 359. Alpa Garmza, XI. 366. Alpa Kray, XI. 369. Alpa Surovel, XI. 367, Al1ewenden,XI. 360. Babenhausen, XI. 360. Baseglia, XL 367. Besan, XI. 366. Bludenz, BLutenes, BLotnice, XI 365. Bobingen, XI. 300. Bolzano, Bozen, XXXVII. 424, 425. Brennowie, Breoni" XI. 357. Brenner, XI3'57. Breznowo, XI. 430. Budden la panna, XI. 3169.Brixen, Bressanone, XVI 41; ~XXVII. 424,425. Endandyna, XlI. 367. 368. Gars, XI. 361. Garcza, XI. 001. Goren, XI. 361. InnsbruCk, XIII. 68; XXXVIII. 291. Kaunerthall, XVI. iX. �766 ?6? 114. KUem, XI.366. Laaz, XI 366. Lechstadt, Xl. 360. MaIlau, Maloja, XI. 366, 367 Mitthalbach, XI. 360. Sami:na, XI. 366. Sandech Krers, Xl. 43'9. Saletz, Xl. 366. Sa1getsch, XI. 368. Sam er, XI. 368. Sarnersee, "I 368. Sassi. Xl. 369. Scharnitz, Xl. 360. Schelditz, XI 360. Sohi:bitz, XI. Silles, ,XI. 367. Snodan, lXI. 360. Schlupin, XI. '366. Sederlitz, XI. 360.. Seewen. XI. 369. Seez, XI. 3·69. Selfbruck, Xl. 369. Sella Hiitte, XI.3'69. Sementinaschlucht, XI. 369. Ses in en , XI. 368. Silla, XI. 367. Silles, XI. 367. Sondan. Solnogródzka Ziemia, lXII. 366. Spahleuter, lXII. 366. Starzeljoch, lXiI. 36. Stobenbacb, lXiI. 359. Strela, StUlben, xrr. 3,67. SzczezapIana, lXI. 3·66. Taraitzberg, ,XI. 360. T<lSna, Xl. 367. Tavetsch, XiI. 367. Tawinkoppe ...xI.360. Tersten_ jak, X:I. 316 6. Tiatschagletscher, X!I, 3'67. T61z, T6lnitz, X:I. 360. Triesen, XI. 300. Tsohara, Xil. 3'69, Tschiertscheą iX!Ią 369. Vadur, X. 3.66. Val del Buotsch XI. 367 Val da Tschiera, XI. 367. Va'l Plafna, XI. 3617. Val Mela, Xl. 367. VelUm, XI. 3m. Veschinental, XI. 300. Vesilbach XI. 368. VisniJtzthal, XI. 368. Vissave, Xl. 369. Virda, XI. 359. Vrin, XI. 366, 367. Weelen., XI. 365 Wemutbodln, XI. 369. Wessen, XI. 3·69. Wendenau, Wendenham, WL'nden, Windenhuhl, X:I. 361. Winidan. XlI. 360. Windenberg, XI. 360. Wahlen, :XI. 369, Wynidawa, IX:!.357, 360. Zanangspitze, XI. 3'60. Zamserjoch. 1 XI. 3,60. Zernetz XiI. 367. Zulang, .XI. 366. Uk r a i n a, U S R R p. Ukraińcy Ukraina: I. 120; II. 39, 321; Ul. 98; IV. 74, 153, 328, 4413;V. 23, 176; VI. 28, 300; VII. 80, 88.89, 227, 300, 302, 332; VIII. 90; IX. 143, 147, 148, 185; X. 359, 382, 383, 395, 396; XI. 326, 340, 404; XII 7; XIII. 58, 2983; XVII. 69; X'VIII.97; XIX. 113, 114, 130; Xx. 25, W6, 189; XXI. 50, 64; XXII. 76, 78, 121; XXIII 152; XXVI. 46, 4~54 56, 62, 63, 105; XXfVII. 19, 20, 17,2; XXIX. 124, 125; XXX. 131, 22J8;XXXI. 152, 166; XXXII. 17:9; XlXlXIII. U, 19, 209; XXXIV. 86, 89, 109, 138, 139; X'XlXVII. 207, 209. 1J'kTaina lewobrzeżna, XX,XIV. 91. Ukraina prawobrzeżna, :XX:XIV. 00; XXXVIII. 3, 8, 208. Biała Cerkiew, III. 1>32;X:XVII. 138. Chomutci, XXVI. 49, Popudnia, XXXIX. 258. Pow. Balta. IX. 87. Pow. Berdyczów. Berdyczów, III. 61, 148; X;XIX. 179; XlXlXI. 160. Machnówka, III. 61; XXIX. 170. Pow. Bohorodczany. Bohorodczany, IV. 187; XIII. 239. Pow. BohO'rodczany, IV.187; XIII. 262. Maniawa, VII. 221; XIII. 238, 239. Porohy, XIII. 2'3 Sałatwina, XIII. 2·38. Pow. Borsziczów Barbara, IV. 229. Bielowce, IV. 187. Bilcz, X. 261. Bilcz Złoty, XI. 202; XVII. 68-70; X,XVIII. 9. Borszczów, X'VII 85; XXV. 106. Pow. Bors2lczów, III. 2,86, 290; IV. 187; V.99; VIII. 150; X. 50; XIII. 262; XVII. 68; XXVI. 47; XXXV. 60 Boryszkowce, XVII. 68. ChudY'kowce, IV. 187. Dębówka, X 50--52. Dżwinogród Swinihorod, Zwenihorod, IV. '187; VIII. 2'66. Filipkawce, XlVIII. 69. Gusztyn, X. 51. Iwanków, VIII. 150. Kapuścińce, XVII. 68 Kudryńce, XVII. 68, 69. Michalków, XXVI. 65. Pyłypcze, XXVI. 47, 65 Strzałkawce, IV. 187, 220. Szuparka, VIII. 150. Wierzchniakowa, XlVII 68. BakoW1ce, VIII 379. Bóbrka, I. 268; X. 261; XXtx. 162. Pow. Bóbrka, IV. 187; VII 282-284; VI!II. 2'65,368; .x:XVJ:. 50. Borlniki. XVI. 2'70 Boru:sów, XXVI. 48. Borynicze, IV. 187. Bryńce Cerkiewne, XVII. 416, 48, 50 Chodorów, III. 52; XXVI. 5'8 65. Dziewiętniki, VIII. 368, 371,373, 375, 39 1, 392 Dżwinogród, VIII. 265, 2,6,6, 270, 272, 2713.Horodysławice, IV. 187. Kołohury, XXVI. 58. Leszcz.y>na, VIII. 371, 37'5. Łuczany, VII1.37I, 372. Łysa Góra, VIII. 272, 273. Ory,sll!wwice, VIII. 374, 309'1; 'X. 261. Ostrów, VIII. 371, 372. Podjarków, IV. 1817. Podharce, XIX.36. Podsosnów, IV. 187. Roma·nów, IV. 187; VIII. 272. Sokołówika, VIII. 369, 392. Stare Sioło, VIII. 265. StrzeHska, VIE. 379, 391. Bazar, przysiółek, wieś Dziewiętni'ki., V:II. 3'68. Serednie, przysiół, wieś Dziewiętniki.. VIII. 368. Szałomyja. VIII. 272. Wy1 branówka, VIII. 369; XXVI. 48 Zabokruk, VlIiI. 379, 391. Zuków przysiółek wsi DźwinogrjJd, VIII. 265 Pow. Borysów. IV. 35; VII. 222 223. Pow. Bracław. Federówka, V. 2195. Pow. Brody. Beorlin, II. 88. Bielawce, IV. 187, 188 Bokujma, X:XVII. 131. Bołdury, IV. 1'81. Brody, I. 183; VII. Ul, U2; X.XII. 13H; X,XXV. 194. Pow. Brody, II. 88; W. 187; IX. 194; XVII 90. Czechy, XVII. 90. 92. Jazłowczyk, IV. 187. Kadłubis'ka, HI. 2~9; IV. 187, 312. 315 Koniuszków, IV. 187, 204. Łopaty,n, V. 187; XXI. 64 Podkamień, X. 459. Ponrkwa IV. 187; V. 225 Remów, IV, 187; Stanisławczyk, IV. 187. Toporów,. IV. 187. Wałachy, IV. 187, Wysock, IXIV,rJ.90, 92. Pow. Brz€Żany Brreżany, rII. 152; IV. 188; X. 261; XVII. 115, 116; XXII. 115 116; XXIII 152; XXV.95; XXVI. 135. Pow. Brzeżam.y, IV. 188,315; VIII. 70; X. 261; XlXV. 95; 'XXVI. 55, 61. Buszcze, IV, 188. Byszki, XIXiV 95 119. Drysz'C'zó:w, IV. 188. Glinna, IV. 188. Koniuchy, XXV. 95; XXVI. 55, 61, 113. Krasna, W. 188, 19:1. Krzywe. IV. 188, 309, 311; }{lXVI. 57. Narajów, V. 162. Płaucza, IV. 188· Poruczyn, IV. 188. Patak, IV. 188. SzumIany, IV. 188. Wybudów, IV. 188. Załucze, IV. 188. Zuków, IV. 188. Pow. Buczacz. Barycz. II. 55 Bo;bulińce, IV. �, " .: I ..... .; ;' .. 768 /' 186. Bobrowni'ki, XVII. 69. Buczacz, II. 00--'55; III. 91, 92, 235, 290; IV. 93, 107, 114,.,117, 118,235, 342; V. I'll, '99, 101, 196, 294-296, 391; VI. 5, 96; VII. 234; VIII. 156, 157; I'X. 102; X. 323; XI, 322,327; XII. 258, 200, 262; XJlII.; XXV.; X'XVI. 117; XXXVI 43, 47, 49. Pow. Buczacz, n. 55, 64; III. 73; IV. 188l ~; V. 99; VIII. 70, 144, 1418,149; XII. 200; XUI. 262, 263; ~II. 69. Czechów, X'XIX:VI.262, Dobropole, IV. ISS. Hrehorów, III. '713.Hulbin, III. 289; !V. 188. Karskie Pole., I. 55. Koropiec, VIII. 150; XVII. -69, Kujdanów, IV. 188, 196. MonasterzylSika, II. 55. Nagórzanka, VIII 150. 0850wee, IV. 188. Pakosław, XiX. 171. Pozichowa, IV. 188 Potok'Złoty, ITI. 200; IV. 188; XXVIII. 132. rprzewł&i, II. 54, Puźniki, II. 55) 64; nI. 70, 73; VIII. 168. Pysikowce, VI. 96. Ru'komysz, II 53. Skomorochy, IV. 188. Snowidów, IV. 1188,202, 2-03, Sokołów, IV. 188. Spas, XIII. 263. Wełesnewa, XXVI. 117, zalesie, 11. 55; XIII. 2,63. Zyznomierz, XII. 2509. . Pow. Czehryń. BiI'ki, xvrr. 229. Pow. Cwr1Jków. Biały Potok, )GXXV.; V; XI.XIII. Czorlfków, IV. 189. Pow. Cwrtków, IV. 100; V. 99; VUI. 70, 150; XIIT. 262; XVII. 69. Dżuryn, I. 64. Kolędziany, XXXTlI 27. Słobódka, I. 64. Swidowa\ IV. 189. Szulhanów'ka, IV. 189. Pow. Dobromil. Bircza, XVII. 229. DobromU, HI. 197; XiX. 68; XXVI. 1'35. !Pow. Dobromll, IV. 84. 189; ,V. 65; XIX·XUI. 85l 88, 104, 105. Falkenberg, IV. 189, 203. Hój..9ko,· IV. 189. Jamna, VI. 353. Jawornik RUlSki, IV. 189l 203. K.niaźypol, IV. 189. Lipa, IV. 189. Malawa, IV. 189. Michowa. V. 65. Nowosiół'ki, IV.l00, 194, Piątkowa, IV. 189. SiedliSka, IV. 189. Sierakowce, IV. 189. Tarnawa, III. 137; IV. 84: U1ucz, IV. 189. Zohatyn, IV. 189. Pow. Dolina. Bolechowo, X.135, 334; XJX;XVII. 485. Dolina, TV,,189.Pow. Dolina, IV. 189; VIII. 183; X. 334; XIII. 233, 236; X·Vr!. 139; XVIII. 174; XXIX. 163. Ho.sZów, IV. 189; XIII 2'3-8; XXIX. 1-63. JJ.emnia, KaIna, Kniaziołuka, Lolin, Maksymówika, IV. 189. Mizuń, IV. 189. Nowosielica, IV. 189. Nowoszyn, IV. 189. Pacyków, IV.' 189. PerehińsJk, VJ1II. 1813; XIII. 2,33, 2;34-23-9; XVII. 141; XlVIII. 149, 154, 199, 205, 213. rpodJbereźe, IV .. 189 Podlute, I. 64; VlilI. 183, 184. Polanica, ·XJXJX-VII.411 , ~4fY7. Roztoczki, IV. 189. Strutyń, XIII.' 23£. Swaryczów, Xflr. 2133. Tlapcze, IV. 189. Wełdirz, IV. 189. Peklo, kotlina u stóp góry Sywuli, X:I!'I. 23~, p. Dolina. Radowa, strumień, .xwrI. 233, p. Dolina. Pow. Drohobycz: . Borys1aw, ~~r,r. 162. Dobroho. stow, V. 168; 'XXX. 124. DOiłhołuka, IV. 199. Drohobycz, II. 96; V. 275, 276; VII. 3~; XVI. 288; XVII. l; XXII. 162; XXIII. 165; XXIX. 180; XXX. 124; XXiXlV. 258. Pow. Drohobycz, I. 148; IV. H~9, 221; V. 168, 3711; r:X. 194; XXVIII. 54; XXIX. 118. Dubrawka, IV. 189. Horucka., IV. 189, 196. KorczYlO, V. 372, 374; IV. Nahujowice, IV. 189. Opalka, IV 189. Orów, Orowe, XVII. 4, 11. PodJbuż, XI.395, 397 400; 'XXVIII. 54. Radelicz, IV. 189, 196, 2M, 205. Schodnica, X. 460. TruSkawiec XVI. 2719. Tustanowice, I. 64; 371; ~XV. 95. Uliczno, IV. 189, 200, 210, 211. Pow. Hajsyn. Granow, XXVIII.I37. Pow. HajIsyn, )GXVIII. 1'37. KraJsnopółlka, XJXVIII. 137. Pow. Horodenka. Czarnolice, JCVII. 62. Czerniatyn, IV. 190. DrohiJczówlka, XlVII. 69. GłuS'Zków, IV. 190. Horodenlka., I. 64; x.I. 81; XII. 336; XXIII. 69 Horodeńskie, XVII. 69. Pow. Horodenka, IV. 190; XIII. 262, 263; ')GVII:69, 81; XXIII. 69. Horodnica.1 XVII. 70, 81-185 Korniów, IV.I90. Nieźwiska, ~XXiVI. X'X'XVI. 2191, 294, 2196, 297; XXXIX. 258., 2713,288, 290 Olejowa, IV. 190.. Piotrów, ')GIn. 263. Rakow~ce, IV 190. Repużyńce, IV. 190. Semenówlka, IV. 190. Serafińce" XI. 81, Strzelce, IV. 190. Toporowce, IV. 190. TY'szkowce, IV. 190. Wierzbowce, IV. 190. Zywaczów, XVII. 82. Pow. Hrubieszów. AmJbuików, III 46. Ciu6niów, III. 46. Teptików, III. 46. Uściług, I. 165. Zadubec, III. 41. Pow. Jampol. Morafa, Morachwa, XI. 401. V. ł9 Lud - Tom XL Pow. Jaworów. Budzyń, IV. 191. Gruszowice, IV. 191, 310, 311. Glinice, IV.191, .) 1'96. Jaworów, IV. 116; XXVI. 135. !Pow. Jaworów, IV. 191. T{O_ 1Jylnica RuSka, -V. WI. Kurniki, X. 261. Mołosz'kowice, IV. 191. Mużyłowice~ IV. 19:1. Podłuby, IV. 191. Przył>bice, IV. 191. Rogoźno, IV. 191, Wola Glini'cka, I·V. 191. Wola zaleska, IV. 191. Pow. Kałusz. Bolszów., IV. 191, 200. Bujanów, IV. 191 Długa, IV. 191. Dołha, 'XVII. 141. Hanowce, IV. 191. Hanusowce, IV. 191 Humenów, IV. 191. Jasień, IV.191; VIII.l83; XIII. 34, 239, 2.w, 241; XVII. 141, 1 51; X:VIII.l'OO,171. 175, 200,213; )GXVI. 57; X1)ovIII. 23'5. Kadobna, IV. 191. Kałusz, I. 1414; III. 239; IV WI, 200; XIII. 24<0; )OVH. 141, 148. Kałuskie, XVII. 139. Pow. Kałusz, IV, 191; ')GIII 34, 233, 234, ,239,24'.2;XVIII. 174; XiXVII. 31. Kolodziejówlka, IV. 191. Kotoryny IV. 19-1. Kunaszów, IV. 191. KuŹffiiniec, XIII 241. Monasterzec, IV. IW. Medynia, IV. 191, 212~. Mościskla, XXVI 5'1; ·XlX-XV.71. MO.śzJkowce~XXV. 117, 118, 120; X<XVII. 15, 31. Mykityńce, IV. IW. MysIów, IV. 191. Niebyłów, :XVII. 141; XVIII. 186. NiegQwce, IV. 100..rpodgórki, .V. 191. Protesy, IV. 191. Przewoziec, IV. 191. Rozwiany, IV. 191 Siw'ka Naddniestrzańska1 XVI. 54, 551; XiXV 117, 118. Sliwki, XIII. 233, 234. 242; }C\TIII. 141; X\TIII. 186. Slobódka Botszowiecka, IV. 191 Stańków, IV. 191. Stawi:szyn, XVI. 1 �770 7?1 332 Tużyłów., IV. 191. Uhrynów, 191. Wierzchnia, 'IV. 1'91.Wojn iłów, IV. 191. Wołczyniec, IV. 191. Zahałów, IV. 19>1.Zawadka, IV. 19'1 Zbora, IV. 191. Pow. Kamieniec Podolski. Kamieniec Podolski, Camencia, Camencium, Camenecum, Klepidava, Petridava, XXVIII. 146, Pow. Kamieniec !Podolski, IX 298. Gub. Kamieniec Podolski, XXVI. 48. Pow. Kamień Koszyrslki Kamień, III. 98. Skcz, X!XXI. 28. Pow. Kamionka Strumiłowa. Ad.amy, Adachy, Jadachy, Łapy, VIII. 396; XIV. 219. Busk, I. 1 12. Grabowa, IV. 191, 196. Horpyna, IV. 100. Jasienica Pol9ka i Ruska, IV. 191, 300, 3U, 3.12. Kamionka Strumilowa, X. 323; XXVI. 13'5. Pow. Kami<mlka Strumiłowa, TV. 191. Łany, IV. 191 Ług, X'XxIII. 83. Niesłuchów, XXiXIiX. 2'88.Nieznall1ów, IV. 188, 205. Opłucko, IV. 191. Radziechów, XIX!X'I.8·1.Ruda, ,IV. 191, 194. Witków, XXVI. 57. Pow. Kołomyja. Berezów, XII. 284-286; XXXV. 121, 174. Chwali'boga, IV. 191. rv. Nazwy toponomastyczne Peczeniżyna, z okolic Arszyci 'dzielnica, OClI. 280. 282, Arszycew - Łąka, Babijczyków młyn, Bilecki młyn, Bobycziw zabudowania. Bojkowe grupa zabudowań, Carynkie - łąką. Cis arka gościniec, Czarny potok osiedle, Czertezi łąka, Dil - las, Dolisznyj staryj młyn, Dubawyci zaburowania, Dubowyci łąka, Dubrowa - las, Dzwyniecz - łąka, dystylarnia, pole, Glid łąka, Grylaskunec łąka, Halunka łąką Halunka rzeczka, Horb łąka, Hori dzielnica, Horiszna Toloka pastwisko, Horiszni mieszkańcy Hori, Horsznyj - młyn, Hrabkiw - łąka" Hrabkiw zabudowania, Hry-' cyszne ~ zabudowania, Jamka łąka, Juran - pastwisko, Kalynnyk pastwisko, Kalynnyk zabudowania, Kaszyci grupa zabudowań, Klucziwska droga, Klucziwka łąka, Klucziwka - rzeczka, Kolo mlyna - za!budowania, Korosty - łąka, Kotel - las, Koubajiw - łąka', Kriwosziepka - las, Kruhla - łąka, Kryszyna łąka, Litriwnie fabryka nafty, Łaz - łąka, Łewada łąkClJ, Łozienka - łąka, Łysanie wzgórze, Markiwska - droga, Maslakowe - zabudowania, Mocziera - las, Na Kruszyni zabudowania, Na Osowi - zabudowa'nia., Na terebizech _ zabudowana, Na zamku - zabudowania, Oseredok las, Osowa pole, Osowa - łąka, Perechreście las, Petryszyne zabudowania, Pid cmentarem zabudowania;, Pid cyhla - łąka, Pid Dubrowa zabudowania, Pid frasoriemy zabudowania pia Kriwoszepkoj pastwisko, Pid okopyszczem - zabudowania, Pid Osawą zabudowania, Pid Ponecziewą zabudowania,. Pid pryjmq - wzgórze, Pid ropienkq - karczma, Pid Smereczynq zabudowania, Pid werchom Frasorie Fabryka, - łąka, Pid Zanoga - zabudowania, Pni - łąka Pod Wakulcem pastwiska, Polena łąka, Poncziewa łąka, Poncziewa las, Popid Łypnykie droga, Przyhid łąka,. Puchowec łąka, Reszetiw - las, Rublowskij - młyn, Rypa - urwisko, Serednyj berih wzgórze, Skarbyszcze pastwisko, Skichlyszcze wzgórze, Smereczena - las', Stażnyci wzgórze, Sztryganiwka dzielnica, Szybenka welyka łąka, Szybienoczka łąka, Tatarskie zwory las, Terebiżi pastwisko, Tloka, pastwisk::> Chaima - karczffil3, u Dwojry' karczma, Wakulec las, Wal - wzgórze, Wara tyki - las, Werch łąkl3, Wersziek - pastwisko, Wersziek - zabudowania, p. Kołomyja. Wiszelnyk pastwisko, Woniecza ulica, Wyły łąka, Wysoki łąk1J., Zabrid Pl3stwisko, Zadna ~ ulica, ~ fabryką zabudowania, Zamczysko - zamek., Zanoga łąka, Zaplecze - dzielnica, Zapliska pastwisko, Zaplesze - dzielnica Zapliczni mieszkańcy Zapłasza, w Peczeniżynie, lXI:!. 28'1. Pow. Konstantynów. Bordziłówka) X:X. 284, 288, 290. Hadynów, XX. 284, 288, 290. Hus'zlew, XX. 290. Łosice, XJX. 284, 238, 2100. Niemojki, 284, 288, 290 Feredil, XXXVI. 94. Pratulin, XXI. 284, 288, 290. Przesmyki, X. 2M, 12i88.Rusków, ,XX. 284, 288. Sarn:aki, XX. 277, 284, 288, 290, 318. 49· Pow. Kassów. Babin, XXXIV. 142., 144, 149; XXXV. 78, 121. Berwinkowa, XVI. 47, 65; XXXV. 121. Białoberezka, Biłdberezka, X,XXV. 78, 121., 15t~, 156. Biłoibereżci, X,XVI. 60. Borsuczna, VI. 258. Brustury, IV. 192, 201, 223; VI. 268; X. 261; 'XIII. 36, 239, 1240 XVII. 26, 41" 141; XVIII. 2.17; XXVI. 48; XXXV. 121. Chorocowa, XXXV. 121. C7.erechaniówka, Czerhanówka, XXXIV. 142. Fereskul, XXVI. 51; XXXV. 76. 121. Horod, XXXIV. 1412, 149; XXXV. 153. Hryniawa, XXXV. 76, 88, 121, 127, 128, 142, 146, 153, 157. Jabłonica, XXXV. 121, 127, 128, 146, 157. 161. Jahodyn, VI. 258. Jasieniów, n. 203; I~. 100; XXVI. 54, 55; XXXV. 76, 121, 127. Jaworów,. IV, 192. Karłów, XXXIV. 142\ 143 Kosmacz, III. 2819; IV. 192; V. 148, 149, 1>51,199; VI. 353, 354; VII. 174, 2121;XXVI. 51, 56; XXXIV. 118, 119; XXXV. 1'21. Kosów" VIII. 70; IX. 38,1, 389, 390; XU. 302; XiXIII. 155; XXIX. 154, 155; XXXIV. 142" 149; XXXV.90, 12.1, 149, 15l2. Pow. Kossów III. 289; IV. 192; XIII. 262; xXIII. 63; XXV. 5; XXVII. 24; XXX. 1207.Krasny Łęk, XXVI. 51. Krasnoiła. IV. 192. Krzyworównia, IV. 1912; XXVI. 56, 59; XXXV 76, 1211.Kuty, V. 224, 326, 327; IX. 381; X. 50, [14; XII. 271\1 300; XXVI. 49, 56; XXIX. 155; XiXX1IV. 142. Michalków, przysiółek, XiXXIV. 149. Moskalówka, XOCIX. 154, 155; XX,XIIV. 14'2. Nowósielica, XXXIV. 142; XXXV. 121. Perechrestne, IV. 192. Pi'S- �773 772 tyń, IV. 116; VIII. 3,95, 397; XII. 302; XXI,X. 155. Polanki, IV. 192; XXXV. 76. Riczka, XXXV. 121. Roztoki, XXVI. 59, 62, 65, Rożen, XXXIV. 1412.Rażeń Ma~, XXXV. 121. Rzeczka SokoŁowska, IV. 192 Smolna, XXXIV. 142, 149. Sokoławka" IV, 192; XXXIV. 142, l¥'}, 150. Stare Kuty, XXXIV. 1412. Stebne, XXXV. 76, 12,1. Soj,anów, X'XVI. 62. Szeszory, XXVI. 60. Tiudów, X;XVI. 50, 61, 64;, ,XXXV 121. Uścieryki, hVI. 61-64; ,X'XlXV. 76. Utropy, X. 2'61. Wier7Jbowtec, XXXV. 12.1. Worachta, X:X'XV. 127. Zielone, XOCX:V. 121. Zabie, IV. 1912; V. 10~, 295; X. 261; lXI. 100; XII. QlBO;X:XVI. 51; XXXV. 76, 121, 127. Zabie~Ilcia. IV. 192; XXiXV. 7[6, 78, 124, 127, 132" 151. Zabine Słupejki, XXXV. 78. Pow. Krzemieniec. Białokrynica, X[X'XI. '27, 28" 31, (33. Borszc7JÓwka. XX;XTII. 149. Krze'II1ieniec, IV. 34; XXIV. 94; ,XXVI. 135, 146, 1'5'3;,XXXVI. 92, ,93. Pow. Krzemieniec, IX. 195; 'X!X;XI.28, ~, 3,1; XXXIII. 5. Ła_ nowce, xxn. 12.2. Wiśniowiec, X,XXI. 27-.JQ, Pow. Lipowiec. Popudnia, XXV. s, XIV. Pow. Lityń. Mikulińce, XXVI. 46, 57. Pow. Lwów. Basiówka, XVIII.99 Biłka Królewska, IV. 193. BrzuchoW1ice, XiXXTV. 209. Czyszki Górne, ,XXVIII. 100. Dmytrze, XXVII. 1132. DUlblany, 'XXIX. 179. Hołoska, IV. 116. Kleparów, ,XIII. 61. Kulparków., XIII. 61. Lwów, I. 1, 29, 3,1, 62, 63, 96, 120, 14!2.,144; 194. 224,~68; II. 95, 96, 252, 253, 2166,268, 288; III. 86, 91, 94, 124, 188, 190., 192, 285, 286, 290; IV, 34, 612,92,93, 106, 108, 114-118 15'7, 100, 2135,437; V. 81, 82, 85, 87, 91, 133, 294, 295; VI. 5; VII. 00, 35, 39-41., 81, 112, 207, 209, 238, :256, '276, 340; VIII. 74, 112, 395; IX. 192, 194, 195; X. 115, 135, 139, 234, 246, 261, 274, 279, 359; XlI. 691 97-100, 103, 112, 228, 296, 3120---13'24, 312'8,396, 400, 402, 417., 420, 424, 426, 440; XU, 336,; XIII. 14, 60, 61, 65---<69,77, 155, 169,\ 246, 250; X'IV. 194, 2119, 228, 301, 3'2'4; X,IX. 83; XIX. 298; XiX!. .w, 4iB,57, 64, 711, 77, 92, 97, :26a-:2:68, ,2110,2.'71, 274, 275, 27'6; X!XII. 73, 160; XXIII. 148; XXV, 106; XXVI. 92, 1018,1'29; XXVII. 94; X,XVIII. 6, 31, 4'7, 54, 55, 134, 250; XXIX. 143, 162, 17'9-181; XXiX. 2135,23,6, 2.55, :2162" 264, 272; X,XiXI. 5, 166; X:X:XII. 13, 42, 65, 68, 77, 183, 186, 192-194; X:XXIV. 126,1;XXiXV. 8, 31, 37, 41, 76 77, 166, 1!912;XXXVI. 5, 9, 3,5---'38, 41, 50, 512,56, '5~0, 62., 63, 70, 7'5, 81, 93., 243; XiXJXVII. 2m, 46(); XXXVIII. 12,90. Lwowskie, XXII. 161; XJXlXII. 68; XXXIII. 5; XXXIV. 198, 208, 210, 225, 233., MI, 258. Pow. Lwów, In. 160; IV. 193; VIII. 57, 2,65; XIII. 7; XX.XV. 68., 71. Milatycze, X'XVII. 131. !Podbereżce, XXXVIII. 309, 31'2. Remenów, X:XVII. 188. Rzęsna ruska, VIII. 142; X. 277. Seroyca, XV. 226. Siemianówka, XI. 382. Stanisławowskie, 'X1X'XIII. 8; X!XXIV. 200-26. Szczerzec, XV. 226. Werbiż, XXIX. 162. zamarstynów, II. 288; XIII. 61. Zubrza, IV. 193. Pow. Nadwórna. Bystrzyca Nadwórniańska, XXXI. 168. Delatyn, V. 58; XI. 401; ,XII. 279, 280. Dora, V 149; X'XVI. 60; XXiXVIII. 296. Jabłonica, V. 58. 148, 149. Jamna, V. 149. Janina, XXI. 246,247, 259. Leśniów Wielki, VI. 265; ,XlII. 284, 286. Maksy,· miec, przysiółek, x:x;x,V'II. 22'7. Mikuliczyn, IV. 117, 235; V. 57, 58, 147, 198., 291; VI. 2,aO, 353; VII .. 238; XX!XV. 81. Nadwórna, IV. 193, 196; XX!XVIII. 296. Pow. Nadwórna, IV. 193; XIII. 16Q,; XIXVI. 49, 50; X,:,{JXVII,227. Osławy Czarne i Białe, XII. 2'94, 285. Riczka, XXVI. 59, 61; XXX. 116; XXXIV. 142, 150. Tatarów, V: 57--59, 147--149, 198., 199, 294; VI. 5, 259, 353; IX. 102; XII, 279; XIII. 338; XXXVI. 48. Worachta, V. 58, 148, 198; VI. 3~.3; VII. 17'5; XXXIV. 149; XXXV. 77" 81. Zełenycia, XXVI. 49, 50. Zielona V, 148, 149; XXXVII. 2,2,7.Zeniec, VI. 258, 259, Pow. Ostróg.-' Zdolbunowo, XXVI. 135. Pow. Plaskirów. Adamówka, XXXIV. 91. Felsztyn.. III. 91, 190. Płoskirów, Praskurów, XXXVII. 208, Szarawka, 'XXVIII. 151. 'Pow. Podhajce. Hnilcze, IV. 194, 196. N,arajów, IV. 194, 197.Pow. Podhajce, IV. 194; XIII. 202, Połtawskie, IV. 328; XXXIII. II. Połtawa, V. 176; XXXIV. 89, 123. Pow. Rawa Ruska. Biała,. IV. 194, 338, Chlewczany, II. 160; IV. 194, 203, 204, 216. Charonów, IV. 194, 2G3, 204, 216. Golel IV. 194. Hołe, XXVI. 49. Huta Obedyńska, IV. 201. Kamieniec, IV. 194. Karów, IV. 194, 204, 215, 216. Ławryków, IV, 194. Machnów., Machniw, IV. 194. Poddębce, Poddubce, IV 194. Potylicz, IV. 194; XXVI. 83; X!XIXVI. 93. Rawa Ruska, XXiVI. 54; XiXVII. 13'2; XXVIII. 4'1. !Pow. Rawa Ruska, I. 12.0; II. 19, 157; V. 194; VII. 92, Razdruź, IV. 194. Rzeczki, IV. 194. Teahłów, X!XVI. 56. Uhnów, II. 21; IV. 194; .x'XVI. 46, 55, 56, Ulhówek, IV. 194. Wieribica, IV. 194, Wilki. IV. 194. zabór., II. 19, 157, 166; IV 194. Pow. Radomyśl. Pow. Radomyśl, X;XI. 67. Pow. Rohatyn. Koniuszki, XXV. 95. Ludwikówka, X'XIII. 115. Łopuszno, XXI. 64, Martynów, XiXVI. 54. Putiatyńce, XX. 1219, 140. Rohatyn, III, 385, 3'88; X. 27'7; XIX. 30. Pow. Rohatyn, IV. 191, 194; XiXI. 64; VIII. 70; XXIII. 115. Wyspa, VII. 27:2. Pow. Równe. Horodko, XXII. 157. Klewań, XlXlXI, 33. iPoczajoów, IV. 153. Pow. Równe, IV. 153. Pow. Rudki. Holodówka, IV. 194. Kołodruhy, XXVII. 131. Kupnowice, IV. 194. Litomierzyce, V. 179, 180.· Małpa, IV. 194. Mytnia część masta Rudek nad Wiszenką, V. 357, pow. �774 7?5 Rudkli. Nowosiólki Oporskie, 18(}; x. 59; XII. 2'50, 252; XIV. XXVII. 132. Rudka, VII. 346, 220. Budynin, XXVI. 58. Byszo347, 35'4, 3~7. Pow. Rudki, IV. wa, X/XVJI. 48. Oieląże, XXVI. 194. Tatarynów, XXVII. 131. Tu48. Hoholiw, XXVI. 64. Hulcze, l1głowy, IV. 194. II. 255; XII. 2'56.Ilkowice, XXVI. Pow. Sambor. 4!8. Komarowa Wolica, II. 253. Czyszki, IV. 195. Dorożów, X. Konotopy, XXVI. 48. Kościa:277; XXIII. 63. Dublany, XI. szyn, VIII. 173. Kułiczków, XX,VI. 4'26. Horodyszcze, IV. 187-195. '58. Liski, II. 256; VIII. 171-173; Karnica, IV. 116. Olszanik, IV. X. 59; XU. '2~5.1256; XIV. 220.195. Sambor, Samborz, Sambir, Liwcze, XI. 256. Machnówek, I. 64; II. 2.88; III. 385, 388; IV. XXVI. 58. Ostró'w, II. 96; III. 1'14, 238; V. 9,8; X. 261; XI. 270, 289; IX. 83, 85. P1ernratycze, 416; XIII. 5; XIV. 241; XXV. 97; XXVI. 52. Poturzyce, X,XI. 45; XDGXI. 195 XXXIV. 13'9, 258; XXVI. 48. PrusinÓw,XXVI. 58. XXJX,VIII. 296. Samborskie. X. Przewodów., VIII. ln. Sawczyn, 276; XXIXIII. 117,.Pow. Sambor, lXIX. U8. Sielec bełzki, IV. 195. IV. 195; XXUI. 63. Smolnica Skomorochy, XXVI. 48. Sokal, prZl€ldmieście, xx:xnI. 131. II. 96, 191; VIII. 173; IX. 85; X. Strzelbice, ,XJXJXIV.84, 123. Sza59; XI. 327; XXIII. 64, 66. !Pow. de, IV. 195. Wojutycze, IV. 195. Sokal, II. 253, 255; VIII. 17-1;IX. Pow. Skałat. 68; X. 59; XIV. 168; XXIII. 51., Bucyki, IX. 260, 27fT,. 2178.Horod62, 100; XXVI. ~7, 58; XXIX. nica, XVII. 69; XXV. XIII. Husz178 Spasów, XXVI. 52. Steniac7.anka, XJXJVI.511.Kaczanówka, tyń, IV. 201. Sulimów, XII. 256. XXX. 187, 191. Klebanówka, Szczutków, pol~, m. 25,5,gm. HulXXVI. 5B,. 60. Kolodijówka, cze, p Sokal. Tartaków, :X~XlVI. XtXVI. 6(},64. Kozyna, XXVI. 48. 48. Torki, XXVI. 64. Ulwówek, JeXV. 144; XIV. Waręż II. 25,5. Podwaloczyska, IX. 194, 195. Witki. VIII. 173. Wołświ~, XXVI. Skałack!ie, XI. 3'9B.!Pow. Skałat, 64. Worochta, XII. 280; XXVI. IV. 195; XIII. 262; XVII. 69; 58. Zniatyn, X. 67. !XIXVI. 48; XXVIII. 47; XXX. Pow. Stanisławów. '187. Sorock; XVI. 2,719.Touste, Delejów, XXIII. 152; XXVI. 1, XiXVIII. 47, 55. Towsteń:skie, 63; XXVII. 24. Halicz, IV. 345; 'XXVI. 63, B6. XVII. 141; XIX. 101; XXI. 270; Pow. Skwira. JOeVI. 54, 58, 65; XXVII. 137. Hlebów, XVII. 69. Tchorówka, Jezupol., IV. 59; ·XI.. 384; XXVI. XVI. 359. 65. Stanisławów, I. 64, 268; III. Pow. Sakal. 125, 12B, 134, 285; IV. U8; V. 99, ,Baranie Peretoki, XXVI. 48. 148, 294; IX. 2157;XII. 336; XiXII. Bełzkie woj .. XX. 282. Belz, lU. 139; XXIII. 152; XXVI. U7; 91; VII. 238; VIII. 171-174, 178XXx. 128; XXXVII. SŁanisła- • szczyzna, Ul. 375, 376. Pawlowa wowskie, III. 127; VII. 2B4; Góra, DX. 3,86. Łupinka wzgóXXII. 189; XiXXIII. 8; XXXIV. rze, IX. 382. XXXIV. 142. Pow. 200, 213, 214, 226, 2za, 236, 240, Śniatyn, lU. 375; IV. 195; TJ:Ościa1247.)256, 263; XXJXV. 67, 71, 72. niec, LX. 2'91,384, 387; X. 50; TuPow. Stanisławów, IV. 191, 195; łuków, IX. 382; Widynów, XXIV. VIII. 70, 151, 1!)9; IX. 194; XJXVI. 142-145; zabłotów, VI. 386-388, 63, 66;XJXXV. '69, 712. Tustan, 390; IX. 382. XiXV. 95. Wodniki, XXVI. 61. Pow. Tarnopol. Pow. Staremiasto. Stary Sambor. BiJJki" XXVI. 65. Borki Wiełkie, Berezów, IV. 195. Chyrów, XXIXI. .XXVI.!)6. Buczniów, Bucniów, VI. 36; XXXIII. 121; XXXVIII. 296. 391. Dow:ianka, XXVI. 4S---51, 53. Hołowiecko, XVII. 5. Laszki muGaje, 'XIXVI. 47. Horodyszcze rowane, IV. 195; V. 199.. Ław,XXI. 64. Ihrowycia,XlXVI. 49, rów IV. 195; XXXIII. 126. 64. Iwanków, :XXVI. 50.. 59, 64. Msz~mka, VII. 3135. Sozan, Koziwka, XXVI. 46, 61. Kozówka, XXiXIII. 118. Spaś, XXXIII. 126. X'XiVI.4'7. !Petryków, VI. 391. Stara sól, IV. 116; V. 199; XVI. Smykowce.. VI.. 39,1. Stehniwce, 288. Stary Samibor, Staremiasto, XXVI. 53. Tarnopol, I. 64; II. 282; }CKj{III. 118, 124--128, 133, 135. III. 2190;IV. 238; VI. 390; X. 2.60; Staromiejskie, III. 132; VI. 199. 'Xx:x" 209, 222; x:x,x,VII. 207, 208. Pow. Staremias:tO. Stary SamTarnopolskie, I. 1ZO;II. 88. Pcw. bor, II. 24, IV. 195; XXVI. 52. Tarnopol. II. 278, 281; III. 88; IV. Tarnawka, IV. 195; Topolnica, 195; VIII. 70; >XiXI.64; XIXVI. 46. II. 132. Turze, II. 24, 25. Woło47-51, ,53, 61. Wertełka, XXVI. szynowa, XXXIII. 78. 53. Wysypiwci, X,XVI. 49, 56. Za. Pow. Stryj. ścianka, .XlVII.85. zastawie, iXIX:V. J.abłinka." VII. 221. Klodnica, s. :XJIU. XXI. 64. Ławoczne, XXXVII. Pow. Tłumacz. 2'216.Matków, XVII. 13. OrawBortniki, XIII. U&-121, 210. Choczyk, XVII. 8. Polanica, IX. 301. dmier2l, XIII. 263; XVII., 82, 83. Rostoki !pławiańsk,j,e, XVII. 8, 87. Hryniwce, XXVI. 53. Kłu.'bo14. Skole, I. 146; IV. 19,1;XVII. l. wice, XI'll, 263. Olszanica, XIII. Stynawa Wyżnia i Ni~nia. XVII. 263. Otynia, XII. 3()'2.Pekułowo, 9---11. Stryj, II. 3715;III. 89; VIII. XII. 263. Podpieczary, XIII. 263. 7,0, 142. Stryjskie, X. 261.' Pow. Roszniów" XIII. 203. Pow. TłuStryj, IV. 195; IX. 301; XXI. ~4. macz, IV. 195; VIII. 7(); XIII. U8, Urycz, V. 371, 372; IX. 301. 262, 2,63. Tyśmiienica, IV. 197. Pow. Sniatyń. pow. TłuDżurów, XXXIV. 144, 146:" 149. Nazwy toponomastyczne, macz. Na Mohilkach pole, XIII. lliniec, I'X. 383,. Małia WoloS'z263. Ostador p. Dolina nad Łomczy=a,IH. 37,5. Ryzyna, IX. 383. niem, xm. 236, 237. Pekulowo Sniatyn, III.91; IV. 188; IX. 38.1; na Pekulowie, pole, XUI. 2'63. XiXXlV. 142; XXXV. 81. Sniatyń. �776 część lasu, XIII. 263. Pow. Zale.szczyki. las, XIII. 263. TaboBarku ta, X. \261. Beremtany, rzyska przysiółek, XIII. ~63. XVII. 62, 80, 85, 86, 92. Dupliska, Pow. Trembowla. VI!'I. 112. Holihmdy, XXXVI. Bud:zanów, XVII. 69; XXXI. 19. 292; XXXIX. 288. Koszyłowce, Chmyliwka, XXVI. 62. Janów XVII. 62, 69. To~skie, XXI. 63, TremboweIski, XXVII. 161. Mo64. Zaleszczyki, X. 261. Pow. Zagilnica, XIII. 263. Nałuża, IX. 302; leszczyki, IV, 195; XVI'I. 69. X. 379. Podhajczyki, III. 298; Pow. Zbaraż. XVIII. 62. Sady, dzielnica TremCzernichowce, XXVI. 51, 56, 64. bowli, VI. 274. Semenów, XVII. Dobromirka, XXVI. 55. Kleba62. Słobód.k:a Strusowska, XXVI. nówka, IV. 195, 202, 215. Korszy58. Trembowla, Trębowla, Terełówka, IV. 195, 203, 215. Koziary., bowla, I. ,61, 64, 268; VI. 268XXVI. 62. Krasnosilee, XXVI. 53, 270, 2,75, 276; VII. 221; XII. 54. Medyn, 'IV. 195. Nowosiłci, 285. Trembowelskie, VIII. 156; XXVI. 53, 64. Szelpakt, XXVI. 54, XVI.39; XVII. 69, 74; XXX. 59, 65. Toki, III. 289; IV. 195, 204; 131. Pow. Trembowlci, IV. 195; XXVI. 49, 61, 63. Zambyńci, V. 99; VI. 200; IX. 302; XIII. XXVI. 53, 55. Zbaraż, XXI. 47; 267; XXVI. 56; XXXI. 19. ZieleńXXVIII. 178. Pow. Zbaraż, III. cze, XVII. 62. 289; IV. 195; VIII. 70. Pow. Turka. Pow. Zloczów.. Gałówka, XXXIII. 125. Jasienica Hodó~ XXVII. 131. Jezierzany, Zamkowa, XXXIII. 123. KomarII. 55. Koltów, II. 220.Łahodów, ni:k~ VI. 40'1, 402. Michniowiec XXXIV. 83, 122, 123. Olejów, XXXI. 155. Mochna.ta, XVII. 13: X'IX. 42. Olesko, XXIX. 176. PodMszimiec, XXXIII. 125. Pow. horce, V. 154, 162; VI. 161; XIV. Turka, IV. 195; VI. 401. Turka, 345. Rudki, XXIII. 60. Sas.sów, Sa'sów, V. 162; XXXI. 160. XXVI. 54, 56. Wołcze, XXXIII. Szpikłosy, XXXIV. 1'22, 183. Wo118, 12£. Zosyniec, XXVI. 54, 56, 5'a, 63. roniaki, V. 347. Złoczów, :IV. 194; X. 261; XIV. 345. Złoczowskie, I. Pow. Wasylków. 171; II. 220; X. 261. Pow. Złoczów, Korolówka, Xln. 121. Pow. WaIV. 195, 215; V. 154, 347; VI. 161; sylków, IX. 227. XXIrI. 50, 76; XXXI. 160; Pow. Winnica. XXXIV. 83; XXXVIII. 295. ZłoHumenne, V. 269. Zmerynka, czów obwód, I. 56. XXV. 125; XXVIII. 207. Pow. Zwiahel. Pow. Wiszniowiec, XXVI. 47. Jurkowszczyzna, VI'!. 2~, 232; X. Pow. Włodzimierz Woł. 276; XVIII. 93, 100; XfO{IlI. 28. Nowosiłki, IX. 300. Poryck, II. Pow. Zwiahel, Nowogród Wo45; XXVI. 93. Opalin, XX. 285. łyński, Nowgorgod Walynskij, X. Worończyn, XXXVI. 92. 276; XVI'II. 100. Pożarnica Rachman .] 777 - - Pow. Zwinogródka, Zwenihorodka. Kobrynowo, XVIII. 232; XXXVI. 95. Pąw. Zólkiew. Butyny, XXVI. 46, 55. Dzibułki, TV. 196. Glińsk, XXXV. 68. Kobryń, XVrI. 232. Macorzyn, IV. 116. Mosty Wielkie, IV. 196; XXVI. 50. Pieczychwosty, XXXIV. 181. Zibołki, XXXI. 170. Zółkiew, IV. 116; VIIl. 175; XXViI~ 135; XXVII. 132; XXVIII. 55; XXXVI. 93. Zółkiewskie, IIX. 226; X. 261. Pow. Zółkiew, IV. 196; XXVI. 54. Zółtańce, IV. 196. Pow. Zydaczów. Mikołajów, XXVI. 95. Obłażnica, XXVII. 131. Zydaczów, Zudoczow, Sudoczoia, II. 141; IV. 189, 196; VIII. 70; X.260. Zydaczowkie, VII. 283. Pow. Zydaczów, IV. 19l!., 196, 221. Pow. Zytomierz. Cudnów, Czudnów, VIII. 132. Zytomierz, XXXIV. 89; XXXVII. 207. V o r a l b e r g, Przedarulania. Voralberg, XI, 355, 356. Doląncy, XI. 359. FeIdkirch, V. 370. Fokunaci, XI. 357. W ę g r y, p. Węgrzy. Węgry, MagyarOTszag, Hungaria, I. 90, 117, 185; II. 1, 3, 4, 64, 78, 183, 218, 284; III. 179, 225, 2'30, 231, 238, 241, 2454, 253, 261, 264, 267,269,321,323,377; IV. 175, 179, .312; V. 57, 87, 125, 148, 238, 240, 244, 300, 302; VI. 53, 191, 198, 277-280, <289,361; VII. 44, 74, 75, 77, 83, 85, 1!ł2, 194-195, 202, 204, 222, 284, 285; VIII. 40, 94, 167, 231, 263, 434; }(I. 307, 319, 331, 352, 422, 438; }(II. 237, 279, 302, 336; :xiII. 13, 39, 54, 58, 233, 238,' 240, 250, 306, 336; XIV. 44, 160, 248, 315, 326, 327; XVI. 414; XX. 304, 308; XXI. 64; XXII. 76; XXIII. 20, 151; }(XV. 41, 96, 106, 122, 132, 134; XXVI. ti2; XXVII. 81; XXVIII. 7J!. 77, 87, 188, 223; XXX. 181, 200, 217, 230; XXXI. 69, 88, 89, 92; XXXII. 1--4, 8, 1'3, 192; XXXIV. 84, 113, 117, 138, 139; xxx.1f. 10, 43, 188. XXXVI. 10, 183; XXXVII. 164, 165, 356, 357, 449; XXXVIII. 41, 42, 166, 361\, 472; XXXIX. 115, 121, 124, 357, 435. Abauj, VI. 280. Andres:mwce, VII. 197. Bajerów, Bajerowa, Bajor, VII. 197. BaTanya, XXXVII. 355. Bertotowce, VII. 197. Debreczyn, Debreczen, XXX. 270. DecsfaIva, XVI. 148. Dravaszog, XXXVIII. 362. DunanthaI, XXXIV. '84, 115. Budapeszt, Budapest, Pest, II. l; IV. 119; V. 317; XVI. 428; }(XV. 106; XXVIII. Hl, }(}(IX. 128; XXX. 270; X:KX:I. 147; XxxV. 11, 30; }"XXVIl. 353, 355, 356. Budatyn, II. 79. Hodmezovasarhely, XXV. 132. Kecskemet, XXIII. 168. KoIoszvara, Czuj, }(}(XV. 30; XXXVIII . 362. Korosmezo, V. 148. Kremnica, V. 247; IX 378. Kunidora, Vajda Hunyad, Eisenmark, VII, 284. Kunów, VII. 204. Malaczka, II. 2. Mezocsat XXXIV. XXXIV.85. Mi;szkole, XXIiI. 169. Mohacz, XXIII. 168. Nagikaszisz, XXXVII. 356. Nagy- Vara, NagyVa'rad, XXXII. 1L Plawiec, VII. 204. Sarkoz, XXXVII. 367. Sarospatak, II. 5. Sa:rre, XXXVIII. 362. Selstin! II. 202. Sepsi-SzGyorgy, XV·I. 140. Siedmiogród, �778 'Z?9 XXXV. 188; XXXIX. 164. Sulin, XXXVII. 164,173. Szarysz, VI. 280, 282; VII. 76, 203. Szentes, XXXIV. 84. Szitas-Korosz, XVI. 133. Tokaj, XVI. 264. Trzciana, XXXV.43. Pannonia, XXXIX, 115. Nazwy toponomastyczne: Ziemia Nizina Węg., XXXIX. 433. Głodówka, Hładówka, okr. Tersztena, VI. 367, 369, 371. Matiaszów w dolinie Oselnickiej i nad Strumykiem Popradnim, VI. 285, 286. Matuszówka nad Roztoką, VI. 285. Mohelka, XXI. 246. Na Tatrach, role w Ziemiańskim Podhadiu, V. 253. Szarys, V.302. Tatry, Zemplin, XVII. 188. W i n de l i c j a, Vindelicja, p. Tyrol, XI. 97, 355, 360, 376, 419. W ł o c h y, Italia. WłochY" I. 104, 105, 239; II. 105; III. 177; IV. 339; VI. 297; VII. 80, 81, 19'8,199, 201, 202, 3.25;VIII. 96; X. 128, 262, 269, 270, 275; XI. 212, 367, 429, 439; XIV. 190,193; XV. 278; XVI. 248; XVII. 27; XVIII. 116, XIX. 33, 5a, 63; XXII. 75, 79; XXnI. 16, 18, 36; XXVI. 93, 101; XXVII. 90, 124; XXVIII. 27, ~13, 115, 120, 197; XXIX. 131, 142, 166, 204, 206,207; XXX. 174, 183, 1230, 254; XXX'!. 127, 163; XXXII. 7, 106, 188, 192; XXXIV, 19, 71, 74, 88, 117; XXXV. 180, 195; XXXVI. 148, 183; XXXVII. 129, 322, 360, 362, <ł02, 405, 421, 423, 471; XXXVIII. 40, 41, 147, 464. Agwin, Aquin, XXIL 16, 20. Amiternum, XXXVII. 129-130. Akwilea, Aquilea, XIV. 171. Apulia, Dolna XXXVII. 423. XXXIX. 115. Bari, XXXIV. 74; XV'!. 36. Bolonia X. 270; XIX. 149; XXXVII. 361. Castenedolo, Vln. 95. Citta del Vaticano, XXXVII. 361. Compostella, XXXV,II. 121. Oontovello, XVI. 114. Cupla, XXXII. 79. Cumae, XXXIV. 106, 107. Emilja, XXXVII. 403. Florencja, Firenze, XXVIII. 27, 139; XXXVI. 146; XXXVII. 361, 421. Foggia, XXXVII. 4:24,425. Forli XXXVII. 424, 425. Friaul, Friul, XI. 2'12; XXVIII. 115, XXIX. 205; XXXVII. 403. Genua, Genova, Genes, XXVIII. 27; XXXVI. 146. Gorycja, Gorizia, Gorz, XXXVII. 425. Igel, XXXIX. 114, 115. Kalabria, XXXVI'!. 293, 423. Kampania XXXIV. 71. Katani:a, Catania, XXXII. 57; XXXVI'lI. 250. La Spezia, XXXVII. 4124,425. Lombardia, IV. 74; XXIX. 205; XXXVI. 146. Loreto, XXIII. 19. Lukka, Lucca, XXIII. 27. Lucania, XXXVII. 423. Mediolan, Milana, XIX. 33; XXXVI'!. 361, 422, 425. Modena, XVIII. 101, 105. Padwa, Padova, II. 290; X. 203; Neapol, Neapolis, XIV. 342, 343. XXXVII. 361. Palermo, VII .. 82, XXIX. 134; XXXVII. 421, 422, 495. Pawja, Pavia Ticinum, XXVIII. 116. Piemont XXIX. 205. Putteolo Puzzolo, XXXVIII. 252 Romania, Romagna, XXIX. 205, 206; XXXVII. 424. Rzym, Roma, II. 64, 94, 106, 367; nr. 77, 215; IV. 268, 269, 272; V. 131; VI. 312, 396; VII. 3, 18, 30, 141!,232, 241, 286, 325; VI:II. 286--289; X. Ill, 224, 243; XI. 194, 289, 296; XII. 58; XIII. 92; XV. 21; XVI. 100, 102; )cIX. 119; XX. 206; XXII. 38, 47; XXIII. lI, 17~ XXVII. 10. 15, 94; XXVnI. 26, 136, 141; XXIX. 131, 151, 159, 201, :206; XXXI. 105; XXXV. 174; XXXVII. 135, 268, 296, 359, 361, 423, 441, XXXVI'll. 369, 370; XXXIX. 154. Saccopastore, XXXIX. 362. Sambuco, XXXVII. 402, Siana XX:x:rv. 78, Sondrio XXXIX. 115, 177; Sorrento XXIX. 206. Tivoli. Tib:ur .XXXVII. 361, 423. Tolmezzo XXXVII. 424. Toskania, Toscana, II. 10; XVI. 36; XXIX. 205.• 206; XXXVII. 402-404. 'Trastevere, )cIII. 347. Trewir XXXIX. 114, 115. Triest, Trieste, II. 3:87; XXXVII. 425. Trydent, Trento, • Tridentum, Trient, XXIX. 205; XXXVIII. 266. Turyn, Torino, VII. 326; XXXVII. 361. Udine, XXXVII. 4125.Vares, IV. 327. Vicenza, XXXVII. 283. Wenecja, Venezia XXV. 174, 219; XXIX. 205; :xXxIV. 76, 135; XXXVI. 76, 135. Witerbo, XXXVIII. 230. Wołyń, p. U. S. R. R. Wołyń, I. 113, 158; II. 95, 132; III. 30,94, 103, 115, 116, 164; IV. 96, 153, 159; V. 190; VI. 28, 300, 404; VII. 94; X. 149, 276; XI. 203, 214, 215, 326, 340; XIII. 263, 296. XVI. 256; XVII. 61, 71, 132, 133; XVIII. 128; XX. 283, 287, 291; 214, 215, 320, 340; XIII. 263, 296; 404; VII. 94; X. 149, 276;XI. 203, XXI. 50; XXII. 66, 68, 121; XXIII. 152; XXVI. 64, 92; XXVIII. 188; III. 30, 94, 10~, 115, 116,.164; IV. XXIX. 125; XXX. 148, 157, 180, 183, 184; XXXI. 24, 26, 29-33, XXXII. 101, 171, 178; Annowola, XXXI. 27. Dąbrowica, XXXI. 30. Tymoszewicze, XXXIX. 244. Zdołbunowo, XXXV. 182, 185, 188; XXXVI. 94,383. Zadnieprze U. S. R. R. Zadnieprze, II. 181; II. 321; VII. 222; XX. 279; XXXIV. 49. Zakarpacie, U. S. R. R. Berlebasz, XXI. 246. Biały Potok, Fejer Potok, VI. 366; VII. 146; XXI. 246. BUin, XXI. 246. Boczków M.i N.. XXI. 246. Handol, XXI. 247. Jasina, XXI. 246, 247. Kis Lonka, Lonka Ki!'!,XXI. 246. Kwasy, Krasnapies, Lazy, Łuhi, Mały Boczków, Mała Łąka, XXI. 246.. Mała Łąka, XXI. 246. Matysowa XXXVII. 164. Rahowo, how~ Rika Kosow8<ka,XXI. 246. Rosu~zka, XXI. 247.Roztoki, XXI. 246. Sopurka, XXI. 246, 247. Stebna, Surdok, Świdowiec, Trebusz, Wilcowaty, Wończa,XXI. 246.2akarpacie, XXI. 246; XXX. 118; XXXVII. 164, 229, 232, 234; XXXVIII. 352. Zaporoże, p. U. S. R. R. ELEMENTY FIZJOGRAFICZNE Doliny, góry, skały, jaskinie, morza i oceany, zatoki, hale, połoniny, cieśniny, rzeki, D o l i n y: alpejskie, XI. 359, 3,66, 367. Chochołowska, III. 267; polany, jeziora, puszcze. i lasy, stawy, tonte. XVIII. 59. Czernki, VI. 259. Czujska w Azji, XXXIX. 420. Głodów- �780 781 , , , . ka, HI. 258. Jaworzynka, III. 266. Kano (Afryka), XXXIX. 205. Kmiecina, p. Brzesko, II. 257. Kościeliska, II. 79; III. 225, 237, 236, 2443, 248, 250, 258, 263, 266, 270; VI. 173, 178; VII. 183; IX. 293; XXI. 80, 192; .XXX. 78, 193. Łączany Dół, V. 295. Nekluza, VI. . 295. Noteci, XXXIX. 237. Nowotarska, XVIII. 58-60, 62, 63; XXV. 78, 79; XXVII. 159; XXX. 69. Nowosądecka, XXXV,. 22. Orawska, XVII'I. 58. Piorzysta, XVI. 296. Potok, VIlI. 153. Pry_ peci, XXXIX. 237. Roztoki, III. 261. Starorobociańska, III. 267. Stradlina, VI. 295. Sucha, XVI. 296. Za Bramką, XXXI. 85. Zbrza, VI. 295. Zarska, VI. 295. Gór y: Ahruzze, XVIII. 109; XXIX. 205. Alpy, IV. 65; VIII. 38; X. 27Z; XI. 212; XIII. i6; XV. 34; XXI. 36; XXIV. 87;XXX. 180, 229; XXXVII. 225; XXXVIII. 36, 43Ałtaj, II. 195, 307; VI. 1. Apeniny, X. 269. Ardenny, XI. 221, 1223; XVI'lI. 111, 263; XXXVIII. 268. Babia Góra, III. 262; Y. 263; VI. 363, 369; VIII. 94, 108, 128; IX. 26, 25.5, 293; XII. 3, 26; XIII. 243; XlV, 160; XVI. 15, 189; XVIII. 63; XXI. 78; XXII. 167; XXIV. U8; XXVI. 84; XXVIII. 75, 220; XXXI. 66; XXXVI. 42, 43; XXXIX. 427. Balvayosvaralia, XXXVIII. 361. ;Barania' Góra, XXXV. 46, 47. Baranie Rogi, V. 255. Bardel, XXVIII. 214. Belurtagh, I,. 109, 1208.Beskidy, U. 3, 16, 17, 24,25; III. 256, 262, 272, 271; V. 121, 238, 304, 316; VIlI. 36, 38; XI. 192; XVII. 77-125; XVIII. 2, 13; XXIV. 118; XXV. 20, 122; XXVIII. n, 159; XXIX. 110, 132, 186; XXXI. 14Q. Bieszczad, Bieskad, Beskidy Śląskie, Cieszyńskie góry, I. 25, 127; XXIx:. 129; XXXIV. 287; 288, 295; XXXVI. 282, 288; XXXVII. 212, 226. Beskidy Magórskie, XXVI. 152; XXXVII. 202. Beskidy Sądeckie i Wadowickie, V. 122; XXXVII . 163, 189. Beskidy Wschodnie, V. 147; XII. 326; XVIII. 63, 66; XXXVII. 226. Beskidy Zachodnie, m. 126,377; VI. 368; XVIII. 58, 59; XXIII. 151; XXV. 29, 33; XXVIII. 73; XXIX. 166; XXXII. 88, 171; XXXIII. 83; XXXVII. 161, 172, 225, 1226,228; XXXVIII. 246; XXXIX. 337. Beskid Mały, XXXI. 149. Beskid Niski, XXXIII. 83. Beskid Środkowy, XXXVII. 161, 162; XXXIX. 237, 270. Beskid WyspO~, XXXVI. 256, 261. Biała Góra, XIII. 39, 41, 42; XXXI. 90. Bietschhorn, XI. 368. Bona, XXVI. 149. Bobrowiec, III. 266. Branisko, VII. 78. Cergowa, VIl. 255; XI . .190, 191. Chełm, XXVII. 5[(, 59. Chodyń, XXXVI. 225. Cichoń, XXXV~. 225. Ćwilina, XXVIII. 214. C:płrna Góra, Czarna Hora, Czarnohora, II. 204; V. 60; VI. 160, 353, 354, 372; VII. 174; XII.. 274; XXII. 145; XXXV. 81, 121, 173; XXXIX. 233. Czerwony Wierch!, VII. 188. Dobrski Łopień, XXVIII. 222. Dział, XXVIII. 2-14, 222. Garłuch, V. 172. Giemer, VI. 280. Giewont, III. 256, 267; VI. 173; XVI. 189; XXXI. 69; XXX'IX. 429. Godule, IV. 178; XVI. 21. Gołogóry, VIII. 268. Gorce, XVIII. 64; XXVIII. 106; XXIX. 106; XXIX. HO; XXX. 193; XXXI. . ~ "~:, , -:- ~ .,~ ~ ;-'i( , '. 147-149; XXXV. 55, 58, 59; XXXVI. 238; XXXVII. 209; XXXIX. 107. Gorgany, V. 147; XlIII. 241; XXXIV. 258. Gorlica Średnia, XVI. 56, 57. Gubałówka, n. 79; VI. 183, 188; VII. 181, 183; XI. 224; XVIII. 58, 59, 62, 64, 72. Harc, II. 11, 13. Himalaje, I. 108; XXX. 231; XXXIV. 32, 37, 41, 42. Hindukusz, I. 109; VII. 6LHrebla, V. 147. Jabłottkowskie Góry, VI. 288. Jaki, V. 255. Jaworowa, 'IV. 178. Jaworzyna, VII. 220. Karkonosze, Krkonose, II, 153; III. 374, 377, 380; XXXVIII. 300: Karpaty, Karpates, Ripaje, II .1, 3, 4, 62, 63, 78, 112, 113, 181; III. 251, 253, 262, 367, 379, 384. Karpaty, IV. 77, 97, 98, '312; V. 57, 121, 299; VI. 382 399' VIr. 27, 75, 198,296; VIII. 81 ' 160' 1.85; IX. 2, 254, 255; x. 142; XI. 70, 97; XIII. 14, 34, 58, 72; XIV. 246,262, 326, 327; XVI. 22; XVII. 60; XVIII. 58, 6,3; XXI. 64, 248; Ix.x;II. 73; XXIII. .155; XXIV. 118; XXV. 94, 142; XXVI. 53, 58, 61;XXVII. 176; XXVIII . 188, 222, 249,250; XXIX 116; XXX. 183; JCXJCII. 16, 81, 190; XXXIV. 48, 53, 59, 142, 252, 258; XXXV. 42, 100, 179, 183, 184; XXXVI. 222; XXXVII. 160-164, 172, 173, 225, ,227-229, 232, 233, 235 33'5 363; XXXVIII. 208; xXxIx. '8, 103, 104, 239, 428, 441, 422. Kaukaskie góry, I. 108. Kilimandżaro, XXXIX. 302. Kopa, V. 255. KOI1dyliery,1.236; VIII. 205. Kos·trzyca, VI. 354. Kruszcowe góry, Xxx. 180, 228. Laskowiec, XXv;rII. 214. Liiban, OCX!XVIIL 472. Litacz, XXXVI. 264. Lodowy, VI. 172, 173. Lubogoszcz, VIII. 164; XXXVI. 225. Luta, VIII. 184. Łopień, XXXVI. 225. Łysa Góra, XVII. 127; XXI. 267; XXVIII. 222. Mag6ra, III. 266; XXVI. 184. XXXII. 79; XXXIII. .85, 87; XXXV. 5, 9. Majdan, VTII. 38. Marfiana Góra, xxx. 152. ).VInich, III. 266. Mogilica, XXVIII. 214, 221, 222. Mustagh, -I. 108. Nilgeta, II. 98. Obidza, XXXVII. 160, 181. Oliwna Góra, XXXII. 73. Ornak, III. 263, 267, 268. Osobita, III. 271. Pamir, )Q{XIX. 8. Pieczenia Góra, XXXIV. 181. Pieniny" 'III. 262. Pireneje, II. 111; III. 2E; XXXIX. 115. Pi'sana, II. 79. Pistojezia, XXXVII. 42. Pop. Iwan, XXXV. 76, 132. Popadia, XIII. 236; XVIII. 154. Popowa góra, V. 310, 311. Ranisbork, III. 270. Rodopa, Rhodope, VII. 240; XIV. 45. iRospna, XXX. 206. Sajańskie góry, XXXVII. 49, 121; XXXIX 70, 78. Sobotagóra, XII. 36; XIII. 8, 94. Stara Robota, Wysoki Wierch, III. 238 263 266 267. Sudetj" II. 116; III: 379,' 380;' XXXIV. 59; XXXVI. 21; XXXVII. Q.47, 250, 319; XXXVIll. 300; XXXIX. ,259.Snieżnica, XXVIII. 214; XXXVI. 225, Św. Krzyż, XIV. 213, 314. Świętokrzyskie Góry, I. 203; VIII. 160; X. 274; XVIII,. 2; XXI. 249" 2OO; XXII. 154; XXVI. 139; XXXV: 67; XXXIx. 442, 455. Szatria, XXVII. 61. Tagus, XXXIX. 86. Tatry, MatTY, FatTY, 'I. 24, 53, 264; II. 4, 78-80; III 125, 190; 195, 227-228, 233~37, 247--250, 252, 256, 257, 259, 260, 262-266, 269, 377 378; Y. 120-126, 130, 238, 241, 246, 251, 253 255 288 297, 299, 304, 305, 310, 315: 316'; VI: 172, 178, 366; VII. 75, �?1::i2 77, 218; VIII. 36, 37, 162, 219; XI. 54, 102, 342, 439; XII. 145,278,323326; XIII. 71--74, 165, 306; XIV. 262,356; XVI. 21; XVII. 77; XVIII. 56, 59, 63, 70, 71; XXI. 79; XXlI. 163; XXill. 155; XXIV. 118; XXVI. 129, 134, 145; XXVII. 15.5; XXVIII. 106, 109,' 214-216, 220, 223,250; XXX. 192; XXXI. 68, 69, 149, 150; XXXII. 5, 78, 81; XXXIV. 258; XXXV. 72, 183, 185; XXXVIII. 286, 300;XXXIX. 233. Tatry Bielskie, II. 84, 85, 190. Tatry Niwie, XXXVlI. 353. Tatry Nowotarskie, III. 239. Tatry Spi.skie, 111.237, 260. Trzy Korony, XXXI, 76. Turbacz, XXXVI. 256. Tymbarski Łopień, XXVIII. 214. Ural, I. 114, 235, 1'1. 175; III. 178; IV. 71; XXXVI. 95; XXXVII. 287; XXXVIII. 352. Wogezy, XI. 222. zawra,i, I. 53. żabia, XI. 191. Zywieckie góry, XXIII. 155. Gór y, nazwy topon. : Aptekarka, góra w Sanoku, XIII. 39. BardeŁ, górapow. Limanowa, XXVIII. 214. Baszczynka, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Baszta turnia w Hinczowym PIesie w Tatrach, V. 130. Biała Góra, pow. Sanocki, XliI. 39. Biskupia Góra, -- góra pow. Chrzanów, VI: 295. Bocianowa góra, gm. Gródek nadbużny, pow. Hrubieszów, III. 7. Bujaczy Wirch w Tatrach, V. 255.. Bystra, szczyt w Tatrach, V. 310. Cergowa góra, pow. Krosno, ·gm. Jesionka, VII. 255; XL 191. Chocz, szczyt w Liptowskich halach, Tatry. V. 310. Chomiak, . szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Chyrowa góra, pow. Krosno, gm. Chyrowa, XI.. 191. Chyżek, góra Beskid Wsch., V.58. 783 Cipków brzeg, góra w Poroninie, XVI. 95. Cz'iern, Crap da Chuern, czarna skala w Tyrolu, XI. 367. Czertyj, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Czorna, szczyt w BĘ'skidach Wsch., V. 147. Czuryh:lJWO, góra, pow. Dolina, XIH. 238. Czyżycka skala, pow. Lim.'lnowa, XXVIII. 222. CwiHna góra, pow. Limanowa, XXVIII. 214. Dil Malyj, Dil Welykij. szczyty w Beskidach Wsch., V. 147. FuduŁowa skala, gm. Tyniec, V. 223. GaŁicowa Grapa, góra w Poroninie, XV. 95. Garluch, .szczyt w Tatrach, XI. 53. GerŁach, szczyt w Tatrach, VII. 189. Giewont, Tatry, XIII. 14. Gorgany, szczyty w Besk1dach Wsch., V. 147. Góra Cudów, nad -Renem, p. Kolonia, XXXVII. 257. Góra Kijowska na Rusi, miejsce pobytu szatana, XIV. 313. Grodzisko, góra, gm. Tyniec, V. 233, 230, 231. Grofa, szczyt górski Beskidy, XVIII. 154. Gronik, wzniesienie na GaŁicowej Grapie w Poroninie XVI: 95. Gródek, wzgórze pow. Chrzanów, VI. 295. Hordia, Howerla, szczyty Beskid Wsch, V, 147. IirabŁa, szczyt Beskid Wsch.~ V. 147. Jahodyn, szczyt Beskid Wsch., V. 147, 148. Jesieniowe góry, IX. 29. Jaworowa góra nad Popradem, VillI. 263. Kamienisko, góra, pow. Limanowski, XXVUl. 214. Kamienisty szczyt Beskid Wsch., V.147. Kiedriwska, szczyt Beskid Wsch., W. 147. Kiń grafeckij, szczyt górski, Beskidy, XV\IlI. 154. Kitelowa, szczyt Beskid Wsch., V. 147. KHmspitze, szczyt Recja i Windelicja, XI: 300. Klynie,szczyt Beskid Wsch., V. 147, 148. Kobyla, szczyt Beskid Wsch., V. 147. Kodzi.ejówka, góra, XIV. 246, 248. Kończysta, góra nad Popradem, VIII. 263. Okręg Podoliniecki. Kozieniec, szczyt, pow. Nowotarski, XI. 52. Krynta, góra na Huculs(Zczyźnie, Beskid Wsch., XXVI. 56. Krywycia, góra na Huculszczyźnie, XXV'!. 56. Beskid Wsch. Krzemionki pod Krakowem, U. 219; XXXIX. 334, 432. Kunikływa, szczyt Beskid Wsch., V. 147. Ihrowyszcze, góra w Karpatach, VIII. 184. Jarowica, góra w Karpatach, II. 201l. Jerzowa Góra pod Strzyglowem, Sląsk, II. ZOO. Lacz/cowa, góra pow. Brzeski, VI. 295. Laczkowa, wzgórze,. pow. Chrza.nów, Langon, skala w Szwecji, :XXXIX. 114. Laskowiec, góra, pow. Limanowa, XXVIII. <214. Lasota,góra p. Podgórski, Ul. 7'6. Leśniowa, szczyt w Beskidach Wsch., V. 58. Łopień Dobrski i Tymbarski, góra pow. Limanowa, XXVIII. Łysa Góra, III. 341; IV. Q72; XVII. 31. Łysogóry, XXXIX. 453. Macina Góra, góra gm. B.iadoliny Radlowskie, I. 128. Magóra, III. 266; V. 147, 148. Magóra WieŁka, szczyt w Tatrach, VI. 288. Mali, góra nad Pod1utem, Karpaty, VIII. 155. Maturka w Tatrach nad Kościeliskami, III. 266. Malnik, pasmo Karpat, XIV. 2W. Mnich, szczyt tatrzański, ]ill. 233'; V. 130. MogiŁica, góra pow. Limanowa, XXVIII. 214. Molowa, góra, pow. Brzeski, VI. 295. Murań, szczyt w Tatrach, III. 271. Norecka, szczyt Beskidy Wsch., V. 147. Nowakowa Skałka, skała pow. Chrzanów, VI. 296. Oseredok, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Osobita, góra, XVI. 193. Peleusz, Perechodienyj, szczyty w Beskidach Wsch .. V. 147. Perzona, góra, XXVI. 153. Peuke, góra w Beskidach Wsch. wg Ptolomeusza, III. 376. Piaskowa Skala, XXVIII. 131. Pieklo, góra, pow.' Limanowa, XXVI. 141. Piesecze', góra, XXVI. 16. Pohar, góra, Huculszczyzna, XXVI. 60. Popadia, szczyt górski Beskidy, XVIII. 154. Prochownia, wzgórze pow. Chrzanów, VI. 296. Przy gon, wzgórze, pow. Chrzanów, VI. 295. Pustynnik, Pustynka, pasmo diun (wzgórze piaszczyste) nad Jez. Łeba i Gardzieńskim, V. 324. Rebrowacz, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Rękawka, góra, pow. Podgórsiki, III. 76, Romanka, szczyt babiogórski, VII. 285. Rysy, szczyty w Tatrach, V. 255. Ryża, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Salatyn, szczyt w Tatrach Zachodnich, V. 310. Sarmackie góry. Beskid Zach., III. 377. Sennik, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Senycia, góra, Huculszczyzna, 'XXVI. 62. Serhyj, góra, pow. Dolina, XIII. 238, 239. Sitna, góra w Tatrach, V. 247. S kał a: Czartowska, XXVT<II.222. Piaskowa, :rV.2'68. Pisana, III. 265. PlaczHwa, V. 255. Siwa, III. 242, 271. SokoŁa, IV. 268; XXVN1. 131. Twardowskiego, III. 76, 77; XXVII. 124; XXVIII. 131; XXliX. 71; XXXI. 107. Skałka, gÓlll w Tatrach, XXXVII. 160. Skalne Wrota w Tatrach, V, 297. Skiet. �'785 784 .góra, j! ., j . . " pow. Dolina, XIII. 238. SHpa Kura, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Słupi Róg, skała nad Dźwiną, XVI. 233. Sobótka, góra, Zobtenberg, ,Śląsk, III. 379, 3BO. Sopanie, góra, Komitat marmaroski, XXVI. 62. Sowa, skała w dolinie Koście1skiej., III. 264. Spilglanc, góra w Łzechach, V. 129. Sywula, szczyt nad Lomnicą w Karpatach, VIII. 185, 186. Szatan, turnia w Tatrach, V. 130. .szatry, szczyty tatrzańskie, V. .253. Szczywa, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Szubienica, pod Buczaczem, XX. s. XXIII. Snieinica, szczyt w Beskidach Zach., VITI. 164; XXVIII. 214. Srimka, .szczyt w Beskidach Wsch., V.147. ,Sw. Krzyż, góra, p. Nowotarsiki. V. 311. Tabor, góra w Alpach, XI. 366; XXXVII. 257. Tomanowa przełęcz w Zachodnich Tatrach, III. 266. Tousty, s'zczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Tymbarski Łopień, XXVIII. 214. Vrchlicka góra, Tatry, XXXVII. 160. Wat kowa, góra, XXXIII. 85, 87. Werch, ,szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Werchżeniec, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Wianek, wzgórze, p. Chrzanów, VI. 295. Wielki Rogacz, szczyt tatrzański, ~Vll. 160, 181, 188. Wierzchowsko, góra, ·pow. Limanowa, XXVIII. 214. Winesenyj, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Worochteńskij Dil, szczyt w Beskidach Wsch.. V. 147. Wysoka, S2!czytw Tatrach (Wittstock), WI. ~, 172, 173, 361. Wysokie Skałki, szczyt tatrzański, 160, 177, 180. Zamangspitze, góra w Alpach, X. 360. Z!enz, góra na Śląsku, p. Sobótka, II. 115. Złotopień, góra p. Dobrski Łopień w okolicach Dobrej, pow. Limanowa, XXVUI. 222. Zobtenberg, p. Sobótka, III. 380; XIII. 7. Zabiwska Hordie, S2!czyt w Beskidach Wsch., V.147. Zarnowa, góra, pow. Nowogródzki IV. 2'63, Szczyty alpejskie: Alpy Madau, XI. 30. Corvatsch, XI. 3£7. Gada, XI. 360. Gadden, XI. 3,60. Gamprin, XI. 360. Garnize alpa, XI. 360. Garzen, XI. 369. Gentschenpass, XI. 3160.Glangbach, XI. 3£0. GIong, XI. 360. Golm, Golmerjoch, XI. 360. Goppaschroffen, XI. 360. Goppe1spitz, XI. 360. Gohrengberg, XI. 360. Grabach, XI. '360. Grabiescina, XI. 362. Griesau, XI. 360. Gulen, XI. 360. Guppenspitz, XI. 360. Gurgel1en, XI. 360. Guschakopf, XI. 360. Hoherfreschen, XI. 360. JamthaI!, XI. 3160. Kihberg, XI. 360. Klimpsitze, XI. 360. Kruckerjoch, XI. 360. Kulm, X. 360. Lachhof!, XI. 3'59. Lachkogel, XI. 359. Lagatzalpe, XI. 360. Lestbach, XI. 360. Lestwald, XI. 360. Leutatsch:, X. 360. Ludesek, XI. 360. Luschai, XI. 36'1. Lischana, XI. 3,67. Madlochspitze, XI. 360. Mangbach, XI. 360. Masescha, XI. 360. Milmaspitze, XI. 360. Milthalspitze, XI. 360. Morteirutschletscher, XI 360. Nozgen, XI. 363. Paziealpe, XI. 300. Perdatsch, XI. 3£7. Pillerhohe, XI. 366, Pimigberg, XI. 363. Pimig, XI. 363. Piz Bernino, XI. 367. pjz Covetschen, XI. 367 pjz Cotschen, "~' ,y~ .~~.: ł.. .,~~ ~. , 1 .1 ,~,'I XI. 367. Piz Pisok, X. 367.Ragaz, X. 366. Rozegletscher, XI. 367. Roszed, p. Rozegletscher. SChochealpe, XI. 360. Surovea1lpe, XI. 367. Tiatschaglet:scher, XI. 367. Tretahspitze, XI. 360. Jaskinie: Asselar, XXXVIII. 388. Bielska, III. 264. Duża, X. 240. Katedra Twardowskiego, XXVIII. 133. La Micoque, VI. 9. Nietoperzowa, XXVI. 11, 112. Si'rgenstein, XXII. 74. Smocza Jama, XI. 247. Twardowskiego grota, XXIX. 71. Werteba, XI. 202. Wrzosy, XI. 247. Hale w Tatrach: Barania, xxx. 46. Bielska, m. 258. Czarna', III. 258. Gąsienicowa, V. 123; VTII. 46, 47. Huty. III. 271. Jagnięca zagroda,' XII. 274. Jaworzynka, XII. 274. Jobowa Łąka, V. 310. Kołowa, m. 258. Kondratowa, 1'11. 259; V. 123; VIII. 46. KQperszady, XII. 274. Krupówki, III. 253. Liptowskie, V. 310. Mała łąka, III. 266. Miętusia, V. 12~; VII. Ornak, VIII. 46. Pod Muraniem., XI'L 274. Pyszna, V. 123; VIII .. 46. Smereczyńska, V. 123; VIII. 47. Smytnia, VIIL 46. Stawiarska, VIII. 47. TomanoW<ł, VIII. 46. Upłaz, VIII. 46, 47. Wak:smundzka, VIII. 47. Wierch Zełenyci, V. 148. Zabiego. III. 253. P o l a n y': Babianka, XXXVII. 178., 188, gm. Czarna Woda. Bosiwka, XXXlVII. 17~. Bryszton, XXXVII. 18~, gm. Biała Woda. By ta, .xU, 200, gn:. PeczeniJżyn. Bukowiecka, XX:X:V;U.184. Chryszczyska, XXXVII. 188, gm. Czarna Woda. Chuchołki, XXXVII. 182. 1tS7. Cieraliwka, XX:XVII. 182. 50 Lud - Tom XL Czers!a, C;wrś!a, XXXVII. 182, gm. Czarno Woda. Biała Woda, XX~Il. 162---88. Czerslyca, Czersłyna, XXVllLI. 1'82, gm. Biała Woda. Czersliczki, Czirsliczki, XXXVIII. 182. Czertezy, XXXVII, 176. Czerwona Mlaka, XXX.VII. 1182. Czuchołka, XIXVII. 182. Debrzyna, XXXVII. 178. Długa, XXXVII. 188, gm. Cz. Woda. Do· łyna, XXXVII. 17'8, 188.Dubasiwka, XXXIVII. 1718. Durbaszka x..,,'CXVI[.17,8.Dziwiska, Xx',,{VII: 178. F!ander, XIXlXVII. 1713, 184, gm. B. Woda. Fugasiwka IX/X:XVII.17'8,182. Groń, XXXVII. . 178, 184, ·gm. ·B. Woda. Gruń, ,xtXłXVII. 188, gm. Cz. Woda. Haleczkowa, XXV. 814., 85, 88, 89. Hlyny, XXlXVII ..188, gm. Cz. Woda. Hucułka, X;XXłVLI. 1182. Huły, XXXVII. 17<8. Hurczalka, :x.x'XVII, 1,82.Hurczalka,lX.XXVIJ: 184, gm. B. Woda. Jasilnyk, XXXVII. 182, 188" gm. CŻ. Woda . Jaworzyna, X;XXV,I1I.182, gm. B. Woda, Kapitaniwka, XXXVII. 178. Kiczem, XXXVII. 178. Kobylarka, XXXVI[. 182, gm. B. Woda. Koszary, Koszaryska, XX,XłVIl. 17'6, 182. Kuleszanka, x.x.XVII.182, gm. B. Woda. Liszczyna, XXXVIII. 182, gm. Cz. Woda. Litawcowa, XIX/XVII 182, gm. B. Woda. Mię· tusia Kira, w Tatrach, III. 271. Mlaczki, XXXVIII. 184, ,gm. Cz. Woda. Na Ogrodach, XXXVII. 184. Na Uhlysku, XXXVII. 184. Niżnia Kira i Wyżnia Kira, III. 2.71. Obertanowska, X'X.X;VIl. 182. Palenca, Palenyca, XXXVII. 182, gm. B. WO'da. Pańska,¥...xVIl. 178. Pańszczyca, XX.XII. 48. Pe- �7S? XXXVII. 176. PietruszXXXVII. 18Q, 187, gm. B. Woda. Placyska, Xx..xVII. 188. gm. Cz. Woda. Pod Rabsztynem, X,XlX'VII. 17,6. Podgruń, XXXVII. 188, gm. Cz. Woda. Podgaciwka, XXXVII. 178. Pokriwiska, XXXVII. 188, gm. Cz. Woda. Podrohacz, XXXVII. 182, gm. B. Woda. Podskalą, XXXVII. 182, 183. Polanka, .xxXVII. 182, gm. B. Woda. Polana, XXXVII. 678, 182, gm. Cz. Woda. Pysariawa, XXXVII. 178. Repowa, XXXVII. 182'-184. Rohacz, XXXVII. 182 188, gm. B. i Cz. Woda. Rosoehatd, XXXVtlI. 176. RozdziZa, XXXVII. 182. Rusiniwka, XXXVII. 178.Semenitka, XXXVII. 182, gm. B. Woda. Sichla, Sichla, XXXVII.1oo. Siwa, pol. w Dol. Chochol. m. 264. ,xłXOOVll. 183. Skalka, XXXVII. Skalnyk, XXXVII. 178. Skalska, 183. Stachuriwka, X,XXVłI. 178. Stara - Pol. w Zakop., VII. 183; XXV. 28. Stare, XXXVII. 178. Stodolisko, XXVII. 182, gm. B. Woda. Swynarki, XXXVII. 188, gm. Cz. Woda. Szczepanciwka, XXXVII. 1'78. Szczerbak, XX.X,VII. 182. Werchliczka, Wierszliczki, tXIXIXIVI1I. HM. w:u.cza Dolna, XXVII. 176. Zabilowody, iXlXXVII. HM. Zado~YITl(a~XX,VI:l.l718~Zapust, . Zapustok, XX:X'VII. 184. P O ł o n i n y w Beskidzie Wschodnim: Ardżeludza, VI. 353. Baltagul, XXXV. 142. Barania, V. 148. Chitanka, XXXV. 149. Chorocowe, XXXV. 116. Doszczynka, V. 59. Dukania Mala i Welyka, XXXV. 76, 78, 83, 86, 87, 90, 93, 94, 100, 108, 113, 116, 118, 119, 126--135, tranczyk, kowa, 142, 143, 146, 149. Gropka, XXXV. 76, 86, 116, 142. Gropka Mała i Wielka, XXXV. 7'6, '83, 86, 94, 97, 108, 110, 113, 118, 119, 126, 129, 132-142, 144, 146. Hadzugi, XXXV. 142. Haiczyna, XXXV. 76, 86, 108, 114. Hnykysa, XXXV. 142. Hlystowaty, XXXV. 7'6, 77, 119, 135, 136, 142. HOiczyna, XXXV. ·78, 86, 93, 113, 127, 142, 143. Hostewec, XXXV. 145. Hostiw, XXXV. 76, 142. Jalawiczora, XXXV. 76. Jawornik, V. 148; XXXV. 92. Jaworiu Malyj i Welykij, XXXV. 86, 90, 93, 94, 100, 142, 147, 148. Jaworiw, XXXV. 76, 77. Jaworysta, XXXV. 142. Kamenec, XXXV. 76, 78, 93, 113, 116, 118, 119, 120, 127. 128, 131, 133, 137, 138. Kozubejka, XXXV. 142. Kopylasz, XXXV. 86. 115.Kostrycza, VI. 353. Kitelowa, V"·148. Kłynie, V. 148. Leśniów, V. 59. 148. Łukawyci, XXXV. 142. Łysyci, XIII. 233. Mariczeska, XXXV. 129. Masnyj Prislyp, XXXV. 142. Mokryniec, xx,xV. 142. Ozirnyj, XXXV. 142. Palenyci, XXXV. 142. Pniwje Male, XXXV. 78" 93, 99, 113, 118, 142. Pniwje Wi¢lkie, XXXV. 76. Pachretyna, XXXV. 142. Preluky, XXXV. 142. Prelucznyj, XXXV. 142. Radul, XXXV. 86. Ryża, V. 147. Ragieska, XXXV. 76, 86, 93, 99, 116, 118. Szkoruchiw, XXXV. 76, 81, 85, 86. Sztefulec, XXXV. 142. Sztewjora, XXXV. 142. Szyroka, XXXV. 142. Szytry, XIiI. 233. Smikenny, XXXV. W, 78, 86, 96, 92, 94, 100, 115, 116, 118, 119. Tarnica, Tarnycia, XXXV. 76, 78, 86, 93, 100, 110, 116, 118, 142. XXXV. 70, 86. WeXXXV. 86. Zelne, XXXV. 76. Żurawna, XIII. 233. P u s z c z e: Augustowska, XXXV. 18, 25. Białowieska, VII. 86. Cudnowska, XXX. 136. Ejragolska, IV. 2, 132. Kozienicka, XXXVII. 289. Kurpiowska, Ul. 64; XXVI. 146; XXVIII. 104, 163; XXXIX. 251. Liineburska, XXXI. 68. Niepołomicka, V. 256, 361, 363. Ostrołęcka, XXXIX. 368. Radomska, XXIII. 152.Sandomierska, I. 63; 7X. 302; XI.112; XXI. 266; XXIII. 63; XXIX. 3; XXXIV. 291; XXXIX. 118. Tarnowska, II. 123. Zielona, p. KurPi.owska', XVII. 17. 173. L a s y: Babyneć, XXV. 95.' Bakoński Las, IV. 274. Bykowy, XI. 190. Las Czeski, XI. 2;11', 212; XVI. 7. Czarny Las, Schwartzwald, XXXVII. 250. Lasy KJewańskie, XXXI. 28. Karpackie, XXXIII. 12. Kupeiskij, V.58. Lubelskie, Małopolskie,. Opolskie, Podkarpackie, 'Pomorsikie, Porębskie, pow. Limanowa, Suwalskie, Wołyńskie, XXXIII. 12. Zbędowy patok, V. 222. M o r'Z a: Adriatyckie, Adriatyk, Jadran, Sine, III. 178, 252, 262; XXII. 144, 145; XXIX. 132; XXXIV. 172; XXXVIII. 364. Aralskie, 1. 114; XXXIX. 78. Azowskie, Meotyda, lU. 177; XVII. 173. Bałtyckie, Bałtyk, 1. 260; II. 181; I'll. 27, 179, 262; IV. 77, 391; VII. 329; VIII. 434; XI. 203; XIV. 207; XVI. 323; XVIII. 224; XXII. 79; XXIII. 53; XXVI. Wibczynka, luyka, 50' 77; XXIX. 159; XXXII. 186; XXXIV. 50, 53; XXXVI.' 384; XXXVII. 296, 321" 382; XXXVIII. 42, 42; X}[}cIX. 15. 29 , 356, 357, 439, 463. Białe II. 5; XX. 209. Czarne Morze, Pontes, Euxinos, Niegościnne, 'l .110; III. 177, 183; IV. 76; VII. 301; VIII. 434; XIV. 263, 266; XVII. 170, 171, 174. Czarne Morze, XXXIV. 56; XXXVII. 274, 319, 363. Czerwone, II. 347; IX. 166, 167; XXXI. 82. Egejskie" l. 113; XXIII. 174. Kaspijskie, Chwalyńskie, I. 109, 110; XVII. 176; XXXIV. 71, 86, 172; XXXVIII., 36; XXXIX. 111. Ochockie, XVI. 117. Sarmackie, XXXIiX. 358. Sródziemne, Mare Deditel'aneum, Medyteraneńskie, Mare Inter~um, IV. 63; XXII. 101; XXVI. 135; XXX. 230; XXXIV. 68, 139, 269, 2'76; XXXVIII. 251, XXXIX. 2S3, 305. O c e a n y: Wi.elki, Spokojny, Pacyfik, I. 238; XVII. 95; XXXVII. 369, 376, 380, 3,82, 393; XXXVIIi. 212, 343; XXXIX. 419. Indyjski, XXXIX. 111, 182. Z a t o ki: Gdańska, XXXIX. 111. 115. Hudsona, Hudson Bay, VII. 15; XXIX. 137; XXXVII. 3i>8,371. Koronacyjna, XXIX. 137. Ku.rońska, XXII. 11. Manilska, XXXVII. 387. Meksykańska, XXXI. 154; xxxvnr. 405. Point ~ Barrow, XXXVIII. 405. Szczeciń.ska, XXXIX. 466. Sw. Wawrzyńca, XVII. 9. Tonkińska, XXXIX. 111, 115. C ie ś n i n y: Cieśnina Behringa, I. 237; XXIX. 136. Bosfor, VII. 237; XVII. 176; XXXIX. 69. �788 R z e k i: Adyga, XXXVII. 423. Africo, XXVIII. 139. Ałdan. dpł. Leny, XXXVII. 99. Amazonka, XXV. 127; XXXI. 168. Amguń 1. dpł. Amuru,xxxrx;. 1419. Amur, XVII. 108, 112, 190; XXXIX. 419. Tamur XVIII. 80, 81, 89; XXXVI. 27. Anabara, XXXVII. 99. Angara pr. dpł. JenisejU, XXXIX. 68. Arakses dpł. Kury, XVI. 172. Arwa, Arve,dpł.Rodanu, xxvnI. 76. Bela, X 18, 19. Berczyna dpł. Dniepru, H.94; X. 147; XIX. 28; XXXIV. 59. Biała dpł. DUnajca, VI. 382; X. 96, 168; XXXIII. 83. Białka, dpł. Dunajca, III. 234, 261; VII. 203, 2:57; XVIJl. 59, 64. Birawa, Birawka, dpł. Odry, XIX. 4. Bober, Bóbr, Bobrawa, dpł. Odry, II. 115, 116; XIII. 7. Bóbr, dpł. Prosny, xx:xf. 167. Boberka, dpI. Dniestru, VIII, 368. Bodrog, dpł. Cisy, XXVI. 159; XXXI.67. Boh, Hypanis, Bug płd., II. XIV. 335; XVII. 173; XXIV. 81; XXVI. 105; XXVIII. 146; XXX. 20. Bożek, Bużek, Bużok, dpł. Bohu, XIV. 335. Brda, Bydgoska rzeka, XVII. 75. Brynica, dpł. Przemszy Czarnej, X. 438, 439. Bug, dpł. Narwi, I. 15a II. 189; III, 7-9, 16, 30, 35, 46, 97, 98, 164; VII. 195; X. 9, 455. Bug, XVI. 323,;XX. 279, 281, 282, 285, 287, 291; XXI. 63; XXII. Ill, 120; XXVI. 41; XXXII. 67; XXXIV. 52. Bukowa, dpł. sanu, I. 158. Bystra, dpł. Łomnicy, Bystrzyca Złota, Bystrzyca Sołotwińska, V. 185; Bystrzyca, dpł. Wieprza, II. 285. Bzura, dpł. Wisły, XIII.6; XXXIV. 49. Chatanga, XXXVII. 99. Choczenka, dpł .. SkawY', XVII. 69. Cisa Bl:ała 789 i Czarna, dpł. Dunaju, II. 78; V. 300; VII. 239; )qII. 13; XXI. 24ł!~ XXV. 132; XXVII. 159; XXVIII. 249; XXXI. 67. Czeremosz Biały i Czarny, dpI. Prutu, II. 203; VI. 354; .X. 261; XII. 278; XXVIII. 249; XXXV. 76, 116, 120, 121, 149; XXXVI. 2:22.Czernka, VI. 2,96.Desna, dpł. Dźwiny, X. 147; XXXIV. 59; XXXVIII. 3'60; XXXIX. 99. Dniepr, Borysthenes, I. 113; II. 181, 321; III. 108, 288; IV. 77. VII. 86, 300, 301; X. 147; XIV. 283; XVI. 2£4, 284; XVII. 72, 173, 176; XXIV. 81; XXVI. 46, 52, 105; XXXII. 21; XXXIV. 48, 49, 53, 57, 174; 'XXiXVI. 95; XXXIX. 141. Dniestr, Tyras, vn. 86; X. 147; XIII. 13; XVII. 61, 72, 73, 82, 83, 141; XXX. 20, 86; XXXII. 21, 186; XXXIV. 258;X1XXVI. 2.22, 383; XXXVII. 207; XXXVIII. 329; XXXIX. 440. Don, Tanais, IV. 346; XVII. 170, 171, 173; XXVI. 147; XXXVI. 95; xxxrx. 15, 111; Drawa, dpł. Noteci, XI. 357. Dunaj, Danubius, I. 110, 113, 114, 253, ,254orII. 69, 78, 137, 356; II'I. '376; V. 208, 299; vm. 434; IX. 47, 53. Dunaj, XI. 41, 163, 355, 360, 361; iKIT. 237; XIV. 263, 266, 335; XVII. 170, 171; XXI. 64; X,XIV. 61, 82, 86, 87; XXV. 123, 126; XXVI.' 37; XXVII. 159; XXIX. 199; IXXlXI. 67, 174; XXXII. 3, 16; XXXIV. 171; XXXVI. 95, 301, 302; XiXiXVH. 322, 327; XXXVIII. 208, Dunajec, dpł. Wisły, II. 262; III. 234; VII. 199; VIII. 262; lX. 254; X. 17, i68, 450; XI. 55, 81; XIV. 335; XVIII. 66; x,xrv. 94; XXV. 30, 33; XXVIII. 188; XXXV. 6, 18, 38. i J. Dunajec Biały, XVI. 95; XVIII. 59, 65; XX. 306; XXV. 20. Dunajec Czarny, II. 79; III. 237, 248, 263; XIII. 164, 165; XVIII. 65; XXV. 21; XXVIII. 255. Dzembronia, XXXV. 76, 121. Dziwina, dpł. Kisuczy, VI. 284. Dźwina, Dźwina Zachodnia, Diina, Dune, Duna, Zapadnaja Dwina, Daugawa, Rubon, Rudon; Erydant, Turunt, Korax, II. 181; III. 97, 108; XXXII. 21; X.XXIV. 50; XXXVI. 95.Dzuryń, dpł. Dniestru, XXVIII. 146. Elba, Łaba, Łab, Elbe, Albis, I, 113, 235; IV. 71; VIII. 321; X. 150; XI. 3160;XXII. 145; XXIV. 81, 87; XXXI. 66; X,XXIV. 56,59; XXXVI. 301, 382-384; XXXVII. 319; XXXIX. 15. Eufrat, XV. 20. Ganges, Ganga, L 233; III. 347; IV. 36. XXXIV. 16; XXXV. 196, 197. Gironde, XVIII, 96; Gnilec, VII. 76. Godavari, dpł. Gangesu, XXXV. 196, 197. Halbiech, XL 359. Hawela, dpł. Elby" XXXIV. 56. Hindus, Ind, III. 186. Homad, XXVII. 159; XXXI. 67. Horożanka, VIII. 265. Horyń, dpł. Prypeci, X. 147, 149; XXXIV. 258. Huang ho, XXXI:X. 420. Huezwa, dpł. Bugu, I. 158, 159; III. 8, 9. neW, dpł. Cz.eremoszu Czarne~o, XXXV. 127. Iller w Alpach, XI. 365. Indygirka, XXXVII. 99. Inn dpł. Dunaju, XI. 369. JIngrja, dpł,. !Newy, XpaV. 285. Pantykapea, XVII. 173. Ister, p. Dunaj, XVII. 173. Izara, Isa"', dpł. Dunaju, XI. 360, 3.61, Jaik, XXXVI. 95. Jana, XXXVII. 99; XXXlX. 88. Jang-Tse XXXVIII. 414; XXXIX. 68. Jenisiej, Enisej, XVII. 190; XXV. 6. Jordan, I. 239. Jukon, XXIIX. 136. Kabanówka, VIII. 261. Kama, Mała Wołga, dpł. Wołgi, XXXIV. 172. Kamienica, dpł.Dunajca, X. 168, 257,353; XXXIII. 83; XXXVII. 170. Kisuca, Kisucza, dpł. Wagu, U. 79, 288; VI. 283-285; XXVIII. 75; XXXV. 53. Kobryń, XVII. 233. Kokiel Mał~, XVI. 148. Kos:sówka, dpł. Bugu, IX. 299; X. 352. Kostrzyń, XX. 286. Krzna, dpł. Bugu, XX. 275, 282, 283, 286, 287, 2911, 318. Kuskokwim, XXXVII. 365, 366. Kwisa, II. 116. Lahn, dpł. Renu, XXXIV. 77. Lech, dpł. Dunaju, XI. 355, 360-365. Lena, V. 98; XXXVII. 99; XXXIX. 68, 70, 73, 86. Lepietnica, dpł. Dunajca, 'XVIII. 65; XXV. 20. Leśna, dpł. Bugu, XX. 282. Leśnica, dpł. Dunajca, XVIII. 59,65. Liwiec, dpł. Bugu, X'X. 275. Loara, VII. 300, 301. Luiro, XXXVII. 442. Lut ynica, dpl. PrOSIlY, XXVII. 123. Łaba, p. Elba, XXXIX. 15. Ławena, Qpł. Muszy, V. 205. Łętówka, dpł. Raby,' XXI. 6. Łomnica, dpł. Popradu, III.94; IV. 32; V. 185; \TI. 172, 173; \TlII. 183, 185; XlII. 233, 236, 239, 241, '242; xvn. 139. Łopacianka, dipł. Świdra, XX. 286. Łyrna na Mazurach, XXXIX. 327. Mekong, XXXIX. 111. Men, Main, dpl. Renu, II. 117; XXXIV. , 77. Metuja, lewy dpl. Łaby, XI. 317. Miroziana Rzeka, Rio de .co-· bre, VI. 23; XXXVII. 294. Mis:sissipi, VII. 20. Mithalbach, XI. 359. Mleczka, dpł. Wisłoki, Ix. 3. Mleczna, dpł. Ra domk i, XXIX. 178. Morawa, dpł. Dunaju, U. 78; XI. 356. Mucha\¥iec, dpł. Bugu, X. 455; XX. 282, 291. Musza, IV. 20. 27. Muszynka, dpł. Popradu. �791 790 XIV. 248. Nara, XXXV. 187. Narew, prawy dpł. Wisły. lX. 375; X. 9; XXI. 63; XXVIII. 137; XXX. 215; XXXIII. 141. Narew, pr. dpł. Wisły, XXXIV. 49; XXXV. 172; XXXVII. 241; XXXIX. 292, 356, 359, 366-369, 406. Nekar, XXXIV. 77. Newka, VII. 2. Niewiara, dpł. Niemrul, UL 97. Niemen, Memel, Mamunas, Chromus, Chronus, III. 91, 98; VII. 223; XI. 340; XIV. 221; XXX. 211; XXXI. 3; XXXII. 21-23, 26-29, 32; XXXIV. 50, 53; XXXV. 63, 66; XXXVI. 383. Nida, dpł. Wisły, XL 316. Nil, XIII. 27, 267; XIV. 198; XV. 18, 182. Nogat, odnoga Wisły, XX. 57. Noteć, dpI. Gopła, Nothesz, Nothesch, Noć, Montwa, XXXVIII. 251; XXXIX. 235, 237. Ob, Obda, VI. 337. XXXIX. 77. Obra, dpI. Warty, XXXI. 167. Odra' Oder Odera Ader, Suevus, Va~dalus 'Gutalus' Viadrus, I. 113; II, 19.3,' 194; VII: 75; X. 150; XIV.29. 330,333; XVII. 72; XIX. 8, 21; X'XI. 64, 253; XXIV. 82-84; XXV. 1; XXXI. 68, 161i XXXIV. 52, 55, 56, 171; XXXV. 186; XXXVI. 383, 384; XXXVII. 320, 321, 326; XXXVIII. 328; XXXIiX. 4'62, dorzecze Odry, XXXIX. 438, 439. Ohio, XXXVII. 367. Oka dpł. Wołgi, X. 146, 147. XXXIV. 49, 59, 82; XXXVI. 383; XXXVLU. 360; XXXIX. 99. Olenek, XXXVI. 49. Olsza, Olza, Olsa, prawy dpł. Odry, XI. 53; XIV. 3LO 330 331 334-336; XVII. 61; XXI: 26. 'Olza' prawy dpł. Odry, XXXV. 10; Omulew, XXI. dpł. Narwi, XXI. 63. Onega, II. 7, 8, 10-. Opór, I. 146. Orchon, IV. 447. Orinoko, I. 107; XXV. 127. Orzyc prawy dpł. Narwi XXIII. 142. Osława XXXI. 36, 38, 40, 442. Ostrawica dpł. Odry, XXXVI. 222. Ostrowsko dpł. DUruljca, XVIII. 64, 65; XXV. 20. Oxus, Amu-Daria, I. 108, 109, 114, III. 186. Pazielbach, XI. 359. Pełtwia, Pełtew dpł. Bugu, VIII. 265. Piasecznica dpI. Narwi, XXXIX. 401, 406. Pilica dpł. Wisły, IX294; X. 9; XXXIX. 442. Pisa dPi. Narwi, XXXIX. 406, 407, 411. Piśna dpI. Narwi, XXXIX. 372. Piwonia dpł. Tyśmienicy, XX. 277, 287. Piekielnik dpI. Orawy Cz., XVIII. 65. Piotrówka, XVII. 61. Poprad dpł. DUruljca, II. 4; VII. 197, 200, 201, 203; VIII. 262; X. 168; XI. 165; XIII. 6. 13; XIV. 246-24a, 321; XXVI. 95; XXVII. 159; XXXI.67; XXXIII. 83; XXXV. 6; XXXVI. 222, 223, 278; XXXVII. 160, 161, 163, 168, 170, 173. Poronaj, XVII. 109, Poroniec, XVI. 95. Potok Ruski, Grajcarek, XXXVII. 174. Prądnik dpł. Wisły, IX. 301; XI. 112; XXIX, 175. Protwa, XXXVI. 95. Prut, Poras, Pyretos dpł. Dunaju, V. 57, 148. VI. 354; XXIX. 133; XXXV. 183; XXXVI. 95, 222. Prypeć, Prypać, Prypiat, Perepećz, Perepieca, Perepetus, Trypiać prawy dpł. Dniepru, X. 147; XI. 220; XXV. 124; XXXIV. 57, 59; XXXIX. 237. Przemsza lewy dpł. Wisły, XIII. l. Raba, III. 384; V. 102, 258, 261; VI. 334; VII. 305, 306; VIII. 164; X. 289; XI. 378, 380, 383; XII. 24, 117; XIII. 89; XIV. 171, 183, 220; XXIII. 62, 68, 73, 94, 100; XXVIII. 214; XXXVI. 225, 247. Raba dpł Wisły, XXXIX. 428. Radomka, XXIX. 178. Ratajnica, XXV. 20. Regnica, II. 117. Ren, Rhein, Rhin, Rhenus, I. 184; n. 194; VIII. 321; XI. 380; XIII. 59, 61; XV. 182; XXVI. 37; XXX. 228; XXXIV. 125; XXXVI. 383; XXXVII. 257, 327; XXXIX. 115, 295. Rodan, VII. 300, 301. Rogoźnik dpł. DUruljca, XI. 70, 76; XXV. 20. Ropa dpl:. Wisłoki, XII. 218; XXXIII. 83, 111. Rothlech, XI. 359. Rozoga Szkwa dpI. Narwi, XXXIX. 405, 406. Rudawa dpł. Wisły, Xl. 313; XXXIX. 323. Rudawka, VT 296; VII. 338. Ruska rzeka, XXXVII. 160, 161, 164, 170, 176, 177, 181, 184, 186, 187. Rzeczyca VIII. 174. Salwin, XXXVIII. 415. :San, Sian, II. 185; VI. 382; X. 4, 9; XIII. 13, 38-43; xvm. 132; XX. 318; XXI. 248; .XXVIII. 188; XXIX. 1; XXX. 86; 66,67; XXXIV. 258; XXXVI. 222; XXXI. 35, 36, 38, 40-42; XXXII. XXXVII. 207, 209; XXXIJ{. 118, 128. Sawa dpł. DUrulju, VII. 239. Se1a w Alpach, XI. 366. Soła, Sala, Saate, dpł. Łaby, II. 116, VII. 198; VIII. 321; XI. 360, 367; XIII. 59; J{XXIX. 15. Sche-tsche, XXXII. 59. Seret, Sered dpI. Dniestru., XII. 33'7; XIJ{. 83. Skawa pr. dpI. Wisły, VII. 225, IJ{. 262; J{T. 67; XIII. 244; XIV. 302, 335; XVI. 88; J{VII. 69; XXXIX. 428. Skawirul, XIV. 335. Ska wica dpł. ':Skawy, XlV. 160, 164. SkawiJnka pr. dpł. Wisły, J{IV. 335. SIęza, Stenza, Lohe, XXXVIII. 326, dpł. Odry. Słona dpI. Wisłoki, J{XV. 20. Smolnik 1. dpł. Dunajca, VII. 76. Soła pr. dpł. Wisły, XXVIII. 75, 216; J{XXl. 147. Solokija 1. dpł. Bugu, VIII. 174; XII. 52; XXVI. 47. Soża, Soż dpł. Dniepru, J{. 146, 147. Sprewa, Spree, VII. 111; J{. 236; XlV. 44; ){XXIV. 58. Stochód, Wstochód pr. dpI. Prypeci, J{XXI. 157. Storulwka, VII. 96. Strela, XI. 367. Stradomka pr. dpł. Raby, ){XV, 20. Stryj dpł. Dniestru, III. 94; IV. 32; XIII. 13. Stry.pa 1. dpł. Dniestru, II. 55; XII. 258; J{VlI. 61. Stryszawka, XVI. 88. StyT pr. dpł. Prypeci, VII. 195. Suczawa dpł. Seretu, II. 201. Suła dpl. Niemna, ]{X. 279. Surawa, ){I. 367. Swinna, VIII. 277. Syr-Darja, Jaxartes, I. 114; lIT. 188; V. 2. Szajawa, VII. 196. Szczawnirczek, XIV. 248. Tabor, XI. 361, 366. Tanew pr. dpl. Sanu, J{. 4. XXV. 125; XXXII. 66. Tarym, III. 186. Terek, U. 18. Topla, II. 78. Tybr, XXIU. 11. ){XXIX. 347. Tygrys, XV. 20. Tymi, J{VllI. 80, 86, 90. Tyśmienica dpł. Wieprza, J{IV. 332; XX. 285; XXII. 139; Uh, .XXVI. 95. Uher dpI. Bugu, XX. 285, Uszwica, Glinnik dpł. Wisly, 1. 180; II. 212, 313, 318; III. 332; VII. 332. Vils, J{I. 359. Vmda, ){I, 359. Wag 1. dpl. DUruljU, II. 79; V. 302; VI. 282, 289; XXVII. 159; J{XX!. ,67. Warta, VII. 114; VIII. 178; IX. 132; XIV. 29; XVI. 248; XXVI. 146; XXXI. 167; XXXIV. 51; XJ{XIX. 235. Wejda, x:rx. 8. Wełtawa, VI. 233. Wormitz, Xl. 360. Wiluj dpł. Leny, XXXVII. 99. Wertach, XI. 356, 359. Wezera, Wizer, T. 113; ){XXIV. 52. Wiar dpł. Sanu, II. 335. Wielopolka dpl. Wisłoki, XII. 57. Wieprz pr. �792 793 xx. dpi. Wisły, I. 158, X. 9; 277, 318; XXXII. 67; XXXV. 41, 43, 44; XXXVIII. 321. Widawa, xxxvm:. 326. Wilejka dpi. Wilii, XIV. 335. Wilga. pr. dpi. Wisły, III. 341; VIII. 155. Wilia, Niarys, Narys, Nem, Nireja, dpi. Niemna, III. 98, XIV. 33; XXXI. 3. Wisła, Vistula, Vistule, Weichsel, I. 87, 11a, 113, 235; II. 66, 129, 313, 356, 360; III. 84, 97, 164, 333; IV. 71, 78, 337; V. 223, 359; VI. 39, 388; VII. 75, 99; VIII. 16'0,234, 435; IX. 94, 178, 224, 254, 353; X. 4, '5, 9, 150, 151, 453-455, 457; XI. 17, 39, 196, 278, 407; XII. 42; XII. 46; XIV. 335; Xv. 214, 215; XVI. 264, 327, 332; XVII. 72; XVIl'I. 134; XX. 556, 57, 100, 277, 282; 249, 267; XXII. 63, 112, 120; XXIII. 53, 60; XXIV. 83, 110, 112; XXVI. 40, 92; XXVIII. 79, 128, 136, lSlJ,200; XXIX. l; XXX. 36; XXXI. 130; XXXI:I. 66, 67; XXXIV. 48, 50-52, 55, 59, 62, 258, 288; XXXV. 24,25, 40, 67, 138, 176, 177, 186, 188; XXXVI. 383, 384; XXXVII. 207, 208, 320, 321, 324; XXXVIII. 303; XXXIX 115, 236, 318, 322. 2ródł:a Wisły, n. 78. Dorzecze Wis1y, XXXIX. 438,439. Wisłok 1. dpi. 'Sanu, VIII. 245, 252, 354; IX. 3; XI. 406; XIII. 297. Wisłoka dpi. Wisły, III. 382; X. 9; XII. 117; XXIII. 135; XXV. 62; XXXIX. 128. WilSełka, XIV. 335. Wiszenka dpi. Sanu, V. 357. Włodawka dpł. Bugu, XX. 287. Wolchowa, VII. 300. Wolica, Stynawka, dpI. Wieprza, I. 158. Wołga, I. 114; IV. 71; VI. 26~ X. 147; XVII. 176; XXIV. 82, 84; XXV.3, 130; XXXIV. 48, 59, 172; XXXVI. xxt 92, 382" 384; XXXVII. 319, 321, 356; XXXVIII. 44. zambezi, Sambesi, XI. 344. Zakopianka, XVI. 95. Zbrucz dpł. Dniestru, XVII. 61; XXVIII. 146; XXXV. 10; XXXVIII. 329. Z1czna, II. 115 Złota Lipa dpi. Dniestru, xxxvrrr. 329. Zółkiewka, XIV. 332. Nazwy toponomastyczne rzek i wód. Alz, rzeka wypływa z jez. Chiemsee, ~. 361. Bela, rzeczka p.Brzeski, X. 19. Bely, .p. Woda gm. Siercza, VIII. 155. Bibirwa, 1. dpł, Szałtony, XXI. 133. Bibir· wa, bagno w okolicy Zwirdzia i iPeldzfun. XXI. 133. Boberka, rzeczka p. Bobrecki, VIII. 368. Bobrowyj, strumień w Beskidach Wsch., V. 148. Chodosa, 'rzeka dpł. Czernka, rzeczka p. Chrzanów, VI. 296. Czertyj, strumień w Beskidach Wsch., V. 14'8. Dorulów, nazwa pOioku w Poroninię, XVI. 95. Dulówka, rzeczka p. Chrzanów, VI. 296. Dzielniczka, Dzielnitzka, strumień, XIX. 20. Ełemczyk, strumień V! Biskidach Wsch. V. 148. Filip6wka, rzeczka, VI. 296. p. Chrzanowski. Glinnik, rzeka Uszwka, n. 319. gm. Borzęcin, p. Brzeski. Grajcarek, p. rzeka Ruska p. Nowy Targ, XI. 342; XXXVII. 160, 176, 184, 186. Grobka, rzeczka gm. Górka, p. Brzeski, IX. 353. Halblech, dpł. Lecha, XI. 359. Hłyjowaty, strumień Beskid Wsch. V. 148. Hunnenfluck, potok vi Szwajcarii, XI. 368. Jablonka, strumyk Beskid Wsch. V. 14'8. Kaban6wka, rzeka, prawy dpI. Petwi, VIII. 265. Kanał Bydgoski, II. 348. Kiszeńczyk, strumień, Beskid Wsch., V. 148. potok dpł. Popradu, VIII. 263. Klucziwka, rzeczka Peczeniż, ,XII. 282. Kocurowski, potok p. Bobreoki, VIII. 265. Kramnica, strumień Beskid Wsch., V. 148. Kruzicze, rzeka, VI. 284. Krzeszówka, rzeczka p. Krakowski, VI. 296. Kunickij, strumień Beskid Wsch., V. 148. Kuźminiec, potok w Karpatach, VIII. 184. Lodowe źródło w Tatrach, III. 264. Luezka, rzecz,ka Peczeniż, XII. 282. Łabina, strumień, Huculszczyzna, V. 148. Łepawia, Łupawia, rzeka, Kaszuby, V. 322, 324. Łękawiec, rzeczka, p. Chrzanów, VI. 296. Łomnik, potok dpi. Popradu, VIII. 263. Łucyna, rzeka, VII.96. Mała, rzeka, p. Brzeski, II. 128. Miękinka, rzeczka p. Chr;zanowski, VI. 296. Młyn6wka, 59. Niedzielsko, rzeka w Beskidzie, XXV. 20. Norecka, strumyk w Beskidzie Wsch., V. 148. Olcanka, strumień w Poroninie, lXVI. 95. Peczeniha, rzeka, XII. 282. Perechodiennyj, strumień w Beskidach Wsch., V. 148. Pihy, 148. Plytnyj, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Pod Hreblą, stumień Bes. Wsch. V. 148. Poneziewa, rzeczka iPeczeniżyn, XII. 282. Porosico., Poroniec, rzeka, która łącząc się z zakopianką tworzy Dunajec, XVIII. 59. Poroniec,' potok w Poro": ninie, XVI. 95. Potok, p. Woda gm. Siercza, VIII. 155. Potok św. Urbana, p. Brzeski gm. Iwkowa, X 19. Potok wolowski, p. Brzeski gm. Iwkowa, X. 19. Potok, zlocki, potok, gm. Doły, III. 346. Klozurowy, strumień w Biskidzie Wsch., V. 148. Psarka, rzeczka p. chrzanów, VI. 296. Pustynkowa strega, (struga), Pustynnik wpada. do jez. Łeba, V. 322, 324. Radawka, rzeczka p. Chrzanów, VI. 296. Raclawka, potok pow. Chrzanowski gm. Dubie, VII. 338. Ra. tajnico., rzeka w ,Beskidzie, XXV. 20. Rothlech, dpi. Lecha, XI. 359. Roskilskij, strumień w Beskidzie Wsch. V. 148. Rudawka, rzeczka p. Chrzanów, VI. 296. Rzeka, rzeka gm. Doły, III. 346. Rzyka, p. Woda gm. Siercza, VIII. 155. Siwa Woda, Siwiańska, potok w Stona, rzeka w Beskidzie, XXV. 20. StawisJs,.a, p. Woda gm. Siercza, VIII. 1'55. Stawy Gąsienicowe, w Tatrach, III. 263. Stradamka, rzeka w Beskidzie, XXV. 20. Sucha Rosicz, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Swedernik, Wagu lub Kisuczy. Szczywka, 148. Szklarka, potok pow. Chrza296. Slęza, rzeka na Śląsku, III. 279. Tatariwczyk, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Toporzec, potok dpI. Popradu, VIII. 263. Tropie, potok dpi. Dunajca, X. 19. Uszewka, rzeczka dpi. Uszwi<:y p. Brzeski gm. Górka, IX. 353. Vils, rzeka dpI. Dunaju, XI. 361. Wielopolka, rzeka p. Ropczyc, XII. 59. Winesenyj, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Woda, rzeczka gm. Siercza, VIII. 155. Wodnic ki, potok p. Bobrecki, VIII. 265. Z pid Diła, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Zelenyci, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Zimne, źródło dol. Kościeliska, Ul. 264. Żeglina, struga sieradzkie dpI. Prutec, • I �794 795 Warty, VII. 114. Żeniec, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Jeziora i Stawy: Como, XXXIX. 115. Czarny Staw, II. 228, 233, 235, 236, 254, 261, 262. Czechowizna, XXVIII. 130. Bajkał, XXI. 97; XXXVI. 40. XXXVH. 99; XXXIX. 68, 70. Bełzkie, VIII. 280. Białe, XXXVI. 95. Birżańskie, V, 205. Brasławskie, XXXI. 3. Dąb, Dub, XXXII. 21-23. Garda, Y. 81, 321, 322, 324. Gopło, XXXVII. 145, 146. Huron, VI. 336. I1gis, XXXII. 22, 23.. I1meń, XXXIV. 50. Kołdyczewskie, IV. 263; VII. 230. Kostnickie, Bodensee,XI. 3,60.Ladoga, XXXVI. 95, 9'6. Lat, Łat, Ażeres, XXXII. 22, 23. Łebskie, V. 321, 322, 324; VI. 81. Maszonka, XXXII. 21-23. MOJ.'lSkie Oko, Ry·bie Oko, Rybie Jezioro, 78, 79; rII. 125, 227, 259, 266; V. 130, 246, XIV. 90, XVI. 290; XXVIII. 223. Mas, XXXIX. 342. Narocz, XXXIX. 333. Nyassa, XVI. 175. Ontario, XXXVII. 367-370. Pięć Stawów', III. 228, 235, 262. Reuss, XXXIX. 347. Siedem Stawów, Ul. 228, 235, 236, 263. Smoczy Staw, V. 130. Sobotnie Jezioro, XVII. 13. Szybene, XXXV. 76, 100. Ślesiilskie, XVIII. 134. Świteż, IV. 150-152 .. 157-159, 387, VII. 230; IX. 295. Tanganika, Hahari, Żiwa, XXXIX. 335. Trockie, XXIX. 126; XXXI. 2. 3. Trzemeszeńskie, IV. ·59. Tschad, XXX~. 302. Wielkie Jeziora, XIII. 179. Wielki Staw, 111; 261, 262. Wiktoria, Victoria, Ukerewe, XXXVII. 359. Wiktoria, XXXIX. 182, 183, 203, 205, 211, 220, 302, n. 335. Winnipeg, XXXVIII. 405. zadni Staw, Zmarzły Staw, m, 262. zamarzłe, III. 235, 262. Zabi Staw, V. 130, 148. N a z w y t o n i n a j e z i o r z e Dąb. XXXII. 23. Chmieliszcze pad rieku, Maczula, Pad chwojku, Pad kalnicu, Pad pień, Pad radoczku, Pad sanqżać chmieliszcze, W duba. Nazwy toni na jeziorze G r u t a, XXXII. 23. An żocu, Miszkieliu, Pasużwału, Po bardziuniszkie, Po grabem, Po pircu, Po griszkia wałakiu, Po sodzom, Po matulu bałaby, Po wiganu, Nazwy toni na jeziorze I l g i s XXXII. 23. Po cieto, Po mazi meliu, Po sanówie, Po ropieno, Po stuepe. Tonie Łot - Jeziora XXXII. 23. An apuszes, An budas, An buktiales Mażukies, Buktiale, Maża bukta, An buktos dzidzieles, Didieje bukte, An liungina darża, An longino darżo, An pristajnos, An pristojnos, An regwlio, An Kalodzinu, An Kałódziniu, An Kiałmu, An Kialmu, An maszulas, An rejsta, An upes, An upios, An użolelio, użwoleles, Biełas Kampas, Giła Kampas, GUus Kampas, Kazackas, Maszuła, Po zOnie, Plikie, Rabinka, Rabinkas. N a z w y t {)n i n a j e z i o r z e Ś l esińskim, XIV. W, 120, 123, 127. Ropówna, Słupca, Solurej, Tobółka, Wasie Duże, Wasie Male. Pobrzeże Adriatyckie, XIII. 16. Pomorze Azowskie, XXXVI. 95. Pomorze Białomorskie, II. 8. 101. Wschód. Wschód, XXI. 64; XXVI. 70; XXIX. 125. XXX. 183. Wschód Daleki, XXXVII. 363, 388, 461; XXXIX. 419. Zachó d. VII. 10; X. 263; XI. 316; XV. 193, 195; XXVII. 11; XXIX. 125; XXX. 183; XXXVIII. 35; XXXIX. 8, 115, 117, 119. GRUPY I PODGRUPY ETNICZNE Szczepy, plemiona, ludy, narody '1, Achajczycy, XXXVIII. 39. Adirmachidowie, pl. lidyjskie, II. 110. Afganie, V. 240. Afrykańczycy, XXXIX. 191, 19-6,198, 203. Szczepy afryk., XXXIX. 193. Agatyrsowie, XXIV. 82. Abta, VI. 117. Ajmara, VE. 32,6; X. 343. Ajnowie, IV. 71, 72; VII. 14;VIII. 97; X. 347; XVI. 117,120-132; XVIU. 71, 86-90,93; XX. 3211;XXII. 93, 94, 98, 126; XXXI. 153; XXXV. 33; XXXVII. 371; x.xx.V1II. 212; XXXIX. 419--421. A~Kamba, XVIII. 46. Aki-kuya, .szczep afrykański, XXXliX 335. Akińcy ;pl. kaukaskie, XVII. 246. Akkadowie p. Sumerowie, XXXUI. 145. Alazanowie, XVII. 173. Albańczycy, I. 239; VII. '32; IX. 46; X. 244; XIV. 60; XX. 293, 301; XXJ:II. 169; XXXIX. 66. 96. Alemani, A1amanowie, IX. 244. Aleuci, I. 236; VI. 123; VII. 15'2, 156; XXIX. 1306;XXXV. 33. Algonkinowie, VI. 16, 18-20, 116; VII. 5, 10, 12, 21. XVIII. 56. XXIX. 136; XXXI. 155; XXXII. 88, 92, 94, 100, 108, 111, 112, 123, 131, 132, 137, 154, 161, 162, 169; XXXVII. 367-369; XXXVUI. 406; XXXIX. 21. Allanowie pl. Sarmackie, XXXIX. 66. Altajczycy, XXXII. 90, 91, 93, 94, 99, 101, 108, 114, 146; XXXIV. 171, 172, 174, 177; XXXIX. 78, 89, 95. Amerykanie, I. 14, 237; VII. 00, 81; XXII. 158; XXIX. 135; XXXVII. 365, 388, 486; XXXVIIiI. 381. Amoryci,XXIX. 147. Anaulowie, wymarłe plemię jukagirside, XXXIX. 73. Andamańczycy, n. 104, III. 313; VIII. 97; x:xxX. 21. Anglicy, I. 14; II. 172; III. 17,6, 321; V. 32, 70, 178, 408; VII. 80, 232, 233; XI. 332, XlIII. 156; XXIX. 135, 197; XXXIX. 2. 158. Anglosasi, 2; XXXVIII. 282; XXXIX. 74. Anglowie, XVI. 2. Angoni, XVIIiI. 45. Annamici, Anamici, V. 273; VII. SO; VIII. 98; XiXXVIItI. 122. Antowie, Słowianie osiedli nad Morzem Czarnym między Dnieprem i Dniestrem, VII. 17; XXV. 122; XXXIX.99. Aorsowie, Rossowie, Rossolany, plemiona koczownicze na wschód od Dniepru, XVII. 177. Apaches, Apacze, XVIII. 54; XXXI. 154; XXXVIII. 395. Arabowie, r. 234, 238, 239; Hl. 216, 347; V. 83; X. 222, 263; XI. 221, �?9? 232, 434; XIII. 194, 269, 270, 274, 277, 279; XIV. 68, 311; XV. 90, 189, 197; XVI. 261, 417; XXIII. 47; XXXI. 82; xx){VIII. 44, 410; XXXIX. 71, 167. Araukańczycy, Ameryka P!l!d" VI. 334; VII. 25. Arikora, xx){VIII. 401. Peuhencze, VII.63. Arawakowie, III. 220; VI. 120. Arkadowie, XVII. 182. Armeńczycy, Ormianie, I. 113, 117119; IV. 32,6; IX. 69; XI. 211; XII. 336,337; XIV. l!H; XVII. 22; XiXII. 109; XrXVIII. 250; XXIX. 112; XXXIX. 69, 74, 157. Arunt..a, Aranda, XVII. 37-39, 44 47-49. Aryjczycy, I. 97, 100, 102, 104,. 10B109-115, 156, 23'8, 240 241, 266; II. 100, 110, 175; Ul. 2-4, 17'2, 179. 181, 183, 301, '31M;IV. 70, 7'5, 7u; V. 83; VI. 118, 218; VII. 14, 16,2;1,61,84,86,286..287; XI. 34'2; XIV. 35, 187-192; XXIV. 84; XXIX, 142, 152; XXXII. 99, 130, 137, 13~, 142, 152, 154, 169; xx){IV. 32. Asininiboinowie, VI. 18, 233; XXXVII. 368. Asyryjczycy, VII. 14; XCXXVII. 402; X,XiXIX. 72. Aszanti, Wybrzeże Złote. SudańczycY, VI. :M. Atapaskowie., Am. Płn. pl. Indian, XXXI. 153, 154. Chipeways, Czypewajlł"",XVII. 11; XIXXVII. 370. Nawaho, Nawaja, V'VIII. 54; X'XXI. 154, 162. Lipani, XX'){I. 154· Atlantowie, pl. legendarne, zamieszkujące Atlantydę, '){j:xJX'LX.66. Australczycy, III. 104, 221, 222, 371; IV. 69; VI. lI, 322, 328, 330,335; VII. 3, 21, 339; VIII. 97; X· 244; XIV. 188; Xy 9, 16; XVII. 15, 36-39, 47-50; XVIII. 16, 19, 39, 43; XXIII· 17·9; XXXVII. 72; XXXVIII,I. 29; XXXlIX: 21,60, 71,185, Awarąwie, Obry, lud turecki między M. Kaspijskim a Donem. V. 200, 300; VIII· 1701,1712;Xi)iV. 120; XJ:XXIV. In, 172; XXXIX. 115, 119, 122, 130: 131. Azj.aci, VIII. 5; :X:XI'X125; XXXIX· 32. Auzonowie, p:erw. pl. italskie, II. 99. Aztekowie, Am. Srodkowa, Meksyk, VII. 13, 19; XV. 18; XXXII. 112, 119, 130, 132, 155, 161; XXXVIII. 392, 402. Babemba, szczep afr., X.XXIX. 200. Babilończycy., V. 269; VI. 343, 344; ViII. 14; iXI. 418; ,XU. 93; XXVII. 148; ,XXXVrI. 402. Badagowie, Badajowie szczep ind, VIII. 97; XX. 301. Baganda, Bantu, XVIII. 44, 4:5· Baja., grupa tiurska, XiXXIY 90. Baity, zach. mongo grupa jęrykowa, XXXIX 90. Bajaka, Kongo. XXXIH.20, XXXIV. 92. Bahr-el-Ghazel, XXXVII. 359. Banyoro p. Wanyoro. Baj-ga, pl. hind., VII. 12. Balto-'Prusow:e, XX!X.v. 190. Balto-Słowianie. III. 181, 18:3; XXXIX. 123. Bałtowie, p. Jadźwingowie, Litwini, ł~otysze. Prusacy. III· 18'2, 183; XXIX. 135, 142, 159; XXXII. 136, 138; XXXIV. 48, 52, 53, 61, 62; XXXVI 82, 383, 384; XXXVII· 252, 274, 323, 327, 396, 397; .. '1 ,-(j ".... ",',. XXXVIII. 320. Prabałtówie, 'XXXVII· 325; XXXIX 95. Bantu, p. Baganda, Basuto, Beczuanie, Damara, Herero, Kafrowie, Makondo, Matambwei, Ovambo, Suaheli XVIII. 41-46;XiXlXVII. 73, 83, 88, 371; XXXVIII. 52, 288; XXiXIX. 219, 223· Bantu Useri, XXXIX. 224. Baperu pl. Dahomej, VI. 225· Bari, ~l. murzyńskie w Ugandzie, VI. 122. Baskowie, XXiXVIII· 360; XXXIX. 113. Bastarnowie, III 77; VIII. 321; XVII .177; xxxrrv. 4!8. Basuto, VI. 16; XXXVII 357, 359; XXXVIII. XXXIX· 3<35. Battakowie, szczep malajski. Plemiona Oceanii. Batta, XVIII. 41. Beczuanie, VI· 15; XVII.275; XVIII. 42, 43; XX;XIX 335. Beduini, Bedawi, XXV. 38, Bemba, szczep afrykański, XXiXLX. 212. Berberowie, V· 69, 74; VII.63; XiVII 245. p. Kall:trlowie, VIII. 207, 208; XJV!IiI.24'4. 245. Berszikicowie, Słoweńcy z Capodistria, OOVI. 114. Besermianie, grupa zbliżona do Udmurtów, Azja, X:x.X1X. 98. Biał{)rusini, I 90, 183, 2508, 260; II· 17, 210-212, 272, 307; IV. 3, 30, 77, 327, 370; V. 45; VI. 16, 18, 19, 11:>---117,119, 327, 32i9, 3337; VII· 12 94 223, 229, 232; VIII 211; X. 13'6, 227, 228, 2401 375, 376, 472; ,XI. 111, 212, 317, 318, 349; XII. 184; XIII· 2197; iXVII. 190; XXIII 51; XV. 52, 53, 1i3, 124; XXVII. 7'1; XiXiX 15, 19, 20, 51, 207; XXiXII.91, 149, 161, 169; XX!XIII· 155; XiXXVII\ 303; XXXVIII. 219; XXXIX. 7'5, 84·· Biamirczycy, przodkowie Komipermiaków, XiX'XIX. 66. Birmańczycy, XII. 271; XXiXIV· 39 Blackfootowie, X,XXVII. 368, 369. Bobranie, II. 115 Bodo, pl· hindusk'ie, VII. 16. Bororo, XXXVII. 274 Borystenici, Scyto wie-oracze, XVII. 173. Bośniacy, V. 137; IX· 4Hl; XI. 422; XIII. 9; XIV. 176. Botokudowie, I. 70; VII· 17; XXXII. 144; XXXVII. 294. Bretończycy, V. 2.69, 273, 338; VII. 89; XiXIX· 149, 150 Brytowie, I. 151; II. 102, 107; XXXVIII. 381. Budinowie, XXIV !ł2· Bułgarzy, II. 87, 172; III. 181; IV. 95; V. 00; VI· 326; VII 32, 239; VIII. 92; IX. 422; X. 249, 484, 468; XI. 111; XII· 3W; XIV. 34, 4'5, 73, 83, 2124, 403; XVI. 324; XX. 187;:X:XVI. 128; XXiX. 239; XXXII· 101;XXXIV. 172, 182; XXXVII. 3501; XXXVIII. 2 68; ,XiXiXEX. 93---100, 440. Bułgarzy Czarni, Bułgarzy Srebrni, XlXOCVI. 95. Bułgarzy Macedońscy, XI'XlX!IV. 88. Bułgarzy Nadwołżańscy, XłXlXiIlX.81. Bunyore, pl. Bantu, XXXI,X. 224. Burgundczycy, XXXIX. 73: Buriaci, VII. 12; XY,]1I. 181J.. 100; XXXIII. 138; XXXVII. 99, 10;9; XXXIII. 1308; XiXXVII. 99, 109; XX.XVIII· 2:59; XXiXI,X 74, 78, 87 95. Burowie, XVII. 177. Burtasi, pl. nadwołżań., !XXx'me. 66. 1 �79~ Buszmeni, I. 70, 229; II. 98; III 220; IV. 69; VI. 17; X· 244; XIV 311; X.XXVII. 69, 73-76, 83, 85-88, 93-96; XXXVIII. 29, 50-54, 95 -100, 102, 124, 147, 416; XXXI,X 50,85. Celtowie, Keltowie, II. 102, 299; III. 1, 2; V. 299; VII. 151., 232; XII 271, 272; Xv. 21; XXV. 125; XXVI. 30, 93; XXVII. 52; XXIX. 135, 142; XXXIII. 146; XXXIV. 50, 53; XXXVI· 28'2, 383, 384; XXXVII. 325-327; XXXVIII40, 41; XXXIX. 82. Cejlończycy, XXV. 39· Chamiei, p Berberowie, Somali, I. 23'9; X,XXVIII. 50, 133. Chantowie,XXiXIX· 51, 75, 76, 78. Chazary, Katziri.. Akatziri, Akatiri, IV 340; VII. 204; X:XXV. 172; XXXIX. 442. Chensurowie, pl· Kaukazu. IV. 358. Cherokee, grupa irokezka, XX,XII 100, 140. Chicasawa, Czykazawa, VI. 1Z3. Chińczycy., I. 156, 1718,2219,236; II· 369; III 22:2; VI. 125, 202, 335; VII<I. 6, 7, 10-17, 98; IX. 64; XI· 221, 334.,337, 3511,352, 43,1; XVII. 100; XiX. 207; XXII 98; XXIII. 45, 133; XXX. 152, 168; XXXVII. 364, 368; XXXVnI. 397, 410; XX~LX· 710, 85, 167"1420, 426 Ningpo, XXiXII. 55. Chippewaye Sioux, XXXVII. 370. XXXVIII. 407. Chodyńcy, pl. juka.girskie XXX,I,X. 7,6.";' , Chondowie, pl. ind. Am. Płd·., VI. 18, 239, 3'22; VII. 6, 8, 12, 18, 25. Chorwaci, Kroaci, II· 183; IV. 395; V. 88, 209, 233; VI. 27'9, 32,6; VII. 164, 2(39; XI. 111, 439; XII. 10; 799XIV· 58, 73, 245; XVI. 114; XVII. 133,. 134, 137, 261; XXI. 270; XXII. 144, 145; XXV. 94, 122; XXI,X.131; XXX180 23,9' XXXI. 158; XXXV. 186; XXXV,rr. 434; XXXVIII. 26;XXXIX. 80 ChrobaCi, Chorwaci, Bialochrobaci Bi.aloserbowie, II. 115; VILI. 160~ X. 132, 37,6, 377; XI 278; XXXI. 140. Cree, XXXVII. 368. Cyganie, I. 54 119 134 250 262' H. 270; IV· '94,99, z8i, 2'87', 32,1; Vol. 304; VII. 232,2183, 313; VB;I. 130-132, 3916;X.127, 228, 229, 239. 444, 451; Xln· 144, 161; XIV.191; XX. 298; XXIX. 90, 98> 104, 135; XXX ,238, 23'9; XXXI. 16,7; ·XX:XIII. 2; X,XX'V· 38 39' XX,XVIII. 263, 3 48; XXXIX. 66: 6ą 88. Cymmrowie, Cymbrowie, Kimbrowie, XVII. 169, 170, 171; XX;XIX. 37. Czarnogórcy, II. 81; IV 395; VII. 217; XVII 115; XXIII· 185; .XXXIn. 143. Czeczeńcy, rpl Kaukazu, XVII. 245. Czeremisi, VI. 26, 125;X:XXII. 9094, 101, 103, 114; XiXXVIII. 236. Czerkiesi, VII. 28, 5 6, '57, 61." 156, 158, 100, 163, 207; X,X!XVIII 350; X,XXIIX. 66., 87. Czesi, I· 220; II.31, 3'6-38, 76, 116, 1Z0, 124, 126, 153, l'54, 183, 283; III. 192,265, 371; IV 3, 31, 33.s; V. 83, 241; VI. 1<91,,3'30,393; VII. 114, 164, 195, 233, 237, 239, 240; VUI.92; DX\, 132, 286,.4'14,417,422; X. 1'3'1-13(3, 13'&-H4, 1490-153, 231-233; XI.97, Ill, 212, 279, 343., 347; XIII.5, 15, 18, 19.. 5,1-53, 55, 88, 95, 144, 153., 158; XIV. 27, 1 1 33.......,35, 55, 62, 63., 67, 73, 76, 210, 2,16, 217, 222, 223, 231, 262, 330, 334, 352, 405;XiVI 230; XVIi[· 23, 2S, 37, 61, 133; XVIII. 103, 104; XXI. 270; XiXII. 145; XXIII. 18, 163, 174, 186; XXIV· 92; XXV· 1~, 122;XXVIII. '110; XXIX. 116; XXx. 239; XXX'VJ:I.282, 303, 350; XiXXVIII 294; XXXIX- 333, 441. Czuchońcy, XXXVII. i61. Czukcze Vrr.I.97; XVII· 52, 265; XXIi 85, 86, 88, 98, 126; XXV. 2; XiXXI. 153; XXXVIII. 346, 347; XXXIX· 7 61 77, 94, 419. Czuwańcy, pl. jukagirskie, XXXIX 7'6. Czuwasze, VI. 2'6, 125; VII. 28; XVII· 30; XXnI 185; XXXIX. 66, 67, 77, 81, 100. Czy'czawie, ludność pobrzeż. Adriatyku, XVI. 114. Dagribowie, szczep Indian amer·, VII. 20. Dahomejczycy, VI. 24. Dajacy, Dajakowie VI. 115, 229, 237, 2.43; VII· 6. Dakota-<Sioux, Dakotani, Siouksowie, mI. 214; VI. 18; .xIVIU. 47, 52, 56; XXXI. 153; XXXII.9'2, 101, 106, 108, 114, 121, 131" 161; XX:XVII· 348, 349; XXXVIII.39B, 401. Dakowie, Getowie, V. 99; VIII. 171; XVII. 176. D lmatyńcy, IV·3'95; XI. 273; XIII. 17, 18, 88', 96 Dama, p. Hotentoci, XIXIX'V'!,m.51. 93, 120, 123, 131. Damara, VII· 8 Daurowie, XXiXVIII. 259. Dedoszanie nad dolnym Bobrem, II. 115. I 1 Dimale, pl hinduskie, VII· 16. Dinka, Niloci Sudańscy" VI. 239~ XXXIX. 335. Diukowl~, VI. 122. Dolini.any, Doliszniacy, XXVI· 95 Dołężanie zaodrzańscy, XXXIII.152. DoŁganie, Dołhanie, XXXI:X. 8D., 95. Drawidowie, I .233; IV. 70, 71, 75;. XVIII. 21; XXXVIII. 413. Dregowiczanie, III. 98· Drewlanie, I'X 215; XXIII. 185. Dudlebowie., XXV· 122. Dunganie, XXiXI!X. 95, 428. Duńczycy, VI205; XIV.32; XXXVII· 371; X;XXIX. BO. Dyjerowie, pl· austr., III. 372. Dzuangowie, Indie Przedgangesowe~ I. 233Dżebel-Taggelowie, pl. afrykańskie, IT. 154. Dżungarowie, V. 2; XXXIX. 69. Egipcjanie. I. 136, 156; III. 17'9, 217; IV. 69; VI· 12 5; VII. 3, 14, 16, 25, 613-65; IX. 162--"164,232; X 231;. XI. 434; XII. 335; XIII· 278; XiXUI. 17:9; XiXV. 38; XXXII. 92 97 106 114.\116, 117, 12,1, 130, 13~, i41, i42, 15,3, 155, 161, 169; XXXVI· 150; .XXiXVIII. 247; 'XfXXI,X.66 72. Fellachowie, Fellahowie, X:XIII. 47. Nomowie: egipscy., XiXiX'I,X.73· Encowie, XXXIX. 90. Eskimosi, Eskimowie, Inuit, VI. 9, 16 115 334' VoII5r8. 3319; XII· 271; XIII. 517;XVI. 111; XX. 180; x,xV. 3;XXIX· 135-138; )GXQ{I 153; x,x:.xVI. 188; XX:X,'VII. 98, 2191,365, 3,67, 371, 372; XXXVIII. 213; :.xx,XLX 76, 419· Atapaskowie, XXXI. x,xXI.l53. Wakasz, 153. Estowie, I· 95; VI 241, 3'37; VII. 14~ 18; XXXIX. 76. 1 , " I �:800 Etruskowie, IY 232; Xl· 370; XII. Gallowie, Celti, Galatae, Galli, VII. 37, 38; x)XX. 232; XXXV. 180; 150, 151; XI. 222; XVII 18; ocX:XVII. 322; XlXXVlil. 40, 48; XViIIiI. 100; XY'-lX. 142. GalloXXXIX· 68 germanie, III. 182. Europejczycy, L 231, 233, 237; IV. Galgajewcy, pl Kaukazkie, XVII. 327; VII. 201; XXI. 3'9, 46, 66; 246. XXIX. 135, 147; XXXVH· 78., 85, Garo szczep assański, Indie, 368-370, 382; X!XXVHI. 52, 410. XXiXIV. 3'9. E}Venkowie, p. Tunguzi, XXXIX. 87. Germanie, I. 10, 103, 105, 155, 184; Fellacho'wie, XXIII· 47 II 81,82, 102,107, 299; IlU, 172, Fenicjanie, H. 105, 165. 367; VH. 174, 182, 183; IV. 156, 284; VI. 301; XVI. 27; XVII. 32; XXV 2~a 334; VII. 292, 330; IX. 33. 134· 28:5~XlI. 211, 42'9; XI'II. 3'49; XlV. F1dżyjczycy, VI. 20, 122,225, 2.3,9. 38, 49, 53. 54, '516,57, 00, 62, 66, F.ilipińczycy, XXXVH. 386.)389, 390. 82, 2'10, 217, 22ą 336; XV. 21; Filistyni, Semici, XXIX. 147· 60, 62, 66, 67, 82, 210, 217., 228, Finlandczycy. HL 178, IV 402; VH· 336; XVI. 12; XVII. 18, 23; 30; VIII. 91; XXH· 8; XXIH 31, XX. 178; XXI. 19; xxnI. 35. 186; X:XVHI. 168; XXJXIV. 284, 36, 47; XXIV. 85, SS; XXV. 125, 2:85; IX\XiXIVI.96; XIXlXlVliI.441; 130; XXVI. 30, 31, 93; X'XVH. X!XXVIII. 272. 45, 52-54; XXVIII. 99, 251; Finowie, Finnowiej p. Czeremisi, XXIX 135, 171; XlX:X. 231, 232; Czuchońcy, CzuwaS'ze, Estowie, XXXI. 45, 68; XXXII. 99, 101, 103, 136, 158; XXX]X, 48, 512,53, Finlandczycy, Lapończycy, Liwo56-59'; XXlXVI.383, 384;XXXVH. wi~IMordwini" Zydanie, I· 2.36; 241, 2516, 327. 396, 397, 400; III 97; IV. 72; VII. 7, 8, 11, 18, XXXVHr 41, 45, 49; XXXIX. 328, 329;. XXIV. 81, 82; :X:XI,X. 7,6, 115, 118, 123., 131. 159; XXX. 214; XXXII. 103.. 168; Gilacy VHI. 98; XVI. 120, 122; XXlXIV. '512,513,61, ZDa; XXlXIX. XVII. 95-123, 267; XVIII. 7979, 82, 111, 121, 123., 126. 82, 84., 86, 89, 90; Xx, 321; XXII. Francuzi, I. 1, 28, 2'40; II. 172. 347; 95; XXIII. 33; XXXII. 150, 161, V. 17'7, 1'718;VII. 43, 80; .XlI. 163; XXXVHI. 212; XJXXIIX.421. 353; XIII. 177; XIV. 192, 330; Goci, p. Getowie, Dakowie, KwadoXXII. 1518;XiXIX. 13'5; xxx 175; wie, Rugowie, IV. 7'7; V. 229; ,XXXIII 2; X:XXVH. 268, 368., XlV. 66, 330; tXIXI'I. 13'9, 145; 382; XXXIX. 73., 74, ao, 133, 158, .xtX:IV. 91;, XXV. 123; XJ{Vi[I. 168 1519;IXOOIX.'67" 12'1; XIXlXJI.69; Frankowie, XI. 2.22. Xt'XiXV.180; XXXViII. 241; Frygijczyocy.. XXiXlII. 146. PhrygoX'XxVUI. wie, I 113. Goldowie, Nanajcy, VIIII. 98; XVIH. Fryzowie, VI. 2. 86; XXII. 85, 88---<94., 98, 103, 111, Galla, pl. afrykańskie, XXXIX. 335. 116, 126, 127; XXXLI53; ~I. 801 22, 23" 27; XXiXVHI. 259; 'XXXIX. 76, 41'9 Goryńcy, pl. Kaukazu, XVII. 246. Grecy, L 57, 97, 105; H 105; IH. 177, 347; IV. 32, 36, 94; V. 177, 178., 284, 285; VI. 202-204, 231, 325, 339; VII. 3,8, 19, 75, 232; liX 286; X. 110, 14'9,231, 242, 366; XL 2,90, 418, 42:9; 'XIII. 93, 163, 164; XIV. 35-38, 39., 52, 53, 57, 60, 62, 72, 73, 76, 76, 81., 207, 227; XVI. 12, 17, 155, 100, 325; XVH. 18, 174, 193; ,XIX 177, 190; XXH. 11, 40, 42; XIXIV. 83;:X:XV. 134; X,XVH. 514;XlX,IX. 135, 142, 160; XJXX. 81; XXXIV. 33;X:XXV. 172 18\1' XXXVI 3,84; XX,XVII. 310', 394', 3'96,3'97, 401; XXXVIII. 3, 39.., 40, 268;349. Grecy starożyini, XVI. 12; XXIII. 1 10 13 35; XXVII. 55; XXIX 6~, 357;XJXiXII. 93,. 136, 137, 151. Achajowie, iXlXJXIX.73. Ajtolowie, :X:XXVII. 127-131, 134, 136, 139. Anaghinowie, XXXVI,I. 131, 136, 139.Argmowie,X'X;XVn.130. Ateńczycy, VII. 8. Eolowie, XXXIX. 73. Magnezyjczycy, XXXVII. 137 Majnoci, IV. 189, Minyowie, XXXVII. 138. Jończycy, XX,XIX. 73 Pelasgowie, XXXVII. 129; XXXVIII. 48. Pla'tejczycy, ,XXXVII. 129, 13,1, 13'9. Thestiadzi XX.XVII. 130, 137 138. Plem. gr~kie, XXXII 93, I36, 137, 151; Greko-Itale, Ul. 174. Grenlandczycy, II. 107; VI. 114, 123, 123', 229, 328, 333, Gros- Ventre, Ventrowie, XXIXVII. 368. Guancze, VII. 63. Guaranyowie, Am. Płd., VllI. 18, 20; XY•.Xl'!.112, 113, 116, 14'9,159,161. 51 Lud - Tom XL Gruzini, VII. 58; VIII. 214; X 244; XVII. 22,30; XXXVIII. 349, X:XlXIX, 70, 74. Guaykaki, XXXVII. 358 Haida, 'XVIII. '53. Hanacy, Czechoslowacja, XVH. 126, 134; XlXXVIII. 296. Hebrajczycy, II. 292, 295., 296; XI 22; XXV. 134; XXVI. 120, 12,1; XXIX. 147. Hellenowie, II. 297; XI. 2 89; ,X)XIX 152; :XlXiXVII.130; XXXIX. 72.,73. Herero, Bantu, XI. 350, 3'51; XVIII. 42, 43, 48; XXIXVIII50, 123. Herenikowie, Lud saJbiński, XXXVII. 12.9. Hetyci, XIX'XVIII. 39. Hindusi,Indusi, Indowie, L 94, 10Z, 114, 131, 156, 226, 236; H. 1.B6, 209'6;Ul. 2'52,.347; V. 248; VI. 125, 202, 230, 312; VII. 9, 26; IX. 105, 114, 131, 156,226, 236; II. 103, 231" 365, 36,6, 370; .X'V. 146, 199; XXIiIiI. 169, 185" 186; XXIX. 142; XiXXIIII. 3,31, 38, 45; XXXVI. 150; lXIX/XVIII.410. Hiszpanie, VII. 320,326; XXII. 103; XXVI. 142;XXXV 173, 181, 195; XXXVI. 183;XlXXVII. 281 38G, 389 391; XXJXIX. 74. Holendrzy, VII. 3, 2'32;XVI. 2; XiXII 158; XlXXVII. 380; XXXIX. 158. Hopi, XVIII. 54, 55;XJXXVIII. 395. Hotentoci, III. 220; VI. 123; XVII. 65; ,XiXXII. 113, 118. 120, 130, 136, 142, 146, 157, 16,1; XXIXVII. 80, 85; XXXVIII. 50-146; ,XJXXIX. 56. Bondelswats, X:X:XVIII. 86 Dama, oox.xVIII. 131-134. Heiracha:bis, X:X:XVIIL 81. Korana, XXXVIII. 54. Nama, ,XlXJXVIII. 133. 1 �803 XXXV. 173; XXXVII. 358; ,Hunnowie, VIII. 171; IX. 132; XIV. XXXIX. 302. 171; XXVII, 159; XXVIII. 73, 75; ,xxxI. 68; XXXIV. 171, 172, 176; Irańczycy, Erańczycy, I. 102, 105, 114; III. 372; XXIX. 112; XXXIV. XXXIX. 66, 87., 115, 119, 122, 130, 3, 48, 60; XXXVI. 383, 384; 131. XXXIX. 82, 438, 439, 441. Hupa; XVII. 9. IV. 408; VI. 338; Huronpwie, Huron, Wyandot, VII. 7, Irlandczycy, XXXIX.80. 17, 24; XVIII. 52; XXXII. 109. Il1yrowie, Ilirowie, I. 105, 113; Irokezi, Irokua, I. 14; VII. 10, 18, 19,_ 21, 22; XVIII. 51, 52; XXIX. 136; XXXIV. 59, 62; XXXVI. 383; XXXII. 92, 108, 109, 121, 131, 132, XXXVIII. 41; XXXIX. 65. 161, 162, 169; XXXVII. 367-369; imeretyńczycy, XXXIX. 74. XXXIX.2l. Indianid, 1. 54, 154, 184, 237; III. 214, 215, 321; IV. 64; VI. 20-24, 114, Iru1owie, Azja, VIII. 97. Istawani, szczep germ., XX. 221. 117, 228, 328, 336; VII. 3, 9, 18, 21, 22, 24, 63, 80, 87, 296, 326, 3-27; !talowie, Italikowie, p. AuzOJ;nowie, Etruskowie, Hernikowie, Latyni, VIII. 9; X. 112; XV. 18, 142; XVI. SaJbi:nowie, Samnitowie, I. 102" '113; XVII. 2, 9, 20; XVIII. 233, 105; IX:X. 2H9; X'X',I;X.142. 467; XXIII. 163; XXVI. 141; Izraelici, IV. 290;IX. 162-168. XXVII. 192; XXVIII. 4, 5; XXIX. 137; Xxx. 255; XXXIV. 291; Jadźwingowie, Jaćwież, Jatwa, III. 97, 98; VI. 400, X. 111; XXXVI. XXXV. 33; XXXVTI. 368-371, 213. 374; XXXVIII. 283, 406, 407. Indianie Ameryki Płn." XXXII. 95, Jakuci, Sachaj, V. 98; VI .. 26, 128, 328, 331, 334; VII. 1, 2, 28, 79, 237; 130; XXXViIH. 213, 391; CostoXV. 142; XVI. 120; XVII. 190; maga, VII. 327. Kalifornijscy, II. XXXII. 99-117, 126; XXXVIII. 98; XII. 271. Krykowie, VII. 15. 212; XXXIX. 16,. 63, 70, 71, 77, Kutenai,. XXXIL 92, 108, 111, 114, 78, 80. 131, 140, 161, 169. Lanelocas, VII. 327. Meksykańscy, XXXVIII. 287. Japończycy, II. 369; VIII. 98; X. 347, 472; XI. 208, 210, 221, 334, 335, indianie rezerwatów Stan. Zjedno339,431; XV. 146, 149; XVI. 127, czony'(:h, XXXVIII. 213, 391. 128; XVIII. 89-91; XXII. 158; Zuni, XXXII. 154. XXIII. 169; 152; XXXVII. Indoeuropejczycy, I. 95, 109, 266; 388; XXVIII. 395, 397; XXXIX. , XXI. 19; XXV. 201; XXVI. 31, 86; 422. , XXVIII. 115; XXIX. 135, 141, 152; Nw. Gwinea, XXXVI. XXXI. 157, 158; XXXIII. 13; Jatmulowie 367. XXXIV. 47, 49, 59, 64; XXXVII. 320; XXXVIII. 35-49, 320, 369; Jawajezycy, XXXVIII., 409. Jazygowie, Sarmaci, XVII. 117. XXXIX. 68, 81, 82. Jągra, lud bajeczny, XXXVII. 28i. Inguszowie, XVII. 246. Inkasowie, Inkowie, VII. 12; 15, 16; Jungowie, lud, XXXVII. 364. VIII. 205;' XX .. 43; ·XXXII. 163; Jizidi, Jezidi, VII. 26, ?o7. xxx. Jorubowie,' szczep afL, VII. 10. Jugosłowianie, XXII. 144. Jukagirzy, p. Paleoazjaci, Anaulowie, Chodyńcy, Czuwańcy, Szorombojcowie, XXXIX, 75, 94, Kabardyńcy, VII. 58; XVII. 264. Kaczyńcy, XXXIX. 95. Kafrowie, Bantu, I. 154, 240; II, 302; XXXIII. 2; XXXIX. 56, 335. Kadi.acy, xx. 180. Kajanie, Borneo, VI, 24. Kallipidzi, p. Scytowić, XVII. 173. Kałmucy, I. 229, 236; V. 2; VI. 330; X. 340, 341; XXXIX. 56, 69, 75. Kama'kanie, pl. brazyl., VI. 230. Kaminaljuyu, XXXVIII. 398. Kamczadale, IteLmani, II. 21; VI. 114, 335; VI" 11, 21; VIII. 97, !l8; XXXII. 149; XXXV. 33; XXXVIII. 212; XXXIX. 21, 67, 70, 94. Kameruńezycy, p. Mandźa, Wonideo, I. 153. Kamilaroi, Kornai, IV. 358, V. 203. Kanibale, XX. 207. Kaa1:sas,XVIII. 49. Karaimi, Karaici, I, 257; IV. 342, 345; X. 128, XXI. 270; XXVII. 137, 163, 166; XXX. 241; XXXIV. 154, 182; XXXV. 98, 182, 187. Haliccy, Lucey, Krymscy, Troccy, XXXVII. 338; xxxrx. 88. Kara-Kałpacy, XXXIX. 88. Karełowie, Karin, Ka-reng, VII. 18. KaTibowie, Karaibowie, Karybowie, Antyle Małe. Ameryka Płd., VI. 24, 229, 236, 334; VII. 17. Karpy, mieszkańcy Karpat, III. 376. Kasai totok, p. Słowacy, nazwa Słowian, XXVI. 55. Kazachowie, XXXIX. 56, 76, 77, '88, 89, 120. 51* Ketowie, naród syberyjski, XXXIII. 137; XXXIX. 75, 76. Kikuyu, szczep afrykański, XXXIX. 195, 302. Kile, gr. tiurska, XXXIX. 90. Kiowa, XXXVII. 348; XXXVIII. 394. Kipsigis, szczep nilo-chamicki, XXXIX. 183. Kirgizi, I. 236; II. 196, 299, 301-304, 308; IV. 254, 255; V. 2-13, 20, 105-113, 117-120; VI.- 26; X. 340, 341; XV. 18; XXV. 130; XXXIX. 8, 76, 88, 89, 423. Kitajce (Chincz.), XXXIX. 70. Koczownicy, I. 236, 239, 240. Koczownicy ałtajscy i środkowo azj atyccy, XXXIV. 180-183. .Kole, szczep bengalski, VII. 9, 16. Kolenowie, XXXIX. 96. Komancze, Comanches, I. 157, grupa azteko-tano, XXXVIII. 355. Kom i-perm iaey, Komi-'Zyrianie, XXXIX. 66, 80, 98. Koreańczycy, II. 6; VIII. 18; XXXIX. 420. Koriacy, Koracy, VII. 97; XXII. 85; XXV. 2; XXXVIII. 347; XXXIX. 76, 77, 94. Korsy>kanie, X. 342. Kotowi.e, Azja, VIII. 97. E:ozacy, II. 163, 164, 170, 197; IV. 157; XXXVII. 100; Kozacy Syberyjscy, II. 307. Kozarowie, Sarmaci, XVII. 177. Krzywiczanie, XXXIX. 72. Kubańcy., XXXIX. 87. Kumanowie, VII. 77, 204; XVI. 173; XXIII. 34, 169; XXXIV. 112, 113, 117, 1'\'2. Kumykowie, .p. Nogajowie, XXXIX. 56. Kunaudaburowie, III. 372. Kurambowie, Azja, VIiJ:.97. ' �804 805 Kurdowie, p. Jizidi, VII. 26, 27. Kurnaje, pl. austral., I. 232; VI. 203; XVII. 15. Kurykanie, XXXIX. 66, 100. Kurykanie, XXXIX. 66. .Kurylowie, Azja Wsch., VIII. 97. Kwadowie, V. 229; XXVIII. 75. Kwak~ul, XVIII. 54. KWitsche, Quitsche, VI. 16; XXXII. 112, 154, 155. Ladynowie, XXXVIII, 48. Lampongowie, VII. 13. Lamucl, Lemuci, paleoazjaci, XXXIX.94. Lao-Tai, XXXVIII. 413, 415. Laos, Lawa, VIII. 262. Lapończycy, 11. 6, 7; V. 279, 402; VI. 22B, 239, 337; XX. 209; XXII. '51, XXIII. 169, 178; XXVIII. 16B; XXIX. 135; XXXI. 92, 114, 142, 157, 159; )QO{lII. 137; XXXIV. 285; XXXV. 174; XXXVII. 441; XXXIX. 441. . . Latukowie, Niloci, VI. 14. Lechici, Lechowie, Lachowie, III. 83, 84; VI. 3'83; X. 130-133; XIII. 349; XXVI. 143, 146; XXVIII. 73, 75; XXXIII. 151. Lemuci, XXXVIII. 259; XXXIX. 94. Lendzan1noi. A€\'1;u\''''OL XXV. 12'2. p. Polacy. Lezginł, XXXIX. 87. Libijczycy, Trypolis Afr. Płn., XV.28. Lidowie, Lydowie, Meończycy, Azja Mniejsza, X. 344. Liguryjczycy, Ligurowie, I. 239; ,XXVI. 93. Litwini, Lettowie, I. 23, 120, 121, 175, 187, 256, 258, 260; 101, 277, 307; nI. 203, 97, 99-118, 198-200, 213, ~93, 294, 297, 303, 350, 351, 353, 363, 385; IV. 1, 35, 119, 165, 365, n. 370, 408; V. 204; VI. 327, 329, 334, 400, 405; VII. 3, 10, 13, 36, 223, 236, 328; X. 110, 113, 114, 139, 140, 149; XI. 16, 111, 2l2;XII. 32; XIII. 90, 153, 344; XIV. 2, 18, 31, 32, 34, 48-51, 58, 71, 77, 203, 208, 229; XVI. 264; XVII.37, 124; XVnI. 118, 232; XX. 208, 209; XXII. 4, 5; XXIII. 160; XXV. 59, 129; XXVI. 105; XXXIII. 2, 13; XXXVI. 213; XXXIX. 74. Zemgała, nI. 97-99. Plemiona litewskie, III. 98; XXII. 10, 11. Liwowie, XV. 218; XXXVI. 95, 96. Logdbowie, Indianie Am. Płn., XXXVII. 370. Longobardowie, XXVIII. 76, 115; XXXIX. 115. L u d y: alepskie, HI. 351; XXIX. 135. - apenińskie, XXIX. 135. ~ bałkańskie, p. Albańcycy, Bułgarzy, Jugosłowianie, Macedończycy i in. XXVJI. 55; XXIX. 135. - czarne, IV. 78. - europejskie, III. 370; XXVII. 54, 55; XXXVI. 351, - koczownicze pt. Koczownicy, XXVI, 141, 145; XXXVI1. 369. - kolonialne, XXXIX. 54-56. - myśliwskie, I. 229, 233. - nordyckie, XXVII. 55; XXXVII. 256. - pastersko-koczownicze, I. 49, 240; XXV. 38; XXXIV. 173. - pierwotne, I. 228, 241; III. 84; X. 189; XI. 428; XX. 199; XXVI. 77; XXVII. 172; XXXIX. 2, IB. - pozaeuropejskie, XXI. 87. - praindoeuropejskie, XXXVIII. 45. - radzieckie, XXXIX. 65. - romańsko germańskie, 11. 110. - słowiano-germ:ańskie, I. 102, 240. - słowiańskie, XXXVII. 353. - l '''Y - śródziemnomorskie, XXVII. 54; XXIX. 54. turańsko-mongolskie, XXXVII. 99. tureckie, XXXVII, 338; XXIX. 135; XXXIV. 172, 174; XXXVIII. 43, 212. turko-tatarskie. I. 114, 236; XXIV. 84, 88; XXXIV. 51, 58, 173, 179. Luo, szczep nilocki; XXXIX. 181183, 203, 210, 213, 215, 220. 225, 226. '1 Lutycy, Lutici, Ljutyczi, Luticzi, ticolwie szczep Słowian Odrą, Weletowie, Wilcy, IX. X. 151; XI 2,7'8,27 9;XIV. 29, XX. 157;XXXVI. 404. 1 . \ Lu· nad 196; 207; Łotysze, Łatwi!szy, Lettgabowie, Loth.awici, Latweschi, 1. 256-260, 287; III. 97; VII. 22,9, 232, 337; . x.xxIX 74, 7,6. Łużyczanie, Serbowie Łużyccy, SOTbowie, Wenden, I. 18; U. 116; V. 36; VI. 309, 410; VU. 111, 40, 336; VIII. 432, 43,5; loX. 96, 233, 422; X. 132, 235,. 470; XII. 97, 3112;XlII. 337, 340; XI1II. 4, 166; :XIV. 330; XVI. 347; X,X. 166; XXV. 105; XXVIII. 1Q5; XXIX. 132; XlXX. 214, 2126, 239; XXXVI. 404; XXXVIII. 95, 220; XXXIX. 00. Madzi.arzY'l Madiary, Węgrzy, Wuhry, I. 54, 117; II 5, 64, 77, 78, 120, 258, 373; IV. 715. .. 1716,327; V. 238240, 2S1, 300, 30.1, 313......;315; VII. ł :~ ':: 44, 74, 7'5.,77, 83, 85, 87, 157, 192, 194-196, 201, 204, 222, 232, 283285; IX. 115; X 17...117, 137, 140, 145, 228, 360-362; ,XiI. 2'5, 26, 29, 31, 132; XIV. 326; ,XVI. 22, 401; XIX-VI. 95; XXIX. 135, 145,·204; XXX.200, 201; XXXIII.2; .XXXV. 176; .x:.x,X:VII. 353. 3!j5, 357; Xx.xl~. 67, 76, 122, 157. Malagazyjczycy, Malagasi, VI. 237. Makedonowie, I. 113. Makondo., szczep Afr. Środkowej, Bantu, x.:xVH. 294; .xXX'IX. 302. Makusi VII. 24. Malagasy, Malgysze, VI. 18; XIV. 193. Malajowie, Malajczycy, I 229 237, 238; "I. 12, 16, 339; Je". 15, 18; XVII. 30; XVIII. 109; XXXVII. 387-389; XXJX:VIII 410. Man-chmerowie, XXXIX. 420. Mandan, VII. 9; X,VIII. 50. Mandża, plemie, Kmerun, XV. 142. Mandżurowie, VIII. 98; XI. 336; XXXIX. 69., 120, 240. Manegrowie, VIII. 8'9; XXXVIII 259. Mansi, XiX:XIX. 51, 78. Mantowie, IX. 232. Maorysowie, Nowa Zelandia,Maori. VI 114; XVII. 5; XXiVII. 189; x.x:xVII. 280; XXiXoVIII.396. Markezańczycy, XXXVII. 380. Maryjczykowie, .XXoXIX.77. Markomani, II. 78. Masageci, Masai, II. 99; XVII. 171" 172;XoXXI.x. 76, 302 Matambwe, XXIXVII. 294. Maurowie) p. Arabowie Berber, IX. 235, 23-6 Maya, Majasowie, Mayab, lud. Ind. Am. Śr., Jukatan, I. 154, 237; XXXNIII 391.)400. Melanezyjczycy, ,XVII. 243, 2'50; XVIII. 26; XXXVII. 280; XXXVIII. 288; XXXIX. 21, 76, 85. Menonima, XXXVIII 406. Meredżyńcy, XVII. 246. Metenaspowie, Sarmaci, XVII. 177. Metysi w Brazylii, X!XXVII. 38tl Miztekowie, Ind. Meksyk, XII. 271. �\ 807' 806 Mongołowie, I. 234, 236, 241; III. 177, 217; IV. 70, 72; VI 334; VII. 14 61; XIII. 58,59,62; XV. 20; XVII: 189; XVIII. 91; XXIII. 45., 46; XXV. 39; XXXVII 109, 387; XXXVIII. 402; XXXIX. 32, 56, 69, 75, 118, 120. Morawianie, II. 78, 125; VI, 118, 279; VII. 97; IX 286; X. 143, 151; XIV. 3,1, 3'32; XXIII. 186; XXIX. 116. Mordwini, Mordowcy, Mordwa, XVII.110; XX1II.l60 .. 186; XXXII. 90~""'93,94, 97, 98, 101, 103" 114; XXXVII. 441; XiXXVIII. 236; XXXIX. 50, 51, 66, 77, 80. Moskale p. Rosjanie. I. 147; II 66, 86, 139, 347; III. 15&1224; IX. 267; XI. 41; XIII. 3,9, 239; XIV. 248; XXII. 139;XXX. 200, 201 Mou, Móu-Khmer, xx.xVlIU. 413, 415. Mulaci, XI. 354. Munda-Koth, pl. hind., VII. 63 Mundowie" XXX,I. 172•. . 1VIuni, szczep ustraI., XXXVII. 294. Murzyni, I. '70, 225, 233, 234, 236; II, 98;. III. 217; IV. 63., 64, 68-70; . VI. 241, 322, 3'30, 334; VII 6, 8, 12, 25; IX, 222; Xl. 352, 35'4; XlV. 311; XVII. 65, 274; X.XJ.X. 146; XXXl. 169; XXXVIII. 399; XXX]x:. Zl, 424--426. Plemiona afrykańskie, II. 302; XXXVIII. 404. Plemiona wsch, brzegu Afryki" XA·XVII. 3'69. Murzyni Sudańscy, XXXVIII. 93, Murzyni Togo, XXXVIII. 373, 374, Plemiona murzyńskie, iXlXlXIDU9. Musgu, XXXIX, 302. N.aczejowie, VII. 15. Nadowesowie, IX. 232. Nairt. Indie Przedgangesowe Nairt, Naire, II, 106; III. 214. Nanajcy, XXXIX. 76. Nandi, szczep nilochamicki, XXXIX. 183. Narynjerowi:e, pl, austral. 1[1. 373. Negdowie, X;X:XVIII. 259. . Negidalcy, XXJXlX. 419 Negryci, AustralH i Oceanii. T, 2'29, 232; IV. 00, 70; VIII. 97; XXXVII.. 387; XXXVIII. 414 Negrile, XXXIX. 21. Neńcy, XXXIX. 70, 86. Neurowie, Neury, XVII. 17'3, 182; X;XIV.53,82; XXV. 78, 122; XXXIX 100. Ngo, szczep malajski, XXXVIII. 414. Niemcy, XXXIX. 2, 123, 140, 146, 154,. 158, 369, 373, 389. Niwchowie, paleoazjaci, XXXIX. ·76, 94, 421 Normanowie, II. 120; XJXIX. 136; XXiXVII. 400, Norwegowie, ViI.205, 4'15; ,XJXlXJIx..80. Nogajowie, p Kumykowie, XXV. 5; XXiXI. 112. Nutka, VI. 117. Nyana, Nyanza, szczep afrykański. XXXIX. 224, 3Q2. N'zakara, Kongo, X. 341. Obdorczykowie, plem. mieszkające nad Obią, XJX;XIX. 310. Obodryci, Obotryci, Słowianie połabscy, IX. 196;X:XV.122; XXXVI. 404, Olczowie, Margani, Ulczowie, XVI 131; XVIII. 86, 00; XXIII. 33; XXXVIII. 259; XXXIX. 419, 421. Omeba, XXXII. 112. Opolanie, pl. słowiańskie, II. 115. Oraoni, pl. hind., VII 16; XXiXIV. 40, 184. .' Orawianie, Orawcy, II, 254; VIII. 94; XXXV. 53; XXX'L1I. 441; XX;XIX 435. Ormianie, Armeńczycy, VII. 10, 62, 87, 88; ~X. 74. Oroczanie, VITI, 98; XVII. 10, 109; X~II. 85; XiXIII. 34; XXXVI 23, 27; XXXVIII. 259. Oroczowie XXXIX. 420, 421. Orokowie 'sachaUńscy, XXXIX . 419 Osetyn:i, I. 151; III. 302, 303; VII. 57; X. 244; XIXVIII. 350; XXXIX. 66, Ostiacy, Ugrofin, I. 15;1; III. 21, 308; VI. 241, 3,37; VII. 2; XVII. 15; XXIII. 137; XJXVIII. 115; XX:XII. XXXIX. 75 Ostrogoci, Ostgoten, XIXVL s. 3. Owambo, szcz~ Bantu, XX:XVII. 81. Paleoazj,aci, p. A1nowie, Czukcze, Goldowie, !teImeni, Juka.girzy, Kamczadale, Koriacy, Lemuci, Olczowie, Oroczanie,. Niwchowie, Ude,XiXNII. 160. Papagowie, XXXVII. 375. Papuasi, Papuani, Papua, Nowa Gwinea, I, 232; IV. 69, 70; VII. 3,39; VIII. 97; XII. 171; XVIII. 16, 20; }GX:[XJX.415,1'6. Patagończycy, Am. PM., VI, 114. Pawnee, XlXlXlIi£,144, 1415,162; Permiacy, XXXIX. 51, 66. Persowie, I. 154; II 186; VI, 121, 312; VII. 14, 25, 27; XI. 232, 2.40, 289; XV. 197; XVII. 32, 37; XiXV. 38; XXIX. 142; XXXiII 92, 106, 114, 121, 132, 134, 152, 155, 169; XXXIX.72. Peruańczycy, VII. 15. P Jeczyngowie, Pieczyngi, Pieczeniegi, XII. 277; XIV. 315; XiXJXIV 172, 176, 181. Pigmeje, X. 339; XVIII. 20; X.XIII. 48~ 178; XXVIII59, 160; XXXVI. 188; XXXVII. 69; X:XXVIII. 12, 30,33. Pikardyjczycy, XXX:IX. 73. Plemiona ruskie, VI.:r. 92; lX/XIV. 81; XXVI. 46. Podo1anie, I. 187, 37'3; XX.XVIII. 442. Polacy, grupy i podgrupy. Polacy, I. 2B, '51, 89, 90, 92, 175., 177, 241. 256--'25&, 260; II. 4, 23, 24, 27, 64, 66, 80,' 81, 84., 115, 116 118, 121.\ 122, 124, 125, 173, 193, 195, 198, 2'90; III. 88, 105, 116,-176, 1,81.\182, 192, 378; IV. 3, 68, 7'6, n, 327, 333, 3034,338, 401-409; V. 57, 87, 129.~155, 244, 252, 300; VI. 109, 40, 115, 119, 161, 173, 2772709; VII. 26, 31, 32.~74, 75, 7>1), 90, 192, 196, 204, 223, 228, 22·9.,233; VIII. 92, 94, 127, 262; IX. 61), 115, 2'51, 260, 417; X l, 116, 117, 130, 131 135, 137, 139, 141-145, 125, 153; 228, 231, 240, 467, 468; XI. 9, 16, 41, 115, 249, 251, 255, 25,6, 262. 3281~333, 345, 349, 350, 3:91, 392, 406,4'29; XII. 283, 284, 309; XIII. 5, 38, 238; XIV. 15, 27, 30.\ 47, 74, IH, 185, 192, 202l 2,10,217, 263, 316, 326, 353; XVII. 177; XVIII, 127; XX. 187, 191, 281,297; XXI. 270; XXII. 130-137.\ 139, 143, 145, 100; ){}(III. 151, 186; XXV. 122, 142; XXVI, 95, 105; XXVIII. 73, 75; XXIX. 126, 154, 164, 209; X:XX. 10., 213, 23'5, 236, 239, 243; XXXI, 36, 68, 69, 87, 121, 132, 163, 171; XXXIII. 9; XXXIV. 172. XXXV. 53; XXXVII. 145.; 148, 165--168, 238, 241, 244, 245, 262, 265, 268, 271., 277, 3,5'1; XOOXVIII. 206, .210, 213, 219; XXXIX. 113, 157. �809 808 Polacy brazylijscy, XII. 175. - orawscy, .p. Krajniacy,VI. 365, 372. VI. 367, 368. - węgierscy:. patrz: Białokarantani, VI. 2S1; XVII. 256, 258. - w Ameryce, II. 175. Galicjanie. Lud Galicji Wsch. i Zach., III. 288. Polskie grupy etniczne: Babiogórcy,~III. 101; "'VIII. 108; V IX. 2!J5; XII. 3-34;"X\XIX 117; XXXVI. 222; XXXVII. 282; .xxxVIII. 305. Bambry p. Wielkopolanie. Beskidowi Górale, V. 121; X. 125; \xVII. 124-127; WYIII. 136, 140, 141;i/XXX. 220~ 223; ~XXI. 66, 67, 108; XXXV. 42, 48; XXXVI. 224, 286;I"OCXXVII.228. Górale. Górale, II. 3, 4, 72, 79 3102,344, 345, 356; III. 125, 217, 225--231. 241, 200, 252, 25'3; V. 53, 120, 121, 129, 298; VI. 13,9,198, 304 3,66,370; VII. 181, 182, 203, 213, 222, 228, 257-259, 285; VIII. 108, 1·60, 161. 163-167; IX. 168, 254-258, 262, 263; X. 142, 17R 278,333,435,436; XI. 27, 29---32, 44-46, 55, 72, 145, 180" 207, 330, 42 9; XIII. 66, 72, 151, 305; XIV. 68. 22~5,262, 264, 3'65, 3,98; XVII. 125, 126, 177; XVIII. 74; XXIII. 00 70, 151, 153; XXV. 90, 93; XXVIII. n, 72, 214220, 224, 250; XXX. 147, 162, 193; XXXI. 67., 102, 147, 164; XIXXV. 18, 22, 24, 55, 71, 72, 172, 17,6,.177. XXXVI 222., 225, 230, 231, 236--238, 241, 242, 244, 2.46---248,256, 260, 262-264., 273, 2.78; XXXVII. 211, 213, 215, 232, 288; XXXVIII 1 294. Górale Biali i Czarni, IX. 255. Górale Czadeccy, XXXVII. 228, Górale Grybowscy.. XII 15. Górale Istebniańscy, XXVII. 173. Górale Karpaccy, VIII. 161, 167; XXXVIII. 17. Górale .Nadłomnkcy, XVII. 138, 139; XVIII 141. Górale Nadpopradzcy, XXXVI. 260, 264, 269, 270, 277. Górale Nowotarscy, XVIII. 6468, 71-78; XXX. 193; XXXVI. 222; XXXVIII. 441. Górale Podgorczańscy, XXXV. 53. Górale Podhalańscy II. 79; III. 225, 227, 251, 258; IV. 64, 65, 77; V. 121, 249; VI. 173, 174, 301; VII. 33, 35, 41, 101, 205-208, 218, 219, 225; VIII. 108, 162; IX .. 255, 417; X. 101, 300, 302, 313, 314; XI. 70, 330; XII. 9, 10, 12; XVIII. 66-68, 70; XXIII. 28; XV. 139; XXVI. 154; XXIX. 117; XXX. 193; XXXI. 70, 71, 147; )OCXIV. 271; XXXV. 18, 23; XXXVI. 222, 224, 251; XXXVII. 228; XXXVIII. 441,449. Górale polscy na Węgrzech, II. 373. Górale Ruscy, XXXVI. 51, 65. Górale Sądeccy, XXXVI. 223, 225, 247, 260, 262, 264, 271, 273, 274, 275, 277; XXXVIII. 441. Górale Spiscy, XXXVII. 164, 35. Górale Szczawniccy, XI. 344. Górale Sląscy, XXVIII. 1, 83; :XXXVII. 169, 228, 230-235; XXXVIII. 440. Kliszczacy, Kliszczaki, VIII. 167; :xxIX. 117; XXX. 193; XXXVI. 22, 224. Grupa Pszczyńska, XXXVIII. 441. Górale Tatrzańscy, V. 122, 123, 128; XI. 330; XVI. 392; XVII. 97; XVIII. 6, 64; XX. 304; XXII. 104; XXV. 79, 83, 89; XXIX. 195; XXX. 3. Górale Twardzi, XXiXVI. 215. Sierczanie, IV. 275, 279. Ska244. winiacy, XII. 124; xxn. 138; Górale Zagórzanie, XVIII. 108; XXVIII 215; XXXIX. 593. WieXXXVI. 222. liczanie, III. 347, 348, 353, 363, Górale Zakopiańscy, IX. 416. 365" 36·6, 368. Górale Żywieccy, XXXI150; XXXV. Wolniczanie, XXII. 138; XXVIII. 48, 51, 186; XXXVI. 222; 'U5; XiXXV. 38. XXXVIII. 71, 254, 44; XXXVIII. Księżacy p. Mazurzy. 441. Kujawiacy, X 173; XXXVIII. 448. Grębowiacy, Grębowiaki, p. LasoKurpie p. Mazurzy. Lachy. Dolaki. wiaki, XIV. 205, 237, 295, 308, 309, 318; XXI. 266; XXIX. 1, 3; II. 3; III. 258, 265, 365; IV. 285, XfX1XVII.418, 419; XXXVIII. 242. 333; V. 53, 121, 128, 129, 278, 279; VI. 301-303, 382, 283; VII. 256--Krakowiacy . Krakowiacy, II. 10; III. 15; TV. 259; VIII. 84-86, 108, 148, 16180; VII. 84, 98, 223, 336; VIIT. 168, 396; IX. 86, 258, 262; X. 142; XII. 28, 29; XIII. 34; XIV. 399; 160, 162, 168, 218; X. 5, 196, 384, 385, 458; XI. 24, 26---29, 31, 32, X/XlXII. 69; XXXV. 21, 38; 36--40; XII. 32; XIII. 64, 158; XXXVI. 223, 225, 226, 230, 241, XIV. 69, 375; XXII. 138; XXIII. 242, 244-249, 251, 256-258, 260152, 154; XXIV. 106; XXVI. 154; 264, 273, 275, 277, 278. XXVIII. 168, 215; XXIX. 104, Lachy Sądeckie. 158, 175, 192; XXX. 36; XXXV. IX. 168, 253 2.59--263, 381, 423; 18, 23-25, 27, 39, 40; XXXVI. X. 168, 17-9; XI. 7{}--72; XXVI. 222, 226, 230; XXXVIII. 441, 449. 57; XXXV. 22; XXXVI. 239, 258, Łagiewn~czanie, II 362. Nadra260, 262-265, 2,68, 271; XXXVII. bianie, III. 2, 73, 348; IV. 329, 229; XXXVIII. 449. BryjokL 331-334; V. 101-104, 256, 363; XXXV1.258, 260. Doliniacy, XI. 273, 374, 379; XIII. 297; XXVI. 95. Podegrodzianie, XXIXVI 24, 28--29, 31, 32, 36--40; XII. 32; 263·, 266, 274. XIn. 64, 158; XIV. 69, 375; XXII. Lasowiacy, Lesiacy, Leśniacy, 138; XXIII 152, 154; X,XiV. 106; XXXIX. 445. Jamniczanie, JęmiXXVI. 154; XXVIII. 168, 215; canie, Grębowiacy, Grębowiaki, XXIX. 104, 156, 175, 192; XXX. Grębowianie, XXIX. 1. Rzeszo36; XXXV. 18, 23-25, 27, 39, 40; wiacy, XXXVII. 418, 419; XXXVI- 222, 226, 230; XXXVIII. XXXVIII. 442, 447, 449; XXXIX. 441, 449. Łagiewniczani"le, II. 362. 445. Nadrabianie, III. 2, 7<3,348; IV. Lubliniacy. 329, 331---334; V 101-104, 256, Lud: Lubadowski, IXiXvm. 154; 363; XI. 273, 374, 379; XIII. 297; .X)XILX'. 95. Lubelski, IXOCVIII.95, XlIV. 48, 171, 183, 220; iXlXII. 167, 168; XIX1XVIN.442. 65; XXIII. 57; XX'XI. 152. IproMałopolanie, VI. 370; XXXVIII. 411, szowiacy, XXII 138; X,XVIII. 447. �810 I I I XXIII. 121, 148, 151, 153; XXIV. Sandomierzanie, VIII. 162. 168. 99; XXVIII. 17,20.\ 22, 3Q.-32, 35, Sanoczanie, XIII. 38. 36, 38; XXXIV. 258;XXXV. 61, Mazury. 181, 183, 187; XXXVIII. 267, 448; Mazurzy, Kurpie, Łowiczanie. XOCXIX. 463. I. 26, 76, 203; II. 3, 24; S ł o w i ń c y, V. 320-333; VI. 81III. 98. 130, 3-65; IV. 57, 333; V. 95; VIII. 92; IX. 298; XXXVIII. 53; VI 299, 370, 3'83; VII. 83, 95. 438; XXXIX. 462. Błotka, VI. 90, 225, 337; VIII. 218; IX. 88, 147, 321. 'Lzbice, V.31. Seca, Zietze, V. 143, 254,260, 2.63; X. 197, 205, 228, 324. Sionów, V. 324. Smołdzynie, 376; XII. 32; XIII. 14, 54,96, 297; Smołdzenie, V. 324. Szlochów, V. XIV. 32, 43>--49, 56, 3,65; XVII 324. Rto, Rotowo, Rotten, V.I. 90. 135, 256; IX:VUI. ]20; XIX. 56, 93, Witków, VI. 90. 112; XXIII. 89, 163, 164; XXVI. Żuła wianie, XXIXVII. 2;50. 46 58, 63 145; XXVIII. 188, 208. Kociewiacy, XXXVIII. 448. 210; _XXIX. 167; XXiXI. 132; Ślą z a c y, Szlązacy, Slęzoki, SlenXXXV. 60; XJXXVIII. 339, 340 zanie, Silingowie,p.GÓrale Śląscy, 448; XXXIX. 3099. I. 27, 31; II. 115, 116, 124-5, 289: Księżacy, IV. 77; XXV. 141; III. 379; IV. 49; V. 53; VI. 383; XXIX. 158, 183; XXXIII. 143; VII. 27, 214; X. 132, 151; XI. 109; XXXV. 172. Kurpie, Puszczaki, XIII. 38, 55, 56, 60; XIV. 58, 310, II. 211, 225; X. 324, 353; XIII. 343; 330, 332, 336; XXVII. 168; XVI. 264; XVII. 17. 162; XX. 172; XXXVII. 240, 250, 251; XXXVIII. XXI. 6, 118, 142-144; XXII. 142, 304, 306, 448, 449; XXXIX. 309. 143; 82, 127; XXVII. 169, 173, 174; Górnoślązacy, II. 125; VII. 96; XXVIII. 168; XXIX. 186; XI. 328; XIII. 56 XVII 124, 128; łX'X!X.343; XlXXiIV. 237, 252, 2518; XVII. 109, 111-113, 129; XJaXIII . . XJaXV. 36, 176, 180, 186; 112; XXXV. 185. Brenniacy, -XlX.XVIII. 446, 448; XXXIX XXXV. 187. 359-362, 396, 401, 404. Lasacy, Wielkopolanie, IV. 49; XIII. 55; II. 120. XXII1.10o; XXV. II. XXlVIII. Mazurki, .xJX:XIX. 388. Poborza168; XXXI. 93, 160; XXlXV. 187; . nie, VII. 225. X.xJXVIII. 442., 448_ P o m o r z a n i e, III. 84; VII. 330; Bambry, II. 118. .XII. 157; XXXVII. 240, 250, 251. Drobne grupy: Pomorscy, Borowiacy, Boraki, BoCichowianie, XXIX. 128. TUSy, XXVIlI. 38; XXIX. 3; Cieszyński lud, XI. 110. XXXV. -84. KabatkL 81. KaCzarnkowianie, p. Czarnków, szubi, V. 320-323. 357-359; VI. 81-83, 85-95, 310; VIII. 96---XXXIII. 157. Częstochowski Lud, .xJXlXV. 188. 98, 235,236, 329.,3-30;VIII. 79; XI. Dąbrówczanie, pow. Brzesko, I. 125. 251 340, 365; XIII. 54; XIV. 308; Dunajczanie, Nowy Targ, XXIX 128 XVII. 218, 219; XXII. 64j 143; vn. 811 I Iwoniczanie, Krosno, VI. 126, 245. Jabłonkowianie, Jacki, Jasowie, IV. 174, 175, 179; XXIX. 117; XXXVI. 222; XXXVIII. 440. J. ćmierzanie, Sanok, I. 263. Jasielski Lud. .xVII. 139. Klimkowszczanie, Krosno. VI 38, 50 Koziary, pow. Łuków, Konstantynów, Radzyń, Siedlce, Xx. 173. 'Podduklanie, Krosno. VI. 37., 69, 78, 126, 24~ 340, 350; XXIX. 158; XXXiI. 108. Polasianie, Nowy Targ, III. 263. Posaniacy, pow. Tarnobrzeg. XXIX.3. Ropczycki Lud I. 92; XXX. 10; XX:XV. 2'5, 29. Sieradzanie, XlXIXVIl1I.448. Tarnowianie, vrr. 383. Tarnopolanie. II 281. Turow1anie.. Radzyń, .xlIV.308. Tylmanowiacy, Nowy Targ, tXXX,VI. 262. WUślanie, pow. Bielsko, II. 126, 129, 13'5, 136, 139, 141; V 89. Polanie, I. 146, 148; III. .84; IX. 217; X. 4; XI. 278; XIV. 19, 2,9, 64. Polinezyjczycy, I. 232; III. 217; VI. 230, 325; VII. 13, 62; XXXIII. 144; XiXlXVII. 135, 3-7'6;XXXIX. '5'5, 68~85--88. Połamanie, p. Wilcy, Obotryci, IX . 98; X. 129; XIII. 4; XIV. 310, 334. . XIII. 4; XIV. 310, 334; XXIX. 180; XXX. 2"39; XXXI. 68; x.x:xV. 173; XXXVI. 404; XXXVIII. 220. Połabszczyzna, XIII. 4; XIV. 310, 334. Pomory, Gub Archangielska, pow. Kolski, Kemsk!~, Oneżski, R. 5, 7. Ponka, XVIII; 49; XXXII. 112. Portugalczycy, XXI. 111, 127; XXXIII. 2; XXXVI. 387; XXXIX. 302. Prasłowianie. 'XIV. 17, 26, 228; .x..~I. 159; .xXXIV. 52, 63; XXXVII.. 321, 32'5-327; XXXVIII. 313, 314.' ~rusacy, Prusowie, BOTUSi, U.•366; III. 9-7-99; IV. 175; X. 111-113; XlII. 20, 54, 96; XIV. 208; XVI. 157; XXII. 2, 5; XXXVII. 267. Pueblo, Pueblos, N. Meksyk, Arizona Am. Płn. XVIII. 46,54; XXV. 127; XXXI. 162; XXXVII. 348; XXXIX.21. Punans, Borneo, XVII. 111. Radymicze, Radymiczanie, Radzimiczanie, I. 146, 148; IX. 86; X. 151; XI. 279; XXIII, 185; XXIV. 82, 89; XXXIV. 59. Retowie, Reto-romani, Ladynowie, XlXXVI~I. 48. Rifu, pl, marokańskie, XXXVIII. 394. Roksolanie, Rossolanie.,_ Aorsowie, Rossowie, Scyto-Sarmaci. XVII. 176, 177. Rosjanie, P. Moskale, 1.251& 260; [I. 3, 6, 15 202, 21lt 294, 305,306; nI. 35, 92, 1&2" 202, 294; IV. 156, 3207, 344),405--4!09; VI. 2:6; VIII. 2, 12; IX. 422; i}C. 228, 249;IX.r. 111, 252, 349; ,XI'I. 340; XlII. 93; XlIV. 72, 5'9,86, M, 12iQ,223, 2'99, 330, 332; XVI. 129, 131; XVII. 29, 177; XVIII. 136; X,XII. l-58; XXIII. 37, 160, 185; XXV. 41; XXVI. 49., 54; X!XIX. 101; XXX. 239; XXXIII. 13-7; XXXV. 183; XXXVII. 102, 109, 116, 117, 125, 350, 365. Wielkorusini, II. 210; III. 288; IV. 68, 77; XXV. 00; XiXJVI. 62, 113; XJXXII 93, 133, 148, 150, 152, 161, 169;XXlXVIII. 268. �813 812 Rumuni, I. 171; II. 209; III. 178, 375; IV. 94,95; V. 301; VII 87, 238; VIII. 163 IX. 69; X. 137; XIII. 66; XXIII. 20, 27 48; XiXX. 249; XXXIV 86; XXXVII. 172, 252; XlXXI'X. 157. Rusini, Małorusini, ruskie grupy etniczne, p. Ukraińcy. I. 90, 159, i74, 175, 177, 195, 197, 200, 206, 212; II. 3, 4, 20, (,5. 81, 88, 183, 306; III. 12, 13, 23, 26, 29, 30, 84, 102, 181, 348, 350, 365; IV. 32, 506,68 76, 77 94-96 327, 341, 403; V. 53, 87, 155, 244: 265, 300, 301; VI 3'9, 46, 511, 281, 303, 379, 3,88; VII. 32, 49, 50, 131-134, 164, 204, 242; VIII. 156, 3\91; IX. 72, 115, 2:57, 263, 281, 381, 417; XI. 181" 190, 255, 328; XII. 32, 234, 283, 309, 315; XIII. 119; XIV. 3'8, 44, 47, 515,67, 70, 86, 87, 192,217, 244,262 .. 2'63, 297, 29'9, 306, 3'16, :t47-367, 403; XVI. 270, 324; XlVII 177, 256; XVIII. 94; XX, 88, 166, 208; X'X,IV. 94; XXVI. 510 57-59., 61, 63, 95, 96, 1oo, 113; X1X.vIII. 2M); .XiXIX. 104, 108, 133; ,x;){jX. 213; XOCXI. 36; '.XJXJxlV1II. 1'61, 172, 1n, 263, 300; IX\XIXJEx, 84, 113. H5'7.Rusini Biali, Czerwoni, Czarni, IX. 255. Rusini Bukowińscy, I. 64. Rusini Hrubieszowscy, I. 156, 164 -166, 244, 251, 255, 256. Rusini Karpaccy, XXVI. 94, 95. Rusini Pienińscy, XXXTII. 109. Rusini Spiscy XJXVI. 53; XXXVII. 164. Rusini Szlachtowscy.. XX!XVI 24; X:XOCVII.160, 162, 1~168, 173, 193, 201; 202, 212-214, 2.28-230. 23'2, 234, 235. 4 Rusini Węgierscy.. Uhorscy, :XVII. 141; XXVI. 118; XX,XIII. 89. Rusnaki, Rusnoki, Rusnacy, Runiacy, II. 4; IV 96, 87, 333; V. 53. 185; IX. 254, 255, 259; XXI. 246; XXVI. 52, 56, 57, 63, 95; XiXJXVI. 243; XiX!XVII. 164; XXXVIII. 293,294. Blachy, Dyczki, XXVI. 95. Bojki, Werchowyńci, II. 24; IV. 97; V. 185; VII. 183, 185; :Xlx.v. 118; .xXVI. 95; XXIVl'I. 139; X.XVIII. 2,50; XiX\XI. 1515;X.XXII. 191. 19, 78, 118;x,xxXIV. 149; X!XiXVI. 222, 251; XX!XVII. 225, 228, 233, 356; X,XXVIII 442. Doliniany. Namulaki, Równiacy, VIII. 163, 165; XXVI. 95; XXXVI. 222, 224,. 238, 260. Cotaki, XXXVII. Hl~, 164. Gardłaki, XXXVI. 258. Haliczanie, XX. 50, 611,97; XXVI. 118. Huculi, I. 23, 147; II. 201-2Q.5; III 12·5; IV. 59, 9~99; V. 57-62, 12,7.,149, 153, 185, 207, 336; VI. 157, 158, 160, 257, 2:61, 304, 328, 351. 3'54, 398, 399; VII. 14, 65, 169, 2'38, 259, 264-272 334; VIII. 183, 185, 436, 438; LX. 95, 381, 415-417; X. '2,~, 275, 27'Q,459, 472; XI. 100; XII. 28, 285. 294; XIII. 34, 58, 111, 122, 240, 310, 339-3~1; XIV 55; XVI. 28, 261; XX. 200. JCXIIT. 1M; X.XI[I. 154, 156; :XXV. 39, 41; XXVI. SI; XXVII. 155, 166, 17'5; XXVIII. 249; XXIX. 185; XXIX. 183; X!XXlII 19; XXlXIV.82, 138, 139, 149, 153; XXXV. 78, lU. 85--89, 91, 94, 102, 104, 110 112-158, 173; XXlXVI. 2151; X!XiXVII. 228; XXXVIII. 442. Huculi Bukowińscy. XIXV'I. 46, 182. Galicyjscy, XXVI. 46 zakarpaccy, XXV. 46. Karpatorusy, XIXVI. 94, 95. Kurtacy, KuMaki, Czuchońcy, XXXVIII. 161, 16, 164, Lemki, Łemaki, IV. 97; V. 86, 87; VI. 281; VII. 204; X. 214; XI. 190; XXVI. 47, 51, 53, 58, 95; XXIX. 166; XJ{U{JII. 78, 89, 93, 98, 103, 107; XXXV. 22; XiXXVI. 222, 224; XXiXVII. 161, 168, 2,28, 229; XXXVIII. 442. Łyszacy, XXVI. 95. Małorusini, 1.90; II. 186; III. 188; V. 88; Xl111, 438, 439; XIV. 2201231; X:XVI.58,60, 1005;XXX. 239. Mieszańcy, Lachy z Góralami, XX/XVI. 243 XXXVI. 243. Namulacy, XXVI. 95. Pedaki, VI. 46, 49, 50. Pińczucy, Pińczuki, II. 187; IV. 341; XI. 219; XVI. 264. Poleszucy, IX. 1; X. 228; XI. 219; XVII. 24; XXV. 142; XXVI. 52, 62; XXVII. 138, 139; XXX. 14, 15, 17, 19, 22, 23, 29-35; XXXVIII. 442. Poleszucy Grodzieńscy, I. 162. Równiacy, VIII. 163, 165; XXVI. 222, 238,260:' Wengriny, p. Łemki, XXVI. 151. Werhowyńcy, p. Bojki, zamieszańcy, pow. Jasło, V. 86, 87; XXVI. 53, 95. Rusowie, Waregowie, XIV. 222; XXXIX, 17tl. Rzymianie, L 5, 97, 156; II. 105; III. 174, :1.15,216, 34'7; IV. 36; V. 133, 284; VI. 203, 204, 231, 33,5, 33'9; VII. 3, _8, 19, 7'5, 220; VIII. 93; IX. 89; X. 231, 24'2, 262. 366; XI. 356, 429; XLII. 91-94, 343; XIV. 36--41,53, 54,57, 72.,81, 189, 224; XVI. 155; XVII 18, 177, 193; XX. 177, 178, 190;XXII. 11, 37, 38, 51; XXIII. 8--10, 12, 21, 35, 36; XX:LV. 87; XXV. 38; XXIX. 135, 152; XXX. 45; ·XXXII. 93 132, 134, 145; XXXIII 146; XXXVI. 384; XXXVII. 140 282 326 344 397, 401; .XXXI,X. '66, 7'2.,84' 356: 359. Sabinowie, XXXVII. 130. Sachaj, p. Jakuci Sagajowie, XX;XIX. 90. Samnitowie, XXXVII. 139. Samoańczycy, VII. 19. XVIII. 28. Samodijska grupa, XXXIX. 94 Samojedzi. Samojed, Samelats, Suomalaiset, Syrojed, Samogir, II.7, 308; VI. 239; VII. 6, 7, 20; XXII. 85; XXXI'1I. 137, 1.38; XXXV. 3; XXXVIII. 258, 259; XXXIX. 2, 70, i76, 123, 140, 146, 154, 158. Santalowie. Bengal i Assam, VII. 16. Sarcee, XXXVII. 368. Sarmaci, p. Roksolanie, JazY'gowie, III. 376, 3'77; XVII. 176; XXII. 139; X:XiXIV. 56; XXXVI. 384; xxxroc 3,7, 65\ 7,6, 96, 94. Sartowie, II. 301; ,XIXI!. 98, 111, 127; XIII. 125; XXXVI. 141. Sartołowie, przodkowie Jakutów, X'XiXIX. 86. Sasi, III. 266, 268; VII. 200-202. Sasi' Siedmiogrodzcy, T. 54; XVI. 135; X2GXlII. 11; XXXIV. 86. Scytowie, I. 111; II. 321; III. 137; IX. l.95; XVI. 114; XVU. 169-17~, 178; .x..."GV. 33, 51. 173, 1,79; XXXIII. 137; XXXVI. 306, 364; XXJXVII. 396; XOOX:VIII. 318; XXXIX. 37, 76. Scytowie-rolnicy, XVII. 1703.Scytowie-3kolaci, XVII. 169--178. Borystenici, ,XVII. 173. Olbiopolici, XVII. 173. Seklerzy Siedmiogrodzcy. Szek1erzy VIII. 21; X. 235; XIII. 162; XVI. 220; XVI. 133-152; XVIII. 115; �815 ;814 VIII. 92, 94, 168, 322; I'X. 254, XXXIV. 86; XXXIX. 66, 87; 286, 422; X. 143, 362, 363; XI. 112, Czyk, XVI. 137. 307, 422, 434; XII. 234; XIII. 69, Selkupowie nar. syberyjski, XX!XIX. 306; XIV 84,230, 232, 262-264; 75,76. XVI. 3,52; XVII. 134; XVIII. U4; Semici, p. Arabowie, Fenicjanie, FiXXII. 65, 145; X!XV. 52, 55, 57, listyni, Zydzi, I. 238, 239, 246; 95, 96; XXVIII. 250; XXIX. 127; III 371; IV. 65; V. 284; XIII. 163; XXXV. 43, 53; x.xxVII 228, 351, XXXII. 153, 15'5; XOCXVII. 402; 356; XXXVIII. 294; XXXIX. 157, XXXVIII. 39. 441. Seminolowie, pl. ind. Floryda Am. . Słowacko- Wołoscy Górale, VII. 204. Płn., VI. 16. Słoweńcy, Słowieńcy, V. 444; VII. Senufo, Sudańczycy Wybrzeże Kościl U, 14, 239; VIII. 322, 341; I,X. Słoniowej, Bantu, XiIV. 193. 422; XI. 439; XIII. 15, 17, 19, 20, SeI1bowie, II. 81; IV. 15Q.,39'S; V. 68; XIV. 245, 308; X:X. 166; XXI. 3'6, 83, 137, 2'83; VI. 326; VII. 83; 94, 270; XXV. 43; XXX. 212, 214; VIII. '92; [liX. 33, 46, 233, 281, 283, ~XXI. 152, 163; XXXIII 10. 28!Ą,422; iX. 132, 13'6,141, 231, 249, Słowianie, I. 10, 101, 105, 112, 118, 467, 470; XlI. Ul, 173; IXI II. 17, 145, 154, 228, 250; II .. 62, 89, 94, 166; XIV. 33, 35, 45, 7(\, 73, 176, 101, 107, 117, 123, 182, 183, 277, 210, 217, 223, 4M; XVI. 324" 3~, 278, 2M, 300; III. 1-2 59, 87, 94, '332; XV~I. 29, 261, 2163; XVIII. 98, 122, 172, 17~184, 198, 351, 139; 166, 1'00..1617;XlXII, 144, 365, 379, 380; IV 53, 72, 74, '15, 145; XXV. 122; .xxVI. 1'18; 94, 96, 149, 157, 194, 196, 37, 337! .xXXI. 140, 1,58; J0CXII. 95. 338, 415; V. 83-85;, 25'2, 284; VI. Serbo-Chorwaci, XXXVIII. 220. 26, 115, 195, 230, 238, 327, 334, Shan, XJXJXcVIII414. 336, 338; VII. 4, 11, 12, 161, 167, Shanara, pl: hind., XXXIV. 42. ,197, 232, 233, 236, 239, 240, 292, Siewierzanie, Słowianie, I. 148; II. 296, 330; VIII.911 321, 434, 435; 100; IX.86;X!XIII. 185 IX. 86, 132, 212, 281, 283-285, Siouan, XXXVIII. 405. 332, 417, 422; X. 110, 126, 132, Sirtia, lud wymarły, XXX,oc, 86. 13'5, 140-147, 159, 23,1, 232; XI. Skandynawowie, II. 365; XI. W9; 106, 111, 164, 211, 212, 333, 355, 'XVI 417; X:XII. 158;X!XIV. 90; 356, 360, 364, 367, 370, 429, 436, !XIXlVlm. 250; XXJiX. 130, 141, 438; XII. 108, 210; XIII. 53, 55, 142, 161; ,X'XXIII. 2; XXXVIII. 87, 88, 92,94, 349; XIV. 24, 27, 33, 272. 34, 39, 46, 49, 51, 52, 53, 54, 57, Skirowie, pl. germ., XXXIV. 48. 59, 60--64, 66, 68, 71-78, 83, 89, Słowacy, II. 3, 1~.. 7'7, 80, 183, 171, 173, 191. 207-212, 214,-217, 285; III, 258; IV. 312; V. 155, 221, 224, 248, 330, 403, 405; ~VI. 238-242, 244, 246" 299, 300, 305, 21; XVI. 12, 158, 265, 324, 327, 309, 33-13,314, 317, 382; VI. 139, 332; XVII. 16-18, 20, 27; XVIII . . 277-280,302, 366; VII. 76: 204; .xx. 223-225, 228; XX. 178, 190, 209, 316; XXI. 98, 270; XXII 149, 162; XXIII. 51, 166, 184-186; XXIV. 81-91; XXV. 46, 78, 112, 120123, 136, 143; XXVI. 30, 90-93; X,XVII. 43, 45, 52; XIXVIII. 115, 167; XXIX.' 124, 131, 142, 149; XXX 33, 68, 106, 118, 159, 163, 213, 214, 226, 227, 246, 247, 248; XX:XII. 99, 114, 1381 147, 151; .X!XXIV. 46, 48, 50-55, 57, 61, 62, In, 174, 178, 108; XXXV. 64, 67, 75, 172, 173, 178, 181, 184, 186, 188, 190; XXXVI. 23, 384; XXXVII. 241 319, 320, 323, 325, 326, 328, 356, 396, 397;XXlXVIII. 213, 230, 294, 313, 318----320; XXXIX. 15, 41, 65, 79, ~i 99, 100, 112, 115, 118, 122, 123, 125, 130, 131 141, 146, 347, 426, 438, 439, 441. Słowianie Alpejscy, XIII. 16. --< Austriaccy, XXXVIII. 294. - Bośniaccy, XXII. 103. - zaodrzańscy, XIV. 226, 232. Słowiano-Germanie, I. 102. Słowiano-Litwini, 102. Słowianie Południowi, II. 307; VI. 325; XlII. 296; XIV. 176-89, 190, 224; XVII. 26, 102; XVIII. 96; XX. 68, 183, 186, 203; XXN. 94; XXVI. 85, 113; XXVIII. 114; XXx 226; XXXIV. 172; XXXVIII. 208, 294; XXXIX. 442. Słowianie północni, XXIX. 142. Słowianie przedhistoryczni, XXXIV. 57. _ - pierwotni, I. 57; xxxIII. 2, 13, . 30, 146, 155; XXXIV. 57, 118. Słowianie wczesno-historyczni, XXXIV. 178. Słowianie Wschodni II. 2, 100, 305; XIV. 226; XVI. 114; XX. 178; XXIV. 172; XXVI. 92';· XXVIII. :r. 114; XXX. 108, 118, 213, 214, 226, 227, 246, 247. Słowianie Zachodni, XITI. 340; XI:X. 6; XXVIII. 114; XXXIV. 172. Sojoci, p. Tubalowie, XVII. 50; XXXIX. 76, 79. Solonowie, VIII. 98; XXXVIII. 259. Somali, I. 240. Sotacy, Słowacja, II. 4, 5. Spartiaci, XXXVII. 130. Sumerowie, I. 54; XXXII. 104, 123, 130, 132, 134, 144, 152, 155, 161, 162;XXXIX. 72. Swewowie, VIII. 434. Syginowie, XXXIX. 66. Syngalezi, Cejlon, X. 345, 346. Szinowie, Dardistan, VII. 61, 155,157. Szkoci, V. 338; VI. 401, 408; VII. 151; XL 213. Szorombajcowie, p. Jukagirzy, XXXIX.76. Szoszoni, iXlXlXlII.144, 163. Szwabowie, VIII. 434; XXXVIII. 362. Szwedzi, 1.. 263, 318; III. 245; VI. 205; VII. 84, 95, 114, 207, 232, 235; XI. 352; XIV. 247; XV. 251; XVI. 2, 232; XXIII. 31; ·XXVIII. 33; XXXIV. 284; XXXVI. 266; XXXVII. 262, 267. Tadżykowie, Turko-Tatarzy; XXVII. 125; XXXIX. 77, 422. Tagroi, Targowie, lII. 377, 378. Tagusowie, XXXIX. 86. Takulli, p. Ind: Al11.Płd.-Zach. VI. 117. Tamulowie, Indje Wsch., X. 46. Tasmańczycy, lU. 2221; VI. 16, 230, 321, 334; .XXXVIII. 95; xXxIX. 60,426. Tatarzy, I. 51, 257; II. 54, 171, 262, 265, 365;III. 8, 98, 99, lOS, 106, 178, 238,' 263, 270, 338; IV. 89; V. 57-59 208; VI. 173; VII. 28, 58, �1 816 62, 77, 78, 95, 327; VIII. 172, 173, 183, 185, 186, 262; IX. 5, 115, 263, 388, 389; Xl. 220; XII. 258, 278; XIII. 63, 233, 234, 336; XlV. 399; xvrr. 25; XX. 105, 106, 291; XXII. 109; XXVIII. 149; XXIX. 125; XXXI. 110, 114-117, 132, 155, 156; XXXIV. 172; XXXIX. 76, 96. - Beltyrowie, Borowińscy, Kaczyńcy, Kuźnieccy Sagajcy, Tobolscy, Tomscy, Turyńscy. XXXIX. 80. Tatarzy Kazańscy, II. 307; XXII. 99, 109; XXXVII. 338; XXXIX. 96, 97. Tatarzy Krymscy, XVI. 73; XXII 99, 103; XXXIV. 90, 108, 113. - Litewscy, XXXI. 111-118. - Nadwołżańscy, XXXIX. 71. - Syberyjscy, U. 307;XXXVIU. 272. Tatowie izrealki, XXXIX 80. Tatowie muzułmanie, XXXIX. 80. Teleuci, pl. grupa tiurska, zam. okol. KUŹJnieckai Tomska', XXXIX. 95. Thestiadzi, XXXVII. 130, 137, 138. Teutoni, plemię germańskie, IV. 36; iXlII. 276. Tichurowie, Hindostan, II. 98. Tiurkowie, 'XXIII 45, 46; XXXIX. 79, 97. Tiurskie ludy, IX!XfXITlXL 32. - tiursko-mongolskie, XXXIX. 89. Tlingit, Tlinkit, ind. Am. Płn. LII. 288; XV. 142; XVIII. 52, 53;' XXXVII. 294. Tobas, Paragwaj Am. Płd., 'XlXiXNII. 358. Trakowie, I. 113; XVI. 27; XXXVI. 383, 384; .xxxVII. 327, 396; XXXIX. 65, 438, 440. Tubalarowie, XXXIX. 76. Tunguzi, XXXVII. 259; XXXIX. 68, 90. Ewenkowie, XXXIX. 78, 87, 95, 421. 817 j Tupi, Am. Płd., VII. 9, 19. Turańczycy, IV. 70; XlV. 188. Turcy, I. 58; II. 54, 262; III. 150, 157, 177, 275, 262; IV. 94, 179; V. 137, 177, 208; VII. 32, 38, 55, 77, 89, 95, 217; VIII. 437; IX. 28, 177; X. 468; XlI. 279, 280; XIII. 235, 236, 336; XIV. 225; XVI. 254; XXII. 8; XXIII. 45; XXV. 46; XXVIII. 27; XXXIV ,51, 171', 178, UlO-I82; XXXVII. 252, 293. Turcy Anatolijscy, XXXVII. 338. Azerbejdż.ańsey, XXXVII. 338. Turkiestańscy, XXXVII. 355. Osmańscy, IV. 94, 179; XXXIV. 172-174, 181; XXXVIII. 315. Turcy Ałtajscy, XXXIX. 120 Turkmeni, XXIII. 46; XXXIX. 74, 88-90. Tuszyni, I. 18. Tuwińcy, XXXIX. 95. Tyibetańczycy, XXXI. 153; XXXIX 120. Jao-Meo, szczep, XXXVIII. 414. Tyrangetowie, III. 377. Tyro1czyey, VI. 330; XlV. 352; XXXVIII. 293. Ude, XXXIX. 42<1. Ugrofinnowie p. Estończycy, Finnowi e, Karełowie, Ostjacy, Lapończycy, Liwowie, Mordwini, Wogułowie, Szeklerzy, Zyrilanie, Komi-Permiacy, Komi-Zyrianie. l. 95, 236; III. 180, 183; VII. 328, 329; ~. 135; }(XJ{I. 157; XXXII. 92, 94, 98, 103-116, 120129, 130, 133, 139, 169, 170; XXXllI 137; XXXIV. 48, 51, 179; XXXVIII 230, 353, 354; lX'X1XIIX~ 310. Estończycy, IXlXlXlII. 95, 114, 159,161,169. Hugrykowie, XXXIX. 310. I ..•.! .1 I ) :1 :~ ) I l' I l ł , ł ~ Ugrofińskie narody, XXXIX. 91. Plem. fińskie, XXXIX. 77. Ugrowie, XXXIX. 94, 310. Ukraińcy, VII. 227; XlV. 33, 34; XVI. 264; XXVI. 49, 52, 57,.64; XXX. 17, 20; XXXVII. 160, 252; XXXVIII 219, 293. Uralo-ałtajczycy, II. 195; XXX. 256. Urganchowie, p. Sojoci, XI. 335. Unjamwesi, VI. 24. Urjangajcy, XXXVII. 121. Urumowie, XXXVIII. 349. Uzbekowie, XXXIX. 91. Waczamdowie, pl. austral., VI. 334. Wada i, Ua.ooi, Sudan Wsch., pl. Bantu, VI. 24. Wagogo, szczep afrykański, XXXIX. 302, 384. Wakamba, XXXIX. 302. Wamwera, XXXIX .. 302. Wandale, XXXVII. 241; XXXIX. 65. Wandorobbo, XXXIX. 302. Wapare, XXXIX. 335. Wanyoro, ,X'XXlI. 113, 114, 116, 130, 131, 142, 144, 152, 155, 161. Wałachy, XVII. 125; Kucowałachy, :>OXIlI. 14. Wanika, plemię austral., VI. 117. Waregowie, Waragowie, Waregi, Wariagi, Wariazi, Warengi, Normanowie, IV. 77; X. 147; XII. 300; XXXIX. 73. Wa1Zimbo,Bangs, Bangs, XVII. 112. Wedowie, Cejlon, XV. 262; XXXVII. 69; XXXIX. 21. Weletabi, Weleci, Wilcy, IJutycy, Słowo Zach. Brandenburgia i Pomorze zach., VIII. 398; IX. 132; X. 151. Wełtowie, XXV. 122. Wenedzi, Wenedowie, Wendowie, Wi- nidowie, Yeneti, Venedi, Vendi, Vindi, Venti, Vani, Eneti, Anti, 52 Lud - Tom XL I. 112; II. 116, 125; VIII. 321; X. 21'8; XI. 356; XIII. 54; XIV. 334; XVI. 154; XXIV. 81; XXVIII. 106; XXXIV. 511, 179; XXXIX. 66, 100. Westgoten, XXVIII. 99. Węgrzy, patrz: Madziarzy. Wiatyeze, Wiatyczanie, Wiaticze, Wętyczanie, I. l~, 138; II. 100; IX. 86; X. 151; XI. 279; XXIII. 185; XXIV. 59; XXXVI. 96. Windelikowie,Windelici, :XU. 356-358. Winneboga, XXXVIII. 395, 406; XXXIII. 94, 101, 102. Winidanowie, XI. 357. Wiślanie, IV. 330, 337; VIII. 402, 403; )C. 132, 151; XI. 278. Włosi, II. 78, 120; III. 265; X. 128, 274; X 16, 352, 437; Xl! 10; XIII. 177; )cIV. 339, 340, 344; XVI. 114; XXII. 158; XXVIII. 2; XXIX. 142; XXX. 172, 175;XXXIOC. 74, 158. Wogułowie; Man-si, Ugro-fin., XVII. 10; XXXII" 92, 93, 94, 97, 98, 101, 103, 114; XXXIX. 310. Wołosi, l. 193; V. 244, 301; VII. 164, 204; X. 274, 267; XI. 352; XII. 308; XIII. 54; XVI. 135; XVII. 177; XX. 14; xxx. 226; XXXIIJl 87; XXXV. 22; XXXVII. 172; XXXVIII. 440. Womdeo, Womde, plemię Kamerun, XVII. 111. Wotmcy, XXXII. IH, 92, 98. Zkhowie, XXXIX 66. Zulusi, VI. 121', 237; VII. 7, 10, 22; XVIl 275; XXXIX. 335. Zyri:anie, Fińsko-mong. n. Wołgą, p. Komi-Zyriailie, U. 9; XXXIX.113 Zółte Noże, pl. Indian Am. Płn., XXXVII. 370. Zuan-Zuan, lud kronik chińskich, XXXIV. 171. �818 Żmudzini, I. 258; IV, 35; VI. 242; X. 113, 351; XIII. 344. Żydzi, I. 159, 170, 226, 238, 257-26; II. 88, 105, 146, 147, 191, 244, 265, 266, 270, 272, 316-323, 325, 350, 362; III. 16, 47, 49, 59, 77, 147, 154. 272, 319, 329; I\T. 60, 64, 65, 68, 74" 100, 128, 180-182, 229, 346, 398, 381, 403, 404; \T. 87, 131'-133, 236, 237, 284, 357; 370; \TI. 121, 298, 312; \TIl. 27, 49, 50, 66, 91, 94, 95 121, 134, 204, 222, 223, 246, 324, 337, 340; VIII. 28, 73, 174, 189, 203, 318, 43:8;IX. 191, 194, 244, 381; X. 8, 9, 50~58, 215, 228, 231, 242, 264, 368, 3,70; Xl\. 213, 372 381' 401 432; XII. 283, 284; XIII. 1~, 39: 67, 68, 228, 336, 337; XIV. 327, 339; X\TI. 268,2'70, 274-276; X\TIII. 186; XX. 16, 83, 195, 203, 275, 277; XXI. 270; XXII. 38, 139; XXIII. 88, 100, 129, 130, 152, 160, 161; X\T. 17; XX\TI. 95, 121; XX\TI!. 137; XX\TII1. 178,258; XXIXi. 142, 145149; XXX. 19, 32, 36, 85, 136, 198, 220, 221, 234, 293; XXXI. 46, 133, 142-144; XXXIII. 142, 143; r INDEKS OSOBOWY nazwisk ludowych, rodowych. mieszczańskich XXXI\T. 159, 166, 167; XXX\T. 142, 152, 153, 181, 185; XXX\TII. 252; XXX\TIU. 293, 294. Żydzi: arabscy, XXX. 101. aszkenazyjscy, XXIX. 146. badeńscy, I. 226. bawarscy, I. 226. galicyjscY, L 184. hesseńscy, I. 226. polscy, XXII. 38, 139; XX\TI. 109. pruscy, L 226. sefardyjscy, XXIX.146. węgierscy, XlXJV. 43. i in. A Antonik, (dok.), XIII. 290. Antosiewicz, XXXII. 76. Armatys Maciej i Marcin, XIII. 254. Aszlar, \TI. 71 Atamaniuk Jura, XXXV. 78. Atamaniuk Nykoła, XXX,," 77. Augustynek, \TI. 296. Awiziowa, XXI. 12'9. AgnieS'Zka Rozruchówna, XX\T'!!. 111 ~nieszka z Pasirbicz, XiX:\TI.13. Agnieszka z Poznania, XX\TI. 13. Agnieszka z Szamotuł, XX\TI. 12, 15 Ahiński p. Ogiński, X,XI. 140. Andrusiak, XU. 283. AndrzejczY'k, XXIXIX. 408. Antolok{ak),X!XI 222. B BabeIa, czarow., "" 319. Babi,c, XXI. 222. Babij, XII. 283. Babik, XI. 70. Babulak, zbójnik, XX.306, 308. Bachleda Tadziak Marcin Jan, XI. 51,53; X\TI. 398. Bachmatnik, p. Bachmiński Piotr i' Aleksander, garncarz, XXIX .. 154,155 Baczyński, XX\T.II'I. 75. Baczyński J., zbóju., X:X,XI. 91. Baczyński JÓz., zbójn., XXXI\T. 157. ,I I ,jl Badoń, XI 70. Bajda, XII. 83. Bajerka, I\T. 81 Bal Szim Srul Rabi, X. 50. Bala, X!XI. 222. Balak, XiXXI. 69 Balczak, XXX'IX. 430. 52" Balicki Szymon, XXX. 203. Balickij" III. 133, 134. Bałucki, VI. 2'96. Bałys, XI. 70 Banaś, I. 127, 128. Banicki Wanio, X" 214, 215. Bańkowski, XII. 283. Baran, XIII. 3'8 Baran, I. 162. Ba,an Wlad., \TlI. 177. Baran Walenty, \TlI 300. Baraniecki, bursztyn,iarz, XXXIX. 367. Baranionka, \TIlI. 23, 148. Baranowicz, XIII. 38. Baranowski Michał, garncarz, XXIX. 154., 155'. Baranowski Józef, garncarz, XXIX. 154, 155. Barański, XXXII. 76. �820 Barbara, sołtyska, XXVIII. 83. Barciak, xx.XIX.. 430. Barcik J.an, X. 45. Barna Wasyl, ,Xl. 215. Barnaś, x.xxLX. 430. Ba:rnowicz, XUI. 38. Bartoszowa pieśniarka X. 194, 195. Bartusiak, XI. 70. ' Bartunek, VIII. 397. Bartuszek, XIV. 160. Bartyzol, XiXI. 222. Baruda, VI. 71. Barudziak, XJXXI'X. 430. Barwnikówna EliJbieta, XXXIX. 415. Barzak, XIV. 160. Basta, II. 262. Baliko Jędrzej, III. 331. Batko Wojciech, III. 331. Batos, XV. Bayer, VI. 296. Bączek Jakub, zbójnik, XXXIV. 159. Bąk, XXXII. 76. Bąk Tomasz, (dok.), XIX. 122 Becz., zbójnik, V. 27:9; XXV,I. 8'9. Bednarczyk, XIV. 160; XXXIX. 409. Bednarek Józef, XXXIII 77. Bednarz, XXXI. 36. Bednarz Wojciech, VI. 3'90. Bednorz, XVI. 402. Bełczak Adam, X. 253 Bełczak Łukasz, X. 253. Benko, (dok.), XIII. 290. Beret Maciej i Katarzyna, (dok.), tX:IH. 332. Berger Wład. VII. 177. Ber~at-Berna~ki, XXXII. 70, 76. Berski Sobek. XXXIV 166. Bezpałow, II. 196, 197. Bękas" 'bracia grajkowie, lXV. 62, 66. Bębenek, VI. 2,95, 296. Bia.łończyk Jan, ,X. 44, 45. Blałoiyt Franc, opow., XXXV. 46,47. Biały, XXXIX. 430. 821 Biedronek Jan, . 87, 89--91. Biedronka Stanisław, x:. 87. Biega, XIII 38. B iega e, XVI. 404. Biegaj, XXXII. 76. Bitl Jakób, XiXiXIV. 160, 162. Bielański, XXI, 222, 221. Bielecki, XXXII 7'6. Bielok(ak), XiX!. 222. Bieniek, VI. 296. Bieniowa Marunka., VI. 272. Bienkowski Wojciech, (dok.), VIr. 115. Biernatowicz Jan, III. 369. Bigaj, VI. 296. Bik Piotr, X. 253. Biłecki, XIr. 283, BiłsusziJek Ołenka, XX\XV. 76. Biniak, 1. 162. Biodron Stanisław:, ,XI. 00. Bis, XOCXU, ~6. Bisaga, XIV. 100. Btzoń, XI. 70. Blandesiewicz, XXXII. 76, rnahuta, XXI. 220. Błażej, ,XII, 2183 Błoński Hryć, X. 2'14, 215. Błotny Matyasz, (dok.), VI. 275. Błęka, XiXI. 222. Bo Jan, XXJXIII. 74. Bobek, ,}{!XI. 221, 22.2. Bocian, .xlII. 38. Boczar, VI. 38, 70. Boczkowski, II. 315. Bodek" X 15. Bodnar Andrzej, 'bednarz, XoXXI. 36. Bodnar Piotr, bednalrz, XlXXI. 36. Bodnareńko, XII. 283. Bogacz, VI. 2'96. BQgdaczynka Małgorzata, XXVI 23, 24. Bogumiła z Poznania., XJXVI. 13. Boguta, XI. 270, f •• I' I' I) \ Bojański, XII. 283. Bojar, X. 15 Bojarkowa, czarow., XIXlI. 129, 132. Bojczuk, XII. 200; XIII. 119. Bojczuk Je'wdokia, p. Mitetiuk Jew_ dokia. XIII. 118. Bojkow, XII. 283. Bolibrzuch Jakób., XXXlI. 75, 76. Bolszewski, XII. 283. Bolbutt, XI. 213, 214. Bold, VI. 71. ' Boniar, XIV. 107. Borczyk. XIII. 38. Borek, I. 181. Borgon, lXII. 70. Borkała, III. 383. Boroń, III. 383; Xl. 276. Borowski, III. 197; IV. 47. Borowy, XIV. 160. Borski, III. 383. Borucina, Boruszyna. czar., XVI. 48-53. Boryczko, XII. 283. Borzęta, VIII. 397. Borzykowski, II. 3011. Bosan, bandyta, twórc,a języka "bosańskiego", gwary złodziejskiej, VII. 27'6. Bosypanko, (dok,)" :XiIII. 290. Boszylak Wasyli, XI. 179. Botecko Franek, VIII. 27, 28-35. Boyko Józef, VI. 271. Brandys, XiXI. 220. Brandysiak, XXXIiX. 43 Brandysiewicz Jan, Brandysiewiczowa, X,X,XI. 70. 71. Brauchitsch, II. 119. Brelka Zofia, VIII. 2'60. Brękus, XXI. 221, 222 Brodecki Mathia, (dok.), VII. 303. 310. 312, 3,18. Bronicz, VIII. 399. Browczuk, XII. 283. Brożek, XI 278. Brudno Maciej, Brudno Stan., X. 87. Bryła, XXXII, 76. Bryniarski, mal. lud., XXX. 152. Brzana: XIV. 160. Brzega, XVI. 402. Brzega Wojciech, X. 464, 467; XVI. 1'91., 294, 297, 3'92, 402; XVII. 97; XVIII. 227; XiXV. 98; XXXI. 149, 163; XXXIII. 148; XXXIV. 298. Brzeźniak., XXI. 224. Brzęk Michał, VII. 273. Brzoscyna Katarzyna,. (dok.), VII. 3,15. Brzoska, (dok.), VII. 315, Brzozowiccy, V. 243. Brzuch Krzysztof, XXXII. 68, 76. Brzuszkiewicz, XXiXII. 7<J. Brzyzkowy, XVI. 200. Buba, XIV. 160. Bubiak, XIV. 160. Buczek Jan, zbójnik tatrz., XX. 306-309. Buczyński., zbóju., V. 122 Buczyński, XII. 283. Buda, VI. 71, Budz, XVI. 93. Budzikowa, czar, XXVII. 104, 105. Bugaj gazda, XXXI. 140. Bujakowski, XXI. 220. Buj'anowicz Bolesław, XU. 321. Buk Tomasz, XXVI. 11, 14. Bula, X,XI. 220. Bulbak, I. 162. Bulczak, XX,XIX, 430 Bulka, XXVIII. 77, 87, 88. Buł.a, VI. 296. Burajciowa, czar. XXI. 128. Burak Agnieszka, XXX 202. Burian, III. 383. Burowski, III. 383. Bursztyniarczyk, XXXIX. 414. �\ \ \. '~ 823 822 Burś Gałajda Tomek, XXX. 201. Bury, III 3.83; XI. 70. Busłowa, czar., XXX. 203, 204, 206. Bycak, XIV. 160. Bykowski, XIII. 38. Bylica, XL 70 Bylica Marcin, XL 435. Bylina Stan., XXXI. 70. Byrski, XI 70. Byrtus Jakób. zbójn., XXXI. 90.. Bysiek Bogumiła, X. 85, 86. Bysiek Jan, X. 85, 86. Bystram, XXVIII. 2B. Bystrzycki Mathia (dok.), VII. 318. Bytkowska Małgorzata, czar., XXVI. 21. 22. I c Cabak, XI. 70. Cajka, XVI. 191, 404. Cajka Jędrek, XXX. 137. Capek, Capuś, XIV. 160. Caposki, XVI. 94. Carnota, XIV. 160. Carny, XIV. 161. Cedr, XIII. 62. Centyk, XIV. 399. Cepiel, XXI. 221, 222. Ceremuga, XIV. 160, 161. Cernik Jakó1b, XVI. 93. Cetnarowicz Łukasz, XXXII. 69, 70, 76. 'Cetnarowicz Łukasz, dok., XIII.250. Cempurski Jan, (dok.)., VII. 303, 312, 318. Chalebda., X. 47. Chamasko if'iotr, XIII, 288. Chełst, XVIII. 113. Cherzec Albert, (dok.), VII. 316. Chlebek, XXXIX. 430. Chłędowski, XI. 27'8. , Chmarnyk M., rozpęd zacz burz i chmur, JGXXIII. 125. Chmiel, XI, 70. Chmiel Jan, bursztyniarz, XXXIX. 402, 404. Chmiel Jędrysiek, II 139. Chmielowski Marcin, XXiXII.73, 76. Chmielowsk; Walenty, dok.), vn. 317-321. •• \ Chmura\ XI. 70. Chodkiewicze, III. 108 Choiński Witold, X~XIII. 77. Cholewka, XI. 7'0. Cholowka J.an, XXXI. !H. Choma, I. 162 Chomaszko, XIV. 290. Chomicza, XIV. 290. Chorążyna, XXIXIX. 399, 402. Chot, VIII. 3,97, 398 Chatko, VIII. 396, 3'98. Chowaniaczka, XX:VIII. 89. Chowaniak, XXVIII. 77, 80, 82, 87, 89, 92. Chowaniec, XIV. 99, 263; XVI 93; XiX,XIX. 430. Chowaniec Sobek, XIII. 307. Chowany, XIV. 160. Chowański Piotr, czarownik. X. 444, 445 Chrapek, XL 70. Chrapkiewicz, XI. 70. Chróściel, I. 129. Chudko, dok. XIII. 38 Chwaliibogowie, IV. 80. Chwała Bartłomiej. (dok.), X'. 257. Chwastek Stanis!., (dok.), X. m. Chwastkowa ZCYfi.a,(dok.), VII. 307. Chwesiuk Charyton., XXXI. 28. Chwistek Maciej, XlII. 255. Ciasnocha Zośka, XXXV. 51, 52. Ciba, IX. 67. Czahow Szymon, II. 197. Czapscy, x.xVIII 28. Czarlińscy.\ XXVIII. 28. Czarnkowski, ·III. 114. Czarnota, zbójnik, XiX. 307. Czarnota Marcin, XXXII, 68, 76 Cichota, II 195. Cichowski, X)XXII. 76. Ciechota, XIII. 6. Cieplichowicz, XiX-XII. 76. Cierniak, II. 311. Cieśla, XXI. 220. Cieślar Jura, II. 139. Cieszkowski, XIX. 3 Ciochoń, XI. 276. Ciołek Franek, XXIII. 133. Ciosłowski1 XII. 283. Citulska Paraszka" VI. 271. Citulski Fedor, VI. 271, 275. Ciuchaj Jarmoła Ochaniewicz, asceta ruski, XX. 70. Ciułacz, XiXI. 224. Ciupa, (dok,), X. 87. Corny" XIV. 160. Cosel, II. 194. Cukiernik, IX. 264. Cygan, VI. 296, Cympricz, WI. 283. Cyron, XXIII. 133. Czab Jakób, X1XVI. 6. Cza'bak, pieśniarz, XXXIII. 45\ 46 Czajka Jędrek,XXX. 137, 139. Czajkowski, XXXII. 7(\ 76. Czarnota-Czarnocieński Benedykt, XXiXII. 70, 7<6. Czarnota Majcher, XXXI. 91. Czechowicz, .x:. 137. Czemerys, XII 283. Czepiec, X. 324. Czernecki, XXXII. 7·6. Czerniakiewicz, XXXII. 76. Czerniatowicz, XII, 283. Czesław, X. 130, 136, 152. Czestław" iX. 130. Czestoch, IX;.'135. Czeterasi, II. 119. Czop Józef, IX. 31. Czordysz, czarownik, II. 165, 169, I'W. Czubata, XI. 70. Czuprej, XII. 283. Cwik, VI. 70; XXXIX. 430. Cwiklewicz Bazili, XIII. 296. D Dana J., XiXI. 218. Daniel Stanisław, XXXI. 71. Danielczyk, XXXIX. 430. Danyluk Nykoła, XXXV. 87. Dańcak, Dajcak, XIV. 161. Dąbrowa, I. 100: Dąbrowska Elżbieta, XXXII. 75, 76. Dąbrowska Maria, XXXII, 75, 76. Dąbrowski, XIII. 38; XXVIII 28. Dech Mikołaj, III. 46. .. . Demian Dmytro. 87, 100. XXiXV. 78, 80, 83, Demydow, XII. 283. Deruz, VI 296. Diorulin, XVII. 97. Dirseko, p. Dzierżko, (dok.), II. 284. Dmyterko, XII. 283 Dobańczyk P., XXXVII. 200, 204. Dobeschovsky, XIX. 17. Dobosz, rozbójnik, V.' 316; VI. 35235>4;LX'. 381-'383; X1I. 281; XIII. 34, 236; IXIX. 304. Dobrolka Jadwiga, XXXV. 54 Dobrowolski, XXXII. 76. �I I 824 Dobrzański, XIII. 38, 155. Dobrzyński Igna{;y; wydnankarz, art. ludowy, XXVI. 145 Dochoda Piotr, X. 215. Doliński, XiXlXII. 16. Dołowy, XJGXII. 76 Domalin, XXI. 222. Domasławski, ,XlIII. 38. Domasz, X 15. Dominiak Filip, VIII. 259. Donimirscy,X:XVIII. 28. Doreński Jan, III. 64. Dorota, kucharka, XXVI. 14 Dorota Sybilla, zielarka, II. 290. Dorula, XVI. 92. Dowhaluk, lirnik) XXVII. 17. Drabek, II 195. Drala, I. 162. Drąg, XI. 70; XX'XIV. 169. Dręgiewicz, XIII. 3'8. Drobiiic, II 183. Drobnicki Łukasz, VI. 275. Dr~bola Bartłomiej, X:X1XV:59. Droguta Karolina) XX.III. 133. Drozd, VI. 3,8 Drozdowicową (dok.), VII. 3'18, 319. Drozdowski, VI. n. Droździk Jakim, VI. 271 Dróżka Celka, XXXIV. 299. Drwięga, XIII. 38. Dryzno" I. 126. Duchała Jan, zbójnik, XXVIII 92. Dućko Mar.ysia, IV. 88, 92. Duda, 1.16:2; VI. 296; X. 15, 21. Dudek, II. 195; VI. 2,24. Dudek, zbójnik. XXXI. 88. Dudek Regina, XXXI. 89. Dukatowicz Anna, XIII. 331. Dudkowa Regina, (dok), VII. 306. Dudzina, p. Dudkowa Regina. Duraj, VI. 296. \ Durczyna Dorota, XVI. 21. Dusa) XXI. 221, 222. Duwirak, XII. 283. Dworaczek, II. 195. Dybał, XI. 70. Dyibała, XIV 232. Dybeł Jakób, IX. 67. Dybywilkowa Zofia, X,X'XI. 110. Dygończyk Walenty, X. 252. Dylągowa, II. 96 Dymkowicz) (dok.), XIII. 299. Dyrc, XIV. 161, Dyrdała Błażej, VIII. 258 DziE!ba, XIII. 241. I Dziedzic, X. 15; XI. 710. Dzielawa, XXI. 221, 223 Dzielczyk Jasiek" zbójnik, !XJX.308. Dzielski, XXI. 223. Dzielski Krzysztof i Jan, XX. 307,309. Dziema, V. 57. Dziergosz Ba;rtłomiej, zbójnik, ;X,X. 306" 310. Dzierźek Antoni, III. 369; XXXIX 358. Dzierźyński Wojciech, XXXII. 73. Dzięgiel, X. 15. Dzięgiel Maria, V. 225 Dzigoszek, p. Portasz Martyn, zbój., XXXI. 88, 89. Dzik"..:XI. 70. Dziobońka Jagnieszka, XXXI 70. Dziubak, XII. 283. DziUJban.,XIII. 38. Dziubek, wytwórca psiego sadła, XXXIII. 23. Dziura, XIII 38. Dziurzyński Grzegorz, (dok.), V.I'I. 310, 312. Dziwidzik, XXI. 220. Dziwlik, XXXI. 84 Dziwoniek. X. 15. 825· I F Florcak, XIV. 161. Florkowa, XXXI. 71, 73. Fludynowie, grajkowie 'wiejscy, II.. 2,64 Folfos, XVI. 193. Francak, XIV. 161. Franczuk Semen, III. 46. Fraś, XI 69. Frołow Sidor, II. 197. Frydmann, VII. 204. Fryg Grzegorz, XXVI. 19. Fudala. XXI. 220. Fudała, VI. 296. Fujak, XIV. 161. Fujak Mikołaj, zbójn., XXXI. 90.. Fulara, II. 313. Fura, VI. 353, 354. Falak, tka{;z kobierców" XXXV. 190. Fałdyna, XI. 162 Fediuk Iwan, XXXV. 152. Festor MaŁastowski, (dok.), XI. 179. Ficak, XII 2:83. Ficek XIV. 161; XIXVIII. 92. Ficek' Błażej, zbójn., XXXIV. 158. Fiedor, XJXI 223. Fiedor, p. Proćpak, XJXXV. 42-49. Figlowa Zofia, (dok.), VII. 312'-314. Filański, XXXIX. 430. Filip, X. 15. FHipczak J., XIII. 38. Figura" XXI. 220. Fit Kazimierz, garncarz, XXIX. 87. Flach, XIII. 41. Flak Iwan, III. 46 . /,,1 •• G Gaboński Tomasz, XIII. 330 . Ga'brysik Szymek. zbójn.; XXXIV. 164, 168. Gacek, IX. 358. Gadaj, I. 162. Gadeja, XX:XI. 163. Gadeja Tomasz, p. Tomek Jewiny, XVI 64-73, 191, 294. 395, 398. Gadowski Paweł, XXXIX. 408, 409. Gajczak, XI. 7'0. Gajda, III. 340. Galczak Bartek, zbójnik, XX 308. Galica, XVI. 92. Galiczak, zbójnik, XX. 308. Gallus, X. 127. Gałajda Iwan, X. 215. Gałdeniczka Hafija, wróżka, IX 383. Gałecki, VI. 296. Galysa Jan, VIII. 261. Galysina, VIII. 261. Gancarski, XVI. 93. Gar,bas Jakób, XXXV. 52. Gardała, X. 201. Gardjan, I. 162. Garncarz Wojtek, VI. 390. Garoszko, XUI. 2:90. Gasek, XIV. 161. Gasztołt !Piotr, III. 106. Gaszyniak. XIX. 22. Gaszyniak, Gaszyniok, Gaschiniok XIX,. 22. Gawełek, X. 15. Gawęda, X. 47; XI. 70. Gawiński, XXVIII. 28. Gawlik, IX. 358. Gawłowski Jakób, XIII. 246, 250; XXXII. 68, 76. Gawron, X'XI. 220. Gazda, V.I 70; IX. 264. Gąsienica, XI 52; XXXVII. 168.. Gąsienica, XXI. 224. Gąsienica Berdna Jan, X. 333.. �S2ó Gąsienica Jan, XXX. 197. Gąsienica Jędrzej, VII. 181. Gąsienica Krzyś, XVI 402. Gąsienica Michał, XI. 53. ·Gąsienica Szymon, XVI. 193,399,402. Gąsior, XXI. 224. Gąsior Stanisław, X. 253 Gąska, II. 312; XI. 120. ·GąSzcz. III. 381, 383. -Germak, XIII. 38 Gębała, VI. 296. 'Gibaczka, XX. 308. Gibasiczek, X·X. 308. Giela, XIII 38. Gierlach, VI. 70. 'Giertuga Bartłomiej, XXXIV, 159. 'Giertuga Piotr, XXXIV. 159. Giertuga Maciej, zbójn., XXXIV 159, 100. 'GH, XXJXII. 76. GHik;, (dok.)., IXiI1I.I. 2~90. "Gilo'wski, I 21. 'Giza, II. 315. Glińscy, XXVIII. 28. Gladys, VI. 296, -Gładysz, VI. 70, 296 Gląbscy, (kapela wiejska), II. 264. 'G~bek, X. 15. Głowacz, VI, 2'96. 'Cłowoc, XiXI 2,20. Głus{z)ek, VI. 296. 'Gober, XXI. 220. Godziszowski Franc., pustelnik. XXXI. 87 Gol, GaL, XXI. 22'],. 223. Golec, XXVIII. 92. Golec Antoni, X. 225. "Gołąb, IX 3,57, 359. 'Gołka Regina, X. 328. Gomółka, X. 15. Gonciarcyk, XXI. 224 'Gontko, XI. 70. 'Goral Wojciech, X. 253. 827 Gorb, XXI. 224. Gorecki, XII 283. Goriuk, XII. 283. Gorkos" II. 195. Gościński, XIII. 3S. Goszczyński, IX ~VI. 16. Góra, XI. 70. Góreczny, XXXII. 76. Górka, XI. 7·0. Górkiewicz, XI 70. Górska EI:żibieta, VII. 148. Górski, XX.XII. 76. Grab ... Tekla, poetka lud., XXXIII.77. Grabowiecki, XII. 283. Grabowski, III. 384 Graca, X,I. 70. Gradowski Seb., XXXII. 72, 76. Gralewscy, XXVIII. 28 Grapek, VII. 183. Grudziński, XX.XII, 7,6. Grega" V. 58. Grela, III 384; XXI. 220. Grelich Jan, XXVI. 19, 20, 22. Gretka, XI. 70. Grimm Jan, XVII. 00. Grochala Anna, opowiad ... IX 83. Grochowscy, V. 243. Grochowski, XI. 70. Gromada-Gromacki Benedykt, X;X.XII. 70, 76. Gromada Sebastian, (dok), XIII.246. Gromadzki Kornel, III. 370. Gronink Elż., czar., XXVI. 10, 14. Groń, XIV. 161. Groński Maciej, (dok.), XI. 306. Grónikowski-Bojok, XXV. 98. Gruszyński, XII, 283. Gry'bluk, XII. 283. Grygiel Primus, VII. 321. Gryz, X. 15. Grzegorczyk, VI. 70. Grzesiak, Grzesiakiewic:z;. XXXII. 70., 7,6. Grzyb. III. 341. Grzybek, VI, 2196. Grzywacz tkaczkobierców,X'XXV.190. Gubała, X!X.I. 224. Gumola. XXXV. 51. Gumoś, XI. 70. Gurak, I. 162. Gurgul, III. 343. Gut Izydor .. XVI. 93. Gutek-Gutkiewicz Ant., XXXII, 68, 70, 76. Gutek Wojciech, XIII. 246, 247 Guz, czarownik, XXX. 204. Guzik, XIII. 38; XIV. 161. Gwizdał, II. 229. Gwizdz, XXI. 224. Gwoździewicz, XI. 7'0. Gwoździk, (dok.), XIII. 290 Gwóźdź, (dok.), XIII. 290. Gwóźdź, I. 162. Gzik, X,X,XII 76. H , ~ I Habas .. XXI. 220. Habryło Maciej, III. 331. Hajda, X. 15. Hajdis Maciej, zbójn., X,XVIII 85. Hajec Józef, X. 257. Hajos, XXI. 220. Hajost, XI. 70. Hajseniuk Stefan, X 51-53. Halawa. XIXI. 220. Halka, czar., VI. 3,86-388. Hałajko Rózia, IV. 86-92. Hałyk, XII 283, Hamała Irzy, VI. 275. Hamioła Franciszek, IX. 358. Hanysek, XI. 107. Hapon, I, 162 Haraś Hnat, X. 215. Harbut, XXI. 224. Harendzki, XX.x. 198. Hardyś, XI 70. Harhara Stefan, VI. 272. Haryszczuk, XII. 283. Hawrylak Stefan, !pOeta lud., XXXIII. 79. Hawucziek Hnat, XXXV. 78. 153. Hawucziek Mychajło, XXXV. 78. Hebda Mikołaj, VIII. 262. Helbin, VI. 296. Herczykowa, wiedźma, IX. 390. Hermanowska Helena, poetka, XXXIII. 69. Herśla .. XVI. 192. Hirczaczka Anastazja, VI. 269. Hirczak, VI. 269-276. Hlibowicki WaSyI, XXXV. 76. Hładuniak, XII. 283. Hłyński, I. 162. Hnizdur, XIII. 290 Holewa, XXI. 220. Horyszko, lIII. 46. Hosanna, XXI. 221, 224. Hraca, X'XI 220. Hreczka Kostia, VI. 270. Hryczuh, XII. 283. Hrym, XIII. 2i90. Hrynaszko, XIII. 2,90 Hryńkow, XII. 283. Hubczuk Dmytro, XXXV. 78, 156. Huczowski, VI. 71. Hugowicze. II. 119. Hul, I. 162. Humiej, X. 15. Hundzuk vel Caryniuk - czarownik, VI. 2'60, 261. Hurkuła, XXXVII. 169. Hutrnanowy Wojtek, XVI. 192. Hydzik, XIII. 38. �829 82l:! I Iskra, II. 310. Iwaniuczka Sofija, wróżka, IX 384. Iwasiuk Nykoła, XJ2CXV.132. J Jabłonowscy, V. 243. Jaiblonowski Roch Michał, II. 236. Jach Woj,ciech, opowiad., V 300. Jachym, X. 47. Jachym Kasper, (dok.), VII. 308. Jaczmierski, XIII. 51 Jagi.lla, karczmarka, XX. 307. Jagustyn, X. 15. Jajcuch, IX. 264. Jakimas, III 307. Jakimowicz, XII. 283. Jakiwczuk, XII. 283. Jakliński Tab., zbójnik,~X. 305, 307, 30B. Jakubenko, XII 283. Jakubiak, XII. 2'83. Jakubieha, VI. 389. Jakubowicz, VI. 38, 70. Jamroz, X. 15 Jamróz, XJXXIII. 25. Janaskowa Regina" (dok.), VII. 306. Janawa, X. 16 Jancura Jakób, zbójn., XXXIV. 161, 164. Janczy Wojciech, IX. 303. Janda, V. 223 Jania S., XIXI. 214. Janiczak Stefan, opowiadacz, XVI. B9, 90, Janiec, XIV. 161 Janik Antoni, X'XXlI. 70. Janik Grzegorz, XXXII. 70. Janik Maria, XXXII. 75, 76. Janik Matjasz, XXXII 69, 76. Janik Wojciech, XI. 52; XVI. 342. Jankoś, II. 310. Jankowski, X,XI. 220. Janosik, zbójnik, III 269, 271-272; V. 122, 316; XI. 329-331; XVII. 12'7; )XVIII. 77; ,XiX. 30ł; XXIII. 28; XXV. 90; XXVIII 75, 220; XXIX. 111; XXx. 182; .x.xxrr. 91, 92, 146, 148; XXXIV. 157; XX,XVII. 342, 343 Janoszyk, p. Janosik, V. 122, 316. Jarczyk, VI. 296. Jaremijczuk Wasy!. XXXV 153. Jarema, VI. 258; XXiX. 136. Jarosz, XXXII. 76. Jarosz, dok., XIII 290. Jaroszowa Muszk.a, (dok.), XIII.28B. Jarotek, Xl. 276. Jaryczewski Bazyli, VI 390. Jar~ą;bkowiel XVI. 391, 392. Jarzynka-Jarzynkiewicz., XXXII. 70,76. Jasiołek Piotr, II. 34{). Jasionka, I. 181. Jasko, X 16. Jasnos, :X:X,XII.76. Jaszowski, XIV. 2'06, Jaworczak Sebast., XXXII. 74, 76 Jaworscy, XXXIX. 402. Jaworski, XII. 283. Jeleśniański Mkhał, XXXV 47. Jewdoszniak, XII. 283. Jewiny Tomek, p. Gadej,a Tomasz, XVI. 73. Jędroszak Tomasz., XXXI,. 69. Jędrych, X. 16. Jońca, XI. 70. J ończy., Xl. 70 Jordan, IX. 76, 78, 7'9. Jorek Szymon, XXXI. 74. Jórczak, XXXIX. 405 Józefczyk, VI. 71. Józefowicz, VI. 70. JuchaIski Szymon,' XJXX. 202-204 Judasik Wojciech, zbójn., XXXIV. 164. Juraszczuk, XII. 283. Jur:gajciowa, cza'f, XIXI. 128, 129, 131. Jurkowicz, VI. 296. Juszkiewkz Michał, X. 13. Juszkis, czarown'ik, IV. 380 Juściowa, XiXI. 129, Juśko Bartłomiej, XXJXII. 72, 76. Juziuk, XII. 283 K I t Kacmarcyk Jan, X:IV. 161. Kaczor, (dok.), XII1.20o. Kaczyński, XJXJXlIX.410. Kadlewicz, XU. 2'83. KadlJub, XiXI. 224. Kadłubiec Iwan, (dok), XIII. 288290. Kajsiowa J" XlXI. 128. Kalec, XiX!. 2,20. Kallas Aniela, Xl 413. Kałuża, IX. 264. Kałyna, czarownica, LX. 389, 390. Kamiński, XI. 7<0. Kania Jaszko, (dok,), XIII. 284, 288. Kania, VI. 296; XIII. 2'90. Kania Franciszek. ~X~X\Xln.6.8. .Kania Marcin, X. 46, M. Kański Paweł, XIII. 283, 285. Kapa, III. 331. Kapela, XI. 69. Kapica, X. 16. Kapionka, X:XJX.I.110. Kapł10n Bartłomiej, 2Jbójn., XXXI. 91. Karakarski Franc, XJXlXII., 69, 70, 7£. Karazinek, II. 195. Karchut Bazyli zaklinacz od ukąszenia żmij, 'X.XiXIII. 124, 125. Karczmarz" X. 16. Karczma'rczyk, XI. 70. Karczmarczyk Iwan, X. 214, 215. Kardaś, (dok.), XIV. 161. Karnas, XIII. 38. Karwala, X, 16. Karyczort, V. 3072. Ka'sela\ XIV. 161. Kasin Janek, kłusownik, III. 269. Kasynin A:braham, II, 197. Kaszycki, VI. 70. Kateryna Wiwczaruczka, IX. 388. Kawecki Karol, XJXJXII.75, 76. Kawulak, XIV. 161. Kącka Dorota, (dok.)" VR 306, 308. Kącka Teresa, (dok.), X. 255. Kenar, VI. 38, 7,0. Kendziora, VI. 296. Kereman, XIII. 290. Keremaneiow, XIII. 290. Kernoz, VII, 83. Kerpiee, zbójnik, XVI. 191-195. Kędzierski, VI. 38. Kiezor, XIII. 290. Kidaneeki, XII, 283. Kiełbąk, XXXIX. 409. Kiermak, XIII. 290. Kiernecek., XXXIX. 396. Kiernozek Stanisław, XJXiXl'X. 408, 410. Kierzkowski., XXXIX. 396. Kierznowski, XXXIX. 407. Kilanowicz Mateusz, XXXI. 74. KilanOwiczowa Mateuszowa, czar., XXlXI. 70, 71, 73, 74. Kilanowiezowa Wojeieehowa, XXXI. 70, 72, 73. Kinal, VI. 38, 70. Kiro, VI. 296. �830 Kisielow Florian, Kiszka, III. 108. 831 II. 197. Klepec Piotr, w. XVII, postać mityczna, XiXX. 213. Kleszka., XXVII. 70. Klim, XIII. 290. Klimek, II. 312. Klimkowicz, XIII. 290. Klimkowicz Demko, XIII. 289. Klisz BazYli, II. 96; XIII. 290. Klocek, II. 309. Kloron Janek, X. 450. Klusaczuk, XII. 283. Kluska .. XIII. 38. Kluza. Grzegorz, II. 2·63. Kłoda, III. 3'84. Kłymek, XXXV. 149. Kłymko, X'X!XV. 78, 116. Klysz, nazwa dziada, XIX. 90; XI. 120; XIX. 90. Kmieć, VIII. 24. Kmiecionkal VIII. 26-35. Kmiecik, VIII. 23, 25-27. Knap Grzegorz, XX. 310, Knapczyk Andrzej, pieśniarz, XXIX. 128. KnatpCzyk Bartosz., l'Joojnik, XX.308. Knapczyk Grzegorz, zbójnik, 306, 308. Knorowicz Joannes, (dok.), VII. 312, 318. Kobryniec Janusz, (dok.), X. 253. Kdbus, XXXIX. 450. Kocanda, XXI. 224. Kocemba.XI. 70. Kocieł Martino .., (dok.), VII. 303. KOciółek, X. 16. Kocuba, x.x:x:rX. 430. Kocur, (dok.), 'XiTV. 161. Koczera, II. 195. Kogutka, XXXI. 110. Kojs, XXI. 220. Kolasa Zofia, XXlXI. 109. Kolasa Mikołaj, XXXI. 74. Kolasa Walenty" XXXI. 109. Kolba, Xl. 69. Kol'bada, X. 16. Kolber, Xl. 69. KoIrkowski, zbójn., I. 179. Kolbusz, X. 135. Kolębiak, XXiXIX. 430. Kołodziej'ł XXXIX. 430. Kołodziej Wawrzyniec, XiXXV. 54. KOłodziejczyk, Xl.' 70. Kotowski, XIII. 38. Komorowski Mikołaj, III. 252; IV. 117, 235. Komorowscy., n. rod.,' VII. 74, 78; XXVIII. 73, 76; XXXI. 81. Komperda, XI. B1; XiXI. 224, 221. Konarscy, XXVIII. 2'8. . Konieczko, IXlIU. 318. Konopaccy, XXVIII. 28. Konował, XiXlXVII. 187. Kopeczowa Katarz., X1XVI. 13. Kopeć. XXXIX. 409. Kopytko, XXXIX. 400, 40'7. Koprzak, XIV. 161. Kopycki, X:XVnI. 2'B. Kopyto Wojciech, XXXII. 75, 76. Kopyciński, XIXlXII.. 7'6. Korczak, XI. 70. Korczażyńskij Bazyli; II. 7. Korczyński Kaz., zbójn. p. Pędzich, XXiXI. 91. Korol Ilko, II. 25S; XIII. 237, 239. Korpiel Maciek, zbójn., XVI. 295. Korycka, czarownica, XXVII. 104105. Kory tarka,., czar., V. 319. Korzan, XIII. 290. Kosel, II. 194. Kosiełka, VII. 183. Kosno Andrzej" VII. 147, 148. Kostka, XXVIII. 28. Kostka Napierski, XX. 303. T j Koszarski Kaz., X'XXIII. 151. Kosz, Koszewski, Koszko'wski, XIV. 23, 76. Koszakowic, garncarz w Pistyniu, :X:X:DX.155. Koszczuk Ignacy, garn., XXIX. 155. Koszczko Lawer, VI. 390. Kościelniak, VI. 295. Kościelnian, VI. 2,96. Kościńska, XIII. 331, 332. Kościołek Jan., XIII. 256. Kościołek Marcin, Kościelecki, XlXXII. 69, 70, 76. Kościółek Jędrzej, XXXII. 70, 76. Kotow, XII. 2B3. Kotowiat, (dok.)" XIII. 290. Kotowic (dok.), XIII. 290. KotuIski, (dok.), VII. 303, 312. Kotula Jan, X,XXII. 74, 76. Kowal, X. 15, 16. Kowal Walenty, (dok.), X. 87. Kowalcyk., XXI. 225. Kowalczuk, I. 162. Kowalczyk Jasiek, zbójnik" /X,Xl.307, 308. Kowalczyk Stefan, zbójn"ł XiX. 306, 309. Kowalczyk Jakób, 2Jbójn. XXXIV. 159, 161, 164. Kowalczyk Kazim., zbójn., XXXIV.' 159, 161, 164. Kowalski Mateusz, garncarz" XXIX. 154. Koziak, XII. 283. Kozieja, XXXII. 76. Kozieł, XI. 120. Kozieński, III. 337. Kozik, IV. 82. Kozina, XIV. 161. Kozioł Anna, IV. 203. Kozły, II. 194., 195. Kozmenko, OOII.283. Kozan, XXXIX. 396, 4lJlI. Kozubek, II. 195. Kozyra, I. 162. Kozy.ra Antoni, XXXV. 54. Kożmen.. XU. 283. Kraćpak p. Proćpak. Krakowski.,. X. 12. Kramarz, XI. 70. Krankszlówa, XXI. 129. Krawczenloo Mik., kobziarz, XVI. 170, 173. Krawczenko Platon, kdblziarz, XVI. 173. Krawczuk, I. 162. Krawczyk, VI. 296. Kreska, XI. 70. Kręcichwost Katarzyna, X. 97. Kroćpak, p. Proćpak, XXXV. 46, 4&. Kroman, (dok.)" ,XlIII. 288, 290. Król Szymon, (dok.), VII. 310, 312. K'ról; VII. 187. Królikowski, XXXII. 76. Królka, XIII. 3'28. Kruczyński, XXXII. 76. Krudynhop, zbój" XII. 326; XIII.3oi. Kruk, V'I. 296. " Kru~ar, VI. 70., 71. Krupiński, XlXXII. 76. Krygowsky Wojciech, X. 253. Krzak, XiXXI. 110. Krzeptowski, XVII. 97. Krzeptowski Wawrytko I, XXXVII. 14. Krzysica, XXI. 220. Krzystyniok., (ak.), XXl. 225. Krzyś, XVI. 402. Krzywda, (dok.), XIII. 332. Krzywda Kasper, XXXI. 71. Krzywdzina Anna, (dok.)" VII, 316. Kubica Filip, XXXV. 50. Kubowicz Marcin, XXXV. 57. Kucek, XXI. 220. Kuchta Szymon, XXI. 215. Kuchtowa F., XXI. 217. �832 Kumik Marcin, XXXII. 73, 76. Kuna, VI. 162 Kurasz Woje., VI. 390. Kuraś Ferdynand, poeta chł., XI.343. Kurek Marcjan, (dok), X. 252. Kurpiński, XXXI. 76. Kuryłowicz Maciej, XXXII. 70, 76. Kurzeniewski, X,XIV. 95. Kurzowska Elźb., (dok), X. 256. Ku'rzyk Wojciech, zbójn., XXXIV. 160. Kuscyn. X. 47. Kusinka, VIII. 25, 206-:-35. Kusznierz Franczyszek, (dok.), VII. 313. Kuszczak, XIII. 38. Kuzenko, XII. 283. Kuźniarski, XXXII. 76. Kwolkiewicz, XXXII. 76. Kuzyk. XII. 283. Kwak, X'XI. 22'6. Kwaśniuk, XII. 283. Kwaśny Bartłom., XXVI. 10. Kwiatek, X'lII. 51. Kwiecik, XIII 51. Kwiecisz, XIII. 51. Kyrpeć, II. 345. Kucia, XI. 70. Kucowa Katarzyna, V. 227. Kuczaj Wojciech, XX;XV. 54. Kuczek Wojciech, X. 256. Kulik Jak., X. 87~90. Kulmina .. X. 48, 49. Kuczieryn, XII. 283. Kudasik Aleks. i JÓz., XXXIII. 198. Kuczmenda, II. 125; V. 391. Kudła Leon, rzeźbiarz lud., ~X,XVII. 4'86. Kudłacikówna Marysia, IX. 188; :XI. 70. Kudzia, XIV. 161. Kuklak Tomek, XiX,XIV. 168. Kulas JÓzef." XiXXIX. 408 Kula"wiak, X,XI. 225, 221. Kulok, X,XI. 220. Kulczak Kasper, :ljooj., XXXIV. 158 Kulczycki, XIII. 38. Kulesza, XJXXII. 70. KuHczycha, czar "I VI 3·89: Kulik, czar., VI. 3·86. Kulik Janek, zbójn., XXVIII. 85. Kulpiński Józef, XJXXII 69, 76. KuŁacz-Kułaczkowski, XXXII.70, 76. Kumaniec Sobek, X. 48. L Labaniak Jakób, :ljbódn."XXXIV. 169. Labański, U. 195. Lachowicz, X. 137; X'XXIX. 430. Lach-Lachowicz, XXXII. 70, 71, 76. Lachendro Franc., I. 70, 194. Lachowskil XIII. 290. Lamelj: Wojtek, XVII. 97. Landowska, x,X'I. 225 Lasak, Zbójn., XXXIV. 161. Lasek, XIV. 161. Lechański, (dok.), XIII 290. Leder, XIV. 161. Leger" XVI. 161. Legień. XI. 69. Lenort, Lenart, XXI 221, 225. Leśniak, XI. 7'0. Lewicki, XII. 283. Lewińscy, X'XVIII. 2a. Lichoń Anna i Bernard, X. 444..,445 Ligas, X,XI. 225. Lipka, III. 384. Lipowski, XL 70. Lira Gabriel, lirnik, XXXIV 168. Liska, XX•. 2164;.xXI. 221,.225. Lisowski, XX'XII. 76. Listera Liszka, Litwin, Lizoń, Lojko, Lorek Ignacy, rzeźb. lud., X. 320, 425. Luber, .. X. 48 LUlbtaczyk, l'Jb6jn., XX. 308. Lulka Wasyl., III. 46. Luzarówna Józia, VIII 30. Józef., X. 45. VI. 296. VI. 71; XXXII. 76. X. 16. tkacz kobierc., XXXV. 190 ł.Lazarczyk, :ljoojn., XXVIII. 're; XXXIV. 169. Lazuka, XIII. 290. Łebińscy, XXVIII. 2H. Łochowiak, XII. 283. Łosajka Woj ciechowa , J0CXI. Ła:bęcki Stan., XXXII. 68, 69, 76. Łabęcki Wojciech, XXXII. 69, 76. Łabęcki Andrzej, XXXII. 69, 76. Lach, XXI. 22'1, 225. Ladykiewicz, XIII. 38. Ladyźyński. XIII. 38; XIV. 308. Lajczak, XXVIII. 91. Łakomy,. XXXIX 430. Łapy ta, XXI. 225. Lastówka .Marek, inform.,XXXII.23. Laszowa, J{J{I. 128. Łaszewski, XXVIII 28. Laś Szczepan, XXVIII. 141. Lata, XI. 'f0. Łata Bronisł,awa, hafciarka. XII.114, 73, 75. Łoprysionka Hanusia, VIII. 27-35. Łoś (Laś), XXI. 225. Łucak, XII. 283. Łukaszyk, XXXIX. 430. Łukomski. XXVIII. 78. Ł~scarcyk, XXI. 226. Łysoń, X220; XI. 70. Łysy Janek, p. Kasin Janek, II. 296. 118, 120. M M. W. R., znachor, Xx,xI II. 123 Macedyn Mikołaj, poeta lud., XiXXIII. 79. Macha Jędrzej, (dok), VII. 316. Machaj, XJGXII. 7·6. Machnyk Dmitro, V. 6&-73. Maciej ... zbój., I. 128. Maciejczyk, XI 70. Macowa Jadwiga, (dok.>, VD:. 303, 304, 303-311. Macowa Zofią (dok.), VIT. 304. Maćko, XII. 283 Madej" III. 337; IV. 414. Madej zbój., IV. 258; XIII. 34 Madej~, zbójnik, XXlXV. 49. Magdziarz Prokop, gęślarz, XJXXI.46. '53 Lud - Tom XL Magdziok, XXI 2026. Magiera, XI. 70. Maksymycha, XIII. 242. Mabgorzata z DziedZJic,(dok.>, XXVI. 2, 13. Małgorzata z Poznania, XVI. 17. Mabgorzata, rybaczka, XXVI. 23, 24. Majchrowic, XXI 220. Majdański, XII. 283. Majercyk Józef, XVI. 94. Makoś, XIV. 161. Maksonowa, X. 96 Maksymycha, XIII. 242. Malczewski Jak., opowiadacz, XVI. 91. Malik Wine., X 45. MaHk, XIV. 161. �834 Malinowscy, XXXVII. 168. Malinow~ki, XXXII. 76. Malisiewicz, II 283. Malowany, XIII. 290. Malastow~ki Festor., XI. 179. Malaszowski, XXXII. 76. Malecki .. XXXII. 76 Małek-Malkiewicz, XXXII. 70, 76. Małek Ignacy, XXXII. 71, 76. Małynowskij M. IV. 59, 176. Małysa Jan Kanty, lXIV. 162. Małyszow Barlaam, IJ:. 197. Maniecki, X. 96. Maniecki Romuald, VII. 179. Manyowicz, (dok.)., XIII. 290. Mańko, (dok.)" XIII. 290. Marancja, czarownica, XIX!. 101. Marcin, X. 16. Marcinowa czalI'ownica. V. 160, 161. Marduł.a Wojtek, górnik, ITI. 266. Marek z Cichego, zbójnik, .xx.. 3W -300. Marek,. X. 16. Marek Franciszek, XXI,. 216. MaI"iasz Antoni, garncarz, XXIX.154 Marmur, VI. 70. Marsałek, XIV. 162. Marsatek, XIV. 163. Marsolek, XXI 221. MartykaPiotr, II. 312; IX. 258. Maryna~czarownica, VIII. 269. Masarczyk Majcher, zbójn .. XXOCIV. 160, 1,69 Masel, X. 16. Maszko, (dok.), XIII. 290. Maślonka, XI. 70. Maśnica, X:XI. 226. Mataj, rozbójnik. XXX. 213. Matej,a, XVI. 402. Matejka, zarownica, V. 319. Maternowski, VI. 70. Matlak, XIII. 43. 835 Matocha, czarownica, XXXVII. 304. Matura. XI. 69, Matusik Józef, X. 27. Matwiejczuk Stepan, III. 46. Matyja, XXI. 221, 226. Mauczyna Regina, (dok), VII. 311, 316. Mazanowska Zophią (dok.), VII.3'19, Mazgaj, X. 12. Mazur, XUI. 288., 289; XIV. 163. Mazurek, XIII. 290; XX:XVII. 168. Mazuryk, XII. 283. Mącka Albert, (dok.), VII. 303. Mącka Stanislaw, (dok )" VII. 319. Mącka Wojciech, (dok.); 309. Mączka Mikołaj, (dok.)" VIl. 316. Mehedeniusz Marko, rzeźb. IX. 96. Melnyk, XII. 283. Mentel Piotr, zlotnik, XXXI. 00. Metlak Bronisława" XXIII 139. Mędrek, XXXII. 76. Mętelak Maciej, XXXIV. 160. Michajluk, XU. 283. Michalikówna Marysia, VIII. 417 Michalski Franc., XII. 24. Michalski Maciej, XX:XII. 71. Michalkiewicz, XXXII. 76 Michałek Jan, (dok.)" VII. 310. Michałkowa" (dok.), VII. 3'10, 311. Michna, VI 71. Michniak Jan, spi:nkarz, XXXI.. 6'1. Michniak Józef, spinkarz, XXXII. 67. Michnicz Andrzej, XXV. 17. Michnowa Katarzyna, (dok.), VII 307. 308. Michora, X. 16. Michowa, X. 16. Miczek Wojciech zlbójn" XXXI 83. Mida, X. 16. ' Miechorczyk Wawrzyn, XXXV. 54. Mielniczuk, I. 162. Mielnik, I 162. Miętus Klemens., zbój n., XX.I. 226. Migas, XIV, 163. Migas, XIV. 163. Migdałek. XI. 70 Milina Jakób, VII. 184. Mika, X. 16. Mikoś, XXI. 221. Mikora, XIII. 51. Mikosz, VI. 71. Mikulonka Antosia, VIII. 25, 2635. MikuliC., n. 183. Mikut, X'IV. 162, 163. Mirczuk, I. 162 Misiowska Zofia, XlXX1. 110. Mistrik Baltazar, II. 79. Miś, X. 16. Mitietiuk Jewdokia, znachorka, XIII 118. Mizera, XI. 70. Mizerka Anna" XXIV. 170. Miziak, XIV. 163'. Mizian, XIV. 162. Mleko Blasio, (dok.), VII 310, 312. Mlodzik, XI. 70. Młynarczyk Marcin, XXXI. 70. Młynarczyk, ~XIV. 169. Młynarz, VI 70. Młyński Wojciech, XXXIV. 162. Mniszek, XXX. 204. Mocarny, XVI. 402. Mochnacki, XIII. 38 Moczerniak, VII. 175, 176. Malek, XXI. 221. Moroń, XI. 276. Mosór, XIV 162., 163. Motal, XIV. 163. Motas, poeta lud., I. 63; IX. 311. Motruk, XII. 283. Motyl Józef, VII. 176. Mozołowski, XIII. 38. Możdźech Grzech, XIV. 28&, 290. Mroczek, X:XXII. 76. Mrowiec, XIV. 263. Mrowiec, zbójn., JCXVIII. 89. Mrozek, XXI. 226. Mróz S t.., dudziarz, .xxVII. 155; XXXIX. 128; XXXI. 146. Mrzygłód, XI. ~o M:ścisz, X:X:XII. 76. Mucha, IX. 3'58; XXXIV. 169. Mucha'r, 1. 336 Muschewitz, (dok.), II. 119. Musiał Szczepan, IV. 326; V. 274. Musor, zfbiójn., XXXIV. 162. Muszyński, 'XIII. 331. Mydlak, XI. 70. Myjak Jan, poeta, IX. 2M-256. Mykietyn, XII. 283. Mysiaczek Kunegunda, maI. lud., XII. 120. Mystek Jan, XI. 316, 317. Mysza Teofil,. XXXIII. 26, 27. Myszka, II. 309; X. 12. Myszkowsk,a Józefa, XXIII. 139. Myszyniec Jan, XXXIV. 162, 163. Myśko Wasyl, XXXIII. 79. Myśko MikoŁaj, XXXIII. 78. Mytetiuk Jewdokia, znach., XIII. 118. Mytluk, XII. 283. N o Nachajski Józef, X.XXII. 75, 76. Nagier Antoni, XXXII. 75, 76. Najbor, XI. 69. Najbuk, I. 162. 53· Nakonieczny Józef, X. 352 Nap Tomasz,g"lrncarz. XXIX. 155. NaWrocki Józef, (dok.), VII. 318. N.awrocki Wojciech, (dok.), X 255. �83? 836 Nazar, I. 162. Neoel Franc., garncarz, XXVIII. 104. Necel L., ,g,arnc., XXXVII 485. Neumann Dawid, II. 194. Nicałek Marcin, (dok.), XIII. 250; XX:XII. 69, 7,6 Nied:riałek, XXXII. 76. Niedzielski, XII. 283. Niedziołka, XI. 70. N.edźwiedź Wiselka, II 131. Niemczyk, VI. 296. N.iemkiewicz, XXX;II. 76. Nieroda, XIV. 62. Nitka Rozalia, IV. ao; VIII. 00. NiZiołek, VI. 70. Niźnik Wojciech, XXXIV. 169. Nosek, IX. 358. Nowaczyk Mikołaj i Łukasz, 2Jbójn, XX. 309. Nowak, X. 16. Nowak Andrzej, (dok.), VII. 310. Nowak Michał, XXXI 36. Nowobielski, XVI. 406. N<lworolnik Szymon, VIII. 259. Nowoświat Marcin, XXXII. 7-6. Nycz, VI. 38, '):0 Nyr, czarodziej złośliwy, XXV. 78, Nysz, XIII. 290. o Obrochta Bartek, XXXI. 146, 147,150. Obrochta Urban, XX. 306. Ociepka TeofiJ., mal. lud., XXXVIII. 254, 276; XXXIX. 318, 319. Oczkowic Jan, (dok.), VII. 310,312,318. Odźka egzorcysta, XX,XIV. 43. Okteba Józef, g,arncarz, V. 167. Olbrycht, VI. 71 Olechowski, XXXII. 76. Oleon, XVI.' 292. Oleksa, (doh.), XIII. 288. Oleksiewicz, VI. 296. Oleksiewicz Jan j; Justyna, X. 444, 445. Olelkowkze Słuccy, III. 104, 108 Oleski, XXVIII. 28. Oleksa, VI. 367. Oleksina, czarow., VI. 336-300 Olszyniak Józef, X. 94. Oreksiuk Petro, XXXV. 78. Osuch" X. 16 Ozorek Sebastian, X. 8-7. Ożga Stan., X. 257. Ondraszek, zbójnik, XVII. 121; XXV1II. 75; XXXV. 157. Onuf1ak" (dok.), XI. 17,9. Oprych JÓz., IX. 169. Oprych Marcin, IX. 259 Oraczewska Katarz .., X. 220. Orczykowski, XXXII. 76. Orlecki, mal. lud, xxx. 15,2. Orłowska ',Zuzanna, czar., XXVlL. 104. Orsulok, XXI. 226. Oskoła, XII. 315. Oskwalrek, (dok.)" XIV. 162. 163. Osuch, X. 16. Ośniakowa R., znachorka, VI. 18. Otremba, XXI. 226. Owczarczyk, XX;'XII. 7,6. Ozdonka iRegina, (dok.), VI:I. 320. p Paciak, IX. 264. Paceyko Ma,xitn., czar. (dok), XXX. 204, 205. Paciorek. X. 16. Pacyga, XIV. 163. Paczyzak Szymek, 2lbójnik, XXXIV 119, 170. Pająk, VI. 296; XIV. 162, 163; XVI.'405. Palac Szymon, XXXV. 54. Palacky, X 145. Paluch Józef, X;IV. 163; XXI. 221. Paluch Bartłomiej, zbójnik, XXXIV. 161. Paluchowa, XXXIV. 160. Paluszonka, XXXI. 170. Pałosz, XI. 70. Pałubieki, XXVIII. 28. Pampuszka, czar., V. 319. Panasiuk Mikołaj. I 162; III. 46. Pańczyk Wojciech, X.XXII. 69, 77. P,anek, I. 162; XI. 70.' Paniuś, I. 162. Pańko Makuch, X 215. Pannowa Anna., (dok')i, VU. 321. Papieszczyk Jan, zbój n.. XX. 306, 310. Papież Józef, XVI. 94 Pasieka, XIV. 162, 163. Paszkiewicz, XIII. 38. Paszkowa Katarzyna, cza'r., XXVI. 9 Paszkowic Błażej, (dok.). VII. 318, 319. Paterkowski XXXII. 77. Paterkowski' Jan, (dok), XIII. 251. Patra, IX. 358. Patrij Jerzy, XIII. 237. Paweł z Cichego, XX.309 Pawlak, XIV. 263. Pawli'ca., XI. 70. Pawlik, XI. 70; XXXVII. 211. Pawlikowscy, VI. 183, 184. Pawlikowski, XXI. 226. Pawluk, XU 283; XXX.. 136. Pawlusiński, XXVIII. 90. Pawluszkiewicz, XXXV, 46. Pawłoś, I. 162. Pawłowscy.. XXVIII. 28 Pawłowska, p. Twardowska, XXVIII. 127. Pawłowski, :XXXII. 77. Payszowa, XXI. 129. Pelczar, VI. 38 Pelka, Marian, mal. Iud., XXXVIII. 269. Pendrak Kazim, game ... (dok.), XIII. 247, 248. Pendrak Wincenty, XIV. 288. Peniak, XIV. 163. Perederuk, XII. 283. Petrycha, czarow, VI. 386, 387. Petryczuk Michajło" XXXV. 78. Petryszyk Jurko, XIII. 237. Peyrer K., I.. 147. Pędziisz, XI 27'6. Pęcak K., (dok.), XIII. 255. Pędrak, XX:XII. 77. Pędzich, :zJb6jn.,p Korczyński Kaz. XXIXI. 92. Pędzisz, r. 27<6. Pęgowska, (dok.), VII. 319 Pęgdwski Andrzej, (dok.), VII. 319. Pęksa, XXI. 226. Piarnak,. XIII 290. Piaseczny, XlV. 162, 163. Piasek, XIV. 162, 163: Piiast, X. 129, 134, 219. pią!kiewiCZ, XIII. 38 Piechnik .. X. 16. Piechowecki, VIII.23, 148. 'Plechowicz, IX. 265. Piekarczyk, VI 296; XI. 70. Piekarczykowa, (dok), VII. 31L Piekarz, X. 16. Piek.arz Matwin, VI. 390. Piela Wojc, IX. 208. Pielesik, VI. 291. Pieracki, XIV. 201. Pieron Jan, IX. 26. Pierzchała, II. 335, 375; IIJ. 91, 190. 2814-287, 385; IIV. 107, 236; VI. 296. Pierzchała Marcin, VIII. 259. Piesek, XI, 70 Pietrasin Joachim, XXVIII 91 �839 838 Pietraszek, XI 70. Pietruch, I. 162. Piestrzek, XVI. 295. Pihaniuk, lXiII. 283. !Pilch Jur, tkacz, II. 133. PiJipicha, czarown., VI 386-388. Piłacik Antoni, XXXII. 69, 71, 77. Piotrowski, XXXII. 77. Piórecki, IJX'.264. Pióro., XIII 38. Pindel Tomasz, zbójn., XXVIII. 92. 'Piprus, XVI. 397. Piskozub, VII 219. Pitoń, XXI. 221. Pityński Wincenty, XXXII 75 77. PLwowar Kazim .., XXXV. Piwowarczyk, 70. Pluta Andrzej, XX. 294. !Placek, X. 16. Płachta Stanislaw, VI. 365. Pławiccy, V. 246 Plaza, VI. 70; XIV. 64. Płonka, XIV. 64; XI. 70. Pniwczuk, XII .283. Pablocki, XXVIII. 28. 'Poborski Woje., (dok.), XIII. 330. Pocipajluk, XII. 283 PodgórsIci, XXIV. 95. Podgórski, X. 19. Podgórski Józef" (dok.~,. VI.!. 303, 310., 3i18 . Podhorodyński Hilko, III. 46. Podkowa Wojciech, X. 254. Podkówka Maciej, (dok.), X. 254. Pogaren, II 119. Pokrywka-Pokry'wczyński Ant. X!XXII. 69, 70, 71, 77. Pokusa Stasiek. XVI. 298. Polak, ~I. 70; XIV. 162; 'XJVI. 94. Polak Francisek, XX. 247. Polek, XI. 272. Pollak, XIII. 38 Pomietło, VIII. 261. xi 59. ' " Li Pończoszak, XII. 283. Popiel, X. 129, 219. Poplawski Woje .., XXI. 126. Popowicz, (dok.), XITI. 290. !Poprawa, II. 348, Porębski, XXXII. 77. Portasz, zbój , XXXV. 44. Portasz Martyn, zbój n., XXXI. 88. 89. Portasz Pawel, zbójn., X:XXI. 89, 90. Potocek, II. 309; VI 295. 'Pouch, XII. 283. Powalscy, XXVIII. 28. Prącik Franc .., XXXII. 75, 77 Prątki, XXXVII. 168. Pręciak, spinkarz, XXXI. 67. Prędota, Prandota, XIII. 37 If'roćpak, zbójnik, XXVIII. 71., 72, 78, 80-83, 85-87, 90; XXXI. 66, BS; XXXIV. 157; XXXV. 41, 42, 47., 48. Prokopiuk Anna, XXXV. 127 Prokopowicze, ,górnicy, III. 266-288, Proskornik, dok.), XIII.' 290. Prosterniak Jędrzej, XXXII. 75, 77. Prugar, VI. 38, 70 Pryjmak, XII. 283. If'rządziel, XXXIV. 160. Przedpełski XXXII 77 Przeklasa jan, MichaŁ' i 'Piotr, IX. 358; X. 86. Przemilski, XXXII. 77. Przeworscy, XXVIII. 28. Przybyła, II 236. If'rzybyłka, X. 18. Przybyło Feliks, X. 89. Przybyło Stanisław, X. 89. Przygoda, II. 195 , Przysucha Jak., XXXII. 68, 77. Pszczolarka, III. 331. Pszczołek Melchior, XXVII. 112 Ptasińskl. XX,XII. 77. . Pyka Ludwik, rzeźbiarz lud., XXXIV. 291. Pyrtek Wojtek, figura sowizdrzais., XXiXI. 140, 143. Pysno., X 16. Pytel, XI. 70. Pyter, VI. g8, 70. Ptaszek, XI. 7,0. Puchała, XI. 70. puchnowa, czarownica, XXX 207. Pucko, XXXII. 77. Pulikowski, XXXII. 77. Puliński Walenty, tkacz .. XXIX. 18. Puskarczyk, XXXII. 77 R Rabiaszka Justianna, (dok.), VI.I. 318-321. Rabszona, czarownica, XVI. 149. Rachciak.. (dok.), XIII. 290. Raczkowski, XIII. 38 Raczun Ad., XXXI. 171. Raczniczka Marunka, VI. 273. Radek, XI. 27:6 Radwan, XIV. 162, 163. Rad'wański, XIII. 38. Raisz Stanisław, (dok.).. VII. 303, 312, 318, 319 ... Rajchel, VI. 38. Rajda, XI. 69. Rak, II. 309. Ranica Józef, VI. 365 Rapsawicz, (dok.), lXIII. 200. Raragowskl Ołeksa ,inform" lXIII. 233, 234, 242. Raszka, czarow·, V. 319. Ratułowska, XXI. 226. Ratkovic., II. 183. Regiec L., VII. 177. Rembowscy, XXVIII. 28. Renda, XXXIII. 26. Reszko, XIII. 38. Ria'binin, śpiewak lud., XlI. Robak, V 43. RaIbIel, XIII. 38. Rodzyczka Katarz., Rogosz, X. 16 Rokowski, XI. 70. Rokserowicz Jan, sołtys, VIII. 263. Romaniuk Maksym., III. 46 Romańczyk, XI. 70. Rosół, czarownik, XXX. 204., 205. Rospark Błażej i Stanisław, (dok.), X 87, 90. Roszczyński, XII. 283. Roszka, V. 58. Rowenczuk, XII. 283. Rozonowski Józef.. opowiadacz, 341. (dok'>, X. 253. II. 64; VIII. 168, 169. Rozpara Błaźej, X. 90. Rozraźewski, XXVIII. 28. Rój Wojciech, XI. 52. RUlbin, XXlXI. 132 Ruczka, XIII. 3,8. Rumos Jasiek, XI. 317. Rup, X'XXII. 77. Rusin, XIV. 162, 163. Rusnak Maciej, XXXV. 58. nusnak Urban, XiX. 306. Ruściek, (dok.), XIII 290. Ryiba, X. 16. Rybczuk, XII. 283. Ry;bicka, XIII. 251. Rychwalski Szymek, XI 179, 180. RyczoW, XIII. 290. Ryczyn, X. 18. Rygiel, VI. 70. Rylski, XIII. 38 Rymbala Mikołaj, VI. 273, 274. �841 840 Rymsza XXIV. 95. Rysiak, Xl. 315. Rystyna -wróżka, IX 390. Rytek Wojciech, XXXI. 81. Rzepianka, IV. 81. Rzepiela-Rzepielski, X.XXII. 70, 71. Rzepiński Antek, II. 265, 266 Rzemnowic Jakób .. (dok.), VII. 318. s S. K." poeta ludowy" XX.xlU. 71. Sabała, XXI. 246; XiXX. 77, 79, 83; ,XXXV. M} Sabala Jan, VI. 411; XI. 102; XU.2174; JeIII. 149, 150, 152, 155; XV. 157; XVI. las; XXI. 2416;XXVIII. 7ti, 81" 198; XXX. 83, 87, 118; XXXVII. 8, 21. • Sadło, I. 162. Safar Fiedor, (dok.), XIII. 288. Safraniec, XIV. 163. Saguna, XVI. 94. Salanec, X!XXVII. 204. 8aluk, I 162. Sałecki J., XIII. 246, 248, 249. Sałlęga Grzech, ~xrI. 69, 77. Samalak Jasiek, zbójn., XX. 307 Samecki, XIII. 38. Samek Wojtek, IXiV,I.296. Samoch, Xl. 276 Samofa, XI. 27'6. . Samokieszyn. XII. 283. Samulak, I. 162. Sanczuk Onufry, VI 258. Sankowicz Aleks., 1. 62. Sankowski, XXIV. 95. Sapieha, XXVIII. 2B. Sarkowa Zuzanna, )GXXI 75 Sariej, XIV. 162, 163. Sarnecki, XiXI. 221. Sarniak, XXI. 226. Saroma Franc., XIV 280. Satanik Łukasz, zbójn., XX. 306. Sawczuk Iwan, czarownik, VI. 260, 2&1. Sawolczat. dok), XIII. 290. Sawoyka, .xIII. 290. Sawtyruk, XII. 283. Schabiński, XIII. 38. Schmyd, VI. 38. Scurek, XIV 162, 163. Scypta, X.XI. 221. Seliga, X'X:XI. 67. Semeniuk, J{II. 283. Sender, XIV. 162, 163 Serafin.x'. 16. Serafiński, XIII. 328. Sereda, I. 162; IX. 87 Seredniszczak, (dok.), 'XIII . .290. Ser.glowie Józef i Wojciech, zbójn .. X:XXIV, 169 Sępek Paweł, (dok.), XIII. 2,55. Siadubiec, XIII. 290. Siatka,X. 47 Siąkałek, X. 16.. Silbitka Józef, XiXXII. 73, 77. Siciarka Zofia. XIII. 330. Sidek, II 195. Siebidlio, XIII. 290. Siecka, X:x:I. 221. Sieczka, XXXII. 77. Siekierżyński, XIII. 38 Sienkowicz, XIII. 290. Sienkowicz Walenty, XXIXI. 74. Sieńkowicz, XIII. 290. Siepok" X:XI 221. Sieprawski Jan, (dok.), VII. 303, 310, 312. Sierdło, XIII. 290. Sierpowicz, II. 195. Siestrzewi!towski, XIV. 299 Sikońcyk, XIV. 163. Sikora. IX. 266; XIII. 38. Sikora Michał, XI. 306 Sikorczyk, XIV. 162. Siliwurka Prakseda, XXI. 145, Sip, VI. 71. Siracki Serafin, XIII 287. Sirman Hnat, XIII. 119: Sirwin, XI. 70. SitkQ, ,x,. 16. Siuta Andrzej, lIr. 242. Siwak, I. 162.. Skarbek, Xl. 276. Ski!ba, XIII. 290. Skibaczyk, zbój n." XXXIV. 164. Skoba, lirnik, XVI. 173. Skobel, XI. 80. Skoc. 1. 162. Skoczowa Dorota, cza'r., X'XVI 21. Skoczylas, XIX. 50; XiXXII. 77. Skolnik, XlV, 163. Skołyszyn Dmitro i Nykołac XIII: 116. Skomorowski Wasyl, VI. 272. Skora Antoni, I;X. 294. Skowron, XI. 70. Skowroński Walenty. VII 115. Skrypnyk, XIL 283. Skrzynecka Zofia, (dok.), VII. 303, 305, 309. Skrzypiec, XI. '70. Skuba, XXXVIII. 253. Skupień, XVI. 94; XXI. 226. Skuta. IV. 16\ SIecz Jan, XXVI. 19. Slufa, X. 16. Słodyczka Jędrżej, X:XXI. 146. Słodyczka Jędrzej z Zubsuchego, VII. 192. Słowiccy, garncarze, X'XI!X. 155. Słowik Wojciech Franciszek, VIII. 260. Słubycky Jak.: XliX. 121. Słuszka JÓzef,XXXI. 84. Słuszk1ewicz, XIII. 38. Sływczuk Wasyl, XXXV. 77, 100. Smalcowa Regina, (dok.), VII. 311314. Smarecki, VI. 70. Smaza, XI. 70. Smetaniuk: XII. 283. Smolec, Xl. 69. Smoleń, XXI. 214. Smolka Marek, VI. 365. Smołka Michał, zbójn., X:XXI. 90. Smorug, czarownik, IXVI'I. 114. Smółka, X 13. Smu'ryj Pilip, hutornik, XXI. 139. Smyrak., XlV. 163; XXVI]I. 139. Smyrak, zbójn., XXVIII. 80, 83, 85-87 Sobaniak, XIV. 163. Sobański, XIII. 5. Sobcak, VII. 183. Sobcok, p. Sobczak Sobczak, XXI. 221. 'Sobczuk, I. 162. Sobek, X. 81. Sobko Hryć, III 46. Sobolewski Tadeusz, VII. 178. Socha, I. 180; IX. 358; XIII. 290. Sojka, IX. 3'58 Sokieruk, XII. 283. . Sokieruk Iwan., XIII. 114. Sokołowski Wincenty, xx,xn. 71, 77. Sokołoszyn, XII 283. solenka Maciej, X. 2114, 215. Solon, XIII. 38. Sołczański Błażej, zbójn., XXVIII. 89 Solek Michał., XIV. 163. Sołtysik, VI. 296. Sołtyska Aleksina Marianna, czar., ~XIV. 17'0. Sonsiadka Stepan, III. 46 Sordyl, XI. 70. Soroka, (dok.), XII1.20o. Sowa, VI. 296; XI 70; XXXIV. 159. �842 Sowińska Jadw., (dok.~,.X:I.II. 332. Spil, X. 16. Sporniak, XIII 290. Sproch, XXI. 221. Spyrka, XIV. 163. Sroczyński Michal, VI. 390. Srogi, XIII. 290 Sroka, VI. 296; XI. 70. Srol, XOCI.221. Stachoń, X. 16; XI 276. Stadniccy, XXXVII. 176. Stafiera, XXI. 221, 227. Stalina Katarzyna, (dok.), VII. 313 Stama Krzysztof, XXXV. 58. Stańco BŁażej, XXJXV.·4'9. Stańczyk, IX. 264. Stanek, XXI. 227. Stankiewicz, XXI. 127-133, 135. Stankow]cz Piotr, X. 215. Stankówna Zofia, Ix.. 26. Stanowski, XXXII. 77. Stańdzionka, VIII. 29. Starak, XIII. 38. Starzyński, XII. 283. Stasica Maria. X. 40. Stasik, .xXI. 227. Staszek Krzysztof, XXJXV. 58. Stasziul, XiXI. 123. Stąporzanka Regina, XXXI. 00, 81. Stec, X,IV. 163. Stec Jan, XXJXII. 68. Stecko; XXI. 221. Stefaruk! XII. 283. Stelmach, IX. 266. Stempiński Stan., XX'XI. 71. Stepkowiczówna EliJb., czar., XXVlI. 59. Sterba, II. 195. .Sterniczuk Wasyl., III. 46. Stękała, XXI. 227. Stoch, XVI. 94; XXI. 227. Stojak, VI. 70. Stoklosa, VI. 2~6. 843 Stoklosa Wojciech, X. 255 Stopa, XIV. 163. Stopka, XVI. 392. Storetik Andrzej, X. 87. Stosbwicze, II. 119. Stosowie, II .. 119. Stoszko, III. 340. Strachowa., (dok.), VJiI. 307, 308. Strama, XXI 221. Stręczkowa Józefa, XXIII. 132. Strojek J., V. 200. Strok, XIII. 200. Stróż Maciej, 2Jbójn, XXXIV. 169. Strusiak, XXIII. 132. Strycharzowa, czar .., XXI. 128--131. Stuglik, XI. 69. Styslowicz Jan, (dok), XIII. 289. SubaŁa J., III.' 26,6, 271. Subik, XI. 276. Such, VI. 70. Suchorabski,. VIII. 91. Sudylo, XXXII. 77. Sudzicha, czarownica, XXX. 205, 200 Sufla, dziad, XIX. 50. SukieniJk, X. 16. Sukienniczka, (dok }.,.VII. 316-319. Sukiennik Rabiasz, (dok.), VII. 316. Suleja, XVI. 4105. Suleja-Tylko Andrzej, XXJX. 193. 196--199. Sulek, III 343. Sumaruk Hawrylo, X,X'XV. 78. Sumaruk Nykola, XXXV. 83. Sumera Wojtek, XVI. 88. Surleta, XIV. 163· Surma Franc., X. 94. Surowiec, zbójnik, V. 122. Surowy, XXVIII. 235. Surzyn, XIV. 163. Susiadczycha, III. 46. Sutor Antoni, }CX!XV.5,7. Suwaj, XIV. 163. Swajnosz Jan, Mjn., X:X. 300. Sybura Paweł, grajek, XV. 63-66. Sydo, Sydło, IX. 127. Sydoruk Hilko, III. 46. Symoniak Michal, spinkarz, XXXI. 67. Symęconka, VIII. 25c-35. Synuk, L 162. Sysak Jurko, X. 214. Szabelski JÓz., tkacz, XXIX. 86. Szaflar Jasiek, zbójn., XX. 308. Szafraniec zbój., XX. 99. Szafraniec' Krzysztof, XI. 3QO. Szafrański, VI. 38. Szafrański Jan, XXXII. 68, 77. Szaja Rubin ,kuferrri$, XXXIII. 141 Szajna, VI. 70. Szajwaj., XXXII. 77. Szalona Jadwiga, czar., XXVI. 11, 14 Szarek, VI 296. Szarek Kasper, zbójn., XX. 308. Szatkowski, VI. 70. Szczepanka Zofia, (dok.)., VII. 307 Szczepański JÓz., tkacz .•..XXIXi. 86. Szczotka Józef X,X:XV. 51. Szczotka Jurek, xxxv. 51. Szczotka Stanislaw, XXXV. 47. Szczotka Szymon, XXXI. 90. Szczuciński, X:X.XII. 77. Szczurek, VI 296. Szczwrowski, ])~. 293. Szczypta, J:X. 266. Szefc, X. 16. Szekieryk Petro, Xx",(V. 78 Sze1ążek-Szelążkiewicz SebastiJan, X:X:XU. 69, 77. Szepielewicz Domna, XX1XI. 70. Szepielewicz Fillip, XXXI. 70. . Szergiel Wojciech, zbójn., x.xXlv. 167. Szerglowiec Józef Wojciech, XXXIV. 169, 170. Szewcowa, (dok.), VII. 306. Szewcowa Zofia, (dok.), VII.309, 311. Szewczyk, X.X:XII. 77. Szewczyk Jędrzej., V. 225. Szkatulina Jadwiga, (dok.), VII. 308 Szkatulina Zofia, (dok.), VII. 307,311. SzkIa'rczyk Franc., XVI. 90 Szkotnicki Woje., XXXII. 71, 77. Szkryblakowie bracia, art. lud. XiXI 45. Szkutnikówna, X,XXI. 110. Szlody, XIII. 290. Szmaciarz Franc., p. OrkanWład., XXXIV. 271, 289. Szonko, XII. 283. Szopan, VI. 70. Szost Tomasz, (dok.)., XXVIII. 91. Szos taczka Agnieszka. XXXI. 110. Szott, X. 16. Szperka Thoma, (dok.), VII. 3'10 Sztaras, III. 305. Sztefurak Iw,an, XXXV 78. Szuchaj, XUI. 290. Szulc Ignacy., XX,.'(lI. 75, 77. Szum-iIas, X1XXII. 77. Szumowa K. J, czar., XXI. 128. Szuster, VI. 70. Szwed, IX. 266. Szydlowski, XXXII. 77. SzyguŁa, VI 296. Szykman Fedor, XXXV. 77.. 81, 122, 12'8. Szymała, VI. 296. Szymoniak Patia, inform. śpiewaczka, V. 74-7'8. Szypuła Andrzej, XXXV. 52. Szyszarko-Stawiecka Anna, III. 10~. Ścibor Śdborzyc, VI. 289, 290. Ślączka" XIII. 38. ŚUsz Boleslaw, IX. 258. Śliwa Jan, IX. 258. Śliwiński Józef, opowiadacz, XVI. 100. Ślusarczyk, zbój n., XXXIV. 164 Ślusarczyk Wawrzyniec, XXXII. 74. �Świerczek, VII. 92. Świerczyński, XIII. 38. Świentek, XXI. 221. Święch, XI. 276. Świętek, XI. 276. Świstak, VI 70. Świsulski Sebastian, VII. 318. Świszko, XIII. 290: Śmielowski, XX.XII. 77 Śmietana Jakób. XXiXI. 84. Spiewak, XXXIi. 77, .śpiewak, zb6jn, XXXIV. 169, 170. Śtaridecka, VIII 23, 148, Śtudra, X. 43. S'wiatówna, (dok.), VII. 306. Świderek Gregorio. (dok), VII, 312. XXX'!. 67. Tatara Jan,X. «. Tatarzyna Jadwiga, VII. 307, 312, 315. Tebliczka Hryć, XIII. 2'88. 310, Telesz, VI. 7'0. Telnicz de Katarzyna, czar., XIX. 127 Tempski. XIXVIII. 28. Terebecki, (dok), XIII. 290. Terentiuk, XII. 283. Thika, XIII. 290. Tkaczuk, XII. 283 11hlsty, II. 195. Toczko, X. 16. Toka,gazda, II. 203. v Valter Frae" szychtarz zakop, Vlas, żebrak, III. XXI. 139. 247. T Tabas, X. 17. Tabaszewski, X. 17. Tabernator Stan., (dok), XIII. 288. Taborek X. 16. Taborski, VI. 296. Tasicka, VII. 307. Tacik Grzegorz, XXiXI. 110. Tadrał.a, XI. 70. Tadziok, p. Bachleda Marcin, XVI 3·99. . Talaga, X. 47. Tanasijczuk Nykolia XXXV. 78 Tańcula Jan, XXXV. 54. Tarnica, XXXV. 7<8. Tatar Szymon, Symcio, XVII. 97,100; Twarożek Wojciech, zbójn., XXIX.IV. 161. Twaróg, II. 236. Tworzydło, XIII. 38. Tymofijczuk Własi:i, XX'XV. 78, 90. Tymoczko, XIII. 290 Twardosk~ Twardowski, VII. 2411. 241. Tokarski, XXXII. 77. Tomasny Tomasz, XIXVIII 91. Tomasz z Cichego, X~X 309. Tomkiewicz, VI. 38, 70. Tomczalik Janek, XXXI. 91. Tomlan, XIV. 263 Toporczycy, IV. 337. Torba. XIV. 163. Tramowa Agnieszka, X'XXV 54 Trembeccy, XiXVIII. 28 . Trewęnda, X. 13. Troszecz·ka Zuzanna, II. 137 Truchimczuk, XU. ~83. Truszka, XIII. 38. Trybulski Jan, VII. 318. Trygar" VI. 71. Trzaska, XI. 7'0. Trzebuniak, XIV. 163 'JIrzepaczonka Marysia, VIII. ·260, 261. Trzewiczek Antoni, IX. 178. Tuezmo, X 16. Tupa'k, I. 162. Turek .. X. 16; XI 70. Turkowski, XIII. 3B. Turowski, VI. 38. Tylka Tomasz, III. 248. Tylko" (dok.), XlIII. 200. Tymiński, XII. 283. Tymofijczuk KaSiunia, XX:XV. 78. 157, 161. u Uruski, X<X'IV.95 Usaczycha, znachorka, Ukrainiec, XII. 283. Uliński, XXXII. 77. Umiński, XXXII. 77 .. Urban, VI. 162. Urbańczyk, VI. 296. Ur.biański Jan, XXXI 90. Urbański Wojciech, X. 4'5. . UstarbowScY,X1XVIII Ustupski,XlXI. Ustupski Franek, III. 22, 23 28. 227. XVI. 94, 1Jstupski Jan. XVI. 94 w Wasylewicz, XIII 290. Wasyliew, XIII. 290. Wasyłyńczuk Hryć, XUI. 34. Wasyluk,. XII. 283 Wasyłyszyn, XII. 283. Wa,szczyło Józef, XXXII. 23. Watychowicz Jan, XXiXI 74. Waw..ro Andrzej, XXXV. 177. Wawro J., świątkarz, art. lud., XiXiXVII. 286. Wawro St., rzeź,b., XXXIV. 291. Wąchał.a Grzegorz, VIII 2,58. Wąti:oba, XXXVII. 168. Wcislo Piotr, XXXV. 54. Wciślak Józef, XIV. 295. Wciślok, XiXI. 227. Wdowcyk, XVI. 196. Weber Jan, VII. 17'9. Wełniak Jan, XXXV. 47. Weły'czka, I. 162. Wendzicki, XXXI. 70. 76, 77. Werkunka, wiedźma, VI. 389. Wacławowicz, VI. 296. Wajdek Tomasz, XXlXI. 88. Wajs, VI. 3B. Wakula Madej, Zibójn., XXXI. 90. Walc oki, XVI. 402. Walczak Wojciech, X1X1XI85. Walency, VII. 183. Waligóra Franc., XXXV. 50. Walkosz, zbój n.; XX. 308. Wała, zbójn., XXX. 19'1. Warchol, VI. 296. Warczuk,. XII 283. Warta, XIV. 163. Wartał.a, XIV. 232. Warzecha, IX. 358 Warzecha Mar.cin, (dok.), VITI. 259. Warzecha Regina" (dok.), VIII. 2,5'9. Warzecha Wojciech, (dok.), VII:I.2'59. 259. Warzycki, XiXXII. 77 Wasil-Wasilktewiez, XXXII. Wasilowski, XXXII. 'm. �846 847 Werwyeczka, (dok.), XIII. 290. Wetula Kajfasz, spinkarz, XXXI 67. Węgrzynek Jan. (dok.), X. 87. Węgrzynowicz, XIII. 38. Wiaz, Wiazula, XI. 52. Wicherkowa, XIV. 378 W1duch, XI. 276. Widzis, )eX( 227. Wiecheć, XIV 163. Wielkowicz Stanisław, XXXI. 74. Wielkowicz Szymon, XXXI. 92. Wielopolscy, II. 236; XXVIII 28. Wiercimak, XI. 70. Wieribicka Regina, czar., XVI. 46--49, 53 Więcek, XI. 276. Wiktorczyk, XI. 70. Wilchowie, XX. 306 Wilk .. XI. 273; XIV. 163. Wilkołek, nazwisko żebraka, XIX. 90 Wintoniak, XII 283. Wiszczuk, XII. 283. Witek, X. 16. Witek- Witkiewicz Jan, XXXII 69, 70, 7'7. Witek Wojciech, (dok), XIII. 246, 250. Witelon, X,XVIII. 127. Witkowski, XI. 70. Wlias, X,XI. 139. Włoch, VI 291. Włodarczyk Benedy;kt, X. 255. Włodek Fil'ip, IX. 258. Wnęk, VI. 38., 7.0. Wodzik, XI. 276. Wojciechowska Regina, VII. 311, 315. Wojdyla, XXI. 227. Wojewodzie, XI. 70. Woj tasz Józef, XXVIII. 91. Wojtowicz, XIII. 38. Woj tyczko, Wojtycko, XIV. 163. Wojtyga, XI. 70. Woj tylko, XIV. 372. Wojtyło Ludwik, XXiXII. 75, 77. Wolak, X. 1'5. Wolanin Jan, X~.XII. 75., 77. Wolczak, XI. 54. . Wolski Jędrzej, X!XXII. 7'5, 77. Wójcicka, VII. 307. Wójcik, XIII. 38; XIV. 163. Wójcik Błażej, XXXII. n, 77. Wójcik Regina, liX. 25>9. Wójt Piotr, VII. 310. Wójtowicz, XIII. 38. Wpotech Maciej, (dok.), X 87, 90. Wrona., I. 162; X. 16. Wronka, XIV. 163 Wróbel, XI. 70; XlX·I. 221. Wróbel-Wróblowski, XXXII. 70, 77. Wsół Jan, XX·XV. 59. Wszędobełka Anna, czar., XXIV. 170 Wydrych Wojciech, opowiad .. V. 230 Wydy1}, X. 16. Wygrywant, p. nazwisko żebraka XliX 90. WyHgalonka, VIII. 27, 2-8, 35. Wynnyk, XII. 283. Wyrobiel, VI. 296, Wysocki, XJXlX. 92. Wyspała, II. 195. Wytworówna Barbara, mal lud., XII. 120. Wyżykowskl, VI. 71. z Zabdyra Wine., X 94. zabłocki, XXIV. 93, 95. Zaborski, XXXII.77. zachara Jan, liX 184. Zagac,zoojn., IX. 375. Zahemski. XXI. 221. Zgórka-Zgórkiewicz Augustyn, XXXII. 71. Zgórka-Zgórkie\vicz Marcin, XXXII. 68, 70, 77. Zguda.) XIV. 163. Ziach, XIII. 290. Ziajko, XIII. 290. Zieliński, XII. 283; XIII. 38. Ziemski._ XXXII. 77. Zięba, XXXVII. 168. Zięba Marcin, XXIII. 134 Zięcina Piotr, X. 41. Zięć, X. 16. Ziętarczyk, XXIII. 133. Ziuberówna Rózia, XI. 411, 412. Złotniczka Regina" VII. 319. Zmarzljński. XIII. 38. Zmelty, XI. 7'0. Znak Maksym., czarownik, XXX. 202; XX:XIV. 300. Zrywa c Janek, XXIII. 123. Zuber, X. 47. Zubik, XIII. 290. Zurek, XIV. 163. Zwijac, V~I. 187. Zwtjac Anna., XVI. 95. Zwoleński Jan, XXXV. 58. Zychowiec, IX. 352. Zyszka nazwisko żebraka, XIX. 90. Zaj.ąc, III 289; VI. 71; XIV. 163; XXI. 227. Zajączkowski, XIII. 38. zajda, XIV. 163 Zajdel, VI 38. Zakrzewscy, XXVIII. 28. Zamartak, X. 47 zamerlak Aniela, VIII. 198. Zaremba, XI. 7'0. Zaręba.. XVI 94. Zarębionka, VIII. 25-27, 35. Zarębski, XXXII. 77. Zaręmbka Jędrzej, VII. 316. Zarembski, VII. 319. Zaskalsko, XXI. 227 zawada Franc., XXXV. 48. zawada Wojciech, XXXV. 47 zawadzki, VI. 292. zawała Błażej, X. 254. Zawarta Jadw, XXVI. 3. Zawarty Piotr, XXVI. 3. zawiSza, LX. 128; XIV. 64. Zą'becki Tomasz, XXXII. 7,5, 77. Zeljenin, czarownik, XXV. 16. Zęmlik, XIV. 163. Zezula Hrehory, XIII. 289. Zębowski, XI. 7,0. Zimlik, .XlIV.'163. ż żarnowski, XIII. 283. . Zarnowski Stanisław, (dok), VII. 318. Żebrowski, bursztyniarz, XXXIX.3'i8. Żelazny •. II. 311. Żeleński Wit., Ul. 331. Żeliźniak Fedio,r, opow. XIII. 242. Żeliźniak Teodor, XIII. 233, 242. Żmuda._.XXI. 266. Żmuda Marianna, X. 41. Żołądek JÓz., XXXII. 7'5, 77. Żołądek Tomasz, XXXII. 72, 77. Żołod Wasyl, XXXV. 77. Żuławińska Marysia, VIII. 1, 417. Żurek~ XIV. 163. Żydek, Xl. 70. Żydor, XIII. 290. Żyroch, XI. 276. Żytek, czarodziej, XXVIII 124; XXX. 13,5,206, 221, 223. Żyto.. mag. XiXX. 221. Żyzna, XI. 120. Żywcak Jan Kanty, XIV. 163. �849 INDEKS IMION A Adam, XI. 272. Aftanazy, im. dziecka nieś!., XVIII. 21'3. Agar, I. 1'55. Agata, XXXV. 57. Agnesia, VIII. 413. Agnieszka, XXXV. 57, 58. Akmi, XIII. 288. Albertus, VII. 31, 303. Alka, (Halka), VI. 387. Alojs, Alojzy. IXiVII. 217. Ambroży, XIII. 245. Anastazja, VI. 272, 275, 276. Anastazja,Anastazy, im. dziecka nieślub., XXXV. 56. Andrij, V. 50, 219; VI. 355. An<inł'ch, VI. 1270. Andrzej, X. 87; XXVI. 13, 15. Anna, VII. 316, 321, 322; XI. 70; XIII. 288; XIV. 182; XXXV. 58. Anna mieszczka, XXVI. 12. Anna z Włocławka, XXVI. 12, 13. Antoni, VI.271; XIV. 164; XXXV. 57,58. Apolonia, XI. 727. Apoloniu:sz, XI. 273. Aron, rX'. 161, 162, 164; XXVIII. 50. 52. Arwid, p. Dowmunt, III. 102. Berol, p. Karol, VIII. 404. Berosz, XIX.5. Biadacz, Biadak, XIX. 4. Bianas~, XIX. 3. Bieniada, XIX. 3. Bieniasz, XIX. 3. Bib iana , XXXV. 56. Biezdziad, XIV. 229. Błażej, XIV. 164; XIX. 6. Błażek w szopce, XXXI.5tl, 57. Błogomił, XIV~ 22'3. Błożej, Błażej, XIV. 223. Bogdanik, Bogusław, VIII. 401. Boguchwał, XIV. 129. Bogumił, XI. 270; XIV. 22'6, 229. Bogun, VIII. 397-399. Bogusław, VIII. 397-399; XIV. 223. Bogusza, VIII. 397---a99. Bohun, Bogun, XIV. 209. Bohuslav, Bogusław, XIX. 8. Bojan,.Bojesław, VIH. 4434; X. 1'36. Bojesław, VIII. 4\34. Bolech, p. Bolesław, X. 135. Bolesa, Bolesław, XIV. 222. Bolesław, X. 1Q9, 1-35;XIV. 222. B Bach, Bachor, Bartłomiej, XI. 275. Bal, p. Baltazar, XI. 273. Baltazar, XI. 273. Balwina, nI. 163. Banatura, p. Bonawentura, III. 163. Bartek, XI. 44, 377. Bartek, 'imię przybrane, III. 250. Bartłomiej, VIII. 403; X. 134; XIV. 182; XXXV. 59. Bartos, XIV. 182. Bartosz, II. 38, 200; lU. 351; VII. 91; XXXI. 56, 57. Bartun, Bartłomiej. YIn. 399. Baśka, XI. 39. Bazyli, VI. 1270,390. Beile, (j. żyd.), Biała, IV. 436. Belk, XIX. 3. Bełk, XIX. 3. Benanta, Xrx. 3. Benata, Benada, XIX. 3. Beneda, xrx. 3. Beran, XIX. 5. Berka, XIX. 5. Berzisz, XIX. 5. Beriko, XIX. 5. Berild, XIX. 5. Beris1av, XIX. 5. Berivoj, XIX. 5. Berko, XIX. 5. Beroje,xrx. .5. Bolesta, 'Bolesław, XIV. 22·2. Bolesz, Bolesław, VIII. 399. Bolko, XXVIII. 89. Bonata, Boneda, XIX. 3. Bonifacy, XXXI. 56, 57. Bor, Boron, Borysław, XI. 276; XIII. 96. Borislana, Borzislava, XIX. 7. Borislaus, Borzislav, Borzysław, XI'X.7. Borzysław, XI. 276; XIX. 7. Bożej, XIV. 22:3. Bożysław, XIX. 8. Bracisław, VIII. 434. Brasław, XIX. 5. Brazlavd, XIX. 5. Bregida, Brygida, III. 16'3. Brożek, Ambroży, XI. 272. Brygida, XXXV. 56. Brzej, XIV. 2Q3. Budiło, XIV. 33. Budzisz-Budzisław, VIII. 398, 433. Bulko, XXVIII. 80. c Cecylia, XXXV. 56. Chason, Jerzy, XIV. 207. Chocisław, VIII. 398; XIV. 229. Chador, Chod, p. Chodzirad, XI. 275. Chodos, XIV. 221. Chodosy, XIV. 219. Chodzirad, XI. 275. Chodzisław, XIV. 221. Chostek, Chwostek, 'Popiel, XXXIX. 295. Chościeszko, VIII. 403. Chwedko, I. 162. Ciech, Ciecha, Ciechan, Ciechanek, Ciechła, Ciechło, Ciechom, Cie54 Lud - Tom XL cheń, Ciechoła, Ciecher, Ciechost, Cieszymir, Ciechor, XI. 278; XIX.2. Ciech, Ciechoń, Cieszymir, XI. 276. Cie~h, Ciechor, Cieszymir, Ciechan, Ciechosław, XIX. XI. 27,5. Cechoslaus, 2. Ciecisław, VIII. 434; XIV. 2~9. Cieszek, XIX. 14. Cieszymir, XI. 276, 278; XIV. 229. Cieszymysł, VIII. 433. Cinxia, XXIII. 9. �850 851 Cyprian, XXXV. 56. Czech, Czachor, Czas ław, XI. 275. Czarne, Czarna, IV. 436. Czaromysł, XI. 272. Czaryga, XI. 272. Czasław, XI. 275. Czech, Czes~och, Cześcisław, VIII. 433. Czechowie, XIII. 153. Czesław, Czestsław, Cześcisław, XIV. 130; XIX. 2. Cześcisław, VIII. 434; XIV. 13" Drżis1av, XIX. 20. Dubis1avus, XIX. 17. Dyjonizy, VILI. 403. Dyrsykrayus, p. Dzierżykraj, XIX.20. Dywo, im. dziecka nieślub., XVIII. 213. D Dal, Dalbor, VIII. 433. Dalebor, VIII. 433. Daniło, l. 162. Darka, III. 46. Demian, V. 218. Demko, XIII. 289. Derslaus, Ders1aV'Us, Dil1slaus, Dzierżyław, XIX. 20. Dersław, Diersława, XIX. 20. Derżikraj, XIX. 20. Dziewiczej, XIV. 223. Dirsicragius, Dirsicray, XIX,. 20. Dirska, XIX. 20. Dirsco, Diflsek, Dirsico, Drosoco, DZierżek, XIX. 20. Dirzek, XIX. 20. Dmytyro, V. 66, 67-73; VII. 175; XXXV. 78. Dobek, Dobko, XIX. 17. Dobek, Dobesz,Dobes, Dobesta, Dobka" Dobeffia!rus" Dobemerus, Dobezleus, iDobeschaw, Dobeschow, IX-liX.17. Dobesiusz, p. Dobiesz. Dobiech, Dobiechna, X. 135. Dobiegniew, XIX. 17. Dobiemiar, XIX. 17. Dobiesław, Dobizlaus, XIX. 17. Dobiesz, XIX. 17. Dobima.rus, XIX. 17. Dobislav, nobis1ava, XIX. 17. Dobosz, Doboszhis, XIX. 17. Dobr, Dobruoch, Dobrogost, Dobromir, Dobrosław, Dobrosza, Dobrowit, VIII. 398; X. 135. Dobrazlav, XIX. 17. Dobromysł, VIII. 433. Dobroslav, Dobroslaus, p. Dobrosław, 'Dobrosav, XIX. 17. Dobrosław, X. 13,5; XIII. 6; XIX. 17. Dobrosz, Dobrosław, XIII. 6; XIX. 17. Dobmta, Dobrosław, XIII. 6. Dobrowit, XIII. 96. Dobrozlauą, XIX'.. 17. DobrY, Dobrosław, XIII. 6. Dobrzech, Dobrzegost, Dobrzemi.r, Dobrzesław, X. 135. Dolęga, XIX. 18. Dominik, XIV. 182. Dorka, XIII. 243. Dragalej, XIV. 223. Drischo, XIX. 20. Drisek, XIX 20. Drog, Drogon, Drogomir, XIII. 96. Drogomysl, VIII. 433. Drogosław, XIII. 5. Drogota, IX/ITI.20. Drsek, XIX. 20. Drs1av, XIX. 20. Drzichna, XIX. 20. Drzimir, XIX. 20. Drżało, XIX. 20. Drżek, XIX. 20. Drżena, XIX. 20. Drżimir, Drisimir, XIX. 20. Dziersław, XIX. 20. Dzierżek,XIX. 20. DzierżkQ, Dzierżek, II. 284. Dzierżysław, XIX. 20. Dzwon, Dzwonek, XI. 273. Dzwonisława, XI. 276. E Felek, VIII. 423. Fena, V. 336. Filajnion, XXIII. '3. Florian, XIIT. 51. Franciszek, VIII. 400; XI. 70; XIV. 164. Francysia., lI. 34l8. Franek, VIII. 4iG3; XXVIII. 231. Elźa, XIV. 3314,335. F Fedko, VI. 271, ,27'5. Fedor, VI. 270, 2'71; XIII. XXXV.77. 242; G Gabriel, VI. 27,6. Gairard, Gaerhart, Gerhard, Gerhart, Girard, Girart, Gerard, Gerald, XIX. 23. Gaszyn, XIX. 22. GaszylIliok, p. Gaszyn, XIX. 22. Gerwazy, XXXV. 56. Gniew, Gbuewan, Gniewomir, VIII. '397, 398; X 136; XI. 2712;XIX. 23. Gniewosz, Gnfewiesz, Gniewota, VIII. 397, 298; XIII. 6; XIX. 23. Gneua, Gneuata, XIX. 23. Gneuon, XIX. 23. Gnevomir, XIX. 23. Gnevosz, Gnevasz. GnevaszeV', XIX 23. •....•. Gnevota, XIX. 23. Gnevsa, XIX. 24. God, p. Godzisław, VIII. 433. Godzisław, VIII. 433. Gordiej, XlV. 223. Gosław, Gotsław, p. Gościsław, Gostek, Gość, XIX. 25. GostiJk, Gostic, p. Gost. XIX. 25. Gościch, X. 135. Gościez, Gosticius, p. Gost.· XIX 25. Gościsław, XIV. 229; XIX. 25. Grzech, Grzegorz, X 134, 233; XXXV. 56. Grzegorz, XIV. 245; XXVI. 2. Grze1a, LII. 68. Grześ, XXXI. '56, 57. Grzymek, p. Grzymisław, XI; 273. Grzymisław, XI. 2'13. Gwalbert, XXXV. 56. H Hala, VI. 165. Halka, czarownica, Hand:lJia, lIT. 46. Handzinia, I. 220. 54* VI. 386-'388. Hanicka, }GV. 268. Hanka, XIII. 243, 244; XXVIII. 81',86. Hanusia, lI. 242, 243, 247, 249; V. 196; XI. 1'52; XXVIII. 229, 230. �853 Hapka, 11'1.46. HawryłQ, XXXV. 78. Hawryszkó, VI. 387. Hilko, III. 46. Hnat, I. 162; XXXV. 78. Hevomir, p. Gnevomir, X!IX. 24. Hneva" Hnevata, Hnevisa, p. Gneua, Gneuata., Gnevsa. Hnevka, p. Gneuka, XIX. 24. Hni.evon, p. Gniewosz, Gneuon. Hodej, XIV, 223. Holsza, III. 102. Horpyna, V. 157. Host, Hostek, XIX. 25. Hostak, Hostik, XIX. 25. Hostej, XIV. 223. Hostisa, XIX. 25. Hrehory, XIII. 289; XIV. 354. Hryć, III. 46. Hrynko, VI. 275. I Ignacy, XXXI. 56, 57. !hna,tij, V. 207. Ilasz, VI. 270. liko, XIII. 237, 2139. Ilia, V. 218. Ino, XXIII. 3. Irzy, VI. 275, 276. Iwan, I. 162; III. 46; V. 60; VI. 355; VII. 174, 17; XIII. 288; XXXV. 78. Iwaś, VIII. 2,69, 2'70. J Jabrom, p. Abram, III 47. Jacek, VI. 386; XIII. 244; XIV. 152. .Tacek, imię przybrane, III. 250. .Tach~Jacha, XV. 2Q6. Jacko, (szopka), XXXI. 56, 57, (ryc.). XXXI. 56. Jaczymir:, Jaczmir, Jaczmienski, XlIII. 51. J.adach, p. Adam, XI. 272. Jadwiga, VII. 205, 303, 304, 307-309, 311, 312; XIII. '52. Jadźwiga, p. Jadwiga, VIllI. 205. Jaga, XIV. 182. Jagna, II. 3144. Jagnieszka, VIII. 404; XlIII. 244. Jagnieś, VIII. 404. Jagniska, XXXI[. 74. Jagniś, VIII. 404. Jakl, XIII. 51. Jakow, V.217; XIII. 31. Jakób, XIII. 1,57; XIV. 164, 186. Jak,sa, Ja:k.soń, Jakiesz, Jaksza, Ja!rota, .Takoieta,.Takta, XI.II. 51. Jaktor, XlII.5I. . Jamróz, p. Ambroży, VIII. 404; XIII. 245. Jan, Jech.,V. 306,367; VI. 390; X. 80, 87,136,138; XI. 70; XUI. 51; XIV. MO, 161, HM, 206, 277. Janek, XIII.244 XIX. 90; XXXI. 56, 57; XXXV. 57, 58. Janek, imię przybrane, mI. 250. Janicek, XIV. 263, 265, 269, 271, 274; XXXI. 147. Janiczek, XI. 104, 105. Janosik, XXXV. 48. Jantoni, XIV. 182. Janusz, X. 88. Jara, XIV.27. Jarach, p. Jaroch, IiI. 284. Jaracz, XIII. 51. Jarco, XXVIII. 77. Jarej, XIV. 223. Jarek, XIV. 27. Jarkon, XIV. 65. Jarocha, II. 284. Jarogniew, XIV.206, 229. Jarolub, XIV. 206, 229. Jaromir, XI. 276; XlII. 51, 96 9.7; XIV.206. Jaropełk, XIV. 26, 27. Jarosław, XI. '276; XIII. 51; XlIV.2M, 219, 367. Jarosz, XI. 276; XIV. 21. Jarota, p. Jaro.sław, Jaromir, Jaropełk, XI. 276.. Jarotek, p. Jarosław, Jaromir, Jaropelk, XII. 276. Jarowit, XIV, 176, 177, 207, 208, 210, 216, 217, 321. Jarygą XIV. 27. Jaryj, XIV. 27.. Jasieńko, III. 131, 132. Jasiek, LI. 68, 69, 243; XIV. 385. Jasinio, II. 342. Jasio, I. 56, 61,62, III. 42. Jasiunio, III. 17. Jasnowit, XIV. 25. Ja'sny, XIV. 24, 25. Jaś? Jaśko, II. 270,273, 284, 344, 357, 361; XIV. 181, 206. Jasz, XIV. 206. Jaszeńka, XIV. 206. Jaszko, Jaszon, p. Jaoowit,. XlIIl. 45, 288; XIV. 31. Jawnuta, III. 102. Jąnek, p. Janek, XIII. 244. Jech, Jecha, XlIV. 200. Jerena, im. dziecka nieślub., XIII. 98. Jermirus, XIV. 28. Jeromirus, XIV. 28. Jerzy, XXVItI. 82. Jesko, p. Jaśko, II. 284. Jeśko, XIV. 206. Jesza, p. Jarilo, XIV. 27. Jesza, p. Jarowit, XIV. 29, 31. Jeszko, XIV. 206. Jewa, XIII.244. Jewdocha, V. 214. Jewdokia, XIII. 118. Jewna, p. Ewa, mI. 102. Jęch, XUI. 51. Jęchor, XIII. 51. Jędras, .x. 27. Jędrek, XXx,r. 56, 57. Jędrek, imię przybrane, Ul. 250. Jędrzej, VII. 181; XIII. 51; XXXV. 57. Jędrzej, Vln. 404. Jicha, XIV. 206. Jignac, Ignacy, VIII. 404; XIV. 182. Joachim, XIX. 88. Joanna •.XI. 70. Joch, VIII. 310. JochaS'ia, XIII. 45. Johan, !p. Jan, XVIIl. 219. Jonek, XIV. 182. Jontek, XIII. 308. Jozasek, .Tózecek, XIV. 3'73, 391. Józef. VI. 3'90;XIII. 47, ~8 3108; XIV. 164, 186; XXXV. 57. Józek, VIII. 404; XIV. 266. Józek, imię przybrane, III. 2·50. Józko, XIV. 276. Juliana, III. 102. June:c, XXVIII. 229. Jura., XXXV. 78. JUirek, XXX'!. 184. Jurii,., V. 217. Jurko, XlI'I. 288. JuscynionkJ, XIV. 391. Justępna, p Justyna XIII. 2H. Justin,a, VII. 317, 321. Justyna, �854 855 K Kadunia, XXXV. 78. Kalina, VI. 387. Kałyna, im. dziecka nieślub., XrII.98. Kasia, Ill. 42, 46, 345, 458; VI. 131, 137-139, 151; XIV. 181. Kasieńka, IH. 37. Kasin,ia, !II. 359. Kasper, Xl. 162; XXXV. 56. Kaśka, II. 344, 358; HI. 28; XIII. 245; XIV. 182. Katarzyna, VII. 307, 313, 315; X. 197; XIII. 301; XXXV. 57-59. Kateryna, im. dziecka nieślub., XIII. 98. Kazimierz, X. 1'29. Kieryk, V. 218. Kieryło, im. dziecka nieślub. XVIlI. 213. Kieryna, im. dziecka nieślub. XVIII. 213. Kinga, XuIJ:. 00. Klemens, XlV. 161, 1£4. Ł Klimas, XXXI. 56, 5,7. Klimene, p. Klemens, III. 355, 356. Kłyn, im. dziecka nieślub. XVIII. 213 Kłymko, XXXV. 78. Koch, Kochan, XlV. 210. Konda, Kunegunda, VIII. 404. Kondrat, VI. 275. Kordelia, XXXV. 56. Kostia, VI. 270. Kot, Kotol', p.' Ketobor. XI. 275. Kotobor, Xl. 27,5. Koźma, V. 219. Kuba.. IH. 2'5Q; lXII. 377; XIII. 244; XIV. 182. Kuba, im. przybrane, ~II. 250. Kubas, Kubik". Kubuś. p. Jakub, .xlI. 272, Kunda, XIV. 182. Kunegunda, XXXV. 56. Kuźma., VIH. 184. Kwiatek, p. Florian, XIII. 51. Kwiecik, Kwiecisław, Kwieciesz, p. Florian, XIN. 51. L. Lach, Lasek, X. 137. Lad, Lada, Ladek, Ladislav, Lado, slav, X. 137. Lech, {Lęch), Ill. 84; IV. 43; X. 129, 130" 133, 400; XXiI. 2\37. LeściJk, Lestko, p. Leszek, X. 130. Lesko, V'I. 270-275. Leslav, p. Leścisław, Le&tislav, X. 135. Lesław Lestsław. Leś:isław, X. 130; XI. 27ł. Leszek, Leszko, X. 130; XIII. 64. Leścisław, X. 130. Lęch, .x:. 133, 134, 137; XI. 278. Lęch, Lęd, Lęda, Lędziech, Lędzian, p. Lędzisław, XI, 134-137. Lęd, Lędzic, X. 148. Lędzisław, X. 135, 148. Lidia, XXIII. 3. Lorda, Lorenka, VIII. 410. Lub, XII'I. 51. Luba'r,t, III. 98. Lubomir, XI IiI. 6, 51. Lubor, XIII. 6. Lubosław, XIII. 6. Lubota, XIII. £. Ludmiła. XIV. 229. Ludomił, :x::rV. 229. Ludowit, XIII. 96; XIV. 217. Ludwika, XIl'I. 48. Lutawor, III. 98. Lutosław, X. 151. Ładoś, XIV. 64, 65. Ładowit, XIV. 64. Ładyga, XI. 272; XIV. 65, 308. Łasz, Ła'sza, Łaszek, XlII. 95. Łukasz, VI., 275; XIII. 244. Łukien, im. dziecka nieślub. XII'I. 98. Łysota, 'II. 175. Łach, XI1I. 95. Łach, Łasz, Łasza, p. Ładomir, XIV. 23. Ład, Łada, Ładomir, XI. 272. Ładko, XIV. 220,221. Ładomir, XI. 272; ~I1I. 95; XIV. 64. Ładona, XIV. 65. Ładosław, XIV. 64. M Mach, p. Macisław, X. 134; XI. 277. Maciej, XIII. 34; XIV. 164; XXXV. 56. Maciek, II. 70; XIV. 178; XXXI. 56-58. Maciek, im. przybrane, ul. ~50. Macisław, X, 134; XI. 277. Maciuś, XII'!. 34. Magda, XIII. 244. Magdalena, V)lII. 404. Makryna, V. 218. Maksym, III. 46. Małaszka, I. 162. Marąna, p. Maryna·, XUI. 244. Marcin, XII[. 301, 308; XIV. 164; XXI.II. 114; XXXV. '57. Marek, II. 67; V. 217; VIII. 213; VIII. 404; XIV. 162. Maręna, p. Maryna, XlII. 244. Margośka, XXXV. 56. Maria, XlJII. 54; XIV. 2'33, 234. Marianna, XXXV. 57. Marta, I. 145; XIV. 182. Martyń, im. dziecka nieślub., XIII. 98. Marunka, VI. 272, 273. Marusia, V:I. 355. Maryjaska, XI. 314. Maryna, III. 28, 4£; VIiI. 306; VII. 404; XI. 337; XiIII. 244. XIV. 182. Marysia, II. 69, 343, 344; XI. 152,153, 413; XIV. 391. Maryś, XIV. 387. Marzanna, XITII. 94. Mateusz, III. 351; XI. 277; XXXV. 57. Matiasz, v.I. 275. Matij, XIII. 237. Matyjasz, XXVIII. 188. Matys, XIX. 49, 50. Melania, V. 212. Metodeusz, XIII. 349. Michał, VI. 390; VII. 214; VII II. 404; XIII. 244; XIV. 160, 161, 164. Michałek, XITV.161. Michau, p. Michał, XIII. 2444. Miech, MieszelC, Mieszko, Mieczysław, X. 129, 130, 136, 137; XI. 273. Mieczysław, XI. 273; XlV. 315. Miest, Mścigniew, Mścisz, Mściwój, M.stój, VLII. 398. Miestwa, Miestwin, Mścisz, Mszczuj, p. Mścisław, XI. 278. Mieszko, XIII. 51. Mikołaj, rm. 446; XIII. 51, 54, 244. Mikrop, p. Mikołaj, XI. 275. Mikol', p. Mikołaj" IXlI. 275. Milej, p. Mirosław, XliII. ~23. Mil, Miłosław, VIII. 397, 398; Xl. 272. �Miłosław, XIV. 2.23. Miłosz, VLII. 397, 398. Miłowit, XIII. 96. Mir, Mirosz, Mirosław, VIII. 398, 433; X.272. Mirla, Mil', IV. 436. Mirowit, XIII. 96. Mokra, im. dziecka n:ieślub., XV[lI. 213. Morach, Moroń, Morzył, Morzyłek, p. Morzysław, XI. 276. Morzysław, XI. 276. Msta, P. Mścisław. XI. 278. Mstej, XIV. 223. Mści.gniew, XIX. 24. Mścisław, [lI. 105; X. 136; XI. 276. Mutej, XIV. 223. Mychajło, XXXV. 78. N Neceslaus, Nachazlaw, Nacczchlaus, Na:ochlaus, Nachezlaw, Nachezlawas, Nacesslaus, p. Naczesław, X1X.29.' Naczas, Naczek, Naczesza, XIX. 29. Na'czehosł, Naczepluk, Naczerad, XIX.29. Naczesław, XIX. 29. Naszegnewus, XIX. 24. Niech, Niesz, Niesza, p. Niegosław, XIV. 23, 24, 3{). Niedźwiedź, X,IV. 129. Niegała, XIV. 80, 81. Niegos, p. Niegos!aw, XIV. 223. Niegosław, XIII. 6; XIV. 221. Niegota, XliII. 6. Niemir, VIII. 433. Niezamysł, VIII. ~33. Nikołaj, XlII. 51. NikOl., XIII. 51. Ninej, XIV. 223. Ninomysł, VIII. 433. Nykoła, XXXV. 77, 78. 221. o Ociesław, Odsław, XiIV. 2'29. Odryga, XI. 272. Odrzerad, XI. 272. Oleksa, VI. 276. Olg~, Ul. 102. Olgierd, JII, 98, 99, 101-103. Oleksa, XIII. 242. Ołenka. Onufrej, Onufry, Orsula, Orynka!, 213. OSip, I. XXXV. 78. XIII. 31. VI. 258; X,III. 240. XI. 39. ·im. dziecka nieślub. XVIII. 162. p Pałaszka, IJI. 46. Paraska, I. 162; VI. 270. Pasko" p. Paszko, U. 284. Paweł, XII[. 240; XIV. 164; 23; XXXI. 56, 57. Pawło, vf. ,271, Pazm, V. 74-78. XIX:. Pajto, XXIII. 3. Petro, VI. 270; XXXV. 78. Pędziech, Xl. 276. Pęk, Pękosław, Pękar, XIII. 51. Piast, III. ~69; VIII. 394, 395, 433; IX. 14'5; XJlII. 51, '52, 58, 59; XIV. 184, 199; XX. 160. piastoch, VIII. 349. Piastosza, VIII. 397. Piastula, VLII. 399. Piech, p. Pieszczan, VIII. 399. Pieracz, Pierke, Piero, :xrrV. 200. Pierucl1, XIV. 200. Piery.sz, XIV. 200. Pieścich-a, Pieściej-a, Pieścik, Piestu~ Pieszczou-a, p. !Piast, VIJ:I. 399. Pieścisław-a, Pieścisz, Piestek, Piest-kd, p.. Piast, VITI. 399, 400. Pieter, XiIV. 182. Pietras, X. 27. Pietrek, XIII. 245. P:orunek, Piorunko, lXlIV 200. Pioh', XIV. 164. Pistko, val. 400. Pisz, III. 156; VII[. 169. Pobraslav, XIX. 5. Polek!, p. Apoloniusz, XI. 273. Polka, p. Apolonia, XI. 272. popiel, XI. 278. pozdjej, XIV. 223. Prokop, I. 162; V. 218; XIII. 95. Prostej, XIV. 223. Prosz, XlII. 95. Przyb,Przybon, Przyby.sła"", XIII. 96. Przywit, XIII. 96; XIV. 210. Putno, XIV. 33. R Rach, Rasz, p. Radosław, XI. 271. Rach, Racza, XIII; 95. Rachel, I. 155. Raciej, XIV. 223. Rad, Radon, Radosław, XLII. 6, 95, 96; XIV. 223. Radek, p. Radosław, XI. 273. Radej, XIV. 223· Radiło, XIV. 33. Radosław, XI. 27·3. Radost Radosław, VIiII. '398. Rados;, Radosza, p. Radosław, VIII. 399. Radota, XIII. 6. Radzich, X. 13'5. Radziech, ,p. RadzisłavJ, VUI. 398; X. 137; xIv. 229. Radziej, p. Radosław, XIV. 223. Radzisław, XIV. 229. Rasz, Raszek, XIII. 95. Regina, ViII. 310, 311', 314, 315; XXXV. 57. 58. Regna, XXVIII. 91. Rejna, Regina, XIII. 245. Riczej, LII. 102. Riedegast, XIV. 218. Roch, XIV. 182. Radian, im. dziecka nieślub., V. 336. Rodka, im. od Rada, XIV. 62. Roman, XIII. 237. Rosła"", Rostsław, RoŚci.sław, XI. 271. Rościsław, VIII. 433; XI. 271. Rozalia, XIII. 245. Róźa, XlV. 355. Ryngold, III, 98, 99. Rzepicha, Rzepka, VIII. 403; IX. 145. s Sabina, XXXV. 56. Sam, XiIII. 6. Sambor, XI. 276; XIII. 6. Samach, XI. 276. Samota, XI. 276; XLII. 6. Sara, I. 155. Sawa, XII. 305. Sawka, Ul. 46. �859 858 Sebastian, XIII. 6. Semen, III. 46. Semowith, p. Ziemowit, XIV. 217. Seńka, im. dziecka nieślub. V. 336. Sędzimir, Sąd, X. 136. Sieciech, XIV. 223. Sieciej, XIV. 223. Siemek, Siemko, XIV. 217. Sienia, VI. 167. Sierpuj, III. 102. Siestrzewit, x.rV. 229. Siestrzymil, lXIV. 229. Siestrzysław, VIII. 434. Siewkielej, III. 10.2. Sirosław, VnI. 433. Siostroch, Siostrosz, lP. Siestrzysław. VIII. 434. Skarbimir, XI. 276. Skorej, XIV. 223. Skoromir, Skoros, XIV. 221. Skoro s, p. Skoromir, XlV. 2.21. Slawe, (j. żyd.), Słowianin IV. 436. Snowid, VIII. 433. ' Sob, VIII. 398, 404; XI!II. 9. Sob, Sobek, Sobiech, Sobiesz, Sobiesł<lw, Sobka, VIII. 3'93, 404. Soba, VillI. 398; X. 1'36; XIII. 9. Sobek, XIII. 6. Sobibor, XIII. 5, 30B. Sobiciech, Xln.5, 308. Sobierad, XIII. 6, 18. Sobiesław, X. 136; XIII. 5, 6, 18, 96. Sobiesz, V:III.398. Sobimir, XIII. 5, 308. Sobisław, XIII. 5, 308. Sobota, XlII. 9, 308. Sobótka, XIII. 9. 308. Sofron, im. dziecka nieślub. XIII.98; XVIII. 213. Stach, p. Stanisław, X. 77, 130, 136, 137; XIII. 95, 245; XIV. 177, 182. Stacha, X. 136; XIII. 245. Stachon" p. Stanisław, ,XJI.II.96. Stachor, p. Stanisław, XI. 275. Stanilo, XIV. 33. Stanisław, XIII. 95; XIV. 164, 177. Stasek, VIII. 404. Stasz, Staszko, Staszek, Stanek, Stanika, Stach, VIII. 398; XIII. 95. Staszek, Staszkd, X. 77, 130, 136, 137. Stefan, I. 162, 250; VI. 272. Stepan, III. 46. Stoigniew, Stojgniew, VHI. 433; XIX. 24. Su~,ik, Subisław., I)CI.276. Sulej, XIV. 223. SulimylSł, VI!II. 433. Sulirad, VIII. 433. Sulisław, VIII. 433; XlV. 223. Symek, Szymek, XI. 179, 372. Szymekl, IX. 175; XIII. 258; XXXI. 56, 57. Szymon, XI. 34; XlV. 161, 164. Światopołk, Światosław, X. 133. Święch, Świętek, Świętosław, X. 130, 133. 136, 137; XI. 276. Świętopełk, X. 133. Świętosław, X. 135; XI. 276. T Tadeus, p. Tadeusz, XIII. 245; XXIV. 97. Tatiana, 'I. 162. Tekla, I. 162; XXXV. 57. 5B. Teodozy, VIII. 404. Teresa, I. 162. Tereska, VUI. 401; XIII. 245. Teslallil, p. Ciechosław, XIX. 2. Tęgomir, VIII. 433. Tiesza, XIX. 2. Tiesza, Tjeh, XIX. 2. szik.. p. Tjeh. Twor, Tworek, Tworzan, p. Tworzymir, ~I. 51. Tworzan, XIII. 51. Tworzymir, XIłI. 51. Tymko, I. 162. Tymosz, VI. 275. Tjeszek, p. Cieszek, XIX. 14. Tomasz, XIV. 82, 164. Towciwil, III. 102. Trojnat, lU. 102. Trzebiemysł, VIII. 433. Tuhan, IV. 161. u Uciech, XIX. 2. U1isia, VEL 404. Ulka, XIII. 28-8.. Un, Unisław, XIII. 51. Unej, XIV. 223. Uniemysi, Unisław, VUI Uniewit, VIII;I. 433. Unimir, Xl. 277. Unor, Un, p. Unisław, XIII. 51; XIV. 223. UnOS'Z,V.III. 397. Urban, uteh, 433. Urbanek, VIII. 401. Utjeh, XiIX. 2. Utjeszen, Utjeszenovicz, utjeszny, p. Utjeh. XIX. 2. v Vit p. Wit, XIV. 210. Vitan, XIV. 33, 3'5, 211. Viton, XIV. 210. Vjekoslav, XI. 273. Vladislaw, Wladimir, Vilem, X. 133. Vteh, XtX'.273. Vuk, Vuko, X:I. 273. w Wach p. LaurentilllS, Wawrzyniec, X. 134; XI. 275; XlV. 183. Wacław, X. 134; XI. 2'(,6. Walek, VIII. 404; XIII. 152; XIV. 160. Walenty, III. 64; XIV. 1B2; XXXV. 58. Wanda, VII. 434; XliI. 51. Warsz, Wartosław, VIII. 398. Wasyl, III. 46; VI. 273, 274; VII. 17lr--173, XlI[. 242; XXXV. 77. Wawrzek, VIII. 404. Wawrzuś p. Wawrzyniec, XI. 3'14. Wawrzyniec, X. 134; :IX. 266; XIII. 44, 445; XIV. 160, 164. Wąz, XIV. 129. Wenda p. Wanda. Weronka, VIII. 405. Wędzisław, Vln. 43'5. Wiaczesław, Wiatko, X. 152. WiK:ąty p. Wincenty, XIII. 245. Wicek, VII[. 404. Wicuś, XI. 378. Widorad, XI. 276. Widota !p. Widorad, Widzislaw, Widzimir, XI. 276. Widuch p. Widorad, Widzisław, Widzimir, XI. 276. Widzimir, Xl. 276. Widziław, XI. 276. Wiechna p. Wiesława, XI. 276. Wiek, VII.!. 296; XI. 273. �861 860 WieI, VIII. 397. Wielgos, XIV. 221. Wielgus, XlV. 221. Wi€lisław, VIII. 401. Wieloch p. Wielisław, VLII. 401. Wieluń, Wielimir, VIII. 399. Wieslaw, IH. 354. Wiesław, Wiestslaw, Wieścisław. XI. 271. Wiesława, XI. 276. Więclaw, XI. 276. Wigand, HI. 103, Wikcia, Wiktusia,IX!III. 46. Wilczek, Wilczęta p. Wilk, VIlI. 39'8. Wilhelm, X. 133. Wilk, Wilkosz, WHkomir, VIn. 398; X. 151, 152; XIV. 129. Wincenty, XIV. 164. Wisław, XI. 271, 273. Wist, Wistek!, Wisz p. Wislaw, Xl 271. Wistisław,. Wistsław, XI. 271. WiściJ.sław, XI. 271. Wit, Witek, Ill. 382. Witan, XIV. '33. Witos law, XIll. 96. Wladysław, X. 136. Wladzislaw, X. 133. Własij, XIV. 403. WłaścisłaW, Włast, X. 136. Włodek p. Włodzimierz, VIII. 401. Włodyga p. Włodzimierz, XI. 272. Włodzimierz, X. 133; XIV. 223. Włost, Włostek, Włościsław, Włoszczok" VIII. 398, 433. Włościbór, VIII. 433. Wodzimir, XI. 276. Wojan p. WOjsł,aw, VIII. 136. 434; IX. Wojciech, VI. 390; XIV. 164; XXXV. 57, 58. Wojna, Ul. 102. Wojsław, VIII. 434. Wojtek, II. 68; VIII. 405; XlII. 245; XIV. 130, 183. Wojtuś, XIV. 383. Wojty:ga p. Wojciech, XI. 272. Wolan p. Wolisław, VillI. 401; X. 136. WOlislaw, VIII. 401; X. 136. Wrócisław, VIII. 433. Wrócisz p. Wrócisław, VIII. 43'3. Wszem ił, VllI. 4'33. Wszemir, VIII. 433. Wysz, Wyszomir, VIII. 397-8. Wyszek, XIV. 219. Wy:szenir, XlII. 5. Wyszeslaw, XIII. 6. Wy'szewit, XLII. 96. Wy.szola, XIII. 6. z Zamysł, VIII. 4-33. Zawist p. Zawisz, XI. 271. Zawisz, Zawisza, VIII. 398; XI. 271. Zbigniew, XIX. 24. Zechoslau.s p. Ciechosław, XIX. 2. Ziemia, Ziemian, Ziemiak, Z'iemięta, Ziemisz, XIV. 217. Ziemibor, Ziemigniew, 2jiem.isław, Zbroslaw, Zbrozlau~, IXILX:.5. Zdzich, ZdzilSław, VIII. 399. Ziemidrog, Ziem:irad, XIV. 217. Ziemomys1, VLII. 402; XIV.217 Zdzi€ch, .Zdziesław, 1'35, 137. Zdzisław, X. 137. Ziemowit, VIII. 403; XIII. 96; XlIV. 211, 217. VIII. 399; X. Zlate O. żyd.), Złota, IV. 436. Zofia I. 162; VII. 303-307-309-311 -313----'31~319; X. 77; XIV. 234; XXXV. 57. Zosia, H. 348. Zośka, XIII. 245. Zuzia XIII. 245. Zvorrfunir, XI. 273. Zwenysława p. Dzwonisława, XI.276. Zych p. Zygmunt, X. 134. Zygfryd, XX. 215. Zygmunt, III. 107; X. 134. Żyra, Żyro, Ży.rocH Żyron, Żyrosz, Zyrosław, VlII. 397, 398; XI. 272; XIII.5. Żyrota, XHI. 5. �863 CiISońka, XXI. 224. Ciulac, XXI. '224. Cudzich, XV:!. 93. Cymer, XXI. 226. INDEKS PRZEZWISK INDYWIDUALNYCH A Astronom, XVI. 93. Alyjzula, XXI. 224. B Babiarz, V. 63. Bach, XXI. 225. BaLocek, XXI. 222. Balocków, XXI. 222. Baran~ XXXIII. 148. Barański, XIV. 163. Biziom, XVI. 93. B1ajcok, XXI. 224. Blahut, XVI. 93. Błasiów, XIV. 162. Błazek uod Buby, XIV. 163. Bobok, XVI. 93. Boldon, XIV. 161. Bomba, XXI. 224. Borys, XIV. 163. Bozik, XVI. '93. Brękus, XXI. 223. Brząkac, XVI. 92. Brzezniocka, XXI. 224. Budz, XVI. 93. Bularz, XVI. 93. Buławski, XXI. 226. Burasek, XIV. 163. BurzokoWlO, XXI. 225. Bycak, XIV. 11>0. Byrdris, XVI. 93. Barąncan Pietrek, .xlIV. 162. Barcican Jasiek, XIV. 161, Bartków, XXI. 223. Bartunek, XIV. 160. Baruś, XIV. 160. Bascyn, XXI. 223. Bąbac, XVI. 94. Bączyński, XXXI. 92, 94. Bekas, I. 162. BenedyItl, l. 162. Beukot, XVI. 94. Bieda, XIV. 163; XVI. 94. Biydok, XXI. 222. Biyni.as, XXI. 224. Cyprjanów, XXI. 223. Cyrwony, XVI. 92. Czarny, XXI. 181; XXVI. 50. D Dorula Symków, XVI. 93. Dajcak, XIV. 161. Derma, XVI. 92. Dewaj, XVT. 93. Doktor, XIV. 162. Dominican, XIV. 162. Donajconowo, XXI. 225. Dorciolek, XIV. 163. Cędzimlik, XIV. 136; xrx.50. Chmynia, XVI. 93. Chały, XVI. 93. Chrupyta, }Q:V. 161. XVI. 93. Duugów - mierz., XVI. 93. Dyr,gaska, XXJ. 225. Dzierzęga, XVI. 93. Dziubas, XVI. 93. F Fujara, XXVI. 51. Furgielos, XIV. 162. 'Futrocków Ją:lJUŚ,XlV. 162. Fafuła, Tapuła, XXVILI. 141. Ferun, napastujący, XVIII. 218. Figus, XXI. 225. Flądra, VII. 203. G Gaciów, XXI. 225. Gać, XXI. 225. Gancarz, XVI. 93. Gawron, XVI. 92. do Gaska, XIV. 161. Gdówka, XVI. 94. Giercyri, XXI. 225. Gobrów, XXI. 223. Goj, XXVI. 52. Golus, XXI. 225. Gordanka, baba piszczkowa, 85. Gorgeo negro, czarne gardło, 182. Gościecina, XXIX. 82. Gowiednik (świnia), III. 140. Grobarz, XVI. 92. Gruch, XVIII. 218. Grusk6W, XXI. 227. ... Gryzidzban - postać dziada 50. Grzych, XVI. 94. Gura, XIV. 161. Guowaoki, XVI. 94. XIX. c Cakanek, XIV. 162. Capuś, XIV. 160. Drobniućki, H Chudziasek, XIV. 161. Chwalibóg, XVI. 94. Ciągniskóra., szewc, DX. 186. Cielusacek, XIV. 163. Cielusil'k, cieLny, cielna głowa, XIV. 163. HadU'kant (adwokat), XIV. 163. Hajdamaka, n. 203. Halcąn, XIV. 160. Hapel, XXI. 227. Hawryło, XXVI. 52. Herudek, XIV. 161. Hlebickula, XXI. 223. Hołomek, XXIX. 172. Hremyhrim, xXVI. Hruby,' XVI. 93. Hundo, XVI. 92. 53. XXI. XIX. �864 865 I 19nacków, XXI, 225. Indiuky, XXVI. 54. Iniak, XIV. 161. J Jadrąn (Jadryn), XIV. 163. Jagustyniok, XX'I. 225. Jajczak, VI. 44. Jajeśnica, XVI. 93. Janosicka, XIV. 162. Janów, XXI. 223. Jasica, XXI. 2.26. Jaisiców, XXI. 226. Jąndzia, Ją.nek, XIV. 160. Jaj cyk, XiIV. 161. Janek uod Buby, XIV. 162. Jelyniów, XXI. 227. Jełyń, XXI. 227. Jobek od Jobka, XIV. 163. Jumen, XVI. 93. Justynin, XXI. 223. K Kaca, XIV. 161. Kadelak, XIV. 1,62. Kania, XIV. 1'61. Kantek uod Małylse, XIV. 162. Kantuś uod u Orawców, XIV. 163. Kanbuś z Potoka, XIV. 162. Kapcan, XXVI .. 55. Kapuściany, XIV. 162. Kasia, XXI. 2'216. Kasickula, XXI. 225. Kasocek, XIV. 162. Kasycków Woj rek, XIV. 162. Kaźmirekl, XIV. 162. Klimasów, XXI. 223. Klimcątko, XIV. 161. Klimek, XXI. 225. Klin, XXI. 222. Klyse, XXI, 225. Knapek, XIV. 163. Kohut, XXI. 227. do Kołodzieja, XIV. 162. Kominek, XVI. 94. . Kopiec,ka, XIV. 161: Kosorek, XXI. 224. Kostogryz w "Peregr. Maćk." XXVHI. 206. Kosycek, XVI. 94. Kowal, XVI. 94. Kowal z brzysku, XVI. 94. Koziniak, XlV. 162. Kozio-brzoda, XVI. 93. Krakowiak, XIV. 161. Kręciacek, XVI. 94. Krócik, XXI. 222. Krześnicek, XIV. 161. Krzywo pazdor, XVI. 92. Kuba, Kubisko, XIV. 1'62. Kubajskiego Pietrek, XIV. 162. Kubciu, XVI. 93. Kubik, XVI. 94. Kubiscyn, XXI. 2.23. Kubocka, XXI. 227. Kucharz, XIV. 162. Ku1awia,k, XIV. 161. Kulawy, XIV. 162. Kulawy Wincek, XVI. 93. Kulawy zPabiski, XIV. 161. Kułaky, XXVI. 56. Kurka, XVI. 92. Kurniawa, XVI. 94. Kurnij, I. 162. Kusprylin, XXI. 225. Kuszpyl, I. 162. Kuwiaty, XVI, 94. Kwa'cek, XIV. 163. Kwaselnica, XIV. 162. Kwaśniok, XXI. 224. Kuros, XXI. 225. Kurpetowy syn, XXVIII. 187, 207. Kurzaj, palący papierosy, IX. 120. Kurzajka, XXI. 222. Kusicielka, XIV. 161. Kusper, XVI. 94. L Liziczop nazw. dziada, XIX. 50. Lizuś, XVI. 93. Ludwicka, XXI. 222. Lemieusek, XIV. 162. Leśnicki, XVI. 94. Leśny, XVl 94, l61, 162. Litwor, XXXI. 70. Ł Laba, XV:!. 92. Lapiguz, VI. 72. Łapikufel nazw. dziada, XIX. 50. Lapisiekirka, leśniczy, XIV. 113. Lapycino, XXI. 225. Łendjeł, XXVI. 57. Łukos6w, XXI. 226. Łysy, XVI. 94. M Maciąga, XXI. 2.23, 227. Maciek Florek uod Palucha, XIV. 1£1. Maciek z Krzywalni, XIV. 161. Maciosek, XIV. 160. Maciouski, XVI. 94. Maciuś, XIV. 163. Maćkowyj, XXI. 2'23. Maćków Michał, XIV. 161. Majcherek, X:IV. 161. Maj<:hrula, XXI. 225. Majęd, XIV. 162. Makacy, XII. 281. Makowiak, XIV. 161. MalaciJna, XVI. 94. Malarcyk, XIV. HiO. Malej, X:IV. 161. Małpa, XI. 313. Maran:in, XIV. 162. Marąniacon sąn, XIV. 162. 55 Lud - Tom XL Marduua, XVI. 94. Marecek, XIV. 161. Marec~ula, XXI. 222. Marsalecek!, XlV. 162. Maryścocka, XXI. 222. Maścibrzuch, XIV. 136, 139; XIX. 50. Matus, XIV. 162. Maukuch, XVI. 94. Michalica, XIV. 160. Michał Bubów, XIV. 160. MiętUiSianka, XXI. 293. Milijon, XVI. 94. Młynarz, XVI. 92. Moczygęba, pasterz w szopce, XIX. 50. Moczymorda, pasterz w szopce, XIX. 50. Mołek, XIV. 295. Mostowy, XVI. 93. Mostyn6w, XXI. 226. Mostyń, XXI. 226. �8lJ6 b67 Mrowieoków, XXI. 222. Mróz, XVI. 9:3. Mrugac, XIV. 162. Mulica, XXI. 222. MyS'ka, XXI. 223, 224. Myskow, XXI. 223. N Na·bytni, dziecko nieślub., Nacelnik. XIV. 163. Nejmet, XXiVI. ~9. XIV. 161. Nierobot, pasterz w szopce, XIX. 50. Nfziak, XIV. 162. Nyrcyn, XXI. 224. o Obidowiarika, XXI. 226. Ojkac, XVI. 92. Ola~, XVI, 94. Oleś, XVI. 162. Opal (opalony), XIV. 162. Orawców, XXI. 225. Orawiec, XV,I. 92. Organista, XVI. 94. Oś (Łoś), XVI. 94. p Pakuua, XVI. 93. Pałubowo, XXI. 222. Pałubów, XXI. 222. Pancąn chłop, XIV. 163. Panka, XIV. 1-63. Papok cyrwonY, XIV. 160. Parzychost, przezw. żebraków, XI. 1'20; XIX. 90. Paweł uod Carnego, XIV. 161. P{wiak, XIV. 162. Perel, XIV. 16'3. Piekarz, XVI. 94. Piergies, XIV. 1-60. Pietrek Woj,tycków, XIV. 163. Pędzich p. Korczyński Kazim. zbójn. XXXI. 91. Pędziwiatr, imię dziadowS'kie, XIX. Pięściasty, XVI. 92. Piętkulok, XXI. 223. Pikoraj, XXI. 227. Piontkowski, XXI. 226. Plascak, XIV. 100. Płoskonko, XXI. 1.i!26. PłoskonóW, XXI. 226. Poeta, XVI. 93. Polacek uod Francaka, XIV. 162. Polcyna, XXI. 224. Policka, XIV. 161. Pos!sor, XVI. 92. Przysięzny, XVI. 94. Psia dupa, XIV. 161. Puclń, XXI. 224. Pytlowocka, XXI. 227. Pytlowocyn, XXI. 227. Pytusiak, XIV. 1061. 90. R Rabiocko, XXI. 227. Rak, IX. 67. Rapocyn, XXI. 223. Rejscorzów, XXI. 225. Restaurator, XVI. 94. Rojeula, XXI. 226. Równiutka, XVI. 94. Rubiska, XXI. 225. Ruby, gruby, XIV. 161. Rzeźnik, XVI. 92. Rojculoków, XXI. 223. Rojków, XXI. 226. Rojkula, XXI. 226. Rosołów, XXI. 222. Rosół, XXI. 225. s Saflarzon, XVI. 92. Sarapata, XVI. 94. Sąmek Matusów, XIV. 162. Sąmun uod Carnego, XIV. 161. Sąmuś, Sąmusiów Jasiek, XIV. 161. Scepanka, XXI. 226. Sedziok, XXI. 225, 226. Sendrzak, XIV. 162. Sernecki, XIV. 92. Sewc, XVI. 94. Sewców, XXI. 227. Sidziniak, XIV. 162. Sikoń, XIV. 162. Sikończy.k. :XilV. 161. Sikora, XXI. 224. Siyniawon, XXI. 222. Skawion, XXI. 225. Skolocąn chłop, XIV. 160. do Skórki, .XIV. 162. Skrula, III. 48. Skuta, XIV. 161. Skwarzypec, pasterz w !szopce, XXV. 63, 65--68. Słomiok, XXI. 222. Smendów, XXI. 222. Smolocek, XXI. 226. Smyrak, XIV. 161. Sobcokowo, XXI, 224. Sobek p. Sobieski Jan, V. 362. Solcyn, XXI. 222. Sołtys, XlIV. 160. Sostak, XVI. 94. Spyrkowo, XXI. 224. Spyrkula, XXI. 224. Spytkowniak, XIV. 163. Stary kościelny, XVI. 93. Stary wójt, XIV. 161. Stasek uod Buby, XIV. 163. Statni gazda, XXVI. 63. Stec, XIV. 161. Stróż, XVI. 92. Subjekta, XIV. 163. Sumera, XIV. 160. Surzynek, XIV. 163. do Suwaj ki, XIV. 161. Symków, XVI. 93. Syn Pawłów, Pawełek, XIV. 163. Szwed, LX. 266. Sliwa, XXI. 223. Sliwinyj, XXI. 223. Slusarzów, XXI. 227. Smietanik, XVI. 94. Swider, XVI. 94. T Tafleta, XVI. 95. Tamta, XVI. 93. Talaga, XIV. 161. Tarlaga, XIV. 161. Teremulka, XVI. 92. Tfórz, XIV. 160. Topór z pode drogi, XVI. 94. Trombka, XXI. 224. Trzopek, XVI. 92. Turoń, XVI. 94. Tutoj-f.amoj, XVI. 94. Tutoń, XVI. 93. �868 869 u Ukascy'k (Lukascyk), XVI. 94. Urbaniocąn Jązuś, XIV. 162. Urbaniocąn Michał, XIV. 162. w Wala, XVI. 92. Walancine, XIV. 163. WaIency, VII. 183. Warciak, XlV. 161. Wawrzak, XIV. 160. Wdowców,.XXI. 222. Weronin, XXI. 2213. Wetoń, XIV. 163. Wiekciak, XIV. 163. Wilcosek, XXI. 224 WUkolek, XI. 210. WilkulilIl, XXI. 226. Włóczykij, XXVIII. 192. Wojak, XIV. 162. Wojciok, XXXI. 85 WOjtusi<lk, XIV. 161. Wolek, XI. 129. Wójt uod drogi, XIV. 160. Wróbelek, XIV. HU. Wybraniec, XXIX. 172. Wychyrnik, XVI. 93. Wygrywant, XII. 120. Wykrątorka, XIV. 161. Wyśni, XVI. 93. z . Zabielak, XIV. 162, Zastępca, XIV. 162. Zborno, XXI. 227. Zborny, XXI. ~27. Zbójnik, XXXI. 65. Zmud6w, XXI. 226. Zobok, XXI. 225. Zoremba, XXI. 224. Zośookowo, XXI. 224. Zuscarz, XVI. 92. Zraty, XIV. 162. PRZEZWISKA Beile Kozak, Kozaczka, IV. 436. BerI Kelbas, kielbaśnik, ,IV. 436. BerI Lepik, V. 236. Bigiel, V. 236. Blinde Sure, V.236. Broder Akstumer, V 237. Chana dy pys.megabyty, puszka, skarbonka, IV. 436. Cipke Wol1', V. 236. Dębene pyskies Ester, V. 236. Elle Pischer, V. 236. Gonsier Nussen, gąsior, IV. 4436. Hutele Szlojme, V. 236. ZYDOWSKIE Icie Lec, V. 236. Jankiele Ganef, V. 236. Jereslewer Jontew, V. 237.. Kiszkie, V.236. Kreplech, V. 236. K.mIkerer Naronem, V. 237. KI"llpnik, V. 236. Leibisch .die Kuh, V. 236. Lemberger Pipik, V. 237. Linsker Narunem, V. 237. Lume peirele, V. 236. Mojsi Oriel, V. 2:W. Peczkie, V. 236. Penzik, V. 236. Pidlo Szlojme, V. 236. Pijak Szifre, V. 236. Premesler Jauesch, V. 237. Reischer Fresser, V. 237. Reizele Kozak, V. 236. Rojte Leib, V. 236. Riwen pijok, pijak, IV. 436. Rotzer leek, V. 236. Samborer Ganuwem, V. 237. Selner Taube, V. 2:W. Siorek Ciejwe, V. 236. Srual: ko1ten, koŁtun, IV. 436. Stryjer Mojsief, V. 237. Szabza Parech, V. 236. Szustak, V. 236. Toiber Sime, V. 236. Turnewer Hoitik, V. 237. Wawrzyk, V. 236. Zurawner KarteI1lSZPieler, V. 237. �8'71 INDEKS PRZEZWISK GRUPOWYCH A AJboki, XXVI 46. Arcuhany, XiXVI. 46. Arhoty, X!XVI. 46. Arszyćki, XII. 281. B Babiji, XXVI. 46. Babiwszczany, X:XVI 46. Bajbaky .. XXVI. 46. Bakaji, XiXVI. 46. Bara'by, XXVI. 46. Baranczuky, XVI. 46. Barany, XiXVI 46. Baszuky, X'XVI. 47. Bat~uky, XXVI. 47. Bąki, XlXVI. 47. Bemanie, XiXVI. 47. Bemky ...XXVI 47. Berwinkowcy, :XIXlVI.47. Beztołkowi, XXVI. 47. Bidnaky, XlXVI. 47. Bidni,a, XXVI. 47. Biełoryżce, X'XVI. 47. Bilaky, XiXVI. 47 Biłobereżczieny XJXVI. 47. Blachy, XIXVI. '47. Blochy .. XXVI. 47. Bobyl, XIXVI. 47. Bodnarczany, X!XVI. 47. Bohatyri, XJXVI. 47. Bojary, XXVI. 48. Bojki, XlXVI. 48 Bołesmyki, XXVI. 48. Borsuky, X!XVI. 48. Bosiacy, XXVI. 48. Bouhari. mieszkańcy Iwanowie, XII.2Bl. Brechuny, XXVI. 48. BI'Iooiahy, XXVI. 48. Bruskieny, XXVI. 48. Bucy Kamienieckie, XXVI. 48 Bukowińcy, XXVI. 48. B~lcYki, XVI. 93. Bułasy, XXVI. 48. Burłaki, XlXVI. 48 . Bużanie XXVI. 48. Byczkołupnyki, XXVI. 48. B¥łaky, XXVI. 48. Chłystuny, XXVI. 49· Chochłatczyna, XXVI. 49. Chodaki, XVI. 49. Chomutećki honczary, XXVI. 49. Choptiaky, XXVI. 49 Chreplaky, X'XVI. 49. Chutorianie., XXVI. 49. Ciołki, Paczołtowie, pow. Chrzanów, VI. 249. Cotaky, xxvr 49. Curkały., XXVI. 49. C)"buliennyky. XXVI. 49. cygani€, XlXVI. 49. Czad, XXVI. 49. Czarpaji. X'XVI,50. p Czasowennyje, XXVI. 50. CZ!elad, X!XVI. 50. Czerepińky, XiXVI. 50. Czereplaky, XXVI. 50. Czerniwczany .. XlXVI. 50. Czerńce, XiXVI. 50. Czubaryki, XXVI. 50. Czuby, XXVI. 50. Czuchońce, XXVI. 50. Czumaky, XXVI. 50. Czyżynczuky, XXVI. 50. D Doiyniak, XXVI. 51. Dobyn~nie, XXVI. 51. Dowhopilci, XXVI. 51. Drij'baky, XXVI. 51. Dukaczi, XXVI. 51. Duky, X,XVI. 51. Dworaky, XXVI. 51. Dyczky, XiXYI. 51. Dżusy, XXVI. 51. Dechtiary, XiXVI. 50. Dochtiari, X:XVI. 50. Dolan. X'XVI. 50. Dolanin, X'XVI. 51. Dolińcy, XXVI. 51. Doliszni, XII. 281. Doliszniaki, X,XVI. 51. Doły, :XiXVI. 51. Dołynci, XXVI. 51. F Fyłypowane, Fedoriwczany, XXVI. 51. Fereskulcy, X.XVI. 51. XX:VI. 51. G Gerewjata, X:XVI. 52. Greki, XXVI. 52. Gbury,. IXIXJV'I.52. Gedzi, X,XVI, 52. c Cabany, mieszko Chrzanowa, Chrzanów, VI. 294. Cehlarnyki, XXVI. 48. Chachoł, .-{XVI 49. Czapki, Czatkowie, p. Chrzanów, VI. 294. Czarne Kbo'buki, XlXVI. 50. H Chamy, XXVI. 49. Chaneńki. XII. 281. Charcyzy, XXVI. 49. Cheruwymy, XXVI. 49. Hadiuga, XXVI. 52. Hadiuki XXVI. 52. Hajdam;ry,XXVI. 52. Hajowyky, XXVI. 52. Halkaji. XXVI. 52. Hałky, XXVI. 52. Hałuchy, X:,XVI. 52. Hałuszki, XXVI. 52. �872 87> Hałyczanie, X.XVI. 52. Hapany, XXVI. 52. Hapuny, XiXVI. 52. Harkany, XXVI. 52. Hesztaki, X:XVI. 52. Hirniaky.. XXVI. 53. Hłuchodołynci, X'XVI. 53. Hłuchokinci" XlXVI. 53. Hłytaji, :XOCVI.53. Hnydy, XlXVI. 53. Hołodiiany,XlXVI. 53. Hołopuziwci, XXVI. 53. Hołowcy, XiXVI. 53. Hołtl!by., XXII. UlI; XXVI. 53. Honczari, XXVI. 53. HorbaH, XVI. 53. Horbałiwczany, XXVI. 53. Horci, X'XVI. 53. Horiany, XiXVI. 53. Hmnci, X:XVI. 53. Horwat, XIXVI. 53. Horyniaki, XXVI. 53. Hremyhrim.. XXVI. 53. Hrycie, XXVI. 54. Hryniwcy, XiXVI. 54. Huniarki, XXVI. 54. J Jadamowlane, XlXVI. 54. Jahogiennyky, XXVI. 54. Jaseniwcy, XIXVI. 54. Jasinczyky, XiXVI. 54. Jordany, XXVI. 54. Jukawci. XiXVI. 54. K Kacaby, XiXVI. 54: Kacapy, XiXVI. 54. Kaftaniaki, X'XVI. 54. Kałaji, XXVI. 54. Kałakut, XiXVI. 54. Kałytky, XXVI. 54. Karm.asznyky, XXVI. 55. Karpielarze, VI. 294. Kartochy.. XJXVI. 55. Katołyky, XiXVI. 55. Kauky Siwecki, X;XVI. 55. Kawuny, XiXVI. 55. Kernyczany, XiXVI. 55. Ketlaky, XiXVI, 55. Kinczany, XXVI. 55. Kiszki, mieszk. Nowej Góry, p. .Chrzanów., VI. 2'94. Kizia hołowka, XXVI. 55. Klabusznyky, XXVI. 55. Klyse, Klise, Kliszczak przezw. mi!eszk., Gorców, XJXX. 193. Kłynci, XXVI. 55. KocuriH, )@(VI. 56. Koczuły." p. Hu<:uły, VI. 399. Kołtuny, XVI. 55. Kopacze, XXVI. 55. KOI1oibky,XiXVI. 55. Kosmaczieny, XXVI. 56. Kostryczieny, XiXVI. 56. Kotołupy, XXVI. 56. Kowalszczane, XXVI. 56. Krisaji, XXVI. 56. Krutyhołowci, XXVI. 56. Kryntieny, XXVI. 56. Krywczieny, XXVI. 56. Kryworiwci, XXVI. 56. Krywulaky, XXVI. 56. Krywulane, XX.VI. 56. Kurtaki, X.XVI. 56. Kutczieny, XXVI. 56. Kutiane, XiXVI. 56. Kuczerkownyky.. XXVI. 56. Kyszkojidy, XXVI. 56. L Lisnyky p. Rekszyn żany, XiXVI. 57. Lachy, XXVI. 56. Ladśki ludy, XXVI. 57. w pow, Brze- Ł Łapacani, XXVI. 57. . Łapaji, XXVI. 57. Łem.aky, X:XVI. 57. Łem.czaki, XiXVI. 57. Łerr1k:y.,XXVI. 57. Łupajszkabri, XiXVI. 57. Łupiji, XXVI. 57. Łynci, XXVI. 57. Łypowany, p. Pyłypony, XXVI. 57, 6L Łysz'aky, XXVI. 57. M Magurieny, XXVI. 57. Makohonczyky.) XXVI. 5,7. MałJorosy, XiXVI. 5'7. Mandiluky, XXVI. 518. Masowjany, XXVI. 58. Maślaky, X.XVI. 58; Matulniaky, XIXVI. 58. Matuzienyki, XII. 281. Maziari, XXVI. 58. Maznyci, XiXVI. 5'8. Mazurzy.. XXVI. 58. Marci, XiXVI. 58. Merzki, XXVI. 58. Meżywidci, XXVI. 58. Mieszczanie, XlXVI. 58. Milany, X,XVI. 58. Mi!eszczuchy, XXVI. 58. Miziwczany, XiXVI. 58. Modari, x.xVI. 55. Moskale XXVI. 58. Motuzienyki, XII. 281. Mułaki, XXVI. 58. N Nasuszcznyky.. XJXVI. 5 9. Newinczanci, XXVI. 59. N,iimci, XXVI. 59. Nowosilczuky, XXVI. 59. Nachatnyky, XXVI. 58. Naddniprianci, XiXVI. 59. Naddnistrianci, XXVI. 59. Namulaky, XXVI. 59. Namuliennyky, XXVI. 59. 1 o Opolanie, XXVI. 59. Oros., Oroszok, X:XVI. 59. Otczenasznyky, XXVI. 59. Obderyseło, XiXVI. 59. Obłupykobyła, XXVI. 59. Ołah, JCXVI. 59. p Pazuszany, XXVI. 59. Peczeni, XXVI. 59. Perewidnyky, XXVI. 60. Pidbijtabiwka, X:XVI. 60. Pidhoriany, XXVI. 60. Pidhorieny, XXVI. 60. �I ! :B74 Pidhornyky, XXVI. 60. Pidsosnyky, XXVI. 60. Pidsytnyky, XXIV[. 00. 'Płaj:Q;Wi,XXVI. 60. Podlasiacy, XXVI. 60. Podolanie, XXVI. 60. Pohorieny, XXVI. 60. Pojduny, XXVI. 60. Pokucianie, XXVI. 60. Polanianie, p. KościeHszczanie, 263. Polanicy, IX!X'VI. 00. 'Polancy, :>eXVI. 60. Polanyd, XiXVI, 60. Poleny, XiXVI. 60. Poliszczuky, p. Poleszucy .. XXVI. 60. Polszczaky, XXVI. 60. Poluchy, XXVI. 60. Połonińcy., XXVI. 60. Postolniki, XXVI. 61. Postołati, XXVI. 61. Probyjhołowy, XXVI. 61. ProdaJflojery., XXVI. 61. Pro:pańnawiky, XJXVI. 61. Prusaky, XXVI. 61. Pryhorodnyky, :X:XVI. 61. Pundyky, XIXVI. 61. ~łypony, Pyłypowany, XXVI. 61. Pyrarczuky, XJXVI. 61. PyŻYki. XXVI. 61. III. R .Ralwj,irly, XXVI. 61. Raky, XXVI. 61. Raskolnicy, XXVI. 61. Riszczieny, XXVI. 61. Riżkaczi, XXVI. 61. Riżnieny, XXVI. 61. Rohacz'i, XXVI. 61. if Rozbójniki. XXVI. 62. Roztoczieny, XXVI. 62. Rozulaki, XVI. 92. Rusint Rusnaki, ki, Rusnacy, Ruśniaki, Rusina- Steciowyky, XXVI. 63. Stobrechy, XIXVI. 63. Suhaky, XiXVI. 63. Susy, XXVI. 63. Sy.biriaky, XXVI. 63. Syhotnyky .. XXVI. 63. Symuniaki, XVI. 92. X,XVI. 63. Szkrumy, XXVI. 63. Szlachetczyna, XXVI. 63. Szlachta. XXVI. 63. p. Chrzanc')w T Tumczuky, XiXVI. 64. Tucholcy, XiXVI. 64. Turky, XXVI. 64. Ta'bacniki, XVI. 92. Takożnyki, XXVI. 64. Tamtobiczane, XXVI. 64. Tiudiwcy,. X.XVI. 64. u Ustiericzeny, Ukraińcy .. XXVI. 64. XIXVI. 64. w Wołochy, Werbołozy, XXVI. 64. Wetchiwci, X'x'VI, 64. Werchowińcy, XXVI. 64. Werhuczany, XXVI. 64. Werniaczanie, XXVI. 54. Wohliwci, XXVI. 64. _ Wołosi XXVI. 64. XiXVI. 64. Wołyniacy, ,XiXVI. 64. Wowky, XXVI. 64. Wuszyci, XJXVI. 65. z Zanesysokyra, XXVI. 65. Zaporożcy, XIXVI. 65. Zariczany, XIXVI. 65. Zariczieny..X!XVI. 65. za'rudkowcy, XXVI. 65. Zawitkaji, X,XVI. 65. Zawity, XJXVI. 65. Zawodnyky, ,XJXVI.65. Złodzieje, XXVI. 66. Zwarycze, XXVI. 66. Zwaryczi, XII. 281. Zabużaki, XXVI. 65. zachomyky, XXVI. 65. zadrychwosty, XXVI. 65. zadzielanie, XXVI. 65. Zahreblany, XXVI. 65. Zahu.bipodlwwa,. XXVI. 65. zakordońcy, XXVI. 65. załukiwczany, XXVI. 65. Zamieszańcy, XXVI. 65. Zamieszanyj narid, p. Zamieszańcy, ·XXVI. 65. Synii łatky, XXVI. 63. Szarana, Szarańcza, XiXVI. 63. Szkłrnyky, Szwaby, XiXVI. 63. Szwedy, mieszko Rudna VI. 294. Szic,taki, XXVI. 63. Sztryganiwśki, XII. 281. Szu ty, Szutyci, XXVI. 63. XXVI. 62. Ruśka newira, XXVI. 62. s Saliwszczany, X'XVI. 62. Sekały, XXVI. 62. Selieny, XXVI. 62. Seluky, XXVI. 62. Seły5czuky, XXVI. 62. Senyczieny, XXVI. 62. Słczowyky, XXVI. 62. Sidłaj-pes, XXVI. 62. Słowiaki, XXVI. 62. Sokoliwci, lX1xJvir. 62. Sotacy, XXVI. 62. Stari brykulii. XXVI. 62. Starooibriadcy, XXVI. 63. Stebniency, XXVI. 63. 8'2'5 ż Żiebaky XXVI. 66. Żiebiwc~. XXVI. 66. Żołubaji, XXVI. 66. Żywodery, XIXVI. 66. �8n INDEKS NAZWISK AUTOR6w ORGANIZATOR6w, CZŁONK6w TOWARZYSTWA I OSÓB, ZWIĄZANYCH Z ETNOGRAFIĄ A A K. pt. Kalina Antoni, T. 56,57" 219" 2,66; III. 188. A St. krypt. XX,XIII. 147. Aarne A" XVI. 112; X.XIX. 132; XXXVII. 4, 340. d' Abancourt de FranqueviJle Helena XIV. 345. A"bbaje, XXI. 201. Abbas Hilmi, XIV. 197. Abbot, XVIII. 94. Abdel1rahman Es-Safuri es-sza.faj, Alim szeych, XIII. 144. Abdullah Zinni, XXXI. 156. Abel Carl. VII. 97. A!bien-Verg Salomon, X. 370. Aberg N., XXI. 28. Abisyńczyk Jan Chrzciciel, XXXVIII 371. Abraham, muzykolog, XIIl 172. Abraham Wł.adys}aw, I. 144; X.XIII. 157, 164; XXVI. 85, 87, 89. 133; XXVII. 157; XXVIII. 98, 113, 114; XXXIX. 151, 17'9. Abstemius , XIX., 94. Abu Hanifa ad Dinawari, XVI. 283. Abu-Tammama poeta arabski, III. 216. Acernus p. Klonowicz Sebastian, XiX. 122. Achelis Th., X1XI. 92. Achmatowicz At, XXXI. 156. Achmatowicz Mustafa, XX,XI. 156. Achmet z Bagdadu, X,X~VIII. 2,71. Ackerman Ludiwik, III. 224; XIXXVr. 129. Ad. krypt., X,XI. 109. Adaiewska E, P. Schoultz-Adaiewska .. etnogr. muzyk,o.log, VIII. 324, 32,6. Adalberg samuel, I. 19, 21, 56, 116; VI. 27; VII. 29, 30, 98, 205, 207; VIII. 213; LX. 47, 96, 149,240,368; XIII. 149.., 156, 1519; XIV. 346; XVI. 214; XVIII. 133; XX. 302; .XJXI. 181, 182; XXIII. 50; XIXIV. 94, 95, 97, 99, 100, 102; XJXVIII. 196; XiXXVII. 339; XXXIX. 173. Adam Bremeński, XIV. 218. Adamczyk, inform., I:X. 259. Adamek K., II. 148.,150. Adametz, L., VIII. 38, 44. Adamska 2awistowicz Kazim., p. Zawistowicz Adamska. Adamski XXXI. 93. Adamski St., X'XVII. 162. Adamus Jan"XlXV. 124, 140; XXVII. 165; XlXVTII. 113-115; XXXIII. 147. Adamus St., XI. 103. Adamy Henryk, III. 361. Adelung J. K. , I. 96; IV. 370. Adenes, XV. 171, 178, 184. Adler Guido, I. 187; XIII. 172; XVI. 17:5; XXVI. 87. Adrian Karol.. XI. 211. Adrianowa W. P., X:XVII. 34. Afanasjew A, I. '9; IV. 48, 59, 154, 169, 171, 260.339, 386; V. 3·6, 183; VI. 1'94; VII. 11; IX. 382; lXIV.33, 34. 204; XVI. 44, 353; X:~V. 43; XXVII. 9, Z4.. 26; ,XXX. 119; XXXI. 16-18; XXXII. 82, 84, 86 ~B8" 90, 93,94, 110, 119, 120,123, 12~, 132-135, 138--140, 148, 149, 162; XXXIII. lI, 13, 30; XXXIX. 11 13 30; XXXDX. 2S. Afzel~us 'Arwid August, XIII. 171. Agarkow Mateusz, II. 197. Agazis, XXXIX. 424. Ago'bard, XillX. 11. Agricola, XVI: 359. Ahmed Bey Kawal XIV. 404. Aichel otto,X!xrx. 196. Ajschylos III. 281,. 2,83; VI. 202. AkajemO~, N. F., II. 89. Ak!ba'r Sułtan, III. 220. Akielewicz M., XXII. 3. Alamano Pietro i Giovanni, XIV. 342 Al Bekri,. II. 100; IV. 338. Albert Ignacy, XXXIV. 21, 82, 98. Albertrandy, VIII. 90. Albertus Magnus, Albert Wielki, ·XIIX. 126; X,XVI. 70; XiX:X. 210; XXXI'X. 407. Albin J., XIII. 157. A1bow, VII. 519.,61. Altirecht V. ks. bawarski, XIV. 342. Alcabitius z Toledo, astronom arabs~i, XXVII. 83. Alcobe S" XlXiXIV. 290. Aldrovandii Ulisses, XIX. 149, 150. Aleksander III W. Ks., III. 112. Aleksander z Tralles., XIXII. 44. Aleksiejew M. P., X'XXIII. 137, 138. Alelunas, III. 197. Aleksandrowicz L, XXXVII. 3363'38. AHbaba, IV. 414; V. 183. Alkifron, X,XIII. 3. Allerhand M., IV. 184, 238; V. 52.. 98, 133,.238; XXVR.152;XXXVI.5. Allison, XiXXVIII. 3'92. Alme Wanda, XXV,I. 76; XXVIII. 250. d'Almeras Henryk, IX'.. 127; IX:I.220. Alpatow M., XlXV. 125. Alpenbul1g, IV. 264. Alsso, XI. 430. Altbauer M. XXVII. 35, 36. Alt R. XI. 439; XIII. n. 74. de Alta-8ilva Jowannes, XV, 184. Altonen E., XXXVIII. 442. Alrvarez A. p. Ma,chado. d'Alviella Goblet" VR 198. Amalfi Gaetano, I. 55; XVI. 320. Ambo:rska Wiktoria, inform., IX. 260. Amborski J ....czł. T. L" I. 32. Ambrassat, III. 85, 87. Ambroziak J., XXVI. 140. Amelung W., XXXVII. 128, 132, 136. Ameiseno\\'a, Z.., XiXXIX. 576. . Amira Karol v., X,XIX. 182; XXXVII 400; XXXIX. 174. Ammon, XXI. 245; XXXIX. 424. Ampere A. M., XXI. 82. d'Ancona, XJV. 2'17; XVI. 37'1; !XI.X. 69; XXI. 178. Anczyc Władysław, XIII. 1; XIX. 37; XXXIX.584. �879 Andersen, VII. 33; XV. 46. Andersen Olaf" X!XlXV. 179. Andersson Otto, XVI. 160, 174. Anderson W~lter, XiX'XI. 151, 152; XXXIV. 272, 200 Andree Ryszard XI. 211, 342; XIII. 292; XV. 145; XVI. 41; XVII. 20, 26; XIX. 133; XX. 179, 206. Andress F., ,XIII. 6'9. Andrejew A. M., X'XXVIII. 207, 349. Andrejew L., XIII. 158. Andrejew N. P., XXVIII. 124; XXIX. 127. Andrić N. VIII. 91; IX 19'9. Andrusikiewicz Jan Kanty, III. 227, .228, 272; VII. 219. Andrzeykowiczówna Butowt Magdalena, zbieraczka, VI. 17H, 180. Anenkow J. S., XXIX. 74. Angelis. XXIXVII. 423. Angelov B., XIXXII. 11. Anger, XiXXVII. 99, 100. Angielski Kaz., czl. T. L., V. 200. AIlIiczkow, XiXI. 162, 163; XXV. 121. Ankermann B., XJXII. 19; XXXVIII. 9, 24, 25, 201, 223. Anonim, VII. 223; XVI. 218; XIX. 100. Anonim - P1"otestant, XiX. 91, 9,5. 100, 103, 128, 139, 148, 151. Anonymus Neveleti. XVI. 321. Ansgarius, XXXVIII. 271. Anskd, XXX. 235. Antagoras, XXXI. 138. Antoniewicz Wł., VI. 224; IX. 100; DCX/I.61, 63-66, 70,. 75, 253; :X:XN. 153-155, 157; XXIII. 15(); XXV. ,s. XI. 135; XXVI. 35, 37, 142; X)XVII. 159. 162, 168; XJXVIII. 24ill;XlXIiX. 124; XXX. 1, 3, 5, 9; XJXJXI. 66-69; XXXIII. 147; XiX.XVI. 20, Zl, 180, 341 342; XX'XVII. 472; XIXlXVIII. 450, 451, 453; XXXIX. 262, 356: 625. Antonowicz., IV. 84; VIII. 211; X.XII. 154; XXI. 270. Antoszka (pseudon.), p. Smiskowa z Geldów Antonina, I. 23. Antyfanes, XXIII. 3. Antypater Sydoński, XVI. 320. Anuczyn, Anuczin IV. 77; XX.XIX.7B: de Aparizio F. ,X1XIX:V'I'l.I. 470, 47'5. Apeldoorn L. L. v;; XXVIII. 97. Apollodor, V. 235; XV. 189. ApJloniusz z Rodosu, XV. 189; XXXVII. 131. Apoloniusz z Tiany XV. 190; XXIII. 6. Apollon Tyrski, król, XXVII. 2'2. Apostamba, autor ind., I. 132, 134, Appel, X. 461. Ąoppl K.. VII. 100. Apuchtin A., XlXiXVI. 56. Arany Jan, XiXIII. 168. Aranyi Laszlo, XiXXII. 19. AI1benz, XIII. 61. Arbo dr, IV. 67. d' Arbois de Jubainville, VH. 151. Archimandryta Leonid, II. 83. Arcichowsk,i A., XIX,XI,X. 30, 77. Arctowski H .• XlXI. 83; XXII. 16Z. Arens'1Jlerg Konrad, XXXVIII. 396. Arnaudo'w M. 120. Arndt, VIII. 303, 307, 310, 311, 314; XX:XVII. 358. Arim, 'XIX;.218. Arnold Si... XlXVIII. 149, 165, 168. de Arnsberg Gotfryd, XXXIX. 295. Arnz H., XXXVIII. 37. Arro Elmer, XXI'X. 203. Arseniew W. K., XX-XVIII. 394. Arałan-Bej, XiX'XI. 157. Artamanow P. M., XXXI'X. 81. ArlemidoL XXXVII. 127; XXXVIII. 271. . Artin pasza, XIV. 197, Arystofanes, XXI. 199; XXII. 43. Arystoteles, II. 97; VII. 339; XV. 27; XVI. 283; XXI. 4, 81; XXII. 41; X)()(lTI. 1~, 129, 136, 139, 310; XXXIX. 308. d'Ascolo Cecco, postać legend., XlXVIII. 139. Akslepios, VII. 3. Asmus F., V. 193. Asnyk Adam, XIII. 164. Assanowicz, X!XXI. 116. de AsS'ier Adolf, 'H. 1817. Assorodobraj N., XXXVIII. 338. Asvaghosa, poeta ind., XXVI. 115. 117. Atej król Scytów, XVII. 176. Attyla, I. 117, 234; XIV. 171; XXII. 145; XXXIX. 69, 87. AUlban-Mirotichy, XIX. 183. Aubeton, IV. 61. Aubin, XXXVIII. 201. Auer, XI. 366. Aufrecht, VII. 216. August III, XtXlXIX. 315, 397, 414. Augustin Franc., xXXV. 41. 42, 46. Augustyn Św., I. 227; VI. 21, 227,3:23; XIX. 111; XXIII. 12; XXXI. 13. Au1ard, XXXVI. 157. Aureliusz Cezar, XtXiXIiX.358. Azrelly Kazim., X. 44H; XXXIX. 589. Ausfeld A. XVI. 283. Avicenna., (Abu-Ali-i'bn-Sina), XlX. 150; X:X:XVII. 296; XXXIX. 353. Avril Ph., XXXIII. 137. Aylward M., XVII. 112. Azoulay, VII. 83. Aż-Tauke, chan, V. 107. B B. J. K., XI. 184. Babcock, XVIII. 229. Babelon Ernest, VII. 299. Babiak Mich., czl. T. L., V. 200. Babic L. , XtXtX,VII.434. Babirecki Jan, VII. 237. Babraj Jan, X. 448, 450. Bacciarelli M., XXI. 41. Bach A., XJXIXVII. 448. Bach Iv., X;X;XVII. 433. Bach Jan Sebastain, I. 141. Bachauer, XXI. 164. Bachmann Alfred, XIXVI. 89, 90, 102, 127, 130, 132, 140. 150; XXVII. 161, 168, 200, 201; X!XIX. 121, 154. 211; XlXlXI. 163; XXXII. 186, 188, 194; XXXIII. 147; XXXIV. 258, 291, 298;XtXXV. 172; XXIXVI. 74, 75, 78, 408;XX;XVIII. 217. Bachmann I., XV. 145; XXIII. 172, 173; XIXV. 135, 136, 140. Bachofen J. J., I. l4. 36, 37, 68, 145; II. 97; IV. 354; V. 84, 203; XIII. 56; XVII. 32; XXXVI. 355; XXXVIII. 10, 11, 15. Bacon Roger, alch., XXVI1.9O; XXXIII. 137. Badańczyk Ferd., czl. T. L. II. 96~ Badecki Kar.; XIX. 144; :XX. 314;: XXI. 27'1-276; XXXVI. 66, 75. Badeni J., II. 89, 186, 188. Badeni St., XX. 313; XXXV. 10.31;. .xXXVI.5. Badius J., VI. 359. Badura, XVI. 109. Badura Wine., VII. 111; VIII. 223,. 3'94; I'X. 89, 90, 93." 123, 189, 190, .197, 202, 280, 294--297, 299, 306,' 410, 418--420; X. 31, 352; XVII. 254; X!XJXV.40. Baechtold ...X'XI. 168. Bagiński M., XXXIX, 367. �Hi·------·-·-----·-------!! 880 Bagley, XiX'XVI. 187. .Bagnicka H., XXI. 117. Baidoff-Grossowa P" XXXV. 168. Bajza Józef, XXXII. 9. .Bakon Fr., XXI. 82. .Bal Stanisław, czl. T. L .., I. 32; III. 381; IV. 106, 107, 111, 114, 235, 236, 342; V. 89,. 90, 195, 287; VI. 218, 224, 313, 413; VII. 100, 103, 105, 107., 109, 23,3, 234. 338; VIII. 99, 220, 330; łX. 100, 425, 426; X. 115, 118, 234., 4169;XI. 93-95, 98, 272, 323, 417, 419, 42Q, 421. 424; 'XII. 98; ,XIII. 78, 7'9, 168 265, 351; XIX. 311, 313, 320; XXXVI. 5-1,53. .Balaban M., XIII. 67, 68. Balasits Aug .., czl. T. L., IV. 347. :Bałbin, XVII. 28. Baldassaroni organ., XXiXVII. 423. Balde Jakub, VII. 41. Balenovic V" XXXVI,I. 429. Bally, XXXVII. 315. Balflour H., XIXIII. 35. 'Baliekd, czl. T. L.., VIII. 33'5, 442; XIII. 119. Balicki Sto Wit., XCXJXIII. 147. Balińsroi, XXXIX. 368. Baliński K., XXVIII. 201. B alińsk i Mich., V. 25; VII. 115, 223; XIII. 154; XXVII. 104. Balogh L., XXXVIII. 3,61. Balowa,. XXXIX. S03. Baltazar z Opęcia, iXlXV. 47. Balzer Oswald, III. 3e9; IV. 336, 337, .350; VI. 223; -X. 130; X]1X. 73, 74; IXIX.2, 6, 156; XXV. 17. Bałalbian Józef. ezl. T. L., III. 96, 190; X1X1XV.10. Balaban Majer, XlXX. 23,3. .Bałakirew M., XVI. 1·63. .Bamberger S., rabin, XXV. 133. Bambergowa Fanny, XXXV. 172. :Banach Paweł , XXX. 153. 88t Banach T., IV. 114 117, 342; V. 98; VII. 234.; XlXVI. 140. BandorkoWlicz Jan, astrol., X.XVII. .87. Bandrowski E. czl. T. L., n. 2i88. Bandtkie J. S., XIII. 96; XIV. 27; XXVIII. 137; ·XXIX. 60-62; XXXI. 111. Bandura W" XlXI'X. 172. Banier, VII. 339. Banl1basz Stanisław.,. czl. T. L. X. 237, 463, 46'7; XiXI. 80; X,XVI. 114; XXVII. 68; XXVrII. 255; X!X.rX. W8;XXX. 244; XXXI. 149; XXXIV. 2'98. Baran Józef, naucz. czl. T. L., III. 385; IV. 114. de BarandialI'an, prof, X:XI. 2'69. BaraIl!iec~i~. dr, XlXI. 52, 53; XXIII. 148; IXIX1XN.Ui,. 2'9; xXXVI. 34 Baraniecki Adrian, dr, czl. T. L., XI. 320. Barankiewicz SZ" XJGX])X. 5-80. Baranowska Cel., czl. T. L., l~. 310. Baranowski, xxxnx:. 52'5, 625. Baranowski A., XXXVI. 35, 38. Bar.anowski B., 1.32.. 26,7; IV.342,34'5. Baranowski Boleslaw, XX. 311, 314, 320. Baranowski J., I. 224; XXVIII. 163. Baranowski M.; czl. T. L., I. 2.24. Barański A....II. 96; III. 86. Barącz Sadok, III. 209; IV. 154, 259, 268; IX. 427; X. 371; XXVII. 35; XXx.. 222; XXXI. 121, 124, 127, 13Q, 131; Barącz Stanislaw .. czl. T. L., VII.340. BaI1berini Raf., XXXIII. 138. Barbi, org., XXXVII. 402--404. Bardawelidze, etno gruz., XXXLX . 96. Bardei F., czł. T. L., VI. 224. Bardossy-Schmauck. VII. 199. Barewicz WiJtold, czl. T. L., II. 96. Barić H., X'X1V.125. Barjattarovic M., XiXlXVII. 436. Barkechli Mehdi, XIXXVIII. 475. Barlsch, IV. 284. Bernard, XV. 141. Barocelli !P.. XX,XVII. 360. Barons, XiX!JX. 164. Barszczewski J., XXVII. 156. Baszezewski S., IX:. 34'3. .Bartels Max., 1.53; IV.'96; XiXVIII.9. Bartha, XlXlXVII. 353. Barthel de Weydenthal, XiXI. 161, 162; X,XIII. 159; XXVII. 186. de Barthelem~, II. 108; XXII. 147. Bartholomeus. X!XVII. 60-62. Bartocha Rostislav, XXiXIX. 427. Bartold W" XVII. 2,66. Bartoli, XlXiXVII. 362. BaI"tosiński J., cz!. T. L., I. 268. Bartoszewicz J., XXXI. 111. Bartoszewicz Kazimierz, I. 187; IV. 392; iXl:lW'HJ. 186. Bartoszewicz Z .., I. 20. Bartos Franciszek, II. 32, 95; lV. 3~1; VII.97; VIII. 3216; X. 141; XI. 322; XVII. 23. Bartóky Józef, XXXV. 1719. Bartram N·., XVIII. 229. Bartsch Chr., IV. 390; VIII. 325. Bartynowski Władysław, III. 189. Bartys J., x.x...XVI. 299. Baruch Gustaw.. II. 358. Baruch M., !iX. 311, 419; XIV. 311; XVII. 72, 73. Barwański A., XIII. 17, 18, 94. Barwilński B., XXVI. 140; XXVII. 111; X2LX.IX. 179. Barycz Henryk. XXX'III. 147• Baryka Pi!otr, X. 333; XIII. 149, 150. BaseVli Camillo, XlXV. 141. BasHius Walentyn, alch., XXVII.91. 56 Lud - Tom XL Basiner O., XVI. 23. Basiński St., XlX. 155. Bassanowac dr .•.IV. 266. Basset R., V. 181, 183, 268, 273; XV . 143; XVI. 44. Bassin Bern, XXVII. 76. Bastian Adolf, l. 150; II. 110, 179; IX. 232; XI. 103; XV. 18; XX. 17,9; XXI. 84, 91; XXII. 19; XXVIII.226; XXIX.l2:2; XXXIII. 143; XXXVI. 118, 218, 3'54; XXXVIII. 201; XXXIX. 26. Bastrzykowski A., XXV.135; XXVI. 150; XIXVIII. 248; XXXIV. 147. Bas Franjo, organ., XXXVII. 426, 427. Batchelor J., XVIII. 90. Bateson Grz ....XXXVIII. 393. Bateson H., XXlX,IX. 45. Batko Walerian, XXXVIII. 661. Batko Z.,XlXVIII. 151. Batky Zy:gm., XJXV. 131, 132; XXVI. . 128; XXiXIV. 84, 115; XXXVI. 353. Bator B., czl. T. L"1 VIII. 335. Batowski Al., XiXVI. 92, 93. Batowski Henr., XXV. 105, 108; ;XiXIX.19'7;XXX.264, 266; XXXV. 179; XXIXIX. 442, 443 604. Bauda K., czl. T. L., V. 391. Baud-Bauvy D., XXIX. 207; . X,XXVIII. 477. BaudoUlin de Courtenay-Ehrenkreutzowa Cezaria, XiXI. 103; XXIII. 162; XXVII. 157, 161; XiXVIą 113, 114; XiXiX. 262; XXXI. 163; XXiXV. 172. Baud10uin de Courtenay Jan I. 29, 64, 187; III. 3, 283; IV. 338; XIV:. 48, 2122,534; V. 197, 289, 320; VI. 415; VII. 98, 237; VIII. 77, 78-83, 161, 222, 324, 432; IX. 9~, 316, �882 422; X. 462, 463; XI. 112, 321, 34{); XV. 150; XVI. 416; XXXVI. 35, 40, 46; XXXVII. 314. Bauer M., xxV. 126. Baum Otto, XXXVIII. 354. Bauman E., X'XXVIII. 469. Bauman O., XXXVI. 3:J7. Baumgarten A, XXXVI. 139. Baumgarten Johann (Pomarius). XVI. 360. Bauquier Ch., XV. 34, 3'5. Baur, XiXI. 243. Baworowski W., organ., XXVII. ~4, 99. Bayer, Xl. 111; XX. 2,52. Bayger Jan., czł. T. L., I. 2'68; VI.21, 200, 222; VII. 100, 103, 234, 338; VIII. 98, 220, 221, 330; IX. 100.. 425, 426; X. 118; XVI. 39; XXI. 132; XXII. 161; XXXIX. 2.51. Bazyli, autor staroż., X,XXI. 13. Ba·zylik Cyprian, druk., ·:tn. 109. XXJnx. 3'18. Bachtold ........: Staubli M., X:XVI. 96; XXVII. 142; XXVIII. ~5; XXIX. 121;XXX. 250; XXXI. 45, 144; XXXIII. 13'8; XXXIV. 279. Baker H., XXIXIII. 145. Bączek A, XXVII. 168. Bądzkiewicz A,.XXXVII. 158. Bąk st., XiXVII. 168;XXIX. 1; XXX. 259; XXXIV. 291; XXXV. 179. Bąkowa J .., czł. T. L., VI. 320. Bąkowska A, VIII. 111. Bąlrowski KI., VI. 319; VII. 238; IX. 311; XIII. 61; XXVIII. 134; XXXI. 107. Beach, XXXVIII. 64, 85. Beaddolf, VII. 61. Beals R., XXXVIII. 394. Beauplan, IX. 147; XVIII. 200; XX. 189. Beauquier. VII. 81, 84. Bebel Henryk, I. 20; XXXVI. 355. Bechmann Fr., XlXVI. 99. Bechstein, IX. 289<-291; XVI. 20. Beck H., XiXiXIV.2. Beck P., XVI. 111. Becker Ph. Aug., XV. 171; XX. 237, 238. Beckherrn C ... III. 189. Beddoe, XVIII. 230. Bedier Joseph, XV. 259; XX. 238; XiXVI. 101. Bednarik Rud., XXXVII. 351; X)QXVIII. 356; XXXIX.427-429; 430---435. Bednalt'ska Joanna, inform., V. 220. Bednarski Jan, in~orm., XXX. 199. Beech M. W. H .. XVII. 111. Beecher Stowe, X. 2:22. Beer AUr., czł. T. L., V. 200, 272, 289; VI. 316, 317. Beerowa M., czł. T. L..,. V. 290, 295. Beethoven L., XIII. 174. Behem Baltazar, XiXlXIX. 346. Beil Otto, XXIX. 127. Bekerman JÓz., X1.X1XI. 163. Bekker, VII. 80. Bel A, XIV. 311; XV. 142. Bel Maciej., VII. 7,5. Bela Vikar, VII. 83. Be1icer W. M., XXXIX. 98. Belie A, XiXV. 120. Beltz R., XXVI. 142. Bełcikowski A, IV. 262. Bełm Stanisław, I. 267. Bełza Witold, XiX. 317.., 319; x..XI. 271-273; x...XXVI. 66. Bełza Władysław, XIII.l49, 151, 154, 156, 158. Bełzka Zofia, XXXI. 163. Bembus Mateusz, .. astral., XXVI'I.87. Benedickt R., XXXVIII. 392, 395, 399. Benedykt, chirurg poznański, XXVI. 12. Benedykty, prof.. II. 4. Beneke Kar .., XVI. 114. Benet Edmund, XiXI;X. 85. Benfey Teodor, I. 12, 13, 110; VII. 4.(); XV. 20, 1950-197; XVI. 357; XXVI. 101; XiXVII. 2. Beniowski M. A., VIII. 98. Benis Artur, XI. 327; XIX. 112; :XXVII. 102. BenniQwa.,. X. 461. Bensdorf Józef, XV, 143. Bentke Maks, VII. 111. Bentkowski F., XVIII.130; X,XXVII. 157. Bequinot, XXXVII. 361. Ber Wikt!o.r, XXXIV. 154, 155. Berdiers, XiXXIX. 424. Berent Wł. XXXI. 126. I3ereś Eug., .XlXiXIV. 142. Beretta· H.,dr; XXIX. 205. Berg Gos'ta, XIXlXIV. 283; X,XXI.x. 132. Berger S., XXII. 140, 141. Bergk T., V. 178; XII. 163. Bergmann. XI. 366. Bergson H., XXlXVIII. 412. Berka Aleksander (Biskupski), VII. 97; XI. 91. Bernacki Ludwik, X. 334; XIII. 78, 168, 169, 265; XIV. 195.. 196. Bernadzikowski, czł. T. L. III. 100, 289. Bernard W., XI. 104. Bernardy A, XXIX. 207. Bernat'z Krakowa, astraL .. XXVII. 86. Berneker E., II. 188; XV.57, 58, 150; XVII. 220, .230; XXIII. 47; XXXIII. 29; XXXIV. 117. Bernstejn Ign., I. 185; VII. 236; XV. .143; XXIV. ~3. Bernstejn Mich., XIV. 402. Berson. XI. 203; XXX. 235. Berson Seweryn, VII. 224. Bertram H., XXV. 141. Berwiński Jan, XXXVII. 142. Berwiński Józef, XXXVII. 143. Berwińs'ki Ryszard, IV. 266, 268; XII. 169, 174; XIII. 294; XVII. 150-16; 21. 31; XIX. 126, 145, 147; XXIII. 167; xx.XVI. 8, 12; xx..XVII. 141-148, 150, 152, 154 -159; XXXVIII. 219; XXXIX. 626. Bethe Erich, XX. 216, 242. Betleja T., XXVI. 128. Bettmann, XXXVII. 336. Beyer Hermann, XV. 142. Beyer P., XXI. 168. Bezsonow P., XXXII. 89, 101. BezzenbergierA., IV. 170, 396; IX. 249. Bel Matyas, p. Bel Maciej .. VI. 278, 200, 366; VII. 75. Bębynek W., XXXVII. 170. Białek Władz., XXXIII. 147; XXXIV. 298. Białkowski Leon, XXVI. 140; XXXVII. 4.75. Białobrzeski M., XIX. 117, 153. Biasutti R ....XXXIII. 144. Bidermann, VI. 27'8, 27:9; VII. 197: Biechański W., czł. T. L., VI. 224. Biedermann H., XI. 366; XXXIII. 819, 104. Biedrzycki Stefan, XVIII. 121. Biegele.isen Henryk,. I. 29, 30, 32, 222; II. 92, 93; III. 92, 93; IV. 48, 50, 55, 518,59, 158 264, 4{)0;V. 28, 33, 39; XI. 321; XV. 44, 249, 250, 252; XiX. 154; XiXVI. 109, 150; XXVI1.153, 154.,168; X.XIX. 164. 199; XXIXI. 163; XXXIII. 147; XXXIV. 295; XXXV. 64 66, 67, �~84 69, 184; XXXVI. 35; XXXVIII. 217, 218; XXXIX. 619. Biegeleisen L., XXlXIX. 5:96. Biegunowski M., XX;XIV. 298. Biela Jan, VII. 225, 340; XVI. 235; 0mCIX. 17'9. Bielawski Marian,astroL., X'XVII. a7. Bielawski T., X)X1XVII.289; XiXXVIII. 257. Bielecki Jan, VII. 235. Bielecki Szczepan, XIII. 246-249 .. Biel€cki Wł., czł. T. L., VIII. 224. Bielenstejn A, III. 85; XXXVI. 200. Bieleś Jan.. VIII. 334, 442; IX. 20a; OC. 93. Bielewicz Ant., czł. T. L., VIII. 112, 331. Bielicki Stan., XXXII. 49. Bieliński, xxxrx. 28, 418. Bielowski Aug., V. 371;, XII. 95; XIV. 2&:29, 36, 37, 4()-42, 51, 53, 66; XVI. 258; XVIII. 131, 132; ~VII. 145. Bielska Elzbieta, czł. T. L., II. 96. Bielski- Joachim, XI. 300. Bielski Marcin, VII. 30, 94, 115; lXVI. 412; XtX. 132; XiX. 12-14 23, 39, 87, 91, 110, 119, 120, 129, 132, 154, 193, 196; XXXVII. 280, 281, 284, 300; XXXVIII. 253, 283; XXXIX. 295, 3'()2, 3.w, 341. Bień A., XXVII. 168. Bieńklo.wski J .., V. 190; VII. 23'1; VIII. 92. Bieńkowski Kazimierz, czl. T. L., VII. 111. Bieńkowski P., XXVI. 142. Bi€rmann, XIII. 61. Biernacki, czl. T. L., I. 64. Biernat z Lublina, XDX. 81,. 82, 94, 100; ~X. 91, 150; XXIV. 96; XXXI. 124-126. ',. '( l· ;1 ~85 Bieroński J., czL T. L., VI. 219, 224, 314; VII. 110, 235; VIII. 109, 221. Bieroński W., czL T. L., I. 64; VII. 110. Bierska Franc., inform., XVII. 60. Bilbo, XXXIX. 425. Bilińska Agnieszka, inform. VIII. 417. Biliński F., IV. 231; VI. 224. Biliński T., XXVII. 168. Binarow.a, XXX. 244. Binkiewicz E. R., XXXIX. 422. Birdwood George, XXIII. 176. Birecki Tad., XXiXI. 167. Birk SixL, XVI. 360. Birkenmayer J" XXXIV. 291. Birkenmayer L., XXVII. 81. Birk€t~Smith, XXIX. 135, 136, 13B; XXXI. 153; XXXIX. 92, 93, Birtinger, XVI. 15. Bi'skupski L.., p. Berka Aleks., V. 32:();VII. 97; XVI. 2·35, 416. Bitner Z" VII. 94; VIII. 809, 219, 220. Bivont K., V. 179. Bjelokosic, V. 2'80. Blach Samuel, XlXV. 134. Blackmann B. A .., XVII, 112, Blade, VII. 83. Blahy A, XXXVIII. 357. Blajda Cz., XXXVIII. 222. Blanc G. A, XXXVIiI. 360, 3·62. Blanchet A, XlXII., 60., 61. Blatt Gerson, II. 7'4, 188; VII. 111. Blau Józef, XI. 212; XII. 339; XVI. 115. Bleck D. F., XXXVII. 89. Bl€ichsteiner, dr.) XJXVII. 150. Blemont, VII, 83, 84. Bleurer, XiXIII. 54. Blicharzowna W., XXXIV. 291. BlinJo.w A J., XXXIX. 56. B1iziński JÓz.. XIII. 152. ł Bloch Adolf, IV. 327. Bloch Mojżesz, IV. 184. Bloete, XV. 183. Blow Samuel, XXX VIII. 86. Blumberg Maria, X. 368: Blume E., XXI. 28; XXV. s. II, BlumenJbach IV. 61; XiXI. 82. Blumenfeld, inform. leśniczy, III. 226, 228, 242, 250, 2~1. 272. Blumenfeld Ch., X1XiXI.163. Blum-IKwiatkowski, XXXIV. 290. Blumówna Helena: X1XiXVIII. 335. Bliich€r, XUI. 7~. Bliimml E. K., XV. 47, 144; XVI. 335, 411. Blachowski Stef., X;XIX.269. Blachut Augustyn, XI. 196. 3U. Błażewski M., VII. 30; XXXI. 126. Blażowski Marc. XIV. 86; XXXIX. 32'9. Błoń·ski I., XXXVIII. 462. Boas F., XXXII. 101, 112, 121., 123, 126, 144; XXXVI. 113. Babek Wład., XlXV. 141. Boberówna J., rys ..' VIII. 335; X. 178-180, 185; XJXiXV.13. Bobiatyński Ignacy, XlXJXI. 29, 30; XXXVII. 289. Botlkowski Ad., XIXIXI.163;X,XXIII. 147. Bobowski M,. XlIX. 'l()5; X.X. 70.. 154. Bobrowicz Łukasz, ezl. T. L., I. 32. Bobrzyńska Bron., czl. T. L., I. 224. Bobrzyńska M., czl. T. L .., VIII. 335. Bobrzyński, XIII. 61; XlX. 41, 42, 156. Babrzyński Mich., X1XJXV.8, 179. Boccacio. X. 366. Bocaric Sp., XXXVII. 430. Bochenek Adam, X. 127, 472. Bocheński Zbign., XXXIII. 147. Bock, XV. 251. Bockhill W. W., V. 293. Bocza·równa B.. XXXVI. 84. Boczarski, XXIV. 95. Boczkbwski P., ofiar., XXI. 42. Boder-Sauer Dorota, XXXIX. 508. Bodin J., XXX,XVI. 185. Bodinus, XIX. 144. BodjanskL XXI. 162. Bodowski, alch., XXVII. 93. Bodrero Emil, XXIX. 201, 206. Bodzanta, II. 313. Boege W., X.XXIX. 269, 270. Boehm Fr., XXXVIII. 194, 202. Boer R. C., XX. 225, 245. Boermann Wil., XXXV. 1719. Boettischer Ad\oolf. I. 221; II. 189; III. 86. Bogajewskij, XXXIX. 67, 70. Bogatyński Wlad" XVIII. 58; X:XVIII. 163, 165, 168; XXXI.l63. Bogatyrew Piotr, X!XV. 121: XXVI. 126; XXI'X. 1()7; XX:XIV. 296; XXXV. 129; XXXVII. 3'50; XXXVIII. 3'52; XXXIX. 27. 28.. Bogdanow Anatol, XXI.98; XXXI·X. 3r 78. Bogdanowicz A. E., IV. 392; V. 45; XVII. 39. Bogdanow~czówna, XV. 71. Bogiszic Baltazar, V. 280; XVII. 106; XIXliX. 112; XXXIX. 163. Bogomiłow B., XXXIX. 13. Bogo,raz-Tan W. G.., XVII. 51, 265; XXV.2; XX'XVII. 100; XXXVIII. 346; XXXIX. 3. Bogucki M., czl. T. L" V. 295; VI. 316. Bogusławski, XXIV. 87. Bogusławski E., VIII. 111; IX. 196; X. 12'6; XVI. 335. Bogusławski W., VII. 237; XXXIX. 5'73, 603. Bogusz Adam. X:XI. 56. Bogusz Michał, czł. T. L., II. 288. �886 Bohdanowicz, II. 210, 211, 217; III. 384; IV. 370; VI. 18, 19" 26, 231. Bohm Jarosław, XXXIX. 427. Bohomolec Jakób, XIII. 232, 255; Xlxv. 78; XXiXVII. 304-306; XlXXVIII. 264; XXXIX. 304. Bohusz, XII. 171. Bohuślan, XXX. 229. du Bois Cora, XXXVIII. 3M. Boisacq E., XXXIV. 4. Bojanowski, E., IV. 59. Bojeczko M., inform., XXVII. 31. Bojko Jakob, IX. 88, 89., 259; X;XiXIX. ą03. Bodrini M., XXXVI1.30o. BolesŁaw. II, ks. Śląski, XXVIII. 123, 127. Bolesław II. XIII. 37. Bolesław Chrobry, p. BolesŁaw Wielki, II. 116; VI. 282; XIII. 53, 55; XIV. 315; XIX. 75; XX. 215; .xJXV. 105. Bolesł.aw Długi, II. 116. Bolesław Krzywousty, II. 116; VII. 162, 163; X.XXIX. 3S0. Bolesław Ły'sy, XIX. 127. BolesŁaw Śląski. XIII. 61. BolesŁaw Śmiały, IV. 52. Bolesław Wi'elki p. Bolesław Chrobry, II. 78, 139; V. 299. Bolesław Wstydliwy, VIII. 262; XIII. 59; XIX. 145. Bolesławiusz K., XXJXVII. 286. Bolko, II. 195. Bolklo Cieszyński. II. 124.. Bolko Opolski, II. 124. Bolinder Gustav, XXVII. 155, 168; XXVIII. 249, -?50. Boloszjel T., IV. 95. Bolte J •.. XV. 144; XVI. 321, 356; •XlXlr. 209; XXVII 2 26, 30; XlX'VoIrrI. 194; xxx.' 83, 104; XXXI. 23, 125, 12& 134; XXXII. 2., 149. v. Bolz Rufach p. Rufach v. Bolz, XXX. 171. Bolsunowsk,i K., czl. T. L., II. 189; V. 89. 100, 293, 294; VI. 222, 306; VII. 238; IX. 195; XI. 417; XVI. 335. Bombadilla, XXXI. 128. Bonaid, IV. 356. Bonarek st., XXVI. 140. Boncherie N., XXXVII. 576. Boniec!{i, X'XI. 130. Bonvensin de la Riva, XXII. 71. Boomans Danis, XXVII. 153. Bopp Fr.,.. I. 98, 100, 101; XXXVII. 310-312. Borawski Aleks., XXI. 246. Borbiro, V. XXXVIII. 470. Borchardt JÓz., XIV. W7. Bordier, XXX. 11, 12. Borelli J., VII. 64, 65. Borenstejn bursztyniarz, XXXIX. 403. Boreux Kaml, XIV. 193. Borkowski- woj ew. poznański, XXVIII. 125. Borkowski Ad., XX.XIX. 291. Borkowski JÓz., XIII. 152, 159;. XIV. 243. Borkowski Stan., XXXV. 172. Bornemann S. V. O., XXXVII, 38.. 68. Bornstejn J., VIII. 89. de Boron Rob" ·XVI. 218. Borowiecka T., VI. 219... 224, 314; Borowiecka, czl. T. L., VIII. 331. VH.235, 238; VoIU.221; X.235, 237. Borowy Biotr,X1XXV. 11. ' Borowy Wacł., XXHI.1.2.3;XXXVI.22 Borucki Aleks., XXVIII. 142. Borucki K., XXXVI. 394. Borysiewicz B., czl. T. L., I. 64. B()rzemski Antoni, XI. 112. Borzyhady, I. 183. Borzyk Hugo, II. 189. Borzywojowicz, XVII. 25. Bosanquet, XV. 141. Bosman, VI. 339; VII. 2. Bossert H. Th., XXV. 106.. 107; XXVI. ISO; XXXIV. 88, 90, 132; XXXV[:I. 289.. Bostel F., XXVIII. 161. Boskov:ie S. P., XXIX. 198, 201. Both .. XXXVI. 149. Botto Jul., V. 303, 30'7. BougainV'ille, podróżnik, XXXVIII. 278. BiQugerte, II. 98. BougIe C., X:XXVI. 146. Bourbon de stefan, XXX. 91. Boure Henri. XXIX. 134. Bourke J. G., XVII. 3. Bouron Etienne, III. 171. Bourton, VII. 80. Bouthors, II. 108. . Boven, V. 293. Boyd W., XlXXVIII. 400. Bockel O., XV. 144.. 145; XVI. 417; XiX.!. 167. Bockenhoff, XV. 144. Bohm Fr., X\XII. 36; XX'XIV. 17.. Bohme E .., x:xrx. 151; XXlXIII. 45, 47. Bohme Magnus, I. 184; Ill. 171, 172. BOhtling K. O" XIII. 162; XIV. 243; XXXVII. 109. BOlsehe Wilhelm, X. 432. Brachvogel A. L., XXXIX. 3,10. Bracia Joannes et Olaus Magni, . XXXIX. 350. Bracman, XXXIX. 278. 282. Brae V., IV. 265. Brailoil C., .xXXVIII. 47'5; XXXIX. 499. Brajersk.i Tad., XXXVII. 372, 448, 450. Brarnberger J., XVI. 232. Brandes K .., IV. 356; XVI. 320. Brands<:h Gottlieb, XVI. 111, 114. Brandt Ad., XXXIII. 137. Brandt B., XIXIII. 148. Brandt J., IX. 299; XI. 353; XXVIII, 180, 182; XXXVIII. 369. Bransford J. F., V. 293. Brant •.XIII. 157. Le Boos G., XXXVI. 154-155., 157. Bratanic B. XXXVII. 427. Brauta Br., XXVI. ISO. Braun, I. 92. Braun A" XX-'V'I,])I.163. Braun Charles, XX'XV. 179. Braun Radcliffe A. R .. XXXVI. 111, 117. Le Braze Anatol, V. 269; X. 221. Breal€ M., V. 178. Brebent, ViI'I. 7, 23. Brehm, II. 104; XV. 182. Breitmeier Miecz., XXXIII. ]47. Bremeński Adam, XXXIX. 350. Brennekówna Miecz., XXXIII. 147. Brenner O. dr, IV. 1,17, 279. Brensztejn, III. 190. Brensztein Michal, VII. 337; VIII. 88; I,X. 301; XI. 203; XIII. 344; XVI. 318, 319. Brentano, V. 370; XX. 218. Breonio Veron, XV. 142. Brettschneider H. G., XXXVIII.290. Breughel Piotr, mal., XXXIX. 32.7. Breuil H., XXVI. 33; XXXVIII. 30. Brew J. O., XXXVIII. 397. Breza Krystyna, XXXIV. 298. Brezgo Bolesław, XXV. 52; XXVI. 127, 142. Brgi.c L., XXXVII. 434. v. Brie L., XXXIX. 154. �888 Brinton G. Dan., VI. 216; X:X:I. 84; XXXVIII. 13, 15. Bri?Con S., XXXVIII. 47,6. Broca P.,' I. 225; IV. 61, 66; XVII. 242; XVIII. 232; XXI. 4, 5, 8, 16, 98; X:XlJ. 14'3; XXXVI. 71; XXXIX. 78. Brockhaus, XXXII. 103. Brockhausen Elsa, XVI. 114. Brodackli, czl. T. L., V. 28-9. Brodnicki, XII. 139. Brodziński Kaz., III. 354; IV. 32.; 33, 37, 47; VIII. 209; I'X. 31; X. 195, 237; XII. 17,1; XVrII. 130; XXII. 1319;XXIXVII. 308; XXXIX. 303, 428, 578, 581. Bnomowicz J., czl. T. L .. VII. 338. Bronicz S., XXXVIII. 451, 457. , Broniewski And., czl. T. L., I. 32. Broniikows~i Kazimierz, czl. T. L., I. 32. Bronisch Gotthelf .. 111. 86; V. 180; IX. 91. Brooks, XXXVIII. 344. Brooms F. iR., X;X:XVil'II.387, 3'99. Bros Chanoine, XlXI. 269. Le Brosses, VII. 33i9. Brossig Alf., XXVII. 165, 168; . ,XlX:XV. 17'9. Brossman WI•. czl. T. L., VIII. 112. Broszek, XX. 273. Brown A., XX:XVIII. 8. Bli(}wn Mason I, VI. 23. Browne Wade, podróżn. ang., III. 235. Broz J., XXV. 95. Brożek Jan, astroL. XXVII. 87; XXIXI. 163. Brożek Ludwik, XXXV. 172; XXXVI. 396. Bruchmann, XX. 207. Bruchnalski Ą, XXXIV. 265. Bruchnalski K., I. 30, 32, 61. 62. 889Bruchnalski Wilhelm, czl. T. L., red. "LUDU" IV. 394; VI. 218, 313, 314, 413; VII. 30,100, 150, 218, 338; VIII. 218; IX. 100; X. 375, 376, 460; XI. 92, 93, 95, 295, 296, 321-324, 340, 418, 419, 423; XII. 95, 98, 193, 225, 347, 348; XIII. 75, 78, 164-168, 265, 351; XIV. 195; XV. 46, 158; XVI. 217, 360; XVII. 289; XIX. 37, 8Q, 92, 94, 103, 108, 115; XJ(. 20, 153 297, 311, 314; XlXI. 71, 75, 153; XXIII. 152; XJ(X. 9ll; XXXVI. 11, 40, 53" 60, 62, 66, 67, 69,7G-75. Brudzewski A. :XXXVII. 150. Brues Al., X,XXVIII. 400. Brugger, iX'XXIX. 486. Brugmann, I. 106; IV. 57, 265; X'X!XVII. 311. Brugsch H., XII. 333. Bruinser, XiXI. 17'8. Brun W" :XXI, 70. BruneI J., XXiXVII. 133, 134. Brunhes J.• XXXVIII. 202. Brunner H., XXVI. 8. Brunner K .., \XlVI. 112. Brunnetiere M.,X. 370. Brunon z Lukki, XV. 182. Brunot L., XiXiXIV. 91. Brunow N., XXV. 125. Bruston Charles, XXII. 38, 61. BrUckner Aleks., I. 23, 56.,.223, 224; II. 86-87; III. 85, 368; V, 382; VI. 408" ~09; VIT. 39, 1,65,236" 237, 337; VIII. 94, Ul, 219, 394., 395, 400, 427; IX. 88, 197, 244 413, 415.,. 428; X. 110, Ill, 114, 35L 462; XI. 99, 280, 352; XII. 323; XIII. 13, 49, 3~9; XIV, 35. 65, 158, 315, 319, 350, 352; XV. 143, 150, 222, 249" 250, 251, 253; XVI. 33, 36, 111, 155, 185, 216, 217. 231, ~37, 326. 372, 416; XVII. 22, 2B, 34, 73 115, 124, 164, 181. .i8i; XVIII. 93: 113, 114. 22·6; XIX. G6,' 75, 77-79, 89, 91, 105, 108, 112. ~16, ,118, 125, 130. 144; XX. 11, 71, 89, 126, 153, 164, 189, 200; XXI. 162, 163; XXII. 2~ 3-7, ID, 11, 21; XXIII. 51, 147, 160, 166; XXIV. 81, 93, 102; XXV. 47, 78, 120-122 124, 126, 141; XXVI. 16, 132..,140, 142; XXVII. 3, 5, 7, 5:9, 108" 120, 121, 143, 152, 162. 168;. XXVIII. IlU, 187, 207, 210; XXIX. 171, 176; XXX. 213, 216; XXXI. 13, 83; X!XXII. 4-6, 177, 17e; XJXXIII. 11, 12, H7; XXXIV. 51, 57-159, 173, 174. 17;9, 18-0, 291; XXXV. 64, 65, 69, 71, 72, 74; XlXIXVII. n, 337. Bry de Teodi:Jr, :XXXI. 128. Bryant, VII. 33'9. Bryce James, VI. 218. Brychówna, XXXV. 180. Bryk J., VI. 224; XXV. s. XI.; XXVI. 131; XXVII. 88, 189, 200; XXX. 187; XXXIV. 2'66. BryI Jan. II. 189. Bryniarska Elżb., inform., XXX. 198 Brzeska W" XJXXVII. 455. Brzęczkowski St., XiXVII. 163; XXXV. 180. Brzostyński Adam, etno muz., X!XXV. 14. Brzozowska St., VIII. 220. Brzozowska Ur., ,XIXlI.19. Brzozowska Fr., III. 85. Brzozowski K. M., IV. 389--392. Brzozowski Kar... XX.I. 79. BrzozQ,wski Karol, I. 32, 194; IV. 58, 156, 160. Brzozowski Stanisław:, czł. T. L., I. 32. Buber Salomon, I. 187. BUlbicz J., XXXIII. 148. Buchanan Je:'zy, II. 98; XXXI. 129., Buchberger, XII. 339. Bucher, XIII. 61. Buchner Eberhardt, X.XVI. 70. Buchner M., I. 153; XiXIII. 34. Buchowiecki J •. XXV. 129. Buchtela, XXVI. 30. Buck P: H., :X::XXVII. 376; XXXIX .. 87. Buckle, I. 10; VI. 208. Buczański W., VIII. 00. Buczek K., XXXIX. 603. Buczyńska M., X:XVI. 128. Buddingh, xXxnr. 11. Budge Wal., !XJVI. 284. Budny XiX. 126. Budz~owski, czl. T. L., I. 64. Budzyński Alf., XXV. s. V Buffon, XlXI. 4. Bug Kaz., XlXV.. 123; XXXIV. 50, 64.. Bugiel WL IV. 46, 59; VII. 79, 83, 88; ViU. 212; X. 35'1; XV. 39; X:Xll. 1~; XXV. 141; XXVl!. 3•. 5; XXIX. 164; X'XXJ:I. 3, ~. Bujak Fr., V. 3'91; VII. 3,31; VIII.. 111, 168, 317; liX. 253; X. 92, 332,. 366, 47,2; XI. 181, 224, 418; XIII. 61; XVI. 56" 5'8, 59; xVn. 124, 206, 211; XX. 15·6; ,:X;XI. 49, 71; XlXII. 162, 163; XX.UI. 150, 160; XlXV. 2,9, .. 32, 33, 99; XXVI. 140, 143; X.XVII. 87, 149, 175; XXIX. 125; XXx. 242; XXXII. 1; XXXIII. 148; XXXIV. 291; X0{IXV. 30, 31; XXXVI. 74, 78, 223 225 226. 228, 242, 2~ 50, 378; XJX~VIII. 451, 45·7; :X;XXIX. 595·, 596. Bujak Marcin, IX. 293. Bujak S., X.XV.I. 143. Bujnicki Kazimierz, VII. 207,. 229. �891 890 ~-: Bukowiński Wł., VII. 37. Bukowski Jan, mal.,' X. 106; XV. 37tl; ,x)GXV. 30, 37. Bulat P. K., XXV. 121. Bulanda Edm., XXXIV. 279; XXXV. .180; XXXVI.32 .. 107, 368; XXXVII. 32, 360, 380, 410; XXXVIII. 28, 214, 222, 367, 451,.. 452. Bularda J., XXXVI. 394. Bulas K., XXVII. 165.. 168. van Bulek G., X1XXVI. 112, 120; XXXVII. 38, 68. Bulmerinck, X. 245. BuŁawski R., X:XVI. 143. Bulhakow.. XXXIX. 61. Bułhakows'kij, XVII. 25. Bułkowicki, IV. 341. Bunak, XXIXIX. 96. Bunikiewicz Witold, XXXIII. 148. Burchard z Wormacji, X'VII. 37; XIX, 137. Burchard z Wurzburga, XXVIII. 100. Burchardt, II. 216; XXIV. 10. Burchenal El., XXX:VI'II. 478. Burdach K., XVI. 218. Burgemeister, XVII. 2. Burghalter, XXXIX. 507. Burene, XXI. 86. Buronzo Vince21o, XXIX. 205. Bursa Stanisław .. II. 96. Burton, <podróżn., VI. 2'4, 25. Busch, XIXIII. 167. Buschan, XXIII. 45, 46; XXV. 5, 126; XXXII. 9U, 100; XX:XIV. 186; XXXVII. 119, 120. Busłajew lingw., I. 19; II. 114; III. 288; XX,X:rX. Z8. Bussler L., VIII. 327. Buszek J.,czł T. L., V. 391. Butinow N. A., XXXVIII. 351, 354; XXXIX.45. Buttler Woo.XXXIX. 258. Buttmann, VII. 339. Butwiłł Daniel, inform., XIXIX, 57. Buzek JÓz., XI. 426; XVII. 252-254. Buzuk P., XXV. 123. Bużek And., XiX:XIV. 291, 298. Bucher K •. VI. 213, 214; XXI, 168. Buchner, I. 40; 43; IV. 97. Buhler A., XXXl1X. 485,487, 507, 5{)8. Buhler Ch., XXVII. 146; XXVIII. 102. Hillin Stan., XXXV. 180. Buller .. X:XXVII. 315. Bullner Mansfeld, VII. 297, 298. Burger, IV. 34, 45; V. 27, 28, 29; VII. .231; XIX. 69. Bychowski G., XXX. 11. Byhan A ... XXIX. 135; X'XX. 240; ,x,XXVII. 126. Bykowski L. J., XlXI. 132; XXIX. 141. Bykowski S. N., Y..Y..XliI.181. Bylica Marcin, astrol., XXVII. 8r. Byron J., X!XXVII. 377. Bystramowa A., org. ,XXXV. 31. Bystroń Jan Stan., I. UlG; II. 126; V. 292; VII. 30" 3'4, 36, 225; OC:VI. 235; XV:U. 106; XVII'I. 92; lXiX'. 296; XXI. 71, 7'5,93, 162" 173177, 17;9; XXII. 7, 9,63., 159, 160, .163; XXIII. 51, 89, 112, 115, 147, 150, 156, 157, 15~, 161, 187, 188; ;XXIV. 85, 93; X!XV. 99, 103, 104, 121., 123, 136, 141; XXVI. 47-54, 56, 61-63, 66, 89, 12'5, 130, 134; 150, 151; X!XVII. 6, 9, 11, 22, 24, 110, 148, 152, 154, 157, 169; XXVIII 107, 184, 226, 228, 235; XXIX. 120; XXX. 76; 97, 106, 184, 245; XXXI. 83, 161, 163; XXXII. 40, 148, 174; XXXIII. 112, 140, 148; XXXIV. 156, 288" 289, 291; XXXV. 34, 35, 51, 172., 180; XXXVI. 52, 72, 83, .88, 175, 342,408; XXXVII. 339, 418, 449; XXXVIII. 20Z.. 207, 216, 218, 221, 336, 338, 451; X'XXIX. l703, 17<9 ...599, 603, 604. Bystrzycki, VI. 71. c C. Z. p. Z. C., 1. 144, Caesarius z HeiJsterbachu" XIX. 119; XXXI. 129. Cagliostro B., lXXXVIII. 271. Caillemer, II. 298. Callegari M. XJX:XVII. 361. Callier Edmund I. 23. Calmann L. XXV. 125. Cała M., X1XVI. 140, 143. Cambaue P., XXXIII. 17. CameraJrius R. J., .xXI. 229. Camper, IV. 61. Candela P. B., XXXVIII. 400. CantiJpratano Tomasz, XXXI. 17. Canzius, XX:XIIX. 350. Capot-Rey R., XXXIX. 132. car, XIII. 61. Ca:ram.an Petru, XXXIV. 291, 298; XXXV. 172, 180. Carava.glios, XXIX. 20'7; lXXX. 249. Candanus Hier., XXVII. 77; XXXVIII 2'39, 27'1. Carie Ant ... V. 284. Carleton Allen Kemp, XXXIX. 154. Carlon J., V. 81, 274. Carner, IX. 232. Carnoy H., VII. 80; XXI. 269, Caro Jechesk,iel, rabin, czł. T. L...I. 32. Carosi I. F., XXXVIII. 289. Carpini !Plano, XXXIII. 138. de Carpini J., x.X.XVI. 351. Carpzov, X. 251. Carteret, XXXVII. 377. Cartiez. I. XXXVII. 367. Carusi Evaristo, XXIX. 151, 152; XXXIX. 167. Casmann O., XXI. 82. CaS'sel, V. 370; XVI. 15; XXI. 231. Cassirer, X:x.xVEI. 312. Castalli, XXXVII. 3,60. Castren, VI. 244, 322; VII. 28; XVII. 10. Castrin, XXXVII. 103. Castro de Franc., 'XXXI. 152. Cathrein W" XXXVII. 395. Catlin, VI. 230. Cavanna Jan, cm. T. L., I. 32, II. 374. Cavazza F., XXXVII. 385. Cayles, XXII. 61. Cegielski, VII. 227; XIX. 107. Cehak Aug., XXXIV. 291. Cehakówna Helena, XXVII. 192; ~XXIX. 2158. Cekrops ustawod., H. 103. Celicho~ski Z., I. 64, 266; IV. 116, 237; VI. 223; VII. 30, 31; XIX. 8S, 89; XX. 152; XXVII. 108, 110. Celtis, XIX. 124; X!XVII. 77. Cemino C" Xx.:X. 175. Cenar Edward, czł. T. L., II. 288. Cennini, XXX. 171. Cenova Fllor.ian, Ceynowa, I. ZO; V. 321; VI. 310; VII. 97; VIII. 314; XVI. 416; XXII.64; XXIII. 118, 121; XXVIII. 30, 31. Cercha Stanisław, II. 189, 220, 373; VII. 222, 224; XIV. 167; XXIII. 152; XXIX. 102; XXXIV. 266; X,XXIX. ,5IS7,588. Ceremuga Jan, czł. T. L., VII. 110. Ceriton Odo de, XXX. 91. Cerulli E, XXXVII. 360. Cesariusz z ArIeS', XXVIII. 100. �893 892 Cezanne p" XXXVIII. 334, C€zar, I. 151. Cezar Juliusz, VII. 150, 151, 157; XI. 35'2. Cętnikowa St., XXXIX. 367. Chabas, XII. 333. Chadwick Mu.nro H., XX. 216, 231. Chajes J., IV. 346; XXx. 270, 271. ,Chajewsk'i W" p. ChleboradzkiAnt., XXXIX. 413. Chalati.an Bag'rat, XVI. 113. Chalański M., VII. 233. Chalasiński I., XXXVIII. 33, 338; XXXIX. 597. ChalUJbiński Tytus, dr, VII. 225; XV. 157; XVI. 62;XXIII. 148; XXX. 76; XXXI. H6, 148, 149; XXXIX. 315. Chamard E., XVI. 15. Chamber, XIX. 69. Chamberlein, I. 184; XXXII. 154, 1~5; XXtXIX. 424. Chamblis Ch. E., XXXVIII. 405. Chamiec Ksawery, VII. 336; VIII. 321; XVII. 71. Chaminade, VII. 88. Champion E., XXXVI. 135. Champolion, XlII. 332. Chandlerówna Helena, czł. T. L., V. 295. Chantepie de la Saussaye-BerthletLehman, XXXII. 170; XXXIV.2. Chapple E. D., ,XXXVIII. 315, 384; XXXIX. 45, 50, 62. Charcot. VI. 3,99. Charles S. I., XXI. 270. de Charencey, VII. 87. Charpentier I., XXXIV. 65. Charszewski Ign., XI. 30..'1. Chassinet, XIV. 197. Chattopadyay, XXXVIII, 47'6. Charu7.in, Charuzina W., XVIII. 227, 229; XXVIII. 10; XXx. 9; XXXIX 89. Chavannes, XXI. 4. Chełchowski K, XXI. 80. CheIchowski D., dr, III. 325; IV. 49, 159, 167; V. 43, 182, 184; VI. 20; VII. 226, 233; XVI. -350. Chel'bulier A. E., XX,XIX. 499, Cherbnrg Herbert, XXXIX. 176. Cherry Fran!;ois, XXXIII. 137. Chętnik Adam, Ch. A, VI. 116; XXIII. 151, 153, 172, 17(3; XXVI. 127, 151; XXVII. 169, 200; XXX. 242; XXXI. 163, 174; XXXIII. 141; XXXIV. 265, 2'66,291, 298; XXXV. 172, 1l~0;XXXVII. 412; XXXVIII. 215, 230, 440; X,X,XIX. 35'5. Child J., VII. 233; XXIII. 113. Childe V" XXXVIII. 385, 3'97. ChildeLert II, dekret o czarach, XXV.9. Chleboradzki Anton i, p. Chajrewski W. Chelb')\Vsk~ Vin 146; lXV. 250. Chlel:hwski A., XXIII. 154. Chlebowski Br., VII. 237; VIII. 223; IX, 111, 427; X. 239; XI. 419; XXVII. 123. Chlebov's~i Karol, V. 227; VI. 319; IX. ::10, 311. ChleboV\ski P., VII. 42. Chlingp.nsperg-Berg, XlI. 339. Chłedowski, I. 20. Chłopk0wna J., XXVI. 143. Chmar;-yński G., XXXVI. 395. Chmiel Ad., IX. 422; XXIV. 105; XXVII. 161. Chmielewski K., XXXIX. 357, 359. Chmielewski Tadeusz, czł. T. L., IV. 117, 235; V. 198. Chmieliń~ka Aniela, XXV. 141; XXVIII. 28; XXIX. 15'8, 163;., XXXIII. 80, 143, 148,157; XXXIV. 298; XXXV. 172; XXXIX. 619. Chmielnicki st., x..XI. 164. Chmielowska Zofia, czł. T. L., II, 96. Chmielowski B., II. 20; IV. 325; iX:rU. 294; XXI. 231; X,XII. 150; XXUI. .r-67; XXVIi. 123; XiXX. 2oo; XXXVII. 288, 290, 2,91,~, 297, 300, 304-306; XXXVIII. 247, 252, 253, 264, 2.66, 273; XXXIX. 300, 306, 3~. Chmielowski Piotr, IV. 32, 40, 253; V. 23, 28; X. 3'94; XI. 293-2195; 302; XVIII. 122, 123, 125; XIX. 89, 107; XXXI. 12. Chociszewski J., I. 210; II. 12,5;,IX. 293; XIX. 37; XXXV. 12; XXXIX. .57'6. Chodakowski Zori.an Dołęga, .p. Czar_ nocki Adam, II. 94, 95; III. 93, 94; IV. 35, 237; VI. 402; VII. 223; VIII. 426; XV. 137; ,XVI. 269; XIX. 74; XX. 192; XrXII. 154; XXIX. 17'9; XXXVI. 8, 12, 89, 92-94;96>-106; XXXVII. 145, 146, 3'40 ChDrdo~iecki Daniel, malarz tj'lpów lud., XX,XIII. 151;X,XXVIII. 267. Chodynicki K, XXVI, 134; X:XVII. 169. Chodzidło Teofil, XX,XVII. 98; .xxXVIII. 410; XXXIX. 486. Chodźko A, XI.II. 15'1; XIV. 403. Chodźko Dominik, II. 94. 95; IV. 40, 150 251; V. 2B, 39; VIII. 209. Chodźko Dominik, II. 94, 95; IV. 40, 150, 251; V. 28, 39; VIII. 209. Chodźko Ig., XXI. 151; XJXIII. 123. Chodźko Leonard, XX,XIX. 580-582. Chlojnowski, zbiory, XXII. 155. Chojnowski Józef, III. 87. Cholewa M., IX. 132; X:XXVI. 225, 250, 256. Cholnoky E., XXXV. 180. Chomiński, XXIII. 153. Chomiński O., XXX. 258. Chopin Fryderyk, I. 193; III. 122; XIII. 174; XXI. 33,35; X,XIX. 130. , ChoroWoiczowa A, XXI. 165; XXIII. 161. Chotek K, XXVII. 152,200; XXVIII. 240. Christ, XVI. 320. Chro:boczek Eweryk, XXXIV. 291. Chrobot Stan., XX,XUI. 148. Chrzanowska Paulina, XXXIX. 444. Chrzan!owski, p. Chodakowski Zorjan" II. 94. Chrzanowski E., XXJXIII. 8, 18. Chrzanowski Ign., XII. 327; XIX. 75, 81 96 100 103' XX. 154; X,XIV. 96'; X.XVI.' 132,' 133; XXVII. 125. Chudi.akow I., IV. '57; V. 183. Chud7Jiński A, VII. 94; X. 350. Ghudziński Teofil, VIII. 321. Churchill, dr, XXVIII. 8. Chwali:bóg Witold, XII. 189. Chwistek Leon, XXiX. 10; XXXVI. 173, 174; X.XXVIII. 275. Chwojka, VII. 334; X,XIII. 47. ChYbiński Adolf, XIII. 171, 262; XVI. 178; XXI. 29, 71, 75, 00; XXIII. 156, 161; XXV. 141;XiXVI. 125, 143, 1'51; XXVII. 149, 163, 169; XX.IX. 150, 195, 196; XXXI. 146; XXXIV. 291, 298; XXXV. 172; XiXXVI. 74, 7'5, 78, 102; X.X.XVII. 466 467, 469; XXX,VIII. 241, 618. Ciasto~iówna Z., cził. T. L., VII. 335. Cicero Marcus Tullius, pt. Cyceron, .XX. 40. CichaIski W.• XXXVI. 396. �81)4 Ckhocka-Petrażycka ZoNa, XXXV. 172. Cichocki Wł., IX. 208, 427. Cichowiczowa Helena, org., XXX. 268; XXXI. 164; XXXIV. 200. Cichl::>.wiczówna Wiesława, XXIX. 111, 176, 177; XXXIV. 266. Cichowski Mik., XVII. 58. Cicimir,ski, XXXiI. 164. Ciechanowska E., X. 75. Ciekliński P., VII. 30; XX. 37, 109, 151, 209. Ciembroniewicz J., XXVIII. 142. C~emniewski J., IV. 238; XXIV. 95. Cieplik JÓz., IX. 426; X. 280; XII. 276; XIX. 36. Ciemiak Jędrzej, XXVI. 125, 143; XXVII. 168, 169, 200; XX.IX. 126, 207; XXXIII. 148; XXXIV. 291; XXXV. 31; XXXVI. 5; XXXVIII. 615. Ciesielski Teoei, czł. T. L., I. 32; V. 294. Cieśla R., XXVII. 2.00; XXVIII. 47. Ciętak Zdz., X,XXI. 164. Cinciała Andrzej, I. 20; IV. 49, 100; V. 42; VII. 233; IX. 149; XXXIII. 140, 148; XXXIV. 298. Cincjus W I., XXXVIII. 353. Ciochówna M.,. XXI'X. 162. Ciołek Gerard, XXXVIII. 446, 451; XXXIX. 228, 530. Ciołek Kaz., XXIII. IW, Cipriani, XXXVII. 362. Cisek M., II. 199; V. 37, 44, 295; XIV. 171. Cislo R., czł. T. L., VI. 224; VII. 220 Ciszewski Stanisław, I. 1819;IV.,46, 49, 153, 154, 167, 259, 266, 268. 396; V. 42, 143, 146, 181-185... 294; VI. 319., 397. 398; VI.I. 65, 91, 95, 98, 99, 110,168; VIII. 100, 111; .X. 242, 244; XI. 226, 436; XIII. 895 56, 57; XV. 217. 219; XVI. 34, 107. 229, 281, 282, 331-332, 351; XVII. 19, 42, 47, 55--57, 130, 135, 137; 242, 261, 264, 27,0; XVIII. 115, 140, 162, 166; XX. 302, 311; XXI. 70 75; XXII. 152; XXIII. 51, 148, 153· 163,164,166, 174; XXV. 141; xxvI: 49, 00, 89, 140, 143, 151; XiXVII. 143, 183; XXVIII;. 127, 128, 132, 140, 254; XXIX, 104, 162, 174, 176; XXX. 86,2W, 223, 259, 382; XXXI. 107, 108, 143. 164; XXXII. 96, 106, 140; XXXIII. 112,117, 148; XXXIV 266; XXXV. 17; X!XXVI. 12, 5860; XXXVII. 15; XXXVIII. 210, 214,219, 220; XXXIX. 589, 627. Ciuk Fr. J., XXXlX:. 4217. Clark Graham, XXXVIII. 397. Clark W. E., XXXVIII. 399. Clarke, VI. 114; VII. 89. Classen K. H., XXXIV. 266. Clausetti Carlo,. XXIX. 204. Claverts Hans, XXVIII. 195, 196. Cladd, XI'X. 160. ClouS'ton W. A, III. 176; XXX. 89. Cocchiara G., XXXVII. 421, 422. Cach, VI. 367, 372. Codrigan, XII. 15, 16. Coelho, XVI. 3'515;XXXIV. 17. Oo<hn F., XI. 335. Coleobrauck Henry Thom., I. 98. da Colla Francesco, XXXIII.137, 138. Colvin, XXXVI. 187. Comte August, I. 227, 243; IV. 336; VI. 236; VII. 4; XiXI. 82; XXXVI. 140, 185, 354. Condorcet, XXI. 82. Condrigton, XVIII. 25. Conghey I. I., XXXVIII. 400. Conrad, VII. 226. Conrady A., VII. 151. Contenau G., XXXIII. 145, CoJk, podróżnik, II. 99; X'X;XVII. 377. Coon C. S., XXXVIII. 384; 394, 399; XJX!XIX. 45, 50, 62, 425, Cooper Col., XXXVIII. 391. Cooper H., XXXVIII. 129. Cooper J., X,XXVII. 358. Cope Edw., V: 293. Cosquin E., III. 17'9; XVI. 355, 356. Coronini-Croniberg, I. 28. Corso Raphaelle, X;XVI. 100; XXIX. 162, 203, 207; XX,XVIII. 360, 362, 423 476; XXXIX. 161. Corter" XVII!. 106, 107. Cortreius A, XXXIV. 282. Costa Joaquime, XXXIX. 160, 162, 172. Costamagna Jakób, VII. 326, Costenoble Herman, X. 126. Coudry E. W., XXXVIII. 400. Cou};in Aleks., XXV. 11, 12. Couper W., 'X!XI. 4. Courtenay Ehrenkreutz, p. Baugouin de Courtenay. Coussemaker O., XIII. 172; XVI. 15; XIX.69. Coxe Wiliam, I. 147; XXXVIII. 289; XXXIX. 572. . Cranc Walter, XIII. 2 64. Crane Th. F., XXX. 96. Cranz, VI. 115, 229; VII. 58. Cranzius J. Canzius? XXXVIII. 239; XXXIX.350. Crawley F., XVI. 107. Creizenach Wilhelm, II. 89; VIII. 148; XIX. 69. Crescentyn p.iotr, Crescentius p. Krescentyn, XIX. 131; x;x:XV. 65, 68, 72; XXXVII. 283, 284, 289,298, 301; XXXVIII. 233, 234, 237, 240, 244, 245, 2,62; XiXXIX. 294, 296, 300, 336. Creutzer, I. 9. 1 Croce, XXXVII. 315. Crociani Gib,vanni, XXXV. 180. Crooke W., XXXIV. 2. Crot du Charmer, XXXVI. 199. Crowfort, XXXVII. 360. Cruet I., XXXIX. 149. Crusius M., VI. 321. Crustus O., XVII. 101. Csaplovis J., VI. 280. Csorba T., XX·XVII. 357. Cukermann, XXXIX. 34. Cuno J. G., I. 111. Curcie V., XJX1XVII. 430, 431. Curr, XVII. 7, 8. Curtin J., XXXII. 100, 110, 137. Curyłówna,mal., XII. 116, 120, 1Z!. Cvijic Jovan, 'XiXIX. 198. Cybulski'Napoleon, II. 127, 184-180\. 288, 355; VII. 227. Cy'bu};ski Stefan, XX'XV. 100. Cycero n. M. T., VI. 21; Xl" 123; XJXIII. 13; Cicero, XXXI. 126; XXlXIX. 150. Cygaló'wna, lXiXIX. 163.· Cygański Mat., X1XIII. 166; XXXI. .26, 29; XlXXVIII. 245; XXXIX.30t Czacki Tadeusz, II. 45, 114; III. 86, 94; IV.32, 357; V. 79; VIII. 90; X. 242; XI. 171; XVIII. 122, 125127, 131; XIX. 126; XiX. l, 156, XXI. 127; XiXVII. 104; XXXVI. 101. Czaja Stanisław, VIII. 224; X. 348. 367,434; XI. 17, 130, 199,200,224; 435; XII. 35, 122; XIX. 37; XXXI. 60-62; XXXIX. 589. Czajewski Wiktor, I. 221; U. 189. Czajkowski Antoni, X. 388--392, 395; XXXVII. 157. Czajkbwski Michał, XIII. 151;XXiXL 12.6. Czajkowski Stanisław, I. 96; VII. 2()9. 216. �897' .896 Czak i J., XXI. 42. Czako E., XXiXVII. 353. Czambel, XXVI. 94., 110. Czapczyński T., inform." ]X. 408. Czapkowicz B., XXII. 157. Czapla Andrzej, XXXIII. 148. Czapla Fra.nc., XXXI. 164. 'Czaplicka M. A., XVIII. 231; XXlII. 162; XXXII. 149; XXXVII. 211, 212. 'Czarkowski Ludwik, II. 373; VII. 221; XIV. 4tl2; XVII. 256, 257. Czarnecki J., XXXI. 164. Czarnecki T., X'XII. 1£1. Czarnecki W., XNII. 271. Czarniecki Stan., XXVI. 109. Czarniecki Wl., XiX;XIII. 4. Czarnik Br., VI. 223; V. 39. 'Czarnocka, XII. 171. Czarnocki Adam, p. Chodakowski Zorian Dolęga, IV. 33, 34; VIII. 90; 'XiXiXVI. 89; XIXXVIII. 218, 219. :zarnocki Jan, XXVII. l4!9; XXXVI. 89, 90. Czarnocki Napoleon, XXVI. 69. Czarnotulski, XIX. 130. Czarnowska Maria, IV. 32; VI. 203; X:XVII. 156. 'Czarnlowski J., XV. 15 1; XXII. 15,9, 160. 'CzarnowskJi St. VIII. 210, 439; IX. 301; XXVI. 143. Czartoryski Adam, II. 95, 189, 1,92; XIII. 159; XXXVI. 93. 'Czartoryski Aleksander, Ul. 116. Czartoryski J., czł. T. L., I. 191; II, 96. Czartoryski W, organ., XJXI. 2003. 'Czartoryski Zygmunt, czl. T. L., II. 180 .czeboksarew M. N., XiXXVIII. 35,1, 353, 354; XXJX:IX. 31, 56, 63, 70,79. 1 Czebulski Wojciech, Xxx,IX. .340. Czech Henr., astrol., XXVII. 80. Czech Świętopełk, II. 89. Czeczot Jan, III. 104; IV. 42; V. 28, Czechowie, XX. 126, 127, 153. Czecho'wska H., VII. 222; X'XVII.157. Czeczeli Adam, XVII[. 115'. Czechol Sędz~woj, XXV. 47. .44; VI. 4tl1; XII. 186; XXI. 15,1; XXVII. 1.:)6;XXIXII. 21. Czekalski E., XXiXVII. 158. Czekaiski J., XXXVIII. 192, 202. Czekanowski Ja.n. XX. 312, 314-318, 320; XXI. 3, 89, 71, 75, 815, 90; 92" '97, 160, 164; IX1XlH.20. 25, 32, 160, 163; XiXIII. 149, 151, 162, 169, 181; X!XV. ,99,100, 141; XXVI. 37, 8~94, 1219,130, 132, 143; 151; XXVII. 41, 54, 165, 185-192; X1X1VIU. 108; XXIX. 1410, 14,1. .143, 144, 152, 196, 200; XXiX. 246, 253. 200, 261, 271; XXXIII. 144; XiXXIV. 46,51-53, 56, 57, 59, 63; 65, 25'6, 200; XIXlXV. 64, 180; XXIXVI. 9, 20, 3:3, 66, 68, 75. 7'8. 82, 367, 382; XiXXVII. 471, 475; XXXVIII. 150, 202..,210-214, 220224, 313, 319, 320, 361, 451, 452; XXIXIX. iw 175, 426, 438-440, 520, 610, 611. Czelak'owsk}, Czelakowsky, II. 32; VII. 42; IX. 32. Czempiński Pawel, VIII. 128; XXVII. 12:1. Czeplelowski E •..czl. T. L., I. 268. Czerkawski Włodz~ierz, III. 273, 274,27£, 27,9...280; IV. 232; IX. 190; X. 339; Xl. 432. Czermak Klim. I. 192. Czermak W., X. 242; XiXXV. 30, Czermiński M, II. 89; III. 94; VI. 4115; VII. 237; VIII. 223, 319. Czernecow W. N.., XiXXIX. 77, 94. Czernicki Leon, czl. T. L .. VII. 111. Czerny Adolf, p. Cerny, I. 187; VI. 410; VII. 24tl, 336; VIII. 88; X. 461.. 470; XI. 97, 312, 418; XIII. 166; . XVI. 347; XX'X. 246. Czerny Anna, XXXVIII. 462. Czernyszewskij., XiXXI'X. 28, 46. Czerska-Mączyńska Maria, XXXV. 172. Czerski Jan, x.X!XV. 33. Czerski St., IV. 451, 452; V. 99...290292; VI. 318; VIII. 333. Czerwiński Ign, IV. 32; VI. 203; XII. 171. Czerwiński M., XXVI. 1'51. Cziczerow W".' XXXIX. 22, 32. Czikobawa A, XXiXIX. 36. Czindle Mac., XjXXIII. 137. Czitaj, XXXIX. 96. Człuchow, X'XXVII. 27~. Czołowski., I. 222; II. 288; IV. 59, 235, 341; V. 196; XIII. 61. Czomow Iw., X!X!XIX. 100. Cwrtkower,lXlXVI. 130; IX\X.VU.192; X'XXI. 157. Czortk6wna Franc., XjXXV. 180. Cz6rnig,czł. T. 1.." 1. 92. Czubek J., VII. 30; XII. 323; XIX. 100,101; XXI. 78; XiX,V.27; X!XIX 110; XXjX. 98. Czubińskij P., IV. So.. 57, 84, 168, 171, 2£0. 339, 398; V. 36, 38, 44, 182. 184; IV. 192; XXII. 66; XiXIII. 117; XXVII. 12, 13...25; X!XXIII. 10. Czubryński Ant., XXII. 4; XXIII. 1£0; .xXVII. 119; XXX. 217, 221, 223, 224; ,XXjXIII. 148. Czuma Ign ..~XXX. 241. Czuprykows~i St., VIII. 220. Czyjewski W., XXiXIX. 368. Czyński Edward, I. 256; XVII. 257. Czystiakow, Xx,I. 153. Czyżewski. XXjXVII. 388. Czyżewski Mich., ,XjXjXIII. 148. Czyżewski Piotr, X:XiXI. 112, 113. Czyżewski St., VII. 111; VIII. 87; IX. 18'5; XI. 72. Cvijic Jovan, X:XII. 162. Cwieciński. XII. 186; XIXI. 147. Cwikiel Józef, XVI. 17'9. Cwikliński L., I. 62. Cwikowsl~i Jan, XI. 55. Cwirk6wna Wiktusia, inf.orm., OCI.213 214. Cajkanowic W., XjXVIII. 240. Cech Vaclav, IV. 117. CeLakowskij F.. IV. 31. Cernik Józef .. xXIX. 119. Cernohorski K., XXVII. 200. Cerny Ad., p. Czerny Adolf, III. 374, 383, 386; V.36; VI. 223; VIII. 435. Cerny p. Cerny,. XiXVII. 154. Cervinka, X;XVI. 3rO .. Cizmar I., V. 308. Crnek F., XXVII. 165. D D. J. krypton. p. Dembińs'ka Jad.wiga,X!XjXVII. 300, 3,67"375, 386. Dabengotz, XXIX. 169. Dachler A, XV. 144. Dachner A .. XVI. 114. 115. Da'Chnowski, XXIV. ~8. Dadloff W., XXXIX. 95. 57 Lud - Tom XL Dal W., VIII. 300; XVII. 23; XXV. 3; X;XiX.I. 1£, 17; XXXII. ss.. 84; XXi)CIII. 27. Dałbor, XXXVII. 463. van Dale, ~XIXI.185. Da1imil, ~ronikarz:.' X. 131-133. Dalton, XV. 249. �898 Darnhouder, XXV. 15. Damroth Konstantin, p. Lubiński Czesław., III. 86, 378. Damse, XIII. 190. Dan, D., V. 37. Daniczyć J., XVII. 137. Daniec Wład." o:f)iar., XXI. 79. Danilczuk Włodzimierz, XXXIII. ]48. DaniUowicz (Latopisiec), III. 102.104. Daniłow, IV. 31. Daniłow Kirsza, XXXI. 152. DaniłowJcz Ig" VIII. 131; XXXVIII. 263. Daniłowicz-Strzelbicki, III. 371, IV. 48. Dankiewicz, I. 20. Dannenberg Herrman, VII. 297, 298. Danner, II. 9,8. Danon A,XV. 146. Danes Jerzy, XiXIX. 198. Danos E., XXXVII. 355. Dante AUghieri, X. 366; XIII. 259. Danysz-Fleszarowa R. XXVII. 149, 169. Danzel Th., XXUI. 177, 181, 182. Dańc6wna Hel., xxxv. 18Q. Dargun L., I. 36, 68, 70, 71, 74, 76, 145. 153; IV. 336.,354; XIII. 57, 349. Darnowski Bogusł., XXXI. 79. Darowski, I. 20, 21; VII. 38, 211; XIII: 15'6; XXIV. 94~96. Darowsk·i Weryha, IX. 314. Dart R. A, XXXVII. 70, 76. DaTwin Karol. I. 10, 42, 45; III. 219, 220; XVIII. 231; .X,XVI. 30; XXXVI. 186, 354; XXXVIII. 10; XXXIX. 424. Daszkiewicz, proof.Uniw. Kij., III.94. Daszkiewicz N. P., VII. 233. Daszyńska-Golińska Zofia, III. 371, 374; IV. 231-233. 235, 237; VI. 224; 899 VIII. 77, 101, 126; IX. 102; XI. 97, 418; XIII. 60; XXX. 242. Daukszta Jan, czł. T. L., I. 32. Daur Al., XiĄL.. 176. ' Davenport C. B., XXXIII. 144. Davis A, XXXVIII. 392, 396. Davy G., XXXIX. 174, 179. Da'wid-Neel Aleks •., X,XXI. 164. Dawidenkow S. N., XXXIX. 61. Dawiids Rhys T., XVIII. 240. Dawidson, VII. 80; XXI. 164. Dawson, XVII. 8, 15. Dahnhardt O" XV. 205; XVI. 3538.. 39, 110, 347, 417; XVII. HH, 276; XXV. 39, 40, 42, 44, 51; XX,IX. 132; XX;XII. SB, 90, 94, 104, 106, 108, 112, 123, 126. Dąbczańska Hel., ofiar., XXI. 48., 50, 126; X;XXV. 31, 35. Dąbkowski Przern., XVI. 216; XXIII. 164; XXV. 7; XXVII. 166; X;XVIII. 110; XJXXVI. 78; XXXIX. 179. Dąbrowa Eug., maL, XI. 108. Dąbrowski D~osz J6z. czł. T. L., V.295. Dąbrowski D., czl. T. L., V. 295. Dąbrowski J., XXVI. 133. Dąbrows~i M., inform., K.."<:XIX.367. Dąbrowski st.,. XXVI. 143; XXVIII. 167, 17'9; XXIX. 187, 190; XXJm. 164; XXXIII. 1418; XXXIV. 287" 299. Dąbrlowski Sz., cz!. T. L., V. 200. Dąbrowski T., czł. T. L •. VI. 224. Dąbrowski Tad" XVI. 337. Dąbrowski Tomasz, XVI. 337. Dąbski Bronisław, X. 343. Debec F. P. XXXIX. 7'9, 419, 420. Dechelette, XXIII. 35. Dedina Vac, XXVI. 128; XXXV. 180. Dee dr, XXVII. 90, 92. Deeche W" XXII. 57.. 58. Deedes C. N., XXXIII. 145. Deeters G., XiXXV. 199. Defontaines lp., XXXIX. 132. Degh L., XXXVIII. 361. Deignau H. G. XXXVIII. 412, 413, Dekowski J., XXVII. 169; XXXI. 164; XXXIII. 148; XXXIV. 291; XXXVI. 393, 401; XXXVII. 451. Delachaux, XX,XIX. 486. Delafosse Maurycy, XIV. 193; XV. ,142. Delaveaux H., XXVIII. 72; XXXV. 42",48; XX:XIX. 333. Dełbriick, I. 106; X,XJXVII. 311. Delehyae, XXI. 114. Delekta J., XXXIX. 280, 283. Delimat Tadeusz" XXXVI. 84, 381; XXXVII, 448, 450, 476, 481; XX'XVIII. 451 459, 460; XXXIX. 467" 5i54. Delisle, II. 113; IV. 3, 56. Delrio Marcin, XXVII, 111. Dembińska J., patr:ZJD. J.; XXXVII. 407, 412, 415. Demboweckij A, XXVII. 156, Dem'bowscy, or,gan" VI. 173, 179, 180. Dembowska MaI'ia, organ., VI. 187; VII. 111. Dembowski Bronisław, autor Slownika gwary podhalańskiej, III. 261; VII. 29" 30, 225, 226; XVII. 80; XVIII. 77; XIX. 74. Demby Stefan, X. 462, 463, Demestre, IV. 356. Deemter Dan, XI. 211. Demetrykiewj,cz Wł•., VIn. 321; ,IX. 301; XI. 201.. 202, 418; XVI. 414; XVII. 59, 69, 73, 74; XXIII. 187; XXV. s. V, XII; XXIX. 193, 194. Demianowski Adrian.. XXVII. 187. Demianowsk,i Stan., czł. T. L., V. 295. Demidowicz P., XX.xUI. 9. Demokrates, XIV. 217. 57* Demokryt, lXV. 1.90;tX,x.'X'I.120, 127, 135. Demostenes,. VI. 202; (}{lXI. 18'9. Denes p. Króliński Kazim., XI. 99. Deniker J., VIII. 168; XV. 10; XXI. 98; X,XIII. 179, 180. Densmore Fr.,. XiXXVII. 372. Densusianu, X!XXVII. 359. Deotyma, XXXIX. 411. Depowsk'i I., V. 222; VIII. 335, Depping Wilhelm, X. 240. Derc K .....XXXIII. 157. Derda Marcin, nakł., XXXI. 174. DerdowS'ki Hieronim, XiX:XI. 164. Derdowski Jarosz, III, 387; VI. 310; VII. 97; XVIII. 135. Derek Karol, XXIXIII. 148. Derewińska A" VIII. 89, Dereżyńska M., XXXVIII. 462. Descartes, VI. 114. Deslongchamps, XVI, 321. Desnoyers, .x...XU. 62. Desrouseau, VII. 80. Dessaurer" XXXVII. 338. Destee Jules, XXiXV. 180. Deszczka Wład., XXVI.l~; XXXIII. . 148. De Terra, X;X:XVIII. 623. De Torra Helm, XXXVIII, 623. DębIicki I,gnacy, III. 86. ~bickli Stan ..., XIII. 263, 264; XV. 52. Dębicki U" VIII. 130. Dębowski B., XVI. 235. Diamond I., XXXVII. 367. Dickens Karol, III. 2. Dicker J., XJXVII. 165; XX,XIX.179. Diderot XXXVIII. 278. Didrou M., VII. 298, 299. Diefenbach, IV. 97. Diels Henr., XXI. 192, 193. Dienstl XIX. 37, Diepgan, XXIX. 152. �900 901 Dieterich A, Xl. 193; XXII. 148. Dieterich Karl, XII. 36; XVI. 25, 41, 107. Diether XXXIX. 172. Dietl, XXXI. 173. Dietl JÓz., XXXIX. 315. D:etr>ichson, XVI. 287. Dietschy, p. Ditsche? XXXIX. 486. Dietz Ludwik, czł. T. L.. I. 64. Diez, XVI. 321. Diodor, II. 97. Deoklecjan, XJXI. 110, 118. Dtonizos Trak.,. X,XXVII. 310. Diucz, VIII. 325. Distche, II. 105. Ditmar, kronikarz, X.145; XXV.121. Dittrich P., I. 184; XIII. 16l. DiJxon. XXXIV. 275. DjlJrdjevic T., X,XXVII. 429, 430, 432. Długopolski, X,X.3Q9; XXI.78; XXV. 109,30,. 32, 33; XJXIX. 110. Długosz Jan, II. 124; IV. 49, 50; VII. 74; IX 138, 328; XI. 341; XIII. 13, 94-9'6; XIV. 19,. 22, 25, 29, 30, 37, 41, 42... 64-66, 71, 74, 75 7'9, 80~82, 84, 88, 89, 200, 206, 20,7, 209, 212, 2,33, 234, 310,. 313, 314, 316, 320, 333--'336. 340; XVI. 181--87; XIX. 78.. 84, 112, 127; XIX. 191, 209, 2011,305; XOXI.162, 163, 267; XXII. 4; XJXIII. 160; XXV. 32; X:XJVII. 90; XXIX. 63; XlXXVI. 213; XiXXVII. 172; XiXXrX. 331,. 349, 350. Dluska H., ofiar., XlXI. 7'9. Dłuska Br., ofiar., XiXI. 79. Dłużewski J., XXXVI. 392. Dmochowska M... ~XX. 270, 27l. Dmochows~i Fr., V. 81. Dmochowski Zbigniew, XXXV. 180. Dobbin A, XXJXIII. 137. Dobosiewicz Stan., XXXV. 172, 181. Dobrjański Kalistrat .. XXXIII. 117, 126. Dobrolubiaw, XXXIX. 28, 418. Dobromilski Herburt, X. 204. Dobrotworski, XVIII. 88. Dobrovits A., XXXVIII. 361. Dobrovsky J.,. XIV. 60. Dobrowolska Agn., XXIX. 30; XXXIII.. 148; XoXXVII. 349; XXXVIII. 21'9, 451; XIXiXIX. 608. Dobrowolska D., XXXVII. 166, 191, 217. 223; .XiX;X~IX.600. DkJlbirowolska M., X~XVI. 144; XXXIV. 291. Dobrowolska W., XXVII. 165, 169; XXXIV. 291. Ddbrowolski A., XXVIII. 170. Dobrowolski J., XIII. 246.. 248; XJXIX. 197. Dobrowolski Kaz., XXIII. 159, 187; XXV. 19, 32, 37; XXVI. 144; XXiXI. 69. 162; XXXIII. 148; XXXV. 20, 58, 172; XXXVI. 82; XXXVII. 166, 172, 173, 175 179, 180, 226, 227. 229, 232, 475, 476; XXXVIII. 221, 222, 225, 457; XXXIX. 102 599, 625. Dobrowolski Nałęcz M., XXIII. 156. Dobrawla'lski St. I., I. 256; IV. 334. Dobrowolski Tad., XIII. 154; XXV. 141; XXVII. 161; XXIX. 113, 115, 129; XiX:X·I.67, 115; XXXIII.149; XXXIV. 266, 291; XXXV. 173; XXXVI. 164-167, 172; ~XXVIII. 331, 440. Dobrowolski Włodz., VII. 238; XXV. 52. Dobrowolskij W., XVI. 136;XXVII. 156. Dobrskiczł. T. L., VII. 102. Dobrzańskii Stefan, czł. T. L., I. 64.. Dobrzycka A, XXVII. 163. Dobrzycka El., czł. T. L., VIII. 224; XI. 69. Dobrzycki D. IX. 94. Do;brzycki J., XXVI. 140; XXVII. 163; XXiXV. 173. Dobrzycki Stan., VII. 237, 328; VIII. 94; XI. 113, 116, 2,93; XIII. 299; XVI. 426; XIX. 104-107; XX. 154; XXIII. 150, 161; XXIX. 115, 116; J:[XXIII. 149. Dobrzyński, XV. 203. Doleżan W., czł. T. L., V. 290, 295; X.240. Dolina Jan, XXV. 111; XXXV. 40.. Dołgich B. e.,. X'XXI'X. 32, 90, 94, 422. Dobszyńsk'i P., XVIII. 138. D01:JjsiJnsky,XXVI. 110. Dobzhańsky Th., XXXVIII. 400. Doke, XXiXVIII. 64. Dolard I., XX:XVIII. 392. Dornagalska K.: czł.T. L., IV. 238; VIII. 335. Domagaiska M., X. 95. Domaniewska Z., XiX'XVIII. 451, 457. Dornaniewski J.,x,xVI. 144. Domanowsky I., XiXXVII. 355. Domański Ant.. czł. T. L., VIII. 335. D:Jmejko Ignacy, IV. 41,. 151; V. 40. Domluvil E. , XI. 212. Donaj Herman, XXV. 109, 110. 142; XiXXV.40. Donder Jan, XXXIII. 149. Donogh Me., XVII. 12-14. Dorotiejew, IV. 339. Dorohostajski Monivid I. 23. Doroszewski W., XXIX. 197. Dorsey G. A., XiXI. 16; XXXII. 112, 120, 121, 143,. 145, 163. Doubek Fr., .XiX,XIII. 149. Dougal M. Wi!., X-XXIII. 149. de Dourdan, ,XlVI. 218. D~wgird T.,. XI. 253; XXXI. 66. Dowmut, syn Mendoga, III. 102. Downar-Zapolskij M., II. 187; IV. 340, 341; VI. 231; XXVII. 156. Dowojna Sylwestrowicz M., IV. 393; V. 24, 182; XVII. 50, 51; XXXII. 102. Dorler A, XV. 145; XVI. 347. Drangendorff, XXII. 152; XXXIV. 7,9, 133. Dragomanow, Drahomanow, IV. 84, 156" 168, 265, 386; V.JI. 80; VIII. 111; XV. 30; X!XVII. 9-12, 1517,25; XX:X. 90,99, 10'1, 102.. 107, 116, 130, i32. Dragosla'w, XXX. 116. 119. Drake Jan, xxxrx. 579. Draper G., XXXVIII. 400. Drechsler P., XVI. 155; XVIII. 97; XXV.84. Drend M., XXXVII. 276. Dressel Adol~. XXIiX. 127, Drewko JÓz., czł. T. L., VII. 111. Drewklo M., XlXI. 66; XXII. 157. Drews P., XXXVI. 152. Drexel A, XXI. 289. Dreziński Kar." czł, T. L., VII. 112. Drobnick,i Luk., VI. 275. Drobnjakovic B., XXIX. 198, 200; XXiXIV. 87; XXXVII. 431, 437. Dropiowski, czł. T. L., I. 32. Dropiowsk'i P. W" VII. 236; VIII.B9, 90, 208; XVUI. 12,3, 129,. 131. Drozd F. Ą.., XIII. 3B. Drtina, XiXIII. 164. Drujanow A, X1XXIII. 142. Drżażctżyński Stanisław,. 11.173, 192; III.87; XVI:I.189; XIX. l; X:XIII. 153. Dubieckoi Mar., XVUI. 128. Dubiel Gabryel, czł, T. L., VII. 238. Dubiel L., X:XXIX. 600. Dubois de Montp{!rent, VII. 56" 57. Dubówna Q .• czł. T. L., V. 101, 295. Dubravius Joannes, XXX. 221. �903 902 Dubrowin M" VII. 56, 57, 58. Du Cange, I. 118; XX. 179; XXV.14. Duchanssois P" XXXIV. 291. Duchowicz Br., czł. T. L., V. 101. Duda JÓz., X. 230. Dudek Ignacy" VII. 235; VIII. 109; IX. 2'59. Dudrewicz Leon, IV. 62; XXI. 42. Dudzińska Franc., XXXV. 181. DudzińskJi Adam, XXIII. 151; XXV. .142; XlX!X. 261. Duglas H., XXXVI. 204. Dukat V, XXXVII. 43'3, 497. Dulaure, XX. 2,96; XiXH'I. 175. Duller E., XVI. 15. Dumaire WIad., czł. T. L. I. 144. DumezH G., XX:XIV. 45. ' Dumka Nikita, XXXV. 181. Dumolard Henryk, X. 240. DumJollltier G., V. 178; VII. 80; XX. 295. Dunikowska .I., XXXIX. 604. Dunikowski Juliusz, V. 200; XX.I.71. Dunin Borkowski Józef. XUI. 149, 155. Dunker, I. 267. Dunlop J., I. 12; XXX. 88, 102; XXXI.22. Dunlop Wilson, XXXI. 122. Dunn L. C., XXXVIII. 400. Duńczewski Stanisbaw .., V. 319. Dupertuis C. W., XXXVlU. 400. Dupierreux, XXIX. 201, 202, 206. Dupin, II. 108. Duplessis George., XXVIII. 168. Dupont de Nemours, IX. 289. Duramus mag., XXVII. 105. Durkheim E., VII. 152; XVII. 48; XVIII. 40; xtX. 154, 169; XXII. 10, 18,..24; Xix.xvI.l53; XXXVIII. 336; XXXIIX. 23. Duschak, IV. 182; V. 132. Dussaud Rene, XV. 143; XXII. 159. Duszan W" XVII. 27. Dutkiewicz J. XXJXVI' 394. Dutoit .. XVI. 38. . buval Iobbe E., XXXIX. 159, 166. DworakowskJi Stan., XlXXV. 181. Dworzański J., XXI. 60. DY'ba Cz., XXV,I. 151. Dybczyński T. XVII. 169. DY'boski R., XXXVI. 88. DY'bowska Helena_ organ. czł. T. L., .r. 63; IV. 116, 238; XIV. 301. Dybowski Benedykt" T. 3i); II. 91. 92, 187, 100, 374; III. 89, 91, 284, 285; IV. 62, 235, 398, 450; V. 89, 90,.,. 98, 287; VI. 4, 401; VIII. 98, 101; XI. 321; XVI. 364; XXI. 53; XXVI,I. 157; XXXIV. 266; XiXXV. 33; XXXVI. 40, 76. Dybowski W., XXVII. 172. Dydyński, 1. 219. Dy,gulski, czł. T. L., VI. 224. Dyjonizy, VIII. 403. Dyk Walter, XXVlII. 394. Dykarew M., VII. 335; XXiX. 129, 131. Dylewski E., VII. 33·5; XXiX.129...13L Dylewski E., X:XiXIV. 2,66. Dylik Jan, XXIXV. 173. Dymiński, XXX. 81, 125. Dymnycz Nazar .. XiXXIII. 149; XIXXIV. 292; XXXV. IlU. Dyneley prince, XV. 126. . Dynowska Maria, XXVII. 165, 169; XXXV.31. Dynowski Witold, XXXII.7; XX:XU·I. 141; XiXXV. 181; XXXVIII. 215. Dyrenkowa, XXXVIII. 355. Dytmar Merseburski. p. Ditmar, IX. 328; XIV. 362. Dziadecki L., IX. 112. Dziadowicz Kaz., XiXX. 270. DZJiadowicz M., XXX. 269, 270. Dziadulewicz, XX!, 156, 157. Dziewulski E., III. 227. Dziewulski St., XVII. 255. Dzikowski-Chamski, czł. T. L., I.32. Dziwiński Placyd, c~ł. T. L., IV. 114,117 Dzwonkowski, XIX. 144. Dzszafar Gebel', alch., XXVII. 90. Dżakardżal10w Ius .., XXXVIIII. 347. Dzanaszwili M.•..VII. 518,59, 61. Dżawachiszwilli, XXXDC. 70. Dżeng-iskhan, Dżyngishan, Czyngischan, I. 236; XXXVII. 90; XX'XI.X. 91. Działyński, III. 112. Dziama Leszek, czł. T. L., I. 32. Dzieduszyck·i Maurycy .. czl. T. L., VII. 194, 195. Dzieduszycki Tadeusz, 1. 418. Dzieduszycki Włodz" organ., II.91. 95; IiX. 185; VII. 331; XVI. 259; XiXI. 43, 45-46; XXXVI. 34, 50. D7Jiedzicki L ....czt T. L., I. 32, 267. Dziekoński I. B., XXVII. 30, 92, 94. Dziekoński T., X'X:XVI. 377. Dzierzwa, kronikarz, XVI. 283. E E. K." kryptonim, I. 207. Eastwick, XVI. 321. Ebbo, kronik .., XlIV. 37. Eberfeld, XXVIII. 35. Eberhardt Friedm... XXVIII. 98. Eberhardt W., XXXVIII. 43. Ebert, x:x.V. 126; XXXV. 196. Ebert M., XXVIII. 45; XXX. 190. Ebert W., XXXVII. 175,. 186. Eckhardt, XXVIII. 97. Eckart v. Sydow, XXXV. 199. Eckert v. R., VIII. 440. Ecsedi Stefan, Je.XV. 132. Edelstein R., XVI. 320. Eder Rob., XIII. 68. Edison, XlXI. 34. Edlibach, kronik. XXX.LX. 298. Edmont, XXXVIII. 158. Edwards W. F., XXXVI. 185, 186,354. XXXI. 1, 6, 10, 165; XXXIII.l49; XXXIV. 266; XXXVIII. 218. Ehrenreich, XXI. 87. Ehrlich.. XXXVII. 42,6. Ehrlich B., XXI. 270; XiXVI. 144. Ehrlich Eigen, XXX,IX. 148, 151,153 -~57. Ehrmann Th. Er .. XXXVIII. 292, Eickstedt E., XXXIII. 144;XXXIV.290. Einhorn Paweł, XX, 186. Einstein , XXXłX. 60. EiSen M., XXXII. 103. 117-119, 122, 124-159, 162. Eisenbach Józef cz!. T. L., VII. 112. Eisęnbart dr, XXVIII. 205. Eisenstein. XXXV. 181. Eisler R. XXXV! 149. Eisner P" XXV. 108; x.XVI.l44, 151. Eitram S., XXtfir.. 14J8. Eismond J .. XXVI. 144, 151; XXVII. Efimenko, XVIII. 139. 169. Efron, XXXII. 103. Ekblom M., XXV. 124. Egidius ma·g.. XXVII. 105. d'Ekert, x:w:r. 251. Ehrenberg H., XXVII. 60. Ekkert Józef, XIV. 326. Ehrenkreutzowa C. p. Baudoin de Elian, Aelian. Ellin, XV. 27-31; Courtenay:, XXI. 70, 7'5; XXIT.26; XXXIX. 306,308. XXIII. 149, 159-161; XXVI. 125,. E1iasz Walery p. Radzikowski Wa127, 130, 144, 151; XXVIII. 254; lery Eliasz, II. 84; III. 259; V. XXIX. 158. 206; XXX. 272; �904 905 247; VII. IDO, 10~, 183, 219, 234, 338; XUI. 70, 7'8; XXVIII. 168. Eligiusz z NYlon, XXVIII. 100. Elisejew, XXVII. 200; XXIX. 204. Eller; XIV. 330. EIs, XIV. 330. Elsner, XIII. 190. Elworthy, X'~XII. 101. Embrees I., ){lXXVIII. 394, 395 397. Empiryk Marceli, XXUI. 21, 29. Enarjarvi-Haavio E., XXXVIII. 381. Endzelin. XXX:r;X. 81. Eneasz, XV. 186; XXI. 147-149, 187, 191. Erk, etnogr. muz., I. 184; XIII. 172; XVI. 15. Erk-Bohme XXII. 69. Erman A,. VII. 62-64; XII. 333. Ernesti, I. 20. Erney Józef, XXIII. 168. Ernoni, XV. 142. Erzepki Boles~aw, I. 62, 187, 264; II. 288; III. 84, 86, 288; XVI. 108; XXI. 211. Erzepki R., IX. 195. . Eschenbach v. Wolfram, XVI. 218, 219. Esperson, XXXIX. 417. Essen'wein, XIII. 61. Engels Fryderyk, I. 36, 227. 242; IV. Estreicher Karol, bi.1:>liio;gra f, II. 198; 3'36; XXXVI. 3,55; XX'XVIII. 10, VLI. 234 338; X. 240; XI. 17, 24, 11, 213, 346; XXXIX. 15-20 29, . 35; XV. &-8; XXIX. 62, 64, 68 54, 56, 5,8, 627. 134; .XXXVII. 151, 168. ' Engelien A" XVI. 15. Estreicher Stanisław, I. 64; II. 198; X. 241; XI. 181; XXVI. 133; Enlart C., XXII. 60. 2CXVII. 95; XXXV. 30,. 1M; Ens Gaspar, XXXI. 1209. X/2CXVIII. 282; XIXXTX. 179, Epaulard A, XIII. 29>2. Estreicher Tadeusz, XI. 327. Epikur, lU. 2'81, 2'83; VI. 202; Estreicher Z., XXXVIII. 213; XXXVII. :no. XXXI'X. 589. Erazm z Czerwonej Grobili p. Erazm Eterlin, XVI. 321. z Rotterdamu XIX. 94. Etiopczyk P., X/X'XVIU. 370. Erazm z Rotterdamu, I. 20. Euhemeros, fil. greckL. I. 8; VII.339. Erben Karol Ja:romir" zbiel' plesm Eukrates, filoz., XU. 93. lud" II. 32; IX. 332; XV. 194; Eurypides, XVI. 25; XXXVII. 128, XXV. 142. 129, 132, 136,' Eckert, XXv. s. IV. V. Eutychios, XVI. 2,21; XXXI. 102. Erdel,ianowic J ovan, XXIX. 131; Evans John, VI. 2116;XV. 141; XXXVI,I. 429 430, 432. XVII:I. 230; XXXIV. 127. Erdelyi K., I. 267. Evans Pritchard E. E., XXXVIII. 392. Erich W. R., XXXVIII. 381. Eymeryk, XXVI. 4. 5. Erixon E., XXX'IV. 286; XXXVIII. Ezop, XIII. 153; XlIX.9 3, 107; XXXI. 202. 126; XXXVII, 11. 1 F Fabian W., XIXVI. 128; XiXIX. 200. Fabiański Henryk czł. T. L., VII. 112. Fabri Ernesti, XVII. 125; XXXIII. 112, 117. de Fabrie Mel~h:or, ,XVI. 11. Fabricius-Harless, XXII. 54. Fabryceusz IX. 19. Fahne A, XVI. 15, Fahnej J., XXIII. 13. Fajgel Fr., II. 95. Falb, wydawca kalendarza V. 348, Falejewa W" XXX VIII. 349. Falibogowski K., XXVIII. 210. Falimirz St., XXX VII. 288. 290, 296, 2197;XXX,IX. 324, 325, 330. Falkiewicz Karol, czl. T. L...I. 120, 223, 224; III. 87. Falkowski Jan, XV. 129, 110; X,XVI. 130; XXIX. 16!! 173; XXX. 227, 233 239, 254; XXXI. 155, 240; x:X:XII. 50; X.XXIII. 19; 78, 145; X.XiX,IV. 92 125, 142, 183, 246, 265 266 268' 290,291,298; XXX V. 16Z' 178: 181'; XXXVI. 4, 7, 9, 78, 409; XXXVII. 162; XXXVIII. 217, 349. Fals Ewald, V. 150. Fandarys Tomasz, III. 289. Farag Mahmud, inform. XIII. 144, 145. Farb M., czł, T. L." V. 391. Farina XXXVII. 361. Farnik' Ernest, liX. 423, 427; Xl. 109. Farny Józef, czl. T. L., I. 144. Farquharson AI.. X,XXV. 181; .xXIX'IX. 228, 251. Faust XI. 435; XX. 215; XiXV. 50; xXVI. 69; XXVII. 96, 101, 124, 133; XXIX. 62; XXX. 219, 221, 223; XY..KI. 105. Faust Jerzy Jan dr, XXVII. 168; XXIX. 62. Fawcette, XXXV. 181. Fą.fara Julian, czl. T. L" I. 224. Fedorowicz Władysław, czl. T. L., I. 29, 64; IV. 96. Federlowski Michał, IV. 49, 57, 115, 170 171, 260, 265, 396; V. 36-38; VI. 203; VII. 232, 233; VIII. 211, 212; IX. 311, 316; X,227, 239,233; 212; I,X.. 311, 316; X, 227., 239, 461; ,XIII. 295, 297; XIV. 192; ,X:V. 72; XVI. 353; XV!'I. 31; XXI. 70; XXIII. 51, 174; XXVII. 157 XXX. 15; XXXV, 71, 74; XXXVIII. 206, 219. Fedkowicz, XXX. 76, 8& 108, 113, 140~ 207, 208, 210. Fedorigo., XiX,XVII. 187. Fedrus, XIII. 153. Fehr Hans, XiXV. 96; XXVI. 6, 99; XXXIX. 140, 174. Feicht H., XXXVII. 468, 469. Feicht K. dr, XXIX. 195. Feilberg dr, 1.184; VII.80; XXXIII.2. Feis O., ~XIII. 17. Feist, XV. 171 178. Feist S,, XXXIX. 125, 127, 132. Fejcer Jędrzej, inform." VIII. 424. Fejer, VII. 197, 199, 200. Fejtalik Jul., VI. 194; XIX. 67. Fekete St" XXXVH. 357, 358. Fel E., XXXVII. 3:57. Feld Izaak, czl. T. L., IV. 238. Feldman W., XXX.IX. 5M. Felis F., XXVI. 151. Felsztyński Henryk" VII. 276. Ferdynand Katolick,i, II. 111. Fergusson, VIol. 300. Ferkówna M., XXiX,I. 165. Ferrand Gabriel, XITV. 193. Ferrari A, XXXVII. 360. Festus~ XIX. 300, Fetter Daniel, III. 95. Feydeau E., XII. 1-51,152. Fayerabend, XXII. 139. Feuerbach, I. 10. Fiala K.. ~XV. 128. Fiałek, XIX.33; Xx. 165, 169; XXVI. 133. Fiałkówna E., VIII. 335. �906 Fichte, XXI. 4. Fick August, I. 102. 111. Ficker, I. 92. Fiedko ks. Ostrogs~i, 111. 105. Fiedler Ark., XXXIV. 299. Fiedorowicz Wacław, VI. 305--307. Fiedźko Konst ....organ., XXII. 129. F,iedzko Konst., organ., XXII. 129. Field H. XXXVIII. 389, 399. Fierla Adolf, X;XXIII. 149; XXXIV. 292. Fil J" XXVI. 144. Filarski Al'bert, czł. T. L., I. 144. F'ilewicz, XXI. 160; XXXIV. 48. Filin, XXXIX. 34. Filińska K., czl. T. L., V. 101. Fil]QIIl, XXII. 60. FHip II, XXXVII. 387. Filip J., XXXIX. 426. Filip Macedoński, XVII. 174.. 176. Fmpczak I, XXXI. 155. Filipow J., XVI. 163. Filipowie S. i M., XXXVII. 430, 432, 437. Filostra~, XV. 3C, 3'l., 189, 190, 195. Filodemos, xXI.n. 3. Finch Richard, XXXIII. 137. Finck F". lingw., I. 187. Finkel Ludwik, I. 32, 9()-..93; VII. 162, 236; XXIII. 147; XXXIX.603. F,inot J., XXIX. 139. Firduzzi Kasim, Firdousi" VI. 282, 283. Fdrla, c.zl. T. L., I. 223, 224; V. 88. F·irmenisch J." XVI. 354. Firth Raymond, XXXVII. 393; .XXX'IX. 435--437. Fischer Adam pt. f. A. iFl., red. "LUDU" XV. 36, 143, 146, 248260; XVI. 33, 115, 221, 230, 237, 246, 248, 285, 321; 347--357, 364, 418; XVIII. 123, 129, 232, 234; XIX. 31, 37, 172; XX. 311,312,314, 90'7 317-319; XXI. 75, 76, 81, 243, 244, 268, 270, 274, 275; XXII. 25, 150, 161, 163; XXIII. 49, 148, 149, 151, 157-159, 161, 163, 169; XXV. 100, 109, 124, 125, 138-140, 142; XXVI. 84, 87-89, 94, 96-98, 104-106, 110, 111, 114, 119, 125, 127, 130134, 140, 144, 151, 152; XXVII. 34, 120, 136--138, 142, 143, 153-160, 163, 169, 170,182, 191, 197, 199-201; XiXVIII. 33, 103-107, 247; X:XIIX.. 70, 100,. 111, 113, 115-117, 120, .124, 126--129, 132, 134, 135" 145, 155--158, 161. 162, 164, 177, 190, 196, 197, 200, 201, 203... 206, 208; XiXX'. 7, 9, 71, ~6, 192, 213,217, 226, 23Q, 240--242-244, 247, 254, 25 5, 2'72; XXXI. 7'5.,86, 101, 145, 146, 148. 151, 159, 160--162, 165; XXXII. 177, 183, 185--189; XXXlII. 6, 13, 14". 17', 27, 140144, 14'9, 150; XXXIV. 46, 4&, 265, 266, 268, 2&1,. 28!1-2·92, 298; XiX,XV. 23, 60, 76, 173.. 181; '83, 2()0, 2,Q2---'204';XXXVI. 6--18, 37., 41, 56--61, 63-'66, 68-70., 73-7'5, 77 78 83---'85"89, 381, 402, 408; .XXxVU.l40, 449, 49,1; XXXVIIL 202, 216--220,. 289, 452, 477; XXXIX. 526, 600. Fischer E., XXI. 16, 53, 17'2. F,ischer G ..•XX!X.. 77. Fischer H., XX. 244. Fischer Stan., VII. 238. Fischer Willi., XIII. 252; XXXVII. 451, 614. Fischler Wolf, VII. 112. Fison,., IV. 358. Fison Lorimer, V. 203; VII. l, 3.. Fitak F., czl. T. L., VI. 224. Fitzke I., XXXDX. 263" 266. Flach M., VIII. 3315;XVI. 320. Flaczyński Wł., XIX. 55. 1 Fay W., XXI. &.7, 88; X\XH. 193; XXXVI. 129. Forster Max., XXV. 123, 126. F'l'aenkiel E., XXV. 126. Fraenkiel S, XVI. 282~284, 417. Franczak Jan, XXXIV. 292, 298. Frank Franciszek, X. 368. Frank Józef, lek., XXXIX. 315. Frank L" x..'X:XIX. 427. Frank M., VII. 87. Frank Seb., XVIII. 100; XX. 183. Franke G. XXXVII. 72. Franke Ja~ Nep., XXVII. 87. Frankel Z., IV. 181,. 184. Frankiewicz Al., czl. T. L., IX. 112. Franko Iwan, I. 16, 29" 30-32, 61, 119, 144, 152, 192; II. 8~, 88, 92, 93, 9'5, 277" 305, 306, 374; III. Ill, 92, 191; IV. 349, 350, 353; XI. 320. 321. 419; XVI. 33, 36, 39" 337, 338; XVII. 44; XVIJI. 237; XXVI. 118; XXVIII. 113, 206; XXX. 7, SI, 130; XXXVI. 3~, 38, 40. Franko Olga, czoł.T. L., I. 32. Frank.owska Mar:ia,XiXXVI. 316; 213. Folgar" .XI. 363. XXX,VII.406, 407.. 47'6; XXXVIII. Fo1tin, Fo1tyn, druk., XXXIX. 351. 147, 4:61; XXXIX. 60 8, 625. Fonferko, czl. T. L., I. 223" 224. Frankowska Marta z Rzewuskich, Fontan astrol., XVI. 54; XXVII. 85. XXVII. 188. Foras dr, IV. 3'56. Frankowski Eugeniusz, V. 98; XIX,I. Third C. H., XXXVIII. 3'94. 40,. 73, '1'5; XXI1. 83, 163, 164; Forde Daryll C,. XXiXV. 195. JCXIII. 50, 51, 150, 152, 156, 162; 'Forrer R., X:XXVI. 181; XXXVIII. XXV. 1()~. 1'06, 108, 142; XlXVI. 46, 47, 49. 125, 127, i2B, 130, 152; XXVII. Forster J., XXXVI. 352, 353,. 358. 150- 151,\ 170; XXVIII. 46; XXIX. Forster Wilhelm, I. 185. 160: 187, 200, 206; XXX. 4, ~, 7, Fortis Abat, IX. 46. 229; XXXI. 18, 165; XXXIII. 143" Fortunat Venantius, XiXI. 10~. 111. 150, 152; XXXV.173, 181; XXXVI. .Foss, VII. 33.9. 7,5, 180; XXXVII. 309, 340, 409, Foucart M., XXXVII, 395. 463, 474--476; XXXVIII. 02, 215, Fouillee Alfred, XVIII. 240. 217" 462, 461, 615; XXX.IX. l, 37, Fox N~, XX,X,VIII. 202. 100, 530. Fox,ius Marcin. astrol., XXXVII.85. Flajschhaus, Flajszhaus, V. VIII. 222; XXXII. 17£. . Flasiński Adolf. czl. T. L., III. 385. 388. Flasza Henryk, czl. T. L., IX. 310. Flavius Josephus, X. 264, 265. Fleming K. XXXVI. 95. Fletscher Gilles, XXXIII. 137. Fletscher R., VII-I. 207, Fleure H. S., XXiXVIII. 480. Flig-ier dr, IV. 7,6 78. F1izak Sebast., XXXUI. 21; XXXIV. 269; XXXV. 55. Flora Jan, XIII, 152. Florczak J., VIII. 335; XlIV. 164. FEo,rek JOl XXXVII. 448. Florek st, czl. T. L., VII. 112. Florian, Florianowa, druk'o·XXXVII. 289, 3ln; XiXiXVIU. 237. Florinsk-ij, VII. 98. Focillon H" X;XXVI. 180; XXXVIII. 614. Foerster F. W., XXXIX. 155. Foky1ides z Miletu', XXI. 210, 212, 1 �909 908 Francur W. A, XVII. 255. Franzos , IV. 97. Frasseti F., XXXVII. 360. Frauenstadt, X. 242. Frazer I. G,. X. 468; XII. 271, 272; XIV, 193; XV. 10;. XVI. 107; XVII. 6, 7, 9, 31, 32-56, 111; XVIII. 14-16-35-57,., 98,)0010'2, IDS; XIX. 153-171; XXII. 24, 148, 159; XXVI. 100, 101; XXVIII. 11; X.XIX.134; XXXIII. 10, 11. 18; XXXV. 198; XXXVI. 8, 148-150; XXXVII. 131-133, 135, 138; XXXVIII. 15, 277. 279, 283; xx..~IX. 60, 17,9, 335. Frąckiewicz M., I. 192. Frączkiewicz K,., czł. T. L., VI. 224. Fredro Aleksander, I. 20; XIII. 11; ·XX. 6; x,Y.lV. 97. Fredro J. M., XXXIX. 172. Frei K., XXXIX. 494. Frejlach Jozef, IV. 117. Freneil A, XXX. 246. Frenklowa Giza XXV. 135; XiXVI. 109, 121, 130; XX'I'X. 208; XXX. 237; XXXI. 160; XXXlU. 143; XXXIV. 266; XXXVII. 405, <¥.l'5; XXXVIII. 451. Frensdorf, XXXIx' 174. Frenzel, XXX. 246. F'reud Z. XVIII. 23,5; XX. 22'7, 228; XXIII. 54, 1715; XXx. 9. Freudensprung, XI. 366. Friderici, XXXVI. 355. Friedberg Ernest, V. 198, 200; XI. . 322. Friedlander M.. XXX VI. 336. Friedman, III. 200, 203, 211, 296, 300, 305, 306; IV. 5, 6, 15, 21, 27, 29; 120; 130, 137. Friedrich Ernst, I. 23. Friedrich Henryk, rX1XIX'V.181. Friedrichs, I. 68, 71, 76. Fries" XXI. 4. Frieschbier H., VIi. 95; X,XV. 68,69. Fritsch, I. 91. Fritsche Julia, of,jar., VIII. 112. Fritze" Xl'!. 340. FritzeI' K., XJXV. 124. Frobenius E., XXXVI.355; XXXVIII. 24, 202, 243; XXXIX. 92. Froissart Jehan, II. 120, Frohlich K., XVUI. 98; XXXIX.140, a6, 175. Frug Stanisł,aw, czł. T, L., II. 96. Frycz Karol, ofiar., XI. 32'7. FrycZi Modrzewski p. Modrzewski Frycz,. XliX. 87. Fryderyk I, XXXVI. 63. Fryderyk pruskd, XXXV. 16. Fryderyk Wielki, X:X:XVII. 267; XXXIX. 371. Fryderyk Wilhelm, XXXVII.. 141. Frydrychowicz Romuald, I. 221. Fuchs, XXXIX. 149. Fuchs K., III. 263; XXV. 5. Fularski M., XXXI. 165. Fulg1olZa,XIX. 94. Fu1iński, XXII. 162. Fundament S.,XXJXVIII. 45,1. Furdzik J., VoJI.2'24; :Xl.2'37, Furtwaengler A, XXXIV. 70, 74,94. Fustel de Culange, XXiX;IX. 176. Ftillbier Al., IV. 117,. 179, 23'7; V.l99. G G .. ' krY'i>t. I. 23. Gaal G., XVI. 356. Gabel F., XXXIII. 138. Gabel H., czł. T. L., IV. 238. Gabryczewski Ant.. ezł. T. L., VII. 112. Gabryl Fr., XXXV. 30. Gabus Jean, X;XXVI1I.464, 465, 469; XXXIX. 484, 498" 499. Gacki Józef, U. 199; XX<X,LX.170. Gadomski A, XXVII, 170. Gadomski K., ezl. T. L., VI. 224. Gaertner H" XXVII. 108; XXX.261; XXXI. 116; XXXVii. 74. Gaesacus, XXX,I. 129. Gaetano XXXVI'I. 377. Gafferb~l'ger E. W., XXXVIII. 351. Gagacki, XXVII. 61, 65. GaidaI' H" VII. 326; X. 369, 461. Gajek Józef, J. G., red. "LUDU", XXVI. 130, 131; XXVII. 192; XXIX. 184, 187; XXXI. 166; XXXIV. 266; XXXV. 173, 181; XXXVI. 13, 80-82, 84, 373, 404, 412; XXXVII. 335, 340, 448, 450, 471, 475, 476, 478; XXXVIII. 154, 202, 216, 223, 226" 289, 319; 319, 321, 329, 340, 341, 446,. 451, 452, 459, 460; XXXIX. 175, 531, 6oB, 611, 625. Gajkcwa Olga, O. G., XXXiV. 265; XXXVIII. 451; XXXIX. 532,625. Gajewska M., XXXIV. 298. Galante A•. XV. 146. Galas P. XXVII. 170. Galasiewicz I. K., XIX. 41; XXXIX. 587. Galatiną, VI,. 396. Gall, Gallus, kronikarz.., II. al; III. 84; VII. 163, 167; rx. 133, 339; X. 130, 247; XUI. 55; XIV. 217; ..xVI. 287; XIIX. 75; XX. 153; X;XV. 122. Gallas I. H., IV. 31. Galticz A, XVIII. 94. Galton Francis, XVIII. 230; XXIXIX. 424, 425. Galęzowska J., XXVII. 171. Gałowacki, IV. 5Q..159, 261. Gam, XV. 141. Gamelli, XXI. 270. Gamilscheg E., X!XV. 126. Gand Ferdyn., XV. 142. Gandefroy-Demobynes" XV. 142. Ganszyniee Ryszard, XXI. 183, 232, 245; XXII. 33, 147, Ha. 150, 153; XXIII. 1, 32, 35, 149.. 158, 159, 168 175, 17"1.,182, 184; XXiXIV. 125: 27:9, 2192; XX,XV. 181, 182; XXXVII. 136. Gans'zyniec Zofia., XXXVII. 127. Garay Narcyz, XXIX.204; X,XX.255. Garbaczyńska C" czł. T. L., VIII. 334, 33'5, 442; IX. 208; X. 238. 471; XI. 96. Garćević M., XXXVlI. 433. Gardeezka W., VIII. 224. GardeI' B. XIXXVIII. 396. Gardner P.' XX,XII. 95; XXXVUI. 396. Gaordziel Michał, e~ł. T. L., II. 9u. Gargas Zygm., I. 92; VI. 215; VII. 2,2,1,227 334, 340; VIII. 99, 220" 221 318' 33,0 421, 436; IX, 100, 425: 426; X. 117, 469; XI 72, 93. 3,24 345 41&-420 422; XII. 347. 34S'; XI{I. 75, 78. 168, 351; XIV. 195; XX. 155; XXXVI.42, 53. Galflieki T., .xx.. 14:5, 146, 154. Garstag, XV. 141. Gartner T., XXVII. 44. Garueci., VII. 2·99. Gassner A., XV. 145 Gaster 90. Gaster' M., XVI. 218. Gaszyński K., XXXI 126; XXXIX . x.~. 531. Gates R., XXXVIII. 400. Gatlik Feliks .. czl. T. L., X 470. Gatzka Pawe~, XXV. 110. Gaug,in, mal., X."'CXVIII. 278. Gaule I, XXXVIII. 386. Gaume, VI. 323. �910 Gaussin" I. 237, Gautsch v. Frankenhurn, czl. T. L., I. 28. Gavazzi Milovan, XJCII. 141; XJXV. 122; XXIX. 131, 132. 198, 200; XX,X. 248; XXXI. 166; XXXIII. 150; XXXIV. 87, 292, 298; XiXXVII. 428".438; XXXVIII. 26, 318, 361, 363, 366. Gawarecki H...XXXIX. 363, 337, 372. Gawełek Franc., X. 155; XIII. 144, 324; XIV. 156, 300; XV. 71.., 91, 152; XVI. 335, 336, 429; XVII. 15, 21, 30'1 31, 110, 112-115, 274; XLX. 37, 50, 51;X,X. 103, 155; XXI. 54; XXIII. 51,. 147, 157; XXV. 78; XXVIII l, 3, 4, 6; iX'XlrIX.120; XXX\. 77; X.XXI. 61, 62; x:x:xvr;r. 334; X.xXJVIII. 215, 216; Ixxxmx. 162, f:J77, 590, 603. Gawik Tom, I'X. 303. Gawiński.. IV. 42. Gawlik, IXiXlxirrK.163. Gawt10ński Antoni, Franciszek Rawita, I. 23, 30, 32, 62; II. 92, 93; III. 87, 91- 93, 190, 200: 287; IV 33, 814,235-7, 444, 450; V. 65, 89, 90, 177, 287, 294; VI. 97,. 224, 307, 402, 404; XI. 193, 206, 245, 321, 323, 417, 41fl.. 422; XlX. 68; XXI. 71, 75, 163; IXlIlI. 15i9; :XXVI. 115, 117; XXIX'. 179; XXXVI. 40, 74 75. GaździlCk,i Jan, XXXI. 166. Gavadas, XX-XVIII. 129. Gądzikiewiez Witold, XXV. 139; XXVI. 144. Gąsioro'wsld H" X.XVI. 127, 144; XXXV. 173. Gąsiorowski S. J., XXXIV. 273-279. Gbur Włodz. infor., XXXIII. 126. Gebauer Jan, X 137 138; XIII. 55. Gebel', P. Dzszafar alch., XXVII. 91. 911 Gebhard XXXIII, 11. Gee Mc, VIII. 207. Geib K., IV. 160. Geier, XXI. 229. Geiger K., czl. T. L, I. 111. Geiger Paul, XXX. 241; :X;XXI. 44, 148; XXXVII. 474; x:xxvm:. 151, 155. 187,. 198, 202, 468, 469; XXXIX. 485, :>03. Geigy R., XXXIX. 486. Geisler, XXXVII. 272, .274" 276. Geist O., XXJCVIII. 398. Gelb L, XXVII. 171. Gelin H., VII. 84. Gelling, XXXIV 130. Gener P., XXXII. 131. Geniusz Miecz., XIII. 145., 271, 277. Genna G., XXXVII. 360--362 Gennep Arnold van, XV. 142; XVI. 107; XVII. 48,. 112, 288; XXII. 159, 160; XXVII. 200; XX-X[. 159, 160; XXXV. 202, 200; XXXVIII. 158" 200, 471, 476; XXXIiX. 498. Gent Janus, XXXIX. 424. Georgi~,. I. 154. Georgius de Cracovia alch., XVII 96 Gerarnb Victor von, XXV. 124. Gerant V. von XXV. 124. Gerbert, papież, pakt z diabłem, XXVIII. 13,9. . GerbiJng L, XV. 144. Gerhard, VII. 298. Gerhoh z Reichsbergu, XIX. 32, 33. Gerland, I. 92. Gernard Fr., VII. 112 Gerson Wojciech, maI. typ. lud., XVI. 272; XXXIX. 590, 591. Gerus El, czł. T. L.,. III. 9'l, 96. Gervaniusz z FUbury, IV. 262. Gerzetic Nik •.. I. 221. Gesemann, XXIX. 112, 200; XXXIII. 143. Gessler E A., XXXIX. 494. Gessner K., IV. 37; XXXVIII. 240. Gębarbwicz, XXX. 6. Gębarski Stefan, II. 187. Gęrnbicki Jaehij, XXXI. 112. Giedzińskt Mik., XIV. 86. Giegużyński H., XXX. 84. Giejsztor Jakub, walczył o zniesienie poddaństwa, III. 120, Gierdz·iejewski .. maI typ. lud., XVI. 2'j10. Gieorgiewskij S., XVII. 24. Gierke O., XXXIX. 149, 1:>4. Gierstadt E., XXXIV. 69i, 95, 98, 106, ~7. . Giertowski JÓz., czł. T. L., VII. 112. Gierymski Ant, maI. typ. lud", XXXI:X. 592. GigU, VII. 00. Gillen F. I., XVII. 37-39., 42, 46, 49, 50. Gillieron J., XXXVI. 84... 408. Gil1iWrey I. Mac., .xVII. 6-8. Gi!I1czow, XVII. 28. GinZJburg W. W•. XXXIX. 7:9, 420 Gippius E., XXXIX. 28. Giraud-Teulon, I. 36, 39" 145; V, 84, 20\3; XIII 56. Giulini, XIX. 33. Ciżanka Barbara, XXVII. 104, 105. Giżycki, .xII. 171. Glapa Adam, Xx.x.IX. 524, 608. Glasenapp H v.~ XXXIV. 2. Glaser Karol, III. 387. Glatz Ludwik, I. 62. GI~ddon, XXXIX. 424. Gliksman Jerzy;, XXXIII. 150. G1iński A. I., IV. 156, 168, 169; V. 43,.. 182, 183; VI. 223; IX. 327; X. 379, 396~398; XI. 238; XXIII. 146; XXXII. 99, 101. Gliwiczowie, XXXIII. 157. Gloger Zygmunt, IV. 47, 49, 50, 154; V. 42, 378--380; VI. 27, 305, 319; VII. 96., 233, 237; VIII, 111, 211, 213, 220, 223, 336.., 439; IX. 138; 142, 225, 233; X. 127, 240, 451; .XII. 40, 136; XIII. 171, 173, 261; XIV. 192, 220, 316, 317; XV. 3945, 50,51, 288; XVI. 217, 229, 241-245; .xvrr. 2,. 15, 17'9;lXVIII. 104, 226; XIX. 143; .xx. 172, 173, 176,. 182, 196, 301; XXI. 130, 246, 258; XXII. 69, 114; XiXIII. 51; XXV. 2, 4; X:XVI. 102, 109; .x:XVII. 152; XXVIII. 27. 29; XX:IXl. 154; .xXXII. 32; .xxXIII. 11, 14; XXXIV. 268; XiXXV 17, 65, 69, 71, 74; X,XXVI. 9, 12; 23; XXcX.VIII. 215, 218; XXXIX. 589, 5:00.\603. Glukmann, XIXXVIII. 344. GluziiJ.ski Józef dr, czł. T L., I. 20; IV. 56, 260, 384.. 395--397, 399; V. 37, 38; XII. 156; XIII. 295.. 29'7; XXVI. 152; XiXXVIII. 451. Gluck G, czł. T. L., V. 198.,200. Gluck Leopold, I. 57. Gluck O., ,XXI. 242. Gładysz Bronisław, XXXV. 186. Gładysz Miecz., XXXIV 287, 298; XXXVI. 166-170. 288, 396, 405; XXXVII. 443, 446, 447, 476; XXXVIII. 217 440, 451. Gładyszowa M., XXXVII. 444, 445, 476; XiXXVIII. 451 Głago! S., XVIII. 229. GŁąbiński StaniS'~w, I. 32, 188; XX,XVI. 5. Głęblacki Kazimierz, ezl. T L., II. 96 Głogowczyk Jan, chirom., XXVII. 89 łogowski J, maI. tyP. lud., XVI. 268 Głogowski J., maI. typ, lud., XVI. 269. �912 Glowacki Michal, pseud. ŚWiętoGlowacki Stan. inform, XIV. 294. Głowacz J., czł. T. L•.. IV. 454. Gnatowski J., czl. T. L., I. 30... 32. Gnatowski Zygm. organ., VI. 182. 187. Gniedowskij I. 258. Gniewosz Wł., czl, T. L., V. 391. Gobinęau J. A,. ){,XIX. 139, 141, 142; XXXVI 353, 354; JGX:XIX. 425. Gbbllet d' Alviella, IX. 420, 421; XVI. 107, Goddard, XVH. 9. Godet Marce~, XXVIII. 15. Godlowski Tad., XXXIII. 150. Goedcke K., XVI. 321. Goethe Wolfg.ang Jan Amadeusz, I. 174; III 224; VII. 41; XII. 94; XVII. 58; XXI. 150; XXII. 38. Gogol M., XXXVI. 101. Golczewski K., czl. T. L., V. 200. Goldenweiser ... XIX. 169. Goldfmnk E, X:XXVIII. 3'96. Goldmann Em., XXVI. 00. Goldstein H., VIII. 223; IX, 29. 381. Goldstein Max, XXX. 23'5. Goldziher" XIX. 146. Goleniszczew Waldemar, XII. 333; XIII. 259. GbHub H., XXVI. 145. GoIther, X'x.'X.IT. 104', 111,.,119, 131, 141, 142, 149. Gołąbek J., XXVI. 128; XXIX. 166, 197; XXXI. 166; XXXII1.15O. GolębiowskiHieroni<nJ;, czł, T. L. II. 96, 151, 168; XXVIII. 38. Goliębiowsk,i Łukasz, III. 171" 350, 358, 362; IV. 159, 268; V. 143, 146; VII. 115; IX. 147, 210, 225, 229, 342; XlI. 169" 2,81, 285; XIV. 192; XV. 71, 72; !XlVH. 3'1, 36; XIX. 58, 113; XX'. 199; XXI. 181; XXVIII. 913 19" 21, 27; X:XIX. 65, 67, 69, 154; XXXIII. 11, 107; XXXV-I. 8, 93; XXXVIII. 238, 265; XXXIX. 329, 331" 340, 348, '574, 5'78, 581, 593. Golębiowsk~T. XXXVIII. 338. Goldwin, XI. 431,.',432. Golyszyn, XVIII. 140. Gombosz Z., XXXIV. 180. Gomme A. B." X;XXIII. 4, 17. Giamme G. L., VIII. 100, 426; X. 234; XI. 283; XIII. 119; XVIII. 231, 237; XXI. 92.; 125, 132. Gonnet Szymon, II. 62, 235, 331,.334; III. 77 8'1, 140, 142, 155; IV. 114, 117; V. 168; VI.3Q7, 3,20, 415; VII. 224; IX. 31, 189,. 208, 293, 408; X. 23, 220, 338; XI. 70, 195; XIII. 43, 44, 297; XIV. 297" 302, 368; ,XVI. 86, 304; XIX. 62; XX. 246; XXIII. 161; XIV. 98; XXXI 107; XXXIX. 5819. Gonzenbach, V. 181. Gopalrajm Henryk, XXXI. 166. Gordon, VII. 37. Gorecka Maria, IV. 40. Gorecki Stan., XIX. 127. Gerer G.,. XXXVII. 3,93. Gorkij Maksim., XXXVIII. 348, 352; XXXIX. 10, 11" 48, 5'7. Gorochow, XXXVII. 101, 116, 118. Gorodcew, XXXIX. 10. Gor1ani M." XX,Xv:rr:. 4125. Gorovei Artur, XXX. 249. Gorowiew A., IV. 94, 9~. 117. Gorzeńska Ad., czl. T. L. IX, 112. Gorzkowski Marian" IV. 2317 Gorzuchowski Stan., XXXIX. 251. -Gorzycki K. J., dr, II. 32,,92,93, 177, 178, 186, 244;, 286, 373, 374; III 83, 84, ~; 91, 92, 95, 176, 190, 284-286, 288, 376" 385; IV. 79, 106, 114, 115, 235., 236, 338, 341, 348350, 450; V. 88, 89. 90, 98, 195, • 196, 287; VI. 699; VII. 101; VIII. 111; liX. 86; XVIII. 237; ,XIX;. 1, 156; XXXVI. 53. GosJeniecki Wiktor, X. 464, 467; XXI. 80; XXXI. 166. Goski Kasper, XXV;I~I. 8'5. Goslawski M., IV 236; VIII. 209; X. 4Q5. Gostomski A., ,x:..XX,I.24; XXx:r.x. 354. Gostomski Walery,; X~ 416; XX, 153. Goszczyński Stefan, III. 264; IV. 44; V. 129, 194, 196; VI. 174; VJ[I. 209; X. 259, 4Q5; XI. 296" 302, 404; XII. 171, 174; XIII. 164; XVI. 21; XXV. 80; X;XXI. 67, 69, 147; XXXIX. 324, 345, 346, 583, 626. Gotkiewicz Mar., XXXIX. 427, 433. Gottfried Kaz., X,XXVI. 3193;XXXIX. 448. Gottheil Rysz., XV. 142. Gottland K. A•. XX.XIV. 284; XXXVI 314. Gottschalk, .xXXVII. 392. Gottwald, czł. T. L. I. 64 Goyski Maks., infQrm. XIV 183, 302" sf3'96,400; XXxIv. 268';X:X'x:rx. 588. Gouda, XXI. 231 Gozdawa M •• VI. 408; IX. 298. Gónnyey S., XXXVIII. 363. Góral E., XIII. 165, 166. Górecki Tad .., XXXV. 173. Górka' Jak., V. 391. Górnicki Łukasz, IV. '262; IX 286; X. 250, 252; .xI. 114, 2,99; .x.x. 116; XXVII, 98, 101" 100, 113, 115; XiXVIII. IW; XXiXI. 122; XXXIX. 304. Górski Ant., IV. 117; X. 224; XXI. ~1, 75; XiXVII. 149; XXiXV. 182. Górski J., XXXI 166. Garres Józef, XVI. 2'82; XiX. 2 18, 219" 223. Gathe p. Goethe Wolfang, IV, 45. 1 58 Lud - J '.'. ,,. '1 Tom XL Gatz Józef,. XVI. 161, 167, 168 Gatze A., XXI. 170, 176. Grabda Eug., XiXXIX. 461. Graber G •. XXV 128. Grabowiecki, XIX. 101; XX. 128, 132, 151. Grabowski Amb-roży, l. 20; UT. 259, 260, 384; VII. 236; VIII.264; XIII 61, 258; XXVIIII. 32, 133, 216; XXIX. 99,~ 100; XXX. 107; XXXV. 51; XX.XIX. 575, 577, 583, 590, 604. Grabowski Andrz. maI. typ. lud. .xVI. 2/70. Grabowsk,i Bronislaw, IV. 56; VII. 238~240; IX. 259; XIX. 108; XXVII. 18;XiXXIX. 4'62 Grabowski J" XiXXVII. 462. Grabowski M., VII. 22, 300; XVII, 245-248 Grahowski Tad~., VII. 238; XV. 243, 250, 253; XIX. 89; XiX. 59, 154, 17,5; .x.x:xVltI. 451. Graiblski A., XlIII56. Grabsk,i St.,. VIII. 111, 322. Graebner F., XXI. 16, 87, 92; XXXIV, 155; Xix:x.VI. 13, 112, 117-120, 129, 218, 348, 35i5, 356, 366; ,XiX:XVII 38, 43, 44, 58, 66; XXiXVIII.9, 24, 203, 223; XXXIX. 24., 92. Graesse Th., XXVII 28; XXXII. 4. Graewe Stanisław, ofiar. XI. 203; XXII. 117. Graf A., XJXVII. ~,99, 101; XXVIII. 131; XXXI 102. Gra-j)f V., de, XXI,X. 20'7, Graffenauer I. XXXVII. 435. Graffi B., XXXVII. 3160. Grajnert J6zet, 1. 168, 170; V. 36, 37; X. 40()....-405;.xVI. 37, 39-41, 258; XVII. 36; XXXI. 47, 48, 51" 107. Gralewski M., IV.- 383. �914 Grammont .. XX. 299, 3'00; XXXVII. 311, 313. Le Grand" XX. 89. Grant, XXXIX. 424. Grappin H., XXVII. 152. de la Grasserie, VII. 7:9. Gratian,XlXXVI. a6. Graul H., ,X1XXVII. 174, 175" 179, 1816. Le Graz Anat., VI. 204. Graziosi p.• XiXXVII. 360, 362. Grażyńska Stanis!." rys . .x...x:xV. 13. Grdanitschky...namaskin, XXV. 122. Gregor Cenek, II. 148' Gregor J., XI. 224, 343; XXXV. 4Q. Greglorovius, XiXI. 105. Gregory E., XXiXVII 376. Gr·ekow, XXiXIX. 10. Gre~owicz-Hammerowa M., XXX'I'IiI. 150. Gressmann, XXXIV. 129, 130. Greśniewski, XI. 366. Gretter B.• x:x:x.VlI. '}!)7. Greulich W. W., XXXVIII. 400. Grevenitz F. A" XX. 1'56. Grey O., XXXVI. 208. Grierson, XXiXIx" 132. Griesebach H., XXIII. 148, 154; XXXIX. ZSL Griffith, XII. 333. Gngoriew, XXX;XIV. 183. Gr,imm bracia, I. 9, 18; II. 376; III. 94, 3n; X. 242; XIV 49,54,61,66, 73, &1, 82, 85, 129, 177, 204, XV. 183, 184. 194; XVI. 3,5, 40, 110, 321, 354; XVII. 57; XIX. 137; XX. 207, 220, 244; XXVI. 100; XXVII. 2, 30; XXVIII. 120; XXX. 83; XXXI. 125, 128, 134, 151; XXXII. 88, 94,95, 112; XXXIX. 82, 177. Gr·imm Emil, XXJXI. 166; XXXIV. 292. 915 Grimm Jakub, I. 101, 155; li. 110; IV. 157. 168, 169, 260, 265; V. 36, 182, 271; VI. 298; VII. 119, 232; VIII. 14; IX. 282; X. 267; XI. 283; XII 167, 168; XIV. 403; XV. 27, 34; XVI. 110; XVII. 217, 220; XX. 218" 219, 242; XXI. 201, 23:9;XXII. 6, 3'3,. 148; XXUI. 30; :31, 36, 44, 48; .xXXVII. 297" 3U. Grim R., X. 249. Griimm Wilh. XX. 218-220, 223, 245; XXII 6, 14&. Gl1inkowa N. P., XXXIX. 34, 99.. Groblicki Błażej, czl. T. L. VII. 238 Grochowska Helena, X. 50. Grochowski,czl. T. L. I. 32; IX. 186, 292; XIX. 103. Grochowski M" XXI. 112; XX'X. 190. Grochowski Stan, XIX. 103; XX. 152. Grodecki Jan, XXXV. 47. Grodecki R., XXVI. 133, 145; XXXVI. 88. Grodwin, XII. 33. Grod~icki J., IX. 112. Grodzicki L., XXVI. 128. Grodziński Z., XXVII 163. Groffe, IX. 233. Grohmann. XVII, 36;XXXII. 133. Grohne E., XXXIII. 19; XXXIV. 67, 72-76, 98, 9~, 104, 129, 131, 132. Groicki Bartbom., XXXIX. 2196, 298. Groos K .•. X'I. 283; XXXIII. 3. Gross Feliks, XJXXV 173, 182; XXXVIII. 214, 277. Grosser H., XXXVII. 99. Gross.i Carmella, XXXIX. 167. Grote, VI. 240 Groth P., XXVII. 269, 270. Griotowska Helena, XXXI. 166; XXXIII. 150. Groto'wski A•. XIX 101. Grotowski Jan, XX. 92, 151. Grottanelli, XXXVII. 360, 362. Grottger Artur) maI. XVI. 272. Groza Aleks., X. 405. Grożkonow I., XXXVI. 62. Gro'ber G., XV. 174, 184; XVI. 321; .xVII. 275. Grober Karl .• XXVIII. 147. Grassl .Fr., XXIII. 19. Grube A. W., IV. 279. Grudzieńska Z., czl. T. L. XXII. 1.61. Grudzińsk.i St., V!. 27. Grunau, kronik, XXII. 1; XXXIX. 357. Grundmann G., XXV. 112. Gruntvig Swen., XVI. 177; XX. 223, 226, 245. Grundwald MO) XXV. 133, 134; XXX. 236. Gruppe O, XXXVII. 134. Gruszecki Artur" IV. 159; VI. 224; XVII. 21; XXIII. 54. Gruszewski Mi'ch., cz!. T. L, I. 32. Grunbaum, XVI. 32; XXXI. 22. Grunberg J., ezl, T L., IV. 238. Gruner S€lbast., VIII. 223; XXIII.19. Griinhagen, XIII. 61. Gruningen B, XXXIX. 492. Gryglaszewska M" XXVI. 129, 130; XXVII. 183; XXI,X. 140. Grynberg Zofia, II. 22, 288; III. 135; IV. 290, 2191; XII 142; XXVI. 156. . Grządziel Ign., czl. T. L., V. 295. Grzeb<ieniak, .xVI. 370 Grzegorz VI., XXVI1.10o. Grzeg101rzPaweł, XX. 12a, 127. Grzegorz z Nazianzu, XXI. 245. Grzegorz z Tours, .xVI 39; XXV. 7. Grzegorz z żarnowca, XX. 117. Grzegorzewicz W." VIII. 29, 30, 225; XVI. 235. Grzegorzewska S., x,xxI,X. 594 Grzegorzewski Jan, I. 53; IV. 345; VI. 99, 314; VII. 110, 112.. 234; 58" VIII. 99, 101; IX. 301; XX 293'; XXI. 270; JmaII. 151; XXXV. 182; XiXXVII. 164. Grzepski Stan., astrol,. XXVII. 86. Grzębski, X.xV. 22, 34-36. Grzybowski Józef, XXXI. 166. GrzY'bowski Konstanty, XXVII. 175. Grzybowski Stefan tX1X'Vn. 175. Grzymała Genow., .inform., XXI.1ZO. Gr,zymułtowski Krzysztof, XIII. 333. Guagnin P. Gwagnin Guarini, XIX. 49; XXII. 61. Gubernatig A., VII. 88; XV. 10; XVI. 355; ,XXV 51; XXiXJII. 83, 94, 95, 100, 102. . GubrYll/OWicz Broni'sł.aw, czł. T. L., I. 32; XX. 312" 314; XlXXVI. 66, Gubrynow:icz Wł.ad., CXX.313. Guczkow, ,XXXIX. 416. Gudmundsohn, XiII. 340. Gudziej N., XiXVII. 12; XXXI. 49. Gueranger, XXI. 112. Guhl, XI. 288. Guidonis Bernard, XXVI. 5. Gui,gnebert Ch., XXII. 159. Gukowskij., I. 258; Ul. 135, 212, 302, 305'; IV. 10, 12, 132, 133, 137, 145, . 148. Gulgowska Teodora" XXVIII. 3335, 37, 3,8. Gulgowski Ernst, XVIJ. 184, 185. Gulgowski Izyd., XXIII. 151; XXV . 142; XXVI. 152; XXVIII. 20, 22, 30, 34, 3~, 104; XXXIV. 268; XXiXV. 64, 69, 7.I" 74, 75. Gumowski M., XXXI. 166. Gumplowiez Ludwik, I. 36" 68, 227, 242; V. 293, 295, 391; VI. 223, 372, 4106; IX. 311; XVII. 265; XXI. 264; XXII. 145. Gum'Plowicz M., 277; VII. 78" 204, 237; VIII. 167, 220, 264, 330; IX. 311; X. 117. �. 9łi~"" 916 Gumlplowiez Wł. X:XVI, 152; XXXJII. 156. Gunckel Herman. X,X. 216. Gunda B., XlX,XVII. 351, 355-357; X.XXVIII. 361, 362. Gunin, :1'I.8. Guń~iewiez BoI •. V. 100, 291, 292. Guńkiewiez MaksymiliJan, ezl. T. L., IV. 451, 454; VIII. 333, 334 442; IX. 2Q7,208, 310; X. 11B. 119, 186, 187, 2311, 4176 471; XI. 96, 199; XX;XV.14. Guradze Fr., XX. 156. Guratowska Wanda, ezł. T. L.. IV. 114, 117, 342, 343. Gurgula Irena, XXV,I. 131; ,XXX!. 166. Gurowski, I. 195. Gurwicz I. S., XX.XVIII. 350. Gustawiez Bronisław, I. 120, 267; II. 20; IV. 47., 154, 454; V. 37, 195, 197; VI. 37, 80, 8'7, 157, 221" 257, 296; 200; 313-315, 318, 350; VII. ,fil" 103, 110, 111, 146, 234; 235; 237, 256; 285, 325, 338, 339; VIII, 21, 99--101, 109, 110, 221" 265; 331; 332; 335; 368; 3;92; IX 102, 103, 246; X.235-238, 259, 469, 470; XI. 320, 322; XII. 3, 4, 232, 276; XlIV. 346; XVI l-Hi ..133152, 242; XlVII. 22, 3:8; XIX. 52, 150; XX. 313, 320; XXV. 92; XXXII. 00, 93;· XXXV. 32; .xXXVI. 181; XXXIX. 611. Habura F., :pIictf •. V 289, 290, 295; VI. 316, 317, 318; IX. 262; XXXVI, 43. Hacquet B. podróżn., I 147; III. 267; X.X.XVIII. 290. Hadaezek KaroL. IX. 301; X. 126, 368; XII, 98, 193; XVI, 322; XIXV s. XrI; XXXIIi .. 148; XXXIV. IDO. Haddon A. C, V. 272; XVIII. 17, 19; XIX. 160,169; XXiXII I, 17. Hadźi Szapsza~. XiX:XI, 156. Haeekel E., VIII 96; XXXIX. 424. Ha,gen, kronik., I. 24. Hagen B., XXI. 16. Hagen P, XVI. 218. Hager G. D. dr, XIV. 340, 341, 344; :X1X. 69. Hahn Ed., XVI, 111; XXIII 43.. 48 419. Hahn J., XVII. 28, 90. Hahn Konrad, XXXV. 190. Hahn T.,. XXXVII. 89. Hahn Whktor, XIX. 154; X.xVIII, 15. Haile B, X.XXVII. 359. Haimendol"f Chr. V., XiXlXVIII. 222. Hajduk St.,X.XVI. 152. Hajek;, kronik, XIX. 206. Hajno Jordan,. XXVIII. 105. Haj'ota, V. 132. Hajus, inform., IX. 259. Halama Rich" X.XXIII. 150. Halaiia A., V. 308. Habel, II. 2. Hal'ban Leon, XXXVI. 79, 81, 82. 135; XX.XVII.402, 475; XXXVIII. 374 377, 453, 459, 460, 478, 613, 618; XXXIX. 148. Haleeki Oskar, XXVI. 123. Hallowell A. oI, lXI, 283; XXXVIII. 392. Haltr1ch Jos., II. 16. H Haario M., XXiXVIII 377. Haas A,. X.VIII. 235. Haas otto, dr, IV. 116. Haase K. E., I 136, 182. Haavio Martą XJX:XIV. 283. Haavis E.,XXiXlVII. 440. Haavis M., XXIXVII 440. Habdank Adam, XXX'!. 166. L XXVII. 124, 162; XXVIII. 215; :x.x.x. 36, 163; XXXI 108; XXXV. 13; XXXVI. 34, 4!}-47, 226, 242;XXX.IX. 589. Gustawicz Ma:rLa. ezł. T. L., VIII 335'. Gusic M., XXXVII. 437. Gutsehmidt Ar., I,X 132. Guttman B., III. 87; X.VIII. 229; XXXIII. 17. Gutzeit W., lingw., I 187. Guzik Kaz., XXXI. 166. Guzowska Angelina, XXXV. 182. Gunther H., X'XVII 35;. 60, 63-72; XXIX. 138-141, 143, 145, 146, 149, 152.. 153;XXlXIX. 174. Gunther Mayerow.a A., XX.XVI.369; XX.X:VII. 351. Gwagnin, Guagnin Aleks, mal~, IV. 25; LX. 413; X. 136; XVII. 260; XXII. 1; XXXVIII. 236; XXXIX. 294, 308--310, 314. 32~. 331, 342, 349, 354. Gwiżdż Feliks, XVIII 227; XXVI. 125. Gworek G. ezl. T. L., VIII. 335. Gyarffy Stef., XXV 132. Gy6mery, XXXVII. 353. Gy6rffy I., XXXVII. 337, 353-355. Gy6rgy L., XX!XVII. 3,55 Gysin F., XiXXI;X. 494. Gyulola Vargha, XXXII. 19, 20. Haberland Micha~) I. 24, 28, 92, 191, 223,224; IV. 440; VI. 392; X,I211; XII. 276; XIII. 68, 69; XVI. 115; XlX.. 189; XXII, 38; XXIII. 169172; XXV 121, 128, 129; XXVI. 152; XXX. 3 5, 80, 17~ 174, 181; Haltsonen Sulo, XX.xVII. 440.. 443;' X XJXVIII. 377, 378. HałuszezyńsM M., ezl. T. L., VI.224. Hambly W,. XXXVIII. 394. Hamerska-Kamieńska H., XXXV. 173. HamiOła Fr., IX. 358. Hamiseh E., XXVII. 152. Hammer Klem., XIII 164. Hammura!b:i XXXIX. 46, 56. Haneow V, XXV. 126. Handelsmann Ma.reeli, X. 472; XXIII. 1,64; XXVI 133. Handschin H., XXXIX. 500. Hanenko Maria, I. 147. Hanka Wacław;, II. 1, 5, 32 Hankiewiez prof., XI. 320; XXXVI. 35. Hannay 1. B., X.XIII 175, 17'6. Hansen, IV. fYl. Hansen J •. XIX. 118, 119, 132, 138, XXIII. 167; .XiXV 4, 6. Hanusch, Hanus, l. XIII. 70, 71,. 87, 88, 94,. 95; XIV. 3'1; XV. 212; XVI. 235, 416; .xVIII. 16, 20, 35 -37; XX. 1~5, 190 Hanusz Jan, VII. 97, 99; XII. 167. Han-Y,i-Feng, X:X,XVIII. 476. Hanwl~ .. XIX. 92. HapeHus, XXXI 12,6. Haraehinow J .• VIII. 109. Harasymezuk Roman, XXXIV. 142; XXXV.76. Har.asymowfez,. ezl. T. L, V. 196. Hardt E., XXXIII. 150. Hardtland S., XXXVII. 135. Hardung Siegf'ried, XXXIV. 281~ 283. Hardy E .., XXX,IV. 2. Hargaś M., V. 312, 317. Hargon, XIX. 154, Harhala WIad.. XXXIV. 292. HarEez:ek-Borowski, 1. 18-5. ?'\ "tr'(J ..~ / /" �918 ii ;. " ; -': Harmjanz Heinrich, XXXV. 203; XJXlXVIII, 203. Harnack, XXI. 107., 108. Harou A,VII. 80; X. 294. Harpe Jean, XXXV. 182. Harrach J., organ., II. 147, 148. Harsdorfer, XVI. ~21. Hartknoch K'fist, I. 121, 198; XIV. 32., 208; XXX.IX. 320, 323, 327. Hartleb Kaz., XXVII 84; XXXIX. 529. Hartmann, I. 55; VII. 238; XIX. 69. Hartung O., XVII. 261. Harva U., XXXVII. 439, 441. Hasden.. V. 369, 370; VII. 324. Hassencamp, XXVII. 63-70 Hassinger, XXJXVIII. 469. Hassr:ik R. B., XXIXVIII. 396. Hastings. XXXII. 95, 119; XXXVIII 212. Hatt, XXXIX. 92. Hatton, biskup, XXXI.x. 295. 295. HaudridOJUrt A G, XXXI,X. 110132. Hauffen Ad., III. 367; IV. 117; XV.47, Haug" XIII. 259. Haupt, XV. 204. Hauptmann G., V. 179; XX. 230, Haur I. K" II. 198; XII. 147; XiXVII. 57, 104; XXx. 209; XXXV. 63, 65. 67, 75; XXXVII. 292; XXXViIII. 2,33, 234,. 237, 240, 241, 246, 247, 251, 253, 257, 263" 268; XXXIX. 291, 294" 303, 307, 308, 337, 341, 342 354. Hausen I., XX 86, 155. Hauser Fr., XXXVII. 128. Hautala. Jusko, XXXVII. 440, 442; XXXVIII. 3717-380, 390. Hau1Jborn H, XXXVIII. 396. 919 Haxthausen, I, 150. Hiiberlin K., XVI. 112. Hiimiilainen A.,., XXXVII. 338, 34{), 341. Hiiusler A, I. 147, 151. Heath Cl., XXXVIII. 400. Heck K. J., V. 274; XIX. 128; XX. 154. Heck Walerian" III. 87, 95. Heckenbach, XXI. 194; XXII. 36; XXIII. 32; XXV. 00. Heckenwelder, XVII. 2, 11 Heczko Bogusław, czł. T. L.,' III. 100... 295. HeczIm Jan, czł. T. L, II. 96. Hefftner P., XlVII. 185. Hegel, I. 10; XXXVII. 141. Hegl Ro, VII, 154. Hehn Vi-ctor" 1. 111. Heiekel, IV. 447; XXXVIII. 360. Heideleck Fr., XX,XVII. 271, 276. Heidenstein, IX. 86. Heierli I. dr, XII. 268; XXXVI. 26. Heilig O. X.VI. 113. HeiJn Wilhelm, I. 130; IV 440. Heinzel R., XVI. 218. Hejnosz Wojciech, XXXV. 173; XXXVIII. 451. Helbig, XXI. 192. Held Fr., III. 87; XVII. 274. Helfert Józe!;, w1ceprez. Verein fUr Osterreichische Volkskunde, I. 28; VI.3'1'0 Heller B., XXX.VII. 248. Hellpach Willy, xx.XV. 2{)2. Hellwald, I. 36, 4(}" 44, 67, 154; IV. 97; XIII 292, 293; XXI.B7. Hellwing A., X. 243, 244; XXXIX. 297. Helm" XXXV. 196. Helm., .XVI. 15. Helm Karl, XV. 146; X,XV. 130. - Helm R., XXXVIII. 203. Helmhold, XIV 42" 4e--51, 54, 63, 188, 218; .x:vrr. 19~, 203; XIx. 190. He1molt, Xx.I. 87. Helmuth T., XXXVII. 289. Helvetius E A,. X!XX,VI. 144; XX!XIX. 153. Hempl Antoni, III. 176, 176. Hempler Franz., XJXlX, 243. Hemplówna Mada, X;I. 100-102 Heneken H., XXXVIII. 398. Hendryk N., XX-XVIL!. 68. Henaf Ie A, XXXIX. 155. Heinicke dr, I. 184. Hennenberger Kasper, III. 198; XJXXI'X. 350. Henninger J., X:XX,IX. 485 Henoch Aleks" XXXV. 13'. Henry W. E,. XXXVIII. 396. Hen,ryk Śląski., XIII. 59. Henryk Brodaty, II. 117, 120, 123; XIII 62; XXXJIX. 298. Henryk !Pooożny;, p. Henryk Bl'~~' daty, II. 121. Henryk sołtys, VIII. 2163. Hensel Antoni, I, 187 Hensel Witold, XXXVI. 374,. 377; X;XXIX. 282, 625. Henzel Tadeusz,XXVI. 130; XXVII, 192; XXXIV. 266. Herbelet B d', XXXVIII. 371. Herben, II. 33., 183. HeI'lberger" x.x,xI. 23. Herberstein Sig., XX'XIII. 137. Herbert Meyer, P. Meyer, XXVIII 97. Herbest. .xx. 163. Herbot, XIV. 37. Herburt, X. 206; XXXIX. 310, Herder J., IV. 31; liX. 32; XX. 217; XXI. 8~, 166; X;XIV. 91; XXXVI 89, 352. 353, 358. Herkely Józef, V. 254. Herlicus David astrol., XXVII. 87. Herrady de Landsberg, XIX. 4&, 49, Herrglotz Ant. inform., VII. 338, Hrmani VII. 339. Hermans C," XXXVIII 397. Herrnant Paul, XXVII. 153. Hermes Gert., XXXVIII. 4(}" 42, 43. Hermes Trismegistos, X.~IL 54 Herodot, I. 62; II. 97, 99, 105v 110, 321; IX. 285; X. 224, 339; XII. 334; XV. 27, 28; XVI 114; XVII. in, 172, 177, 183; XLX. 134; X;XII. 41; XXIV. 82, 84; XXV. ')\8 122' .X.X;VII. 127; XXXVIII. 50: 3150;'XXXliX 66, 30'6, 357. HeroU Jan, XXIX. 91. Herskovits M. S., XXXVIII. 351, 396, 47,9. Hertel I.,XVI. 114. Hertz Al., XXVI. 152; XXiXI. 166; XlXJXIII. 150; XXXIV. 2,92; XiXlXV. l'łS, 182. Hertz Amelia, XXXV. 173. Hertz R., XVI. 107. Hertz Wilh., XX. 241. Herves, VII. 339. Hervet, I. 62. Herzog, I. 183; XXXVIII. 85 Hesi~ Fr., XXX. 213. Hes,iodes, Hesnod, XXI. 188, 189; XXVIII. 187; x...X,XVII 138. Hetzer Hild, XXVII. 14&-148. Hausler Andre~. XX. 229, 231, 236, 240, 244. Hevitt I., XXXII. 106, 108, 109, 118, 119, 12ą, 121" 123, 124, 125 Heydrich M., X'XV. 126. Heydzianka-Pilatowa J., XXX. 9; XXXV. 173. Heyne H, XXXVII. 139, 140. Heyne M•. IV. 32. Hibben Frank, XXXVIII. 623. �921 920 Hickel WŁad., XII. 114, 115, 118--121, 443. Hielmsler L.. XiX'XVII. 315. Hieremias żywiec~i, kronikarz, XXXI. So--84, 86-88. Hieronim z Pragi, I:X. 413. HHariusz, I. 118. HHdebrand R •. V. 271, 272; XVII. 1; XXI. 167; .xXV. 130. Hildebrandt G., X!XiXVII 174. Hilferding, V. 321-330; VI. 82, 90, 98; VII. 97; lIX. 91; X:IT. 341; XXIII. 151; XXIV 99. Hillebrandt Alfred, I. 27; XJXXIV. 2. Hiller Bernard,. XXV. 131. Hilscher, III. 190 Himmelheber, XXXVII. 465. Hinzel, XXI. 167. Hipokrates, VIII. 98; XXVII. 100. Hirschbeng Al., VI. 223; XXXIX. 595 HJrschberg J., XJXiXV. 174; XXXVIII 25. Hirochler Mieczysław, czL T. L., III. 285, 290; IV. 34'2; XI. 322; ,XXV. 162; XXXVI 43. Hirt M.., XXViII. 415. His Rud" XXVIII. 250, 252. Hizke, II. 110. Hlohovac, II. 182, 183. Hlyński., I. 1'62. HŁaw1czka K., XXXVI 402. Hłynka Rom.. XIII. 233-235, 337. Hnatiuk Włodzimierz, I. 63, 143; II. 55, 64; III. 71, 75; IV 157; V. 42; VI. 413; VII. ~2, 277" 335; VIII. 168; X. 360--363; XII. 342; XIII. 296; XVI. 291; XXI. 213; XXVI. 94, 117-119; XXVII. 11, 24, 30; XXX. 82, 1~ 107, 126, 140" 143; XiXiXVI. 12. Hoaton XXXIX. 425. Hobbes T., II. 98; X,XXVI. 185; XXXIX. 176. Hock Stefan., XIII. 292, 294, 299; XiV. 42. Hockenbeck" XiXVII. 71 Hodel Fr., XXXVIII. 465. Hodge WeIJb Frederick, XXVIII. 11. Hodały Cz., czl. T. L., VI. 224. Hodur Jakub, czl T. L., X,. 470. Hodża M. M., VI. 280; VII. 204. Hoebel E. A., XXIXVIII. 393. Hoober K., XiXI 174. Hoelther G., XXXVII. 358. Hoenberg P .. VI. 320. Hoernes M" IV. 440; VIII. 96; XXI. 17, 18', 20; XlX:X'IV. 94. Hoesick Fr., XJXiX. 7,6, 79. Hoff BogumH. n. 128, 131, 13'9; XI. 110; X;XX.vIII. 299-308. Hoff F., XXI. 47. Hoffman, VII. 300; VIII. 223; XiXiX. 250; ~I. 144 Hoffman K., VII. 93; XV. 175; XIX. 55; XX. 241. Hoffman-Krayer E, XVI. 115; XXV. 140; XXVI. 88, 96; XXVII. 133" 142; XXIX. 12,1; XXXiI. 45; XXiXIV. 138, 279; XXXV. 200202; XXiXVII. 290; XXXVIII. 468, 469; XXXIX. 347, 488, 503" 505, 583. HoffIn.ann Jak., XXXIII. 150; .xXXIV. 266. HoffmaIllowa K VII. 214; XXXIII.' ~. Hoffory" III. 187. Hofman Rud., XVI. 38; XXV. 132. Hohenheim v Theoprastus Bombastus alch., XXVII. 90. Hojak cz. T. L., I. 64 Holbach., XXXIX. 176. Hołbein H., .xxXVIII 235. Hollberg. XXVI. 7,6. Holender Al., XXXI. 166. Holsten R., XXXVII. 276. Holtker, XXXIX. 486. Holtz Rud., XXXIX. 487. Holtzmann R., XXV, 125. Holuby J., V. 241, 242, 247, 253, 303, 308, 312, 313. HlOll.zmanKrescencja, I. 56. Ho~owackij J., 195; III, 287, 288; VIII. 210; XII. 342; XXVI. 94; XXVII. 1~. 15; XXXIII. 13. Hołowacz I, XXXVII. 214. Hołowiński, XX:X. 76, 98, 133, 135. Hołowkiewkzcz. T. L" I. 63. Hołub-Pacewiczowa Zofia, XXXIII. 150; XXXIV. 292, 293. Hołutow~cz lu VI. 416. Homant B., XXXIX. 69 Homer, IV. 331; VI. 21..202; V'lI. 232; XI. 429; XV. W6; XXI. 196; XXII 147; XXIII. l; XXXIV. 10. Homme Stan., czl. T. L., III 285. Hommel E., XXXII. 104, 105.,119..153. Hcmolacz, III. 260. Homolle T., x:x:n. 159. Honigsheim, XXXVIII. 11. Hon,ik T., XXX. 270. Hoops J, VII. 326. Hooton E. A., XXXVIII. 390. Hopfner' T., XXXVII. 133. Hoppkins E. W. XX'XII. 2,. 20; XXXIV. 110. Horacy,. XIII. 51; XXIII. 13. Horak J., XXVI. 128; xx..,XVII. 158, 352. Horna Rysz., XXXIX. 133. Hornbostel E., XIII. 172; XV. 145; X'VI. 160, 162 167, 174, 176; XXXVIII. 85 Hornig Ant., XXXVIII. 231. Horbszkiewicz, XXVIII. 170. Horos~kiewicz Jul., czl T. L., I. 144; VII. 237. Horowski Jan,. XXXV. 174 Horwath B., XXXIX'. 150. Horvarh Pal, XXXVII. 3'57. Hovorka O., XXXVII. 2&>. Hostinskid .Otokar, II. 147, 151; XIII. 172,. 188, 190, 196, 261, 262; XVI. 116, 160, 162, 165-168, 176. Hotteroth Fr, XXVIII. 172. Houton E. A,. XXXlVIII. 398, 400. Hovelacque, IV. 79. Hovels W. W, XXXVIII. 398. Hlowitt, IV. 358; V. 203; VII. 1, 3; XVII. 49; XXXVIII. 277. Hoyer E. prof., XXH. 160; XXVIII. 97 Hozeas2',. XIX. 91. Hofer A., I. 111. Hoffding H., XXXVI. 146 Hofler M., XIII. 20, 69; XVI. 111. Hormann KosIa, V. 137. Hornik Mich •. XXVIII. 105; XXX. 246. Hraban Maur., XXVIII. 100 Hrabec Ste.f., ~XXV. 44, 122. Hradecka Stanisł., czl. T. L., VII. 23,8; I!X. 68; X. 94; XI. 73; X.X!Xl~ 589. Hradski JÓz•. V. 242~244, 246. Hrdlicka A., XXXVII. 365. Hrebeniak, XXX. 190. Hrimm J. J, XIV. 48. Hrinczenko, XXXIV. 27, 29. Hrozincik I.. X'XX'VlII. 356. Hrozny, XXXVIII. 47. Hruby Max., XVI. 23. Hruschk K. A., IV. 335. Bruszewskij M., II. 187; VI. 401, 402; ~III. 61; XVII. 74-76,. 90; X1XiXIV. 30. Hryncenko, V. 182-184. Hryncewicz Talko Jul., P. TalkoHryncewicz, II, 187; IV. 62, 74, 116, 180, 453; VI. 402; VIII. 111, 162; IX. 298; XV. 151; XVII. n. �923 922 189, 267; ~VIII. 91, 231, 232; XXI. 65; XXII. 144, 145 153, 154. Hryniewiecki A, XXV. 3; Y.XXV. 66 Hryniewiecki BoI., XXVII. 149. Hryniewska Tekla, XXXIV. 292. Huber Eug., x..XXIX. 163. Hubert H., XXIII. 160; XXXVI. 158. Hubert ii Mauss, XVIII. 4{). Hubert stan., XXVI. 12. Hudek, Chudek JÓz., x..~XV. 174. Hufnagel F., XXX:I'X. 277. Hulsbus'ch, XII. 327. Humboldt, I. 243; XXXVII. 310312. d'Humiac Mlchaud, X. 127, 365. Hundrich, XXXVIII. 327. Hundt M., XII. 339; XXI. 4. 81. Hunfalvy, V 315; VI. 27<9;XXXIX. 87. . Hunt I., XXXVIII. 392. Huntington, XXXIX. 425. Hunyady Jan, XXV. 132 HuIJka Stan., XVIII. 1, 2217;XXXV. 19,,36; XXXIX. 2111,596.' Huppen, I. 20 Hura I., XXXVII. 204. Hurkiewicz, XXXI. 155. Hurwic~. II. 296 Hurynowic~ A, IV. 50; XXVII. 15,7. Hus Jan, II. 282. Husarski !{,ar., XXXIV. 293. HusaTski Wacław, XXXV. 182; X:X:XIX. 599. Husek Jan, XXVJ. 94-96.; 127; XiXVII. 1(12,199, 200; XXIX. 00. Huska M, XXXVII. 352. F!ussowczyk, XIX. 82; XX. 78,. 81, 82, 105, 114, 141, 150. Hussowianus Milklołaj.,IX. 6. Hussowski Mik., IX. 6; XIX. 126, 136, 146, 147, 150. Hutschinson R. W., XX;XIX. 288. Huverlin !p., XXJXIX. 179. Huxley, XXIII. 178. HUbental, XXI. 147. Hubner A, x..XJXVIII. 200. Hiippe S., III. 116; XX. 156. Hyros Stefan Mikołaj, VII. 74. I I. H. krypt., XXXIV. 293. L L. dr, V. 191 I. L., patrz L. I., I,X. 206. I. P. dr, V. 254" 301. Ibn Fadhan., Xx. 209. Ibn Rusty, XXXIX. Ibrahim 112. iljjn Jakub, IX. 212, 213" 217; XXVI. 85. Ickstatt, XXXVI. 145. Ides Isbrandt, XXXIII. 137. thnatowkz Jan, czł T. L,. II. 288; IV. 107, 23.5, 236, 450; V. 89, 90, 98; VI 313, 314; VII. 10. .Ilesic Franc., XXX. 265, XXXIV. 293; XXXV. 182. Bg Berta, XVI. 112. Ilić, V. 280. Ilinskiij G., XiXV. 122; XXVI. XXiX!II 150; XXXIV. 293, XXXV. 182. Illiak,. XXI. 204. !lwof Fr., V. 180. Imbelloni, XXXVII. 362. Imiela E., XXXI. 166. Incewicz L. A, IV. 165, 390. Indt I. M., LX. 110. Inglot S, XXVII. 171; XXXVI. XXXVII. 170; XXXIX. 595. 266; 145; 298; 378; Istomin, VIII. 325. Ivekovic F., XJXV. 95. Iwan Gf1otiny, III. 116. Iwanek Jan, .x.X}(i'lXl333. Iwanicki prof, XXII. 161. Iwanow S. W., XXXIX. 421, 422. Iwanowski Jerzy, XIX. 50, 51. Iwanowskij, XiXI. 242. Iwaszkow Michał, XXV. 96, 117" 120, 123, 162; XXVI. 114. Iwon, XJX,XI. 15. Ingram, III. 37,1; VII. 340. Inocenty III, XIX. 3'3; XXXVI. 146. Institoris Heinrich, XIX. 111; Xx,'I. 133. Ipolyi Arnold, XXIII. 168. Isaczenko Al., XXiXVIII. 358. Ischarkov,. iXX\VI. 128. Iselin L.. Em., XVI. 217, 218, 220; XXXIX. 488. Iseppi Ant., IV. 457; V. 197. Isodirus. XXXVIII. 246. J Jagic V., II. 83, 85; IV. 440; VII. J. B. p. B. J.,XtXIX. 195. 231,276" 2'7 7; X1V. 52, 53,226, 314; J D., XXVI. 140, 152. XVI. 416; XX. 158; x..XI. 121..162, J. J., XXVI. 150. 163; XXiII. 144, 145; XXV. 121. J. Z., VI. 367, 370 Jagiełło WŁadysŁaw, III. 106, 107, Ja:berg K., X!XXVIII. 158, 203; 111, 113; V. 102" 362; XIII. 117; XlXiXIIX.115, 132. XiX!. 228; ~XV. 132; XlXXVI. 4, Jabłoczyński J, XXVII. 69. 7, 78; X:XXVII. 1{)9. Jabłonow~kj" XXIV. 94. ,Jagła M., J:C.X;XVII.349. Jabłonowski A, badacz dziejów Jagódka inform., X:KIXIII. 25. . RusI, III. 368; IV. 448; XX. 156. Jahoda S. J., XXXI. 129 Jabłonowski Grzymała" XXX 181. Jahn, VIII. 3,15. Jabłoński Henryk, X. 394. Jahn M., X:XJXIX. W2 Jabłoński M., VII. 221. Jahn O., X:XII. 47. Jabłoński P" XXXIV. 2'93 Jahn Uk., XVIII. 93, 94-98" 100Jahlloińsl~i Wł., czł T. L., V. 200. 105 Jachimecki Zdzisław" XXLX. 131; Jakimow ~. W., XtXXVIII. 351. XXXVI. 88; XXXVII. 468. Jakimowkz Roman, XiXI.65, 70., 75; XXII. 156, 15'7; XXIII. 157; Jacob G. prof., I. 23. XXVII. 149; XXXV. 182; XXXIX. Jacobini E, X'XXVI. 398. Jacques de Vitry, p. de Vi1ry 264, 280. Jakimowski M., cz!. T. L•. I. 268. Jacques, III. 177. Jakowlew, XXXIX. 87. Jacyszyn Wasyl inform., XIII. Jakób Patriarcha 'I. 155. 233-~Q. 242. Jakób z Iłżyastrol., XXVII. 82, 83. Jaczewski Fr., XX. 274; XXVII. 149; Jakóbiec J., V. 101, 197, 286, 289, 367; XiXXIV. 299. VII. 92, 259, 323; VIII. 84, 424; Jadryncew, IV. 447. IX. 253, 254; XXXVI. 223, 226, Jadwiga Królowa, III. 106, 107. 242, 244, 2.46. Jadwiga Śląska, II. 121. i �924 JakU'\:;jz Kalinówki, XX. 126. Jakubowicz Abraham, XVII. 180. Jakubowski czł T L., I. 63. JakuJjowski J., XX,X. 260; XXXI. 126. Jakubowski Stan., XXXV. 14, 31. Jakubowski Z, XXXVI. 78. Jakubski Antoni,. XXIII. 157. Jakubski Leon, XXXIV. 265, 566. Jakuszkin, II. 101; XVI. 163. Jałowicz, XX,XVIl 204. JamblichQs. aut. star,. XVI. 320. Jamka Rudolf, XXJXLX. 270. Jan, biskup wrocławs~i, germanofil, II. 122. Jan X!X. XiXVII. 100. Jan XXII, papież, krucjata przeciw Litwie, III. 99. Jan Kazimierz, III. 104, 270; VIII. 171; XI. 402. Jan III Sobieski,. III. 107, 155. Jan z Bolesławia, p. Jan Nepomucen, V.356. Jan z Czarnkowa, IV. 42; XX. 210 Jan z Głogowa, astrol., XXVII. 81. Jan z Kolna. XI. 250. Jan z Klcszyczek, XXVII 6. Jan z Rybna, XIX. 121. Janacek, XVI. 167. Janczuk Mikoałj, XIX. 37; XXXI. 61. Janicki A, IV. 114. 117, 342; V. 99. Janicki Br .., cz. T. L., VI 320; X. 237. Janicki J., XXVII52. Jani.cki Klemens, XiX. 116; XXI. 189. Janiczek Wine,. mu~yk Iud., XIV. 373 Janiewicz Orest M., XVI. 320, 326, 413; XVII. 102. Janik Adam, XXXIII. 150. Janik Mich., VII 112; X. 4; XI. 95. 249, 323, 418, 422, 425; XII. 9496. 98, 99, 177, 190, 193, 336, 338, 342, 344, 347-8; XIII. 56, 58, 75, 925 xv: 76, 165--169, 253, 265, 266 347' XIV. 7, 19~, 195, 290, 3'10; 149, 224-228; XVI. 1719;XX. 57; XXVU 108; XXXII. 66; XXXIV. 200; XXXV. 174; XXXVI. 5,3"54; XXXVII. 159. Janikowski Leopold, XXI. 41, 42; X,XIX. 178; XXXVIII. 211; Janiszewski, VII. 237. Janiszewski J., XXXI. 166. Janiszewski Mat., XXX.III. 25 Janiszewski T,. XIII. 73. Janiszewski Andrzej, VII. 34. Janko J, XXI. 162, 163; XXXIV. 17'7. Jankovic M., XXXVII. 431. Jankowski czł. T. L., VII. 234; VIII. 330; IX. 100; X. 115. Jankowski" XIX 107. Jankowsk~ Cz, VI. 223, 410; XIIr. 149, 152. Jankowski E., XI. 106. Jankowski stan., XX. 155. Jankowski W., XXVII. 161" 171. Jankowski Wł., IV. 117, 235; VIII. 99, 141, 220; X. 472. Janota, XIV. 46. Janota Edmund, VI 36, 73, 75; VII. 325; XII. 136; XIII. 89, 90, 161; XVII. 21; XXXVI. 226, 242; XXXVII. 173; XXXIX. 339. Janow Jan, XXV 117, 118" 120; XXVI. 54, 60, 145; XXVII. 127; XXIX. 197; XXX. 76; XXXI. 12; :XXXIV. 293,. 299; XXXVI. 7'8. Janowicz Aleksander pr,. 1. 144; 'XVI. 416. JanlOlWski Al, VIII. 423; IX 299; XXI. 70, 75; XIXII. 117; XXVI 125, 128; XXVII. 149, 171 Janowski Benon. X. 350. Janowski M,. VIII. 220. Jantzen H, XV. 145. Jastrzębowski Wojciech, XXIX. 178. Janusz Bohdan XVII. 57, 178; XXV. s. XUI. XiXVI. 145; XXVII 137, Jastrzębski O., XXXVIII. 440. Jaszczurzyńsk,i Ch., III. 61; IV. 159; 16,1, 166, 171;XXIX. 181; XXX. V. 190 190. Jaszowskj, St., VII. 205. Janusz Fr .. XXVII. 163 Jaśkowski J. N., X 3~6--388, 395 Janusz Ignacy, XXVII. 110. Jaworczak Aleks., X,XXI. 53; Januszkiewicz A., XXXVII. 212. X\X'XIV. 300; XXXVII. 476; Janzen, XXXVII. 459 XXXIiX. 549. Jaqo.bi, XVI. 283. Japołł-Assanka Mich., X:XXI. 166, Jaworczak F., XXXVIII. 451. Jaworek I •. Xx...X, 258. 167. Jaworek P, czł. T. L., VI 416 Jaraczewska, XXXVII. 142. Jaworska Sabina, VII. 238; XXX. JarchQ A J., XXXIX. 79. 124, 125, 142. Jareck,i Henryk ez!. T. L., I. 224. Javorska ZJ::ifia, XXXV. 174. Jarecki Wład., XI, 351; X1X,. 125; Jaworski Ign., czL T. L" VII. 112. XIX 125; XXXIX. 589. Jaworski Jan, XiX. 313. Jarnuszkiewrcz St., czł. T. L., VI Jaworski Kornel, czł. T. L., II. 288; 416. III. 287, 384. Jarnuszkiewiczowa M., ofiar., XI 79. Jaworski Wład., XXXIII 151, Jaroch A., XXXVIII. 35'5. Jaworski Zygmunt czł. T. L., V. 296; Jarochowski, I. 168. VIII. 48 J.arocki St,. VIII. 43'9. Jaworskij Julian. IV. 116, 346, 453: Jarosiński Ant., XXXIII. 150. V 38'1; VI. 222; VII. 221, 281; J.arosz T., XXVI. 145. Jaroszewiez Flor,ian, III. 101" 105, VIII. 90, 91, 111, 210, 223; XXVII. 107, 109, 112., 117; V 79; XI. 402. 11, 2'3, 35; XXX 81. Jaroszewicz J .• XVII. 2157. Jażdżewsk~ K.. XXXIX. 254-256, JaIiQlszyńska M., czł. T. L., III. 290 2,60 2'69, 2,86. J.asensky Em., V. 303, 306. Jeans~n I. A., XXXIV. 71, 96 Jas1eńczyk XXVII In Jed1icz, VI. 316; XVIII. 227. Jasieński Feliks, X. 359, 460. Jedliński st, X!XVI. 152. Jasieński Henr., XX:XUI. 150: Jefimienkowa Aleks., IV. 4. Jasiński J., czł T. L., VI. 320. Jeleńska Emma,. I. 18; IV. 164, 396; Jaskłowski W., XXXIX. 586. VII. 230. Jaskólskoi J. XXVI. 145 JeUnek Edward, II. 5, 00, Hl, 89, 192; Ja skólsk i XXXVIII. 283. III. 192; IV. 59; VI. 2; VII. 95; Jastrebow W N., II. 18; X,XVI. 55, X. 340; XXI,X. 74. ijg.........{j3, 66. Jastrzębowski Szczęsny, V. 42, 2'94; Jelinek Fr, IX. 110. Jellinek Jerzy, XXXI'X. 149. VI. 411; VIII. 89; X. 240, 350; Jelski Aleksander VII. 230. XI. 201; XIX 37; XX. 193; XXIX. Jenc I. M., III. 374. 177, 178; XXX. 83· 84, 116; Jenicek V. V., VIII. 320. X XiXI. 60. T: L. �926 927 Jenike, VII. 2,27. Jenks A E., XXXVIII 399. Jennings, XXXVIII. 398. Jenny, XXXVII. 337. Jeremiasz prorok, XXXI. 46. Jerlicz Joachim. VI. 3Q7. Jerzmanowski JÓz., XlV. 398. Jesperson, X.XXVII. 79. Jezuppe, XVII. 265. Jezienicki Michał, X. 3'68. Jezierski A., cz!. T. L., IV. 114, 117. Jezierskil Michal, X. 38G-300 Jeż Teodor, p Milikbwski, XlII. 152. Jeżowski, V. 28. JędrzejewLczowa Cez., p. Ehrenkreutzowa de Baudouin, XXXIV. 265. Jędrzejewski 317 Jirasek J.~ czł. T. L ., V I. 316, Aleks, II. 35 JireC!ek H., X. 247', XVII. 27, 28; XX. 187; XlXII. 144. Job, XIX. 110. J()Ibbe-Duval, XXIX. 149, 150. Jochelson W., XXV. 2; XXXVII. 99-103, 108, 109., 113, 114, 120, 122, 126; XXXVIII. 346. Jodkowski JÓz.,.. .x.:x.r.x. 1'32; XXX. 210; :X;XXIV. 300; XXXV 191. Jodłowski K., czł, T. L., IV 4'54; VH. 338; I 2{)8. Jodłowski, Stan,; XXXI. 47; XXXIV. 300. Johansen K. F., XXI. 252; XXXV 196. Jlohn A., XV. 145 Johnson Johnson Johnson Johnston Jolly J., A" .xXXVIII. 279. Fr., XXXVIII. 397. John dr, VI. 23; XVII. 12. Harry, XXXIV 92, 125. I. 92; XVII. 262. Jones William, I. 98; XVI. 234 Joniesk T., IV. 94. Jonkówna Fr., XXXIV 300. Jonow, XXXVII. 125. Jonson dr, p. Jiohnson, II. 212, 291. Jonval Michel, XXIX. 1~, 164. Jordanes, VIrriI. 4341;lXJ. 267. Jorknice, II. 98. Jornandes, IX. 285; XIV. 64. Joseph Al., XXXVIII. 393. Jost Al., XXXI. 150 Jougan dr, IX. 1-99. Jouker O., XVI. 115. Józef II, XIII. 68; XXXVII. 267, 268. Józef W., XI. 197. Józef z nad Wiszenki, V. 346; VI. 198. Jucewkz Al., p. Ludwik z Pokiewa" I 168; VIII. 377, 445; IX. 151, 249; X. 110; XVII. 2,2, 36; XXVII. 61, 66; XXX. 220. Jud J., XXXVIII. 100; XXXIX. 115, 132. Ju1iuS'Z Cezar, II. 107; XVIII. 100. Jundziłł, :m. 20-22. Jungbauer,. XXXVII. 132, 133; XXXVIII. 203. Junge J •. XXXIV. 290. Jungschultz Joannes, XXIX. 56. Jungst, III. 379. Junior Jan, XXX 91. Jurkowie DUSan, XlII. 69. Jurkowski Bł., III. 91, 96; XlII. 258; XiX. 317. Jurowsky Ant., XXXIX. 427. Justyn Apologeta, II. 105. Juszczyk E, XXVI. 152. Juszkiewlcz Antoni, .In. 200, 206... 288; V. 79; VII. 236; VIII. 324. Juszyński Hieronim, XII. 405; XVI. 338. Juvenalis, VI. 114; XIX. 123. K K. C., XI 319. Kagarow Eugen, XXiXU. 180, 181; ·XXX~U. 138; XXXVII. 351; K. J., XXXIX. 333. )cxxVIII. 356. K K." XXIX. 182 Kahle Bern, XVI. 428. K. W., XI. 211. Kaindl R. ,Fryd." I. 23; II. 192,,"'07, Kabat Wł, XXXVI. 392; XXXIX. 210, 373, 376; III. 289; IV. 47, 59, 448. 95, 96, 99, 1~ .. 237; V. 36, 39, 185, Kacanowa D" .x:.xxVI. 407. 196; VI. 2; VII. 22'1, 237; VIII. Kacz Edward, I. 185. >43i6,437~Xr.II, ·~1.61,~OO~XlIV. 300; Kacz Franc" czł. 'P. T. L., I. 185. XV. 143', 145; )(."ill. 68. 92; XX:L"<:. Kaczanowska-Sągajło, XXXVII. 444; ;132; XXXIV. 268; xxxrx. 166. XXXVIII. 217. K.ajda, X,I, 317. KacZJkows~i Z., VII. 31, 35, 36, 38, 41, 42" 206, 209, 210, 213, 214; ,Kajka M., XXVII. 166. Kajzer Stan., XXXI. 16'7. IX. 149. Kalas Józ, XIII. H9. Kaczmarczyk, czł P. T. L., VII. 238. Kaleta Józef, X.XJJ{III. 151. Kaczmarczyk Jan, czł. P. T. L., VII. Kaletka A, ::l{IXlXIII.151. 340. Kaczmarczyk Kazimierz, VII. 235,. Kalina Antoni, red. "LUDU"" 1. 29 -32, 58; 61, 62, 144, 222; II. 75, 23-8,322, 339; VIII. 199; X. 9, 40; 85, 88, 00, 90, 92-94, 175, 282, XI. 418; XIII. 332; XIV. 181,253, 284, 235, 287, 374, 375; III. 64, 88, 254, 294; XV. 71; XVI. 50, 53; 91, Is&. 190, :t88; IV.101, -106-il.08, XiXiX. 220; XXXIX. 5>89. 114, 230, 235, 236, 341, 346, 353, Kaczmarczyk Wojciech, inform., V. 450; V. 42, 00., 90, 196,; 199, 276, 22>6. 2,87, 320, 370. VI. 6, 97, 218, 313, Kaczmarczyk Zdzrslaw, XJXJXV.174. 3HI" 385, 4113,414; VII. 97, 100, Kademus Aloisis, X:XXIX. 341. 102, 104, 106, 108, 110, 233, 338; Kadlec K., VI. 320; XIV. 84, 85, 87; VIII. 83, ~, 109, 220, 22'1, 330, XXVIII. 17'7; X:XXIV. 176, 177 427; IX. 91, 100, 103, 207, 302, 303, Kadłubek Wincenty, II. 81; III. 84; 3~ 319, 42.1, 426--428; X, 115TJ{. 12~, 132, 135, 136, 140, 209, 118, 120, 122, 126, 234, 461, 469; 212, 321, 329, 330, 34U, 344, 346; XI. 85, 32~, 323, 340, 417, 440; X Ill, 130" 131; XIII 137; XIV. IXU. HY7-1'12, 34!7; Xl1I. 69, 49, 215; XVI. 281" 232, 284; XVII. 78; XIV. 165; XIX. 89; XiXIII. 32; XX. 202, 203; XXXVI. 216; 174; XXVII. 4, 180; XXXII. 4; XXXVII. 303; XXXVIII. 38, 247; XXXVI. 10 33--42, 44-46, 48, 49. XXXIX. 295, 307, 314, 317. 51-55, 58, 60, 66, 6'7" 69, 71, 410 Kadyi Henryk, prof. czł P. T. L" I. Kalina Maria, V. 295. 144; XX. 313. Kalinka Joach., XXXr.X. 429. Kagan I., :X;XXVIII 356. Kalinowicz Wł., XJ{V 97. Kaganek Anton., IX. 2'59, n. wł. inf. �------_. ---------.-_._-, 928 Kalinowski KIJnstanty,. ~XI. 151. XII. 186; Kalita Józef, XXXI. 167. Kalityński Mieczysl, XVII. 109, 112. Kallenbach Józef, red. ,;LUDU", VI. 201, 204; VII. 112; VIII. 208; X. 461; XI. 95, 323, 325, 417, 419, 422-424; XII. 95, 96-99, 101, 103, 193, 347; XIU. 75-79, 81, 83, 168, 169, 265, 266, 351, 353, 355; XIV. 19-196; XVI. 109, 110, 234, 237, 326, 358; XIX. 75; XX. 154, 311, 314; XXIII. 175; XXXVI. 11, 37, 52-55, 57, 60, 66, 67, 88. Kallimach, XXVII. 77. Kalwin, XI. 213; XXXVI. 148. Kal,atalin, IV. 31 Kałusowski, V. 23. Kalużniack~ E., VI. 319; VII. 204; XIII 61; XIV. 403, 404; XiXI. 121. Kalwa Piott; XXXIX 180. Kamaryt Józef, II. 32. Kamenskaja M., ~'{XVIII. 349 Kamińska Helena, organ.,. XXI. 7'(}, 75, 42; XXVII. 18,0, 181; XXVIII. 91,. 92, 139, 142, H3 Kamiński, VIII. 209; XXVII. 157. Kamiński J. M., organ., XXI 41; XXIX. 178. Kamiński Ł...:XXXV:U. 451. Kaminski1j Wia,czesł.aw, XXVI. 106; XXVII. 152. Kamocki .J., XXX,VIII. 461 Kamockj S., XXV-I. 145. Kaudeter Fr. VI 36, 70. Kanitz F., IV. 96; XX. 187. Kanne, XX 219. Kant Emanuel, I. 3'9; XXI. 4; XXJXVII. 313. Kantak Kamil, XXXV. 174. Kantecki A, XX. 155. Kantor Józef, XIII. 164, 165; XVII. 80; XVIII. 68; XXI. 7'8; XXIII. 158, 161; XXIV. 108; XXVI 101; XXIX. 110; XXXIII. 7; XXXIV. 268. Kantor Mich., XXV. 132. Kantor-Milrski M., XXVII. 171; XXXI. 167. Kantorowicz Herm., X:X. 217. Kanzow Tomasz, XXVIII. 30. Kańs:ki W., czl. P. T. L., IX. 103. Kapała A, XXVI. 145. KapHński L" maI. typ. lud., III.28B; 'XVI. 270. Kappe M., czl. P. T. L., VIII. 335. Kappstein Thed., XX. 216. Kaprocki Wl, XXVII. 192. Kapuściński M., czl. P. T. L., 2Jhier. pieśnr Iud., I 144; II. ~. 340, 363, 365; III. 166; V. 64, 197; X.X.XIX. 589. Karadzic V. St.,.III 94; IV. 31,34; V. 36, 182, 183, 2~0; VI. 319; VIII. 218, 427; IX.32, 33, 45, 283; XVII. 103, 201; XVIII. 138. Karakulskr" czł. P. T. L., IX. 112. Karamsin, XVII. 3,6. Karanovic M., XXXVII. 430. Karaś B., inform" II. 354; IX:. 169. Karasek A, II. 182-184, 192; XXVII. 171; XXXIV. 293; X~VII. 253, 257-260, 2,62-264,. 268, 278. Karbowiak A, VII. 236; XIII. 61; X1XlXV.46. Karczewski Jul., mal. typ. lud., XVI. 2'69. Karczewski Wit., XIX. 90, 122 123, 136. Kar.czmar:czyk, XXVII. 62-72. Kardiner Abraham, XXXVIII. 354, 394. Kardos Arpad, XXV. 132. Karecka Zofią. inform., IX. 168, 258. Kargel A, XXII. 135. Karger W., XXXIV. 293, 300. Karlhlski L., czl. P. T. L., VII. 238. Karłowicz Jan, I. 19,. 29, 31, 63, 131, 195; II. 17, 90, 91, 95, 182, 201; III. 3" 86, 192; IV. 117, 170, 260, 2'66, 453; V. 43,.,181, 190" 3W, 370, 37!7; VI. 2, l3~, 223, 32'4"393; Vil. lI, 38, 79, 50, 92, 94,. 95, 97, 99, . 206, 231, 236, 324, 3'36; VIII. 212, 217, 219, 323, 395, 425, 426., 436; IX. 91, 198, 206, 311-319, 417, 428; X. 107, 127, 359, 368, 3~9, 37-1 3'82, 392, 398, 461-4!63; XI. 99,211, 32'1-323, 389, 340; XII. 272, 274, 323; XIII. 57, 58; XIV. 106,. 167, 294, 298, 3r18, 320, 359, 3,68, 400; XV. 48, 137, 138, 150, 209, 212; XVI. 63, 416; XVII. 16, 34, 35, 72, 101, 164, 178,. 217; XVIII. 112; XIX. 51, 90, 120,. 142; XX. 155, 200, 201, 295; XXII. 9; XXnI. 51, 112, 113,. 147, 174; XXIV. 97, 103; X;XV. 100; XXVI. 94; XlXVII. 9, 12, 25, 153, 178; XXVIII. 226; XlX]X. 17 8; XXX. 11" 77, 81, 82, 1'18, 135; X:XXI.76; XXXIII. 27, 29; XXXIV. 268; XXXV17, 71, 83, 65, 7'5; XXXVI. 35, 36, 38,. 44, 51, 52, 64; XXXVII. 155; XXX;I:X. 17,9, 360, 593, 627. Karmanowski 01brycht, XIII. 299, 300,. 301; XXIII. 113. Karniejew A., Xv. 28. Karnowski Jan, XXX,I. 167. Karol Wielki, V. 24'7; XVI 186; XVI. '. 42; XiXV. 10. Karolides X~II. 152. Ka~Oling~wie, XV. 186; X!XXIX. 56. KaroWS'ki del. Mal Sląsk, I. 191, .222.,224. Karpiniec Rudolf, XXVII. 17'5. Karpińska A., XXXIX. 27'8, 280. 0 1 - . .......JI ..... : 59 Lud - Tom XL Karpińsk;i Franc, IV. 37; VIII. 227; XXIII. 125. Karpiński Izydor, czl. P. T. L., III. 1,92, 286. Karpiński Platon,. czl. P. T. L., II. 376. Karpee S., V 269. Karre W., XJXV. 125. Karski E., XXVI. 97, 127. Karski, F., V. 300. Karski Stan., VI. 386----389. Karskilj E., X. 2140;XXVII. 156-158. Karsten, XVIII. 229. Karwowski Stanisław, dr, II. 125; 1912; XI. Ill; XJXVII. 50, 64. Kasich A, IV. 31. Kasparek Teodor, czł. P. T. L., III. 1,90, 2,90. Kasper, bakałarz, XlXVI. 18. Kasper de Gdana nekromanta, .X1XVII.95. Kasperberowicz, aIch., XXVII. 89, 92 Kasperowicz H., IV. 117, 235, 340, 341, 445, 450; V. 84, 195. Kasprowic21 Jan, poeta, ·czl. P. T. L, VII. 236; XiI. 104; XII. 54, 164, 263, 264; XXVI. 145; XXXVII 349. Kasprzy<:ka-Strauchowa, XXXVII. 159. Kasprzyk, inform., V. 226. XlV"II Kirejewski, . ~ .. 341', XX'I. 152, 153. Kato, XXXI. 13. K,atona Ludwik., XVI. 428. Katra T XXXVII. 443, 445 Kaufman K., XV. 150; XXI. 105108; XXX. 235. Kaufmann H. E., XXXVIII. 465. Kaukonen V. J., XXXV·II. 440, 442. Kau'Sch Józef, XVIII. 7; XXXIX. 57'2. �931 930 " Kautsky Kar, I. 34, 36, 65, 73, 75, 145, 227; II. 367, 372; IV. 449; IX. 303. Kauziński H., XXXVII. aB. Kavuliak Andrzej, XXXlX429, 430. Kawczyńsk,i M., IX. 300, 428; X.126; XI. 436; XX. 154, 165. Kawecka Zofia, XXV. 142. Kawecki Wł., XXXIII. 151. Kaye W. I., XXXIV. 75 Kayser, ,aut. Lexikonu, XIII. 73. Kazimierz II, II. 1419;XIII., 59. Kazimierz Jagiel., III. 112, 113, 115; XIII. 66; XlIX. 76; XXXiI:X. 170.. 37-1. Kazimierz Sprawiedliwy, IX. 129134, 209, 32'1; XIII. 61; XIX. 127. Kazimierz Wielki, IV. 333; V. 87, 363; VIII. 156, 173; IX. 86; XII 57; XUI. 64, 65; XXIV. 108; XXVIII. 125" 132; XXXIX. 170. Kazlouscyk, XXXIII. 151. Kazwini zachariasz, el, XXX. 106. KądZJi'ela TeoLil, XX;XUI. 151. Keane A. M., XXI. 83. Kebrle V., X. 138. Keesink F. M, XXXVII'I. 396. Ke.ffermiiller J., V. 99, 101. Kehre'~n I •. XVI. 15. Kehring Th, XXI. 4. Keiter F., XXXoIV. 290. Keith Art. XXXVIII. 399. Ke~br, IV. 339 Kelemina Jakób, XXX'. 212, 213. Keler Krzysztof, XVII. 137. Kelle Alb" X:VJ:II. 235; XXiv. 115; XXXI.45. Keller O.,. VII. 213, 220; XiX. 300. Kelley, alch., XXVII1.9O, 92. Kellner, XXI. 104, 105, 109, 110 Kelse. XXXoVII. 36B. Kempner L., ofiarod., VIII. 109. Kenarowa H XXXVI. 395. Kencho-Suyematsu, .xV. 146. Kennedy D., XXIX'. 207. Kennedy R, XXXVIII. 395 Keramopolus, .xXIII. 14~ 147. Kerden, von podróżnik, II. 105. Kern, XXXIV. 2. Kerner A., wytwórca zabawek glin., II. 2'18; V. 247. Ketlicz M., VIII. 58. Keuprulian-Wójcikowa Br." XXIX. 150; :xx.XoVIII. 21B. Keyha Z., XXVI. 128. Keyser Erich, XlXV. 142. Keyser K., XXIXVIII. 203. Kędzierski, XXXVIII. 297. Kędziora W., XXVI. 145. Kempini Szymon, druk., XXoVII. 104. Kętrzyński Wojciech, czl. P. T. L., I. 32; IV. 5'7; VIII. 321, 400, 432, . 434" 435; IX. 147; X. 134, 136; XII. 2,76; XlIII. 37, 38; XV. 209; XJXJI. 64; X1XXVIU. 339. K~ba Fr., inform., XXXVIII.127, 128. KiJbort I., IV. 100, 380, 390; VI. 412; VII. 93., 94; VEl. 88; X. 351. K,idd Benjamin, IV .. 448; XVIII. 229; XXXJ!II. 17; XXXIX. 424. Kidder, XXiXVIII. 398. K~ebzak Robert, czł. P. T. L., r. 32. Kiej.stut, Ill. 99, 102, 103; X:XVI. 72. Kickebusch A. XXXIX. 264. Kielar, VI. 70. Kielar, Vol. 70. Kielisiński Kajet.,> maI. tyP. lud., XVI. 270; XXXVI. 371.. 372; XXXVIl1. 242; XXX'IX. 5176,604. Kielski,czl. P. T. L." V. 289".296. Kiełczewska M., XXXoIV. 293; XXXV. 182. Kiepert H, I. 111; XI. 343. Kierasiński K., inform." XXXIV. 2165. Kierdej Jan, inform., XXXI. 113. Kiernik Fr., czl. P. Muz. Etnogr., XXXI.30. Kiersz Miecz.", czl. P. T. L., XIII 7'9. Kiesewetter C., XXVII. 101; XXX. 219; XX'X:! 1'03. Kieslinger A" XXV. 128. Kietlicz Henr., XIX. 33. Kietlicz M., IX. 170; V. B2.: 16,7. Kietlicz-'Rayski, mal." vn:I. 88; XXI. 80; XXVIII. 4; XXX. 14'5, 171. Kijeński Tad" XXX!. 167. Kikebosch Maciej, XXVI. 17. Kikiewiczowa M." czl. p. T. L., V. 101. n, "~. .<~ -<.,. J ;.;g.. ,~ KimbaU S.T., XXXVIItI 3'9'6. Kimelówna A.,.. XXXIV. 266. Kinch K. F., XXXIV. 77, 7~, 106108. King C. W., XXII. 57. Kinga księżna" VEL 263, 264. Kipa Emil, XI. 307; XVI. 179; XVII. 116. Kipling R, XXIX, 135. Kirchbach Wolfgang, I. 117. Kirchho~, T. 91. Kirchmann.,. XXII. 33'. Kirchnerowa Maria, XXXIV. 302. Kiriłow N., XVI.!. 267; XVILI. 8B. Kirkor A. H., XVII. 59,,62. 70, BO, 85, 86, 92; XXI. 257; XXH. 1'54; X)XN'.s. XlI. Kirschner KaroL. VII. 2'35. Kisa Anton.. XXXIV. 81, 114. Kiselew S. W., XXXIX. 77. Kisiel n. czl. P. T. L., XXX. 270. Kislakow M. A... XXXV!IU 351; XXXL'X. 96. Kiss Ludwig, XXv. 132. Kistiakowskij" IV. 23, 24;9. Kitowicz And., X'II. 40; iXlIV. 345; .-XIX'. 56",57,60; Xlx. 167, 170" 181; XX1V. 113; XXV. 17; XXVIII. 59" 170; X.XXI. 62; XXXIX. 315, 332, 573. Klaatsch K., IX: 196; XXI. 245; XXXVII. 72 Kla~ko', XX.VI.1 27. Klapper l." X1VI.417; XXII. 153; XXV. 142. Klaproth. 1. 108. Klaric J., V. 280. Klatecki I., XXXVIII. 219. Klaus'tin R, XXIX. 191. Klawe Janiną. XXII. 13'-2'5; XXIII. 149" 156'. Klebs E., lXV. 24, 25. Kleczkowski A., XXIX. 191]. Kleczyński, XXI. 80; XXXI. 14~, 148. Klein F. Ro, XXXIX. 149. Klei'1 Franciszek, inform. autor pamiętn., .TlI. 225'-228" ,2'4:3,245, 246, 2'50" 2'58, 2'~263" 264, 267; 200, 269" 271, 2:72, 273; XXX,. 7; XXXI. 149, 100. Klein W.,.,VII. 299 Kleiner Jul., XlIV. 204; XXXVI. 413, 41-7. Klemens Aleksandr., n. 105. Klemens V., XXVII. 100. Klemensiewicz JÓz<. VIII. 99, 112, 22Q; l'x. 100; X. 115, 121, 123, 249, 469; XI. 92.~. '94" 95, 422, 424; XII. 95. Klemm, XXII. 87. Klich E., Ill. 335; XXII'I. 153; XXVII. 23, 15ó7;XXX, 255, 258; XXXV1.21l. Klimaszewska Jadwigą, X.XXa:V 293; XXXV. 182; XXXVI. 241, 408" 400; XXXVII. 443-447, 476; XXXVIII. 2'17, 451,.,458; ~.xXIX. 454, 500" 600, 625. Klimaszewski inform .., IX. 185. Klimecki Z., XXXVI. 396. Klimek JÓz., XXXVI. 154. �I' 932 Klimek Stan,. XXVI. 129, 13L 132; XJ)WII. 183, 189, 190.,192; XXlX:. 138, ao" 143 149, 153, 161, 197; XXX. 254, 256; XXI~V: 182; XXXVIII. 150, 213, 214. Klinger Witold, IX. 310; XI. 436; XIII. 163; XV. 20, 188; XVI. 44, 112, 326; XVII. 24, 28, 101, 181 1\84,275; XXI. ~1, 121, 228; XXII. 13, 21, 25; XXIII. 160; XXVI. 141, 145; XXVII. 161, 163, 166, 171; Xi~X. 193, 237, 238; XXXI. 100, 167; XXXII. 101; XXXIV. 29\1,.300; XXXV. 174, 182; XXXVII. 2,21, 453; XXXIX. 610. Kniersa Isl'wan, XXXV. 182. Klonowicz: Sebastian, VI. 411; VI1I. 13,2; X. 4; ~I. 300; XVI. 180; XVIII. 133; XIX. 82, 84, 97, 100, 107. 100, 123, 124, 134-136, 143, 146; XX. 17~31, 33, 36, 39, 41, 53, 55, 63-6~ 74c-77, 81-83, 88, 89, 91, 93, 95, 100, 105--107" 110, Ill, 114, 11~ 125--132, 138, 13'9, 142, 143, 145, 146, 151, 15~ 177, 20.1, 204, 20~. 206, 208,209; XXVI. 88; XXXI. 1'33; XXXVII. 15; XXXVIII. 263; XXXlX. 312, 3'23, 354. Klonowiecki W" XXX .. 242. Klonowski St., czl. P. T. L., VI. 416. KIDden K., X'VI. 1.5. Kluckhorn C. XXXVIII. 383, 393, 395, 397. Kluczborski Wl., czł. p. T. L., VI. 416. Kluge Fr., XIV. 35; XVII. 220, 228. Kluger F., XV. 144. Kluger Wacl., XVII. 29. Klugmann rz .. czl. P. T. L., IX. 208. Kluk Krzysztof, III. 86; XXXV. 72, ~5; XX,X,VI. 210; XXXVIII. 45, 257; XXXIX. 292, 293, 312, 326. 933 Klus, XXXVII. 10. Klapkowski, czl. P. T. L., V. 196. Klobukowski Stanisław, czl. P. T. L., I. 321. Kłos Juljusz, XXVI. 125. Klosowsk,i JÓz. N., XXX·I. 167; XXXVI. 82. Klos" Ludwik, czl. P. T. L., I. 144. Kłl:\śnik Z" X. 240; XI. 340. Kmet Andrzej, II. 7'9, 80; V. 240, 241, 246; XVII. 19. Kmit I., XXXI. 155. Kmita B., XXXIX. 172. Kmita J. A, VII. 209; XIX. 101; X,X. 128. Knapiusz, XXXIX. 359. Knapowska W., XXXVII. 159. Knapp, Xx. 156. Knapski Grzegorz, I. 20; VII. 34; XIV. 317; XN.57" 58; XX. 195; XXIV. 97; XXXV. 60. Knaust H., XVI. 360. Kniazilołucki Zygmunt, VII. 147. Kniażyński A, XXXI. 155. Kniaźnin Fr., VIII. 127, 128, 129, 130, 131, 133, 141; XiXVII. 120, 1'21; XXXI. 126. Knight G. A F., XXXIII. 17. Knight Payne, XXIII. 175. Knoll M., XXXVI. 3'95. Knoop Otto, I. 183, 189; IV. 116, 117, 153". 154, 156, 171, 38.5; V. 100, 193, 195; VnI. 223; I~. 110, 244; XH. 232; XIII. 5,6; iX1VI.34" 35; XVII. 39; XXVIII. 125; X;XiXI. 95, 96, 100;XXXVII. 254, 258, 260, 264, 265, 267, 270. Knortz K., XXI. 92. Knosinger, XI. 366. Knot A, XXX,VII. 456. Knust, XXII. 71. Koat Gr., IV. 94. Koberstein A, XV. 47. Kobiela L., XX'VII. 166, 171; XXXI. 167; XXXIII. 151. Kobiielnik W. XXXI. 155. Koblar Ant., V. 85. Koch, :X;VIII. 229. Koch AI., IV. 185, 443. Koch G., XXV. 130. Koch H., XXXIV. 290. Koch Władysław, III. 385, 388; IV. 451; V. 99, 100, 291; VI. 318; IX. 422. Kochanowska Anna, XV. 145. Kochanowski Cyryl, czl. T. L., V. 101, 177. Kochanowski Jan. VII. 39; VIII. 227; IX. 199, X. 194, 200, 201, 204, 206; XI. 292, 29~ 296, 298, 299. 303-305, 34.2; XIII. 49, 299; XIV. 23, 2111; XIX. 64, 99, 100, 107. 115; XX. 15, 39, 48, 4~ 55, 64, 93, 99, 100, 102, 107, lOa 115, 116, 136, 140, 142, 14~ 150, 191-193; XXIII. 3, 114; XlXIV. 95; XXXIII. 8. Kochanowski Piotr, XIII. 54. Kochol W., XXXVIII. 356. KochiJ,wski Wes,pazian, X. 20a. 210, 211; XIV. 23, 210. Kociubiński, XXVI. 94. Kocka W., XXXVI. 374, 375, 377. Kocyan, VII .. 225. Kocyłowski A. czl. P. T. L., VII. 238. Koczorawska, XXXVIII. 445. Koczwara Jan, XVII. 60, 71, 233; X'VIII. 222; XXII. 162, 163; XX,XV. 64. Koczy Leon, XXXIV. 300; XXXVI. 375. Kodaly, XXXVII. 35:; 355. Koebert Józef, inform., VII. 303. Koebernick, XXXVII. 253, 254. Koegel P., XX. 238, Z3g 244. K'Jenigswald, XXXVIII. 357. Koehler Józef, dr, II. 189, 192, 376; III. 187; IV. Ile. 325; XI. 322. Koehler Klemens, czl. P. T. L., I. 63, 145, 219, 221; II. 39, 95; III. 191; V. 199, 370; VI. 222; VII. 236. 340; X'I. 322. Koehler R., XXXI. 128, 134. Koenne E., XXXVII. 241. Koffski Wine., alch., XXVII. 89~ 94. Kohl Fryd., XVI. 335, 411. Kohl J. G. XVII'. 15. Kohn, XliX. 46. Kahn F., XXXVII. 100. Koim Jan, inform., IX. 262. Koinyt, poeta gilacki XVII. 105. Kojalowicz, HI. 119, 198; XXI. 130. Kolago W., XXX,VIII. 451. Ko~berg Oskar, I. 2, 17, lIl, 20, 139, 156, 159, 163, 165, 167, 169, 188, 189, ,2017,2,12, 215 252; II. 16, 36, 7'6, 199; HI. 171, 348, 362; IV. 46, 49, 516,58, 153, 158-160, 167, 169, 265, 266, 2,68, 335, 341, 385, 386, 3~9...3,91, 3,96-401, 453; V. 21, 32, 36, 37, 42-44, 143, 181, 183, 184, 369; VI. 37:!, 402; VII. 82, 98, 2:33; VIII. 134-140, 23,5, 324, 328, 3.29, 445; rx. 138, 144, 151. 223, 224, 225, 230, 234,2'36 39, 246, 313, 331, 332; X. 197, 354 368, 372, 373, 382, 396, 403, 404 408, 419; XI. 98" 102, 104, 298. 4'29; XII. 45, 46, 136, 13'9,146" 147, 156-156, 166-168, 17'6, 17'9, 182 20~210, 225, 232, 27'5, 342; XUI. 2, 18 89, 90, 156, 171, 189 190, 197, 199, 200, 201, 261, 2 95, 296 300, 302; XIV. 70, 171, 192, 314-319 321; XV. 10, 38, 41, 44-46, 51 52, 7173, 136, 202 204, 2017 209, 212; XVI. 166, 250, 251, 253, 327 338, 1 �93'> 934 410; XVII. 4, 28, 29, 31, 33, 42, 47. 419,54; 55, 178; XVIII. 98, 100, lOB, 134; XIX. 37, 51, 52. 56-5B, 62, 105, 113; }Q)Q,. 170--172, 174, 182, 183; XXI. 29--31, 33, 36, 38, 95, 96, 125; XXII. 63, 64, 104; ~III. 51, 90, 110, 115, 117, 121, 123, 150, 174; XXIV. 9.7, 99, 10L 103, UD, Ul, 115,. U6; XXV. 39, 43, 45, 4B, 78, 80, 84, 88, U2; XXVI. U, 14, 16, 2ł, 23, 24, 26, 34; XXVIII. 22, 30, 124, 12,5, 132 -134,. 136, 137, 140, 142, 143, 173, 177, 178, 22'6, 227, ,2133;XXIX. 31, 59,65--70, 73,. 7'5, 76, 100--102, 105, 100, 150, 1514;XXX. 85, 86, 132, 134; XXXI. 12, 14, 15, 61, 93, 106, 108; XX.~II. 14" 410,41, 101" 100; .xXXIII. l, 7, 158; XXXIV. 268; XXXV. 12, 17, 20, 22, 67, 69, 71, 73, 75; XXXVI. 8, 9, 12, 402; 'XXXVII. 20, 21, 303, 340, 458, 41>'7,477; XXXVIII. 206, 215, 244, 24:8, 255. 270, 276, 299--308; XXXIX'. 17,9, 293, 300, 308, 317-319, 324, 343, 348, 349, 354, 3'6'9, 413,583,585,586,587, 591,593,607. Kolbuszewski E., I. 22, 29,. 30, 32, 61, 222; II. 92, 93, 163, 187, 287, 375, 3-74;III. 91,2'85,38'5; IV. 107; XI. 320, 321; XXXI. 13; XXXVI. 35; XXXIX. 443. Kolemann Jul., XXXIX'. 487. Kolessa Aleksander pr., I. 32, 63; III. 91, 94, 190, 286-28\8; IV. 107, 162,. 163, 235, 291, 392. 450, 453; V. 28, 196; VI. 218, 416; VII. 101, 227; VIII. 208; XVI. 160" 168, 169, 173; X!XVI. 128; XXVII. 200; XXXVI. 40. Kolessa Filaret, XXIX. 206, 207; XXXIV. 300; XXXV. 182; XXXVII. 445. . Koliński M., XXXVIII. 213. Kollaff K, XVI. 347. Kollar Jan, I. 195; II. l, 5, 32; IX. 3c:!;XVI. 232, 352. Koller J., XII. 98, 193, 348; XIII. 17'8, 17'9, 184--1'86, 265, 351; XIV. 195, 196; XVII. 289; XX. 314, 320; XX,XiVI. 66. Kio~mann, XVIII. 23'2. Kolski JÓz., VIII. 439. Kolumb Krzysztof, I. U; VI. 339; XXXVII. 200. Kołaczkowska J., XII. 190; XXVII. 161 Kołłątaj Hugo, III. 94; IV. 31; XII. 171; XVIII. 122--132; XXXIX. 586, 626. Kołodziej J., XXI. 216-218. Kołodziejczyk Edm.,. X'V. 107; XVI. 86, 109; XVII. 258; XX. 313, 3,20; XXVII. 157; ,XXXIX. 162. Kołodziej.czyk January, XXXI. 167; XXXIV.300. Kołodzińs~i W., XXVI. 145. Kołomyj P~~tr, XXXIV. 293. Kołowski Fl., VIII. 161, 335. Kołtatow S.. XXXVII. 444,445. Kołudówna, XXIX. 162. Komasówna Katarz." XXV'I. 110. Komeńsk~ J. Am., VIII. 222; XXVII. 156. Komoniecki, wójt żywiecki, II. 198. Komoniecki Andrzej, VII. 325; XXX'V. 44; XXXIX. 297, 3QS.343. Komornic~i . Stefan, IV. 117, 235; VIII. 218. Komorlo'wska Halina, XXX'IV. 300. Komowska N., XXXIX. 28. Konarski Kazim., XXXI. 167. Koncek WI., V. 318. Kondracki. XXXI. 150. Kondratowlcz Ludwik -- Syrokomla Wład., III. 92, 120; XU. 205, 206; XX·.103. I!i:'" , •:'",~,' .j l ;1",1 '., 'ł f Kaner, XI. 288, Kon-fu-ce, p. Konfuncjusz, XI. 337. Konfuncjusz, VI. 335; XI. 432; XiX:XVIII. 371, 373. Klonkz Tad., mal. typ.lud.,XVI, 267. Konieczny Feliks, III. 369; IX. 422; XXXI. 167; XXXVI. 5" 78. Koniś~ij Aleks., IV. 328. Konopka, czl. T. L., I. 194; VII 233; IX. 223, 224. Konopacki L., 'XXiII. 147; XX,IV. 95; XXXI. U5, U6. Konopka J., II. 198; XlIX. 35, 52; XXXV.12. Konopka T., maI. typ. lud., XXXIX. 579, 592. Konopnic~ Maria, IX. 102; XI. 104; XlI. 133-182" 198--211; XUI. '54; XXXVII. 330. Kontler, XXV. 122., Kontny Piotr, XXXI. 160; XXXIV. 260, 293; XXXV. 00. Kopacz Z., czl. P. T. L., VIII. 335. Kopczyńska B., XXXVII. 451 Kloipczyńsk~ Stan., XXXIII. 151. Kopeć Z., XXXVIII. 2'69. KOipf W., XXXIX. 596. Kopera Feliks, III. 189; XIII. 6'1; X:~nI. 187; X.x:XIV. 81; XXXV. 29. -Kopernicki Izydor, III. 266; IV. 62, 68, 74, 719,169, 1~0, 403, 406; VI. 373, 402; VIII. 218, 324; XI. 101, 102, 3,20; XV. 205; XlVII. 60, 63---'65, 68, 7,0, 711,80--82, 84, 85; XiVIII. 122, 134; XlX,!.97, 247, 248,257; XXII. 154, 155; XlXVI. 141;XXX'II. 101; XXXIII. 105; XX'XV. 64, 69, 72,.74, 75; XXX'VI. 34, 52; XXXVIiI. 161, 34(); XXXVIII. 301, 3M. Kopernik M., X'I. 435; XXI. 244; XXVII. 81; XXX'VII. 419. Kqpers~, inf.,. XXXIII. 4. Kopers~i F., XXXVI. 88. Kopitar Jemy, XXII. 144. Koppers Wilhelm, Coppers, XXI. 2,69; }{;X'X.254; XXXI. 152, 154; x,xxVII. 358; XXXVIII. 25, 37; ,XXXLX.. 485. 486. Korab Józef, XI. 428, 430. KoraJbiński, VI. 366, 370, 372. Koranyi Karol, XXIII. 169; XXV. 7, 97, 114--116, 142; XXVI. 1, 100, 103, 127, 131; XXVII. 57, 101, 111 112, 137, 143, 145. 146, 166, 171, 1,92; XXVIII. 99, 95, 101, 113, 254; XXIX. 150, 152, 159161, 171; XXX. 218, 220; XXXI. 44, 104; XXXIV. 200, 300; ~XVIlr. 249, 264, 451, 462; XXIXIX. 179, 529. KoraM, V. 303. Korbe A. A., XXXIX. 423. Klorbel, mieszko inform., IX. 259; X'I. 69. KOl1but, XXXI. 13. Korczak Chodorowski, XXII. 122. Korczak Paweł, XIV. 37'1. Korczak St.,. X,I. 3,40. Korczewski A., czl. P. T. L., VII. 238. Korczewski Wit., XX 73, 77, 79, 82, 94, 102, 107, 108, 111, 113, 114, 116, 117, 13,2, 150; XXV. 88. Korczyńs~i L., XXX.VII. 336. Kordek Ant. XXXlU. 151. Kordulba M.,' II. 37,6;VI. 404; XXXI. 151. Koriakow, XXXI. 153. Kornilatowski. XXI. 204. Korobka N." XXXIII. 93, 94. Korolenko Włod2J., VII. 237. Koropczewskij, XXVI. M. Korosteńska St., ofiarod., V. 294. Korosteński, czł. P. T. L., I. 32. �936 Korotyński Br., IX. 196. Korotyński Ludwik, VII. 93, 228, 22·9. Kio'rotyński Witold, p. Itajnold, XVI. 373. Korotyńsk,i WI.. XVI. 373. Korsak Jul., IV. 257. Korsch, XXIV. 818;XXXIV. 58, 178. Korsz Th., XiXI. 162; XXXIV. 173, 175--177. Korngutówna Sab., czL P. T. L., IX,. 200. Korumahn. XXXVII. 262. Kor)'lbutiak Z., XXVI. 145, 152; XX'VII. 171; XXX.2'72. Korytko, Zib'ieracz pieśni" IV. 444. KO'rzeniewicz Włodz., czl. T. L. I. 61 64. Korzeniowska Jadwiga XXX1V. 174. Korzen~owski Józef VI: 398; VII. 31. 2i12; VIII. 437; XIII. 151. Korzon Tadeusz, X. 461, 462; XIX. 15'6. Kofistka Karol, I. 53. Kos Fr., X•. 126. Kosack H. P., XXXVIII. 203. Koschowa, Koschówna, ofiarod .. XX'I. 79. Koscher W., XXV. 39. Kosela R., XXXV. 176. Kosiba Al., XXXV. 174. Kosiba Wawrzyniec, IV. 454; X. 219. Ki:JiSibowicz Ed., XXV. 142; XXVI. 152.. 159, 160. Kosinna G., XX:I. 18, 19, 28 2£2; XXIV. 83; X:XV. I-XVIrI; XXVI. 3'1 32,93; XXIX. 13'9; XXXv. 195; XXXVII. 325. Kosiński K., XXX. 139. Kosiński WI. pr .. IV. 268, 3097,3099; V. 37, 296; VI. 315,316, 414, 415; VII. 22;5, 235; VIII. 335; IX. 64; X. 126, 127, 463; XI. 107 210, 93't 340; XIII. 161, 48; XIV. 168; XV. 2i()3; XVI. 95, 101, 255, 304, 374; XVII. 26; XlIX. 67; XX. 301; XXIII. 153; XXIV. 102; XXVIII. 141. 140; XXX'. 220, 223; XXXI. 60, 108; XXXVI. 224; XXXVII. 27, 303; XXXIX. 589. Kosiński Z., XXXVI. 394. Kosko Felicja,czL P. T. L., XI. 202.. Kosko Jadwiga, czl., P. T. L. I. 32. Koskowski Bronisław, czł. P. T. L., III. 191, 192, 329; IV. 450; V. 89; VI. 223; VIII. 436; XXXVI. 40. Kosmak V., IX. 110. 427; ,X. 126. Kosmowska 11'., X1XV. 142; XXVI. 141; XXXI. 167; XXXIII. 151. Kosmowski I. W., XX.XIV. 293. Kossak Jul., maI. typ. lud." XVI. 271; XIXlXVII. 308; XXXIX. 523. Kbssowkz K., XiXI. 153. Kossowska Stefania, czł. T. L. I. 32. Kossowska J., czl. T. L., VI. 224. Kossowski St., czł. T. L., VI. 224; VII. 116; I'X. 31. Kostecki B., XXXIII. 151. Kostiala J., XIII. 68. Kostic L. M.,. XiXVI. 12·9. Kostkiewicz K., czl. T. L., VI. 224. Kostoiny Kolom., VI. 370. Kostomarow, IV. 159; XXVII. 9; x'XXiIII. 13. Ki:Jstórkiewicz Tad., XX'X.V. 74. Kostren, XXXI'X. 70. Kostrow, XXXVII. 101. 114, 116. Kostrzewski B., XXXVI. 377. Kostrzewski Fr., XVI. 272; XVII. 35. Kostrzewski Józef, III. 190; XVI. 272; XXI. 28, 64, 65, 71 253-255; XXII. 157, 165-167; XXIII. 160; XtXV. s. I, II-XVIII.; XXVI. 27, 29, 34 94, 145; XXXIII. 151; XXXly. 52; XXXVI. 280, 293298, 301, 374, 376, 377 382; XXXVII. 303, 331, 334, 337; XXXVIII. 313 314, 319; XXXIX. 254, 260, 261, 264, 267, 270, 272, 277-283. Koswen M. O. XXXVIII. 351, 355; XX;XIX. 30-3, 55. Kosztyla Ant., czl. T. L., V. 296. Koszuticz, X. 461. Koszysko Miecz., XXXIX. 295. Kościński Konstanty, XVIII. 135. Kościuszko Tadeusz w pieśni, II. 139; IV. 334; XXIV. 97 106; X,XXVI. 89. Kośmider Tom., czl. T. L., VIII. 112. KJolśmiński Pawel, XiV. 7. Kostal I" IX. 92; X. 2,32. Kostial I., XXXIV. 293. Kot Julian p. Ziółkowski Wiktor, XX!VI. 145. Kothe Julian, I. 221; III. 87. Kotiers F., czł. T. L., VI. 224. Kotiers Zdz., czl. T. L., V. 200. Kotkowska L., XXiXIII. 25. KotIarewski S.. XVII. 26·5. Kotlarewskij A, III. 288. Kotliński Ad., XXXI. 167. Kotnik Fr., XXXVII. 435, 436. Kotowski Florian, czl. T. L., XI. 96. KlOltsis Aleks.. mal. tyP. lud., XVI. 272; XIXX'I. 149. Kotula Franc., XXXVI. 393; X"XJXVII. 418, 419; XXXVIII. 451; XXXIX. 447, 524, 608. Kotula Rudolf, XXVIII. 16. Kotus Jan, X,XXIII. 151. Kotwicz WL XXV. 142; XXVI. 141, 145; XXXIV. 17'9, 180, 182; X!X:XVIII. 2'12. Kotwicz-'Samojłowicz, XXXIV. 182. Koudelka Florian, IX'. 418. Koula prof., II. 35. Kovacevicova-Zuffowa, XXXVIII. 356 357. Kwacs L. K." XXXVIII. 355, 357. Kovacs ·W., XXXVII. 358. :K'avalcik I., V. 303, 306, 318. Kovar Em. I. 223; II. 147. Kovats An., VI. 192; x.xXU. 17. Kowalczyk J., czl. T. L., VI. 224. Kowalczyk J., czł. T. L., XXXVI. 84; XXXVI!. 448; XXXVIII. 451. Kowalewska Zofia, V. 132; VIII. 218 Kowalewski .prof .. IV. 354-356. Kowalewski J., XXXVIII. 212. Kowalewski M., VII. 505, 57, 151, 168. Kowalewski Sylwester, XX,XV. 187.. Kowalewskij II. 102, 111; IV. 4; V. 82, 83, 84. Kowalewsky Max., XXXIX. 159. Kowaliszyn St., XXI. 65. Kowalska A, XXXVIII. 409, 458; XXXIX,. 530. Kowalski A., XXXVU. 417. Kowalsk,i Ihl., czl. T. L., VII. 112. Kowalski Fr., X. 37:7-380. Kowalski J., czl., T. L., V. 200; VI.. 224; XXI. 79; XXXVIII. 656. Kowalski aKr." XXVII. 175; XXXIV .. 300. Kowalski Tad., XXI. 70; XXIII. 162, 187; X:XVII. 137; XXX. 2'41; XXXIV. 173, 174, 181, 182; XXXV. 182, 187; XXXVII. 338; XXXVIII. 269. Kowalski W.. oHarod., X.XI. 79. Kowatsch Artur, czl. T. L., VII. 112. Kowerska Z., VI. 223, 411; VII. 93, 337; VIII. 220. Kownacki Józef, czł. T. L. III. 385,. 388; IV. 451; IX. 253. Kownacki Mieczyslaw, VI. 320; VIII. 333; Xi. 95, 451. Kowol A, XXXIV. 300. Koza Marian, XXXV. 183. Kozakiewicz Adam, XXX. 203. �939 ()38 Kozanecki Michał, czł. T. L., III. 85. KOlzarski J., inform., IX. 259. Koziarz St., czł. T. L., VI. 222. Kozierowski St., VI. 411; XXIII. 153; XXV. 142; XXVI. 89, 146; XXViI. 171; .xXXI. 167; XXXIII. 151; XXXIV. 64, 293; XXXV. 174. Kozioł Aleks" czł. T. L., IX. 208. K021iorowski Fr., czł. T. L., VII. 238. Kozłow A., XXXI. 168. Kozłow P., XXXIX. 34, 35. Kozłowska A, XXVI. 141; XXIX. 163. Kozłowska-Budkowa Z., XXXI. 162. K/ozłowski, IX. 2'10, 223. Koz~owski Edw., VI. 316,320. Kozłowski K." IV. 419, 153.. 16,6, 400; V. 36, 42'; X. 372. KozlowS'ki Leon. pr. dr, XXI. 66, 71, 75, 8'3, 255, Z66; XXII. 72, 157. 163-168; XXIII. 149; XX'V. s. XVIII.; XXVI. 26, 36, 92, 112. 130, 131, 141, 146; XXVII. 152, 191. 192; XXXIV. 51, 275; XXXVI. 5, 74, 7,5, 7B, 2,91, 2,9'4, 297, 382; XXXVIII. 319; XXXIX. 258,273. Kozłowski W" VII. 9i6; XXI. 83; XXVIII. 159. Koźma, Kosmas, Kozm.as z 'Pragi, kron., II. 100; V. 83; VII.. 162, 164; IX. 215, 326; XIII. 88; XVII. 3'6; XX'V. 122; XXXIII. 13. Koźmian Wł., IX. 299; XXIX. 187. Kożar, V. 308. Kohler, XXX'VII. 12. Kohler Carl, XXVIII. 168. Kohler G., XXVII. 25. Kohler R., VII. 41; XI. 418; XVI. 33, 34, 321. 356, 31'1, 372. Konig Edw., XV. 151. Korzschke R., XXXVII. 175. Kra·czkiewiczówna inofrm., XXI. 120. Kraeber, XXVIII. 4, 5. ~raft I., XXV. 129. Krahelska M., XXVII. 161. Krajewska Anna, XXXIV. 142. Krajewska Janina, XXXVI. 393, 399; XiXXVII. 451, 475, 476; XXXVIII. 451. Krajewsk,i, XI. 63. Krajewski Adam, ezł. T. L" II.. 376. Krajewski Marcin, XII. 41; XIX.lI5. Krajna-Wielatowski, XXiXI. 168. Kral, XXIX. 197; XXX. B. Kral I., VIII. 426, 430; XXXV. 183. Kralicek Ant., III. 376, 378. Kralik v. Richard, I. 24. Krall, XII. 333. Kramaren~o' A, II. 88. Kramsztyk Z., IX. 199. Krańska ZOfiJa, XXXIV. 142. KraS'ickr Ign., VII. 207; XIII. 50; XXXI. 133; XXIXlIX. 3511,412. ~r,asiński, XX. 153. Krasiński Ad. ofiarod., VI. 180, 187. Krasiński Franc., alch. i astrol., XXIX. 64-68, 119, 120. Krasiński Zygm .. XIII. 50, 54; XXI. 106; XXXI. 12,6,. Krasnucha E. M., XX!X'VIII. 351. Kraszeninnikow, XXXIX. 67. Kraszewsk,i J.. I., I. 20; III. 100; IV. 173, 257, 3'90, 396; VII. 33, 34, 42, 94, 210, 337; Xl. 110; XI. 164, 404; ·XIX. 33, 71, 72, 74, 88, 107, 134, 144; XX. 19, 145; XXI. 79, 127, 151; XXII. 2; XXVII. 99; XXVIII. 189; XXX. 255; XXXI. 12, 13, 14, 16, 20. 126; XXXVI. 9, 12; X.x:,XVII. 330; XXXIX. 393. Kraszewski Kajetan, II. 187. KrateS', XXIII. 6. Kratter Fr., XXXVIII. 289. Kraushar Aleks., X. 2'25; XXIII. 158; XXVII. 92. Krescentyn Piotr, p. Crescentyn, Krauss Friedrich S., I. 83, 183-185; IV. 180, 399; V. 39, 5Q, 190, 280; X.270. Kretschmer Al., XXVIII. 19; VII. 326; X. 461; XI. 13; XV. 33; XVI. 359; XVIII. 96, 104, 108; XXXVII. 29~; XXXVIII. 47, 48, 389. XIX. 133; XXX. 118; XXXII. 100. Kreutzer Fr., VII. 339. Kirawcow M. I., XXXVIII. 348. Kreutzwald Loewe, XXII. 54. Krawczyk Stan., XXXIII. 136. Kres, XIII. 97. Krayer E., VIII. 223. Krickenberg, XXXII. 100; Krayer H., p. Hoffman Krayer, XXXVIII. 25. XXX. 250; XXXI. 144. Kr.istiansen M., XX. 223. Krcek Franciszek, p. Krezek Fr., Kristic A, XXXVII. 42B. I. 32; III. 91, 94, 190, 2'84-286, 37:5; IV. 95, 107, 114, 115. 186, 2'35, Kriźan E. L., V. 303. Kriźko Paweł, V 241, 242, 251, 254, 236, 308, 327, 339, 341. 342, 346, 300.. 302, 313, 317, 318. 450, 453, 491; V. 82, 89-91, 98, Krman Daniel, XI. 307. 180, 189, 193, 195, 196, 269-274, Kroeber A L., XJXiXII. 100; 286, 287, 375, 378. 381, 385, 387; XXXVIII. 3,90, 391, 393. VI. 3, 4, 36, 96, 97, 195, 196, 218. Ę:rofey Szymon, V.327; XXX. 262. 219, Z68, 301, 305, 309, 313, 314, Krio\gman W. M., XXXVIII. 398. 3719, 395, 413; VII. 43, 100-103, 217.• 220, 233, 234, 338; VIII. 20B, Krogulski, czł. T. L.. VII. 112. Krohn Else, XXIX. 133, 213, 330; IX. 2!J3, 412; XI. 317Krohn Kaale, XXXVI. 315. 3210, 418; XUI. 160, 162; XlIV. Krohn kar., V. 181, 183; VII. 80; 300, 355; XV. 150, 153; XVI. 62, XII. 172, 181-183, 186; XXXII. 63. 112, 191, 257, 2193,294, 392; XVII. 26, 32, 97; XIX. 49; XX. 137. 7,0, 302, 313, 320; XXIII. 159; KrohnS' K" XXXVIII. 479. Kroll W., XX. 216; XXXVII. 124, XXIV. 93; XXX. 5; XXXVI. 35, 132-134, 136, 138. 3B; XXiXIX. 588, 589. Kroimus, II. 200. Krcekowa Aleks.. XI. 3118. Kromer Marcin, XIV. 23, 65.. 69, 86, Kremery St., XXXVIII. 357. 70, 72, 317; XIX. 113. 119; XIX. Krebs G., XXH. 140. ,92, 93, 108, 135; XXlXVII. 419; Krechowicz Józef, czl. P. T. L., I. 32; XXIXIX. 65, 329, 331, 358, 359. IV 107; V. 98; VII. 103, 107, 234; Krones, VII. 194. 196, 198, 200, 202. VIII. 99, 220; X. 234; XI. 93. 94, 323, 424; XII. 98, 193; XIV. 195. Kron E., XXX. 240. Krons I., XXXVIII. 479. Krechowiecki, III. 375. Kropaczek W., XXX. 260. Krehbil H. E., XVI. 164. Kropiński gen., XXXIX". 93. Krejczi, I. 92. Kropotkin P" XXXVIII. 282. Krek Grzegorz, XIV. 27. 42, 46, 48, 52,63,76, n, 82, 83, 199..226,227; Król W., XXXIV. 294. Królikiewicz L. XXXIX. 580. XX. 205, 209; XXX. 213; XXXIII. Królikowska Helena, XXXVI. 394. 11. �941 940 Króliki:Jlwska Stanisława, IX. 31, 32. Kryński. M. Z., XXX. 261. Królikowski O., XXX VIII. 86. Krysiński A, XXVII. 171. Króliński Kazim., P. Denes, XI. 94; Krystasiak St., XXVI 146. XIV. 3,97; XV. 67; XXXIV. 268. Kryster Arnold, XXV. 113. Królowa Z., XX VII. 171. Kryże WI., XXII. 155. Kr6lówna Magd .. XXlXIV. 300. Krzanowska M., czl. T. L., VIII. 335. Kruckner H., X~XIX. 496. Krzekotowski: S., XXX VII. 141 Krzemiński St., XVIII. 123. Kruczlldewicz B., XIX. 99, 146. Kruczkówna Stanislawa, XI. 186. Krzepela I., XXVI. 153,. Krukowski St., XXI. 65, 66, 248. 250, Krzycki, XIX. 82, 127; XXXI. 125. 252, 255; XXII. 157, 164, 167. Krzykała Stan.. XXXI. 168. Krzysiek J., czl. T. L., VII. 338; X. Krumbacher XXI. 107, 114. Krupa. II. 195; XIII. 157. 235. Krupińska Kl., czl. P. T. L., VI. 320. Krzyszkowski Wacław" czl. T. L., Krupsk,i Jan, X. 126, 127, 224; XI. VII. 112. . S •. czł. T. L., V. 391. 17; XlII. 149; XIV. 345; XIX. 37; . Krzysztalowicz XXVIII. 141; XXXVIII. 2'43; Krzysztof-Alchemik, XXiIX. 103; XXXVIII. 247, X'XXIX. 5'89, 590. Krzysztof J .. XXVI. 146. Kruse, XXrX. 143. Kruszka Wacław, XI. 25{); lXII. 18'7; Krzywicki Ludwik, I. 9, 225, 230, 234, 235\ 241; III. 175, 371. 373; 190. Kruszyński T., XXVI. 140; XXX. IV. 60, 62, 63, 64, 67-70. 76-78, 172; XXXI. 168. 114, 115, 117, 337 352, 3M, 448: VI. 9, 198; VII. 3, 336; VIII. 223; Kruzen Stern, XXXIX, 76. ;x'VlI. 1-18, 45, 112, 116; iXiXT. Krycińska M., XXVII. 163. Kryczewski E. L, XXXIX. 68. 13, 16, 70, 75; XXIII. 150, 155; XIXVI. 119, 133; XXIX,. 175; Kryczyński Bron., V. 164, 200; VI. X!X:X. 200; XXXVIII. 210. 213, 172; XlIV. 345; XIX. 36. Kryczyński J., XXXI. 60, 62, 157. 2'14, 222, 336, 33'8; XXXIX. 21:1, Kryczyński Leon, XXXI. 111, 113,114. 597, 627. Kryczyński Olgierd, p. N-ajman Krzyżanowski A, czl. T. L., VI. 224. Mirza, XIX'XI. 156. Krzyżanowski E. czl. T. L., V. 200. Krzyżanowski Julian, XXVII. 6, 7, Kryczyński Stan., XXXI. 109; 22; XXVIII. 186; XX:X. 217: XXXIV. 266. 300; XXXV. 174; XXXI. 118, 143, 152; XXXIV. XIX!XVIII. 453. 294, 300; XXXV. 174, 183; Krynick,i K., VII. 93. Kryński Al. Ant., VII. 98, 99, 100, XXXVII. 3 340; XXXVIII. 206, 218, 336,453; XXXIX. 609. 236; X. 127, 461, 462; XIII. 165; Krzyżanowski Stan., X. 242, 250, X'IV. 106; XV. 138 150, 152; XVI. 256 107, 234, 235, 237, 409; XVII. 72, 106; XlX. 311; XXIII. 51; XXIX. Kseni:Jil'ont, Xenofon, II. 297 298; 1.'7'8;XXXVI. 11, 37, 55 57, 59. VII. 339. Kserkses, XIII. 272. 62, 67. Książek Izyd., XXIII. 146. Kser Józ ,XXXIX. 42'7. KUlbala Ludwik, III. 330; XX. 303. Kuba Ludwik, XVI. 168; XXV. 105; XXVII. 200; XXIX. n, 203, 246. Kubary Jan, VII 63; XXVIII. 211, 453. Kubicki Marian, XXXIII. 152. Kubiczek A, XXXI. 168. Kubiak F., XXV'I. 146. Kubijowicz Wlodz., XV. 142; XXVI. 129, 146. 152; XXVII. 172; XXXI. 168; XXXVII. 189, 202 KU!b~n Józef, XXIII. 173, 174; XXV. 88. Kubiniski R, XXJX. 260. Kubisz Jan, czl. T. L., If. 96. Kubla Jan, XXXIII 152. Kuc Jan, czl. T. L. Kucharska I., XXXIX. 449" Kucharski Andrzej, II. 1, 5; IX. 259. Kucharski Eugen., XiXVI. 133; XXVII. 171; XXX 244; XXXIV. 152, 294. Kucharzewski F., wyd .. VII. 31. Kuehnel P., III. 86. Kuchta J., XXIII. 175; X!XV. 38; XXIVII. 7, 5, 124, 149;· x.,XVIII. 1J02r,103" 123, 134, 136, 142; X.XIX, 55, 59,67, 110, 111; X'X.X. 217, 219, 224; X'XX!I. 100, 168; X'XXIV 300; XXXVII. ;'02. Kucz M., VII. 224; VIII. 88, 218, 220; X'LX. 52; XXVII. 157. Kuczerówna M., czl. T, L., VIII. 335. Kuczkowski. XXXI. 166. Kuczyński Hieron, XXX. 203. Kuczyński Józef., X. 411, 412. Kuczyński Stefan, XXXUI. 152. Kudelka T., czl. T. L, V. 100. Kudla L., XXXVII. 480. Kuffner, .xXIV. 81. Kuftin B. A, XXXIX. 3, 99. Kuhacz Franc., XXIX. 75. Kuhac T., XXXVII. 427. Kuhn Adolf, I. 61, 64; VII. 326, 339; XiX. 296. Kuhn E., II. 95; VIII. 312; XXII, 18. Kuhn Fr., XVI. 15, 16. Kuhn M, V. 183. Kuhn W., XXVII. 172; XX!X. 251, 25,2. Ku-Hu Ming, XXVII. 166. Kukla Jan, X')CXUI. 152. Kula W., XXXVIII. 338. Kulbakin, XVI. 23;5. Kulczyck,i Romuald, Cj1;l.T. L., I. 32; II. 92; III. 91; IV. 108; XIII. 38. Kulczycki WI., X;XXI. 168. Kulczyńska J., XXXVI. 94. Kulczyński I, XXXVI. 94. Kulczyński S., XXII. 72; XXXIII. 18; :XXXV. 7'5. Kulda B. M .. II. 15 3'3; V. 184. Kulerski W., III. 387. Kulesza E., XXVII. 172. Kuligowski Mateusz Jan, XXiXI. 118 120, 124, 125-127, 129. 133, 135137, 139. Kulikowski B., czl. T. L .. VI. 224, 414, 415, KuHkowski G., X;XVIII. 9. Kulisz, P. Kulis, IV. 168; XV. 203. Kuliszer A. J .. III. 370; XXI. 93. Kulis P, V. 182. Kulke E., I. 184, 185. Kulwa Aibraham, reformacja, III. 108 Kułaczkowski, czl. T. L., I. 64. Kulakowski H., cd. T. L, V. 200. Kuncew~cz Iz., czl. T. L., II. 288 Kunicki L., XXIX. 154. Kuno~, XXXIX. 4 Kuntze Ed., czl. T. L., V. 200. Kunze E., XXXII 441. Kunzek R, czl. T. L., VI. 224. �94} 942 Kupka R., XXXIV. 74, 98 Kuraszkiewicz H., XXIX. 197; XXX. 242; XXXVI. 386, 388; XXXVII. 319; XXXVIII. 319 Kurczabiński Konst., czl. T. L., VII. 112. Kurdowski Leop:Jld, czl. T L., X. 470 Kurella, III. 371. Kurikka H., XXXIV. 300; XXXVII. 442. Kurka Antoni, III. 80, 86; VII 237, 276. Kurnatowski I., XXVI. 146. Kurne P., XXXVII. 351. Kuryłło Edw, XXXIII. 152. Kuryłowicz Ant., XIII. 246, 250. Kuryłowllcz Jerzy, XXVI. 117; XXVIII. 45, 53; XXIX. 197; XX-XIV. {H-65; XXXVI. 74,. 78 Kurzątkowski 1., XXXVII. 484. Kus-Nikolajew, XXIX. 200. Kuserer, V. 52 Kustosz, XVII. 16. Kuszelew-Bezborodko, XXXI. 18. Kuszelewski, XXXIII. 138. Kuszner P. I, XXXVIII. 203, 352; XXXIX. 42~. Kutrzeba stan., XIII. 61; XX. 156; XXXiV. 30; .xXXIX. 594 Kutrzebianka Anna, XXXI. 168; XXXIV. 294; XXXV. 36; XXXVI. 239, 378; XXXVII. 225, 444, 445, 476; XXXVIII. 216, 339, 451, 453" 457, 45e; X):XIX. 251, 232, 602. Kuzeba Z., XIII. 296. Kuzyk Andrzej, czl. T. L., VII. 112. Kuźmicz Bol., XXXVII. 475; XXXIX. 529, 537~540, 625. Kuźnicz Wiktor, XV. 151. Kuźniecow N., XXXIX. 12. Kużdubówna M., XXXIV. 294. Kuhn E., IV. 153. Kuhn Henryk, I. 224. Kiln Kaz., XXXVII. 412, Kunsberg Eberhardt, XXV. 114; XX'VI. 99; XXVII. 144-146; XXXIX. 140, 158, 159, 161, 166, 173, 175-17'1. Kwapi! Jar., II. 147. KwiatkJo,wska Mirosława, czl. P. T. L., XXX'VI. 451. Kw~eciński K., XXIII. 150; XXVI. a9. Kw,ieciński Z. M., XIXVII. 172. Kwiet Bolemir, VII. 239. Kwietniewski, A. J." XXV. 142. Kwitka, XXVI. 128. Kwiłko-Osnawienko G., XXXiI. 18. Kyriakides St., XXXVIII. 476 KyrIe G., XXXtIV 268. L L. L. L. L L. La Adam, XXXV. 199, 200. I. patrz I. L., IX 206. M., III. 142. SL XXXI. 168. W.• XXXIII. 153. Baume, XXV. 141; XXIV. 141; XVI. 146; XXXIX. 270. Labeo Notker, lXt. 132. Labuda Gerard, XXXIX. 115, 132. Lacau Piotr, XIV. 197. Lach St,. XX'VI. 146. Lach Szymon inform., XX,I. 214216. Lach Szyrma, p. Szyrma Lach, III. 94. Lachmann Karol, XiX. 220, 235, 245. Lachmudus, XXI. 229. Lacki pr., XXVII. 200. Lacroix, XX. 189. Lacny L., V. 254, 297, 303. Ladenberger Tad, XiXJXUI. 152. Laedrach Wilh ... XXXIX. 512. Laetus Jan, VII. 146-149. Laetus Jul. Pomponius, XXXIII. 137 La FaI'gue Oliver, I. 227; XXXVIII. 396. Lafferiere, II. 109. Lafiteau J. W., II. 97; XXI. g'2; XlXlXVI. 352, 3'53; XXXIX. 66. Lafontaine, II. 2; V. 374; XXXIX. 315. Lagenverantz Stuve, X1,XIXV .. 183. Lagreuse, II. 109. Lagrere, IV. 356. Lahn W., XVI. 1,5. Laibol (Somonsouris), XXXVII. 441. Laith/a L., XXXVII. 354. 355. Lajos A., XXXVII. 3,55. Lajta Laszlo, XXIX. 204. Lam, XIII. 53. Lam St., XX!III. 150; XXVIII. 18. Lam Wł, XXXV. 183. Lampe Franciszek, I. 62. Lamprecht K., XXI. 87. Land Eug., XX,XIII. 1512. Land Euz, XXXIV. 300. Landau Alfr., V. 293, 369; VII. 324; VIII. 445; XXVI. 120. Landau M., I. 136. Landau Wład .. XXXIII. 152. Landsfeld H., XXXVI. 369. Lang, XXXI. 124, 12'5; XXXVII. 253. Lang Andrew, I. 15, 16; III. 369, 371; VI. 15; VII. 340; VIII. 436; XIV. 193; XVII. 16, 48, 111. Lang C. N., XXI. 223. Lange Antoni, VII. 236; XIII. 149, 155, 156. Lange Józef, VII. 33. Langer A., XXI. 86, 92; XXIII. 149; XXX.7. Langer Joach.,. IV. 117, 235; V. 99. Langier, VI. 316. Langmann Jerzy, XXIX. 129; ·XXXVII. 444; XXXVI1144O .. Lankau Jan, XXVI. 125. Lano St., XXXVII. 355. Lao TSlChe,XXXVIII. 373. La Perouse, II 99; VIII. 98. Lapouge, III. 370; XXXI,X. 139; Larousse, I. 39. Larson, XiXXVIII. 387. Lasch R., XXXI 45, 46. Laskowski, XXI. 163; XXII. 6, 7, 10'.. Laskowski Kaz., X.1I3, 400; XII198; XIII. 158. Laskowski W. S., XXVII. 172; X,X!XL. 168. Lasocki Zygm., ·XiXIII. 152. Laszczka, XXX. 221. Latham R. G., I. 109, 110. Latos Jan, astrolog, XXVII. 86;. Latte K., XXXVII. 130. Lattermann A., XXXVII. 272, 276: Lau!be G. T., IX. 111. Laubert M., XXVII. 172. Laufer, XXIII. 45; XXX!IX 421. Lauferowski A, .X,XXIII. 322'-'324 .. Launis Arm., XlVI. 160. Laur E., XXXIX. 519. Lautenlbach I., XV. 146 Lauterer, X. 472. Laveley, I. 146. Lazarus M., I. 513;XXI 84, 91. Lawnsky Wł., II. 14'7, 151. Llimmerhirt, XXII. 15:2. Llimmle Ang., XXIX 127. Lebedewa N. I., XiXXVIII. 360; X'XXIX. 99. Le Bon, I. 150. Le Braz, III. 175. Leciej-ewski Jan, ezl. T. L., IV. 114" 117, 236, 341, 346, 445, 446, 452; V. 98, 195, 196, 284, 287; VI. :H8, �945 '944 313. 319, 413; "II. 100, 103, 233, 234, 236, 329, 331; "III. 93, 94, 99, 210, 220, 320, 330, 331, 440, 441; I}C. 92, 93, 100, 102, 202, 409; }C. 115, 118, 232, 233, 352, 469; }CI. 93; }ClI. 112; }C". 5, 159; }C"1. 184, 187, 235, 237, 415; }c}C"II. 180; }c}c}cVI. 51. Leclerq H, XXII. 33. Leeg L., czl. T. L., II. 173; III. 385; N.114. Leeuw van der, }cXXi\TI. 140. Lefebvre de Noettes, }cXXIX. 118, 126. Lefevre R, }C}C}c"II. 359. }CIXIX"III. 3,67, 368. .Lefflerowa, ". 132. Leginowa Wanda, czl. T. L., }C. 235. Lehman Alfred, X. 23'!; XXXVI. 158. 'Lehmann-Fi1hes M.. I. 56; X"" 144; }c"I. 111, 114. 359. Lehmann-Nitsche K, XXI. 16; XXX"I. 359. 'Lehmann O., XXIX. 201; XX}c"III. 615. Lehr I., X'XiXiIII. 48 'Lehr-SpŁawiński Tad", XXII. 162, 163; XX". 99; XiXIX. '197; }CX}C.262; XXJX:I". 46, 53-'55.. 65; XX}c" 183; XX}C"I. 74, 303, 318, 319, 325, 3,28, 378.. 381, 382; XXX"III. 203, 316-320, 353; XX~XIX. 81, 436-440. Le:/bni.z, 1.98; X"I. 11. 'Leichter K., XXXI". 286. Leichfried Franciszek, "II. 110, 112. Leighton D, X XX"I II. 393. Leinbock F., XX:VII. 200; XXL}C. 191:XXXI. 168; XXXI". 300; XXX"III. 203. Leitgeber, XXXI. 93. Leitner St., "TlI. 112. LekszylCki Ant., ". 296. Lelewel Joachim. L 168; II. 94; "II. 228, 2219,297-299; IX. 132, 339; }C. 237; XiI. 357; XI". 213; XVII 36; }C"III. 129; }cTX. 77; XiX. l; XXII. 2, 3; XX}CI}C.5Q11, 626. LeHgdowicz M., ". 391. Lempertówna G., XXIII. 179, 186; XX"I. 12'9; XX"II 189; XXIX. 149. Lenartowicz Teofil, I. 186; X. 405; XII. 171; XiIII. 154; }c"I. 258; XIX. 84; XX,X"II 145. Lencewicz Stan., XXXIII. 152; XXXVIII. 3120;X}C}CI}C.251. Lenczowski A., ". 2'96 Lenik W., drukarz, III. 156. Lenin Wł. n., XXXVIII. 286; xxxnx 2B, 2:9. 43-64, 425. Lenkiewicz W., }cXXIU. 152. Lenkowski St., ezł. T. L., XXVI. 131; }CXX". 174, 183. Lenoire R., XXXIX. 174. Lenormande, XXXI}C. 351. Lenter. XXIII. 9. Lenz dr, XX'I. 243- 245. Leńczyk Gabr., I1}C.112; X}cXIV. 300. Leo Jut PriOl£', XXX". 30. Leonard z Dobczyc, astrol., XL 434; XXVII.84. Leontowicz, "II. 56, 57. LeopoliJta 1.. XXXVIII. 273, 275. Lepaveova E., XXX"I. 407. Lepecki M. B, XX'VII. 166; X~XI. 168. Leppelmann Wilh., XX"II. 102; XX}C. 22:2, 223. Lepsz,y Leonard, III. 190; XlIX. 33; ,XiXIII 156; XXIX. 141, 163, 168. 172, 175, 207. Leroi-Gourhan A., }C}CX"III. 479. Lerouge R., XX,,!. 141. Leroy-Beaulieu, I. 1416,150; IV. 448. Lescarbot, "I. 229. .< Leser, }cXX. 227, 229, 230-232-233; XXXI". 183. Lesiecki Józef, y.xx:I. 67. Lesiecki Rud, XXX". 13.· Lesińska Jan., X}c}cIII. 152. Leski L, XXI. 43. Leski€n A., I. 104, 106; III 85; IV. 265; XVII. 103-106. Leskier. X}cXVII. 311. Lesman H., XXXII. 137, 151, 160. Lessa W. A., XXXi"III. 400. Leszcz, Xx}cV. 174. Leszezycki Stan, XiXXI. 149; XJXi}ClV. 294, 301; XXX\'. 174, 175, 183; X}c}c"I. 239, }c}c}c"II. 161, 162, 190, 444; }C}C}c"III. 203; }C}CXI}C. 251, 596. Leszczyński Jan, czl. T. L., III. 285, 290. Leszczyński Konstanty, "II. 238. Leszczyński Stanisław, król, I. 21. Leszek Biały, XIII. 62. Leszek Czarny, "II. 117; XIII. 59; XiXiXJVII.283. Leszek Krakowski, X!XXIX. 170. Leszków Pr., II. 114. Leśniak R, XXiX"I. 3'93. Leśniakowska Jó~efa, czl. T. L. ofiar. VII. 235. Leśniakowski Józef, czl. T. L., "II. VII. 235. Letki M., czl. T. L .. XXX"I. 82; Letourneau, I 150, 154, 155, 228; II. 99; III, 213, 217. 219, 221, 223. Lettner, 1. 63; I". 23'8. Leuman E., "II. 236. Leuman M., V. 84; "I. 7; "II. l; X"II. 31. Leunan T., XXX"I. 185. Leuzinger E., XXXIX. 493. Levee Fr., III. 387. Levellin K. M, XXlX"III. 393. Levy L., XiXX"II. 132. 60 Lud - Tom XL Levy P., XXI. 165; XXX 115. 116. Levy Bruhl, XXlIII. 54, 181; X}c"III. 10'1; XXXIX. 213,24, 37, 60. Lew I., ks. baHcki, X}C}CIII. 126. Lewandowski A., }CXXVII. 455. Lewi A., XXXIX. 161, 162. Lewi.cka Anna, czl. T. L., I. 32 Lewicki, czł. T. L., III. 91; VIII. 99. Lewicki B, czl. T. L., III. 287; I". 107, 108; ". 98, 296; VII. 103, 107; }C. 123; XII. 98,100; XIII. 79, 80, 352; XXXIX·. 575. Lewicki Kaz., }CX. 155. Lewicki Marian, XXXIV. 171. Lewicki Włodz., XXXI". 142. Lewin M. G ... XX}cVIII. 351, 354; X')GXI,X.2.6, 30, 7'9, 419, 420, 424 Lewina-Brzozowski, XXOCI.5. Lewis I., XXX:"III. 399. Lewis O., XXXVIII. 3196. Ley Leonard, czl. T L., 1.32. Leyen v. der F., XXVII. 2. Ley\{ I., XXXI". 265. L{~ger, I. 148; XXI. 162. Libelt K., X,)fX"II. 150, 157. Librecht F .. II. 110; X"I. 39. Licht de Franc., XXXI. 126, 127, 129. Lichtenberg I. M, XXXVIII. 352. Lichtenstein Alek,s., czl. T. L., "II. 112, 205 LLchwark Alfr., XXX". 29. Lichstern, II. 289, 2190. Lilcki B. A, H. 187, ~67~369, 371, 3~. LidZ'barski M., ". 181. 183. Lie'benov W., III. 87. Lieberman, XX". 13. Lieberman F., }C}CX'fI. ~96. Lielbirecht, I. 12; ". 370; X. 247, 249. Lie'brett .. II. 95. Liebrewski St., czl. T. L., II. 288. Li€stol K., X}C}C.253. �947 946 Linton R.. XXXVIII. 354, 392, 393, Ligęza J., XXVII. 172; XXXIV. 294; 396. XXXVI. 405; XXXVII. 444, 445; Lipiński Bronisław, czł. T L., III. XXXVIII. 440, 451. 286, 2:90. Ligęza Jul., XXIX. 192. Lipiński F., I. 20, 201,194. Ligęza Przecław, X\XV. 62. Ligoń St., XXVII. 172; XXXI. 168; Lipiński H., XXXIX. 592. Lipiński I., IV. 49; V 21; VII. 211, XXXIII. 157; XXXV. 183. 233; VIII. 445; XI. 298; XXI. 95; Likowski, I. 166; X XtIX. 176. XXtII. 121; X.XIV. 97, 9 9, 101. Likurg, II. 297. Lippert J., I. 36, 67, 68, 74, 153, 156, Liliencron Roch V., XXI. 167. 159; III. 371; VI. 7; IX. 232; XX. Liliencron, XiIII. 171, 172. 207; XXI. 194. Liliental Regina, VII. 337; VIII. 112, Liprecht, IV. 356. 218, 220, 353; lX.. 168; X. 368; XV. Liipska H, XXXIXi.592. 153; XVII. 220; ~I. 2319, 240; Liptak Fr., czł. T. L., VII. 112. XXII. 122, 123; XiXiIII. 152, 160; Lisauer. A., XXVIII. 9. XXV. 38; XXVI. 106, 119-121; Lisiewicz Edw., XXV. 142. XXVII. 155 166; JCiXVIII. 48, 49, 51; XX!X. 235; XXXII. 164, 16'7; Lisikiewicz I., XXXIX. 251. Liske K, XVII. 124; XXXIx' 2,99. XXXIII 152; XXXIX. 2'95. Lisowski Al., V. 200, 3'91. Lilka Em., V. 280, 281, 284. Limanowski Bolesław, III. 100, 105. Lisowsk.i Miecz ... XXXV. 183. Lissa Z" "'XXVII. 462: Limanowski Miecz .. XXII. 72; XXVI. Liszke Józefa, czł. T. L., III. 91, 96. 151; XXIX. 125. Littre E., VI. 399. Linas Ch. de, XXII 56. Litwinowa P., VII. 3,35. Li!neke dr, IV. 116. Lityński Leop .. czł. T. L, I. 32; XIII. Lindberg C., XXXVII. 442.. 78. Lind:blum A., XXXVI. 325. Livi 1., X.XXVII. 360. Linde Bogumił, I. 17; II. 198; III. 85.. Livret, XXVI. 153. 26'7; VI. 2,98; VII. 96, 27u; VIII. Liwiusz, XXXIII. 153. 217; l1Xi 136; XI. 279; XIII. 11; Ljackij E., XXVI1.156. XIV. 59, 71, 318; XV. 6, 56, 58; Ljubic S., XVII. 27 XVI. 286; XVIII. 133; XIX. 73; Ljubic T., XXXVII. 435. XX. 177; XXI. 719;XXIV 95, 97, Lloyd S., XXXVIII. 398. 100; .XXVIII. 160; XXXII. 97, 139; Lobech, VII. 339. XXXIII. 27; XXX'V. 63, 66, 69, Lobsinger-Dellenbach M,. XXXIX. 71, 74, 75; XXXVII. 304; XXXIX. 499. 299. Locher Jac. Phil., XIX, 85, 86; XX. Lindworsky, XXI. 270. 150. Linew Eug., XVI. 160-165. Locke AI., X;XXVIII. 396; XXXIX. Linneusz, XXI 4. 176. Loewenburg W., VII. 238, Linnowe A., XXXVII. 442. Logan Josias XXXIII. 137. Lintilhac, XIX. 69. i Lohmann, inform., V. 321. Lohmeyer K, XVI. 112. Loiodice E., XXXiVII. 424. Loiseleur~Deslongchamps, I. 12 Lombardini A., V.311, 313, Lombroso. III. 371. Lompa Józef, VII. 229, 2310; XVII. 128. Lonczar D, VIII. 440. Londzin I., VI. 319; VIII. 444; IX. 111; XI. 109.. 110; XXiVIII. 110; XXXI. 151, 168; XXXIII 15Q; XXXIV. 2094,300; XXXV. 40, 172. UongiChamps Wanda, III. 175. Looritz O., XXIX. 132; XXXIV. 272, 2813,2 86, 301; XXIXV. 175. Lopasova, XII. 88. Loram C. F., XXXVIII 396. Lorentowicz Jan. X. 12'8. Lorentz Fr., V. 32!5,326; VI. 89, 90; IX. 91; XXII1.153; XiXV. 143; X'XVI. 97, 146; XXX. 261, 262; XXXIV. 183; X!XiXVI. 6 30, 265, 276. Loria, XiXXVII. 423. Losch R, VII. 220. Loskiel, VII. 13, 21. Lossius Lucas, XlVI. 360. Loth Edw_. XXI. 8, 16; XXII. 163; XXXiI 168; XXXUI. 15-2. Loti Pierre, X. 346. Lovi~ R., XXXVI. 113; XXXVII. 36, 68; XXXVIII. 391. Loyas, XXXVII 377. Loyko, X'XJX.VII. 190. Lowr R .. XXXVII. 434, 436. Loschke, VII. 325. Lowinger Adolf, XXV. 13~. Lubbock J., I. 15, 17, 36. 3'7, 45, 66, 145; II. 97, 117, 195; XIII. 57; XVIII. 230; XIX,. 160. Lubecka Z., organ., XXXVI. 20. Lubelczyk Jakób. XX,VII. 108. 1 -..f. 60' Lubertowicz Z., XXXI. 150. Lubicz Raf., zob. Łopaciński Hiero'nim, IV 396; V. 377; VI. 27; VII. 99. Lubiński Czesław, p. Damroth, III. 378. Lubomirow, XXV. 126. Lubomirski, And., V, 269; XXXV 5. Lwbomirski T_, XX. 156. Luboradzki, I. 62. Lubowicz, XX. 1213,155. Lubrichówna Klara, XXXIII. 152. Lucas Karl, X;XIX. 127. Lucek Kwrt, XXXIV. 293; x..,'\.XV. 175. Lu~jan z Samosaty, III. 137. Ludkiewicz dr, V. 206. Ludkiewicz Z.. XXXIX. 251. . Ludwik z Pokiewia p. Jucewicz ks., III. 117; IV. 47, 158, 165, 168.,389, 391, 392, 396" 3'99; V. 36, 317,43; VIII. 3rT7,445; LX 286. Ludwin, ]X. 264. Lugossy E., XXXVIII. 362. Lukasova L., XXI. 164. Lukjan, VI. 202, 2,27; XiII. 92, 94; iX"V. 31; XVI. 18, 19, 27; XXII. 43; XXIII. 3; XXVI. 72. Luknin M.., XXlXJrx. 357. Lullier H., XiX. 2. Lullus Rajmon alchem, X'XVII. 90, 91. " Lund T." I. 19. Lundberg H., XX.XVIII. 62i3. Lupiesek M., IV. 94, 95. Luquet G. H., XXVII. 200. Lurdege, III. 102. Luschan F., XVIII 229. 240; XXVII. 55; XXIX'. 174; XXXVII. 350. Lusel, IV. 264; VII. 83; X. 370; XV. 38. �949 948 Luter Marcin, III. 108, 117; V. 271; XIX. 111; XJXlXVI.148; XXXVIII. 273, 275. Lutosław z Chruścielowa .. XIX. 75. Lux, VII. 208. Lubkers Fr., XlIII 92. Lubner XI. 288. Luck, Xx",{VII. 254, 260, 262., 264,275. Ludtke G., XIXXVIII. 263 Luko G., XiXXVII. 354. Lyall A. C., XiXII. 158. Lyon O., V. 271. Lynd H. M., XXJXVI. 154. Lynd R. S., XXXVI. 154. Ł Ła·baj Jan, I. 23 Ła'bęcki H., VII. 212; XXXIII. 260. Łabęcki R., cz]:. T. L., V. 2{}0. Łabędzki, III. 86. Łacki Teodor, astrol., XXVII. 94. Ładyżenski<j, XXXIX 3. Łaguna S., VII. 54, 150; XXXV. 63, 65, 6:6, 69, 71, 74, 75. Łakomy Ludwik, XXXIII. 153. Łańcucka M., XXXI. 168. Łapczyń~k,i, V'Ll. 225. Łasicki Jan, IV. 25, 35; IX. 413; X. 110, 113; XXII. 10. Łaski, XIX. 140; XXV. 47. Łaski alch., XXVII. 89, 92, 94. Łaski Jan, czl T. L., VIII. 334, 335; IX. 208; X. 118, 23 8, 450., 471; XI. 96. Łaski Ludwik, X. 85. Łaskówna Br, czl. T. L., IX. 208; X. 168. 238, 450; XI. 81. Łaszczyński St., XXXV. 42. Łatkiewicz M., XXVII. 163. Łatyszew, XXXIII. 137. Ławrow P. A., IX. 422;XXXIX. 421 Ławrowski!, II. 95; lU. 2,88 Łazarska Stef., ofiar., XXXV. 35. Łazarski Z, XXIII. 1516. Łazęga R., VIII. 426. Łącznowolski Jak6b, XXVIII. 21. Łągwa Ant., XXXIV. 294. Łebiński Władysław, czl. T. L •. II. 95, 276; XI. 322. 1 Łempicki St., XVII.113, 114; XX.215. Łempicki Zygmunt, XXI. 166; XXIII 160; XXXV. 175. Łepkowski L, czl. T. L, II. 218, 334; XIV. 398; XVI. 212, 285; XVII. 29; XXI 50; XXVIII. 132; XXIX. 99, 101; XXXV. 2:9; XXXVI1.155, 164, 170; XXXVIII. 584. Łęczy;canin Sebas1:., XXXII. 5. Łęczyńska A", XXXVI. :ro5. Łęga Wł., XXVI. 146; XXXI. 168; x..,"CXIV.294; XXXV. 17·5;XXXIX. 283. Łęgowski JÓz., XXVI 146; XXIX. 180. Łęgowsk,i-Nadmorski, XXVI. 141; XXX. 262. Łęgwa A., XXXI. 168 ŁO'baczewska Stefania, XXIX. 131. 15L ŁcYbiodaA M., VI. 416; XXVII. 2,9. Łokietek Władyslaw, II. 12,2; III. 99; VII.113, 114; XIII. 64. Łomnicki A, XXVII. 166. Łomnicki Jan, IX. 186. Łomnicki Jarosl., prof., XXII. 162. Łomnicki Marian, czl. T. L., I. 267; II. 96. Łomanosow, II. 2. 306. Łoniewski, XXX. 2'18. Łopaciński! Hier101l1im, p. LU'bicz Raf., II. 282, 283; IV. 300, 453; V. 189; vr. 411, 413; VII. 92, 94, 96, 99, 327; VIII. 220; IX. 196, 228, 299; X. 461, 462, 464; XI. 112, 280, 341, 418; XII. 331, 347; XIII. 58, 78; XVI. 235, 338; XVII. 162-164; XVIII. 113-139; XIX. 85, 107, 132; XX. 301; XXVII. 9, 25, 126; XXVIII. 214; XXX. 86; XXXI. 13, 92; XXXVI. 402; XXXIX. 179, 589. Łopatin, XXXIX. 421. Łosik, Józ, czl. T. L., V. 200; VI. 414, 415. Łoś I. L., VII. 111, 112; X. 462, 463; XI. 99, 340, 389; XIV 192; XVI. 235; XXVII. 137.17'7., 178; XXXV. 30. Łowmiańska Maria, XXXIII. 153. Łowmiański H, XXXI. 168; XXXIII. 153; XXXVI. 381. Łoziński Br., dr., II. 373. Łoziński E., cz. T. L., V'l. 224. Łoziński Wal., VII. 32. Łoziński Władyslaw, czl. T. L, II. 93,96; Ul. 287; VII. 32, :1,10,212; VIII. 445; X. 472; XX 313; XXI. 48; XXII. 113; XXVIII. 22, 27; XXXIII. 153; XXXV. 40 Łuckiewicz Ant., XXXV. 175. Łuciów Mikołaj., inform., XIX 42. Łuczkaj, II. 4; III. 2.87. Łuczyński Witold, XXVII. 183. Łuka R, XXXI. 155. Łukan R., XXXI. 155. Łukasiewicz Jan, czl. T. L .. V. 101; VI. 400. Łukasiewicz K, XXXVI. 376. Łukasiewicz WIad., czl. T, L., VII. 112. Łukaszewicz J., III. 107; XIX. 38. Łukaszewicz, XXXI. 168; XXXIX. 582 Łukomski Winc., XXXV. 41, 42, 43. Łukowski L., XXVI. 141. Łumiński Ernest, X 459. Łuskina Ewa, XXXI. 168, 169. Łuszczkiewicz Wład. czł, T. L., I 188, 219, 2,22. Łużan, III. 374 Łychowska S., XXXVI. 395. Łyp Fr. F., XXXIII 1513. Łysik st. XXVI. 146. Łyskowski Ign., czl. T. L., IX. 208. M Mackensen L., XXV. 116; XXXVII. M. XXXIV. 294. 236, 248-251, 253--265, 2US,271M. D.,.v 189. 276; XXXVIII ZOO. M. W. Marian Wawrzeniecki, XJX.l52.. Maarschalkerwerd P., XJXJXVIII 368. Mach Hem •. XJX:xr. 165; XXXIII. 153; X'XXIV. 301. Maas A, XXXII. 135, 172. Machado J., (Alvarez A), XiXI. 00. Maavo M., IX1XlXlVII. 438. Machal M., IX. 311. Mac Lennan I. F. I. IS, 37, 45, 145; MachaIski Er., X:xlX. 103, IV. 3316,354; XVII. 31. Mac Ritsche D., XiXIII. 48; XJXiXII. Machay Ferd., XXIII. 157; XXXV. 11; XXXIX. 428 103, 12:8, 159. Machczyńska Anna, czl. T. L .., I. 32. Macalister R. A S., XiXXIV. 73. Macaulay Hutscheson Gosnet, III. 2,13 Machiavelli, XXXIV. 284. Maciaszek Jan, inform., V. 228. Macdonnel A A.,. XiXJXIV.2. Maciągowski W., XXiXVIII. 269. Maciejczyk St., XXVIII. 136. �95f 950 Madej z Miechowa, Miechowita. Magierska Małgorzata, XiII. 330. kronikarz, II. 101; XI. 435; XIX. M,"gnickij W. K., XVII. 136. 112; XXVII. 7 9, 82, 83; XXXIII. Magnino C" XXXVII. 360. 137; XXXIX. 329. Magnus Adolf, XIX. 6. Maciej z Raciąża, Kaz., XIX. 76, 78 Magnus Albert, p. Albert Magnus, Maciejowski Marian, czł. T. L., III. XIlX. 144. 2815;IV 116, 3,96. Magnuszewski Dominik, XUI. 154. Maciejowski Wacław, A historyk., I. Magr A, XXVII. 152. 20, 168; II. 100, 114; VII. 75, 229; Ma'grys Franc .., XXX. 242. Maiden, XVII. 16. IX. 331; XVI. 22; XVII 100; ~IX. 34, 74, 119; XX. l, 153, 167, 190; Maier I., XXXVIII. 469. XiXI. 163; x;xrx. 103, 172; XXXI. Maine, II. 97, 98; III. 216. 103, 104; XXXVI 102. Maine Henryk, Sumner, I. 14, 145; Maciesza Al., XlXII. 142, 144; XXVI. II. 97, 98. 140; ~XVII. 172, 184. Maj J., księgarz krak., XVIII 122, Maciszewski M., X'VII 115; XXXIX. 128. 59'3, Majcher Kazim., XiXI,X. 89. Ma cka i" XXXVII. 136, 138. Majchrowicz W,o czł. T. L., VI. 220, Mackiewlczówna I., X!XXV. 183; 224. ;xxxrx 251. Majer Józef, antropolog, III. 188; IV. Macoszek A, X. 125.,126. 62, 68, 74, 7 &, ~8, 403, 406; XVII. Maczewski Przemysław, XV. 21t. 63, 68; ~XiI. 97. Maczobius, ·xXXVII. 128 Majer, XXV. 11. Madarasy Wład., XIXIII. 168. Maj era nowski Fr., XXIX. 60., 62: Madejski K., czł. T. p".' I'X. 112. Majersk'i, czl. T. L., XI 99, 343. MadernJo., rzeźb., XlXI. 112, 123. Majewski Erazm, I. 23; IV. 116, 447; Madey Jan, czł. T, L., VIII. 238. VI. 223; VII. 95, 96, 237, 337; Madlówna Nimfa, X. 438; XI. '3'12. VIII. 87-89, 111,210 ..217,2119,320 Macpherson, VI. 322. 321, 425, 42~, 439; IX. 196, 228; Maget M, XXXVIII. 476. X-. 12'3, 350, 461.,462; XI. 350, 417; Magier J., V. 289,. 296; VI. 292, 315, XVI. 20, 28, 155, 347, 351; XIX. 130; XXI. 5, 6, 65, .228, 251-253; 316, 414, 415; VIII. 110, 219, 220, 405; IX. 427; XIII. 24'3; XXXIX. XXII. 153, 164, 166; XX.vr. 111; XXVIII. 1, 2, 3, 6; XXXVII. ~03. 588. Majewski Alojzy, XlXiXI. 169; Magiera Waw., VII. 238. Magiera W" XXXVIII, 461. XiXOCIII.1513. Magi'erowski Leon, II. 257; III. 146, Majewski, XXXI. 93. 188, 189, 191; IV. 50, 116. 117, 195, Majewski K., XXXIV. 68 69,114, 129; 307,398,453; V. 176, 293; VI. 222; XXXV. 199. VII, 224; VIII. 62, 89, 183, 424. Majewski K. J., V. 289. Majewski M., inform., XXIX. 155. 425; lX. 89. Magierowski Ludwik, I. 192,264,268; Majewski WoO_ XXXVI. m. Majkow, XiXiXVII. 100. II. 156. 1 1 Malicki Longin, XXXIV. 268, 288; Majkowski dr, XV. 154; XVI. 415. XXlXVI. 3195;XXXVIII. 440, 443, Majkowski A red. Gryfu, XJXJ:II.148 444. Majkowski Edm., XXI:X. 57 Malinowski Bronisław, XVIII. 14; Majmonides Mojżesz, uczony .. II 296, XIX. 153-171; XXIII. 51, 158; 302. XXVI. 71, 110; XXX. 8; XXXVI. Major Jakób, inform., IX-. 259. 20, 110, 117, 125; XXXVII. 21, 42, Mak W., XXX. 240; XXXVIII. 328. 445; XXXVIII. 3--8, 210, 221-Ma,karczyk Janusz, XXXI. 169. 213, 277--288, 336, 337, 343, 344, Makarewicz J., IV. 446. 384, 305, 396, 453; XXXIX. 223. Maklakiewicz J'r XXX. 245. MałLnowski E., XXVII. 166. Makosińska J., XXXIV. 294. Malinowski Lucjan, 1. 64; II. 126,373; Makowiecka B.., XXX. 27'1. III, 3,; IV. 118,453; V. 189; VI. 27; Makowiecki L., ofi.arod., XiX!. 79. VII. 95, 98, 99, 222, 224; VIII. 48, Makowiecki R., czl. T L., V. WI. 166..214; IX'. 301, 30:2;XI. 110;XVI. Makowski, organ., XXXV.76, BG, 149. 3,6, 103, 106,. 235; XXV. 47, 111; Makowski Bol., XXXUI. 153. XXVII. 23,24; XXVIII. 71; XXX. Makowsk,i W, VIII. 218; XXIII. 158. 134,256; XXXI. 48,50.51; XXXIII Maksimow A., XVII. 265. 112; XXXV. 46. Maksimowicz Bożydar, XXIX. 198. Malinowski Wacław, XiXV .143; Maksymowicz. fiilolog, III 288. XXX. 259. Maksymowicz M., XXXVI. 97, 100, Malinowski Z, V. 292; XX'XIII. 153. 101. Makuch M., czl. T L .. VI. 219, 3.14, Malińsll'i J. czl. T. L., V. 101. 224; VII. 110, 235, 338; VIn. 221, Malisz Michal, czl. T L., X. 470. Maliszak St., czl. T. L., VIII. 112. 3'31; I'X. 103; X 237., 470. Maliszewsk'j, E, XXIII. 151; XXVI. Malarz Maciej, czl. T. L., I. 144. 141; XXX, 260. Malczewski, XlIIr.. 50 Mally Frietzi, X,XlXVII. 247, 276. Malecki, p. Sandecki. Malten I., XXXVII. 400. Maleczyński K., XXVI. 147. Marte Brun, XXXIX.· sao Malej Jakób, .II. 33. MaIz Dawid, czł. T. L.. IV. 238, 346. Malew.ic1J S., XiXU 137; XlXIII. 161; Małiachijew-Mirowicz, XVIII. 22,9. OCXVII. 157. Małachowsll'i-Łempicki St., X;XVI. Malewska Aniela, czl. T. L., VIII. 335. 147; XXXI. 169. Malewska Zofia, czl. P T. L.,X~'xlX .. Malecki Ant., Ul. 83, 84; VI 302; 325, 355, 3ro, 451, 459; Xx:x.rx. 64, VII. 237; VIII. 394; X'. 131, 141; lal., 418, 424, 426, 529. XXII. 10. Malewsk'ii Bronisław, XI. 202, 344; Małecki K, XXVI. 141; XXVII. 166, XVII. 31, 56, 74, 124; XXVIII. 13, 17'2; XXIX. 197. 169, 173, 175, 179. Małeck'i, Miecz., XiXX 257, 256-260; M.alewski Fr., V. 28; XXXVI. 94. XXXIII. 153; XXXIV. 294; XJXXV. Malicki Adam., XXXIII.153; XXXV. 72, 183; XXXVII. 444; XXXVIII. 1715;XXXVI. 82. 203. Malina I., XXXVI. 244. �952 Małkowski St., organ., XiX:I. 70; XlXVII. 149. Małys L .., czł. T. L., IX:. 103; X 470 Manavy D. I., XXXVIII. 3198 Mandybur Tym., czł. T. L., I. 32. Manes Józef, I. 2W. Manga I., XXXVII. 3[)7. Mankowski Herrmann, XVI. 111 114. Mannerhiem l. G. XXXVII. 442. Mannhardt W, I. 9, 131; IX. 15'3; X. 468; XUI. 164; XVI. 16; XVII. 19; XVIII. 95, 98, 102-107, 109; XXII. 2, 3; XXXiIII. 11, 18; XXXIV. 130. Mannheimer., IV. 181. Manninen I., XJXXVI. 374; XXXVIII. 203. Mannipg, XXVI. 128. Manouvrie L., XXI. 16 Mansikka I., XXiV. 121; XXXVII. 438; XXXVIII. 665. Manteuffel G., VI. 400; VII. 229; XVI. 233. Mantuana Bapty5'ta, XVI. 359, 360. Manugiewicz Żołna Jan, XXX. 238; X!XlXIII. 153; XXXIV. 265, 294, 301; XXXVI. 82; XXXVII. 412, 475, 476; XXXVIII. 214, 225, 451, 452; XXXIX. 530. MaIrialra J. J., II. 17; IV. 339; V. 184. Mańkowski B., czl, T. L., 1. 3·2. Mańkowski, XXXIX. 592. Mańk~ski. Alfons, XXIII. 153; XXV. 143; XXXIV. 294. Mańkowski Tad., XXXIV. 182i 301; XXXV. 17·5,195. Marburg, XV. 171. M:ar~ellus Ernp.iricus, XXII. 44, 45. Marchewka Z., XXXVII. 241. Marchocka Teresa, XI. 402, 404, 405. Marci, odkrywca katakumb, XXI.112. Marci F., XXX~X. 161, 162. Marcin z Bracara, XIXVIII. 100. 953 Marcin z Urzędowa, X. 273. 274; Xl. 299, 303, 304; XXXI. 98; XXXV. 65, 72; XXXVII. 298; XXXVIII. 262; XXXIX. 300, 304, 349. Marcin z Żurawnicy, XXVII. 81. Marcinkiewicz Wincenty, XU. 186; XiXI. 151. Marcinkowski Ant. p. Nowosielski XVI. 352. Marcinkowski K., XXXVII. 142. Marco Polo, podróżnik, II. 110; VI. 25; XiXXiIII. 137, 138; XXXVII. 287. Marconi Władysła.w, II. 189. Marczak Michał, XXIX. 110; XXXI. 164. Marczewski B, VI. 3,19. Marek Aureliu5z, VII. 8. Marek Wojdech .. ofia·rod., X. 325. Marek z Gdańska, astrol., ~VII. ag. Maresch Q, V. 101; XVI. 115. Maret P. P., XVII'I. 231. Maretic, XXIX .. 174. Marewicz, I. 20. Margraff, XIII. 61. Margulies, XXX. 262; XXXI. 100. Mariański Al., czł. T.L., rXi. 426. Marillier, VII. 79, 83, 84, 85. Mavin LolUis, XXVIII. 5. Maringer I•. XXXVII. 393, 394, 39'1, 399, 4(){)-402. Marinus Mbert, XX'LX. 204; XIXX. 249, 240; XXXVIII. 203, 374, 475. 47·2, 478, 616. Mark Juliusz XXXIV. 2'86. Markianowicz Stan., XII. 186; XXI. 147. Markielowska Mada, XXXV. 184. Markin P S., XXXVIII. 397. Markiewicz, IX. 4:2:5. Markiewicz J., XXVI·I. 172. Markleberg. XXII. 74. Markowkz Maria, XXVII. 19. Markowski M., czł. T. L., IV. 114, 118, 342. Markowski Stan. IX. 258. Marków Włodzim., XXVI. 66. Marks, XVI. 320. Marks A., XV. 198; XVII. 101. Marks Karol, 1. 10, 227; XXXVIII. 10" 11, 336; XjXXIX. 15, 16, 29, 52, 54, 56, 416, 627. Marks M., pamiętn., II. 18<3;XXI. 136, 141; XXIII. 152. Marlinengo Cesaresco, VII. 80. Marolt Fr~ XXJXVII. 426. Marot K., XiX,XVIII. 361. Marr N. I.; XXXVIII. 3158;XXXIX 14, 34-3.7, 40, 42, 81. Marreco B-F., XVUI. 230. Marrene Waleria.. X:X:VIII. 252 Marriot Al., XXXVIII. 3'94. Marschall A., XXXIX. 155. Marschall F. H., Xxn. 33, 48, 49; Marsh Anton, XJXlXiIII.137. Marsówna A., X:XJXIV.294. Martin E., X'VI. 218. Martin F. R, XXV. 1. Martin R E., XXXVI. 26; XXiXVIII. 21; XlXiXIX. 351, 494. Martin L. T., XVII. 16, 244; XXI. 8, 13, 16. MartiniJ, VII. 00. Martius· VII. 24. Martonne E. de., :X:XiXVII.225; . x:xiXIx'. 604. Maruszewski, XXVIII. 226, 227. Marzec Franc., XlXlXV. 10. Masaryk T. G., IV. 117, Mascagni Piotr, kompoz., XiXiIX. 201. Masenius. X:XXI. 129, 130, 137; XXXVII. 296. Masł<xwa G. S., XXXIX. 422. Masłowski R., XXXIV. 265. Masłowski St, XXVI. 153. Masovita, III. 86. Maspero Gaston, III. 177, 17,9; VII. 64, 65; XII. 332., 335; XiIII. 259; XlIV. 1907. Massari G , XXXVII. 3,60. Massalaka Helena, XXXVII. 174. Massalski Edm., XXXVII. 4170.. Massalski Wł., XXVI. 15~·. Massa Izaak, XXXIII. 137. Massaryk T. G., XXXIX. 427. Massonius M., X. 462, 463; XXX,. 270. Masudi, IX. 131. Maszkowski Karol, XiI. 100; XXVII. 166. Maślanka L., czl. T. L., VII. 112 Mataphrastes Simeon, XX[. 111, 114, 1211. Matejko Jan, VII. 117; XXI 5,5; XXIV. 106, 123; XXVIII. 19, 167; XXXIX. 591. Matejko Katarz. org., XXXIII. 142 Matiegka Indrich, XXI. 97-100. Matijesek N., IV. 94. Matlakowski Władysław, II 76, 77, 285; V. 265; VI. 175, 180, 182, 18t7, 305, 313, 384; VII. 29, 31, 100-1012, 2,2i5,2.26,1237,YIn. 111,219; X. 100; XlI. W3, 204; XII. 272, 274; XIII. 151, 164; XV. 1317;XVI. 349, 392; XVII. 1; XX. 16, 21, 38, 73, 193; X,XiI. 56, 57; XlXiII. 104, 106; XXIII 154; XXIV. 12; X;x,VI. 82; XXVIII, a, 109; X:X:X'. 4; XXXIV 268; XXXVI. 239; XXXVIII. 215; xx.xTXI. 251. Matow dr, 1. 192 Matusiak Szymon, red. "LUDU", V. 197; VI. 107; VIII. 217, 324, 403, 435; X. 129, 219; XI. 97, 270, 419, 420; XII. 95, 98, 348; XIII. 1, 35, 55, 74, 76, 78, 168, 265; XIV. 1, 6, 89, 130, 178, 194-196, 201, 235, 295, 299, 309, 310, 325, 337, 399, 403, �954 404, 407; XIV. 7, 53, 137, 150, 155; XVI. 109, 112, 181, 186,214,235,337, 285, 291; XX. 311, 314; XXI. 266268; XXIII. 159; XXIX. 1; XXXVI 11, 45, 5B, 66; XXXI'X. 593. Matuszewicz, XIII. 346. Matuszewski Ignacy, II 5, 187; VI. 223, 311, 3,13; XlIX. 47; XXVIII 133, 139; XXx. 219. Matuszewski W., XIII. 149, 153, 154. Matuszewski Zygm.. XXiX!III. 153 Matuszkówn.a Stanisl., XXX. 243; XXXIV.294. Matyas Karol, Matias Karol, I. 52, 61, 63, 6'! 129, 130, 186, 192; II. 90, 186, 257, 308; III. 330, 383; IV. 154, 167; VI. 3, 412; VII. 29, 31, 3'1l, 350; X. 11, 127, 228 229, 239; 'XI. 112, 27'4, 418; XlXJXcrX.589. Ma tynia L, X:XVI. 141. Matyskówna E•. XXVI. 147. Maurer G. L., XXXiIiX. 159, 160. Maurer Henr., XXXV 184. Maurer K., VII. 153, 154. Mauss I., XlX.XIX. 579. Mauss M. XXXVI 158. Maudzzio Adam, X. 318, 319; XXiIII. 155; XXVI. 89, 127, 147; XXVII. 172; XXXIV. 268; XXXV. 64, 66, 67, 75; X:XXVI. 66 68; XXXVIII 214, 405. Maurelle Ie Maire, XXXVII. 377 Mayer A, II. 103, 297. Mayer F., XI. 350. Mayer John, XIXXIX!. 503. Mayer Zygmunt· ezl. T. L., I. 224. Mayerowa - Giintherowa, XXXVIII. 357. Maykowski Edm., XXXV. 35. Maykowski Stan., XII. 138, 198. MayI' J, V. 296. Mazanek W., czl. T. L., IX. 112. Mazanowski Al. czl. T. L, I. 32. 955 Mazanowski Jozaia,t, III. 200. Mazona Andre, XX-V. 124. Mazowiecki Bron., XXXI. 169. Mazurowski, Z., XXVI. 153. Mazzini G., XXXVI. 148; XXXVII.358 Mazur Józef, IV. 118, 235, 453; V. 99, 197, 288, 294, 391; VI. 96, 99; VIII. 244; IX. 188; X. 23'9; XXXVI 43. Mączyński XXXV. 12, 22 Mączyski arch., XJXiXV. 34. Mąezyński J., XXIX. 5'9,101; XXXIX. 575, 5:83, 584. Mączyński Przemyslaw, VI 186; X. 460; XVII. 112; XXIV. 106. Mądrzyk And., inform.. I:X'. 166. Malzl, XXJI. 36 Machal H., VII. 231; XIV. 27; XXV. 43, 4'6. Machal Jan, XIV. 3'3, 39, 68, 70, 72, 73, 82, 83, 222, 13,2., 405, 407; IX. 199; xvrr 61; XIX. 112; X,XXII. 120, 144; XXXIII. 13, 17. Me Covn, XXXVIII. 399. Me. Curdy, XXXVIII. 398. Me. Gregor, XXXVIII. 3'96. Meat M ... XXXVIII. 393, 395. Meeherzyński, XI,x.. 108. Medaković, V. 280 Medveckij A K., V. 308. Medwecki W" XXXVIII. 45'1. Mediński A, czl. T. L., VI. 224; VIII. 96.. 101; VIII. a20, 438. Meertens P. I., XXXVIII. 476. Megenberg C., XXXVII. 2.90 Mehoffer I., XXXVI. 222. Mehring G., XVI. 110. Meier E, II. 16; V. 183, 184; VII. 39. Meier J .• XXI. 165, 168, 169; XXIX. 127. Meillet, XiXV. 120; XXVII: 45; XXXIV. 44, 45, 56, 65; XXXVII. 311, 312, 315 Meingard L. F,. XXXVIII. 54, 55. Meinhof C., XX'X!VII. 75, 89; XXXVlI'I. 54, 55, 113. Meiners, XXXVI 352, 353, 356. Meisinger O., XV. 146. Meissen Karl, XXIX. 127; XXXVI. 153. Meissner Fr., XXVIII. 104 Meissner R, XXV. 13. Meitzen J., VI. 4~5; XXV. 22. Mejzner J. VII. 42. Melanehton, XVI. 110, 3,5Q;XIX. 112; XXV 119. Melchior, balakarz, XVII. 89. Melgunow .J., VI. 163. Melieh J., XiXV. 124. Melicher . Th, XXXIX. 154. Melichercik A, XXXVIII. 356, 357, 471; XXXIX. 3'52, 427. Melik Ant., XXIX. 131; XXX. 247. Melioranskij P, XXXIV. UH,. 182. Mellerowa Z., XIX. 3fT. Melnyk S., XXXIV. 266. Memphitieus Jos. Barbatus, X,XU. 57 MEmdana, XXXVII. 377. Mendel, XXVI. 30. Mendel G., XXI. 244. Mendol T., XXXVIII. 361. Menecius Jan, XIX, 203, 205, 200. Menedez Pidal Rom., XV. 146. Menger Ant., XXXIx.. 149, 163 Menghin, XXI. 270. Meng-Tschke, XXXVIII. 372. MenkeS Bert., ezl. T L., VI. 224. Mensik J., IV. 265. Menze~ XVI. 359. Mercator Gerhard, XXIXIII. 137. Merck, XJXXVIl'I. 347. du Merille E., XXXVIII. 247. Mer,inger R" IV 44(); X!I. 212; XII. 272, 273; XIII. 69; XVI. 324. Merk W., XXXIX. 175. Mersmann, XXI Xi. 203 Merunowicz Teofil, czl. T. L. I. 266. Mervyn W. H., XVII 111. Merwart, XXXIx.. 3. Mesko Absolon, V. 316. Metafrast, Metaphrastus; XXXI. 49, 50. Metelka Jindrfch, IV. 117. Metelski Aleks., XXXIV. 294. Metoga Jan, czl. T. L., VIII. 112. Metraux A, XXXVI'!. 3,80. Metrodor, VII. 33,9. Meulen, XIV. 202. Meuli K., XXXIX. 485. Mey" XIX. 69. Meyer, V. 370; VII. 32, 99; VIII. 9396, 98 Meyer C., XVII. 27. Meyer E., XX. 184, 188, 235, 300; XXI. 87; XXXIV; 130. X:X'XVII. 129. Meyer Elard Hugo, XXXIx.. 166~ Meyer G., XJXVlI. 25. Meyer Herbert, XXVIII. 97; XXX. 262; XXXVII. 359; XXXIX. 140, 17i9. Meyer K. XXXIV. 294. Meyer Paul, XV. 143, 144. Meyer R, XVI. 113, 114. Meynen E., XX~IV. 268. Meyrac A, XXXIII. 6, 8. Mezer Józef.. II. 114. Mękieki Rud., ozl. T. L., XJXII. 16'1. Mely de, XiXlB. 59 Miarka Karol XI. 328, 344; XXXI. . ' 167, 169. Miarten I. XXXVII .~ 351; XXXVIII. 357. lVłi-askCIWskiKasper, liX. 210, 211; X. 196; XJrX. 51, 103; XX. 58, 129. 143, 152, 167, 170, 172, 180, 188, 194, 198. Miehajlowski, XXXI Xi. 44, 62. �957 956 Micha,lka Jan, czł. T. L., VII. 112. Michalski, XXXIX 44l. Michalski J., XXVI. 153. Michalski Stanisław czl. T. L., VII. 340; XXI. 70; XXXVI. 69, 72. Michał Gliński, III. 105. Michał z Janowca, kazn., XVII. 29. Michał z Królina, XXx.rx. 313. Michał z .Wrocław:a, XXVII. 82. Michałowski P., maI. typ. lud .. XVI. 270. Michałowski P., XXVII. W5, 120. Michejda Adam XXXV. 184. Mi,chejda Jerzy, czl. T. L., II. 96. Michelet, X. 249. Michna E., czł. P. T. L., XXXVIII.456 Michoj;ljeska S....IV. 95. Michon A., V. 293. Mickiewicz Adam, I. 4, 168 171, 192. 14, 202, 207; III. 77, 347; IV. 31, 32, 39--58, 60, 141, 256--274, l Wo-l54, 173, 181, 401; V. 21-45. 190; VI. 174, 202--204, 400. 401; VII. 87, 227, 230; VIII. 1 129, 209; lX. 90, 98, 290, 295; X. 3'75-377, 472; XI. 99, 214, 2:.25; XiII. 171; XIII. 39, 50, 514, 154; XIV. 224, 348; XVI. 251; XXiI. 126, 136, 151, 267; XXIII. 125, 159, 175; XXVIII. 139, 140; XX,X. 2~, 200, 268; XXXI. 125; XXXV. 11, 179, 100; XXXVI. 97; X'XXVIII. 142, 157, 158, 336. Mickiewicz Wład .. I'X. 90. Miczan Vlad., XXV. 106. MiczyńsM Seb., V. 200; XXV. 17. Midtun G., XXX. 253. Miechowita,. p. Maciej z Miechowa. Mieczyński T., XXX. 242. Mielczarska Wład., XXXIV. 294. Mielczarski W•. XXXVIII. 203, 218. Mielert F., XXVI. 147. . Mielke, XXIII. 43, 44. Mielżyńscy org,. XXIX. 177. Mierczyński Stan., XXXI. 146, 148, 149; XXXIII. 154; XXXIV. 30'1. Mieroszewski.' III. 86. Mierzyński Antoni, I. 19; II. 187; IV. 154; XI. 110; X,III. 164, 3,59; XX. 155; XXI. 2, 3, 6, 11. Mierzyński. E., IV. 3,5. Mieses Mat., XXV. 134. Mieszczaninow,. XXXIX. 34. Migacz J., XXVI. 153. Mitliński, IX. 426.. Mike Emil, XXXV. 184. Miketta Janusz, XXXV. 184. Mikkola Joas dr, II. 188; VI. 91; V. 323, 324,. 326; XVI. 416; XXXIV. 181. Miklavec P., VIII. 349; IX. 102. Miklosich Fr. R., MakIosic Fr., III. 380; V. 315; VII. 204, 330; VIII. 166; IDe 302; x.. 7'5, 140.. 141, 153; XI'll. 5, 51, 88, 96; XIV. 3(}, 32. 3·a. 61, 62, 66, 72, 75, 76, 79-81; 187, 191, 201, 203, 204, 210, 2ła, 222.. 224, 2:116,229-232, 2B6, 331, 334, 349, 362, 367, 401; XV. 150; XVI. 290; XVII. 106, 195, 208, 222, 2123, 2'62; X]X. 25; XJXII. 144; XXIII. HM; XOCIIX.112; XXX. 263; XXXIX. 1'80. Mikłucho Makłaj M., I. 6; .xXXVIII. 211, 351; XXXIX. 6, 7, 27. Mikołaj z Błonia, XX. 178. Mikołaj z Polsk,i, XiXJI.230; XXiII. 54, 59. Mikołaj z Poznania, XIX. 54, 77. Mikołaj -- sołtys, VIII. 263. Mikołaj z Szadka, astrol., XXVII. 82. Mikołaj z Tuliszewa, astrol., XXVII. 82. Mikołajenko. VI. 27·5. Mikołajevic, XXIX. 201. Mikstein Ant., czl. T. L., VIII. 334, 335, 442; IX. 208; X. 238; XiI. 96. Miksiiczek M., II. 33. Mikulski J., XXXIV. 294. Mikulski Tad., XXVII. 172; XXXV. 175. MiladinoviC, XXV. 43. Milewska Jadwiga, IX. 200; X. 400. Milewski, XXXVII. 304. Milewski A., XXXIX. 578. Milewski Ka,rql, XXVII. 59. Milewski Tad., XXVlI. 59, 60, 64-72; XXIIX. 197; XXXIII. 154; XXXIV. 294; XXXVII. 309--319; XXXVIII. 214, 381, 454, 453; XXXIX.' 524. Mi,licz' Jan, VIII. 444. Miliczević, V. 28.0. Miller prof., II. 29·7 Miller O. F., VII. 233. Miller Orest, XII. 341; XIII. 55, Miller Wsewołod, II. 103; XVII. :1165, 266; XXIX. 181. Milligan dr., VI. 321, 334. Milne pr., XV. 141. Milski B., III. 387. Milutinovic, XXX. 266. Miloradowicz W., V. 190'. Minasowicz, XXJx.I. 126. Minch, XXXVIII. 368, 371, 3'72. Młner H., XXXlVIII. 3'94. Minkowska Eug., XXVII. 188; XXIX. 141. Minnicki Miecz., czł. T. L., VII. 112. MinosoWlicz, XXXII. 126. Minticz J., czł. T. L., V. 101. Minzloff R, lU. 189. Miodoński M., czł. T. L., VI. 224; XIX. 313 Mirabeau H., XXX,VI. 141. Mirek Franc., XXXIII.l54; XXXVIII. 405. Mirek Kar., XXXI. 169. Mis~ewicz J., czł. T. L., V. 200. Misiórs~i zacheusz, XXXI. 169; XXXIV. 295. Miśkowiec Jan, inform., XXI. 216. Miilik Szczepan, V. 241--244, 25,1,254, 255, 297, 303, 304, 311. MitrowIcZ C., XXIX!. 198. Mitternzet'l dr., XI. 300. Mittermeier Anna, XXVIII. 36. Mizerski Ludw., XXVII. 120. Mladenov St., XXV. 124; XXXIV. 173, 177. Mlcoch Jan, czł. T. L., VII. 112. Mleczko Teofil, czl. T. L., III. 340; VI. 224; VIII. 56; XI. 94; 95, 318; XXIII. 131; XXIXI. 169; XXXIX. 589. Młodnicka W., ofiarod. V. 2'95. Młodnicki, K., maI. typ. lud. XVI. 272. Młodzianowski Czesł., XXVI 125. Młodzianowski T., IX. 199. Młynek Ludwik, III 91, !n, 96, 170, 171, 2'73, 284, 347, 384, 385; IV. 107, 115, 289, 335, 342--344, 4319., 452; V. 71, 91. 98, 9:9, 101, 104, 195, 280, 288, 29,1; VI. 3, 206, 224, 316--318.. 382, 416; VII. 180, 218, 2128;VIII. 35, 86, 89, 9,9, 155, 1~8, 159, 161, 168, 2-02, 219, 43.Q; IX. 1000,102.. 169, 263, 406, 42\3, 425, 42·7; XII. 322; XII. 67, ~; XlII. 34; XIV. 252; XVII.32; .x.x.xV. 27; XXXVI. 49; XXXIX, 588, 589. Młynek K. S., XXXVI. 43, 44, 47, 223, 242--244, 246, 248. Młynkowa Anna, czł, T. L, III. 286, 290; V. 290. Mober Iwan, XXXV. 184. Mochnacki M, IX. 155; XXXIX,S2l. Moczarski, xxx. 269. Moczulski, inform., IV. 26. Modelska M., cz!. T L., I. 224. �959 '958 ModEński J" czl, T. L" VI 224, Modrzewski Frycz, Andrzej, III.109. 110; X!X. 117, 118, 124, 153, 154 Mogileński N. M. XVIII. 137; XiXlXi. 200. Mogiła P, XXXI. 50. Mogk E., dr, IV. 117; XX. 222, 223, 245; XXIX. 169. Mohammed ibn Togluka, XXXIV.38 Mohylczenko M•. VI. 403. Mojżesz, IV. 290; VI. 17; IX. 71, 161, 162, 164; XI. 218; XX. 215; XXVIII. 50, 52; XXX. 102-107, 113; XXXI. 82. Mokłowski Kaz ... X. 127, 234, 353; XI 97, 2 03, 204, 32'3, 422; XII. 272-274; XUI. 3 4'2,343; XV. 137; XVI. 286, 288, 289; XVII. 1, 5, 11, .34, 171J; XVIII. 2, 8; XXXI. 68 Mokłowski Tad., XUI. 342. Mole M., XXXIX 000. Mole-Truffi.er, VII. SB. Molendzińska- Wernerowa L.. XXVII. 161. Molitor, XIX 144. Molitor Ulryk, XXVII. 97. Molnar I., XXX:VIII. 3,62. Mondalski W., IX 310; XXVII. 166. Monc, XIX. 69; XXi. 2n9, 219. Monmerque-Michel, XIX. 69. Moniuszko Stanisław;III 122;X. 405. Monseur Eugene, III. 387; IV. 453; V. 190, 284; VII. 84, 85, 88. Montandon G., XXXIV. 273. Montaigne XXI. 166. de Montaivan Juan Pereza, VII. 215. Montana Marcin, XII. 87. Montanus Jan dr, II 2'90; X,XXI. 23. Monllbaćh, XXVI. 8. Montelius Oskar pr., VIII. 440; IX. 298; XVI. 413; XXI 17. 20, 21; 64; XXV.s.VI; XXVI.27; XXXIV. 74; XXXIX. 19. 1 1 Montesqieux C. L., Monteskiusz, XXXVI. 141; XXXIX. 176. Mooney James, I 184. Moore George, VII. 297; XVII. 2. Moraczewski, XVII. 178. Morawski, XIX. 127; XXII 160; XXXI. 126. Morawski Fr .. VIII. 209, 264; X.378 Morawski K., XXVII. 80, 87, 95. Mocawski Mar~an, XXlXV 10. Morawski Szczęsny, VII.7·5, 198.. 199, 203; XiIII. 61; XXVII. 58, 59. Morawski Z., III. 86; IV 300; V. 3'7, 39,44. Morcinek Gustaw;, XXIX. 172; XXlXI. 169; XXXIV.294; XXXV. 175. Mordkowicz Aleks., XXXI. 154. Mordock G P., XJXXVIII. 391,392,395. Morelowska Z., czl. T. L., VI. 320 Morelowski Marian, XXXV. 34, 184, 191 Moret A., XXXIX. 174, 179. Morgan Levis H., I. 14, 36, 37-39,. 45 65, 67, 7'5, 92, 145, 227; II. 27, 286; IV 33'6, 351; V. 84, 186; XIV. 71, 94; XVI. 185, 355; XVIII. 51; XXXVIII.5, 10, 11, 15, 224, 346; XXXIX. 15-19, 21, 24. 422, 627. Morgenthaler ,XXXIX. 509. Mortini. XXXI. 134. Moroń Bog, XiXXIII. 1M. Morosi G., XVI. 356. Morozewiczowa Hel., XI. 327; XXVIII. 170; XXIX 79. Morozow, XIX. 50. Morozowa A. S., XXXIX. 422 Mors'elli E•. XXI. 16. Morsztyn Andrzej Michal, VII 116; X. 193, 203-205, 210; XXVII.105, 120. 236, 244, 272, 314, 318--324, 452, 453, 457, 618; XXXIX. 111-113, 118, 121, 123, 126, 127, 132, 439, 454, 599, 606, 610, 611, 625. Mościcki Aleks., XXXV. 175. Mousquet, XV. In, 184. Moller Ant., XXVIII. 26. Moller H, XIX. 94; XiX. 155. Moser I., XXXVIII. 298. Motefind H., XXI. 28, Mroczko Ksawery, Franc., III. 91, 92, 96, 375, 376; IV. 396. Mrongowiusz, V. 3 21" 329; VII. 96, 97; XXX.2'62. Mrowjan, III. 374. MrQlZówna .E., XXX. 257; XXXIV 295,. Mróz Kazim., XXXIII. 154. Mściwojewski, czl T. L., I. 32. 329. MuchlińskiJ A., XXXI. 112~114. Moszczeńska lza, X. 472. Muck Fr., IV. 3'36, 447; XXIV. 121 Moszkow W. A., VII. 94, 233. Moszyńska Józefa, IV. 168; VII.3o.2; Mucke R., II. 286. Muczkowski Józ, VII. 198; XXVII. XV. 205; XVI. 351. 79, 83; XXIX. 6'1"63. Moszyński A., IX. 2'86. Moszyński Edm, czł. T. L., III. 28'5, Muennich Aleks., XXXV. 184. lVIuka Ernest, III. 374, 387; IV 116, 290. 117; VI. 309; VII. 89; IX. 97, 110; Moszyński Kazimierz.. XXII. 164; X. 219; XII. 3318; XVI 185; XXIII. 38, 51, 152-154; XXIV. XXVIII. 105, 106; XiXX. 246. 83; X~. 4, 123, 143; XXVI. 125, Murkbech G., VIII 289. 127, 132, 153; JCJCVII. 4'1, 44, 52, Mulkowski, XXXJ1X. 582. 56, 138, 140, 141, 149--152, 172; XXVIII. 107; XiXiIX. 126.. 171, Muniz M. A., VIII. 204-208 191; XXX. 216, 229, 247; XJGXI. Munkacsy Bernart dr, IV. 117; XXIVII. 137. 32, 169; XXXII. 38; XXXIII. 18, M; XXXIV. 1, 46, 51,. 154, 172Murdoch, XXV. 3. Murko Mathj.as.. II. 75; III. 95; XII. 174, 177-1719, 183, 258, 26'3.. 273, 272; XVI. 326; XIX,. 112, 197, 199; 295, 301; XXXV. 17, 34. 64, 65, XXXt 158. 71, 72, 74, 75, 184; XXXIVI. 19, Murray Malg., XV. 141. 82, 84, 150, 151, 153, 158, 285, 288; Musans J. A., XXIII. 28. 303-306, 318, 382, 408, 409; Musiał P., XXIX. 172. XXXVII. 222, 227, 303, 333, 443 --449, 475, 476; XXXVIII. 150, Musiałówna J. czl. T. L., IX. 310. Musianowicz K., XXXiIX. 172. 168, 203, 204, 206, 210, 216-225. Morsztyn Jan, VII. 116. Morsztyn Jarosz, X'. 204; XXXI 133. Mcrrtensen J., XIX. 69. Mortęzka Magd., XI. 402 Mortiez, XXIX. 207. de Mortillet Adrian, VII. 84, 85, 355. Mortillet G, XXIX. 207. Motrkowicz Hanna, XXVI. 153; XXXI. 295. Morton, XXXIX, 424. Morwitz Z., XXXVI, 4. Mosal Małgorzata, XXVI. 23. Moser K., XV. 145; XVI. 114. Moses H., XXIII. W. Moskan A, XXXVI. 355. Moskorzewski, III. 99. MoskOjrzewski alch., .XXVII. 75, 94. Mostrrik Michał, alias Pontanus, V. 1 �961 Musiol L., XlX)cIV. 301 Muskata Jan, bp. krak., V. 245. Musonius Jan, astrol, XVII. 86. Mussafia. XXII. 7'0. Mustaffa Pasza Fehni, XIV, 197. MUJSzkowskiJan, XXVIlI. 15. Muszyński Henr, XXXIV. 142. Mucke, VII. 325. Muller Frauenreuth, XXVIII. 190. Muhlmann W. E., XXVIII. 2, 366; XXXIII. 144; XXXV. 199; XXXVI. 111, 112, 117, 118, 120, 127, 343. 359, 362, 363, 365-368. Muldner A, XXI. 53. Mullenhoff Karol, II. 11, 14, 115; XVI. 4, 359; XX. 221-2123., 230, 2'31, 234, 245; XXXIV. 48. Muller Franc., I 105; III. 186; IV. 282; XXI. 83. Muller, I. 92. Muller Court, XVI. 111 Muller-Bergstrom, XOOXI'X.178. Muller I., IX. 304. Muller K O., VII. 339. Muller Max, I. 36, 102; V. 374; VI. 12"l; VII. 7, 8, 21, 339; X. 114; XiI. 212; XV 10; XVI. 320; XXII. 18; XiXVI. lO!. Muller S., XXV. s. VIII, XI, XXJ{V 196. Muller W., XX. 221, 2122,245 Muller Georg, XXV. 126. MUnster Seb., XXXIX. 3114 Mycieiski Jerzy, XXXIV. 295. Mycieiski Józef, VII. 2,36, Mydlarski Jan, XXVI. 129; X,XVII. 149, 187; XXXVI. 82; XXXVIII. 1'50; XXXIX. 442. Myves I. L., XV. 141; XVIII. 230. Mysar Wład., czł T. L., VII. 112; XIII. 160. Myszka Tad, XXXI. 169. N N. W., XXVI. 141. Naborowski, 'XXlIl. 122. Nadeżdin, XXI. 160; X,X1IV.48. Dadeżdin, XXI. 160; XXIV. 48. Nadmorski dr, Łęgowski, III. 387; V. 320; VI. 81, 83, 84, 85-95; IX. 91, 296; XVII. 217; XXIX. 180. Nagel Bron., X.XOCV184. Nagełberg Akiba, I. 1S3; III. 190, 290. Nagłowski, IXi. 98. Nagórski Z)"gmunt, X 472. Najman Jakób, astrol,) XXVII. 87. Najman Mirza Kryczyński Olgierd, XXiXI. 156. Naliwkin, XXVII. 125 Nałęcz Dobrowolski M. p. Dobrowolski Nałęcz M., XXII1.156; Xxx. 82 Nałkowski Wacław, I. 2'67; VI. 412; VII. 93, 337; VIII. 811, 111, 219; XIII. 158; XVI. 427. N~myslowsk~ Bolesław, XlXVI. 141, 147; XXVII. 166; XXXIII. 154. Na.nde Gabriel, XVII. 7'6 Nandris Gr., XXXV. 175, 184. Nanke'i mal. lud., XXX 15Q. Nansen Fritiof, V. 132. Napierski Kostka, XXXI. 147. Napoleon Bonaparte, II. 94, 171, 173. w pieśni: 1I..l71; XXI.60; XXIII. 1813; XXV. 98; XXXVI. 91; XXXVII. 157, 2·68 Naprstek Vojtą .. twórca muzeum etnogr. w 'Pradze, I. 220; II. 34, 35. Naramowski A, XJ{VIII 126; XXIX. 56, 57, 59, 63. Narbut Teodor, II. 101; III. 103,106, 114, 115; IV. 25, 35, 357; V. 78, 79; VI. 200, W3; VIII. 13'1; X.ll0; XIII. 89, 90; XXII. 2; XXIII 164; xx;rx. 65, 00, 69. Naratowski Wacław, XIX, 71; XX 1-138; XXIII. 159. Naruszewicz Adam, III. 108; VII. 114; X 393; XIII. 20, 50, 96; X'IV. 51; XVIII. 127. Nasredin Chodja, I. 55; XXVII. 126. Nasyrow K., XVII. 25. Nasz Adolf, IX:X'2tVIII. 341, 342; XXXIX, 289. Natali G., XXXVII. 360. Natanson J, czl. T. L., VII. 102. Nauman H., IX. 2'89, 290; XX'V. 130. Naumienko, XXXVI. 101. Nawalany Julian, XIV 378. Nawojowski P" XXXVII. 170. Nawrat St., czl. T. L, VIII. 442. Nawra,til A, I. 266. Nawrocki S, XXXVIII. 451, Necham B. Al., IV. 262. Negelein, X:X, 206,. 214. Nehring Władysł,aw, czl T. L., I. 26, 28, 223, 224; II. 174" 373; III. 8'5, 300; VIII. 94; X. 472; XiII. 340, 342; XIII. 53,' 55, 56; XIV 75; XV. 1-5, 158; XIX. 33,.,. 78, 06; XIX. 99, 155, 165. Nenko FeLiks, V. 221 NepLach, kron., XVII. 28. Neschelówna A •..XXVI. 130 Nesselmann, IV. 57, 159, 160, 390; V.42. NesterolWskij, XXIV. 50, 66 Nestor" kron., I. 62, 146, 148, 149; II. 100; III. 84; V. 83; VI 281, 203; VIII. 200; IX. 86, 148, 215; X'. 136, 139, 1450-149; XIII 96; XI". 31, 51, 207, 208, 222, 224; 61 Lud - Tom XL XVII. 36, 177; 179; XXI. 163; XX". 122; XXXVI, 96. Netolitzky F., XXXVI. 300 Nettesheim v H. Agrippa, alch, X'X'VII. 90. NeuJbJauer I 'l IV. 3'99. Neuburger A, XXVI. 94. Neumann Anna, VII, 237. Neumann Ed., czl, T. L., V. 200. Neumannowa, IV., 448; VI. ,223. Neuzil, VI. 178..:191. Newberry, X'V. Hl. Neweklowski E., XXV. 128 Newermann H., XXX'V. 200. Neyman Jerzy, XXXV 175, Neymann S., IV. 260. Nemcowa Bo:ilena" II. 33; IV. 265; XI, 111; XXX 119. Niceforo, XXVI. 101. Nickel, XVI. 216. Nicolaides, VII. 80 Nider Jan, XIX, 111, 116, 118. 144; X!XVII. 97. Niebrzydowski Wład., XXVII. 149 Niebuhr B. G., XXXII. 104, 111, 141; XXXIV. 173. Ni,ećko J., XlXVI. 153 ,Nidecki St., czl. T. L, V. 290, 296. N!iederhoffer. XVI. 3121. Niederle Lubor, I. 191, 220, 223, 22l4; II 35, 36, 79-"80, 147, 186; III. 95, 179, 100, 289; V, 317; VIII. 91, 321, 440; IX. 1196,198, 199, 311, 421, 427; 'XVIII. 223~ 226; XXI. 28, 98, 160, 162; XXII 144, 162; x,xIV. 81--84, 87, 88, 90; XXV. 94., 99, 120-123; XXVI. 30, 94; x,x"II. 41, 143, 162, 177; XXIX'. 163; XXX 46, 213, 245.; XXXlV. 4'8" 51, 58, 59, 17-1, 173, 176, 177; XXXVI, 102, 362; XXXVIII. 663; XXXIX. 53, 78. Niederstet, XXI 229. �963 962 \. Niedojadło Wine., X. 450. Niedźwiecki Wł., VII. 236; XIV.106; X 138; XVII. 16, 21, 31, 72; XXIII. 5l. Niekrasow, XXV. 53. Niemcewicz Julian Ursyn, II. 366; VIII. 209; XiIII. 50; XIV. 348; XJ:X. 129, 131; XiXVII. 104; XXvm. 161. Niemcorwa Anna, VIII. 260. Niemcowa Bożena, XVIII. 138. Niemcówna St., XIXllII. 150; XXXI. 169. Niemiec Aleksander, czł. T. L., 1.30 -32, 61, 64. N.iemiec Jan, czł. T. L., I. 92; III. 91, 92; IV. 107, 108; VI. 218; VII. 101; IX. 100; XI. 321. Niemiec B, V. 98. Niemilowicz Wł. dr, czł. T. L., I. 222, 268; II. 92, 93" 374; IX. 100; XI. 320; XXXViI. ~5, 38. Nieminen Eino, XXX. 261; XXXIII. 154. Niemirycz, XXXI. 126. Niemojewski Andrzej;" VI>!. 237; .•... 418, 419, 422;XIIII. 149, 152, 154; XX. 127; XXIV. 95. Niemojewski L., XXVII. 149. Ni,e-Owidyus, VII. 39. Niesiecki. XIXVII. 122, 12,3. Niesiol:owski Feliks, II. 236; X. 472. Niesiołowski .J., XXXVI. 91. Niiesłan'ik Fr, XXXII1.153. Nietyksa Jan, czł. T. L., X. 460. Nietschke F., XXXVI. 146. Niewenhuu's .. XVIII. 229. Niewiadomski Stan., czł. T. L, I. 96; XXVI. 147. Niewiadomski M., czł T. L., VIII. 335. Niewolak Fr., czl. T.L., V 296. Ni.ezabitowski L. E., czł. ':':'. L., XXXVI. 377. Niezbrzycki, XXXIX. 251. Niezgoda Fr, czł. T. L., VII. 112. Nigra M., VI 395, 3 96; XXXVII.403. Nikiel Eman, XVI. 103, 104, 107"235. N,ikander G., XXXVII. 403. Nikiforow A J., XXVI. 87, 88. Nikiforowskij N., XXVII. 156, 157. Nikorowicz Ign., czł. T. L., I 32. Nikosiewicz Kaj., 32,6; XV'll. 32 Nikulin, II. 307. Nimets Akdes,. X'XXIV. 183. Nind, XVII. 7. Nirvi N., XXXVII. 442; XXXVIII. 378. Nisard Oh., XIX. 69. Niss1m rabi, XiXX. 76, 88, 104., 108, 113. Niścirata, XVI. 127. Niśpajn, poeta gilacki, XVII lOa. Nitabe InazQ, X'. 472. Nitsch Kaz .• IX. 91, 204; XI. 112, 419; XIV. 310, 336; XVI. 215, 235, 416; XVII. 162" 164, 2'57; VIII. 114; xx. 312-3~0; XiXI. 70, 90; XXII. 152, 153; XiXV. 94, 143; XXVI.91-94, 130,141, 153; XXVII. 5, 45, 172; XX.IX. 197; XXX. 77, 81, 8~, 25i6, 257, 259-262; XXXI. 170; XXXIII. 1514; XXiXIV. 57, 60, 295; X:XXV. 72., 174, 182; XlX:XVI. 55, 62, 64-70, 82, 378, 409; XXXVII. 17" 443, 476, 4811 XXXVIII. 16, 150, 203, 204, 220; XXXIX. 128, 129, 132., 175. Nittman K J., III. 87; XXVII. 152. Niziński, XXXI. 17,0. Noak K., XXV. 129. No<łzeński st., XXVIII 163" 166, 172, 173; XXXI. 170. NoelO. Fr., XXXVIII. 372 Nogmow Sz., XXXVIII. 349. 1 Noll Kar, XVI. 112. Nowakowski St., XXXIV 295. Nominchanow G. D., XXXIX. 90. Nowakówna Elźb., XXXIV. 154. Nopes Fr., XXIII. 168; XXV 128. Nowicka-Gajzlerowa, XXXVIII.451. Nowicki, XX. 156. Norblin Jan Piotr.. maI. typ. lud., Nowicki F., XXXVI. 5. XVI. 268; XXXV 36, 174, 180; Nowicki Fr., czł. T. L, III. 91, 96; XXXIX. 574, 604. Nordenskjold, XXXVIII. 25. V. 197,289. Noreen A, IV. 282. Nowicki M. E, XXXVIII. 451. Norwid K. C., XV. 140; XXXI. 126; Nowodworski, M." VI. 2'3'5. XlXJXVI. :n. Nowodworski W., IX. 422 Nosek Stefan, XXXVI. 229, 377; Nowosielski A, I. 168; III. 137; IV. X:XlXV1II.329,334, 476; XXXVIII. 159, 39~; VI 202; XXXlU. 13. 314, 451, 457, 460; XXXIX. 253, Norwotarski Wł., czł. T. L., II. 96. 266, 530, 625. NtOwotna A, XXXI. 170. Noskowski 'Jan, astrol, XXVII. 83. de Noze Alfred, XVIII. 93, 100, 106, Noskowski Z., VIII. 324, 328; IX. Noldeke, XVI. 283, 284. 1'36, 2'2~. . Numelin R, XXXVTI. 442 Nosowicz L., XXVII. IW Nussbaum Józef, czł. T. L., I. 63. Nott, XXXIX'. 424. Nussbaum M., VIII. 112 Novak Jan, V. 254. Nutt Alfr., XVI. 218, 428; XX. 230. Novak Kar, XVI. 23l. Nuzikowska Helena., XV 69; XVI. Nowaczyński Ad., XXXI. 12. 190. Nowak P., VIII. 335. Niirerrberg, VII. 237. Nowak R, IV. lI8, 235; VI. 70. Nyavy Alb., XX![I. 169. NowakowsM Kaz., XXXV. 184. Nyczka J B., III. 374. NQwakowski Julian, czł. T. L., N.ystrom, XXVI. 69. 223, 224; V. 200. o Oberhummer R., XXXII. 171. Obmiński.; XVII. 2 Oborski W., IX. 208. Obręb$ki Józef, X:XX.14, 59; XXXI. 170; XXXII. 154; XXXIV. 155; 156, 295; XXXV. 184; XXXVI. 82; XXXVII. 443...:.-445; XXXVIII. 204, 223, 336, 337. Obstowa St., czł. T. L., IX. 112. Obuchowsk·i I., X'XXVII. 409. Ocheńkowski, prof. XI 426. Oehler, XXXVII. 337. Ochrymowicz Wl., VI. 402; VII. 87 61" Ocapowski Jan, XXXIX. 315 . Oczykowski R., VIn 219; XIX'. 317; XXXI. 50, 6l. Oderic z Pordenone. XXXVI. 361. Odrzywolski S., X. 460. Odyniec A. E., V. 21, 27, 28; VIII. 209; XXX. 139. Odziemski, XXIV. 95. Oesterley H., XXVII. 4 21; XXXI. 23 Oetteking, XXIV. 290. Ogonowski L., czł. T. L., VII.38. Ogclńczyk St., VI. 222; XII 273. �964 Ohnefalsch Richter, XXXIV. 680..72, 98, 101, 102, 105, 107, 128., 133. Ojerzyńska Maria, XXXI. 170. Okładnikow A. P .. XXXVIII. 3,99; XXXIX. 7lt 95, -ł20. Okolski" XXVII. 122. Okrzyc A, X. 472. Olbrich Kar., II. 187. Oldenberg, XXXIV. 2, 4. Oldenburg-Siergejew, XXXVII. 101. Olderogge D. A •.. XXXVIII. 351; XXXIX. 26, 55. Oldfield, VI. 322. Oldradus de Ponte Laudensis, XXVI. 5. Olearius Ad., XXXIII. 137. Olechowicz Wł., ,I. 23, 187; III. 97; IV. 62 77; VIII 320, 42,6; IX. 298, 300; XVIII. 231. Olechowski Gustaw, XI. 334, 335, 338. Oleksin Edw., XXVI 130, 132, 153; XXVJI. 191. Oleś. organ., XXXV. 11. Oleśnicki Zbigniew, XXXVI 172. OłLzarowski T. A, XII. 139, 174; XIII. 296. Olrik Axel, XVI. 177; XX. 223-226, 234, 243-245. Olsvanger Immanuel, XXXIII. 142. Olszak Rafał, XXXV. 17'5, 184. Olszewicz B., XXVI. 153. Olszewicz W., XXVII. 173. Olszewski M., czł. T. L., VI. 416. Oltenau P., XXXVIII. 356. Ołpiński K., XXXVI. 371, 372 Ołtuszewski, III. 86. Onacewicz pr •. IV. 158 Ondruś J., V. 307. Opaliński Łukasz, XX. 6, 131 OpIel' M., XXX'VIII. 3193,395. Opolski dr, XXII. 162. Oppert G. XXXU. 171. 965 Optołowicz Janusz, czl. P. T. L., XXXVII 448; XiXlXVIII. 451; XXXIX. 526. Opuchows~i Łukasz, III. 114. Orańska L, XXXVI. 395. Oroelli I, XXXIX. 34. Orbok A., XXXVII. 355. OrchowicL';. XXXVII. 138. Orel B., XXXVII. 436, 437. Orelli C. v., XXII. 158. Od-gines, VI 121, 330; XXXI. 13 Orkan Wład., VII. 236; VIII. 166; XIII. 1511 164; XVIII. ~27; XXIX. 193; XiXXI. 147, 148, 150; XXXIV. 271, 200. Orlik Filip, II. 19'5; V. 176, 177. Orłoś J., czł. T. L'l IX. 112. Orłow S. P., XXIX 163; X.XXIII. 2, 17. Orłąwicz Miecz., XXIX. 121. Orłowski Aleks., maI. tyP. lud., XVI. 268. Orłowski Bolesław;. XVH. 287, 288. Orm'icki Witold, XX.XI. 170; XXXIV. 301; XXXV. 184; XXXIX 246, 251. Or-Ot, Artur Oppman, VII. 237. Oroszówna Janina, XXXIII. 154. Orsini-Rosenberg Stan., XXXIII.154. Orszański L.., XVIII. 229. Ort J, or·g·an., II. 147. Ortegay G., ,XXXVIII. 22. Ortitay (Ortutay), J., XXXVII. 354. 355; XXXVIII. 362 Orygenes, Origenes, XXXVIII. 365. Orynżyna Janina, XXV. 143; XXV:I. 125, 153; XXXI. 165...170; XXXV 185; XXXVII. 463. Orzechowski, III. 101, 110; IV. 114, 118, 342; V. 99; XIX. 87; XX. 117, 118. Orzechows~i K., XXXIII. 154. Orzechowski St., XXXIX. 338. Orzelski, XIX. 129, 130. Orzelsk~ Świętosław z Bożejowic, XXVII. 105. Orzeszkowa El., IV. 170; V. 42; XVI. 233,; XIX. 47; XXX. 20'7-211. Oriewski inform, xx.."CI. 31. Osenbruggen E. X. 242, 246, 249, 250; XVII. 321. Osika JÓz., XXXIII. 154. osińska, Maria inform., II, 9. Osińska K., XXX. 11. Osiporwicz, VII. 95; XXIV. 95. Osnawienko-Kwitko G., P. KwitkoOsnawienko, XXXI. 18. Osowiecki S, XXXVI. 22. Ossian, IV. 311. Ossoliński J. M., XXVII. 93. Ossowski A, XXXVlU. 33·8. Ossowski Fel., XXXV. 36. Ossowski Gotfryd, I. 18'7; VIL1. 321; XI.2OZ; XVII 59, 62.. 67, 69, 70; XXI. 257; XXII. 154. Ossowski Stan., XXXV. 184. O.taszewski-Barański K., czł. T. L., n 200. Ostaszewski K., czl. T. L., I. 31-32. OsWić T. IX. 199. Ostroróg Jan, XXXI. 24. Ostrowska Anna, XXXV. 175. Ostrowski Janusz, XXXIII. 154. Ostrowski T, XXI. 127. Ostrowski Witclld organ., XXXV. 34, 35. Ostrowski Włodz ... XXXIV. 142. Ostrowskij W, XXVI. 147. Ostrożyński Wł., czł. T. L., I. 32. Osuchowski, czł. T. L., V. 200. Oswald Richard, II. 77. Oszanin L. W., XXXIX. 79. Otrębski J" XXIX. 197. Otte H., XXII. 61. Otto dr, I. 267. Otton bamber ski, kronik., x;rV. 29, 37, 2,16, 308, 300. Otwinowski, X!XXI. 22. Ovary Zoltan, XXIII. 168. Ovidius Naso, p, Owidiusz, III. 185. Owen, XXXII. 123, 144, 162, 171. Owidiusz Nasqn, p. Ovidius, XI. 2'96, 302; XIV. 57, 72; XVI. 22; XXI 119, 197; XXnI. 11; XXVIII. 3. Ożga W., czl. T. L., IV. 451, 452; V.296. Ożakowicz, czl. T. L.. JX. 112. Ożana Jan, czł. T. L., III. 96. p P. H., II. 78. Paasonen H., XXXVII 440. Pa<:ewiczowa Zofia, p. Hołub-Pacewict:owa }Q{VI. 129, 130, 153; XXVII. 173. Pachman, IV. 23, 249 Paciorek T., czl. T. L., VB. 238 Pa<:zowskyj Mychajło, X. 231; XX 155, 200. Padalica Tad. XXVIII. 136. Padechowicz M., XXVII. 173; XXXI. 170. Padellaro N., XXIX. 205. Paderewski Igna<:y, .I1II. 122; XXXI. 150. Pagaczewski Jul., XIV. 345; XIX. 34; XXVI. 125; XXXI. 170. Pajączkowski Franc., XXXV. 185. Paj.ąk Al., czl. T. L., V. 101, 19!7; VI. 200. Pająk Jan, czt T. L, VII. 238. Pajek Joseph, VUI. 349; XXV. 40, 43'; XXXIII. 10. �967 966 Pajgert J K., XIII. 149\ 150, 152, 154, 155, 157, 160. Palaeky F., IV. 344-346; VII. 239. Pal'iardi J., XVII. 73 Palingeniusz, XX. 84. Palkij S., XXI. 216 Pallan S., XXXV. 10. Pa1kowiez, II. l. Palmgvist E, XXXIII. 137. Palotay G., XXXVII. 354; XXXVJII. 336. Pałezyko,w, XVI. 163. Pałkowska Po" ezl. T. L., VIII. 335. Paukówna P., ezl. P. T. L., ;XXXIX. 526. Paminik J., XXI 215. Pampil Opat, n. 101. Panfil I., XXVI. 143, 147. Panfusow" XV. 142 Pankiewiez J., XXVI. 128. Pankowski L, IX. 2'94. Pankrates EgilpC., XII. 94. PanzerFriedrich, XX. 225-227,,230, 236, 2:42,245. Papaehażi P., IV. 94. Papierm.ann M, XIXVII. 164. PapierkowlSki St., Xx.x~I. 170; XX!XIII. 155; XXXVIII. 365. Papierkowski Z" X,X.xVU. 475. Papini G., XXXVI. 357. Pappenheim, VII. 155; XXXIX. 174 Pappee Fr., I. 146; IV. 157; XIII. 61; XV. 5'3; XX. 156. Pappee Stefan, XXXV. 175. Pappuseh O., XV. 144. Paproeka Maria, VU. 94. Paproeki! Bartosz, L 117; X. 447; XIII. 149-151; .XIV. 22 9; XXVII. 122; XXXI. 126, 127; XXXVIII. 238, ~'50, 256, 257; XXXIX. 306, 316, 3'17, 330. Paprzyc.a H., DX. 98; XIX. 119, Papuziński St., ezł. T. L., VIII. 22~. 1 Paraeelsus, fil. alch., XXVII. 90; XXXVIII 274. Paradowski Józef, XXXV. 185. Paravieini E., XXXIX 488, 491. Parehomenko Vlad., X!XV. 123. Parezewska Melania, X. 351; XIII. 166; XIX 36. Parezewski A. J., V. 322, 323, 326, 3.57, 358; VI. 309, 379, 416; VII. 89, 90, 236,. 237, 329, 331; VIII. 89; TX 91, 311; XIV. 401; XVII. 251; XVIII. 136. Parenti R., XXXVII. 360. Parfanowiez W., ezl. T. L., V. 198. 200; XXXVI. 48. de Paris Gaston, XI. Ill; XV. 171174, 17B, 180, IBl, 184, 187; XVI. 43; X!X. 235; XXI. 167; X:XX. 89, 102-106, 115; XXXI. 20. Pads Pierre, XXXIII. 146. Parkinson John, XVII. Ill, 250, 263. Parkinson R, VII. 62, 00.. Parnell, XXX. 89. Parthey G., :X;X[. 185 Partseh J., L 267; ,ul. 85; XI. 343. Parylak, XIV. 310. Pasek J. Chryz., X. 137, 196, 203, 205; XXXVII. 3U. P.assarge Z., XXXVIII. 5. Pasternak I. dr, XXXIV. 68, 86; XXXiI,X. 288. Pasteur, XXXVII. 337. Pasth, ]X. 145. Pastor I., XJQCVII. 360. Pastrnek F., III. 290; VIII. 91; IX. 196, 199, 421. Pastuszkówna H., XXX. 259. Pastwa J., XXVI 129. Paszkiewicz G., VIII. 89. Paszkiewiez T., XXI. 80 Paszkowiez Ad., XXXIV. 301. Patera, XIX. 66 Paterek, p. Jan z Szamotuł, XXV.46. Pawlikowski Jan Gwalbert, III. 264; Pathe, XXI. 34. XXXI. 150; XXXVI. 74, 75 Patkowski Aleks., XXVII 149; Pawłow L, X!XXVI. 188, 190. XXIX. 182; XXXIV. 301; XXXV. Pawlowiez Bła'żej, El. 374; IV. 49; 185. VII 222; XXIXIX. 587. Patoek Jan, XXXV. 175. Pawłowski, III. 287. Patzelt E .. XXV. 129. Pawłowski B., XX.X!II. 18; XXXV. Paul, IV.312 282; XXXVII. 311,281, 75. Paul H., X!XI. 90. Pawłowski Stan. dr, ezł T. L., .xx. Paulaharjus, XXXVI. 314; XXXVII. 3121 314, 316, 3017; XXIII. 151; 442. X1XVI. 153; XX'X. 261; XXXV. Pauli Jan, I. 117; V. 88; XXXI. 20. 185; XiXXVI. 66; XX'X]X. 2218,251 Pauli Józef, III. 260; VII. 219. Payer Hugo, V 315; XEI. 73. Pauli Żegota, iI. 198, 199, 288; II. 23, 193-196; III. 259, 348; IV. 159, Pa2Jdr-clZ., 387; VI. 2~, 22'4, 27:6,413; VII. 100, 103, 2·36; VIII. 99. 261,400; V. 42, 120, 243, 269; VI Panini, VII. 40; XXXV111. 310. 304; VII. 218, 219; VIII. 136, 445; Pata JÓz., XXX. 246. IX. 2/J:7, 3ill; X. 25'1; XII. 342; Peabody, VII. 287. XV 46; XVI. 2157; XIX. 52; Pearson K., łX]X(l 16; XXVII. 47, 186; XXIII. 150; XXIV. 101; XXVI. XlXiXIX. 425. 14, 15; X'XVII. 125; XXX. 91, 96; Peate I. C., XXXVIIII. 476 XXXI. 76; XXXV 42, 178. Peck Ed .., II. 33. Paulin Jan, XXI. 229. Peeekel, XXX1I 9, 143. Paulidni Paweł, p. Paweł z Pragi. Peet S., VIII. 97; XV. 142. astr., XlXIX. 62. Peez Aleks., I. 62 Paulisz Zygmunt, ezl. T. L., I. 64 Peisker I., XXIII. 164; XXIV. 88; Pauly- Wissowa, XIXI. 106. XXXIV. 46, 17:2-175-, 178 Pausanias, XVI 41. Pekarskij, x.XXVII. 100, 105. Pavic, XX'LX. 174. Pelayo I., XV. 146. Paweł Diakon, XX.XIX. 347. Pelbart, xXX 91, 96, 98. Paweł z Krosna, XIX. 8:2. Pelcza,rski Józef, ezl. T. L., XI. 323, Paweł z Pragi, Paulirin;' Paweł, 423, 424; XII. 95, 96, 96, 101, lOa, X:Xr:X 61-63<. 143, 347, 348; XIII. 75, 78, 79, 81, Pa,weł z Przem.ankowa, VII. 114. 83,'85, 168, 2165,351, 353, 355; XIV Paweł z Pyszkowic. X.XV. 47. 195, 196; XVI. 2'317;XX. 311. Pawełek M., XXXVII. 487, 488. Pelliot, XXXIV. 171. Pawiński A., XXXVII. 170. Pełenskyj Iw., XXXIV 295. Pawiński Ad., ezl T. L., L 24; Ul. Pentianen I., XX:XVTI. 440. 369; V. 2m; XlX. 8, 156; XXVIII. Pepłowski Ant., ezl. T L.. II. 288. 254. Perdti,zet P., XXII. 54. Pawlic.a F., ofiar, XXI. 79. Peregryn, XIX. IW Pawlik M., czl. T. L., I. 32; XXXI.13. Peretiatkowiez Ja'nina, XXXV. 185. Pawlik S, XXI. 57-60, n, 200; Peretz V., XXV. 126. XXIII. 155; XXXIX. 596. �969 Perger, XV. 205. Pergoli B., X!X!XVII.424. Perkowski JÓz., XXIII. 156; XXXV. 175. Perls Henryk, dr, XXVII.192; XXX. 99, 240; XXXVI. 5, 7; XXXVIII. 217. Persowski F. R, XXVI. 101, 153; XXVU. 131. 133; XXXIX. 251. Perszyc A J .• XXXIX. 56 Peschel Oskar, I. 19; XVI. 130; XXI. 83; XiX!XIX. 357, 611. Pessler W., XII. 340; X!XVII. 93; XXVII. 15,1, 200; XX·IX. 207; XXX. 252, 272; XXXVI. 64; X!X!xvrrr. 16, 147, 150, 151, 153, 194, 04; X!XIXJ]X.176. Peszczanskyj W., X!XV. 143. Pes2Jczerowa M. E., XIX!XVIII. 351; )cxXIOC. 422. Peszke Józef, VII. 92', 101, 102; XIX. 36; X!XJX!I.60-62. Petak· Arthur, X. 367; XI. 212; XJXIXV.40. Petazzoni R, X:XViII. 164; XXXVII. 360. Petenz Ign., czł. T. L., II. 200. Peter I, cz1. T. L.. VIU. 335. Peters Stan., X!OCXV.18'5. Petersen, X:XII. 58. Petersen Ern .. XXXI. 170; XXXVI. 295; XXlX1IiX271, 272. Peterson P., V. 373-375. Petewa E., XXIX 207. Petit de Julleville, XIX. 69. Petkovi~ W., X,XiIIX.00. Petneki I.. XXXVII. 355. Petranov~ B., IV. 59, 170; V. 280. Petrarka, X. 366; XXWI. 100 Petri, XVI. 130. Petrie, XV. 141. Petrie FI, XXXII. 119. Pełrikowich J .. V. 2M. Petroniusz, VII. 8; XVI. 12. Petrovic M, XXXVII. 430. Petrovic Peter, X,X!XIV.295. Petrow V. 21, 42; XXXIX. 34. Petrow A, IV. 49, 1~, 168, 169, 392, 400; VII. 23<3;XIV. 349; XV. 209; XVI. 348; X:XVI. 94; XXXIII 8. Petrow N., XXVII. 9. Petrus de Monte Nioris, XXVII95. Petruszewicz K., XXI. 48; XXXI. 170. Petrycy Se::>.,III. 110; X'X 118. Petzner dr, V. 31233-25. Peuckert W. E., XVII 173; XX!XWII. 327. Peyrony, X:XXVIII. 31. Pfaler K A, XXXVI. 314. Pfeiffer L., XXXIV. 2-69. Pfeipfer kronik., XX. 180. Pfimlin A. XXXIX. 155. Pflandler, JL"'{I.164. Pherekydes, XXXVII. 131. PhiladelphulS Egipc., XXX~II. 271 Philomates Wacłiaw, VII. m. Phi egon z Tralles, XXlI. 38. Piaget I, ~XXVI. 165. PiaseckiE., XXIII. 162; XXXIII. l. Piasecki P., XVII. 24, Piasecki Z., XXXVIII. 218. Pi.aścik Franc., XXXv. 1715;XXXIX. 251. Piiątek Jan, czł. T. L., ViII. 238 PiątkQ\Wka Ign., IV. 164.. 170, 260, 435;· VI 119; VII. 95, 126; VIII. 202; XVlII. 104; XIX. 37; XXVII. 156; XXXIII. 157. Piątkowski I., XXVI 129. Piątkowski K., XXIII. 151. Picard Max., XXX. 152 Pictet Ad., I. 104, 108, 109, 111, 184, 187; XXXVIII. 26. Piczeta W. J., XXXVIII. 353. Pic, XXI. 18, 211;XXVI. 30, 32. Piechaczek Domin., XXXV. 185. Piechocka M, XII. 85. Piechówna Magda!., XXXIV. 295. Pieciukiewicz M., X'X!X. 272. Piekarski A, XX'XVI. 20. Piekarski Edw., XXV. 143; XXXI. 170; X.x'XVIIJI. 212. Piekosiński Fr., II. 189; III. 83, 84, 189, 190; V. 245; VII. 100; X. 217; XUI. 61; XVII. 259; XIX 145; X,X. 156, 160; XlXI. 130; XXIV. 105; X!XV. 23; XXXVII. 283. Piela Paweł, czł. T. L., IX. 208. Pieniążek JÓz. XXXIV. 295; XXXV. 185. Pieniążek S., czł. T. L., IX. 112 Piepes Jan, czł. T L., III. 285, 290. Pieradzka K., XXXVII. 162. 170, 172 Pieskówna L., XXXI. 170. Pietkiewicz Cz., XXVI. 147; XXVII. 138, 141, 173; XXX. 14; XXXI. 170; X,X!XJIII.155; XXXIV. 269, 295,. 301; XLXXVI. 3~7. Pietk1iew.icz Ka-zim XXXVI. 397; 412, 484, 486, 49(); XXXVIII. 451; XXXIX. 550-1$62, 568. Pietkiewicz M., XXV. 126 Pietkiewicz Zenon, X. 472. Pietraszewski J., XXI. 65; XXVI. 154. Pietrow A. L., I.X. 422; XVII 29 Pietruszyńska Jadw., X'XiXV. 185. Pietryko!Wski Tad, x,XVI. 147; XXx,I. 171. Pietrzykowski J., VII. 235, 23&. 338; VIII. 222; X. 23"1,470. Piette Ed., V. 293. Piękoś Dominik, inform., XIV. 171. Piętka czł. T. L., VI. 414, 415. Pigoń Stan, XX]X. 16'1, 162; ~X!XVI:I 329, 334; XXXVIII. 4'58. Pigorini, XXXVII. 423. xxxvtr. PikuIski Piotr, czł. T. L, 1.224. Pilat R, IV. 48, 154; XIX. 94; XX. 154 Pilawska Fr., XXXIV. 301. Pilchowski Dawiid, XXXI. 30. Pilchówna Maria" XXXV. 176 Pilk I., Ul. 374. Pilna cek, XXXIX. 426. Pinard, XXI. 269. Pinard de la Boulaye H., XXXVI. 138.. 148, 153; XXXVII. 38, 66, 3'98, 400. Pinches, XV. 141. Pinda'r, XXXVIII 127, 136-138. Pineau P" VII. 79. Pineau Leon, VII. 84, 85, 37. PiniJ Tad., IV. 238; V. 101; XI. 323. Pinkowska A, XXXV. 176 Pinoczi Hieronim (PoHarca Micigna) XXVII. 93, 94. Piosik, XXXI. ln. Piotr, IX. 58. Piotr Wielki, XXXIV.182; XXXIX.7. PtQtr z Rybna, Xr:X 12:2. Piotrowicz Stan., XIII. 129, 232, 255, 263. Piotrowska Maria, z1bier., XI. 421. Piotrowska Zofia. XXXv. 13. Piotrowski A, XlI. 1M, 205, 329. Piotrowski Jan, II. 276; VIII. 335; IX. 286. Piotrowski M., XXVII. 173. Piprek J.. XXI. 93', 94, 96; XXlU. 89, 184, 185; XXVHI.95; XXXIII. 155; XXXVII. 276. Pirchegger S, XXV. 125. Pirquet, XXI. 164. Pischel R., XXXIV. 2. Pisiewicz Teodor, VII. Ill; VIII. 224. Piskorska H., XXXVI LI. 452. Piskorski S.• XXIX. 91; XXXI. 49. Piskowski H., XIII. 155. Pisz J., wyd., XXXV. 10. �970 971 Pisz W., XXXVII"!. 266. Pit Riv., XVIII 230; XXI. 92. Pitagoras, VI. 114; XVI. 320; XXlI. 35. Pitolówna M., XXXIV 301. Pitre Giuseppe, VII. 82, 88; XVI. 355; XXI. 178; XXXIII. 17; XXXIV. 88, 117; XXXVII 422, 423. Pittard Eug., XXXVIII. 471; XXXIX. 484, 486, 49,9, 500. P1warski A., XXXVII. 371, 372 PiwQcki Ksawery, XXIX. 1, 191; XXX. l; XXXIV. 295; XXXV. 185; XXXVI 164, 165, 167, 172175, 179. 180; XXXVII. 463. Piwkowski A, ofiarod., V. 391. Piacjukevic Marian, XXXV 176. Plachtowicz, II. 2. Planżanka, XXXV. 185. Platon, m. 97; IV. 3\31; V 274; VI. 114; X]1X. 123; XXII. 40, 147; XXIII. 4; xxxvm. 3,10 Platter6wna Emilia, XII. 183-186; XX,I. 136, 147. Plautu,s, VU. 207, 208, 212, 213; XXI. 1 97; X,x.u. 6. Plechanow G., XXXIX. 2. Plenzat K, XXIX. 1217. Pleszczyńsk;. Ad., I. 188; IV: 260; V. 43; VI. 411; XII. 268; XV. 71; XVII. 33; XXIV. 99; XXXIV. 269; XXXV. 66--7:2, 74, 75 Pleszczyński K. H., VII. 94. PIes N., )QL~vn. 4135. PIewińska Zofia, XVI. 229. Plich6wna Maria, XXXV. 185. Pliniusz, Plinius, X. 263; XV 29; XVI. 17; XIX, 125, 148; XXI. 190, 196; X.XII. 35, 37-3~, 47; XXVI. 70; XXXViII 282, 290; XXXVIII. 233, 2'39, 246, 247; XXXIX. 308, 324, 300, 357. Plischke H. XXXVI. 351. 1 Ploix, VII. 83. Ploss H., I. 152; IV. 180; V. 51; ViI. 202, 227; VII. 63; XIII. 57 Plucińs'ki, XXXVII. 213. Plutarch, II. 298; III. 214; IV. 180; V. 51; VI. 2'02, 227; XVI. 320; XXIII. 13; XXXI1.10o, Plutyńsk1 Ant., czl. T L, V. 200. Płachetko, I. 63. PIatkowski J" XX,XI. 171. Plochocki M., czl. T. L., l. 32. Plug Adam, X. 395'-397, 399, 440. Pniewski Wład, XXx,. 260; XXXI. , . .C , ln. Pobło~cki G., V. 320; VI. 33, 84; VII. 96, 97; XVI. 416; XX 29 5; XXXII. 96. Poczęto wsk a J., czl. T. L., XXI. 71, 75. Podbereski, IV. 46, 383; V. 36, 190 Podczaszyński, XXXI:X. 580. Podenzana G•. XXXVII. 424 Podgóreczny I., X:XXVIU. 462. Podgórska Mar., XXXI\II. 155. Podgórski I., czl. T. L., VIII. 335. Podhorski K., X:XI. 42. Podkowińska Zofia, XXII. 155. Podlacha W., IV. 23,8; XXVI. 125; XXXIV. 277. PodhosJcl. JÓze(. :x.x.VI. 1215. p.o'dtatrańsky-Uram G., V_o242, 248, 25,2, 254, 297, 303, 3~.. 306. Podwórzecki Jan, astrol., X,XVII 60, 85, 86-00. Podżorski. Andr., XXXI'll. 155; XXXV. 176. Pogats'Cher H, XXI. 228, 229. Pogodin A., .III. 288; VIII. 223; XXI. 152; x:~X. 215; XXXIV. 48, 58; XXXVI 99, 100; XXXVIII. 349. Pogonowski J., XXXIX. 147.426,427, 443. Poitou, VII. 87. 1 , ' , ,, ", PokIateck'i Stan., XIX 111; XXVII. 78, 86, 9}, 96; XX!XVIII. 264, 271. Pokornowa W., .x;.X:XiVI.395. P,Q'korny R, XXX,VI. 384. Pokrowskij E. A., XXXIII. 11. Pokrzywnicki, inform., XXII. 118. Pol Wincenty, I. 62; III. 379; VII. 203; XI. 46; XlII 1711;XVI. 262, 269; XVIII. 134; Xx,. 293, 302; XXIII. 150; XXX. 193; XXXV. 2·2;XXXViI 22,3,,226,250; XXXVII 161; XXXVIII 306; x.."CXIX. 368, 584. Polaczek St., I. 188, 224; III. 289; IV. 346; V. 3'7" 182, 184, 197, 288:. 289; VI 219, 2:21, 314; VII. 110, 111. 234, 235, 338; VIII. 109, 110, 221, 331, 333, 390; IX, 103" 87; X. 235, 2:37,238, 470; XtXIiII. 152; XlXV. 48" 88; XXXV. 64, 74, 75; XXiXVI 47; XXXIX. 586, 589. Polaczek T., VII. 33.a. Polaczkówna H, XXII. 162; XXVI. 4 Polakiewicz M., XXXVIIII. 432, 45'1, 462, Polaszek Maria,XiXIX 163. Polek" I. 154 Polek Jak., czł. T. L., I 32 Polek Johan, XII. 336, Polewoj M·, XXXVI 97, 99. Polgar, wódz Cyganów" XXXVIII. 263. P~Ubjusz, II. 107. PoliJkowski I., XXlXVII 459,*170 Polikrates, XXI. 196; XXII. 41, 42. Poliszk<iewicz Wiktoria, XXXV 185 Polites,. XXIH. 14. Poliwka Jerzy" II. 9, 31, 95; nr. 288, 289; IV 115, 23'7, 346; V 88, 100. 185, 193; VI. 2, 223, 277, 320.,365, 368, 369, 370, 372., 412; VII.92, 93, 2118, 235, 237; VIU. 91" 212. 330, 444; IX 198, 199, 3'1l. 417, 421, 42'7; X 228,232, 239, 364, 461; )CI. 110, 322, 417, 43~, 437, 439; XII. 87; XVI. 113, 114; XXIII. 173-175; XXV. 88, 120, 122; XXVI. 110; XXVII. 2, 26, 30, 124, 194-197; XXVIII. 187, 207; XXIX. 126, 127, 132; X)cX. 83, 109, 128, 260; XXXI. 20. Polkowski Franc" XVI, 318-320; XXV:III. 175. Pollak Hans, XVI. 160, 162. Pollak Ludw, XX. 48 Pollak Michał, XXXV. 34. Pollak Roman, XXXV. 176. Pollaschek Kirchnerowa Maria, J{."CXV.14, Pollek Stan., XiXtXV. 13. Balluks, V, 17'9 Polonec A, XXXVII. 35:1; XXXVIII. 31'16,357. Polony Tad., czl. T. L., V. 200. Poloszynowicz, czl. T. L.,. IV. 118, 23:5. Połotnicki Tadeusz, czl. T. L., VII. 238. Połujański Al., XXXI. 114; XXXIX. 362, 365, 366, 37~, 37:8,385. Pommer Józef, XVI. 160, 161, 410; XXl. 36, 165" 168-<9. PommeroI dr, XiX. 225. Pomorski, XXVI. 141. Poniatowsk'l; Józef, II. 266; XXI. 140; 'XXXVI. 92. Poniatowski Stan., prof., XXI.16, 70, ~86, 912;XXIII. 19, 20, 25,' 27, 32, 413, 113, 149, 1517, 178, 180; }CXV. l, 143; XXlVI. 125" 1219,154; XXIX. 129,200; XXX. 238; XXXiI. 145; XXXIII. 155; XlXXIV. 269, 27g; X.XXV! 5, 19------23', 29, 32, 35. 107, 108, 115; XtXXVII. ~2, 4J..,42, 68; XXXVTII, 28, 204, 214, 216, ~l. 223, 452; XXXIX. 180,526, 600. �Ponikło Z., czł. T L., VIII. 335. Ponornarew, XXX. 90, 115 Pontanus Michał, V. 322, 329. Poole Stanley Zane, VII. 297 Popiel J., XXXIX. 594. Popiel Leon, XXXIV. 142, 154, 187; XXXVI. 7, 409; XXXVIII 217; XXXIX. 454. Popiesek S., IV. 94. Popiołek Franc, XXXIV. 295; XXXVIT. 2,26. Popiołek G. M. K, XJXIX. 172 Popiołek L., XXXVIII. :17 P::l'pliński I., XXXVII. 143. Popławski, xx: 305. Poplawski M. St., XX!I. 148, 150; XXXIV. 301 Popow A I., XXXVIII. 353. Popow M" IV. 31; IX. 283; XXXI. 170; XXIXVII. 3'51. Poratyński J., czł. T. L, XXI. 272276; XXXVI. 5, 66, 75. Porazińska Janina, X,XVI 110; XXXV. 11, 185. Porernbski G•. czł. T. L V. 101, 197. Porębowicz Ed., czł. T L., VII. 238; IX. 300. Porfirogeneta Konst., X. 132, 147150; XXXIV. 174. Porfiryusz,. XV. 190. PosejdO'nios, XXXV1.35O, 351. Posnansky, XVIII. 233, 234; XXX.9. Posner S...XI, 340. Posnet, IIii'. 213, 214. Pospech J., V. 308. Pospiszil Frant., XVII. 115; XXVI. 128; XXXI. 162; XXXIII. 155. Possel Joach •. lek. nadw. Zygm. III., XXVII. 105, 115, 121; XXVIII. 134, 135; XX]~. 58, 59. Post A H,,; I. 36, 39, 182; V. 84; xxxrx. 159. Postel Paw., XnI. 98. Postuła J., XXVI. 154. Pościorz Kazimierz, inform., IX. 258. Pośpiech AIL XXXV. 185. Potapow L. P., XXXIX. 90. Po'tebnia A, XVII. 2,1;XX. 187. Potechin I. I., XXXVllII. 343, 345; XlX:XI'X. 13, 26, 416, 417. Potkański Karol, red. "LUDU", II. 81, 83, 102, 374; III. 370, 387; IV. 336, 337; V. 239, 243, 296; VI. 130, 302; VIII. 172, 168, 394, 432, 434; IX. 253, 298; X. 3, 115, 131, 135-137, 142, 146, 218, 344, 447; XI. 51, 92, 195, 316, 317, 322, 440; XII. 97: XIII. 348, 349; XVI. 217, 281, 392; XVIII. 65, 224; XX. 156; XXIII. 150, 152, 160; XXV. 19, 20, 26-34, 39; XXVIII. 163; XXX. 9; XXXI. 85; XXXV. 11, 37; XXXVI. 40, 41,45,46, 53; XXXIX. 170, 595. Potken I., x/XiXVIII. 370. Potocki, I. 21; VII. 39. Potocki Adam, I. 195. Potocki Jan, TlI. 94; VIII. 211, 444. Potocki Wacław, I. 117; V. 39; VI. 325; IX. 145; XI. 280; XV. 59; XVI.42; XX.86, 177; XXIV.9496, 103; X;XXI. 121-126-127, 134; XiX/XIX. 3~9. Potratz, XXXVlIiL 38, 42, 43. Pottier E., X'XU. 100. Potworowskil. XXXVII. 157. de P~let, III. 119. Poulsen Fr., XXIlI. 47. Povell I. W., V. .293; VIII. 205; XVII.6. Powdermaker H., XlX:XVnI. 397. Powodowski Hier., XJX. 117; XXXI. 13, 20, 21. Poznański S" XIXVII. 137. Poznański Zygm., czł. T. L •. I. 32. Późniak Włodz., XXlXV. 185. ,.0;; . ...•..•... Pracki Witold, VII. 96, 224; XII. 275, 2?6; X.IV. 90, 201, 221, 306; XVI. 235; XViII. 1~1-13~; XVIII. 139. Pracz Iwan, XVI. 163. Pradel Fritz., XV. 144. Praetorius, XXII. 6. Pra,głowski Robert, XlIII. 263. Prahov, XX:IX. 199. Prasek V., VII. 98. Prato Stan., V. 369; VII. 80, 85, 3.24. Prawdzie Celestyn Aureli, XIII. 153. PraZak V., XXVI. 127; XOCVII. 199; X;XJIX.200; XXXVI. 369; XXXVII 351, 352; XXXVIII. 356. Preen H., V. 178; XV. 145; XXIII. 19. Prek Ksawery, maI. typ. lud., XXXI. 66, 70; XXXiVI. 371, 37.2; XXXIX. 576, 004. Prel du, XIV. 202. PrelleI', XXXIV. 13'1. Prenn H"l XX. 294. Preobrażeńskij, XXXIX. 3. Preston I. P., ~XX!I'X. 288. Presern, XXx. 265. PrettenhtO'fer E., XiXiV. 1209. Preuss K Th., X'XII. 149; XCXXV. 199, 200. BI1ęgowsk'i P., czł. T. L., V. 101. Pribula Jan, XXXV. 185. PriklonskiL XXXVII. 101. Princep James, VIII. 2'98. Pripuzów, XXXVI'I. 125. Priscian Teod., x...XIII. 12. Pritcha,rd E. E., XXXIX. 184. Proboszczowicz Piotr, astrol., XXVII. 84. Procajłowicz E., Xi. 324; XVII. 419. ProhaS'ka, III. 100; XIII. 61. Prokopius, VIII 343; IX. 285; XIII. 93; XIV. 63. Prokunin. XVI. 163. Prokwi,t M., XXXVII. 181. Propp W., XXXIX. 28. Proudhcn, XXXVIn. 10. Prousek, II. 76. Prohle, V. 182, 183. Prahle H., II. 11, Hi. Prus przezw. Janiszewski Mateusz, XXx.rn. 25. Prus Konst. .. XJXV. 112; XIXXI. 171; XXXIV. 301. Prusek W., czł. T. L., VIII. 335 Prusiewicz A, XXXI. 171. Prusik B., XIII. 158. Pruskówna M., rysown., IX. 207; XI. 171, 188; XII. 99; XXXV. 13. Pruszczyk F., XXVII. 147. Priifferowa-Znamierowska Maria, p. Znamierowska Priifferowa, .xXXVIl. 455, 456, 474-477; XXXVIII. 230, 464; XXXIX. 464, 53,1, 625. Pryhoda M., XiX,I,X. 163. Pryłucki, XXX. 235. Przestrzelska Zygmunta, XIII. 343. Przewalski. I. 6. Przeworski St., XXiVI. 127; XXXI. 17,1; XXXV. 185. Przeździecki A, X. 218; XIII. 14; XIV. 20, 64. Przyborowski JÓz., I. 219; V. 364; X1XJI.258; XXXIX. 413. Przyboś Jul., XXXI. 171. PrzY'byls}{liJacek, XXIX. 60, 61. Przybyła Jan, XXX,I. 171. Przybyłowski W" X. 421. Przybysławski Wł.;.. r. 63; II. 92, 93; III. 91; XIII. 262, 263; XVII. 70, 84. Przybyszewski st., VI. 399. Przyjemski F., XXXVIII. 4501. Przyłuski Jakub, III. 110; XX. 117; XXXIV. 4, 18. Przypkowski Jan, XX" 59, 127. PszczółkowS'ka Jadw., X. 352. �974 975 Ptaszycki st., VII. 30i IX. 422; X. 351; XIX. 92, 110; XiXVII. 3, 6. ptaś JÓz., XXX. 193. ptaśnik Jan, V. 365, 391; VII. 235, 236; VIII. 110; XIII. 61; XXIV. 105-6; XXVI. 141; XXIX. 178, 179. Ptolemeusz, 1. 112; lU. 376--378; XXIV. a2; XXVII. 83. Ptuj,., .XXX. 236. Pucci-oni, XXXVII. 362. Puczyński P., XiXV. 143. Pudłowski Stoka, XX. '128, 151, 163. Pufendorf S. von, XXXVI. 185. Pulido Angelo, XV. 146. Pulikowski Jul., XXXII. 196; XX-XV. 176. Puławski Fr., IX. 19'5. Pulawski Kaz., XiXVIII. 228. Pumierus A, I. 20. Puppe WI., XiX!. 42. Purkyne Cyryl, XXII. 162; XXXVII. 145, Pursglove Wiliam, XXXIII. 137. Puryszkiewicz, XJXXłX. 46. Pusborg, kronik., X. 111. Pusch Gotlieb, Pusz Jerzy, III. 264. PusS!rumn Krzysztof, XVI. 39; XVII. 191, Puszet Ludwik, X. 127; Xl. 203, 204, 327; XVI. .287; XVIII. 4; XXXVIII. 217. Puszet Z., X. 126. Puszkin Al., XXXVI. 101; :XXXVIII. 349. Puteo Paris de, XXV. 15. Puzynina G., XEI, 150. 156. Pużylow, Ill. 284. Py,pin A., I. 195; IV. 33; VI, 319; XXXiVI. 100. Pyrek I., VII.!. 335; XI. 197; XII. 249. Q Quatrefages, IV. 60; VI. 2 17; VIII. 9'5-97; Xx...'X,lX. 79, Querat Fr., XiI. 2'83. Quezon M., XXX.VII. 387. Quetelet L. A, IV. 67; XXXVI. 354. QUinet, VII. 80. Quiting Ar., XVI. 360. Quitzmann. XII. 3'39. Quizos, XXXViII. 377. 1 R Raabe Henryk, XXXVII. 475. Rabczańs'ki Włod., czl. T. L., VIT. 112. Rabelais, V. 373. Rabiej Zofia, ,X1XXIV. 301. Ra'binowicz M., XXXVIII. 204. Rabowski, Ferdyn., XXX. 201. Racan, XIX. 49. Raciborski Aleks. czl. T. L., I. 32. Raciborski Jan, czl. T. L., V. 200. Raciborski Ludw.,. czl. T. L., I. 144. Raciborski Marian, X. 458; XXI, 50. 51; XXXV. 33. Racki Fr., Ul. 378. Raczyńska Róża, org., VI. 180. Raczyński Edw., org., ,XXXVII. 142. Raczyński Jerzy, XXXIII. 155. Radczenkowa Z., XVII. 23; XXVII. 15.6. Rademacher, I. 184; XVI. 20. Radie Ant., III. 367; IV. 349, 445; XXXVII. 434. Radimsky I., XXXIX. 427, Radin, XXXVII. 3'8, 68. Radiszczew, XXXlX. 49. Radlicz Halina, XXXV. 185. Rad1ińska Helena, XX:~X. 125. Radliński I., IV. 447; VII. 336; VIII. RadlowW., IV. 447; XVII. 260; XXV. 4. Radolińscy, XXVIII. 2B. Radomski B., czl. P. T. L., XXXVIII. 451. Radomyska S., XXXIV. 302. Radon, VIII. 397, Radonic I., IX. 199. Radonovic V., XXXVII. 431. Radulesco Andr., XXXIX. 159. Radvanwic ' V., XXXVII. 437. Radwańska L., czl. T. L., VI. 224, 314, Radwański A., VII. 20. Radwański Jan, VII. 325. Radwański P., XXXIX, 580. Radymiński M., astrol., XXVII. 80. Radzikowski Eljasz, Walery, Stanisław, I. 53; II. 77, BO, 81, 84, 9tl, 122; III. 190, 288, 381, 384; IV. 235, 442; V. 89, 98, 179, 196, 255, 287, 288, 320; VI. 3, 96, 193, 196, 197, 198, 218, 219, 222, 314, 413, 277, 303; VIII. 99, 111, 161, 218. 220, 322, 32·3, 3.30; I,X,. 100; XII. 195, 196, 325" 327, 346; XV. 214; XVII. 20, 112; XVIII. 70; XXIV. 108; X,XV. 79; XXIX. 157; XXXI. 91, 149, 150; XXXV. 14; XXXVI. 2.23; xtX..'XiIX,590, 5191. Radzimińskj, J., XXXI. 171. Radziszews~i B., XXXVI. 76. Radziwiłł, XXXVII, 264. Radziwiłł Al., Stan., IV. 262, 264. Radziwiłł Albrecht, XXXI. 104. Radziwiłł Karol, XXXIX. 317. Radziwiłł Jerzy, XIX. 127. Radziwiłł Mikołaj Czarny, III. lOB, 109. 116. Rafaez Józef, XX. 303, 3-10; XXI. 78; XXIX. 110; XXXIX. 170, 596. Ragie A, XXXVIII. 3,64. Ragin T. XXXVIII. 395. Rainey Fr., XXXVIII, 39B. Rajaczye, IX. 233. Rajewski W" X!x:.XVI. 395. Rajewski Z. A., XXXVI. 376. Rajn, XV. 174. Reinold W. pseud. Korotyński W., XNI. 373, Rak, II. 309. Rakowiecki I., XXXVI. 102. Rakowski dr, XI, 187. Rakowski K., XX. 156. Ralston, VII. 83. Rampol1, XiXI. 106, Ramstedt 1. G., XXXVII. 442. Ramult Stef., I, 29, 30, 32, 61, 222, 2:23; fI. 89, 90, 182, 200, 287, 374; III. 89-92, 190, 38,5; IV. 106, 235; V. 199, 325; VI. 84, 95, 97, 310, 311; VII. 97, 3ero; IX. 9'1; XI. 321; XVI. 235~ 416; XIX. 313; XoXIX. 161; XXX. 2518; XXXIII, 155; Q{.,"OCV1. 35. Ramultowa Maria, czl. T. L., 1. 32. Ranft, XIII. 2,9:2. Rank otto, XVIII. 234; XX, 228, 22:9. Ranke Fr., XXXIX. 485. Ranke K., XXXVII. 4. Rantasalo V. A, x:."CXVII. 438, 441. Ra-packi1 I, 62. Rappaport Samuel, XXXI, 160. Rappold, XVI. 20. Raschke G., XXXIX. 282~ Rasmussen Knut, XXIX. 136. Raszi, XXI. 201. Raizel Friedrioch, XI. 34B; XV. 10, XJXI. 84, 91; XXIX,. 174; XXXII. 157; XXXVI. Ill, 218" 355, 356; �9?'l .'1 ", XiXXVII. 301; XXXVIII. 13, 14, 16, 17, 24, 2Q4; XXXIX. 2, 335. Ratzki Tcmasz, XIXVII. 93. Rau Charles, V. 293. Rau P'o XXIV. 130. Rautenstrauchowa Lucja, III. 260. Rawdon'i!kas W. I., XXXI.X. 51, 59, 60. Rawicz Witanowski, p. Wltanowski Rawicz, XIII. 263. Rawita Gawroński Franc., p. Gawroński Rawita, II. 94, 95; III. 61, 138, 149; VII. W3, 233; XI. 95. Rayski KietHcz Konst., mal. p. Kietlicz Rayski, XV. 71; XXX. 180; XXXVII. 222, 224, 230, 235: XXXIX. 589. Rebczyński Wł., czl. T. L., I. 82, II. 92, 93, 287, 374; III. 89, 90, 190, 284-286, 385; IV. 107, 114, 235, 341; V. 90, 196; VII. 234; XX. 313. Rechowicz Kazirn., XVII. 1. Redfield Robert, XXXVIII. 394. Regner, H. XXIX. 207. Rehman A., czl. T. L., I. 24, 30, 32, 61.. 2122; II. 91, 92; III. 91, 284, 385; IV. 2,3·5;VIII. 438; XI. 340: XiX. 313; XXI. 53; XXXVI. 4,0. Rehor, I. 223, 224; II. 146; XXIX. 109. Rehsener Marie, I. 56. Reichan J., maI. typ. lud., XVI. 267. Reichel Franc., rx. 2'6. ReicheI'M., XXX. 269. Re'i'chmanówna, czł. T. L.. II. 2Sl!. Reimann F., XVII. 19. Rein, I. 154. Rejnach A. J., XV. 142. Reinach Sdl., XVI. 159; XXI. 196; XXII. 41, 42; XXXII. 107, 108, UR., 128, 139, 158, 167, 172. Reinert, XXVI. 37. Reinferd, XV. 187. Reinfuss Roman, XXXIII. 82; XXXIV. 152; XXXV. 176, 185; XXXVI. 82, 222, 370; XXXVII . 160, 162, 172, 195, 225, 228, 348, 444, 445, 458, 475, 476; XXXVIII. 217, 331, 340, 342, 431, 451, 453, 458; XXXIX. 251, 524, 570, 600, 625. Reinhold J., XV. 169, 170, 171, 174; XVI. 215; XXIII. 157. Reinhold M., XXXVI. 315. Reinkens J., XVI. 16. Rein.nann F.o XVI. 16. Reinsberg-Dtiringsfeld, II. 201; VII. 325; XVI. 16. Reiske, XXI. 229. Reiter J., XVI. 335, 441. Reiter M., VI. 4116. ReLter P., XXX'VIII. 397. Reiterer Karl, XVI. U5. Reiterowski W., czł. T. L., V. 200. Reitzenstein R., XV. 29;' XVI. 26, 156. Reizes J., XXVIII. 53. Rej M. Rey, IV. 44; VII. 32, 36, 93, 146, 147; X. 200; XI. 16, 127, 128, 304, 305; XII. 327, 328; XIV. 7, 347; XIII. 10; XVII. 22, XIX. 54, 58, 91-96, 98, UO, '115; XX. 6, 10, 11-13, 14, 20, 38, 48, 60, 87, 88, 70, 92, 93, 100, 107, 109, 114, 116, 117, 119, 130, 132, 135, 140, 143, 150, 163, 169, 177, 188, 189, 193, 196; XXVII. 108, 110, 124, 127; XXX. 88, 91, 95-98; XXXI. 12, 13, 124, 126, 127; XXXVIII. 235; XXXIX. 309, 331. Rek I. S., II. 79. Reklewski, IV. 37. Reljkovic I., XXXVIII. 365. Rellini U., XXXVII. 360. Rembacz, czl. T. L., IV. 451, 452; V. 99, 100, 290-292; VI. 221, 318; VII. 238. Rembowski Jan, XXX. 162, 166. Remer I., XXXVIII. 440. Renan Ernest, I. 235. Renel Ch., XXXII. 107. Reszetucka Wł., XXXIII. 155. Rettinger" I. 62. Retzius A., XXI. 98. Reumann, I. 41; XXXI. 26. Reuschel Karl, x:...X. 216. Reuss A. L., V. 24!2,245. Reuter Fryder., XIII. 157. Rewakowicz - ofiarod., VII. 328. Reychman Jan, X:XX]!I. 154; XXIXlIV. 296; XXXVIII. 350,. 357, 300; XXXVIII. 3'57, 451. Reyman T" XXXNIL 47·6. Reymont Wł., L 18:6; XXX,I. 167; XXXV. 70; XXXVIII. 14. Ręgorowicz Ludw., XXXV. 176, 185.' Reville ALbert, XXLI. 158; XXV. 38. Rhamm K., XVII. 1~181; XXIV. 87. Rhamnik K., XVI. U5. Rhode I. G., I. 108; XXXV:I.I. 299. Rhys T. W., XXXIV. 2. RiabiniJn Jan, XXVII. lU. Richards A. I., XXXIIX,. 212. Richardson I., X:X:XVI:Il. 393. Richling, II. 1818. Richter, VI. 300. Richthofen B., XXXVI. 351; . XXXVII. 362. Rieder O., I. 131. Rieger L., Ul. 88. R'iegl Alois, I. 2'4, Riegler Ri'chard,xXV. 51. Riehl, I. 40. Ries I., XXXVII. 314. Riess Clara Ern., X:XIII. 3, Rietsch H., x...'X:I.178. Rieux-Pont A., X. 341. RiJmskij-Korsak()w;, XVI. 162, 163. Rinczen, XXXVUf. 3'W. Rindfleisch J., II. 283. 62 Lud - Tom XL Ringerblum E., XXXV. 185. Rink, XXI}G. 137. Ripley, XI. 84, 98. Riquet Mich., XXX!X,. 155. Ristelhlliber, VII. 80. Riitlich" I. 258. Ritter R." XX XVII. 129. Ritterhaus Ad., XVI. 3fi,9. Rivers, XVIII. 22-24, 231; XIX. 161, 169; XXI. 92. Riviere G. H., XXXVIII. 470, 471; .xXX'IX. 483. Rizner, II. 80; V. 315-317. Rizzi O. M.,.,XXXVIU.3n. Robak Tomasz, IX. 258. Robak'idze A. I., XXXVI'II. 349; ,XXXIX.96. Robert Mnich, XV. 181. Robertson Smith, XL'C. 169. Roberts W. E., XXXiVIII. 401. Roberts Frank Jun. XXXVHr. 624. Robespierre M., XXXVI. 141. Robinso)m I., I. 183. Rocco Alfred, XXIX. 201. Rochholz .. II. 100; V. 31711;XII. 339. Rodakowski H;, maI. typ. lud., XVI. 270. Rodenburg J., XVI. 359. Rodoczenko, IV. 341. Rodysowa Maria, X. 127. Rodowsky BaWOl', XXVI. UO. Rodziewicz E., XXVI. 147. RQediger E., XVI. U4. Roediger M" XV. 144. Roehl E., I. 266. Roepel, XlII. 61. Rogalius, astr., XXVII. 86. Rogala Fr., XXIII. 162. Rogalski L., IV. 35. Roger Jul., V. 21, 42; VI'!. 233; XI. 110; XVI. 103; XXiV. IlQ, Ul; XXXII. 4!1; XXXIII. 140. Roggevenn, XXXVII. 377. �978 Roginski!j I. I., XXXVIII. 354; 'XXXI-X. 424. Rogowski J., VII. 328; XXVI. 90, 147. Rogozmski I., zbiory, XXI. 53. Rohde E., XV. 21; XVI. 24; XVII. 101; XX. 207. Rohde O., XXX. 89,,:96. Rohrbacher, XXI. 111: Riahrer E., XXXIX. 496. Rohrer Józef, XXXVIII. 289, 290, 296. Rohsener Mar1ia, XVI. Ill. Rokicki! Jan, mal. Iud.., XXX. 152, 204; XX~~VI. 395. Rokossowska Z., V. 43, 44; VII. 223, 232; XX'XIrI. 28. Rolland E., VII. 82; XXXIII. 17. Rolle Karol, czl. T. L., II. 288. Rolle Michał, ezł. T. L." II. 96; X. 1:28. Rolny, ezł. T. L." VI!'!. 99. Rolny M., czł. T. L., I. 32. Rolny W., czl. T. L., V. 385; X'XI. 2'111- 17ti; XXXVI. 66."75 Romanes, IH. 220. Romaniszyn" XXXI. 150. Romankówna M., XiX'XVIII. 458; XXX]X. 412, 590. Romanaw E., IV. 33'9; V. 88; X. 37'5---376; XXVII. 157. Romano~icz, III. 198. Romanowska E., XXXVII. 455. Romanowska Maria, XOOXIV. 302; XXXV. 176. Romansky, XXVI. 127; Romaszkan, czł. T. L., l. M. Romer E., gr, IV. 235, 237, 238; V. 199, 286; VII. 95; XXII. 162, 163; XXIII.150, 151; XXVI. 96; XXVII. 185; XXIX. 198, 199; XXX. 261; XXXIV. 194; XXXVI. 40, 69. Ronge Emanuel de, II. 332. 9'79 Ronsard, X:lX. 114. Ropelewski T., organ., XXIX. 183. Rosacjus Adam" XILI. 150. Roschner, XXX:II. 119, 138, 145, 151. RosOQe I., XVIII. 44, 45. Rose Jul." XVIII. 234. Rosen, XXX. 106. Rosenbaum A., XV. 146. Rosenberżanka Anna, XlIV. 195. Rosenblatt J., XXVII.' 61, 67. Rosenmuller, XXI. 172. Rosenvinger KolderUJPP. XXXIX. ln. Rosmski BOlesł., XXVIT.!Y5,( 18'3" 187, 190; XXXlVI. 7,8; XXXVIII. 480. Roskoff, XIX. Ill. Ross E. A, XXXVI. 147. Rosseger, X. 2,79. Roshandler Salomon, ezł. T. L., X. 470. Rossi J. B., VII. 298; XXI. 105----108, 110-112. Rossieres R., VII. 85; XXII. 140. Rosso G., XXXVII. 358. Rossowski Stan, ezł. T. L., IV. 114, 118 Rostafińsk~ JÓz., I. 187; VI. 222, 320; VII. 31, 38; XI. 320; XIV. 225; XVI. 290; XVII. 19;XIX. lIS, 147; XXVI. 147; 'XXX. 207-210; XXXI. 93; XXXIV. 46, s.7 58; XXXV. 63, 00, 66, 70, 71, 72. 75; XXXVI. 34, 3'82; XXXVII. ISS, 282., 298; XXXVIII. MO, 318, 3-19. Rostowski Dymitr, XXXI. 50. Rostworowski A. 1l. V., .I'lL 189; XXII. 137; XXVIII. 214, 223; XXXiI. 66. Roszko Emanuel, XXXI. 171. Roth Walter E.,XIV. 311; XVII. 45. RiCltter, ezł. T. L., V. 195,\ Rotterdamezyk" P. Erazm z Rotterdamu, I. 20. or I Rouse Irw., XXXVIII. 396. Rousseau H., XXXVIII. 333. Rousseau Jean Jacques, rII. 185. 281, 283; X:IV. 187; XXI. 82, 166; XXX:VI. 89 141, 185, ~2; XXXIX. 153. Rousselot, V. 177. Rowid Henryk, XXIX. 109, 110; XXX. 245. Rowiński D., XXXI. 17. ,Royzjusz P., XIX:. 99, 146; XX. 90. 91, 1317, 15-1, 100, 189--191, 194, 195, 212. Rozdolski J., ezł. T.' L., I. 144; II. 88. Rozdzieński Walenty, XXXVII. 28, 29; XXXVIII. 40, 59, 261; XXXIX 319. Rozgon, astro!., XXVII. 81. Rozmarynawa K., czł. T. L.) V. 198. Rozmarynowicz Teof., czł. T. L., 1.64. Rozov Vladimir, XXV. 122. RozrażewskiJ (kodeks), XIV. 71,72. RozwadowskJi J., VI. 416; VIII. 99, 110; IX. 302; XlIV. 336; XV. 150; XVIU. 113, 114; XXI. 7Q; XXVI. 147; XXXIV. 46-50, 53-56, 5961, 64, 66; XXXVI. 382; XXXVIII. 70 . Różańska Janina, XI. 416. Różański Jakub, XXX. 193. Różniecki S., VIII. 88. Różycki W.,czł. T. L., IV. 454. Różycki Jerzy, XXXI. 171. Rohr Erich, XXJ>:V. 203, 204. xx:xyrrr. 155, 206. Rohrensehef St., ezł. T. L., VIII. 335. Rohrer I., XXXVI. 8. ROmer K., XVI. 281; XXVI. 111, 112. Rubi Chr., XXXIX. 512, 513. Rubrue G., XXXIII. 137. Rudański, XXVII. 26. Rudezenko, IV. 168; V. 18Q. 62· Rudenko S. I., XVIII. 13'7; XlXX:I1X. 3, 96. Ruding R., VII. 298. Rudnicki Mik., XXV. 143; xxvr. H8; XXVLI. 114, 173; 262; XXXI. 171; XiXXIII. 155, 1'56; XXXIV. 46, 54, 55, 2.96; XXXV. 186; XXXVI. 382; XXXVII. 337. Rudniew G., XlViII!. 137. Rudolphi, XX. 4. Rudomański, XXiI. 131. Rufa,ch v. Bolz, XXX. 171. Ruffer I., ezł. T. L., V. 200. Ruf In Akwil., XXXVII. 288. RU'isbrock, XXXVI. 351. Ru~z Aloj'zy, VII. 32,6. RuliJk,awski E., IV. 153, 266; V. 36, 39; XV. 184. Rummlówna A!., IX. 299; XXlIII. 152. Rumełówna A., x" 3'52. Rumszewicz St., XXXIV. 296. Rundo M., X. 370. Ruoppil V., XXXVII. 442. Rus Joze, XXXV. 186. Rusiajikina S. P., XXXIX. 422. Rusie Br., XXXVII. 311, 314. Ruskin John, VI. 185; XXXV. 29. Rusnak Jędrzej, XXXIII. 26, 27. Russel Frank, XV. 142 Russoeki Mich., astrol., :X:XVU. 88. Rusten Jan, maI. typ. lud., XVI. 268. Rutar S., m.387. Rutebeuf, truhad., X!XIl. 71. Rutimayer, XXXIX. 4eB. Rutkowski Jan, XXXV. 186; XXXIX 252. Rutkowski K., XXV-I. 154. Rutkowski L., VIII. 426, 439; X. 351, 368; XVIII. 2311; XXI. 65, 181; XXII. 144; XXXIX. 594. Rutkowski W., X. 460. xxx. �980 981 Rydzewska Stan., inform. ofiar. XXVI. 84. Rygiel" Michał, ezł. T. L., ~II. 276. Rylski St., ezl. T. L., I. 144. Ryma'I"kiewicz, XI. 293., 297; XI'X. 107; XXXVII. 144. Ryma'równa Z., xXXI. 165. Ryniewiez A, XV. 44. Rypińsk!i A, IV. 173, 396; V. 40; XXVI,I. 156. Rysiewicz Zygm., X,XXIV. ~. 171. Rysiński S., I. 21; XUI. 1~6; XXIV. 97, 98; XXVII~ 27; XXXIX. 172. Rysówna, XXXIII. 4. Ryszezewski, VII. 1,98. Ryszkiewiez J., XI. 331. Rytarowska M.. XXX. 262. Rytk6nnen A., XXXVII. 442. Rzączyński, XII. 293; XXXVI. 211; XXXIX. 3~. Rzechorz Fr., VI. 2. Rzeezniowski, XXXIX,. 368. Rzepeeki Stan., ezl. T. L., III. 96. RzeSi,ński I. K.,.' IV. 35. Rzeszewski Ign., ,IX. 258. Rzeszowski Leon. VII. 219,3 1, 225; XV.145. Rzeszowski Leon, ezł. T. L., V1.224; Rzeszódko St., ezł. T. L., VI. 224; VII. 335, 338; VUI. 221; X. 235, 237, 47(). Rzewuski, V. 23; VII. 40, 42. Rzewuski Paweł, 111. 4. Ruckert H., XVI. 16. Rudiger, I. 24. Rus, VH. 7. Rvacovsky, XX. 174. Ry1backi E,. ezł. T. L., VI. 220, 224; VI[. 111. Rybakow, XXXIX. 77. Ry.blarski F., VII. 146. Rybczyński Julian, ezl. T. L., VII. 200. Rybiński, X,IIX. 101; XiX. 101, 128, 158. Rybn:ilkow, XII. 341; XJXXI. 152; XXXII. 89, 138, 160, 172. Ry1bowSki Mik ezł. T. L., I. 2 9, 30, 32, 144, 222; II. 92; V. 195; VI. 196, 197, 3Q4; IV. 346; VII. 31, 103" 107, 208; VIU. 2.9, 220; DX. 100, 425, 426; X. 115, 116, 469; XI. 92, 95., 321, 323, 419, 4'24; XIII. 95, 98, 193, 232; XIII. 75, 168, 178"2 65; XIV. 195; XV. 159; XIX. 113; XX. 320; XXXVI. 35, 1 1 38, 51. Ryehlak J., II. 374; III. 184, 186, 281. 1 Rychlewski Jul." ezl. P. T. L., V,rr. 112. Ryehliillski St., 'XXXI.V. 302; X}d{vm. 336, 338. Rydel Lu~jan, X. 41&--4.18,453, 472; ·x,r. ·99; XXVI'll. 139; XXXV. 16; XXXIX. 592. s Saad Zaglul pasza, XIV. 197. Saadi. XXX,I. 2Q. Saavedra, XXXVII. 377. Sabatier, VII. 298. Sabatowski J., ezl. T. L., III. 91, 96, 190. Sabin-us Jerzy:: Xr:X,. 134. Sacchetti A, xXXVIII. 360. Sacchetti F., XX'X,I. 122. Saehanev V., XXVII. 199. Sachs Filip, medyk, II. 2190. Sachs Hans, XV'I. 300; XX. 183; XXVIII. 204; XXX. 83, 91; XXXI. 23. Sadero Gemi, XXIX. 204. Sadkowski J., X. 352; XXXVII. 291. Sadowników, IV. 339. Sadowski B., ezł. T. L., ViI. 224; ViII. 7 5. Sadowski J., Xl. 7'6, 171; XXVI. 154; XXXIX. 586. Sadyk Pasza p. Michał Czajkowski, XXXVII. 157. Sadziak J., XXXIII. 156. safo, iIII. 222. saint-FaLx, VI. 125. Sajdak, prof., lXIX. 3'17. Sakowski, VII. 95. Sala W., IV. 94. Salminen W., XX'XVII. 438, 440, Salmonowiez Ant., XXXIV. 296. Sa1cl,mon, XlrII. 272. Salomon z Bassory, XVI. 221. Sal'oni Aleksander" . VII. 94, 336; \TFII. 88; IX. 112, 200, 307, 310; XII 61; X\T. 152; XIX. 62; XXIII. 152; XXVIiI. 30; XXX. 200. Salvini Luigi, XXXII. l, 15; XXXII. 14J3; XXXV. 17!6; XXXVII. 352. Sal!ZIIIlanSandor, XXX. W2,. 182. Samlicki M., org., XlliI. 307. Samokwasow, XVI. 413; XVII. 167, 168, 178. Samsonowic~; XXII. 154. Sam ter, XXII. 193. Samuely, XIII. 67. SanJbra Kahany, ezl, T. L., IX. 112. 8,anda Fr., XX,I. 270. Sandeeki J., p. Malecki. XXV<II.7,8. Sandeezanin Jan, XXXV. 10. Sanders, XXXVI'I. 459. 8an<Mus, XV. 251. Sande, XXX. 180. Sandłowski Ed., ezl, T. L... IX. 112. Sandwik O. M., XXx" 253. 1 Sanguinetto Dalla Torre de P., XXXVLIr. 368. Sandkowski J.,. ezł. T. L., IX. 1L2. Santandrea S., XXXVII. 359. Santoli X:X:XVoJI.4Q2, 403. Sapieha, II. 188; XII. 171. Sapieha Kaz., Nestor, XV. 138. Saipieha Leon, XXXIII. 156. Sapieha Wład., XV. 136. Sapir E., XXXI. 153. SllIPOtówna, XXIX. 17'3·. Saraja SzapS'za~) X-XXVLI. 26. Sarasin Paul i Fritz, XVII. 9; XxXIX. 487, 488, 491. Sarallqwicz Janina, XXXIII. 156; XXXV. 186. sarmatiuk Konst., czl. T. L., UI.289. Sarna Władysław, I. 61, 64; II. 281, 339; Ul. 7'2, 157; IV. IW, 4J5i3;V. 8:;-.00; XIV.245, 348, 35(); XXVII. 1~8; XXXV. 63, 69, 75. Sarnecka· M., VI. 224; X. 240. Sarnicki Klem., ezl. T. L., 1. 32. Sarnicki, kron., XLII. 93; XIX. 58. Sarnowska H., VIol. 912;VIII. 220. Sarnowski K., IV. 167. Sartori P .., I. 136; XV. 143; XIX. 116; XX. 88, 155, 2017,208; XXV. 184. Sas-Zubrzyeki J., XXXI. 167. Sasinek Fr., II. 78; V. 241, 254., 299, 300, 303, 306. Saternus J., XXVoI. 148. Satke Wł. U. 280, 200; lU. 88. Saturski Mikoła1. ezl. T. L., VII.23'8. de la Saussey Chantop, XXII. 158. de Saussure F., XXXVII. 3313, 315; XXXVIII. 380. Sauter R., XXXIX. 499. sauwe, VI,I. 83. Sauve L. F., XXXIX. 172. Savage Landler,. X'VUI. 88. Savigny, XXXIX. 154. v... �982 sawaryn Grzegorz, XXXIII. 126. sawczyński H., I. 90. sawicka r., Xx'!. 253; XXVI. 154. sawicki Aleks., XX. 313. sawicki Jan Nep., II. 25. Sawicki Ludomir, XViI. 425; XXI. 62, 63, 65, 70, 2501; XXII. 154157, 164, 1661 167; XXIII. 149; X}GVII. 176;xxrX. 198. sawicki Ludwik, XXV. Ul, 112, 129; XXXI. 171; XXXV. 16; XXXVII. 226, 444sawilcki Piotr. XXXV. 186. Sawiński W" V. 2Q0. saxon Gramatyk, saxo Grammaticus, I. U7; ~IV. 36, 50, 88, 214; ,XVII. 202-205; Xx:. 23; X:XXVUI. 23>9. sayce A H., VI. 218; X,v. 14,1. sayse M. W., XXXV1JI·r. 476. Saizonowa M. W., XXXIX. 422. Sąsiedzk,i A., V. 2194. Sągajło M., XXXVLI. 446; XXXIX. '590. SChafer dr, XXII. 160. Schaffer Fr., I. 223. Schall J., XVI. 114. SChambach-Muller, XXIII. 3'1. Scharf, XXXVoIII. 337, Schayer St., XXXV. 186. Schebesta P. p. Szebesta, XXXVIII. 12. Scheftelo;witz J.) XX. 296. Scheffler, XX,I. 167. SCheible J., XX1LI. 19, 168. Schelling, VI,I. 339. Schemann, XXIX. 143, Scherer W., XXI. 167. Schermann L.. I. 136; V. 193. Scherr J., XX. 155. SCheuer, XXXVII. 3'94. Scheve H., XXI. 172. Schieffner, XVII. 17. 983 Schier B., XXXVI·I. 276, 3e1. Schiff Fr., XXXVIII. 400. Schiller, L 77; IV. 45; Ul. 185, 283; XIXI, 41; XXII. 41. Schiller K., XXVI. 16. Schiller L., XXX. 245. Schiltberger, XXXHI. 137. Schinkel Wilh., XU. 340. Schlager B., XX}GII1. 156. SchIaginhaufen O" XX!. 16. Schlegel Aug. Wilh., XX. 219, 238, 244, 245. Schlegel Fr., I. 98,. 99; IV. 44; VII. 339. Schlekher ·Aug., I. 101-103, 106; IV. 390; IX, 302; XVI. 416; XXVII. 45; x:x:x.vn. 3U, 312. Schleiermacher F. E. D., XXXVI. 156. Schlenger H., XXVIII. 155,; 177,178, 205, Schlesinger, XXiI, 164. Schleyen A, IV. 114, U8. Schlimmann Henryk, VII. 286, 297" 298; XV. 18; XXXIV. 69, 94, 98, 100, 101. Schliz, XXIII. 47. Schlosser A'l III. 349; IV. 279. Schlitter, XXVII. 129. SChmanck, V. 242. SChmederer Max., ~bier., X,IV. 339. Schmeller Ch" x...'{. 296. Schmeller J., V. 370; XVI. 234. Schmid H. F ... XXV, 124, 125. Schmidt B., VI. 153~155, 162. Schmidt E., Xx.I. 16. SChmidt H., XXXIV. 72, 98. Schmidt Joh., I. 63, 103, 1M, 106; II. 100, UO; XX}GVIJ:I. 15. Schmidt Karol, IV. 357. Schmidt M. G., XXXIII. 145. Schmidt Max., XVIII. 233. Schmidt p., XXXIV. 180. ';;' ,'J . I r , 'j Schmidt W., XIX. Hrol; XXI. 16, 92, 269; XXVI. 135; XXVII. 159; X'XX. 255; XXXVI. 112, U3, Uli, 129, 217, 356, 363, 366, 3'67; XXXVII. 3'8, 43.. 44, 72, 313, 3,57, 394, 448; XXXVIII. 3-9, U, 15, 19, 25, 2~3~, 302,35-49, 205, 22'5, 228, 365, 468; XXXIX. 24, 62, 485., 4861.,505. Schmidt Wł., V. 182,391; X. 122; XU. 00, 100; XIII. 719, 80, 352; XXI. 13'3; XXII. 19; XXIII. 32, 44, 48, 178. Schmitt Henr., XVIII. 122. Schmoller Gust., XiXiXI~X.148. Schnaider JÓz., IV. 23'8, 453; V. 154, 195, 198, 2194.. 345, 395; VI. 160, 224, 267,3'61; XII. 27rt; ~III. 211, 3'6, 98, 2Q.2"243, 341; XVI·I. 138; XVIII. 141. Schneeberger A, XXXVIII. 24{). Schneeweiss E., XXV. 126; XXVI. 127, 128; XXVIH. 240; XXXIX. 240; XX,{x. 200; XXX. 224; :XXXIV. 200, 290. Schneider H., XX. 2'31. Schneider Józef, VII. 7,3, 176, 238, 272; VIII. 100, 112, 187; )C. 239; )CI. 418; )cVII. 138, 161. Scholten, XXXVII. 377. Schoneus Andr., XX. 213. Schopenhauer, XXXLV. 10. Schorr M., XXVI. 148, SChott, V. 183; XV. 203. Schottky" XU. 340, Schoułtz-Adajewska E., VIlI. 324, 326. Schomer Rosa, XXV. 128. SchOn F., XVI. 113. Schonbach, XXX. 89. Schonbach A. E., XV. 144. Schonwerth F" XU. 167. Schnopf, V. 370. Schrader O., I. 109, 111, U3-ll5; XII. 340; XVI. 113; XVIlI. 225; XXI. 200; XXIII.. 47; XXV. 138; XXVIII. 113; .. XXXHI. 13, 18; }G}GXNII.26; XXXIX; 82. Schrameck Józef, XI. 211. Schrammówna Helena, X1X'VI. 125, 148, 154; XlXVH. 1&7,173; XXI)C. 1,91; XXXI. 171; XXXIII. 156; XXXV. 186. SchranH, XXIX. 200. Schrei'ber M., XlX. 69. Schreiber WitoLd, IX. 303. Schreiner Fl!'itz, XV. 18. Schrenk L., XVI·I. 10; XVIII. 86; XXIII. 33', 34. Schneider M., XX~V. 199. Schneider St., IV. 2'38; VII. 234; XV. Schreuer H., XXXVII. 93. i217----J220; XVI. 17, 153--'1519; Schrijner, X:XI. 270. XVII. 106; X:X. 3:20; XXI. 228., Schr.o'eder, I. 95; XVIII. 225; XXXII. 2129;XXI.!. 4; xxrn. 158. 140, 150, 157. Schneidewin, XVI. ~20. SChroeter,. XIX. 108. Schneller, XI. 364. Schroller Fr., II. 188. SchnippeI Emil, XVI. Ul; XXXIV. SchrOder Edw., XX. 23,1, 300; }G}GXVIl.491; XXXVI,II. 3'&7,300, 2169. SChnurr BaIt., XVI. 360, 373. Schrutz dr, V. ~78. SChnu!l"-Pepłowski, VII. 237. Schubert,. X. 203. Scholensack O., VIlt. 97. SChuchall'dt K.. XXI. 20; XXIII. 35; Scholiasta.; XXIII. 12. XXV. 121, 125; XXXIV, 131. Schoeppsius K. G., XVII. 21. �985 Schuh Emil, III. 192, 285. Schulenburg, I. 18; IV. 171,266,391; XX. 174; XXIII. 29. Schulien M., XXXVII. 359, 360, 362; XXXVIII. 3'68. Schullerus A, IV. 117. Schulten, XXXLU. 144. Schultke, XVIII. 229. SchuHz A, VII. 39, 287; XlX. 183, 213; XXIII. 148. Schultz-Ewerth E" XXXIII. 144. SChultz R.. XXXVII. 240. Schultze-Galler, XXV. 126. Schultz A, XVII. 136. Schumacher Gn" XXVI. 32; XXXIV. 7'3. Schumacher P., XXXVII. 358. SChumann C., I. 1B4. Schumann Hugo, III. 189; XXI. 254. Schurz H., XXI. 84. SChutte O,) XVI. 114. Schutze H., XXVI. 142. Schrveda V., XXXVII. 27:1, 275. SChvindt T., XXXVI'I. 4140. SChwalbE., VII. 7,6. Schwalb H., XXXVIII. 469. Schwalbe G., XXI. 16. Sohwartz Er •.., XXV. 1'24, 125; XXXIV. 290. Schwartz H., XXXIX. 494. ."schwartz W., I. 92; III. 167; XV. 34; X,XIII, 2. Schwederle, XXVI. 93. Schwegler A, XXXVII. 135. Schiweinfurt, podróżnik, I. 6. SChwerdfeger, IV. 3i4tl. Schwerin Klaud •.. XXV. 116; XXVI. 99; XX]X. 1'51; XXXIX. 140. Schwidetzky J., XXXIII. 144. Schunemann H. K., X'X·XIIX. 69. SCialoja Wiktor, XXXIX. 161. SCialoja Antoni, XXXI'X:. 160. Scioano T., XXXVIII. 370. SCoolcraft, I. 14. Scotus Michał, alch. X,XVII. 90. Selberym, LI. 3. Sebestyen Jul., VII. 83, 85. Sedlaczkówna Janina, XXXV. 10. Seehansen, XXX. 180. Seeland dr, IV. 65. Seemann B.\ XVI. 16. Segel B. W., III. 49; X'XVIU. 48, 54. Seger H., XXXI. 196; XXXIX:. 258, 259. Seigndle Claude, XXXV. 203. Seingdle Jacques, XXXV. 203. Seignobos C" XXXVI. 156.. Seiler Fr., I. 266; XXIV. 93; XXXVI,I. 339. Seklucjan Andrzej Samuel, XXVII.7. Seklucjan Jan, V. 3 80; XXVII. 7. Seklucjan O., VU. 31. Sekułówna Pel., XXXIV. 296. Se~bor, czł. T. L., LI. 96. Seler Cecylią, XVI. 113. Seligman C. G., XVI. 413; XVII. 11.1; XVrI:I. 20; XXI. 161; 229; 245; XXII. 33; XXXIX. 179. Seliszczew A., XXx:. 246. 8elnecer N., XVI. 360. Semayer, XVII. 26. Semiblritzki, VIII. 95. Sem:brzycki Jan, VrI. 96; XV. 71; 1 XXXVlLI. 339. Semenovic A, IV. 260. Semkowicz Władysbaw" V. 101; VI. '391; VIn. 220; X. 154; XIV. 131, 158, 100; XIX. 311, 50; XX. 160; XXIII. 153, 158; XXVI. 129, 142; XXVIlI. 65, 167; XXiX. 271; XXXIV. 296; XXXV. 34, IW; XXXVI. 88; XXXIX. 43Q, 502, 589, 603. Seneka, 119; XXXI. 13. Senkal Ludwika, XV. 220. Sepet M.. XIX. 69. .xxI. '''1 Sera G. L., XXXVII. 360. Serapion, XXXVII. 296. Serawej M" XXV. 122. Sengi Giuseppe., XVIoII. 240. Sergi S., XXXVI1.36O. Sergiusz-Armeńczyk, r. 117, 118. Serner Arvid, XXXV. 195-199. Servius, XXI. 191; XXXVII. 132. Serwatowska J., czl. T. L., VflI.33'5. SetiHii E., XXlX,I. 157; XXXVI. 3'15. Seton, alch., XXVII. ~3. Severin Mlodszy, XXVI. 109. Serverin Paweł z Kapihory, XXVI. 109. Seweryn Tadeusz, red. "LUDU", XXIII. 155, 156, XXV. 143, 144; XXVI. 89, 142, 148; XXVII. 158, 161, 164, 167, 173, 193; XXVIII. 17, 226; XiXIX. 116, 117, 154, 155, 192, 208; XXX. 145, 148, 153, 172, 179, 182, 193, 267; XXXI. 24, 162, 171, 172; XXXIII. 156; XXXIV. 296,302; XXXV.29, 34, 36,176,186; X,XXVI. 170, 172, 231l,~370, 393, 402; XXVII. 23,4, 27'7, 33-8, 350, 360, 463. 465, 475, 476; XXXVIII. 229, 244, 3:311""-:3316, 440, 451, 457, 45&, 618; X:XXIX. 291, 3~32,502, 524, 531, 5198,599, 608, 625. Seyfarth C., XXI. 229; XXII. 57, 62. Sędzicki Fr'l XXXIII. 156. Sędziwój, alch., XXVII. 89, 92-94. Sęk, XXXIV. 200; XXXV. 176. SebillQt P., LI. 9; V. 269; VIII. BO,81, 8,\, 85, 87; XV. 143, 144; XVII. 93, 95, lm, 105-107, 109; XXI. 167; XXII. 140. Shapiro L., XXXVl'II. 398, 400. Sheldon W. H., XXXVIII. 389, 401. Shelley. III. 223, 224. Shirokogorow, SZirokogQl'ow, XXXVI. 3'65. ShoO'k, XXXVrII. 398. Sh<>rt, II. 106. Shorte, II. 303. Shaway Jol., XX. 293. Siacke Ern., XiXV. 413. Siarczyński Fr.\ XV. 71; XXVII.108. 112, 115; XXVIrI. 134; XXIX. 59 -61, 69. Siarkowski WI IV. 160, 159, 260, 392; V. 42; VII. 29, 3.1, 225, 2'32; XJ. 104; X,IV. 166; XVII. 124; X'!X. 89, 90; XXVII. 60, 63, 65; XXlXU. 90; XXXIX, 313,6,587589. Sichel'. XXXLX. 326. Siciński, V. 23'-"2Q1276; XII. 255. Siczynskyj Wołod., XXV. 144; X'lXVII. 200. Sieeke, XXXII. 119, 141-143, 156. Siedlak, II. 354. Siedlecka MariJa, XXXV. 11. Siedlecki Franc., XX:Xi[.l,I. 156. Siedlecki M., XX.XVI. 88. Siegerland, XXX. 228. Siemieński J., czl. T. L., I. 64; V. 40. Siemieński L., IV. 47,518, 2'60,,,265, 2'66, 2168,390, 3,91; V. 3'6, 154---'15,6,. 166, 171, 1716;VIII. 2109;XV. 38, 4U.. 41, 202; X,VI. 258; XXV. 45, 49; XXVIII. 134; XXIX. 59; XXIXVII. 155. Siemiradzki J., I. 144; IJII. 175; XXIII 163; XXVII. 192; XXXVI. 40; XXXVI'!. 213. Sienicki Ant., czl. T. L., II. 96; IV. 114, 235, 236, 400. Sieniewiez M., ezl. T. L., V. 296. Sienkiewicz fl., II 177; XIII. 50; XXX. 7'6, 77, 719,80, 84, 87~ 116, 139; XXXIV. 293; XXXV. 11; XXX'VlIl. 168. Sienkiewicz Jadw., ofiarod., XXI.79. Sienkiewicz Kar 'l XXXVI. 93. Sieńkowiez, XIII. 290. �986 o, J; Siergiejew M. A, XXXVIII. 351. Siennicki, czl. T. L., III. 91, 94, 100, 284-287. Siennik Marcin, I. 123; X. 273; XXVII. 104. Sieroszewski S., VI. 26, 193, 328, 331, 1334; XIII. 154; XV. 142. .Sieroszewski Wacl. V. 98; VI'I. 1, 2, 2Ą, 79, 237; VIn. 4'3'9; XVII. 15; XVIII. 9,1; XX!I. 7~; xxnI. 150; XXXVII.. 101---'12'5; XXXVIII. 212. Sierpiński Z. S., X!lX. 3'8. Sierzputowski A K, X\~III. 137; XXVII. 157. Sievers E., IV. 282; Xx. 231. Siewiński Aleks., VI'!!. 180. Siewiński Antoni, czł. L., II. 62, 96, 171, 256, 274; I'I!. 142, 152, 289; IV. 306; V. 199, 274, 375; VI. 224, 397; VII. 238; IX. 85; X. 59; XII. 263; XIV. 220. Sikora F., XJXiVII. 17'3. Sikora Ant., XiXI. 80. Sikora Jan, X:XJXI. 172. Siko'ra W., V. 101, 1917,229, 289. Sikorski M., XlXIX!VlI. 43. Sikorski Nar., czł. T. L., I. 64; VI. 316, 3'17, 383. Sikorzanka, XlXiI'X. 173. Silentiarios Paw., XXIII. 3. Silva Taroneca, II. 148. Sirnche Z., XJX.VI'I.l7'3; XXXIII. 15t>. Simel Fr., IV. 33u, 449. Simko Wojdech, II. 2. Simmel G., IV. 449. Simoni P. K., VII. 276. Simonicz Er., X. 239. Simonides z Amorgos, XXI. 210. Simonis Men., XV. 224. Simon6wna Alicja,. XVI. 113. Simons L., XXXVIII. 395.· 987 Simonsuri, XXXVILI. 379, 300. Simrock K., XVI. 16; XXXVIII. 275. Singer S., XXV. 121. Sinko T., XV. 250; XX. 154; X!XI. 210; XVII. 126; XXIX. 55, 60-62, 172. Sippko G., XXXI. 302. Sirelius U. T., XXXIV. 82. Sitnik, x.xrX. 155. Sitowsk~ Jan, X'XIV. 97. Sittono G., XXXVII. 424. Siwak Micha~. czł. T. L., I. 162; IX. 100, 112, 425, 426; X. 115, 2'34, 469; XI. 92, 94, 95, 324, 417, 419, 423; ,XII. 95, 96, 98, 193, 340,347" 348; XIII. 57, 68, 6~ 75, 78, 168, 263. Siwy Fr., XXVII. 167. Skalska, XXX. 196, 197. Skałkowski Adam, czł T. L., III. 285" 290. Skałkowski Bron., zbier., ~I. 274. Skarga PiJotr, XlII. 50; XIV. 171, 213; XV. 2205;XIX. 58; XX. 117, 153; XXI. 105, no, 111, 115, 116, 121; XXVII. 34; XXXI. 4'8, 50. Skihiński J., Ill. 200. Skierkowski W., XXVII. 174; XXVUl. 104; XXIX. 195; XXXV. 1716,186. Skinner, XXXII. 126. Sklarczyk Aleks., czł. T. L., II. 96. Skłodowski J., ofiarod., XX'I. 79. Skoczylas Wł., mal., XXI. 80; XXXV. 176. Skolarska W" XXV1.154. Skop Jan, zwany Tłuk, XXIX. 172. SkO'piiJlski Wilhelm,. IV. 3!26. Skopowski Cz., XXXVUr. 463. Skorski Aleks., czł. T. L., I. 32.. Skorupiński B., XXVI. 148, 150. Skorupski H., XXXVI. 394. Skoryk M., XXXI. 155. .:1: Skoryna Franc., III. 104. Skowroński J., czł. T. L., V. 196, 197, 200. Skodl Hannes, XXV. 123. Skrochowski Kazimierz, organ., XXXV. lI. Skrzencki A, I. 136. Skrzynecki Ant., XIX. 37. Skrzyńska K., IV. 260; XVI. 43. Skulski Jul., XXXI. 172; XXXIII. 156. Skurpski H., XXXVII. 415, 42'1; XXX'VlII. 339, 444. SkufiI, XXXIX. 426. Skwirut6wna, XXXIX. 5'88. Slama Fr., n. 126. Slaski B., XXX. 262; XXXVII. 457, 475. Slepcow, XXXVII. 125. Slizowski Stan., ~I. 148. Slaiboń P., XXVII. 154. Słapa Al.,XXIII. 161; XXXI. 147. Sł:awiczek J'l XXVII. 174; XXXV. 17'6. Sławkowski, pr., LI. 4. Sł:awutiński, J1H. 198. Słobo!dówna, III. 91, 96. Słomka Jan, XXIV. 112, 113; XXXIX. 3221 597. Słotwiński Eug., czł. T. L., X. 235. Słowacki J., XUI. 50, 54; XIV. 224; XVI. 29, 118, 153; XVII. 106, 107. Słupeck~. XXV. 17. Słupski, XIX. 102. Słuszkiewicz Eug., XXVII. 174; XXXI. 172; XXXIII. 156; XXXIV. l, 65. Słuszkiewicz Wł., czl. T. L., V. 101. Służewski W., IV. 93, 114, 118. Smal-Stocki S., XXVII. 44. Smirnow A P., XXXIX;, 97. Smirnow-Boyr, XVIII. 110. Smirnow S. R., XXXIX. 56. Smith C., XXII. 48. Smith Parcy., XXXIX. 87. Smokowski, maI. typ. lud., XVI. 269. Smoleński Jerzy, XXVI. 127, 148; XXXV. 34, 176. Smoleński Tad., XII. 272, 335; XIII. 149, 259, 260; XlIV. 193, 198, 295, 311, 405; XV. 140, 142, 143, 150; XVI. 107, 115\ 1'16; XVI.II. 122, 130; XIX. 143. Smoleński Wł., Xx:. 155, 156. Smoler I. A, XXX. 2146. Smolik Przecław, XXV. 144. Smolka F,r., VII. 35; XIX. 74. Smolka St... XXXIx. 596. Smolski Grz., VIII. 112, 218; XII. 323, 355, 417, 419, 420; XIII. 66; XVI. 229; XVII. 77, 277; XVIII!. 226. SmO'lwchowski M., XXI. Hi. Smołka I., V. 290-292, 29'6; VII. 327. XVI. 268. Smulikowska Jadw., XXXV. 186. Smuts S'I\XXXV]!II. 344; XXXIX.25. Snakenburg Antoni, kron., XVI. 10. Sdbczak Jan., XXXIII. 1516. Sobierański W., czl. T. L., IV. 114, 118; I,X. 100. Sobieska J:, XXiXVII. 466. 467. Sobieski Jan, IV. 3314,44'5; V. 362; VI. 406; VIII. 22'0; XlI. 258; XlXNII. 120; XXXI. 131, 158. Sobieski Marian, XXXVII. 462, 466, 467" 470; XXXVIrI. 462. Sobieszczański, XI. 63. Sobolewski, XXVI. 94; XXXIV. 58; .xxxIX. 81, 82. Sobolewskij A J., IX. 422; XXV. 125. SobO'lski Konst., XXV!'I. 183, 188; XX1'X. 14'1. Socha Szcz., XXVII. 169; XXXI. 172; XXXIV. 296. �988 Sochaniewicz Kaz,. XVHI. 131, 227, 239, 240; XX. 271, 318; XXUI. 151, 159; XXV. Hl, 23, 35, 3,6; XXVI. 80; XXVIII. 14'5, 158; XXIX. 181; XXX. 242; XXXI. 172; XXXVI. 68. Sochan Paweł, V. 241, 246, 312, 316, 317; XU. 88; X1XJX1VII.351. Soerensen A., II. 188. Soergel, XX;II. 7-3. Sofokles, HI. 217; VII. 200; XIV. 72; XVI. 2,5, 27. Sokalski, czł. T. L., I. 32; III. 91; V. 96, 195; VI. 21a. 228 Sokalski B., X1X1I,II.51; X:XVI. 47, 48, 86; X1xr~. 178. Sokalskij P.; X. 128. Sokolik A, V. 241. Sokolow Borys, XXIX. 181. Sokolow Matwij, XXI'X. 18L Sokołowicz, XXXIX. 433. Sokołowski J., maI. typ. lud., VI. 268. Sokołowski Marian. VI. 184; VII. 195; X:II. 274; XIII. 61; XVI. 287; XXXV. 64, 66. SokołowsMj, IV. 4. Sokrates, VLI. 3'3,9; XXII. 147; XXXI. 1,3"125. Solarz I., XXVI. 148; XX!IJC. 125. Solarzowa Z., XXXIII. 157. Soldan-Heppe N. G., XIX. 137, 138; XJXVII. 89; XXXVI'I. 154. So'leski Jan, czł. T. L., III. 96, 190; V. 98,. 195; VI. 219, 413; VU. 100, 103, 2134;VIIilI. 99; IX. 100. Sollas, XXXVIIiI. 29. Solan, IT. 298; X,IV. 189. Solymo!~sy Alek., XXIII. 168; XXV. 131; XX'VlIII. 253. Sołowiew, VII. 80; X. 462; XXVII.12 Sołtykow, Ul. 93. Sołtykowicz Józef, XiXVII. 81" 8Q. 84, 85. 989 Sołtys, prof., V. 195. Sołtys Mieczysław, czł. T. L., 'I. 32, 126, 1421 222; III. 284, 286, 287, 385; IV. 107, 114, 235, 236; VI. 3; VII. 100, 234; VIII. 99; IX. 100, 425, 426; X. 469; X:X;XVI. 40. Sołtys Henryk" II. 120, 92, 93, 375. Sombart Serner, X. 22,2. Sondheimer Z., XIX. 69. Sonnaburg-Hclbenstreit Hanna, XXXV. 14. Soński Wiktor, Dl. 192, 283; V. 294. Sorel G., XXJXVI. 147. Sosenko Ksen, X1XV. 116; X1XVI. 113. Sosnowski Kaz.,., XJXLII. 151. Sosnowski O., XlXVI. 134; XX,XiIX. 252. Sotain, XXXVIII. 308. Soucek J., Im. 387. Soukoup Jan, VITI. 440. Soureka K., XXIXVI. 3'68. Sowiński, VII. 205. Sowiński JÓz., maI. lud •., XXlX. 153. Sowiński Leonard, Zdanowicz, IV. 33,49. Sowmski M., X:XXIX. 596. Sozański Antoni, XXVLI. 81. Sozonowicz, V. 29; VI. 223; VII. 231-233. SOderblom" XXXVI. 149. Spammer A, XXIXVI. 181. Spann O., XXXVI. 150. Spanner A., XXV. 1OO. Spausta Wł., XXJCV. 66. Speiser F., XXXVLII. 468; XXXIX. 485-488, 491. Spektorskij E., XXLX. 198. Spence L.• XXXII. 139. Spencer Baldwin, XV. 10. Spencer Herbert, I. 15, 3'5. 36, 45, 66, 70. 73, 145, 156, 227; rr. 104, 106, 286, 3W; Ul. 376; IV. 336, ł ! ·1 A I 337, 354; VI. 7, 9, 10-12, 14, 15; VII. 339; r:x.. 304, 313; XI. 283; XIII. 293; XVII. 37-39, 42, 43, 46" 49, 50; XIlX'. 160; XXII. 13, 14, 16-20, 25; XXX. 12; XXXVI. 140; XXXVIII. 10, 277; XXXIX. 26. Spengler H., XXXV'III. 3,28. Sperenskij, XII. 333; XXI. 162. Spesz A, XXXVILI. 2'57. Spett J.,. XVU:. 2'54; X1X1XVnI. 235. Spicyn, XXI. 64. Sp;iczyński H., XIiX. 115; XXXVI,I. 284, 200, 290, 296-298; XXXVII·I. 240, 252, 2713; XXXIX. 304.. 305, 311. Spiegel Fr., VII. 61. Spier L., XXXV!IU. 392. Spiess Karl, XXVIII. 45. Spietzer, X.x.XVII. 315. &pitzer-Willerowa Olga" XXI. 67; XOCLX.186. Spławiński Lehr Tadeusz, p. Lehr 'Spławj,ński Tadeusz. Sprecher M., IV. 23'8. Sprenger Jak., XlIX. Ill, 144; XXI. 13'3; XXVII. 97, 101, 103. Spychalski Jan, XXXI. 1712. SpytkowS'ki I., XXXVIII.. 457, 458. Srebrny St., XXXIV. 2'9'6. Srezniewski, III. 288; XIV. 223. Sroczyński M., czł. T. L., VIII. 335; XXX. 163. Sroka M., XXI. 214, 215. Srokowski Stan., XXXI. 172. Stach z N.aściszo.wy..pseud., III. 387. Stachiewicz, XXX. 77, 83. Stachowicz M., maI. typ. lud., XVI. 268; XXIV. 113; XX.'>aIX. 574. Stade dr, I. 235. Staden Henr., XXXIII. 137. Stadnikiewicz Alfred, czł, T. L.., VII. 112. Staff Leop., XXXIX. 306. Stahl, I. XXX. 157, 163, 164. Staich Wład., XXVII. 174. Stalin J. W.,' XXXI,X. &' 11, 14, 15, 1'8, 20, 28, 29, 34-45, 49- 54, 57, 63, 64 67 7 3" 416---418. Stallewski J., czł. T. L., II. 288. Stamler W., XXXIX. 174. Stamm E., XXVII. 166; XXXV. 187. Stammler R, XXXnc, 155. Stampach Franc., XJXiX. 226.. 235, 238, 2139,255. Standmeier, XXTII. 182. Standlin, XXXVI. 156. Standt Ad., IV. 238. Staniewicz ,Emeryk, IV. 35. Staniewicz Wit., XXXI. 172. Stanisław z Rawy, astrol" XX VII. 86 Stanisław August, nI. 263; X.IX. 25; XXIV.97. ,Stanisław ze Szczodkowic, XIX. 89; x,'X. 213. Stanisławski Karol, czł. T. L., II. 3'16 Staniszewska Zofia, Lx.. 299; XVI. 373; XVI'H. 108. StaniS'zewski W" XX. 2'27. Stankiewicz A, XXVI. 14'8. Sllankiewicz Zofia, XVI. 61. Stanuchowski Karol, II. 3'3,5. Stapilńska Aniela, XXXV. 177; .XIXiXiVII.4:65. Starcke, I. 145. Starcke C. N., :x)UI. 57. Starczewski Feliks, X. 462,. 463. Starczuk Jan, XXX!UI. 147; XiXiXIV. 2'96; XXXV. 177. Starka Józef, czł. T. L., VII. 112. Starkar, XV. 253. Starkel Jul., org., I. 32; XXXI. 172. Stanlścik L., XVI. 103. Starowolski, IX. 199; XiI. 403; XIII. 54; XX. 6. Starr, VII. 2'87. 1 �990 Staruchowski Kar., ezl. T. L.., I. 32. Starzeński Edm., XIII. 263. Starzewski Leopold, ezl. T. L., VII. 238. Starzyński F., ~XXVIII. 291. Stasow, XIII. 55; XV.III. 139; XXX. 108. Staszel WaL, ezl. T. L., II. 288; XI. 212; )Q{:I 80. Staszewsk~ Kaz., XXXI. 172. Staszic St., I. 162, 163; I'EI. 253; IX. H9; XlI. 17'1; XUI. 164; X,X:I. 263; )CX1XrvL8, 89. Staszkiewicz I., ezl. T. L., V. 198. 200. Statius, XXXVII. 130. Stattlerówna Helena, IX. 299; XX.XIX. 588. StauffIer, XXXVliI. 3137. Stawarzówna, inform., XIV. 182"183. Stawirej, X,XXIliL 4. Stawowezykówna, XIV. 297. Stawoż, inf., X. 94. Stąezek A, ezl. T. L .•, VII. 112, 235, 338, 339. Steckin Konst., XI!]I. 29,5; XXI. 70; XXIII. 156; XXX. 146, 152, 162, 163, 164,\166, 168, 162, 180, 181. Stede W., XXXIV. 2. Steensby, XXI!X. 137; XXXI. 153. Steere Edward, VII. 221. Stefanic V., XXXVII. 434. Stefanowski, inform., ofiarQd.. III. 289. Stefański H., XXXVII. 410. Stefański S., XXXVI. 393. Stefczyk Fr., IV. 52. Steffen A, XXXVII. 4014. Steffen Aug., XXXIV. 296; XXXV. 187. Stegensek A, XV. 145. Stegger da Morris, XXXV1II. 400. Stein, X:XIH. 153; XXXV. 16. 991 Steinborn, XXiXVIII. 435. Steiner, Xx:..XU. 120, 142, 143, 160. SteineweI, XIII. 157, 158. Steinmann Alf., XXXV1IlI. 468; XXXIX. 493. Steinmetz S.R., I. 183; X. 244; XIII. 56; XXXVlH. 13, 14. Stei!nitz W., XXXVIlI. 205. Stein, LV. 339. Stelczyk Kazim., ezl. T. L., VII 238. Steller. XXXIX. (;7. Stelmachowska Bożena, xx.VIJ:. 174; XXXI.16o-16~, 172; XXXIII.152, 1'56; XXXV. 64, 7',1,714,177, 1817; XXXVI. 82; XXXVII. 236" 454, 455; XXXVHI. 218, 451, 462; XXXIX. 3 3'9,540, 62'5. Stemler J., XXXI. 172. Stempowski St., XXXVIII. 338. SteIlib I., XI. 366. Stenz E.• xxxvtI. 337. Stenzel, lI. 119, 120, 122; III. 379; XIII. 61. Stephan L., XXII. 48. Stepovic A I., XXIX'. 74. StercuIa Eug., XXiI. BO. Sterez Johannes, astroL, XXVII. 81. Sterling, lU. 325. Stern B. I., XXXVII. 40. Sternal TotIn., ezl. T. L., I. 32. tern bach, XIV. 246. Sternberg Leo, XXXV. 187; XXXIX. 421. Sternberg L. J., Szternberg, VII. 105, 226; XVIII. 86, 228; ..XXXIX. 3, 50, 421. Steuer Feliks, XXXV. 187. Stevens S. S., XXXVIII. 401. Stewart I., XXXVIII. 3'91, 3,95. Stewart Karolina,. XX. 179. Sterzenbach Th., 218. Stępień Józef, ezl. T. L., LX. 310; XX. 313. r 1 .:f • I 1 I Stępień Maria, ezl. T. L., IX. 310. Stiebel, WI. 80. .. Stieber Z., XXVII. 166; X'xx. 257, 258; XXXIII. 15'7; XXXVII. 162. Stiedy, I. 91. Stiefel A L., XV. 144. Stieler, VII. 80. Stiepanow I., XVLI. 22. Stigelius JÓz., XVI. 359. Stocki Smal St., JCX'V. 123. Stoczek J.~ XVII. 20. Stoeber A" XXXl:I[. 11. Stoilow A P., VII. 340; VIII. 22,3; iX. 467, 468; XX. 155; X,XVI. 128; XXViII. 181; XXXI. 165. Stojanowski Kar., XX:III. 127; XXV. 135; XXVIII. 187-1'8~; XXXVIII. 4152. Stojeński Piotr Statorius, XIX. 100; :XX'. 132, 151. Stoken Whitley, II. 102. Stoklosa I., V. 296; VI. 295; xrn. 313; XIV. .:?>5Z,263, 355; XVI. 291-293; XXIII. 155; XXVI. 125, 142; XXXVII. 2112. Stolarczyk Zygm., X. 53; XXX. 76; )ill{XI. 85. Stolarski Blażej" XXVI. 142; XXXVIII. 269. Stoll O" XXXVI. 26; X:XXVIU. 469; XXX[X.494. Stolz Fr., XlI. 339. Stolyhwo Kazim'j;erz, llX. 427; X. 126, 2J4O; X,VI. 347; XVII. 268; XXJ. 252, 255; X:XI1. 163, 164; x:x:rV. 179, 180; XXVI. 148; lXXXVI. 26" 217,W, 32; XXXVIII. 361, 351, 452, 480. Stołyhwo E., XXXVIII. 451, 457. Stołyhwowa, XXVI. 129; X.XX. 242. Stopa Roman, XXXV. 35; XXXVII. 69,) 79, 89; XXXVIII. 50, 5'8,59, 61; XXXIX. 530. Stopka Andrzej, V. l(H, 197, 288, 289; VI. 314-.316, 414; VII. 223; LX. 293; XII. 27~; XIII. 149, 150,)164; XVII. 115; XXX. 77-80, 87; XXXVII. 13. Storch, XXI'Ll. 54. Storożenko And., VI. 410. Strabo, Straibon, II. 97, 99, 105; XVIiI. 173. Stralllberg, XXIX. 1313,2<J.7. Strańska DrahO'Inira, XXV. 123; XXVI. 127; XXVLI. 200; XXIX. 200; XXX. 24'6, 247; X1XX'IV. 302; XXXVIiII. 459. Straskircher J. J." XXI. 229. Strassburger Edward, VII. 3'36. Stratanowiez G. G., XXXIX. 423. Strauch Ph., XXI. 17'8. Strausz, XX. lB7. Straża J., XXVII. 169. Sb!Wiewiez, XXX. 208. Streeke C. N., XIII. 57. Stredowsky J. G'l XIII. 96; XIV. 206, 207. Streng, XV. 247. Strehlow C., .xVII. 317-.39. Strelnikow, XXXII. 113" 148, 149, 153",155, 156. Stricker J., XlV. 1701;XVI. 360. Strimmer H., XX. 155. StrohaI, XXX. 118. Stronczyński K., VII. 298, 299; ,XXXIX. 299. Stroner Wlad,- ezl. T. L., XI. 95; XXXI.68. Strumieński O., VII. 31; XIX. 105. Strunz, XXI. 184. Struś Józef, lekarz, XVII. 84. Struwe P., XXXIX. 46, 55, 62. Stryjeńska Zofia, maI. XXXI. 173; XXXVII. 348; XXXVIDr. 286. Stryjeński Tad., XXXI. 173. Stryjkowski, II. 3'66; IV. 154-156, �992 993 396; IX. 413; X. 110; XIII. 89, 90; XIV. 22, 6~: 6'5, 317; XX. 205; XXIT. l, 3. Strzelecki A., I. 22, 29, 30, 32, 53, 62, 63, 78... 93, 131, 138, 144, 157, 185, 188, 189, 192, 196, 220; II. -38,. 89, 93, 97'1175-017'7, 180, 186, 222, 2·n, 287 305, 319, 375; III. 91, 95, 191" 285; IV. 101, 350-353; VI. 410; VII, 92, 007; VIII. 88; XI. 321; XVI'II. 236-233; XXIII. 147; XXVII'!. 113, 115. Strzelecki Henr., I. 3'1, 32, 56, 63, Strzetelska Grynberg, p. Grynbergowa, V. 13'6, 372; VI. 199, 222, 39,7. Strzonk Michał, czł. T. L., VII. 112. Strzygowski J., XXV. 1212, 128; XiXX. 3; XXXI. 17'3; XXXVI. 180; XXXVII. 257, 2160,264, 275. Strzyżowski Wł,., XXVI. 148. Stuart R., XXXVIII. 392. Stuchrath Otto, 127. StudniCka Am., V. 296. Studnicki WI., czł. T. L., VI. 316, 3120. Studyński K., VII. 277; XXXVI 40. Stur J .. XXV. 25. Studziński Cyryl dr, czl. T. L., IX. 100, 112, 425, 426; X'. 155, 234; XI. 92, 95; XII. 95; XXIX. 197. Stut7,. XXVIII. 95. Stwosz Wit., stosz Wert, II. 365; XX:XVILI. 23'5, 265. Stylites JO'zue, XVI. 221. Styś W., XXXVIl'I. 309, 311, 3,13. Suboczowa Marią, XXXVI. 405; 'XXXVI. 443, 445, 476; XXXVIII. 3129,451; XXXIX. 532. Suchten, aIch., XXVII. 89. Suchystaw, XIII. 67, 68. Suidas, XIII. 10; XVI. 320. Sujkowski Wł., XXVII. 174. Suk V., XXI. 246-248. xxrx. Sukertowa-Biedrawina E., XXVI. 148, 151; XX'VII. 174; XXXV. 266, 302; XXXVIII. 332. Sulatycki Paweł, XXXUl. 157. Sulkiewicz Al., XXXI. 157. Sulimirski Tad., XXVI. 101, 130, 131, XXIXI. 35; XXXIV. 296, 302; XXXV. 177, 187; XXX'VI. 291; XXXVIII. 480; XXXIX. 261, 273, 286. Sulisz Józef, XII. 57, 309, 33'6; XlII. 28-2; XIV. 171Q, 182, 27·7; X'XIlI. 12'7. Sumców N., III. 61, 137; IV. 116, 154, 159; VI. 223, 404; VII. 233; Xi. 46'1; XI. 342; XVI. 413; XXV. 42; XXVI. 4,9, 53, 56, 6:1, 66; XXVII. 27, 29; XXXII. 138; XXXIII. 27, 3'0; XXX. 4, 90. Sunthemiu8', XV. 17'8. Surowiecki Ant., I. 144. Surowieck] Lorenz,. :nI. 17,9. Surowiecki W., IV. 314; XII. 171; ~XXVI. 8, 12; XXXIX. 357. Surzycka J., ofiar., XXI. 79. Surzycki Stefan, XXx.rX. 596. Suski, XXI:V. 95. Suszil F., II. 32,133; XVI. 2'57. Sutermeister, V. 1m. Suwada K., of~rod., XXXV. 31. Siitterli L., XX. 299. Svatopluk Jazek, XXXV. 177. Svenson Sigfried, XXXIV. 2'86; XXXVIJI. 36'0. SverdruPl XXXV. lo96. Svjencickij H., XXV. 95. Svoboda, XXIX. 197. Svoboda Karol, 'LII. 387. Swaczyna Eug., XXXV. 187. Swan I. G., V. 293. Swanton I., XXXVlU. 391, 40l· 403. Swedenborg J., XVI. 2,9. Switlic J., XVIII. 139. i ,ł " l l , ! I J Sworacki, XXIV. 95. Sworakowslq Wit., X:X!XV.187. Sydenham, XXXVII. 337. Sydow, III. 227,.258,2159,263.2166,270. Sydow Marian, XXXI. 173; XXXV. 187. Sydow von Alb., VI. 3'66. Sygański, X. 242; XXVII. 59, 69. Sylwan, XXXV. 69" 71, 72; X{X1XVLl. 289; XXXIX. 3'68. Sylwester H. astrol., XXV1I. 89. Sylwestrowicz Dowojna, IV. 154, 170, 401. Symfoziusz, XV. 27. Symons B., XX. 242. Synowiec K .. XXVI. 149. Syrenjusz Szymon, Syreński, Sirenius, I. 123; X. 264, 278, 274; XIX. 115; XXXV. 65; XXXVII. 298; XXXVLII. 233, 262, 360; XXxrx. 300, 304" 338. Syrokomla, p. Kondratowmcz Ludwik, XLI. 171, 268; X1.X. 80; XX. 17; XXXI. 167. Syrowski-Gal1bner Mik., III. 3,69. Syfiste Fr., XXVI. 127. Sytniansky, VI. 280. . Szablowski I., VI. 314; XlXlXIV. 302. Szabó Kalmfm, XXI!II. 168. Szachmatow A., IX. 4l22; XLII. 137; XXI. 160, 162; XXV. 120; XXXII. 97; XXXIV. 50, 59, 64, 177; XXiXVI. 3'82; X.XXIX. 81. Smchówna Maria, XXXIII. 157. SzafarkiewIc~, XXXI. 93. Szafarzik I. P., Szafa,rzyk, II. 4, 3'2; III. 179, 3'118;IV. 3'1, 153; VI. 278; IX. 3Q, 1~'2, 3GI. 3157;X. 148; XV. 40; XVII. 251; XXIV. 92; ~V. 48; XXXVI. 101, 102; XiX:XVII. 145; XXXIX. 66. Szafer Wł., X.XII. 7,2; XXVI. 142; XXXIII. 12, 18; XXXIV. 57; 63 Lud - Tom XL xy..xV. 34, 63, 6~6, 69, 71, 72, 74, 7'5; XXXVII. 76. Szaferowa I.• XXVI. 149. Szaflarski J., XXXIV. 29'7. Szafran Tad., XXILI. 155; XXX. 150. Szajnocha, l. 268; II. 120. Szajnok inż., czł. T. L., XI. 427. Szaliński Tad., XXX. 241. Szamed Izyd., czł. T. L., IV. 118, 2G5. Szandor, II. 4. Szaniawski Br., V. 293. Szapil'ówna L., 270. Szapszał Hadżi Saraja, p. Saraja Szapszał Hadżi, XXXV. 187; XXXVII.26. Szarajewska B., XXXIX. 31, 32. Szaraniewicz Iz., I. 62; IiII. 190; XIII. , 61; XVII. 90. Szarffenberger, druk., XXXVII. 302, 303; X:XX~I. 229, 275; XXXIX. 3146. Szarzyński, XIII. 149, 150. Smrzyński Sęp, xrX. 103; XX. 128, 152. Szaszkiewicz, l. 195. Szczepanowski St., XXXIX. 594. Szczepańska Maria, XXXV. 177. Szczepański, XXXVIIII. 338. S~czepański org., XIII. 330. Szczepański Alfred" X:r:x:.37. Szczepański J., X:XXIX. 6'03, 6M. Szczepański Ludwik, X. 458. Szczepańsk,~ W., XX'I. 70. Szczepka Henr., ezl. T. L., VII 112. Szczerbakiwskij V., XXVII. 200; XlXlIlX.20111207. Szczerbiński Jan, czł. T. L., VII. 112. Szczęśniak Ambroży Józef ,inform. X.292. Szczodrkowic Stanisław, XX. 12, 62, 132, 150. xxx. �9Y4 Szczotka Stanislaw, XXXIV. 157; 157; XXXV. 41; XXXVIII. 89, 457. Szczudlo, IX. 262. Szczudlo Jan, XXXV. 187. Szczukin, XXXVII. 101, 116. Szczurkiewicz Tad., X'XXVIII. 336. Szczygielski T., XXX:IX. 266. Szeffer P. N" IX. 199. Szejn P. W., XXIII. 119; XXIV. 102; X!XVII. 156; XXXIII. 6. SzekfU G., XXXVII. 355. Szeląg P., XIXVI. 154. Szelągawski Ad., VI. 405; IX. 155; XVIII. 14; XX. 157, 160; XXIII. 159. Szeliga Z., XI. 69, 42'9; XIII. 61. Szeligowski T., XXXVI. 417. Szelutta Marcin, XXVII. 105, 119; XXIX. 67, 68. Szembera, XV. 137; XVll. 20. Szemłej JÓz., XXXUl. 27; XXXVII. Hi2. Szendrey Zygm., XXIII. 168, 169; XXV. 132. Szenkwicowa K, XXVI. 142. Szeptycki org. X;X'I. 48. Szewc B., XXIII. 157. Szewczenko Taras, n. 88; IV. 162; liX. 426; XXI. 48, 214. Szi1ling E., XXXIX. 31, 3'2. Szinagel Radwański, XXXVIII. 479. Szipot Comeral, II. 200. Sziszkow St., XVI. 415. Sziszmanow D. J .. VII. 231; 27~. Szkaradek R., XXXVI. 394. SzkoPQwski, XXXI. 17,3. Szkultety A. H., XVIII. 138. Szlachtowsk'i: Jan, XXXVII. 169; XXXlX. 173. Szlanga, XXXIII. 15'7. Szlebinger J., IX. 199. Szlemkiewicz, ofiarod" lII. 289. 995 Szlichting Jerzy, XIII. 299, 302; ~XnI. 113. Szklarczyk Józef, XIV. 372, 376. Szmit Z., XXI. 63, 253; XXII. 155. Szmotolocha G... XXXIV. 265, 266. Szoner St., IX. 2918; XXIIX. 197. Szostkowski R, XX~I. 173. Szrajberówna Wanda, XXX'I. 173; XXXIII. 157; XXXIV. 2·94. Szramek K, XX.VII., 174; XXXIII. 140. Szromba JÓz., czl. T. L.• VI. 416. Sztech V. V., XXXVI. 369. Sztychowski Woje., XIX. 62. Szty'rmer N., XiIII. 263. Szu:bert dr, 'II. 37,38, 146, 147, 150. 151. Szuchiewicz Wlodzim., I. 63; VJ:I. ,,334; VUI. 43'6; IX'. 94, 9~'1415417; X. 458, 472; XI. 421; XIII. 25·; XVIU. 100, 103; XX. 208; XlX1. 45; X\XlI. 68, 104, 106; XV. 5; XiXVI. 54, 56-66, 82. XXVII. 11:19,25,29; XJX!IX.154; XXX. 5; XXX:IlI. 1316; XXXIV. 00, 151, 152, 269. Szujski J., IV. 2,57; XIlI. 61; Xl~X. 313, 7'6; XlXiX:I,X.593. Szukiewicz Maciej, X. 414. Szukiewicz T., .xXV'I. 154. Szukiewicz Wandalin, V. 2'88; VI. 218, 3Q7; VEl. 211, 32{), 439; IX. 195; 259, 352; XI. 283; XV. 151; XVI. 232; XVIII. 96, 103, 139; XiX'XV. 31. Szula, Jexr£lI. 161. X. Szul~'1 XV. 2112. Szulc K., XVII. 16, 36; XX.xVII.155. Szulc Rogozirński, podróżnik, pt. Rogoziński, XXXV. 33. Szulc Stefan, XVII. 40, 58. Szulczewski J. W,. XXXI. 93, 96, 99; XXXIV. 302. Szulewski Pawel, XX::X. 202. Szulcówna M., XIII. 277, 278. Szuman Stef., XXV. 144; XXVI. 148, 162, 174, 200; XXVIII. }Ol, 102; XXIX. 124 ,125; XXX. 5; XXXI. 166, 173. Szwaibi, XXII. 148. Szwajcar St., XXVI. 154. Szwejkowski, XXX. 260. Szwernicki K, XXXVIII. 212. Szwjela Bogum., III. 374. SzydelskJi S., XXVII. 174. Szydlowski Józef, czl. T. L., VII.101. 112; XlXVII. 1516. Szydlowski Tad., XXXIV. 294; XXXIX, 434. Szygowski Juliusz •. XXXV. 177. Szyjkowski M. XXIII. IW; XXIX. 197. Szylko Edward, XXXV. 176. SzyBer Stet, XXIII. 154. Szymanowski, VIII. 134. Szymanowski I., XV. 243. Szymanowski Karol, XXV. 144; X,XXI. 150, }7;3; XXXV. 3{). Szymanowski Wac!., XIV. 345. Szymański A.; XlII.15,9; XXXVII.8. Szymański Wł., czl. T. L., I. 224. Szymczenko, II. Ba. Szyrtlko'Wicz Tembruk, XXXI. 156. Szymon Mag., XXX. 218. Szymon z Gindburga, astrol., XXVII. 84. Szymon z Łowicza. XXXlX. 3'43. Szymon z Łowicz.a, astrol., XXVII. 89. Szymanowicz J., czl. T. L., I. 63. Szymcnowicz Szymon, IV. 3,7, 42; IX. 209, 222. 2·27,2317;X. 137, 194, 195; XIII. 54; XIX. 100. 103, 120, 127, 129-13Q; XX. 42, '55, 74,. 85, 63' 86, 93, 96, 97, 99, 104, 129, 131, 132, 139, 140, 144, 143, 152, 154, 194, 197, 199; XXI. 189; XXiXV. 72. Szymu]ewiczówna J .. XXVI. 154. Szynkiewicz J., X:X'X'I. 156. Szyperski Alfons, XXXIII. 157. Szyrma Lach Kr" IV. 34, 35, 37; V. 27, 32, :H; VIII. 90, 209; XXVII. 89. Szyrwid, III. 200. Szyszkowski Wł., XIX::. 104; XX.161; XXIII. 159. Szyt1er J.an, XXXI. 30. Ściborowski WI., III. 188. Ścislowski J'l III. 210, 285; IV. 342. Ślaski R., XVI. UH, 214; XXIII.1515. Ślązak St., XIXVI. 142. Śli!rz JÓz., XXXIV. 302. Śliwa A., XXXVIII. 339. Śliwick~ XIX. ~ .. Śliwina Wanda, XXVII. 154, 174. Śliwiński Józef, infor., III.273; V.99. Ślusarczyk S" XXVI. 154. Śmialkowski, XXI. 219. Śmierniak K., XXXiVmI. 4H2. Śmieszek Ant., XXV.144; XXXIV. lO. Śmiglecki, X,X. 153. Śmiszko Marc., XXXIV.67, 261, 266. Śmiszko O" XXVI. 130; XXVII. 192. Śmfszkowa z Geldów Antonina p. Antoszka. Śniadeck'i Franciszek, VI.!. 94. Śniadecki Jan, IV. 37, 38; XIII. 159; XIV. 401; XVIII. 126; XXXVII. 336. Śniadecki Śniegocka Śniegocka Śnitko J., Śreniowski Jędrzej, XXXIX. 315. Cec., ofiarod." XXXV. 31. K., XXI. 50. VLrI. 222. St., XXXIX. 594. �996 Świaniewicz Olga, XXX.272; XXXI.7. Świątkowska Chełmińska Jadw., ~XXVr. 22, 32; :x.XXVII. 451, 454; XXXIX. 455, 54·±' ŚwiątkowskJ± Wad., XX:XI. 173Świba K., czł. T. L., IV. 454; VIII. 333, 3,34,442; IX. 208; X. 118, 119 238, 470, 47'6; XI. 96. Świ'bówna Ernest., XXXI. 173; XXXIV. 302; XXXV. 177, 187. Św±der Andrzej, XXXIV. 296. ŚwiderS'ka, czł. T. L., III. 286, 290. Świderska H., ~X!X. 251l. ŚwiderskJi Bron., ~XVIII. 103. Świderski Zdzisław, II. 126; XI. 110. Świdnicki Br., I. 64; II. 280; III. 154.. 289; V. 170; VI.3'97. ŚwiechowskJi M., :x.XIII. 151. Świer.czyński T., VIII. 336; X. 95. Świerkosz AUr., ~XXI. 173; XXXV. 177, 187; xx:xnI. 157. Świerz L., I. 53. Świerz St., X:XiVII. 167; XX'XI. 67. Świerzbińskli, XVII. 16. Świey}m'Wski Emanuel, X. 101; XIV. 345. Świeżawski Ernest, 'IV. 262; IiX. 87, 148, 24{),349; XVII. 100; X'XVIII. 126. Świeży Janusz, XXXIV. 287; XXkVI. 32, 3,70; XXXVIII. 451, 457, 460; XXXIX. 529. Święcitcki J. A, XIII. 259, 260; XX. 118, 100; XXI. 4:8; X:XVI. 125, :128; nvn. 1~7, 15ill"199. Święcki Tomasz, XXVII. 119. Świętek. Jan, 1.64; II. 195, 373; III. 171, 273,348, 3~a., 362; IV. 46, 49, 57, 115, 260, 3'29, 330, 33'3, 335; V. 37, 39, 104, 144, 146, 197, 258, 280, 288, 289, 360, 367; VI. 107, 315. 316, 320, 325, 33"\, 317,6,411, 414; 997 VII. 222, 223, 228, 235, 33lt 339; VIII. 99, 110, 257; X. 126, 128; XI. 202,. 273, 322, 323, 371, 419; XIII. 88, 90, 96, 161, 297, 345; XIV. 48,63, 77" 171, 172, 177, 220; XV. 7.2; XVII. 28, 31, 38; XX:II. 65; XiXIII. 120; XXIV. 101; XXV. 8, 84, 88; ~XVI. 117; XXVII. 26, 155; XXXI 152; XXXII. 61; ~IV. 269; XXXVI. 45" 47, 49; XXlX.VIII. 215; XXX:IX. 587. Świętkówna, XXXIII. 15,7. Świętochowski Aleksander, VII.228; XXXIX. ~94. Świętopełk pseud. Pauliego Józefa, VII. 2'18, 219. Świstek J., XXXVI. 322. Świtkowski WI., XXVI. 149, 1'511,154. Świtniewski S., X:XXVrII. 4,:n. Sarekelji K., III. 387; IV. 444; X. 293. Sauwowa lza, XX.iX. 191. Sebestova A, VIII. Ill. Sejn, V. 181. Sembera, II. 183; VI. 272, 358; VII. 3'61, 3'67, 368, 370, 317:2; X. 141. Siehara Fr., V. 199. Siilmcik A, XXX:VIII. 3'16. Sipka Samo. V. 242. Sirola B. XXIX. 200; XXX. 248; X'XXVLI. 427, 428, 433. Sismanow J. D., XXVI. 127. Skultety Józef, II. 3'f6; IV. 312, 314, 315; XXx,r. 165. Stefanicz Józe~, V. 254. Stepanek Jaroslav, XXXV. 187, Stepan I., XXXIII. 11. Subert F., I. 2.20,223. Sujanskij Fr., V. 313, 3,17"3,18. Sulek Samuel, ks., II. 2. Svam:bera W., XXII. 162; XXIX.198. T Tabeau Ferd., ezl. T. L" II. 200. Tabeau L, ezl. T. L. V. 296; VI. 320. Tabeński Stan., ofiargd" XXXV.36; XXXIX. 251. Tabor WiJhelm, XXiX:IV. 142; XXXV. 76. Tacyt, I. 107, 112; III. 363; V, 237; VIn. 435; X. 110, 267; XVII. 222; XXI. 200; XXIV. 83. Taczanowski W., X. 462, Taganyi Kar., XIX:IH. 187. Tagliavani G., XXXVH. 360, 362. Tagore Rabintlranath, XXV. 44; XXVI. 117. Taine Henryk, IV. 61. Tais-cher, IV. 33'5. Tajnowskij. V. 3'12. Talko. Hryncewicz J" II. 373; VII, 95; X. 128; Xl. 201; XXI. 49, 97, 243, 245. 246; XXIII. 87, 156; ~XVI. 149; XXXI. 137; XXXV. 30. 33" 69, 7;1, 7-2, 74, 75. Tallgren A. N" XXV. 1. Talmgren, XXI. 64, Talowski, VI. 186. Talvic, IX, 32. Talvj, IV. 260, Tampere H., XXXIV. 2'86. Tan p. Bogora7" XX!XlX. 2, 63. Tański, XXiV. 95. Taraszkiewicz J., XXXI. 17'3. Tarczyński Fr., VIII. 320, 440, 459. TarezyńS'ki W., XXI. 253. Tarde. IV. 336. Tarkiamen V., XXXVII. 441. Tarnaeki JÓz., XXXV. 177. Tarnowska M., ofiarod., XXI. 79. Tarnowski, II. 176, 177, 17H; XIX.75; XX. 154; XXXVII. 410. Tarnowski Iz. III. 289. Tarnowski Stan., I. 24, 186. Tarnowycz, XXXVII. 169. Taroni FeL, ezł. T. L., IV. 454; V. 291; VIII. 333, 3'34, 442; IX. 207. 208; X. 118, 119, 176, 177, 181,238, 452, 470, 471; XI. 9ą 97-164, 273; XXXV. 14, 30, 32. Taroniowa Helena, XI. 316. Tasman, XXXVII. 377. Tasso Torquatto, IV. 161. Taszycki W., XXVI. 149; XXVII. 164, 166; XXX. 260, 262; XXXI. 162; XXXV. 71, 187. Tatiszczew, II. 114. Tatomir, L 63,; XJXIXI,X.593. Taubenschlag R, XXXVIII. 287. Tawenson, IX. 46. Taylor Isa.ak. I. 260. Taylor R, XXX'lI. 172. Tchirkel W., XlII. 68. Tchórznicki J., II. 374; XX. 3>13. Te Rangi Hirva, p. Buck p, H .• XXXVII. 376. Teogenes, fil.' gr" VII. 339. Techmer,\ L 106. TeiJchmeier, XIXI. 4. Teisseyra, X:XII. 162, 163. TeliS'zewski, czł. T. L., IV. 114, 118. Temesvary R, XXIII. 21. Temper K., XXXVIII.52, 58, 85, 87, 98. Teodoryk kl'. Ostrogotów, XXVI. 3. Teofil z Samosaty, IX'. 131. Teofrast, X. 263; 38. Teokryt, XLX. 12'9-131; XX. 85, 13,9. Teolin, V. M. Teophilus, XX. 295. Tepa Franc.. mal. typ. lud., XVI. 259-280. Tepcow, VII. 58. Ter W., :x.XXIH. 157. Terezjasz, XV. 190. Terlecki T., XXXVII. 159. xxn. �991; Terlik Paweł, czł. T. L., II. 96. Terra Helmut de, XXXVIII. 398 3911. TertuHan, VI. 203, 33<0; XXIII. 11, 17. Tesdorpf, I. 222. Tetmajer Kazirn., XI. 329; XUI. 149 150, 151, 164; ~VI. 222--,224, 399; ,XVIII. 227; XIXI'X. 110; XXX.198; XXXI. 150. Tetmajer Włodz., czł. T. L., VI. 3'16,. 391; VII. 224; X. 324; XVI. 419; .xXIX. 110; XXXV. 30, 31; :XXXVIII. 286; XXXIX. 588, 591, '592, 594. Tetzner E., VI. 88, 90-92; VIII. 219; XVII. 184. . Teyseur Jul., organ., XJXXV. 10, II. Thalbitzer, XX liX. 137. Theen-Soby H., I. 182. Theodoretus, .xIII. 88. Thevet A.. XXXIII. 13łl. 'rhiele I. M., XVI. 3'59. Thilenius G., XiXI. 92. Thime A:dolf, XVII. 5:8; XXVIII.235. Thiersot Jul., XUI. 172; XVI. 174; ,XXI. 167, 17'8; XXIX. 151, 204. Thietmar,. II, 115; XH'I. 7, 8; XIV. 42, 48, 66, 218; XVII. 194, 202. Thomas Hel'b., X:XXVIIII. 400. Thomas N. W., VII. 83; XVIII. 98, r02. l Thome,X. 269. Thompson, xxxvn. 4, 10, 340. Thoms W. L, XXI. 85. Thomsen, IV. 447. Thugutówna, X,XIX. 13'1. Thuissen, XXI. 112. Thuven Hjalmar, XVI. 160, 174, 177. Thurnwald R., XXXV. 173, 199.200; XiX:XVI. 127; XXXVIII. 8, 27, 453. Ticinensis Johann ,alch., XXVII.90. Tichonrawow, XXVIT, 17. 999 Tichy Karol, XXVI. 125; XXII. 199. Tiele K. P., XXXVI. 149. Tilbiury Gerw., XXII. 22. Tilke M., XXVI. 149. TiU Stan., XXXV. 15. Tille A, XXII. 57. Tille W. dr., XI. 97, 417; XVI. 43; XXV. 106, 122. Tischendorf, XVI. 36. Titow, XXVI. 87. Tkalcic, VI. XXII. 141. Tlemsen, XVI. 3<11. Tłuk p. Skop Jan, astrol. To'bler A, XX. 185; XXXI. 20; XXXIX. 488. Todorowa R., X,XXVI. 407. Toeppen W., V. 184; IX. 144, 230; XIII. 297; XVII. 56; XIX. 134; .'XXXVIII. 339. Tokarew S. A, XXXIX. 31, 32, 65, 00, 9~, 610. Tokarski, II. 316. Tokarz Petro, VI. 274. Tokarz W., XXVIII. 122, 130. Toldo Pietro, XVI. 417. Tołstoj L., III. 368; VII. 94; XXX. 76, 87, 88, 90, 116, 137-140, 142; XXXI. 12, 14, 15. Tołstow S. P., XXXVIII. 343, 352; XXXIX. 8, 15, 17, 2(),\25, 29-32, 36, 41, 43, 82, 9()" 610. Tomanek L., XXVIII. 167, 174; ~XI. 151, 17~. Tomasz z Akwinu XIX.138; XXVII. 101, 90; XXXVIII. 271. Tomasz z Piotrkowa, astrol., XXVII. 86. Tomasz ze Szczytnego. VIII. 441. Tomaszewski A, XXVII. 166; XXX. 257, 258; XXXIII. 157; XXXIV. 302; XJX'XV. 187. Tomaszewski M., XXVI. 155. Tomasziwskij., XXVI. 94. Tomcsanyi Janos, XJx:xv. 186. Tomerle Zofia, org., XXXIX. 550. Tomicki, XXIV. 82. Tomkiewicz, VI.70. Tomkiewicz Wład., XX,XV. 177, 188. Tomkowicz Stan.) XI. 4'14; XIII. 61; XXXV. 39. Tompson Laura, XXXVIII. 393, 396. Toncic, XXXVII. 433. Topinard Paul, I. 92, 232; IV. 63, 67, 79,) 404, 406; XV. 10; XVIII. 232; XXI. 8, 16; XXXIX. 78. Topolecka L., czł. T. L., VI. 219, 224; VII. HO. Topolnicka J., czł. T. L., VIII. 336. Topolski, XII. 183; iXXI. 145-147. Toschi, XXXVII. 3'60. Toppen M., IV. 1M, 169; X. 3<71. Toth-Pauliny Z., V. 30'3, 300. Tracz F., XXVII. 154. Trail H. D., VI. 209. Trajan, VIII. 171. Tramper W., VI. 224. Tranczyńska Helena, czł, T. L., VII. 112. Tranda W" ofiar., XXI. 79. Trankfurt, XXI. 229. Trapellas. VII. 80. T,raugmann R., XXVI. 97. Trautmann, XXX. 213; XXXIV. 61. Trąba Mikołaj, XIX. 140; 141. Treblin M., XXXVIII. 328. Treichel, I. 183, 184; XXXV. 64, 69, 75. Trembecki Stanisław. VII.223; XIII. 50; XXIII. 122; XX,IV. 99; XXXIX. 573, Trentowski, XXIV. 94; XXXVII.145. Tretiak J., IV. 162, 163, 168, 171, 263, 27'6,.387; V. 45; VI. 406; XVI. 248, 256; XXX. 223. Tretiakow P. N., XXXIX. 00, 99. Treter Mieczysław, czł. T. L., XI. 85. 93,\ 95, 3<23,324, 325, 343; XII. 86, '905-98, 112, 193, 270, 274, 3'25,347; XIII. 75, 7'9, 168, 264, 343-347, 301; XIV. 195, 345; XV. 151; XVI. 226, 22:7,233, 259, 290, 32(), 3,23, 411, 414; XVII. 110; .XiX. 311; XXI. 248; XXVI. 125; XXVIII. l, 3" 4, 6; XXXI. 172; XXXVI. 11; X,XiXIX. 434. Trębacz, XXXVII. 168. Trifo'now, XXlXVIII. 349. Tr~gault O. N., XXXVIII. 371. Trithemius Joh., alch., XXVII. 90, 100. Troelsch E., XXXVI. 153. Troickaja A. L., XXXVIII. 347.' Trofimowa P. A, XXXIX. 79. Trojak, XI. 70. Trojanowicz Sim., XU. 273. Trojanowski Edw., XI. 108. Trojanowski W., XXIII. 157, 160. Trojnar JÓz., czł. T. L.,. XII. 98, 193; XIII. 75, 7,9. Tromatore Ant., V. 190. Trom:batti, XXXVII. 74. Troszczanskyj, XXXVII. 100-105, 108-111, 117" 118, 122, 123, 126. Tro'Yes Chretien de, XVI. 218. Trubecki, XXXVII. 3014. Trubn Ibn Foszlan, IX. 321. Tru<:hlarz, XIII. 153, 158. Truchly Stefan, II. 79. Truhelka C., XXXIV. 71, 94, 126. Truhlava Ant., VII. 207. Trutowskij, XVI. 163. Tryplin, XXVII. 50, 61, 66-72. Tryszczyła Franc. J" XIV. 246. Trzcieniecki r., XXVI. 149. Trzepaczówna M., XXXVII. 160,191, 192, 2'23; XXXVIII. 451, 458. Tscheraz Minas, VII. 85. Tschich K •. XII. 340. �1000 Tschinkel W., XI. 211; XV. 145; XXIII. 18. Tschiswitz L., XVI. 16. Tschudi F., xxxrx. 4186. Tschumi D., XXJ1X. 152; XXXIX. 496. Tsigara-Samureas M., XVII. 200. Tuci G., XXXVII. 3'60, 362. Tuczyński Ksaw .. XXVIII. 142. Tudebodus, XV. 181. TudecliJus S. A, XX,I. 229. Tuhan Baranowski, XXXI. 111. Tumy J., XV. 145. Turajew, x.x:..XII. 104, 121, 122. 123, 125, 126, 142, 143, 144" 146, 153, 172. Turchi N,., XXXVII. 360. Turczański ofiarod., III. 28'9; XI. 32~. Turczynowicz M., XXXVII. 466, 467; XXXVIII. 299. Turcin R., XXVI. 127. Turjański K., XXXI. 155. Tu,rkowski L., XXX. 2~'1, 292; XXXI. 7. Turnau I., XXXVIII. 33~. Turner, XVIII. 29. Turnsk M", XXXVII. 435. Turowiczówna Jadw., XXXIII. 15'7; XXXV. 177. Turowskil VI. 38, 70; XIX. 84, 103, 123, 150. Turowski K.. VIII. 445; XIII. 150. Tuszkówna Janina, XXXIV. 26:5, Tuszkó\vna Bron., XXVIII. 33, 34. Tuwanówna Janina, XXXIV. 265, 266; X'XXVIII. 480; XXXIX. 467'---483, 605. Tuwim Jul., XXIII. 159, 166; XXV. 78; X'X'VI.149; XXVII.104; XXXV. 188; XXXVII. 291 309. TwardOWSki dr, VIII. 99, 224. 1001 Twardowski Ant., czl. T. L., VII. 112. Twardowsk;i Kacper, IX. 138, 4115; XXI. 91; XXVII. 12'2. Twardowski Kaz., prof. XXII. 26; :X:XVII. 124. Twardowski Samuel XXVII. 106, 121, 124. Twardowski Wawrz., XXVII. 123. Twarecki Tad., XXXIV. 142; XXXVI. 7. Tworzymir, IV. 111, 272. Tyczyński St., IV. 118, 235. Tymeus4, II. 107. Tylor E. B., I. 15" 92; III. 85; IV. 3'36, 337, 396; V. 2{n~204; VI. 7, 1315, 16-18, 20" 22, 24, 113-124, 225, 227, 245, 32,1, 340; VII. 1--28, 94; XI. 283". 284, 285, 291; XIII. 56, 57, 164; XVI. 27; XVIII. 230, . 231; XIX. 154; XX. 190, 213; XXI. 4, 13, 83" 182; XXII. 13--20" 25, 27, 158; XXVI. 101; XX,x. 8; XXXIV. 4:1; XXXVI. 18~. 354, 3'55; XXXVII. 3'8, 68, 69, 165; XXXVIII. 15, 224, 283; XXXIX. 661. Tymieniecki K., XXVI. 133, 149; XXVII. 143, 174; XXXV. 188; XXXVIII. 3'9'2. Tyne BaL, IV. 451, 454; V. 99, 100, 291; VI. 318; VIE. 333, 442; XI. 2,12, 2,20. Tyne St., XXIIX. 166. Tyndar.. XXXVI. 181. Tyrszowa Renata, organ., II. 34, 3'5; XXVH.200. Tysowicz Maria, XXXIV. 142. Tyszkiewic7J E., organ., V. 205, 206; XXVII. 156. Tyszyński VII. 227. Tyzenhaus, XXXV. 181. Tzsehope, II. 120, 122; III. 379. u Uchtomskij, XlVIII. 137. Udalcow A D., XXXIX. 72, 82-'84. Udziela sew., red. "LUDU", I. 61, 64, 188, 192; II. 373; III. 285, 289; IV. 59, 83, 100, 299, 344, 345, 348, 451, 452; V. 36, 42-44, 91, 99, 100, 147, 235, 266, 276, 277, 278, 280, 290, 292, 294, 369; VI. 4, 112, 221, 315, 318, 319, 324, 326, 336, 384, 412; VII. 95, 208, 227, 233, 237, 275, 323, 336--338; VIII. 89, 100, 110, 144, 157, 170, 198, ~19--224, 262, 333, 334, 432, 443, 445; IX. 94, 102, 178, 197, 207, 301, 310; XI. 17, 96, 98, 100, 110, 200,214, 306, 312, 320, 327, 341, 342, 389, 394, 410, 418, 419, 422; 424, 440; XII. 42, 97, 190, 219, 220, 232, 268, 275; XIII. 43, 44; XVI. 222, 328, 347, 422; XVII. 128, 267; XIX. 148; XX. 298; XXII. 122; XXIII. 51, 115, 116, 124, 126, 146, 151-·156; XXIV. 116; XXV. 49, 60, 110, 111, 113, 144; XXVIII. 58, 136, 215; XXIX. 157, 192, 193, 208; XXX. 10, 36, 249, 267, 268; XXVII. 155, 156, 160, 169, 174; XXXI. 68, 86, 173; XXXIII. 95, 140,151; XXXIV. 265, 297; XXXV. 5'---41.)66, 69, 71, 7'2,74, 75, 168, 177, 188; XXXVI. 12, 34, 40, 41, 414--47, 53, 2123--226,242, 2'43, 250, 402; }(}CXVII. 161, 284, 303, 340; XXXVIII. 215, 304; XXXIX. 316. 587, 588, fj89. Udziela Sew., junior, XXXVU. 445, 446. Udziela Helena, organ... XXXV. 14. Udziela M., VI. 410; IX. 417, 427. Udziela Zofia, organ., XXXV. 14. Uhland I., XVI. 16; X'X. 220, 245; XXI. 166; XXII. 148. Uhlemann. XXXVI'I. 253. Uhlenbeck, XXXVIII. 46, 49. Uhma Rom., Xx. 155. Uhorczak F. prof., XXXIV. 302; XXXVII. 476. Uhowiee J., V. 85. Ujazdowski Tad., XVI. 252, 254. Ujejski Kornel, XXXIX. 355. Ulanowsrot B., X. 136; XIII. 60; XIX. 121., 141; Xx.. 156, 164, 197, 199; XXII1.158; XXVI. 5, 8; XX:VU. 101, 145; XXXVIII. 200, 2'1'1. Ulanowska Stet, I. 19, 187; IV. 46, 153 156; V. 22, 43; VII. 3U, 226, 23~; XU. 79; XVI. 350; XVII. 32; XV,mI. 108; XXXIX. 586, 589. Ulbrich-Kudelska 11'., XXVII. 189. Uldall Kaz., XXXIV. 283. Ulenieeki JÓz., ezł. T. L., I. 96. Ullmann, XXII. 6. Ulpian, XXXIX. 1'50. Ułaszyn H., III. 385, 300,; IV. 114; V. 289; VI. 4414, 415; VII. 100, 224, 2:26, 240; 336, 3138,339; VIII. 90, 92, 94, 210, 211, 214, 22'2, 2,23, 424, 440; IX. 190, 19 9" 422; X. 240, 352, 374; XI. 4<39;XU. 196, 3'3'8, 345; XIII. 70-74, 166" 167; XXXIII. 157. Ungar dr, I. 63. Ungarelli G., X.XXlIII. 17. Ungler F. druk., XXXIX. 324. Unterforseher, XI. 366. Urbańczyk Fr., ezl. T. L ... VI. 224. Usener Henryk, X. 114; XVI. 41; XX. 230; XXII. 2, 3, lO, 11. Usuąrd, XX,I. 109. Uwarow., XXI. 64. Uzdowski M., XXVI. 155. Uziembbo Henryk, X. 352. Uznański J., ofiar. XXI. 79. 1 �1002 Vaclawik Antoni, V. 183, XXVII. Venedykova V., XXXVI. 407. 199; XXIX 118, 200; XXx. 182; Venillot Ludw., II. 108; IV. 356. XXXVI. 369; XXXVII. 350; Ventzel H., XXI. 17'6. X,x,x,VIn. 3'57. Vergilius Maro, p. Wergiliusz. WirVache de Lapouge, XXXIX. 424. 'giliusz, XXXVII. 129, 130, 132, Vaihinger H., XXI. 184; XXXVI. 359. 1M., 136. Vaillant I., XXXVIII. Vernala Ken., XVI. 354. Vainov, XXVUI. 20. Vernean, I. 91, 240. Vaikai A., XXXVIII. 361. Verniet Ruiz, Jean, XXXIX. 483. Vakarelski Krist., XXX. 249; X'XXVI. Vers<:hner O. V..,X.XXIII. 145. 406, 407; XXXVII. 4<37. Veselowskij N. p. Wesełowskij N., Val Fontanalba. XXX. :'29. 'XXXIV. 182. Valentini G., 'X. 2712; XIV. 403; Vespu<:jusz, XXXIX. 34(J.. XX:XVIrI. 359. Vico G., XXXVI. 185, 352. Vallee-BO'Ussin de la, XXXIV. 2. Vidal de la Blanche, XX.XVIII. 205. Vambery H., VII. 55; XXIII. 46. Vidossi R... XXXVII. 362. Van der Ven, XXX. 252. Viellemarque, VB. 83. Vandal, XXXVI~iII.239. Vierkandt Alfred, VII. 220; XiXII I. Vanel, VI. 365. 182. Vanicelli L., XXXVII. 360, 362. Victor N. druk., X,XIXIX. 346. Vulkasovic T., XXXVII. 436. Vikśr Bela, VI. H~8. Vaphio, XXXVII. 289. Vilkuna Kustaa, XXXIV. 283, 285; Va'ragnac A., XXXVIII. 205. XiXiXVI,I.438, 441. Varigny dr, II. 99. Villard de Monneret, XXXVIII. 3u7, Varon Terene, XXXVII. 12,9. 368. Varro, XXI. 191. Villiere de Lille Adam XVII. 23. Vasmer M., XXV. 1,23-126'; XXVI. Vinson, VII. 85. 97, 1312,149; XX'X'IV. 46, 50, 56, Virchov Rudolf, I. 91; VIII. 321,440; IX, 2.98; XlXVIIrI. 9. 67, 60.. 62, 63, 177, 296; X:X1XVI. 3,81;.ixxvu. 82; XXXVIII. 319. Viski Kar., X!XiXIV. 297; XXXVII. Vasil: Alojzy, x X.XIX. 427. 3'55,3'54. Viterbo Gottfryd, XV. 178. Vavrousek Bohumil, XXIX. 165, • 6. Vaisanen O., XXXVII. 438, 441.. Vitiazewskij S., XX.XIII. 158. Vaananen L XX.XVII. 441. Vitry de Jacques, XXVII. 125; XXX. Veckenstedt E., IV. 59, 391; XV. 27. 91, 108, 113; XXXI. 17 142. ViV'iJanmistrz, XXVIII. 205. Vedel Valdemar, XX. 233, 236" Vedr, XXXVIII. 52. 68, 98. Vlachovic Mitar, XXiIX. 132; XXX. Veegtius, XXXVII. 138, 140. 248. Veleva M., XXXVI. 407. Vlastan B., XXXVIII. 357. Yen van der, XXIX. 134 203, 204, Vlislocki H. von, V. 37. 207. Vodicka K. St .., VII. 238. 1003 Vornander, XXXIX 87. Voges Th., I. 186. Vosler, XlXXVII. 315. Vogt Fr., XIB. 56; XI·X. 69. . Voyt F'l I. 25, 27. Voigt, VII. 210. Vries Jean de, XXXVUl. 149, 205. Vojenskij I., IX. 110. Vdatsky, V. 254, 303, 307, 317. Volf J., V. 314, 3,18. Volksmann., I. 184. Vrtel S", XVI. 2'32, 417; XiX. 314. Vollgrat K •• XXI. 83. Vrtel-Wierczyński, ~X;X. 82. Vuk, X'XX'III. 11. Vollschwitz J., XX'I. 172. Vuk St. K., IV. 59. ValneY,XJXII. 147. Vukasovic T., XXXVII. 436. Voltaire, p. WoIter, I. 55; XXX. 141; Vukasovic V. V., XXXIV. 124. X'XXVI'II. 3~1. Vulpesco Miichel, XXV. 138. VoItel', XXXIX'. 17:6. Vu1pius Chr., XXII. 168. Vołkov P. M. XXV. 123. Vurnik Stanko, X.Xx. 248; XXXV. Voragine de Jakób, XV. 22; XXVI'I. 17'3. ,lO, 11. Vutelic- Vukasovic, VII. 83. Vordemfelde Hans, XXVIII. ioo. Voretsch, XV. 174; XX'. 235-240. Vyskow, II. 150. w Wacław z Oleska, p. Zaleski Wacław .. I. 194; III. 128; IV. 49, 57; 394;' VII. 134-140; IX. 144, 223; XI. 293; XII. 342; XV.208; XXXI. 129; XXXVIII. 206. Wach I., XXXVI. 153. WachC'lz Leon, X. 225. W.achowski K., XXIII. 160. Wackernagel H. G., IX. 132; XVI. 321; X'ViII. 13'6; XXXIV. 131; XXlXVI.. 311; XXXVIII. 469; ·XJXXIIX'.485. Wackernell, XXI. 167. Wacławski, XliX'. 37. Wad deI L. A., XXXIV. 2. Wadowita Marcm, XliX. BO. Wadowski S., V. 3,91. Waffen'tlach., XlXVI. 5. Wagilewicz, I. 195; II. 280; III. 287; VI. 304. Wagner, XliX. 69. Wagner P., VII. 77, 194, 195, 199-203; XVI. 174. Wahle E., XXXHI. 145. Wahlenberg J., Hr. 267; X'II. 4. Wahylewicz D. J'l XVII. 162. Waitz Theod .• I. 154; II. 107, 110; IV. 3'56; VI. 24, 2~8, 24'3, 244; VII. 24; XV. 10; XXI. 83. Waizer R., XVI. 156. Wajs, VI. 38. Wajs Mikol. astr., XXVII. 86. Wakar Wł., xXrn. 150. Wakarelski Chr., XXVI. 128; XXVII. 182; XXXI. 173; XXXIV. 83, 297; XXXVIII. 205. Walczyński S, I. 64; V. 289; X.XXVI. 43. Walde A., XXI.119; XXII. 6; XXXVI. 3'84. Waldis B., XVI. 321. Waldstein Ch., XXII. 48. Walentyn Basilius, alch., XXVII. 90, 91. Walewska Cecylia, X. 127, 364. Walewska Maria, XXXIX. 525. �1004 Walewski.; III. 210. Walicki A., I'X. 314. Walicki Mich., xrxVI. 155; XXXI. 172,173; X.XXIV. 297, 303. WalLgórski Andrzej, XXXVIII. 211; XXXIX. 181..4'3'9,625. Wallace, I. 74. Wallas AItwood, XXXV. 179. Waller E.. XXXVIII. 468. Walles, II. 99. Wallis, podróżnik i odkrywca, XXXVII. 377. Wallis Ł.. XX'II. 64; X;XHI. 118; XXV. Hl; XXXIII. 140. Wallis St., XXVII. 174; XXX. 241; XXXI. 173; XXXIII. 158; XX'XVIII. 440. Wal1i:sch H., XXXlII. 158. Walters H, B., XXXIV. 69, 95, 120. Wałach Mich., czł. T. L., I. 268; V. 197, 288, 289; VI. 315; XX. 311. Wałecki A., XXXVI. 198. Wałęga Leon. I. aD, 63; XI. 321; XJXIXVI.40. Wałtari.a-Woślieanski Jan, III. 387. Waniek Gustaw. VII. 97. Wanke Ant., inform., XIXJXIII. 5. Wansowa T., V. 381. Wańtuła Andrz., XXXV. 177, 188. Wańtuła Jan, X,XX:IV. 300. Warchał Józef, infor., VII. 178. Warchałowska Helena organ., XXXV. 13. Warchałowski Jerzy, IX. 299; X. 98, 103, 231, 324. 368; XI. 108, 20a, 321, 418; XVI. 419; XX. 31; XJXI. 54; XXVI. 125. Warchoł St., czl. T. L., XXII. 161 Wargocki" X:III. 11. Wargowski M., XXVII. 166; XXXI. 174; XXXIII. 158. Warmiński I., XV. 249; XXVII. 7, 62, 68. 1005 Warmski M., czl. T. L., II. 28a. Warner L., X:XJXVIII. 397. Warschauer, X'iXVI. 4. Warsicki I., XXVI. 149. Warski, IV. 448. Warszewicki, III. 110; XX. 117. Wasiewicz Z., ofiar., XXI. 7.9. Wasilewski Edm., X. 383-386, 406. Wasilewski Leon, III. 189; VII. 223; VIII. 199, 200., 218; XVII. 251; XXV. 144; XIXVI. 155; XXVII. 157, 164, 166, 174; XXIXV. 177. Wasilewski Tad., XIiII. 155. Wasilewski ZygmUJnt, I. 152 188; IV. 49, 169; VI. 20; VII. 96; XI. 95, 320; XIV. 3·67, 3,68; XVI. 3i5; XVIII. 108, 136; XllX. 3'5; XXIII. 51; XiXIV. 99; XXIXVI. 35; XXXIX. 587. Wasilij Al., IV. 94. Wasilkowski Eustachy, XXI. .270; XXVI.83; XXXI.174; XXXIV.303. Wasiutyński B., XlXI'X. 148; XXXIII. 158. Wasylewski Edm., XXXIX. 578. Wasylewski Stan., XIII. 2,91; XIV. 195, 1.96; XVI. 110, 236,' 237,. 247, 3518, 371; XX. 31; XXIII. 168; XXXI. 127; XXXVI. 37, 54. Wassan Girej Dżalbagi, XXX'I. 156. Wasser Oz". IV. 238. Wasserschleben F. H., XXXI. 46. Wast Teod., XXV. 111. Wasung M., dr czl. T. L., VIII. 112, 221; XII, 98. Waszyn H.. X. 3'51. Watzinger C., XXXIV. 133. Wawrzeniecki Marian, VII. 94, 337; VIIT. 88, 89, 320, 439; IX. 299..301; X. 240. 351; XI. 20i, 202, '418; XVI. 3,36,412, 414; XVII. 29; XlXI. 43, 70; XXII. 1M, 113; XiXIII. 51, 158, 159, 187; XiXIV. 112, 116; XXV. 6; XXVI. 7{}-73..84; XXVII 62, 65; XXIX. 1B?-; XJXXI. 174; XXXVI. 5; XXXVIII. 269; XXXIX. 587-589, 591. Wawrzewski, II. 195. Wazowa E.,XXVII. 2'00. Wąs Stefan, XXV. 1~. Wąsowicz Dunin, VI. 224. Wąsowicz J.", XXVI. 96, 129, 149, 155; XX-X. '260; XXXIII. 156; XXXV. 177, 188; XXXVIII. 325, 326. Wąsowicz-Sopoćko M. mal., XXXVIII. 451. Wątor Michał, XU. 2'19. Waber Johann, XXXIX. 496. Wdowin I. S., XXXVlU. 346. Webb C. J., XXXVI. 148. Weber, I. 95. Weber A, VH. 40, 3126;XV. 197. Weber M., XXXVI. 145. Webiger A, XXV. 129. Webster H., XVI. 107. WecherHn" etnogr. muzyk, XIII. 172. Weddansi, I. 70. Wedderk,o'Pf Th., XV. 47. Weddingen, XXI. 167. Wedte Jan inform., VIII. 3'12. Weege F., XXXVH. 130. Weegli O., XXXIX. 496. Wehrhan Kad, XV. 257, 259; XVI. Ul; XiX. 216; XXrx. 127. Wehrli H. J., XXXIX. 494, Weidig, XLX. 69. Weier, XliX. 144. Weigel T., VI. 320. Weinhold Karol, II. 110; IV. 96; VII. 152--<154, 3'216; X. 24'5; XVII. 128. 261. Weinreich D., XX,XVII. 133. Weisbach, XJXI. 242. Weiser, XXVIII. 142. Weiss Rich., XlXlXVIII. 151, 15~, 187, 198, 202, 205, 468, 469; XXXIX. 48~l 503. Weisenberg S., XXIII. 33. Weissmann, IV. 448. Weitzel Aug., XXiXV. 188. Weliehowski J, ezl. T. L., I. 63; V. 195; VrI, 2134. Welcker G. F.., XVI. 320; X':X!II.47. Weller I. Th., XXXI. 18. Wellman I., XXXVIII. 361. Wells C., XXXVI. 210. Wells Jan' z Poznania, wychow. synów Kaz. Jagiell., XiXI:X. 62, 63. WeItzel, II. 193. Wełyczka Samuel, I. 162;X:XVII. 120, 121. Wendlinger E., XVI. 115. Wengrzenowski S." V. 189. Wenjaminow I., VII. 15~. Wenker, VI. 3,719. Wenker G., XXXVIII 15. Wenlersse G., X. 128. Wepnikówna W., XXXVIII. 461. Werchratski., XXVIl 16, 27; XJX.X. 117, 126, 127; XXXVIII. 165. Werczewic Wuk., XVIII. l3s---,g. Werdum Ludw., XXXIX. 572. Werdum M., XXXIX. 2'99. Werdum Ulryk, XXVI. 71. Wereńko F., II. 373, 374, 374;V. 37; VII. 222; XXVII. 157. Wereszczyński Jak, XXVII. 119; X!XTX. 64-66, 68; XXXI. 127. Weretelnyk' Andrzej, VII. 335. Wergili, Wergiliusz, p. Wirgiliusz, Vergilius Maro, XIX. 130, 133; XX. 85; XXI. 187; XXVI1.10o; 129, 130, 132, 134, 136. Werner A, XIV. 311; XV. 249. Weryha, VIII. 212; IX. 293. Weryha Wład., II. 17; IV. 50; V. 81. Weryho W., XXVII. 15'7. �1006 1007 Wesełowski A. N., XVI. 218; XX. 178; XXVII. 24; XXX. 115, 116; XiXXIV. 182; XXXVII. 7; X,X'XVIII. 352; XXXIX. 22, 28. Wesley, VI. 114. Weslowsky E., XV. 145. Wesselofsky, V. 369. Wessels E., XXX. 166. Wesselski A., XXVII. 2, 24, 35; :XlX,x, 83,; 95, 128, 141; XXXI. 17, 20-22. WeS'Sely A., XVI. 16. Westermann D., XXXV. 2'0. Westermarck E., I. 36, 40, 43. 68, 7'4-77, 145, 150, 151, 154; IV.336, 357-359; !lX. 304; :X:III. 57; XV. 27; XIX. 154-155; X,XIX. 134; XX.XVIU: 64, 277. Westrup C. W., XXVIII. 97. Weule, XVIII. 226. Wewiórski J., III. 91, 96; IX. 178. Wexówna M. rys., IX. 207. Weym.ann, XVI. 283. Weyssenhoff, II. 373. Węclewsk1'; XLX. 103, 128" 131, 151. Wędkiewicz S., X~XI.70; XXXIV. ID. Węgierski Albert, VII. 149. Węgierski Andrzej, VII. 146. Węgrzynowicz J •., VII. 37. Węgrzynowicz L., XXI. 70, 246; XXVI. 142; .XXVII. 174, 193; XXX. 184; XXXI. 174; XXXIII. 158; XXXIV. 2,97; XXXV. 16, 31; XIXXVI. 82, 327; X:XXVII. 475. 47,6; X.xXVIII. 162, 451, 457; XXXIX'. 600. White L. A., XXXVIII. 3.74,369. Whitting I., XX:XVIII. 393. Withe K, XVII. 260. Wiąz<l'wski K,X,."XVI. 129. Wiekram, XII. 3<28;XXVII. XXXI. 23. 125; Widajewicz JÓz., XXV. 144; XXVI. 155; XiXXI. 174; X!XXV. 178, 186. Widder,. X. 24'5. Widekind, X. 145, 150. Widmann K, VII. 3'5; XVI. 110; XIX. 124. Widżaja, V. 285. Wieczorowski T.ad., XXXVI. 376. Wiedemann kron ..., I. 116, 13'6, 184; :xX. 183. Wielhorski Wł., XXVI. 149. Wielkowiczowa-Motyczkowa, inform. XXX.2oo. Wielkowski, II. 195. Wielog~owS'ki Walery, XIX,XIX. 004, 585. Wielopolska Marianna de la Grange, VIII. 323. Wiener A.,' XXXVIII. 400. Wiener Leo, IV. 346; XV. 146. Wiener M., X. 3l7'0. Wiercieński Henryk, VI, 410; VBI. 111; X. 461; XVII. 255; XXVIII. 168. Wierczyński Wrtel Stef., XXVIII. 15; XXXVI. 66,.7,5. Wierusz-Kowalski Alfr., XXXIX. 592. Wieruszewski A., XX:VI. 149. Wierzbicki, X'XEX. 154. Wierzbicki D., XIII. 161. Wierzbicki Ludwik, czł. T. L., IV. 107< 235; V. 196; XX. 3'13. Wierzbowski, X.193, 199; XIJX. 98, 10Q, 105, 132. . Wier~bowski Erazm.; XXVIII. 176. Wierztbk>wskiTeodor, X. 240; XXIII. 114; XXv. 31; XXVII. 82-88, 89. Wierzchowski Zygm., I. 63, 64; IV. 393; V. '3,7; I,X. 302. Wiese, XXXVII. 40. Wieseman. XXI. 168. Wiesłowski El., IV. 94. Wiesner, XXXVIII. 38, 40, 42, 43. Wietor druk. p. Vietor,. XIX. 8,1, XXXI;X. 346. Wiewiórski Jan, III. 190. Więckowski M., XXiXIII. 158, Wiggers J., X:XXVI. 156. Wihtol Józef, XXXV. 178. Wijk N. van, XXV. 123. Wikman Rob. XXx. 253. Wiktor Jan, XXIII. 156; XX!X. 145, 147, 162; XXXIV. 297; XXXV. 188; XXXVI. 347. Wiktorowicz inform., IV. 376. Wilamowitz U., XV. 2,1; X:X. 220. Wildegahs., II. 291. Wilhelm Fryd., XII. 339; XV. 145. Wilhelm z Holandii, xrx~ 126. Wilk Bal., XXXV. 188. Wilke G., XX'!. 28; XIXXV. 195, 198. Wilken E., XIX. 69, 160. Wilkocki, X1\X. 130, 1413. Wllman-Grabowski, XXXV. 188. Willsein, XIV. 335. Wllmotte, XIX. 69. Wilson Th., VU. 2.87; XV. 10 Wincenty z Beuvais, XIX. 119. Wincenty z Szamotuł, XUI. 349. Windakiewicz St., VII. 30; VIII. 417, 431, 448; J{. 128, 193; XIII. 61; 'XVI. 254; XIlX. 50, 55-, 70, 80, 105; XOC.7.'1,154; XJXIU. 113-"114, 117, 1~; XXVIIi!. 108, 110; XXXIII. 158. Windakiewiczowa Helena, VII. 94, 340; VIII. 4; 3129,4117;IIX. 97~102; X. 211; XIII. 299;XV. 152; XLX. 105; XXII. 66, 7(Y, XXIII. 113; XXVII. 110; XXIX. 1~1, H)(), 1511; XXXV. 178, 188; XXX'!tX. 589. Windisch E•• XIX. 301, Winiarz Alojzy, I. 186; III. 87; VII.31. Winkowsk'i Franc.; nI. 192, 285; V. 284. Winogradow, XXVI. 87; XXXVII. 3'15; XiX:XIX. 36. Winter M., XVII. 261; XXX. 252. Winter Zy.gm., XVIU. 23'9. Wintera Wawrzyniec, J{'l. 317. Winternitz M., I. 93; XXI. 84, 92. Winzer Joh.) XVI. 3>58. Wińcza Henryk, XI. 418. Wirgiliusz, p. Wergiliusz, VergiHusWergili, II. 2; XIII. 92; XV. 42; XIX. 130, 133; X.x. 85; XXVII. 100. Wirtz) Paul, XXXVI'll. 465; X~X.:r~. 486) 491. Wiseman, XXI. 119. Wisk owa tyj Kon., X!XiXI. 158. Wislocki H., XlII. 161, 162; XXII. 4(} Wisłocki WIad., III. 228, 254; VII. 30, 31, 219; XVI. 42; XIX. 99, 160; XIXVII. 79, 89, 95, 96; XXXIX. 611. Wissler Cl., XXIX.138; J{J{XVIII.17. Wissowa, P. Pauly- Wi'ssowa. W:szniewski M., IV. 1:14 118; V. 43; X. 204; XIiX. 74, 102; XX. 15e; X,XVII. 84, 85, 91. Wiślicki J., VU. 112; XXXIX. 583. Wiśniiak I., XXJ{IV. 265. Wiśniewska, XXXI. 174. Wiśniewska Felicja,. czł. T. L'., liX. 208. WiśniowS'!ti Tad., czł. T. L., VIII. 336. Witenes, LII. 98, 106 Witanowski Rawicz Michał, czł. T. L., IV. 153, 260; V. 42, 293; VI. 198, 411; VII. 337; VIII. 88, 219, 440; IJ{. 294, 310; X 472; Xl. .,340; J{III. 337; XVI. 250, 414; XXVIII. 249; XXXI. 152, 156; XXXIX. 586.. Witaszewski'j, XXXVI1.10o. �l00~ 1009 Witek Jan, V. 50; IX. 303; X-XlXIX. 569. Witkney W. D., I. 110. Witkiewi'cz Ign., XXIX. UO. Witkiew~cz K., XXIII. 1:Ni; XIXVI. 12'5, 155; XXXV. 34; XXXVI. 394. Witkiewicz Stanisław, III. 626; IV. 279; VI. 17.5~1719,192, 183, 185, 319; VE. 191; X. 109, 240, 324, 460, 4.'63, 464, 4167; XII. 203, 204. 3127;XII. a3; x.rmI. 164; XVI. 62, 392; XVII. 1; XVIII. 70; XXI. 80; ,XXX. 7'6, 7'7, 81., 82, 98, 135-140; XXXI. 85, 150; XXXIV. 271; XXXVIII. 286. . Witkiew~cz. Stan., syn (Witkacy), XlXiXVIU. 285. Witkowski, VII. 2'34. Witkowski L., XXXVII!I. 46. Witkowski St." x:x.. 152 XXV. 144; XiX:VI. 1402, 149, 15·5; XXXIII. 100; XiXXV. 173. Wi:tlitz, U. 119. Witold W. Ks., LU. 99---,101,103, 100, 107; X'X. 278, 279. Witort Jan, I. 223, 224, 2162,26B; II. 9, 46, 97, 186, 1'97, 2017,277, 304, 13108365, 37'6; III. 6, 127, 13,7.,1711, 172: 181, 213, 224, 3'13', 3'70, 374; IV. 30, n6, 150, 2:56,3100.,3 81,449, 4513; V. 20, 25, 719, 100, 120, 18'5, 11819, 2104,208; VI. 26, 120, 213, 245, 340-, 410; 'VLT. 29, 94, 337; VIII. 21, 84, 100, 408; IX. 86, 174, 303; iXlI. 93, 95, 323; XVI. 217; XIX. 146; XXVII. 157; XXVIII. 113; 1 XXX. U. Witoszyński, V. 295. Witowt W., X. 352; XII. 268; XVI. 96; XVII. 74. Witryol Ar., IV 238. Witschel Leo, XXV. 144. Witsen Nicol., XXXIII. 137. Witte Hans, XXV. 125; XIXVI. 150. Wittyg W., wyd., XIX. 96, 117. Witwicki Stefan, VIII. 209; XVI 258; XlX1X.88, 91, 98. Witzig E., XXXIX. 519. WiJzel Adam, VI. 400. Wjela Rad. Jan, IX. 96; XII. 338. Wlis'locki H., I. 1317; IV. 200; XXXVII. 293. Władimirow, XXXI. 50. Władyczanka Maria, XXXIX. 600. Władysław leI, X,III. 59" 61. Władysław IV, III. 263" 266. Władysław król, II. 11'6. Władysław Łokietek, Xl'll. 59. Władysław Warn., HI. 112, U5; XIXV. 46; XXiX:I. 158. Własnowolsk,a Anna infor., VII. 177. Włodek L., X. 462, 4163. Włoideński Błażej, 1,1.218. Wodeckjj Hip., I. 64, 131. Wodzicki st., XlVII. 21; XX!I'X. 100. Wodziczko Feliks, cu. T. L., VU. 112. Wodzinowski Wine., mal. typ. lud., organ., X~V. 30; XXXIX. 592. WoelffHn H., Xxx. 9. Wohleb JÓz., XXIX. 127. Woilt Jacobus, XXIX. 56. Woj:ciech z Brudzewa, XI. 435. Wojciechowski, I. 2128; III. 369; V. 255. WQj~iech.owski F., VJI. 155, 161, 162, 164--166; VI'I:I. 2U. Wojciechowski Kar., XIII. 151. Wojciechowsmt T., XVI. 286. Wojciechowski Z., XXVII. 166, 175; XXXVIIiI. 300; XXXIX. 594. Wojdyła W., V. 200., 280. Wojewódzki B., XXVI. 150. Wojkowski A., XXXVII. 147, 159. Wojnar Kasper, I. 144. Wojnarowska J., V. 391. Wojniakowski Kaz.o maI. typ. lud., XVI. 267; XXVlU. 169. Wojnicz, I. 1218. WojnowskojjStan., X. 23 5. Wojtarowicz Ludwika, XXXV. 188. Wojtecki A., XXVI. 155. Wojtyga Franc., XXXV. 1'88. Wokroj Franc., XXXIV. 142; XXXVIII.309. Wolan, XX. 117, 153. Wolanowski Igna·cy, VI. 411; IX. 299; XLx.. 36, .w; Xx...x.I. 61. 1 Wolf G., IV. 181; XXI. 2,29. Wolf J" Xi£. 349. Wolff Fr. A., XX. 235. Wolfgang Wesely,' IV. 182. Wolfram z Eschenbach, XV. 184. Wolfsgruber, XILI. 69. Wolhaupter E., XXXIX. 160. Wollner W., VII. 231; Xx. :?i3O. Wolniewicz, VI. 224. Wolnik, I. 181. Wolny Wł., V. 101, 197, 289; VI. 315, 316, 414, 4115;VII. 23'5, 3i38, 339. Wolska M., IV. 107, 118, 235; V. 90, 195; vm, 2318;XXX VI. 40. Wolski Milk. aIch., XXVII. 94. Wolski Włodz." XI. 405, 4017;XII. 174. Wolski Z., ~xxvrl[. 299. Wolter A., p. Voltaire, VI. 415; VUI. 111; XVIII. 97. Wolter E., XXXII.103. Wolters P., XXII. 36. Woltmann, XXIX. 1503. Woltner., XXV. 124. Wołkow T. K., I. 96, 149, 183; II. 6, , 7, 8; VI. 400, <W3; VII. 81, 87; XVII:I. 13,7;XXI. 247. Wołłosowicz S., XXVI:. 142. WołłQ'Wicz I., XXXVII. 155. Wołos'zczuk JÓz., XXIX. 154. 64 Lud - Tom XL Womela Stan., czł. T. L., I. 63. Wondaś A., czł. T. L., V. 200. Woodbridge Wavis, VI. 217. Worbs J. G., II. 115. Wordsworth, VII. 7. Wormacki' Burchard. p. Burchard z WormacjL Worms E., XxXVII. 353, 359. Worobiew E. I., XXXIX. 96, 97. Worringer W., XXX. 8. Wosińsky M., XXXIV. WosIicański-Wabtaria Jan. p. Wołtaria- Woslieanski Jan, Ill. 387. Wotwiński, XIX. 273. Wowk Chwedor, VII. 334. Woynarowski St., czł. T. L., II. 288. Wozaczyńska Antonina, XXXVII. n. 47;Q Wozaczyńska Maria, czł. P. T. L., XXX:VUI. 451. Woźniak, XiXIX. '155. WoźniakowskiiI M.• XXVII. 175. Woźnowski M., XXVI. 155; XXXIII. 15:8. Woźnowski St., czł. T. L., VII. HO; X.470. Wójcicki K. W., I. 20..\ 21, 123, 168, 194, 195; IV. 4B, 49, 57, 93, 157,. 159, 171, 262-2·70, 300, 388, 396; V. 36, 37, 39, 40, 43; VI. 35; VII. 23'3; VIiIoI. 141, 223" 33'1; X. 193, 242, 252, 257, 289, 337, 372, 376, 3092;XI. 210, 300., 404; XlilI. 152, 153, 156, 157, 2164,295, 296 298; XIV. 342; XVI. 40, 45, 50, 51, n, 202, 208, 209; X:VII. 36; XVIII. 99; XIX. 47, 55 m, 59, 61, 63, 145; XX. 198; X:XIII,: 3'1, 174; XXIV. 101; XXV. 49; XXVII. 15, 66, 105.,' U9; XXVIII, 131-133, 137, 140, 142; XXIX. 64, 68-71. 109; XXX. �1010 1011 217, 220, 221; XXXI. 101, 102; XXXII. 94, 100, 1712;XXXIII. 13, 14, 158; XXXV. 69, 74, 76; XXXVI. 210; XXXVII. 145, 146; XXXVIII. 243; XXXIX. 17'3,.329, 1344,383, :ł85, 575,583. Wójcik A, XXXVI. 370, 37:2, 373. Wójcik KeurpruHan p. KeupruHan Wójcik Br., XX'DX. 130, 100, 154; XXXIV.3I03; XXXV. 188. Wójcikowski K. W., XXXVI. 97. Wrczevic, V. 280. Wright A R., XVI. 2184;XXrx. 134, 207; XXX. 96; XXXI. 21. Wr·ona WŁad., czł, T. L., VIII. 336. Wroński Ad., czł. T. L" I. 64; X. 234. Wroński M., czł.T. L., V. 101; VI. 320; VII. 100, 110; IX. 425, 426. Wroża L., XXXIV. 2,97. Wróbel Jan, czł. T. L., DX. 208. Wróbel ZdzisŁaw, XXVLI. 17'5; XXIX. 110; XXXI. 174; XXXV. 1!88. Wróblewski, Wróblewski XX'I. 79. Wróblewski Wróblewski Wujek Jak. ks., III. 200; X. 279; XX 117; XXXIX. 305. Wundt, IX. 291; XI. 283; XVII. 182, 183, 287--288; XX. 216, 217, 243; XXI. 91, 168; XXII. 21; XXX. 11, 12; XXXII. 102, 172; XXXVII. 312. Wurrn M., X. 369. Wutte M., XV. 145. Wuttke, I. 18; V. 3~1;XVII'I. 93-95, 98, 100, 103. Wunsch R., Y.XU. 36. Wiinsche A.., X VI. 32; XXII. 54; 'X~I:II. 32. WurZ'bach Konst., .XXXVnI. 29,1; XXXIX.1'/13. Wybranowski A, XXXIX, 594. WyhliJdal Jan, X. 240. Wyleżyńska Aurelia, XXXVII. 158. Wyrembek Anna, XXXV. 100, 188. Wyrolbek Em., XXVII. 16'2, 165, 167; XXX!. 17'4. Wyrobek P' XXXVLrI. 4511. Wyrostek K., XXXlrI. 158. Wysłouch Ant., VI. 4101. Wysłouch BoI., T. L., I. 64; XXX'VI. 75. Wysb)uch Sew", XXX. 27 1; XXXII'!. 158; XXXIV.303. Wysłouchowa Maria, I. 64; II. 14'1, '3'7'5; IIiI. 89, 95; IV. 116; VII. 100; XI. 103, 110; XV. 137. Wysocki Alf., XXXV. 188. Wyspw.ński Stanisław, XI. ~7; XIII. 165; XXX VII. 158, 159; XXXIX. 592, 604. Wyżyoki Gerald J., n. 21; VII. 148. j czł. T. L., 1. 64. J., czł. T. L., lX. Kaz., X. 126; XIII. T., XXX VIII. 461. 112; 78. 1 Wrz,es'iński Juliusz, czł. T. L., VII. 112. Wrześniowski Ay.gust, ViI. 225. Wrzosek Ad., XXI. 50, 7.8; XXXI. 85; XXXV. 35, 178; XXXVI. 73. Wszak, XX. 236. Wszelaczyński Wł., czł. T. L., I. 64. Wścieklica Wład .. IV. 4102,403, 404. y Yang M., XXXVIII. 394. YShrant Ides, X'XX'III. 13'7. Yule, XXVII. 44. z Z. C., I. 144. Zabagło JÓz., XVI. 224. Zabłocki Fr., XIX. 55; XXXI. 126. zabłocki J., XXXVIII. 462. zabłocki Lada Tad., XlI. 186; X1H. '50, 151, 152, 154., 157; 'XIXI. 147. zabłotny, XXIV. 94. Z<l'borowski M., IX. 298. zaiborski, II. 186, 187; III. 85; IV. 347--3518; VI. 411.6. Zaborski Bogdan, XXV. 144; XXVI. 100; XXVII. 128, 175; XXXV. 183; XXXVII. 225; XXXIX. 252. Z<l'brocki LudWik, .XXXV. 188; XXXV]!. 474. za'ch J., czł. T. L., VII. 238. Zacharia Theod., XV. 144; XVI. 111, 417. zachariewicz I., V. 195; XVII. 1. zacharow A, Vii. 62. zachemski A. inform., XXI. 219; XXIX. 95; XJL"<III. 157. zacher K., pr., IX. 4127. zachorowski, XXXVII. 173. za'czek dr" V. 321. zagórska El., czł. T. L;, VIII. 313.6. Zagórski W~odzmerz, X. 412-.....4i14. Zagrodzki, czł. T. L., I. 224. zahn, XlIiI. l n, laD. ZahO'rski Wład .• XIV. 402; XVI. 347; X!X:V.144. zahradnik I., XXIX. 172; XXXIII. 158; XXXIV. 29'7. zaj.ączkowska Hel., czł. T. L., organ. IX. 207, 208; XI. 99; XiXlXV.13, 98 Zajączkowska M., czł. T. L., organ., VII. 238; VITI. 334, 336, 442. zajączkowska Marcelina" organ., XXXV.13. 'Zajączkowski Ananiasz, XXXIV. 303; XXXV. 188. 64· za·jączkowski Włodzimierz, XXIXVI'I. 338. zajczyk Szymon, XXXI. 174. zakrzewska MilrosŁawa, XXXVIII. 459; XXXIX. 525. zakrzewski A., II. 317,3;IV. 62, 406409; XXXI. 174; XXXVI. 64. zakrzewski S., VIIJI. 4'3'2; XIII. 351; XX. 3Q5, 314; XXXVI. 66; XXXIX. 596.. zakrzewski Z., X'XI. 66; XXII. 157; XXXV. 178. Zaleński J., XXXI. 17'4. zaleski Bohdan, I. 1 95; IV. 41, 235; V. 411;VII. 227; VIII. 209; IX. 31, 291; X. 405; XII. r~l, 198. Zaleski Jul., czł. T. L., XX. 3U. Zaleski K., VI. 4112;XIX. 62. zaleski Stefan, VIII. 196; XlXJIlI. 150. Zaleski Wacław, p. Wacław z Oleską, rx. 2;2{j. zaleskij W. F., IX. 111. Zaleski dr, III. 288 ,300; X:XX:rX. 582. zaleski A, V.200, 2194;VIII. 204. zaleski Bron., XXXVIII. 212. zaleski K., XXIV. 98. Zallinger, XXVIII. 97. Zaloczecky W. R, XXVI. 150. zaŁatuchin, VIlli. 21. załęska H., XXXVI. 394. załęski Witold, VII. 226, 236, 237. załuski.> XIII. 150, 155, 158; XIV. 247. zamarski R., IV. 393. zambrini, XVI. 320. zamenhof L., III. 289; XVIII. 240. Zamorowski H., czł.P.T.L.,XXXVVII. 47'5; XXXVIII. 456. zan Tomasz, IV. 4!2. 256; V. 28; VIII. 209. i �1013 1012 Zanazw Giggi, XIII. 347. zanderew J., ViII. 238. zan'iJbal R•• XXXIV. 2917,303. Zarewicz dr, czl. T. L., XX. 3'18. Zaremba A, XXXlV. 297, 303. Zaremba Jan, A, XX.XI. 140, 150. zaręba WI., XXXIV. 297. Zariezny Mich., XXVII. 36. zarych Miron, XXXV. 188. Zarzy.cki 1., XXVII. 175. zarzycki Wiesław, .xXX. 163. zathey Al .• ofiar., czl. T. L .. I. 268; V.294. zatureckjJ A. P., V. 309; IX. 96. zaucha Jan, czl. T. L., V. 101, 197. zawacki T., VII. 31; XIX. 102. Zawada Paw., XXXIV. 2'69, 297, 303. zawadzka Maria, XXXV. 178. zawadzki Stan., XXVIl. 87. zawadzki Teodor, XXXIX. 330. Zawierucha Ja,cek, XXXV. 189. za wieysk i Jerzy, XXIX. 206, 207. żawilliJński Rom., I. 62, 64; II. 284, 288, 373; IV. 115, 171, 399, 454; V. 4tl, 2'64; V·I. 2:2.3,303, 3'15, 378, 379; VII. 222, 232; VIII. 89, 161, 214; IX. 301; XlI. H2. 202; XIV. 3110;XVI. 22i2,235, 35:1; XVII.80, 127, 251, 2'54; XVIIiI. 136; XI:X. 51, 87; xx;rU. 51, 1M; XXVHI. 6; XXXIV. 297, 300; XXXVI. 46. zawistowicz Kazim., p. ZawistowiczAdamska, Zawistowicz-Kintopfowa, XJXV1. 155; XXVII. 175; XXVIII. 94; XXJcr. 174, 175; XiXXIII. 158, 159; XXXIV. 297, 298; XXXV. 178, 189; XXXVI. 22, 82; XXXIX. 600, 610, 625. Zawisza J. z Kroczow.a, VII. 31; XlII. 346, 347; XXI. 2517. Zawisza Oskar, XXXIV. 303. Ząbiński, XIX 12:2. Ząbkowic, XliX. 111, 116; XXI. 133. Zbinden Hans XXXIX. 502. Zborowski Juliusz, XXI. 31, 60, 71, 75, 203, 204; XXII. 138; XXIII. 153, 155; XXV. 98; XXVII. 175; XXVIII. 106, 214; XXlX.98, 121, 128; XXX. 76, 200, 201; XXXI. 65, 145, 15il, 175; XXXIII. 159; XXXIV. 2.98,303; XXXV. 41, 42, 48, 178, 189; XXXVI. 82, 399, 403; XXXVII. 288, 458, 475; XXXVIII. 4'40. Zborowski M., IX. 00. Zbrożek Aleks., XII. 100; XiXl. 147. Zbyl'iitowski Andrzej, XIX. 102; XX. 38, 54, 55, 91, IZB, 139, 142, 143; 151; XXXIX. 309. Zbylitowski Piotr, XIX 102; XX. 38--411,11'3,128, 132, 13'9, 151, 177; XXVIII. Ul. Zdziarski Stanisław, II. 263; IV. 173, 236, 274; V. 45,-00, 12l, 190, 195, 196, 233, 2710,27'5" 287, 305, 309, 373, 377; VI. 3, 97·, 200.. 201, 311, 313, 314, 3119,37'5" 398, 401, 413, 414; VIiI. 100, 102, 110, 21&.,230'237, 33'8; VIII. 95, 99, .Ill.. 161, 200, 208, 209, 213., 214, 221, 330, 385, 4!2i7,432, 43'6".<M4; rx. 97, 100-10'3, 110, 198, 200., 207, 299, 300, 302, 3,06, 3U,. 3118,415, 417, 423, 425--4Z8; X. 110, 1140-118, 1261 2'28, 229, 234, 2,39, 352, 363, 364, 379, <122, 4'69; XI. 93, Ill, 432; XlI. 142, 175,; 268; XV. 44, lJ1, 248; XVI. 2'2, 24'8; XVIU. 123; XXVII. 179; XX.XVI. 53, 403. Zdziebłowski, nakładca, III. 156. Zed1er, XXI. 2'32. Zedzianowski Jęd., astro!., XXVII. 87. Zeeland dr, XVIII. 86. Zeiss'berg, IX. 146, 347; XVIII. 130. Zejszner Ludwik, I. 17, 194; II. 219, 262, 265; VI. 367, 372; V. 122; VI. 262, 265; IV. 367, 372; V. 122; VI. 76, 149. ZelenLn Dym., XVrIl1. 136; XXV. 123-125; XXVI. 97, 98; XXVII. 141; XXVIII. 240; XXIX. 108; XXX. 213; XXXIII. 28, 159; XXXIV. 89, 112" 114, 258; !XXXVIII. 351, 354, 378; XXXIX. 3,7,60. Zełga B., XXXIV. 265, 266. Zemrich, XIII. 69. Zenobius, XVI. 321. Zenze informat., I. 56. Zeumer J., XXV. 11-13. Zeuss, XXXIV. 48. ZiarkiewiJc.z W.. cz!. T. L., III. 285, 290. Ziarnko I., XXXVII. 304-306; XXXVIII. 2418,249, 264. Ztbrt Cenek, I. 191, 223; II. 33, 36" .200; ITI.. 95, 191; V. 100, 191, 1,92, 378; X. 462; XII. 27,6;XIII. 18-20, 87---89, 93; XIV. 221, 222; XVI. 230; XVII. 19., 23, 27, 3-7; XX. 116, 175, 183, 203, 204, 206; XXVI. 109, 110, 150; XXVIII. 152, 15'5; 156; XXVIII. 100. Zkhy K, XXVII. 200. Ziegler, I. 145. Zieleniewski, I. 123. Zielińska E., XXXV. 13. Zieliński E., XXVI. 150. ZieN,ński G •. IV. 257; V'IiI. 94; VI'll. 88, 2:19. Zieliilski K., XX.. 298; XXVI. 150. Zieliński L., XXXIX. 500. ZieHński O., XVII. lOa.. Zieliński R., czł. T. L., V. 290-292. 296; VI. 318, 411. Zieliński Tad., XV. 21; XXII. 147, 148, 159; XXXI. 175; XXXIV. 277. Zielonka Bonifacy, XXXVIII. 462. Ziemba J. S., I. 64; VI. 27; VII. 34, 96. Ziembicki Witold, XXXV. 1811. ZiemkiewiJcz R., XXVI. 125. Ziemiwwicz, XXXIX. 582. Ziemnowicz Mieczysław, czl. P.T.L., XXXVII. 475; XXXVIII. 453, 457. XXXIX. 529. Zienkiewicz Flora, XXVIII. 1. Zienkiewicz Roman, ViI. 416; XU. 186; XV. 46; XXI. 147. Zierhoffer A, XXII. 162. Zięba Jan, cz!. T. L., VII. 112. Ziębowicz Z., XXXIV. 266. ~lilmann Fr., XXI. 172. Ziłynskyj, XXXVII. 160, 164, 165. 173. Zimmer, VII. 207; XXXII. 104, 105, 153.,172. Zimmerowa N., II. 373; VII. 222. Z'imorowicz Szym .. IV. 37, 42; IX. 136, 137, l4'1, 2:22.;327, 3'30; X. 205; XI])II.54; XXIV. 95. Zingerle Oswald V., XII. 3'39; XV. 145; XVI. 19. Zink L., XXXV. 195. Zi!nkiewicz Włodz., XXXV. 179. Ziółkowska Wanda in£.. XXXV. 10. Ziółkowski Wiktor, pseud. Kot Julian, XXXVI. 82, 3,92. Zirkler Alb., XXIX. 127. Złotnik Iszaje, XXXIII. 159. Złoza Jan, VII. 225. Zmorski Rom"j I.. 168; IX. 31, 293; X. 332, 405. Znamierowska-Priifferowa Maria, p, Priifferowa-Znamierowska M., XXIX. 126; XXX. 270-272; XXXI. 1, 6, 10, ·175; XXXII. 21; XXXIII. 159; XXXIV. 156. 266, 303; XXXV. 179, 189; XXXVI. 373; XXXVI1.455, 465, 4740-478; �1015 1014 XXXVIII. 336, &'l8, 34(), 432, 437, 4>39, 450-452, 462; XXXIX. 455. ~. . Znaniecki F., XXXVEl. 40; XXXVIII. 336. Zniński Zenon, XXVI. 125. Zoch Stan., V. 300. Zoder Rajm., XV. 144. Zograf, IV. 68, 77 Zoller I., XXV. 134. Zołotarew A. M., XXXIX, 3, 71, 94. Zołotn:ik:kij, VII. SS. Zontak Wlad., ezł. T. L .., I. 96. Zautek Adolf, czł. T. L., X. 2135,237. Zollner, XXXIX.572. Zubaty J. prof., VIII. 91; IX. 198, 199; XXIX. 197. Zuber, XXII. 162. Zak6wna Mira, XXXIII. 159. Zardecki B., czł. T. L., IX. 112. Zarnowski J., XXVI. 155. ~bikowski Ant..~ XXXlII. 159. Zdanko T. A, XXXIX. 422. Zdanow A, XXXVl'II. 343; XXXIX. ~16. . Zubrzycki Jan Sas, XXVrL. 175; XXVIII. 132; XX.IX. 55. Zubrzycki Michał; VI. 186; VII. 335. Zwierzycki J., XXVI. 142. Zwinger Józef, I. 64. Zwolakiewi!cz H" XXV1II, 175; XXXI. 175; XXXIII. 157; XXXVII. 475. Zwongow A, IV. 156. Zyblikiewicz Józef, XXXIII. 126. Zych Franc., czł. T. L., lU. 285, 200; IV. 218, 342, '34l6;V. 99, 197, 2f75, Zygmunt !'III, król, III. 252; XXXIX. 358. Zygmunt August, III. 112, 114; VII. U5; XIX. ~9, 127, 129; XXVI. 70; lXXVII. 104, 113; XXIX. 58. Zygmunt Stary, Ul. 2.63', 266. Żernicki Emi!lian Szeliga, XXVII. 123. Zeromski Stefan, XIII. 55; XV. 201; XV'I. 258; XXXVIT. 29. Żganec V", XXXVII. 437. Zirmunskij W. M., XXXNII. 315; XXXIX. 51. Zebrowski Sl1częsny, XXVII. 719,817. Zmigrodzki Michał, I. 36, 92, 144, 190, 191; n. 176,321; IV. 2.60,3.98; Zegiestowski K, czł. T. L., VII. V. 3,6, 252; VI. 222, 3,06, 384; VII. 112. 89, 286, 3Q2; IX. 3'10.. 420; XIV. Zeg1llcki, I. 20. 185>---187,191; XV. 9, 19; XVIII.. Zegocki Krzysztof ofiar., III. 191. 225; XX. 1'97, 198; XX VII. 153; Zegota Pauli, p. Pauli Zegota, III. X!X;VfII. 96; XXXVIII. 218. 190; XlI. 298; XXXI. 66, 80; Zołna-Manugiewicz p. ManugiewiczXiXJXIVI.38; XXXIX. 582. Zołna J., XXXVI. 82. Zelichowski, . II . .20. Zółtaszek J., XXVII. 175. Zeleński Boy Tad., XXIV. 102; Zółtowska Halina, XXXIV. 298, 303. XXXVIII. 285. Zukowski O. M., IV. 100; V. 185. Zełechiwskyj, XXXIII. 27, 29. Zukowskij I., V. 21, 2B, 30, 31, 34; Zemela Demko, infOTm., II. 157. XXXIX. 2,52. Zera, XXXI. 124, 126. Zuławski J., XXXVIII. 285, 286. Zuławslq W., x.xxVII. 469. Zuławski Z., XXX\7lIlI. 285.• 286. Zunkowicz, XXIV. 81. Zupanic N., XXI. 240-242; xxn. 144, 145; XXXVII. 4126,346. Zurawski K, XXXV. 30; XXXVI,I. 410. Zurek J .., XXXV,I. 377. Zurowski JÓz., XXI. 65, 66, 70, 75, 252; X,\X.II. 157; XXIII. 137. Zurowski K, XXXIV. 266. Zyranik Bogdan, XXXII. 82; XXXIV. 303; XXXV. 179. Zywirska M., XXXVIII. 451. �1017 - INDEKS AUTORÓW "LUDU" Z ZEST AWIENIEM BIBLIOGRAFICZNYM - A recenzja, zawistowicz-Kintopfowa K"I Zawarcie małżeństwa prze~ kupno w polskich . obrzędach weselnych ze szczególnym uwzględnieniem roli orszaku pana młodego. Kraków 19129,Prace Komisj1i etnograficznej Nr 10. Lud XlX,vr:II., s. 94-98. AHerhand M.r Przysięga kobiety ciężarnej u Żydów. Lud IV., s. 180-184. - zapiski ludoznawcze z życia Żydów. (Wiara w znaczenie imion). Abraham Wi" Lud V., 23&--238. s. 50-52, 131-133, ALme Wanda, Święto "lata" w Skandynawii. Lud XXVI. 73-76. - recenzja, BoUnder G., N'iezwykłe ludy środkowej Europy. Stokhoilm 1928. Lud XJX,vII'I. 249-250. Auerbach W., recenzja, Danzel Th. W., Kultur und Religion des primiti'Ven Menschen. Stuttgart 1924. Lud x:x:rII.~ s. 177-178: AureHy Kazimierz, Powracanie zmarłych. Lud X, s. 44!8. - - - B. J., Siede)lldziesięciolecie prof. Wł. Demetrykiewicza. Lud XXIX. s. 193. B. J. K. z Gniezna, Wzm1lanki o zabobonach w książce ks. Marcina Krajewskiego "Nabożeństwo parafialne" z 1800 r. Lud XI, s. 63-66. - Używanie cymbałów w muzyce i piosntn< białoruskich na dwo. rach polskich w 17:~0r. Lud Xl, s. 181-182. . - Odczynianie uroków w 17:92 r. Lud XlI, s. 182. - Sobótki w mieście Wałczu w XVII wieku. Lud Xil, s. 183. - Wzmianka o "Monumenta historica dioceseos Vladislaviensis". Lud XI, s. 1'84. - "Latawiec" w XVII wieku. X:I, s. 402-405. B .braj z Lipnicy, Lud X, s. 448. Konie w dzień Lud X, s. 450. Bachmann - - Jan, Św. Szymon legenda. - Lud św. A. (Bachman Szczepana. A.), Biblio- grafia Ludoznawcza za rok 192'5. Lud XXV, s. 140--144. Bibliografia Ludoznawcza za lata 1925-1927. - Lud XlXVI.. s. 140. - Bibliografia Ludoznawcza za lata 1925-1928. Lud XJXrv;LI,s. 161203. Bibliografia Ludoznawcza za rok 1929. Lud X1XlX.163~175. Bibliografia Ludoznawcza za r·ok 1930. Lud XIXOCIII. 1417-159. Bibliografia Ludoznawcza za la ta 19311-1932. LudXiX~IV. 291-303. BubJ.iografia Ludoznawcza za lata 193J--..1934. Lud XJXJXV.172"-189. II zjazd Słowiańskich Geografów i Etnografów w Polsce w r. 1927. Lud XJXVI. 126. I Międzynar. Kongres sztuki ludowej w r. 192,8.Lud XJX'VliI.198. recenzja, Halberlandń M., EinfUhrung in die Volkskunde. Wie_ deń 1924. Volkstilmliche Biicherei. Herausgegeben vom Verein fUr Volkskunde in W]en. l Band. Lud XJXlIII, s. 1~172. recenzja, Chętnik A., Kurpie. Biblioteczka geograficzna "Orbis" seria HI, t. 4. K,raków 1924. Lud 'XJXiUI, s. 172-17(3recenzja. Ethnologischer Anzeiger, Jahresbrbliographie und Berkht tiber die volkerkundliche Literatur. t. I, z. l i 2. Stuttgart 1006. Lud X1XlV,s. 126---'128. recenzja, Bastrzykowski Aleksander, Monogra,fia historyczna parafii' Jankowilce Kościelne Sandomierskie. Nakładem autora. Warszawa 1927. Lud .XXV, s. 13'5. recenzja, Stojanowski Karol, Rasowe podstawy eugeniki. Nakładem Księgarni M. Areta. Poznań 1927. Lud xxv, s. 135-6. recenzja, Udziela Seweryn, Z podań i dziejów Ziemi bieckiej. Nakładem Księgarni geograficz- nej "Orbis", Kraków 1926. Lud XXVI, s. 89. - recenzja, Seweryn Tadeusz, Chrystusie frasobliwym. Nakładem Księgarni "Orbis". Kraków 1926. Lud XlXVI, s. 8!J.---.90. - recenzja, Rogowski Jan, Mazurzy Pruscy. Wydawnictwo zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Lwów - Warszawa - Kraków 192u. Lud XXVI, s. 90. - recenzja, Persowski Fr., Osady na prawie ruskiem, p:J'lskiem, niemieckiem i wołoskiem w ziemi lwowskiej. Studium z dziejów osadnictwa. Lwów 1927. Lud XXVI, s. 101. - recenzja, Bystroń J. S., B~bliografia etnografii polskiej I. Biblioteka "Ludu Słowiańskiego" nr 1. Kraków 1929. Lud XXIX, s. 120-121. _ recenzja, Materiały do monografii przemysłu i sztuki ludowej w Polsce. Warszawa H~30. Lud .xXIX, s. 153~154. Badura Wincenty, Naśladowanie gł,osu zwierząt. Lud VnI, s. 393- ° 394. Husów, wieś powiatu łańcuckiego, zarys etnograficzny. Lud IX,. s. 1-18, 113--123, 268--280, 360 . -368; X. s. 31. - Życzenie zdrowia przy napoju. Lud L}G,s. 89. _ Dni feralne. Lud I'X. s. 89. _ Łamanie się opłatkiem. Lud rx, s. 89. - Błogosławienie wina w dzień św. Jana Ewang. Lud LX, s .90. - "Czterdzieści i cztery". Lud I:X, s.90. - Pisanki. Lud LX, s. 189. _ �1018 - Dyngus. Lud IX, s. '100. Jasełka. Lud IX, s. 189. CelLbat księży. Lud IX', s. 190. Błogosławienie ziół w dzień Wniebowzięcia NMP. Lud IX. s. 295. - Błogosławienie owsa w święto św. Szczepana Męczennika. Lud LX, s. 294. - Potrójna procesya w czasie rezurekcyi. Lud IX, s. 2195. - Świteź. Lud EX, s. 2195. - Kola{:ya. Lud IX, s. 296. - Wiejscy lekarze. Lud lXI s. 296. - Leczenie wścieklizny. Lud' IX. s. 296, 4i09. - Chleb św. Agaty. Lud IX, s. 410. - W Śródpoście. Lud IX, s. 410. - Obchody i strojenie grobów wielkopiątkowych. Lud IX, s. 410. - recenzja, Udziela St., Topograficzno-etnograficzny opis wsi polskich w Galicji. Lud IX, s. 197. - recenzja, Saloni A., Lud łańcucki. Lud IX) s. 200. - recenzja, Udziela M., Z ludowej weterynaryi w Bośni. Lud IX, s. 417. - recenzja, Kondelka Flori.an, Lidove le~eni dobytku. Lud IX, s. 4,18. - recenzja. Baruch Maksymilian, PaJbianice, Rzgów i wsie okoliczne. Lud IX, s. 419. - recenzja, Młynek L., "Konik", "Turoń", "Mi.ś") "Koza", "Bokkus". Lud iiX', s. 42;3. Barowa Irena, Bibliografia etnografii polskiej za rok 1947. Lud XX'XVIII, s. ~83-609. Batowski Henryk, Siedemdziesięciolecie Prof. Macieja Murki, Lud XXX, s. 263-,2,65. 1019 - Sześćdziesięciolecie Prof. Franciszka Hesicia. Lud XXX, s. 265 - recenzja, Miczan Vladimir, Obrazky z Horni a Dolni Lużice. Lud XXV, s. 108. - recenzja, Kuba Ludwik, Czteni o Luźici. Lud. XXV, s. 105. Bąk Stani~ław, Chata wiejska w okolicy Tarnobrzegu. Lud XXIX, s. 1~54. Biedrzycki Stefan, Kijanki. Lud XVIII, s. 115--121. Bieleś J., Zwyczaj chodzenia "po Grzegorzu" w Jordanowie i oko'licy. Lud X, s. 93. Blumówna Helena, recenzja, Seweryn Taideusz, Sztuka ludowa w Polsce - Malarstwo - rzeźbagrafika. Lud XXXVIII, s. 3'31. Błachut Augustyn, Zwyczaje dawniej'sze w Kamieniu powiat krakowski. Lud Xl, s. 196. 92. - Uroczystość poświęcenia pól w Kamieniu. Lud XiI, s. 196. Bogatyński Władysław, Nowotarszczyzna. Lud XV'III, s. 58--78. Bojko Jakób, Starodawna modlitwa wie{:zorna. Lud IX, s. 88. - Nie zginęŁo "czędo". Lud IX, s. 88 Brajerski Tadeusz, recenzja, Diamond Jennes, Canada's Indian problems. Lud XXXVII, s. 367310m. Breżgo Bolesław, Zwierzęta w wierzeniach Białorusinów guberni smoleńskiej. Lud XXV, s. 52-60. Bruchnalski Wilhelm, Dyabeł w Okszy 1649 roku. Lud VII, s. 146-150. - Pióro jako ozdoba wojaków i junaków i tzw. prośba o pióro. Lud Xl, s. 225--242. - Emilia Platerówna jako folklorystka. Lud XlI1 s. 183-186. - Z "Pamiętnika" M. Marksa, Witebszczanina. Lud XXI, s. 136153. - Jeden z niezapisanych przesądów myśliwskich ,i rybackich. Lud XXIV, s. 41-43. BrUckner Aleksander, Starożytności słowiańskie. Lud XXIV, s. 81-184. - i Matusiak S., recenzja. Berneker Erich, Slavisches ethymologisches WorteI1buch. Lud XV, s. 150, 362----264. recenzja, Czasopismo "Rocznik slawistyczny", tom I-II. Lud XV, s. 3m-----362. - recenzja, W sprawie rocznika slawistycznego. Lud XV, s. 361362. - recenzja, Rozprawy Akademii Umiejętności Wydz. BioI. t. 46. Lud XVI, s. 215. ,.. recenzja, Dąbkowski - - - - - P.rzemysław, Prawo prywatne polskie. Lud XVI, s. 216. recen2Jja, Rhamm K., Ethnographische Beitrage zur germanischslavischen Altertumskunde, II. 2. Lud XVII, s. 178. recenzja, KUnger W., Ziwo1moje w anti{:znom sowremiennom sUjewierii. Lud ~VII, s. 181. recenzja, Seefried-Gulgowski Ernst, Von einem unibekannten Volke in Deutschland. Lud XVII, s. 184. recen~a, Niederle Lubor, Slovanske Starozitnosti. Dil Kulturni. Lud XVIII, s. 223. recenzja., Szelągowski Adam, Wici i topory. Lud X.X, s. 157. - recenzja, Ciszewski Stanislaw, Prace etnologiczne t. 1. Lud ,X!XJ:U,s. 163-166. - recenzja, Moszyński Kazimierz, Kultura' ludowa Słowian., część I. Kultur.a materialna. Lud XOOX, s. 213-216. recenzja, Bystroń J. St., Przysłowia polskie. Lud XXXII, s. 174. recenzja, Fischer A., Etnografia słowiańska. III. Lud XJXfX'II, s. 177. Bryk Jan, Scytyjski kurhan w Kaczanów{:e. Lud XiXiX, s. 187-202. Brynerówna Halina, Pieśni łódzkich pracownic, z tekstami, Lud OCX:X;UI, s. 38-.....64. Brzega Wojciech, Materyały do poznania górali tatrzańskich. Lud ,X,VI" s. 62, 191, 294, 3192. - Materyały do poznania górali tatrzańskich. IV. Symcio Tatar. Lud XVII, s. 97-100. Bujak Franciszek, Przyczynek do kwes,tii "Lachów": i "GÓral'i". Lud VIII, s. 161-168. - Materyały historycz:ne. Lud X, s. 8'7-32'8. - "Odpowiedź" czyli "wrażda" u ludu w XVII w. Lud XI, 179-184. - Dwa świadectwa o zmuszaniu woźny{:h do zjadania pozwów. Lud XII, s. 82-84. - Śledzenie złoczyńców za pomocą czarów. Lud XVI, s. 54-56. - Przesuszanie się pieniędzy. Lud ,x,V'I, s. 516--58. - sty,pa doroczna, Lud XVI, s. 5859. - Kołtun. Lud XVI, s. 59. - Dwa bóstwa prusko-litewskie "Kurche" "Okopirnus". Lud XXU, s. 1-12. �1020 1021 - Wymuszanie urodzaju na drzewach owocowych. Lud XVIU, s. 92-111. - Okręcanie się obrzędowe. Lud XiXI, s. 93-96. - Czarność obcych. LudXX,I, s. 1719-182. - Pieśń o dziewczynie i prze.woźniku. Lud XlXn, s. 63-71. - Obcy jako ludożercy. Lud XlXII, s. 138--J.40. - Międzynarodowy Zjazd historyków religii. Lud XXII, s. 15&-160. - Wpływy pieśni szlacheckich w poezji ludowej. Lud XXIII, s. 112 -126. - List do RedakcJi "Lud" we Lwo_ wie. Lud XXIII, s. 187-188. - Kilkanaście. przyslowi. Lud XX,IV, s. 93-103. - Pieśń o spo'tkaniu się rodzeństwa (z tekstami). Lud XX.XJliI,s. 40--47 - O psie, kfórego uczono mówić. Lud IXXX'I'I, s. 48--50. -- recenzja, Barthel de Weydenthal Maria, Uroczne oczy. Lud XXI, s. 16'1-162. - recenzja, Fischer A,. Nazwiska polskie. Lud XXV, s. 13~138. Edward, Pamięci wybitnego etnologa polskiego prof. dr Stanisława Poniatowskiego. Lud XXXVI, s. 19-32. - Wykaz ważniejszych prac etnograficznych Sto Poniatowskiego. Lud XXXVI, s. 28~29. - Sprawozdanie z roczników "Annales lateranensi" za lata 1939~ 1946. Lud XXXVII, s. 357-'360. - recenzja, Gąsiorowski S. J., Le probleme de la classification ergologique et la relation de Fart a la culture materielle. Lud XXXJIV, s. 27,3.-279. - recenzja, Wilh. Miihlmann; Methodik der VOlkerkunde. Lud XXXVI, s. 34&-368. - recenzja, Hiroa Te Rangi - Buch P. H., An Introduction to Polynesian Anthropology. Lud 'XXXV.Il, s. 376-380. - recenzja, Schmidt Wilhelm. Rassen und V,(jlker in Vorgeschichte und Geschichte des Abendlandes. Lud XXXVIII, s. 365. Bystroń Jan, Gaiczek śląski. Lud X,VI, s. 98. Bulanda c C. Stefan, Nazwy topog'raficme. Lud :XiI, s. 190--.192. Cercha Stanislaw, Dzwonki gliniane i siekierki drewniane z kiermaszów krakowskich. Lud II, s. 217 --1220. Ch., Materiały do etnografii Żydów polskich. Lud IV; s. 436. Ch. A., p. Chybiński Adolf, Ottokar Hostinsky, nekrolog. Lud XVI, s. 116. Z lecznictwa ludowego w Łowickim. Lud X.X.XIII, s. 80-82. Chodzidlo Teofil, Mieszkanie u Jakutów. (8 jednobarwnych rycin). Lud XX XVII, s. 97-126. - Etnografia i etnologia w SZJWajChmieLińska Aniela, carii w latach 193~1947. Lud XXXVIII, s. 464. Cholewa M. Cz., Stroje ludowe Ziemi Sądeckiej. Rozwój stroju lu- dowego i jego zasięgi terytorialne Lud, XXX VI, s. 2'56--17'8. Chorowiczowa Anna, Problemy i me_ tody badań nad pieśnią ludową. Lud XXI, s. 16~178. Chybiński Adolf, O metodach zbierania i porządkowania melodii ludowych. Cz. I z 2 tablicami .Lud XIII, s. 111-,201. - Etnografia muzyoU1a na III międzynarodowym kongresie muzycznym w Wiedniu. Lud XVI. s. 160-178. - O organizację pracy nad melodiami ludowymi. Lud XXI. s. 29-39. - recenzja. O. Hostinsky, Ceskii svetskii pisen lidova. Lud XIII, s. 261. Chrzanowska Paulina, Muzeum w Tarnowie. Lud .xxxtr.X:, s. 444. Ciechanowska E., Pieśni ludowe ze wsi Wierzbicy w pow. miechowskim, gub. kieleckiej. Lud 'X. s. 7·5. Cieplik Józef, Boże Narodzenie w Rabce i w okolicy w powiecie myślenickim. LuCI X, s. 280. Ciolek Gerard, Wpływ środowiska geo.graficznego na formy osadnictwa i budownictwa wiejskiego w Polsce Lud XXXIX, s. 2213--252. Cislo R., Pochodzenie głazu na szczycie Jaworzyny. Lud VII, s. 22{). Ciszewski StanisŁaw, O atałykacie. Lud VII, s. 54-65., 150-168. - Grób królowej polskiej na cmentarzu żydowskim w Pradze Czeskiej. Lud VII, s. 91. - Czaszki ludzkie z kłódkami. Lud XVII, s. 19-30. - - - Anonimowa zapiska etnograficzna o góralach beskidowych z r. 1786. Lud X.VII. s. 125. W sprawie spuścizny naukowej po J. Lampie. Lud XVII, s. 128. Coby robił chłop, gdyby został królem. Lud XVII, s. 13'3. "Polski most". Lud XVII, s. 135. Przyczynek do słownika gwary mazowieckiej. Lud XVII; s. 161. Trepanowanie i skrobanie w celach leczniczych czaszek na Kaukazie. Lud XVI,I, s. 242~250. Samur. Lud xvn, s. 259. 270. "Sin po grijehu". Lud XVII, s. 261. Do bulli gnieźnieńskiej. Lud .xVIII, s. 112-114. Masło maślane. Lud XVIII, s. 138-140. Anonimowa zapiska o Górnoślązakach z 1783 r. Lud XXXIII, s. 112-117. Czaja Sta.nislaw, Wiara u ludu. Lud - iX, s. 434. Szopka krakowska. Lud XI, s. 17.,-5Q, 130~163. Święty Stanisław Szczepano'Wski. _ Lud XI, s. 83, 198, 317. Pierwszy grzmot. Lud XI _ 199, 317, 318. Krcek Fr. i K. C., Maj, gaik, Lud _ - - s. 84, XI, S, M, 199, 3UI, 319. zapusty. Lud XlI, s. 36-56, 122137. recenzja, D'Humiac L. Michaud, Wielkie legendy ludzkości. Lud X, s. 3164. recenzja, Henryk d'Almera5', Małżeństwo u różnych narodów. Warszawa 1004 r. Lud XI, s. 220------.224. �102> 1022 - "Ognisko" 190213. Lud X, s. 222, 3139. - recenzja, "Ognisko'.... Warszawa 1903/4 r. Lud XI, s. 428. CzapHcka M. A., recenzja, Myres J. L., B. F. Marreco i inni, Notes and Queries on Anthropology. Lud XiVHI\ s. 231. Czarnocki Napoleon, Betlejak (szopka). Lud X1XVI, s. 66-69. Czekanowski Jan, Antropologia, etnologia, prehistoria. Lud XXI, s. 3-16. - Jindrich Matiegka. Lud XXI. s. 97-102. - W sprawie artykułu P. Kazimierza Stołyhwy: W sprawie metod prof. Jana Czekanowskiego oraz recenzji j€go z odczytu Stanisława Poniatowskiego pt.: "Podłoże rasowe kultur zasadniczych. Lud XXIV. 46--49. - - - - - Metoda analizy typów antropolo_ gicznych p. Kazimierza Stołyhwy w świetle kryterium niezależności. Lud XXIV, s. 49-74. Sprawozdanie z działalności naukowej zakładu AntropologicznoEtnograficznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie za rok szkolny 1'92M5.Lud ~:XIV, s. 190 ~193. W odpowiedzi p. K. Stołyhwie i Dr st. Poniatowskiemu. Lud 'XXIV. s. 22S-2e8. Na marginesie recenzji p. Moszyńskiego o książce: "Wstęp do historii Słowian". Lud XXVII. s.41-56. Z działalności zakładu Antropologicznol..etnologicznego U. J. K. - we Lwowie 1914/1928.Lud XXVII, s. 183. - Półwiecze "Towarzystwa Ludoznawczego". Lud xDcXVI, s. 33-88. - recenzja, Spitzer- Willerowa Olga, Przyczynek do badań antropologicznych dziewczynek krakowskich. Lud XIX!, s. 67-69. - - - recenzja, Niederle L., Pocathy karpatske Rusi. Lud XXI, s. 160. recenzja, Lukasova L., Vliv vślky na tiHesny vyvoj prazkych ucnu. Lud XXII, s. 164. recenzja, Suk V", Prispevky k anthtropologii podkarpatskych Huculu. Lud XXI, s. 246- 248. recenzja, Poniatowski S., Podłoże rasowe kultur zasadniczych. Lud XX:III, s. 118-181. - recenzja" Wincenty styś: "Drogi postępu gospodarczego wsi". studium szczegółowe na przykładzie zbiorowości próbnej wsi Husowa. Lud XXXVIII, s. 30~113'. Czerkawski Włodzimierz, Ludność Galicj1i wschodniej według wyznania i narodowości 1000 r. Lud DX, s. 190. Czortkower S., recenzja, Rocznik Tatarski, I. Lud XXXI, s. 155-157. Czubryński Antoni, Podania domu "Krzysztofory" na rynku krakow_ skim. Lud XXIX .. s. 99. Czyżewicz Stanisław, Trzy formuły - zamawiania. Do wierzeń s. 184. Lud VIII, s. 86. ludowych. Lud IX, zabawa we wójta w Sterkowcu. Lud XI, s. 72. Wiązanka wierzeń i przesądów ludu z okolic Buczkowo-Okulic, tudzież Mokrzysk - Bucza. Lud XIII, s. 324-330. Cwikowski Jan, Stroje ludowe w pa_ rafii Łącko w powiecie Nowo- sądeckim. Lud XI, s. 5~2. D • D. J., p. Dembińska Jadwiga, cenzja, Whiting Biskop Carl, Beginnings of Civilization in stern Asia. Lud XXXVII. s. -365. - recenzja, Hrdlicka reThe Ea362 Ales, The Es- kimochild. Lud XXXVII, s. 3653,67. - recenzja, Densmore Frances, The Study of Indian Music. Lud XXXVII. s. 37'2<-.375. - recenzja, Mebraux Alfred, Easter Island. Lud XXXVII. s. 380-386. - recenzja, Krieger Herbert W., Peoples of the PhiUipines. Lud XXXVII, s. 386- 393. D. M., recenzja, Witort Jan, Prawo pierwotne. Warszawa 1899. Nakl. Redakcji "Głosu". Lud V, s. 185189. D. T., p. Detimat Tadeusz. Indeks nazwisk, miejscowości, rzeczowy. Lud XXXVI. s. 471-493. - Wyciąg ze sprawozdania. z konferencji naukowej P. T'. L. w sprawie Polskiego Atlasu Etnograficznego. Lud XXXVII. s. 476 --481. - Wyciąg z protokołu z XXIII Walnego Zgromadzenia P. T. L. Lud XXXVIII, s. 451 Dąbrowski Stanisław, Czapka i kapelusz w Lubelskim. Lud XXVIII, s. 167-185. - Wystawa regionalna w Piotrkowie. Obchód Wniebowstąpienia na Krzaczkach. Wesele piotrkowskie. Lud XXIX, s. 187. Dąbrowski Tadeusz, Z dziejów poezji ludowej, I. Lud XVI, s. 337346. Delimat Tadeusz, Sprawozdanie z XXI Walnego Zebrania T. L. Lud XfXiXVI, S.. 413--417. - Sprawozdanie z działalności Zakładu Etnografii i Etnologii Uniwersytetu im. M. C.-Skłodowskiej w Lublinie, za rok akad. 1946/47. Lud X:X1XVII,s. 4i48--450. - Muzeum Morskie w Szczecinie. Lud JCXlX'IX.s. 461---46'7. - recenzja, KutrzE!bianka Anna, Etnografia polskich grup ludnościowych na zachodzie (Prusy i Kaszuby). Lud XJXIX'VI,s. 379381 Dekowski Piotr J., Muzeum Regionalne w Tomaszowie Mazowieckim. Lud XJXlXVI,s. 4'00-401. Dembińska J., recenzja, Chamblis Ch. E., The Botany and History of Zizania Aquatica L. Lud XIXJXVUr, s. 405. - recenzja, Kennedy Raymond, Contour of Culture in Indonesia. Lud XJXJXVIII, s. 409. - recenzja, Deignan H. G., Siam Land of free Men. Lud XXXVIII, s. 412. �1025 i024 Dobrjański Kalist71at, w Samborskiem. s. 117-126. Humor i dowcip w Polsce X VI wieku. Lud }CI, s. 1-16, 113-129. .- Ludność w Soootce Kochanowskiego. Lud XI, s. 292-305. Domagalska Maria, Chrzestnik. Lud 'X, s. 94. Drozd F. A., Zagadka o św. Stanisławie Biskupie. Lud XiIII: s. 36-38. Drzażdżyński Stanislaw, Słowiańskie nazwy rniej:scowości na Śląsku pruskim. Lud XIX, s. 1~30. - recenzja, Hefftner P., Ursprung der Ortsnamen im Stadt- und Landkreise Breslau. Lud XVII. s. lS5. Dybowski Benedykt, Komety meteory, areolity. Lud XV, s. 290294. - recenzja.: Radli;ński J. M., Przeszłość w teraźniejszości, tom I. Lud YIU, s. 95-98. Znachorstwo Lud XXXIII, Dobrzycki - Bractwo kawalerskie im. Św. Mikołaja w Starym Samborze. Lud XXXHI, s. 126-136. Dobrowolska Agnieszka, recenzja, Seweryn T. i Stryjeńska T., Polish Peasants Costumes. Lud XXXVII, s. 348-349. A., Lud hrubieszowski. Lud I, s. 157-1{)7, 207-218, 244- Dobrowolski 256 Kazimierz, Seweryn Udziela, jako badacz kultury spo- Dobrowolski łecznej ludu mało'polskięgo. XXXV, s . .20-28. Lud - Zderzenie kultur. Streszczenie. Lud XXXIX. s. 102-109. Dobrzycka Eleonora, Maj. Lud XI, s. 67. Stanislaw, E E. St., Najdawniej1sze ślady złodziejskiej s. 257. Józef, Wę.gierskie melodie w naszej pieśni ludowej. Lud XIV, s. 326-32'9. Erich Robert W., recenzja, Nowe kierunki antropologii kulturalnej.: archeologiii i antropologii fizycznej. Lud xxxvm, s. 381. Estreicher Stanislaw, Wypraszanie od kary śmierci w obyczaju naszego ludu. Lud X.. s. 241. - Do Mstoryi drzewka Bożego Narodzenia. Lud XI, s. 69. gwary Ekkert w Polsce. Lud XIII, Cezaria, Święta Cecylia. (Przyczynek do genezy apokrY'fów). Lud XXI, s. 103-124. Materiał naukowy ,i przedmiot etnologii. Lud XXII, s. 26-32. Ehrenkreutz - Ludwik, Kronika etnologiczna (ś. p. Paweł Vinogradoff). Lud XXIV, s. 189--190, Ehrlich J F f. p. Fischer Adam. recenzja, Vlachović S. M. Lużicki Srbi i njichova domovina. Lud XXIX, s. 132. - recenzja, Jodkowski ludowy J., Przemysł w pow. sokólskim. Lud - recenzja, Gavazzi M. Jadvanska "Lira" i "Lirica". Lud XXIX, s. 132. - recenzja, Calvaruso M. G., 'U baccagghiu. Lud XXIX, s. 133. - recenzja, Corso-R., Tradizioni popolari meridionali relative luoghi e paesaggi carattel"istici. Lud XXIX, s. 162. F(ischer-Adam), K,atedra etnologii w uniwersytecie lwowskim. Lud XVI,s 331. - Powiat Swiętochłowicki. Lud XXX, s. 2411. - recenzja., Matuszkówna S., Zdobnictwo kobiecego stroju żywieckiego. Lud XXX, s. 243. - recenzja, Kucharski E., Pani Pana zabiła. Lud XXX, s.. 244. - recenzja, L. Schiller i Maklakiewicz J., Pastorałka. Lud XXX. s.245. - recenzja, Bystroń J. St., Socjologia. Lud XXX, s. 24'5. - recenzja, Czekano'Wski. J., RóiJllicowanie się dialektów prasłowiańSKich w świetle kryterium ilościowego. Lud XXX, s. 246. - recenzja: Sirola B. -·GavazZ!i M., Muzi!kolosklirad etnografskog Museja u zagrebu. Lud X)X!X, s. 248, - recenzja, Vlahovic M., Sredacka zupa. Lud XXX, s. 248. - recenzja, Djoudjeff S., Rythme et mesure dansla musique populaire bulga.ire. Lud XX:x, s, 249. - recenzja, Marinus A., Le neofolklorisme. Lud Xxx., s; 249. - recenzja, Vakareleszky K., BO'lgar ekevasak es csoroszlyak. Lud XlXJX1 S. 249. - recenzja, D. J. Van der Ven, Le jeu du drapeau. Lud XXX, s. 252. XXIX, s. 132. 65 Lud - Tom XL - recenzja, K. Rob. V. Wikman. JaruI. Acta Academiae Aboensis Humaniora VII, Anno 1931, s. 34. Lud XXX.\ s. 253. - recenzja, Klich Edward, Cygańszczyzna w "Chacie za wsilą" Kraszewskiego. Lud XXx., s. 255. - 'recenzja, IOimek Stanisław, Contributo all' analiSi raziale della seriIe craniologica dei Samoied.i. Lud XXX, s. 256. - recenzja, Frankowskii Eugeniusz, A caba~. Lud XXXIII, s. 143. - recenzja, Chmielińska A., Z życia Księżaków. Lud }cXXIII, s. 143. - recenzja, Salvini L., La Polonia nei canti popolari magiari. Lud XXXIII, s. 143. A. F., p. Fischer Adam, Latviesu Folkloras Kra tuves , Teiikas par Dievu. Lud XXix, s. 132. - Stanisław Ciszewski. Lud XXIX, s. 174. - Helena Cichowiczowa. Lud XXIX, s. 116. - Jan Ptaśnik. Lud }c}cIX, s. 178. - II Międzynarodowy Kongres Sztuki Ludowej. Lud XXIX, s. 2{)6. - recenzja, Sochaniewdcz K., Terminologia czerwonoruskich miar nasypnych (zbożowych) w XV i XVI wieku. LudXJXIV, ~. 188. - recenzja.. Tablice metrolo~icznonumizmatyczne. Lud XXIV, s. 1818. recenzja, Kultura wsii. Biuletyn XIII Konferencji Oświatowej poświęconej zagadnieniom kultury wiejskiej 'w Polsce. Lud XJXlX, s. 125. �1026 Adam, recenzja, Roy·aume de Jougoslavie. Aper~u geographique et etnographique. Lud XXIX, s. 131. - recenzja, Straubergs K. Le1tische Trachten. Lud X:XIIX, s. 133. - recenzja, Krohn E, Die Eheschliessung bei den Rumanen. Lud XXIX, s. 133. - recenzja, Pigoń S., Do źródeł Dziadów kowieńsko-litewskich. Lud XuCJIX"s. 161. - recenzja, Ramul:t S., Gwara ślemieńska I. Lud XXIX, s. 161. - recenzja, Dzwon, Pilsmo uczennic Państwowego Seminarium Naucz. Żeńsko im. A. Asnyka we Lwowie. Lud XXIX, s. 162. - recer zja, Orłow P. S., Hry a pisne deli slovanskych. Lud XXIX, s. 163. - recenzja, Udziela S., Polskie hafty ludowe. Lud XXIX, s. 163. - recenzja, Vavrousek B., Kostel na dedine a v mestecku. Lud XXIX., s. 165. - recenzja, Gorovei A. Descfmtecele IRomanilor. Lud XXX, s. 249. - Kalendarz Ilustrowanego Kuriera Codziennego na rok 193:3.Lud XXXI, s. 162. - Gennep van Arne'ld, Le Folklol'e de la Flandre et du Hainaut Fran~ais. Lud XXXV, s. 202. - recenzja, Hel1pach Willy, EinfUhrung in di~ Volkerpsychologie. Lud XXXV, s.\202. - recenzja, Seignolle Claude et Jacques, Le Folklore du Hurepoix. Lud XXXV, s. 203. Falkowski Jan, Gliniane paleniska i naczynia piecyk owa te. Lud X.X'XII., s. 5~66. A. F., Fischer 102'7 - Dziesięciolecie zakładu Etnologicznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1924--1934); Lud XXXII, s. 183. - Przyczynek do zagadnienia naczyń pierścieniowatych. Lud XXXJI:II, s. 19--21. - Inkluz-Diabełek. O sposobie uzy_ skii'wania dj'<l!bełka z jaja. Lud XXXIII, s. 78-7.9. - Ze wschodniego pogranicza huculskiego. Lud XXXIV, s. 42-156. - Przyczynki do mniej znanych narzędzi rolniczych. Lud XXXIV, s. 100-1>86. - O wewnętrznym ukłiadzie prac etnograticznych. Lud XXXV, s. 162--168. -recenzj·a, Wiener Zeitschrift fur yolkskunde. T. XXXI. Lud XIXV, s. 1218-12'9. -. re.cenzja, Hessische Blatter fur Volkskunde. T. XXIITI. Lud XXV, s. 1219--131. - recenzja, F,rankowski Eugeniusz, Sochy, radła, płużyce i pługi w Polsce. Lud XXIX, s. 1616. - recenzja, Zaran!ile śląskie, kwartalnik, rok ViI, zesz. 2. Lud 'XXIX, s. 17'2. - recenzja, Stampach Fr., Hejcedlo, studie o rozSireni primitivni keWbky. Lud XXX, s. 226--22'7. _ recenzjoa, Leser P., Entstehung und Verbre'iItung des Pfluges. Lud XXX, s. 227--.233. _ recenzja, Stampach Fr.) Zakłady narodopisu cikanu v CSR. Lud xxx., s. 2'38--239. - recenzja, Fischer A., Etnografia słowiańska. Lud X.XX, s.' 239. - recenzja, Litopys Bojkiwszczyny. Lud XXXI .. s. 154--155. _. Zei'tschrift f. Rassenkunde und ihre Nachbargebiete. Lud XXXIII, s. 144; XXXIV, s. 290. Fischer Adam, Ludowy p:osennik Ed·warda Porębowicza. Lud XV, s. 3&-5'2. - Wątek odkwitającej gałęzi. Lud XV, s. 200-210. - Pieśn'i o żołnierzu tułaczu. Lud XV, s. 24·7-248., 355--356. _. Uzupełnienie Dahnhardta. Lud XV, s. 32.0-3319. - Do wątku odkwitającej gałęzi. Lud X.VI, s. 3'3--34. - Zygmunta Glogera nekrolog. L~d XVI, s. 241-246. -' Basń o Krakusie. Lud X'VI, s. 281-285. - Bajka o kozie obdartej. Lud XVI, s. 347-3'57. . . Wątek nierównych dzieci E~. Lud XVI., s. 358-364. _. Jeszcze piLeśńo żołnierzu tułaczu. Lud XVI, s. 31711-373. - Polskie widowiska ludowe. Lud XIX, s. 31-~0. -. Znaczenie etnologii dla innych nauk. Lud XXI, s. 8l-m!. - Szymon Matusiak, nekrolo-g. Lud XXI, s. 266_268. Dziesięciolecie ludoznawstwa poL sldeg-o 1914-1924. Lud XXIII, s. 147-163. - Opowieści o czarownicach z doliny nowotarskiej. Lud XXV. s. 78-94. - Upiór, strzygoń czy wieszczy? Lud XXVI, s. 84. - Hnatiuk Włodzimierz, nekrolog, Lud XXVI, s. 117. - SWiętek Jan, nekrolog. Lud XXVI, s. 117. __ o 65' - - -. -. - - - -. - - Antoni P. Stoiłow. Lud XXVII, s. 181. Siedemdziesięciolecie prof. Jerzego Polivki. Lud XXVII, s. 194. Siedemdziesięciolecie prof. Ernesta Muki. Lud XXVIII, s. 105106. III Zjazd Słowiańskich Geografów i Etnologów w Jugosławii w 1930 r. Lud XXIX, s. 198. Międzynarodowa Konferencja Kom~sji Sztuki Ludowej. Lud XXIX, s. 201. Kiilka wyjaśniei'l w odpowiedzi na uwagi krytyczne prof. Kazimierza Moszyńskiego współredaktura "Ludu Slowiańskiego". Lud XXXI, dodatek, s. 4. Zasługi S. UdzieH na polu badań nad kulturą duchową. Lud XXXV. s. 23-28. S. Udziela lako współpracownik "Ludu". Lud XXXV, s. 37-41. Drzewa w wierzeniach i obrzędach ludu polskiego. Lud XXXV, s. 60-76. Zorian Dołęga Chodakowski. Lud XXXVI, s 89~106. Ryszard Wincenty Berwiński (1819-187<0). Lud XXXVII, s. 14>1 -1159. Prace etnograficzne Józefa Rohrera. Lud XXXVlI'I, s. 289--298. recenzja, Romania. 37-e annee (1908). Lud XV" s. 143. recenzja, Czasopismo "Zeitschrift des Vereins fi.ir Volkskunde 18 Jahrgang 1908. Heft IV". Lud XV, s.143-144. recenzja, Czasopismo ,,~tudien zur vergleichenden Literaturgeschichte, t. 8-~. J. 1908-1909". -Lud XV, s. 145-146. �1029 Adam, recenzja, Czas.: "Zeitderer Rucksicht auf T;huanacu. schrift fUr romanisohe Philologie", Lud XVIII, s. 233. 1908,XXXII Band. Lud XV, s. 146. recenzja, Rose Julien, Die deutrecenzja, Euphorion, Jahrgang schen Volkstrachten zu Beginn 1909. Heft I". Lud XV, s. 146. des 20 Jahl'hunderts. Lud XVIII. recenzja, Czas.: "Literaturbiatt s. 234. fur germanische und romanische -recenzja, Hartland Edwin Sidney, • Philologie XXX Jahrgang 1909. Primitive Paternity, the Myth of Nr 2". Lud XV, s. 146. supernatural Birth in -Relation to recenzja, Wehrhan Karl, Die the History of the Family. Lud sage. Lud XV, s. 25,7-260. XVIII, s. 234. recenzja, Zeitschrift des Vereins recenzja, Rank Otto, Der Mythus fUr Volkskunde 19 Jahrgang von der GeiJ:lurt des HeIden. Lud 1909, z. 2, 3, 4. Lud XVI, s. 110XVIII, s. 235. 114. ~. recenzja, Haas A., Pommel'sche recenzja, Zeitschriit fUr ostersagen. Lud XVl1II, s. 235. reichische Volkskunde XV Jahr-. recenzj.a, Keller Albrecht, Die gang I-II. Lud XVI, s. 114-115. Handwerker. im Volkshumctr. recenzja, Iselin L. E., Der morLud XVIII, s.' 235. genUindische Ursprung der Gralrecenzja, Eisner Paul, Volkslielegende. Lud XVI, s. 217. der der Slaven. Lud XXV, recenzja, Ziemia 1910, Nr 1-26. s. 108-109. Lud XVI, s. 2127. . -- recenzja, Bystroń J. St., Nazwiska 'recenzja, Janiewicz Dr., objapolskie. Lud XXV ,s. 136-138. sOlenia legendy o "Ibikowych - recenzja, Vulpesco Michel, Les żurawiach". Lud XVI, s. 320. Cou tumes Roum,alina3 P,eri<r recenzja, Worter und sachen. diques. Lud XXV'l s. 138-139. Band II, z. 1. Lud XVI, s. 32,3. -. recem;ja, Gądzikiewicz Witold, recenzja, Blummel ,E. K.. - Kohl Strój górali podhalańskich pod Franz Fr. Reiter Josef, Die względem higienicznym. Lud Volksliedbewegung in DeutschXXV, s. 13'9-14'0. osterreich. Wien 1910. Lud XVI, ~ recenzja, Volkskundł1che Biblios. 411. graph'ie fUr das JaM 1920. Lud recenzja, Studien zur vergleichenXXV, s. 140. den Literaturgeschichte, 9 Band, - recenzja,AJbraham WładysŁaw, 1909 z. II, rH, IV. Lud XVI, zawarcie małżeństwa w pierwoL s. 417. \ nym prawie polskoim. Studia nad recenzja, Hryncewicz Talko J., historią prawa polskilego IX. Szlachta litewska. Lud XVIII, s. 231. Lwów U~5. Lud XXVI, s. 85. - recenzja, Nikiiorow A. L, Etnorecenzja, Posnansky Arthur, Das grafia w szkole. Moskwłl-LeninTreppenzeichen in den Amerikanischen Ideographien, mit besongrad 19~. GOs'udarstwiennoje Fischer - - ~ - - _ - - - - Izdatielstwo. 88. Lud XXVI, s. 87- Adam, recenzja, Volkskundliche Btbliographie 1921-19~2. Berlin-Lipsk 1927. Wyd. E. Hoffmann-Krayer. Lud XXVI, s. 88. - recenzja, Czekanowski Jan. Wstęp do historii Słowian. Lwów l'!ló27. Nakład K. S. Jakub:}wskiego~ Lud XXVI, s. 9~94. recenzja, Husek Jan, Narodopisna hrenice mezi Slovaky a Karpatorusy Bratislava 1925. Lud XXVI, s. 94-96. recenzja, Hoffmann-Krayer E. Bachtold-Stau'bli H., Handworterbuch des deu tschen Aberglau_ bens. Berlin-<Lei>pZiigH~2'7. Lud XXVI, s. 96-97; :;~XVII. 133136. recenzja; Zelenm Dmitrij, Russische (Ostslavische) Volkskunde. Berlin~Leipzig 1927. Lud XXVI, s. 97-99. recenzja, Zibrt Cenek" Staroceske umeni kuchafske. Praha 1927. Nakł. "Stare gardy mistru kuchafu ". Lud XXVI, s. lO9. -. recenzja, Polivka Jifi, Vybor ludovych rozpravok. V Turcianskom Sv. Martine 1927. Lud XXVI, s. 110. recenzj.a, Porazińska Janina, Wesele Małgorzatki, w Wojtusiowej izbie Pastereczka. Warszawa. Lud XXVI, s. 110. _ recenzja, Bajr:aba'sz St., 'Sztuka ludowa na Podhalu. Cz. I-II. Spisz i Orawa. Lwów-Warszawa 1928. Książnica Atlas. Lud XXVI, s. 114. recenzja, Koranyi Karol, Ze studiów nad wierzeniami w historii Fischer prawa karnego. LJd XXVII, s. 1'37. - recenzja, Janusz Bohdan, Karaici w Polsce. Lud XXVII, s. 137. recenzja, Moszyński Kazimierz, Polesie Wschodnie. Piletkiewicz Czesław, Polesie rzeczyckie. Lud XXVII, s. 138-142. _. recenzja, Muzea regionalne, ich cele i zadania. Lud XXVII, s. 149. - recenzja, Biegeleisen Henryk, Wesele. Lud XXVII, s. 153. recenzja, Hermant P. Boa•... mans D., La medecine populaire. Lud XXVII, s. 153. -. recenzja, Sliwina W. J. F. Tracz, Ziemia Lubartowska. Lud XXVII, S, 1514. - recenzja, Bolinder Gustaw, Underliga Folk Europas mitt. Lud XXVII, s. 155. recenzja, Zi!brt Cenek, Ohlas obfadnich pisni vel'iikonocnieh o lidovem podani. Lud XXVII. s. 155. - recenzja, Karskij E., Geschichte der weissrussischen Volksdichtung und Literatur. Lud XXVII, s. 156-158. recenzja, Seweryn Tadeusz, Krakowskie skrzynie malowane. Lud XXVII, s. 158. -. recenzja.) Kosiobowicz Ed., Pro •... blem ludów pigmej'sk'ich. Lud XXVII, s. 1~9. recenzja, Antoniewicz Włod., Metalowe spinki góralskie. Lud XXVII, s. 159. _. recenzja, Świdersroi Bronisław, Ilustrowany opis Leszna i Ziemi Leszczyńskiej. Lud XXVIII. s. 103 �1030 - - - - - -' - - - 1031 recenzja, Pomorska sztuka ludowa zesz. l. Ceramika kaszubska. Lud XXVIII, s. 103-104. recenzja, Skderkowski Władysław, Puszcza Kurpiowska w pieśni. Lud XXV'III, s. 104-105. recenzja, Ehrenkreutzowa Cezaria" Ze studiów nad obrzędami weselnymi ludu polskiego. Lud XXVIII, s. 254-'255. recenzja, Baralbasz St., Sztuka ludoNV'a na Podhalu. III. Lud XXVI:IJI, s. 255. recenzja, Bogatyrew P., Actes magiques., rites et croyances en Rus'sie s4bcarpathique. Paryż 19219.Travaux publies par l'Institut d'etudes slaves Xl. Lud XXIX, s. 107-109. recenzja, Ckhowiczówna Wiesława, K,rótkd: zarys historii koronkarstwa, Lud XXIX, s. 111. recenzja, Murko M., La poesie populaire epique en Jougoslavie au debut du XX s'iecIe. Paris 192:9. Travaux pubłies par l'Institut d'etudes slaves X. Lud XXIX, s. 112-113, recenzja, Dobrowolski T., Śląska rzeźba ludowa w drzewie. Katowice 1930. Wydawnictwo Muzeum Śląskiego vi Katowicach ,dz. I, t. I. Lud XlXDX, s. 113-115. recenzja, Dobrzyck'i st., Kolędy polskie a czes.kie, ich wzajemny stosunek. Poznań 1930. \ Odbitka z IV t, Prac Komisji Ftl.ologicznej Poznańsk'iego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Lud XiXIX, s. 115-116. recenzja, Seweryn rzenice góralskie. Tadeusz, PaKraków 1930, - - - - - Nakładem Muzeum Etnografi'Cznego. Lud XXIX, s. 116-117. recenzją. Vaclavik A, Luhaeovske Zalesi. 1930. Nakł. Musejni Spolecnosti v Luhacovicich. Lud XXIX, s. 118-120. recenzj.a, Antoniewłcz W., Archeologia Po~ski. Warszawa 1928. Trzaska, Ewert i M'ichalski, Lud XXIX, s. 124. recenzja; Szuman S., Dawne kilimy w Polsce oj na Ukrainie. Poznań 192,9. Lud X;X:IiX, s. 124. recenzja, Polivka J,,) Supis slovenskych rozpravok. Lud XiXlIiX, s, 12:6-127, recenzja, Znamierowska - Priifferowa M., Rybołówstwo jezior trockich. Wilno 1930. Rozprawy i materiały Wydziału I Tow. Przyjaciół Nauk w Wilnie. T. III, z. 2. Lud XXIX, s. 126. recenzja; Me'ier J., Lehrproben zur deutschen Volkskunde, Lud XXIX, s. 127. - recenzja, Hoffmann-Krayer E. Bachtold-Staubli H., Handworterbuch des deutschen Aberglaubens. Lud XXIX, s. 121; XXX, s. 249; XXXI, s. 144-145; XXXII, s. 182; XXXIII, s, 139-140; XXXIV, s. 279-281; XXXV, s. 200. - recenzja, Z!blorowski J., Moda i wieś góralska. Lud XXIX, s. )28. - recenzja, Batky Z., Pasztor ivópoharak. Lud XXIX, s. 12.8. - recenzja, Poniatowski S., Geneza łuku tryumfalnego. Lud XXIX, s. 129, - recenzja, DobrowolskJi T.. Działalność Muzeum Śląskiego w Katowicach, Lud XXIX, s. 129. Adam, recenzja, Gavazzi M., Kulturna analiza etnografji Hrvata. Lud XXIX, s. 131. recenzja, Wdght R. A", English Folklore, Lud xxtx, s. '134. recenzja, D. J. Van der Ven, Heemschut, Volkskunst en de drooglegging der Zuiderzee. Lud XXIX. s. 134. recenzja, Byhan A., Europa. Lud Fischer - XXI~ s.135. recenzja, Czekanowski Jan, zarys antropologii Polski, Lud XXIX, s. 1413. T., Pokucka recenzja, Seweryn Lud XXIX, majolika ludowa. - s. 154, _ _ _ _ _ _ - - - recenzja, Vurnik S., Slcxvenska panjske koncniice. Lud XXIX, s. 15'5. recenzja, Vurnik S., Kmecka hisa Slovencev na juznovzhodnem pobocju Alp. Lud XXIX, s, 1-56. recenzja, Udzii€la Seweryn, Ludowe stroje krakowskie ich krój. Lud XXIX, s. 157. recenzja, W,ilno i ziemia W'itleńska. zarys monograficzny. Lud XXTX, s. 1518. recenzja, Chmiełińska A" Księżacy i ich strój. Lud XXIX, s. 158. recenzja, KQranY'i K., Podstawy średniowiecznego prawa spadko·W€go. Lud XXIX, s. 159, ['ecenzja, Corso R., Sopra i motivi ornamentali de'i tessuti popolarl italiani. Lud lXXIX, s. 162. recenzja, Jonval M" Les chansons mythologiques lettonneSi. Lud XXIX, s. 163. recenzją, Biegeleilsen H., Lecznictwo ludu polskiego. Lud ,x,XitX, s. 164. - recenzja, Tync S. i Gołąbek J,; BeSkid zachodni i Podhale. Lud XXIX, s. 168. - recenzja, SchneeweLs E.,j Feste und Volksbrauche der Lausitzer Wenden. Lud XXX, s. 224-226. - recenzj,a, Marilnus A., Folklore hrstorique et folklore sociologique. Lud XXX, s. 240. - recenzja", Byhan A. - Kron E .. Europa, Lud .xxX, s. ,24O--,24l. - recenzja, P. Geiger, Volkskundliche Bi'bliographie fUr die Jahre 1925-1926. Lud XXX, s. 24l. _ recenzja, Ignacy Czuma, Monografia statystyczno - gOlspodarcza woj, lubelskiego. Lud ,xXX, s. 24:1-J2'42. ~ recenzja, Kutrzebianka A., Budownictwo ludowe w zawoL Lud XXX, s. 242. _ recenzja, Franciszek Magryś, Żywot chłopa działacza. Lud XXX, s.242. recenzja, Chętnik A., Z kurpiowskich borów. Lud XXX, s, 24'3. _ recenzja, Hempler Fr .. Bsychologie des Volksglaubens insbesondere der VolksllimHchen Natur- und Heilkunde des Weichsellandes. Lud XXx, s. 12'43. _ recenzja, Barabasz Stanisław, Sztuka ludowa na Podhalu. Lud _ _ XXX, s. 2M, recenzja, Rowid H., Szkoła twór- cza. Lud XXX, s. 2~. recenzja, Pata J<l Krótki pfehlad łużiskoserbskeho narodopisneho dźeła. Lud XXX, s. 246. _ recenzja, Niederle L., Rukovet slovańske archeologie. Lud XXX, s. 245-246. _ �1032 103J Adam, recenzja, Melik A., Kozolec na Slovenskem. Lud XXX, s. 247. recenzja, Stranska D., Lidove abyteje hospodiirske. Zvyky pfi seti. Lud XXX, s. 24'6-247. Fischer - - - recenzja. Vurnik S'" Studija o glasbeni folklori na Belokranjskem, Lud XXX. s. 248. - recenzja, Seliszczew M. A., Sławjanskoje nasjeljenije w Albaniji. Lud XIX1X,s, 248-2ł9. - recenzja, Caravaglios C", Voci e Igridi dri venditori in Napoli. Lud XXX, s. 2"1!9. - recenzja, Kuhn W., Die jungen deutschen Sprachinseln in GaliZ'ien. Lud XXX, s. 2'5Il-252. - recenzja, Pess.Jer W., Niedersach_ sische Volkstrachten. Lud XiXX, s. 2:>2. - - recenzja, Pessler W"" KuIturkreis und Kernland Niedersachsen. ihre Bedeutung und Erforschung. Lud XXX, s. 252. recenzja, Sandvik M. O., Forening for norsk Folkekunst. Lud X:X,X, s.253. recenzjąl Czekanowski Jan, Rasy i ludy. Lud XXX, s. 253-254. - recenzja, Falkowski Jan, Narzędzia rolnicze typu ,rylcowego. Lud 'XJxtX, s. 254. recenzja, Koppers W., Die Frage eventueller aIter KuIturbeziehungen zwischen dem siidlłchsten Siidamerika und Siidostaustralien. Lud XXX, s. 254-255. - recenzja, Stampach Fr., Kulturni primitivismus a civilisace. Lud XXX, s. 255. - - - - - - - - - - - recenzja, Geiger Paul, Volkskundliche Bibliographie rur das Jahr 1927. Lud XXXI. s. ł48-149. recenzja, Londzin Józef, Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskilm Lud XXXI, s. 151. ' recenzja, Wiskowatyj Konstanty, Pogłosy historii polskiej w epoce jugosłowiańskiej. Lud :X1xxr, s, 158-159. recenzja, van Gennep Arnold, Le fo1kloTe du Dauphine (Ilsere). Lud XXXI, s. 159-160. recenzja, Stelmachowska Bożena, "Podkoziołek" w obrzędowośeoi zapustnej Polski Zachodniej. Lud XXXI, s, 16~161. recenzja, Bystroń Jan, Przysłowia polslde. Lud XXXI, s. 161-162. recenzja, Pospisil Franciszek, Etnologicke mateI'i-alie z jihOlZapadu USA. LudXXXr, s. 162. recenzja, Stelmachowska Bożena, Rok obrzędowy na Pomorzu. Lud XXXI, s. 162. recenzja, Bystroń J. St., Pieśni ludowe z Polskiego Śląska. Lud XXXIII, s. 140. recenzja, Chętnik Adam, Spław na Narwi. Lud XXXIII, s, 141. recenzja, Dynowski W., Barwne kufry chłopskie z okolic Wileń,.. szczyzny ·i Polesia. Lud XXX:IrII, s, 141-142. recenzja, Gesemann G., Der montenegrinische Mensch. Lud XXXIII, S. 143. recenzja, Gładysz M., Góralskie zdobnictwo drzewne na Śląsku. Lud XXXIV, s. 287. recenzja, Dąbrowski H., Pisanki lubelskie. Lud XXXIV. 287-288. Frankowska Maria, Regionalne murecenzja. Malicki L., zarys kultury materialnej górali śląskich. zea ludoznawcze w Polsce. Lud XXXVI, s. 3:I&---J47. Lud XXXIV, s. 288. - recenzja, Bystroń J. St., Kultura - Problemy atlasu etnograficznego. ludowa, Lud XXXIV., s. 288-283. Lud XXXVI'll. s. 147-205. FrankOWSki Eugeniusz, Zbiory etno- recenzja, Schneewe'iJs E., Grundgraficzne w Polsce. Lud XXI, riss des Volksglaubens und Volks_ s. 4()......J56. brauchs der Serbokroaten. Lud Kronika Polskiego Towa.rzystwó XXXIV, s. 289-290. Etnologicznego. Lud XXI, s. 70- recenzja, Preuss K. Th., Lehrbuch 77. der VOlkerkunde. Lud XXXV, - Wycinanki i ich przeobrażenia. s. 199. Lud XXI:I, s. 182-12'8. - recenz]a', Hal1mjanz Heinrich i - zabieg! magiczne przy pc>życzaniu. R6hr Erich, Atlas der deutschen kupnie i sprzedaży li ludu polVolkskunde zesz. 1-4. Lud skiego, Lud XXIII,S. 50-111. XXXV, s. 203. Sprawozdanie Oddziału poznańFlizak Sebastian, N·otatki etnograskiego P. T. L. Lud XXXVIII, fiezne z okolic Mszany Dolnej. s. 4tH. Lud Xx...XlII. s. 21-27. - Etnografia radziecka. L:.Id XXXIX - Ekspansja podhalańskiej kultury s. i-4i2. ludowej. Lud XXXIV, s. 269- recenzja, Bystroń J. St., Wstęp 2711. do ludoznawstwa polskiego. Lud - Dziadowskie obiady. Lud XXXV, XXV, s. 99-105. s, 513~55. - recenzja, Tilke Max" Osteuropa'- Moda w nadawaniru imion chrzestische Volkstrachten in Schnitt nych u górali pod Gorcami. Lud und Farbe. Lud XXV, s. 106. XXXV, s. 55'-59. recenzja, Bossert H. Th., VolksNekrolog ks. Władysława Makunst in Europa. Lud XXV, giery . Lud XXXVII, s. 534-535. s. 106-108. - Sprawozdanie Oddziału P. T. L. Friinklowa Giza, (Frenklowa G., w Mszanie Dolnej. Lud XXXVIII, Fraenklowa G.), Lilientalowa Re-· s.460. gina. Lud XXVI, s. 119. Franko Iwan, Najnowsze ,prądy w _ Wycinanka żydowska w Polsce. ludoznawstwie. Lud I. s. 4-16. Lud XXV·IU, s. 40-57. - "PsiJakrew" i "psi,a wiara". Lud - Muzea etn~graficzne we WłoI, S. 115-119 . szech. Lud XXXVII, s. 421- 425. _ recenzj.a, Mitteilungen zur jiidi- recenzja, Potkański K., Postrzyschen Volkskunde, t. 29. Wiedeń żyny u Słowian i Germanów. 1926. Wyd. dr M. Grunwald. Lud Kraków 1895. Rozprawy Wydz. histor.-filozof. Akademii Umiej. XXV s. 132-135. LHientalowa Regina, w Krakowie, t. XXXII. Lud IT, - recenzja, Dziecko żydowskie. Kraków 1927. s. 81---83. - �1034 1035 Nakład Akademii Umiej. Prace Komisji etnogr. Nr 3. Lud XXVI, s. 106-109, Friinklowa Giza, recenzja, Bałaban M., zabytki historyczne Zydów w Polsce. Lud XXX, s. 233-237. - recenzja, Kontny Piotr, Oaza srebrnych kw~atów. Lud XXX1, s. 160. - recenzja, Olsvanger I., Rosinkess mit Mandlen. Lud XXXIII, s. 142 -143. - - recenzja, Swieży Janusz, Ubiór i haft krzczonowski. Lud X.XXVl. s, 3li'0. recenzja, Santolj Vittorio, Die Sammlung Barb. italienischer Volks-lieder. Lud X:XXVII, s. 4'02 -405. • Fii.llbier A, B., Piosenki Jabłonowskie: 1. "Lamenta Jackowe", 2. W dzień św. Grzegorza Wielkiego. Lud IX, s. 174--176. G " G. F. R., Materiały ukraińsko-mśkoi etnologii. Lud V'1, s. ~'2-404. - recenzja, Zapysky naukowoho Towarzystwa imeny Szewczenka. Rocznik IX. Lud VI, s. ~Ol-402. J. G., p. Gajek Józef, recenzja, Kalendarzd1a Mazurów. Nakł. ;Instytutu Mazurskiego. Rocz. xvn i XVIII. Lud XXXVIII, s. 339. - recenzja, Reiinfuss Roman, Zagadnienia i potrzeby etnografii na Śląsku Śrcidkowym i Dolnym. Stan i potrzeby nauki polskiej na Dolnym ŚląS'ku. Lud XXXVIII, s. MQ. - recenzja, Znamierowska-Priifferowa M., Ochrona zabytków kultury ludowej. Lud XXXVII.!, s. 340. - recenzja, Rospond Stanisła'w, Stan i potrzeby językoznawstwa polskiego na Śląsku'1 ze szczególnym uwzględnieniem Dolnego Śląska. Lud XXXVIII, s. 342. - recenzja, Skurpski Hieronim, Uwagi ,o byłych muzeach na obszarze województwa olsztyńskiego. Lud XXXVIII, s. 444. O. G., Wyciąg z protokółu z X:X:IV Walnego Zgromadzenia P. T. L. w Torun~u w dniach 11-1'4. VI, 1949 r. Lud XXXIX, s. 52~532. - Konferencj'a etnografów w Krakowie. 17-1'9. II. 1951. Lud XXXIX, s. 624. Gajek Józef, Sprawozdanie z czynności "Koła Naukowego Antr." Stud. U. J. K. za 1928/29 r. Lud XXVII, s. 191. - - Dział 'etnograficzny na Wlsta'wie Regionalnej w Łowiczu 1929 r. Lud XXIX ,s. 182. Wystawa etnograficzna P. W. K. l.929 r. Lud XXIX; s. 184 Ś. p. Profesor Dr Adam Fischer. Lud XXXV!, s. 6-13. Wykaz ważniejszych prac etnograficznych A. F~schera. Lud XXXVI, s. 13-18. Na marginesie programu badań etnograficznych na Ziemiach Odzyskanych. Lud XXXVI,s. 403404. Polski Atlas Etnograficzny. XXX,VI, s. 408--412 .. Lud - C. I. A P. Information. Lud XXXVIII, s. 470. Gajek Józef, Commission Internationale des Arts et Traditions papulaires. Lud XXXViIII, s. 472--478. - W sprawie C. I, A P. oraz wystawy sztuki ludowej w Bernie. Lud XXXVIII, s. 614-622. - Zadania P. T. L. w okresie najblilŻiSzego 6-lecia. Lud XXXIX, s. 606-611. - Sześcioletni plan pracy P. T. L. (szczegółowy). LudXX'KI!X, s. 6.l2 ----624. - recenzja, Wójcik Adam, Strój Pogórzan, Lud XXXVII, s. 37'D--373. - recenzja., Znamierowska-'Priifferowa A M., Ości rybackie. Lud XXXV'!, s. 3Ii'&-374. - recenzja, Pigoń St., Główne problemy Hteratury ludowej. Lud XXXVII, s. 32~3030. - recenzja, Pigoń St., Z Komborni w świat. Lud X,X;XVH,s.3134-335. - recenzja, ZajączkQwski Włodz., PrzysłQwia, powiedzenia i for_ mułki Karaimów trockich. Lud XXXVII, s. 338-340. - recenzja, Mos(l~ński K., Z za,gadnień pochodzenia języka słowiańskiego. Lud XXXVIII, s. 3183'19. - recenzja, Czekanowski J., Polska synteza slawistyczna w perspektywie ilcściowej. Lud XXXVIII, s. 3,19. - recenzja, Czekanowski J., Perspektywy antropologiczne i etnograficzne ·woj. lubelskiego. Lud x,x:XVIII.. s. 320. Ganszyniec Ryszard, Czynnik racjonalny w wierze i w obrzędach. Lud XXI, s. 183-=202. - - - - - - - - O koronach żmijowych. Lud XXI, s. 228--2.~. Pierścień w wierzeniach ludowych starożytnych i średniowiecznych. Lud XJXU, s. 3,3~2. Pas czarowny. Lud XXIII, 1-31. recenzja, Lilientalowa Regina, Kult ciał niebieskich u starciŻytnych Hebrajczyków i szczątki tego kultu u współczesnego ludu żydowskiego. Lud XXI, s. 239. recenzja, Seligmann S.. Ananisapta und Sator. Lud XXI, s. 245. recenzja, Antonios Keramopullos~ Lud XXI, s. 146-147. recenzja, Fischer A, Święto umarłych. Lud XXII, s. 150-153. recenzja, Konopacki L., Misterium wiosny. Lud ;XXII, s. 147. recenzja., Zieliński T., Irezyona. Klechdy attyckie. Lud XXI'I, s. 147-114<8. recenzja, Poplawski M., Bellum Romanum. Lud X,XII, s. 148--150. recenzja, Tuwim Julian, Czary i czarty polskie oraz wypisy czarnoksięskie. Lud XX[!I'I, S. 166-168. recenzja, Kallenblach Joseph, Les surv·ivances traditionnelles du cuIte des ancetres dans la poesie de Mickiewicz. Lud XXIII, s. 175. recenzja, Hannay J. B., Sex Symbolism in Religion. Lud XXIII, s. 175>--177. recenzja, Danzel Th. - W., Die psycholog~S'che Bedeutung magischer Brauche. Lud XXIII, s. 181 -182. recenzja, Danzel Th. - W., Magie und Geheimwissenschaft in ihrer Bedeutung fill' Kultur und Kul- �103? 1036 turgeschichte. 184. Lud XXIII. s. 182- Zofia, Noszenie jednego buta w starożytności. Lud XXXVII, s. 127-14:0. Gargas Zygmunt, Statystyka samobójstw a pojęcie czci u ludów pierwotnych. Lud va s.220-2.21. - Kwestionariusz w sprawie zwyczajów spadkowych ludności włościańskiej. Lud VHI, s. 41:8-42.1 W sprawie badań nad sprawnością ekonomiczną szczepów' ludowych. Lud XI, s. 345-354. recenzja, Bucher Karl, Arbeit und Rhytmus. Lud VI, s. 213-2:15. - recenzja, Zalęski Witołd, Królestwo polskie pod względem statystycznym. Lud VII, s.. 226-227. recenzja, Bujak Franciszek, Maszkienice. wieś powiatu brzeskiego. Stosunki gospodarcze i spo'łeczne Lud VII, s. 3,3,1. - recenzja, Bujak Franciszek, Limanowa, miasteczko powiatowe w zachodniej Galicji, stan społeczny i gospodarczy. Lud VIII, s. 317-318. - recenzja. Koskowski Bronisław, Finlandia. Lud VIII, s. 436. Gavazzi MHovan, Dział etnograficzny Chorwackiego Muzeum Narodowego w zagrzebiu. Lud XXlI, s. 140--141. - Ludoznawstwo w Jugosławii (l939-UW7). Lud XXXVII, s. 426 --438. - recenzja, Moszyński Kazimierz, Kultura ludowa Słowian. tom II. Kultura duchowa. Lud XXXVIII, s. 3J.4-318. Gawelek Franciszek, Zwyczaje świąteczne w Radłowie (z tekstami) Ganszynie~ w pow. brzeskim. Lud XIII, s. 130 -144. - Wesele "staroświeckie" w Radłowie (pow. brzeski). Lu!! XIII, s. 313-{324. Boże Narodzenie w R21dłowie. Lud XIV., s. 131-156. - Dwie legendy w Kalwarii. Lud XIV, s. 3'00. - Przyczynek do czarów. Lud XV, s. 356--357. - W sprawie bibliografii etnografii polskiej. Lud XVI, s. 429. Palma, jajko i śmigus w praktykach wielkanocnych ludu polskiego. Lud XVIl., s. 15~39. recenzja, P.ospiSil Fr., Mecovy ta_ nec na slovanske pilde. Lud XVII, s. 115. 'recenzja, Czarnecki W...Gogolewo. Lud XVII, s. 27'1. Gawelek Józef, Z Jaworza na Śląsku austriackim. Lud XV, s. 6991. Gawroński - - - Franciszek Rawita Szczedrówkl z Tarnawy (Powiat Dobromilski). Uwagi wstępne + 10 pieśni. Lud IV, s. 84-93. Szczedrówki z Michowy. Lud V, s. 6~78. Sobótka w południowej Słowiańszczyźnie i w Grecji. Lud V, s. 17'6-177. Geneza legendy o smoku w związku z istnieniem człowieka czwartorzędowej epoki. Lud XI, s. 243248. recenzja, Andrejew Włodzimierz, Russkije swadiebnyje pieśni abriady. Lud IV, s. 444. recenzja, Bruckner A., Mitologia słowiańska. Lud XXI, s. 162-163. Polemika (Z. Glogel' contra A. Zdziarski). Lud VIm, s. 3316. Go~dstein Henryk. Szewc - krawiec w ustach ludu. Lud IX, s. 186. - recenzja, Ada~berg S., Przyczynki do "Księgi przysłów, przypowieści wyrażeń przysłowiowych polskich". Lud IX, s. 47, 368. Daszyńska-Gotińska Zofia, Badania nad alkoholizmem w zachodniej Galicji. (Odczyt wypowiedziany na pc'Siedzeniu Tow. Ludoznawczego we Lwowie 7 grudnia 1901 roku). Lud VIII, s. 62-7'7, 11312,6. Golqbek Józef, Dziady białoruskie. Lud XXIV, s. 1-40. Golębiewski, Zwyczaj wykupywania panny młodej na weselach. Lud n, s. 264---266. Gonet Szymon, Kilka szczegółów z wierzeń ludu z okolicy Andrychowa. Lud II, s. 62-63, 221228, 331-334. _ Dowcipne pytania i zag.adki. Lud II, s. 2213---<2i31. _ Kilka ,QlJ;yginalnychwyrazów. Lud II, s. 23,1-232. _ O cudownych listach. List z nieba. Lud II, s. 2'3~5. _ Sen Najśw. Panny Maryi (O cudownych listach). Lud II, s. 23'5. _ Odczyniani€ uroków. Lud II, s. OO(}.-3':3'1 . .:.-.Rękawka i skały Twardowskiego G~oger Zygmunt, - w Podgórzu. Lud III, s. 77.' Język polski w wojsku. Lud III s. 78-81. Szczegóły z gwary ludowej. Lud III, s. 138. Szcregóły z wierzeń ludu .• Lud III, s. 140. - _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Strzygonie. Lud III, s. 154-155. Powstanie grzybów. Lud V, s. 167 -168 Widowiska w czasie świąt Bożego Narodzenia (Sucha, pow. żywiecki) Lud IX, s. 19. Wstępy do listów wiej!skich. Lud IX;, s. 188. Szczegóły z gwary ludowej z oko_ licy Andrychowa. Lud 1'x., s. 287. Herb szewski. Lud IX, s. 293. WY'oor burmistrza. Lud IX, s. 219'3. zagadki ludowe z okolicy Andrychowa. Lud IX, s. 406. Widowiska w czasie świąt- Bożego Nar<adzenta w Suchej, w pow. żyw,ieckirn. Lud X, s. 23. Przedrzeżnianie pacierza. Lud X. s. 220. List pisany przez dziewkę do parobka. Lud x., s. 337. Nazwiska w InwałąZ'ie. Lud XI, s. 69. Wierzenia ludu w okolicy Andrychowa. Lud Xl, s. 194-195. polowanie .Z nagonką. Lud XlV, s. 2\91&-2197. Litania dla młodych panien. Lud XIV, s. 2197. (Rozmaitości) Uwa'gi z powodu "F,iglików" Reja. Lud XIV, s. 302. .~ozmaitości) Wierzenia o gradzie. Lud XIVl s. 302. Rozmaitości ludQznawcze na Suchej (powiat Zywi~c). Lud XlV:. s. 3,68-37'6. Kurski pacierz. Lud XIV, s. 377 -378. Śpiewk.i z okolić Andrych'orw:a. Lud XV, s. 108-136, 22~7, 340--355. _ Wierzenia ludowe ze Suchej. Lud XVI, s. 86. _ �103tl 1039 "l' - Gadki z Inwałdu w okolicy Andrychowa. Lud s. 246-270. Gorzycki Kazimierz J., O antropologii etnicznej (na podstawie "Ludów" Krzywickiego). Lud I, s. 225-244. -,....Przyczynek do kwestii "lewiratu" na ziemiach polskich. Lud II, s. 277-27'8. - recenzja, Strzelecki Adolf, Ludoznawstwo i Zibieranie materiałów ludoznawczych. Odbitka ze "Szko_ ły" Lwów 1895. Lud II, s. 175177. recenzj,a, Licki B. A., Narodowość współczesna. Petersburg 189:6.Lud n" s. 367~373. recenzja, Konopnicka Maria, Nasz lud. Z odczytu M. K. w lwowskiej saLi ratuszowej dn. 27. XI. 1896. Lud III, s. 81--83. - recenzja, Małecki Antoni, Lechici w świetle historycznej krytyki. Lwów 1897. Lud III, s. 83-84. - recenzja, Hempel Antoni, Polacy w Brazylii. Lwów1894. Wyd. "Kurier Lwowski". Lud III, s. 175176. - recenzja, Longchamps z Dybowsk.ich Wanda, Pierwsze polskie usiłowania kolonizacyjne w Stanach Zjedn. Lwów 1895. Na.kł. ,,Przegląd Wszechpolski". Lud Ill, s. 17'5-17'6. - recenzja, Czerkawski Włodzimierz, Wielkie gospoda-rstwa, ich istota i znaczenie K~aków 1897. Rozprawy Ak. Umiej. Wydz. hist.filozof. Ogólnego zbioru t. XXXIV. Lud lU) s. 2'713'-2.80. - recenzja, Mroczko Fr.,Śniatyńszczyzna. Lwów 1897. Odbitka z Przewodnika Nauk. i Liter. Lud III, s. 375. - recenzja, Krzywicki Ludwik. Kurs systematyczny antropologii. 1. Rasy fizyczne. WarS'zawa 1897. Druk. K. Kowalewskiego. Lud IV, s. 60-7'9. - recenzja, Daszyńska Zofia, Zarys • ekonomii społecznej. Lwów 1898. Nakł. Księgarni Polskiej. Lud IV, s. 231-235. - recenzja, Potkański Karol, Kraków przed Piastami. Kraków 1,897. Rozprawy Wydz. hi,st.-filozof. t. XXXV. Nakł. Ak. Umiej. Lud IV, s. 336-338. - recenzja, Sarna Władysław, Opis pow. krościeńskiego pod względem geograficzno - historrycznym. Przemyśl 1898. Lud V, s. 85-88. - recenzj:a, Krzywick.i Ludwik, Historya rozwoju społecznego. (historia kultury). Lud VI, s. 1981199. Gotkiewicz Marian, recenzja. G6rn,a Orawa w pracach słowackiego etnografa. (na ma,rgines'ie II tomu Slovenskej vlastiJvedy. Slov._ Akad. Ved. a Umeni w Bratyslavie 1943 r.,. Lud XXXIX, s. 427 -435. Gottfried Kazimierz, Muzeum w Jarosławiu. Lud XXXIX, s. 447448. Goyski Marian. Dziecko urodzone w wilię Bożego Narodzenia. Lud X,IV, s. 302. - Odpowiedzi na pytania. Lud XIV, s. 396. - Rozmaitości. Lud XI'V, s. 400. Grochowska Helena, Podania, wierzenia i zwyczaje we wsi Tro- ściańcu. w pow. Śniatyńskim. Lud IX, s. 381. - Srul Rabi Bal-Szim. Lud X, s. 50. Grochowski Mieczysław, Przyczynek do znajomości wyro!bów garncarskich krajowych. Lud IX, s. 185. - O naśladowaniu śpiewu słowika. Lud IX, s. 289. Gumplowicz Maksymilian, Polacy na Węgrzech I. II. Lud VI, s.277-200. - Polacy na WęgiI'zech" Studium etnograficzno - statystyczno - historyczne. Lud VII, s. 74-78, 192-204. Gusfawicz BronisŁaw, O ludzie Pod_ duklańskim w -ogólności, Iwon'iczanach w szczególności, Lud VI~ s. 36----00,126---'167,245-25'7, 340-350. Lud VII, s. 43-54 (część wtóra). Lud VII, s. 128146, 241-256. - Rozmaitości. Kwestyon:aryusz w sprawie ludowych nazw miejscowych w powiecie chrzan,owskim. Lud VI, s. 200-'297. - Prima ApriHs. Lud VI, s. 297299. - Zabobony myśliwskie. Lud VI." s. 262-285. - Gregoryanki czyli gregoły. Lud vn s. 3M-025. - Lis mikita w ,bajce i wierzeniu ludowem wschodn'ieh Azjatów. :(Odezyt miany na posiedzeniu naukowem. Chrzanowskiego OddZWu Towarzystwa ~udoznawczego w Krzeszorwicach dn. 214. :LII.1900 tudzież na Walnem Zgromadzeniu Oddz. Tow. Ludozn. w Wieliczce dnia 11. IV. 1900 r.). Lud VIII s. 5--21. - Kilka szczegółów ludoznawczych z powiatu bobreckiego. Lud VIII, s. 265--274, 363----3'92. - O korzeniach czarodziejskich w lecznictwie ludowem u nas a indziej. Lud X, s. 258. - O góralach podblabiogórskich. Wra'Żenia i swstrz€Żenia ludoznawcze. Lud .x,rr, s. 3---34. - O zwyczajach świętomarcińskich. Lud XV, s. 217\5-2189. - Z życia Seklerów. Lud XV, s. 30i2-319. - Gniotek. Lud XV, s. 358-360. - O zwyczajach święt8marcińskich. Lud XVI, s. 1~li6. - Z życia Seklerów. Lud XVI, s. 13-3-15~. - KwestionariU'sz ginekologiczny. Lud XVI, s. 209-212:. Gross Feliks, Bronisław Malinowski Lud XXXVIII, s. 277~288. Grossowa - Baidoff P." Norweskie Muzeum 00 wolnym powietrzu w Bygd6. Lud XXXV, s. 168-l 'Ill. Strzetelska-Grynbergowa Zofia, Przypowiastka w swej wędrówce. Lud II, s. 22---30. _ Melodie niektórych ,pieśni ludodOlwych (Usta moi rużowiji, jak wy sia tułyły). Lud III, s. 134. - Polski brat. Lud V, s. 134-136. - Podanie o Uryczu i Korczynie., Lud V, s. 311---3'm. - Jeszcze jedna zwrotka do pieśni ruskiej "ZaŻtiryw sia czołowik". Lud VI, s. 397. Grzebieniak Władysław, Chaty włościańskie okolic Duibiecka w pow~ przemyskim. Lud XVI ,s. 364370. �1040 . 1041 H potrzebie etno-socjololgicznych nad .Halban Leon, O badań religij- nością. Lud XXXVI, s. 135-162. - Statut Komisji Międzynarodowej dla Spraw Sztuki Ludowej i Folkloru. Lud XlXXVIII, s. 610. .-:- Znaczenie zwyczajów prawnych i ich badanie. Lud XXXIX, 8. 14&-180. - Sprawozdanie z działalności P. T. L. za rok 19418.Lud XXXIX. s. 500-5219. - recenzja, Annali Lateranensi Publicazione del Pontifizio Museo Missionario Etnologico, tom XI. - Lud XXJXVIII, S. ~7. recenzja, M-arinus Atbertr Le milieu social. Lud XXXVIII, s. 374. recenzja.l Maringer Johannes, Menschenopfer im Bestatungs- brauch Aiteeuropas. Lud XX/XVII, s. 3'00-402. Haltsonen Sulo, O jednym z fińkich znaków ma,gicznych. Lud X:x,xVI, s. 313'---~H5. - Przegląd badań ludozna wczych w Finlandii po r. 1.939. Lud 'XlxrxVII, s. 4(ł&---44i3. - V. J. Mansikka. Lud XX:XVIII, s. 665. Klemens, recenzja, Klinger Witold, Ambrozya i Styks a woda żywa i ma'rtwą.. Studium mitoo1.-porówn. Lud XIU, s. 163164. Hammer Harasymczu.k bor Roman, Wilhelm, huculskich. Władz. Etnografia i Ta- połonin Lud 'XXXV, s. 76. I Malowanki ludowe w powiślu Dąbrowskim. Lud XIII, s. 113-121. Hn;atiuk Włodzimierz, Poszukiwania I. pług. Lud I, s. 1413. - Podanie o skale. Lud II, s.53--{)5. - Czy je prauda na świti? Lud II, s. 64. - FrycówKa. Lud IIiI; s. 70-701. - Pieśni rekruckie. (Waryant 1, 2 Szczisływa jim taj doroha). Lud III, s. 74-75. Horna Rys:zJa.rd,C.S.R., FOI1klorejuridiqu.e. Spolszczy): dr Jerzy Pogonowski. Lud XXXIX, s. 133147. Hradecka Stanisława, Przyczynki :io wierzeń ludu w Wier7Jbanowej, pow. Wieliczka. Lud IX, Hickel Władysław, s. 64. Legenda o budowie kościoła w Gdowie. Lud x., s. 94. -zagadki z Wierzbanowej, Lud 'X,I, s. 73. Talko-Hryncewicz J., recenzja, Zupanić A. Chrwaty. Lud XXI, s. 243. - recenzja, Baur-'F.ischer-Lenz. Grundriss der menschlichen Erb_ lichkeitslehre u. Rassenhygiene. Lud XXI, s. 243-245. - recenzja, Maciesza A., Puszcza-o nie przasnyscy. Lud XXII, s. 142 - -144. recenzja, Zupanić N., Bela Srbija. Lud XXII, s. 144-145. Hupka Stanisław, Z bada'ń nadrozwojem ludo:wego budownictwa drzewnego. Lud XVIII, s. 1-13. - Fr., recenzja, Kelemina J., Bajke in pripovedke slovenkega ljudstva. Lud XXX, s. 212-213. Iwaszków Michał, Ślady pobytu południowych Słowian na północ od Dniestru. Lud XXV'I s. 94--96. - recenzja, Sosenko Ksenofont. Pro mistiku hiajiłok. Lud XXV. s. 1-16-117. - recenzja, Slavia - Czasopis pro slovanskou filologii Red O. HuI!esić - - jer i M. Murko. Rocznik I, Praha 1922-23. Zeszyt 1-4. Lud XXV, s. 120---'123. recenzja, Zeitschrift fUr slavische Philologie. T. I-In, z. 1-2. Lud XXV" s. 123~126. recenzja, Sosenko Ksenofont. Prazereło ukrajińskoho religijnoho svitohladu. Lud XXVI, s. 113. J Kalenda'rz staropolski. Lud XlIII, s. 25,5-257. Ja(nik) M., Z przysłów flisackich. Lud XIIIl s. 258. Jakóbiec Jan, Dyabel w pojęciu ludowem. Lud V, s. 365-367. - Przyczynki do rozmowy z głuchym. Lud VII, s. 91~2. - Przyczynek do oznaczania granicy La chów. Lud VII, s. 2156-272. - Przyczynek do "mętowania". Lud VII, s. 3~~23. - Przyczynek do "Prima -aprilis". Lud VUI, s. 83-.84. Janasz Ignacy, Motyw Rejowski w opowiadaniach ludowych. Lud XXVII, s. 107. Janiewicz Orest, Mistrz Twardowski. Lud XVII, s. 100. Janik Michal, Flisacy. Lud X, s. 4. - Ludność polska w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Lud XI, s. 2<419-269. - Zbytek w pismach Mikołaja Reja. Lud XIV, s. 7-18. - Z dziejów miasteczka polskiego w wieku XVIII. Lud XIV, s. 286 -290. J(anik) 66 Lud - M., Tom XL - Menonici w Galicji. s. 224-.......22J8. Lud XV, Cech rotmański i sternicki w Ulanowię. Lud XXXII, s. 66-77. - recenzja, Poliwka Jerzy. Eine aite Schulanekdote und ahnliche Volksgeschichten. Zeitschrift fUr osterreichische Volkskunde 1905. Lud XII, s. 87-91. - recenzja, Kruszka W., His,toria Polska w Ameryce. Lud XU, s. 187-1'9:2. - recenzja, Diterich Karl. Aus neugriechischen Sagen. Lud XII, s. 336. - recenzja, Polek J'ł Die Armenier in Bukowina. Lud xI:I, s. 336-337. - recenzja, HnatiukWlodymyr, Kołomyjki. Lud XU, s. 34tl-344. _ recenzja, Nehring Wł., Die russische Volksepik. Lud XII, s. 340; - recenzja, Kaindl F. R, Neuere Afibeiten 'zur Volkerkunde. VOlkerbeschreibung und Volkskunde von Galizien. Russisch-Polen und der Ukraine. Lud XIII, s. 58. - recenzja, Kantor Józef, Czarny Dunajec. Lud XIII, s. 1M. �1042 1043 - recenzja, Ułaszyn K., Jakub Ciszyński, poeta łużycki. Lud XIII, s. 166--167. - recenzja, Łoziński Władysław, Życie polskie w dawnych wiekach. (XVI-XVIII w.). Lud XIII, s. 345. - recenzja, KencholSuyematsu, The ethics of Japan. Lud XV, s. 146 -149. Jankowski Władysław, Pierwiastek ludowy w poezji F. D. Kniaźnina. Lud VIII, s. 127-141. Janowski Al., Z poezji przedmiejskiej. Lud VIII, s. 421-423. Janów Jan, Żródła niektórych baśni ludowych w Polsce i na Rusi. Lud XXVII, s. 1-~. - Kaznodzieja z capią ,brodą. Lud XXVIl.\ s. 1.24--127. - "SaJbarowa bajka" H. Sienkiewicza. Legendy o dziwnych sądach bożych. LudX:X,X, s. 76-144. pów i sobrania XVII, s. 167. Lud Aleksander, Szopka w Dąbrówkach, pow. Łańcut. Lud XiXXI ,s. 53-65. Jaworski Zygmunt, Pasterstwo w Jaworczak Tatrach polskich. s. 36--48. Lud VIII, Julian, Polski Zibi6r swahelskich ludowych powieści. Lud VII, s. 221. Kumać po lembersku. Przyczynek do słownika lwowskiej gwary złodziejskiej. Lud VII, s. 276 -281. Jaworskij - Edward, Andrzeja Kucharskiego ,relacja z naukowej podróźy po SłowacH (Spiżu) 182.8roku. Lud n.l s. 1-5. Jodkowski Józef, O czarowniku Zna_ ku na inkwizycji w Grodnie w 16911roku i o ziołach czarodziejskich. Lud XXX, s. 202---211. Jelinek - Exemplum o czarcLe wiodącym do:z;brodni przez opilstwo. Lud XXXI, s. 12-23. - recenzja, Iwaszków M., Gwara małoruska Moszkowic i Siwki naddniestrzańskiej. Lud XXV, s. 117-120. Janusz Bohdan, Typy etniczne i kulturalne w prehistoryi Galicji - drewnostej. Stanisław, Święty Marynus. Kościelno-ludowe podanie o dziewicy-zakonniku. Lud XXXI, s.47-52. Jodłowski Józef z nad Wiszenki, II'zenia ludowe Niektóre wie- w Rudkach. Lud V, s. 34'~57. - Uroki Lud VI, s. 198. Jurkowski Wsch. Lud XVII" s. 57-94. recenzja, Samokwasow D., Opisanie archeologiczeskich rasko- B., Gdzie diabeł nie może, tam babę pośle. Lud XV, s.357 -358. K K. E., Gwiazdy i grzyby w podaniach ludu. Szkic etnologiczny. Lud I, s. 168--178, 197-207. Krótki opis Tatr. (Zwyczaje mieszkańców). Lud III, S. 228-232. K(lein) F(ranciszek), K. J., recenzja, Journal de la Societe finno-ougrienne. XLII. Lud XXXI, s. 157-158. K. K. + Kazimierz Sochaniewicz. Lud XXIX, s. 181. - + Rajmund Fryderyk Kaindl. Lud XXIX, s. 182. - + Karol von Amira. Lud XXIX, s. 182. K. W., Przepowiednia pogody. Lud :f{HI, s. 161. Kabat Wł., Muzeum w Zamościu. Lud XXiXIX, s. 448. Kaczmarczyk Kazimierz, Proces o "czalrostwo" w r. 1688 i 1689. Lud VII, s. 301-322. - Przyczynki do wiary w czary. Lud XIII, s. 3'31J.--332. - Dwie baśnie na tle lenorowem z Mikluszowic powiat Bochnia. Lud XIV, s. 181. - Wesele w Przy'borawie parafii szczepanowskiej. Lud XIV, s. 253 -2e2. Kagarow Eugen., recenzja, Festschrift fUr S. F. Oldenburg. S. F. Ol'denburgu k pjatidesiatiletiju nauczno-obszczestvennoj dejatelnosti 1882,.......193,2. Sbornik statej. Lud XiXiXU\ s. 178. - recenzja, Zelenin K. D., Imusz- . czestvennye zaprety kak pereżitki pervobytnogo komunizma. Lud X,XXII, s. 180. - recenzja, Zelenin D. K., Totemiczeskij kult derev'ev u russkich i belorussov. Lud XX:XII, s. 181. - recenzja) Bykowski S. N., K vopro'Su o totemisme. Lud XXXII, s. 181. - recenzja, Aleksiejew M. P., Sibir w izvestjach zapadnoje jevropej66' skich puteszestviennikow i pisatielej, Lud XXXIII. s. 137-138. Kaind~ Rajmund Fryderyk, Pastersterstwo i wierzenia pasterskie u Hucułów. Lud II, s. 201-210. - "Perepiczka" jako środek przy zamawianiu gradu. Lud VII. s. 2.21. Kalina Antoni, Wiadomości z dziedziny ludoznawstwa. Lud I, s. 27-28. - Poszukiwania. I. Pług. II Niecenie ognia za pomocą krzesania lub tarcia. Lud I, s. 28-29. - Poszukiwania. IV. Wybór imienia. Lud I, s. 57. - Brogram sekcji językowej. Lud I, s. 58-61. - - - - - O ludach aryjskich i o pierwo'tnej ich ojczyźnie. Lud I, s. 97115. Z puszczy kurpiowskiej (Pieśni weselne ze wsi Obierwi" paraf. Ostrołęcka iz okolicy Myszyńca). Lud III, s. 64--69. Polemika. Lud IV, s. 3'4!7-3'53. Pierwsze pięciolecie. Lud VI, s.1-7. Ludoznawstwo na III zjeździe historyków polskich w Krakowie. Lud VI, s. 37.2--.385. Ś. p. Jan Karłowicz. Lud IX, s. 312. recenzja, Zeitschrift fUr osterreichische Volkskunde (1895 1 zeszyt). Wiedeń 1895. Lud I, s. 24-25. recenzj.a, Mitteilungen der Schle_ sischen Gesellschaft fUr VoIkskunde (1894/95 - 1 zeszyt). Wrocław 1895. Lud I, s. 25--26. �t044 recenzja, Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego (1894. Tom XV). Kraków 1894. Lud I, s.52-53. recenzja, Zeitschrift des Vereins rur Volkskunde. Berlin 1895. Lud l, s. 53-56. recenzja, Winternitz M., Da's altindische Hochzeitsrituell. Wiedeń 1800. Lud I, s. 93-96, t:H13'5. recenzja, Koehler K., Przyczynek do kwestyi wyrytych stóp na ka_ mieniach. Poznań 1895. Rocznik T-wa Przyjaciół Nauk Poznań. t. XIXI. Lud I, s. 2118-219. recenzja, Erzepki B., BI"óbkigwary mazowieckiej z końca XVII i początku XVIII wieku. Poznań 1895. Rocznik T-wa Przyjaciół :t,auk Pozn. t. XXI. Lud I, s. 264 -266. recenzja, Blatt G., Kleine Beitrage zur slavischen Lautlehre. W sprawozdaniu c. k. gimnazjum w Brodach za rok 1895. Lud II. s. 74-715. recenzja, Radzikowski Eliasz, Tatry Bielskie. Kraków 1894. Pamiętnik T-wa Tatrzańskiego, t. XlV--XV. Lud II, s. 84--85. recenzja, Bruckner Aleksander, Kazania średniowieczne. Kraków 1895. Rozprawy Ak. Um. seria U, t. rx. Lud II, s. 8,5-88 recenzja, Dżaźdźyński Stanislaus, Die slavischen Ortsnamen Schlesiens. W sprawozdaniu Król. Katal. gimnazjum w Głupczycach za rok 1895/6. Lud II, s. 173-175. recenzja, Satke Władysław, Powiat tarnopolski pod względem geograficzno-statystycznym. Tar- 1045 KaLi~a Antoni, - - - - - - - - nOipOl 1895. III Rocznik kółka naukowego tarnopolskiego. Lud II, s. 280-282. recenzja, Sański Wiktor." Z przeszłości Szląska. Wydawnictwo "Kat lik" i górnośląsk. T-wa literackiego 1'895. Lud II, s. 2813284. recenzja, zawmński Roman, Przyczynek do etnografii górali polskich na Węgrzech. Kraków 1896. T. I, Dz. II Materiałów antrO'pOl.-archeol. i etnograf. Ak. Umiej. Lud H, s. 284-285. recenzja, Erzepki B., Masovita. Poznań 1896. Rocznik T-wa Przyjaciół Nauk Poznańskiego, tom Lud III, s. 94-85. recenzja, Niederle Lubol', O puvodu Slovanu. Praga 1896. Lud III, s. 179--184. recenzja, Koehler K., Osady z epoki kamienIa w W. X. Poznańskim. Kraków 1896. Nr 4 (2'Jb. ogólno 30) "Wiadomości Numizm.Archeologicznych". Lud III, s. 187'-188.' recenzja, MagierOIWskiL., Trwanie życia w JaĆmierzu. Kraków 1897. T. II Materiałówantropol., archeol. i etnograf. Ak. Umiej. w Krakowie. Lud III, s. 188. recenzja, Udziela Seweryn, Tyniec pod względem topograflczno-etnograficznym. Wieliczka 1897. Lud IV, s. 100--101. recenzja, Zych Franciszek, Zelman Wolfowicz. Lud V, s. 275-276. recenzja, Baudouin de Courtenay Jan, Wskazówki dla Zapisujących materiały gwarowe na obszarze językowym polskim. Lud VIII, s. 77~3. xxn. - - - - - Antoni, recenzja, Materiały antropologiczno-archeologiczne i etnogra~iczne. Lud IX, s. 300-302. recenzja, Materiały i prace komisyj językowej Akad. Umiej. Lud IX, s. 302. - recenzja, Zmigrodzki M., Przegląd archeologii do historii pierwotnej religii. Lud IX, s. 420. Kalinowicz Władysław, Nocna warta w Samborze. Lud XJXV, s. 97. K<tLityński M., recenzja, Schneider Stanisław. Badania nad źródłami twórczości Słowackiego w ostatnim okresie życia. Lud XVII. S. lOB. recenzja, Man. vol. XI Nr 1. Lud XVII, s. 111. KaUas Aniela, Garść zapisków z Bolestraszyc. Lud Xl, S. 411. Kamińskyj W., recenzja, Fischer Adam, Lud polski. Lud XXVI, s. 104. Kapral, Wojskowa uroczystość zmieniania stówki. Lud X:IY.,s. 178180. Kaputciński M., Piosnki ludowe z pO'W'iJatukrakowskiego. Lud II, s. 85'-74, 340-361. - Pałac podwodny, baśń z Łagiewnik przy-Podgórzu. Lud II, S. 361 -363. - O Michasiu głuptasiu. Lud II, s. 363~3fi4. - Pieśni dziadowskie o św. Helenie. Lud III; s. 161-162. - Pieśń o pustelniku z ptaszkiem. Lud III, s. 162--'1,63. - Niektóre imiona chrzestne. Lud III, s. 1m3-164. - Niektóre nazwy mleJ'scowe, nazwy miejscowe zagraniczne. Lud III, s. 164--165. Kalina - Słowniczek języka dziecinnego. Lud III, S. 16~16B. - Słowniczek gwary ludu krakowskiego (z okolicy Czernichowa). Lud V, s. 63-----64. Kaczmarczyk Kazimierz. Legendy o wieczności, Lud XIV, s. 291-294. - Ze starych aktów. Lud XVI, s. 45-53. Kaczmarczyk Zdzislaw, Przyczynek do gospodarki rolnej XVIII wieku w "Państwie Łodygowi<:kiem". Lud XXiXII, s. 78-81. Karłowicz Jan, Deska grobowa. Lud I, s. 16---19. - Gregorjanki. Lud U" s. 196--201. - Mycie nóg. Lud X, s. 369. Karwowski Stanisław, O zniemczeniu Szląska. Lud II, s. 1015-125. - .Nazwa i ludność miasta Koźla na Szląsku. Lud II, s. 193--195. - Choroby i medycy na Szląsku w XV!'! wieku. Lud II,- s. 289-292. Kasperowicz H., F·oilklorystyka w Rosji. Lud IV., s. 339~40. Biełorusskoje Polesie. Lud IV. s. 340-341. recenzja, Kautsky K., Entstehung der Ehe und der Familie. Lud IV., s. 44!9. recenzja, Simmel G., Zur Sociologie del' ReHgilon. Neue Deutsche Rundschau 1898 Nr 2. Lud IV, S. 449-450. - recenzja, Kovalevsky M., Tableau des origiJnes et de l'evolution de la familie et de la propriete. Lud Y. s. 82.-84. Keur Dorota L., Stan obecny archeologii północno-amerykańskiej. 'Lud XXXVIII, s. 622-635. Kietlicz M., Szczooraki w Krotoszynie. Lud III, S. 160--161. �1047' 1046 - Mętowanie. Lud V, s. 82. Przyczynek do terminologii garn_ carskiej Lud V, s. 166----167. - Lecznictwo ludowe. Lud Vln. 5.57-58. - List niebieski. Lud IX, s. 170. Kipa Emil. Nieznana piosnka flisacka z XVII weku. Lud XI, s. 30&-307. - recenzja, Maciszewski Maurycy, Brzeżany w czasach Rzeczypospolitej Polskiej. Lud XVII, s. 115. Klawe Janina, Teoria animistyczna w etnologii. Lud XIXII.. s. 13--.25. Kleiner Juliusz, Ślady animizmu w porównaniach ludowych. Lud XIV, s. 202-204. Klimaszewska J., Sprawozdanie z działalności Seminarium Etnologii i Etnografii Słowian Uniw. Jag. w Krakowie od 1925-1935 oraz od 1945-1947. Lud XXXVII, s. 443-44'8. Klimek St., recenzja, Matiegha J ... Lebky a hosti ze staroprazskych hi'bitowu. Lud XIXIV, s. 180-188. - recenzja, Birket-Bmith K., Ueber die Herkunft der Eskimos und ihre Stellung in der Zirkumpolaren Kulturentwieklung. Lud :x,Xl:X, s. 135. - recenzja, Gunther R F. H., Rassenkunde des deutschen Volkes. Lud XXIX, s. 138. - 'l'ecenzja, Gunther R F. H., Rassenkunde des judischen Volkes. Lud XIX;I'X,s. 145. - recenzja, Gunther R F. H., Rassenkunde Europa·s. Lud XXIX. s. Uł2. - recenzja, Koppers Wilhelm, Der Hund in der MythoIogie der Zi.r- kumpazifischen Volker. Lud XXXI, s. 153-1'54Klinger Witold, Do wpływów starożytności na folklor. I-III, 20. Lud XV, s. 1'88-199. - Do legendy o pochodzeniu kobiety. Lud XXI, s. 209. Koch Aleksander, Poświęcanie pól. (Ze zwyczajów Wielkanocnych). Lud IV, s. 184-185. - Święcenie wieńców zbożowych. Lud IV, s. 443 Koczwara Jan, Wierzenia ludQwe w Małych Kończycach koło Zębrzydowic na Śląsku. Lud XVII, s. 6(}-7:1. - Kilka wyrażeń ludowych z Małych Kończyc koło Zebrzydowic. Lud XVIII, s. 217. Koehler K., Czy prawda, ż·e srebrniki małe, w ziemi znajdywane, . są główkami św. Jana Chrzciciela? (Chmielowski Benedykt X. "Nowe Ateny", s. 47). Lud IV, 5.325. Kolbuszowski E., RoślilIly w wierzeniach ludu. Bez. Lud I, s. 119--'12(3- Grzyby w wierzeniach ludu. Lud II, s. 18-Z2. - Materiały do medycyny i wierzeń ludowych. Lud II, s. 157160. - Z wierzeń ludowych. Lud II. s. 160-163. Kołodziejczyk Edmund. Zwyczaje, obrządki, zagadki i pleśni ludu kaliskiego w okolicach Wielunia. Lud XV, s. 91----.107. - Z Andrychowa. Lud XVI, s. 79. - Podanie o księdzu, którego dyabeł do Rzymu zaniósł. Lud XVI, s. 100. Karol, Czary w postępowaniu sądowym. Lud XXV, s. 7-18. Czy tortury są dalszym ciągiem sądów Bożych? Lud XiXV, 5.96-97. Cza:ry i gusła przed sądami kościelnymi w Polsce w XV i pierwszej połowie XVI w. Lud XJXVI, s. 1-25. Łysa Góra. Lud X;XVII ,s. 57-74. Beczka czarownic. Lud XXVII, s. 110. Wypraszanie od kary śmierci. Lud XXVII, s. 111. "Snochactwo" we Włoszech północnych IX wieku. Lud XXVIII, s. 113~122. O pochodzeniu zwyczaju tzw. "oślego pog·rzebu". Lud XXXI, s. 44--4'7. recenzja, Nepelet t. I-m, (Az "Ethnographia" harmadik folyama) A Magyar Neprajzi Tarsasag KJ6zlonye liII/XXXIV! XXXVI Evf. 1-6 Filzet. Lud XXIII, s. 168-169. recenzja, Barwińskl B., Wypraszanie od kary śmierci w dawnem prawie polskiem w XVIXIX w. Lud XXIV~ s. 174-178. lI'ecenzja, Solymossy sandor. A Javaria - mese es a midasmonda. Lud XXIV, s. 178-179. recenzja, Prohrammy do z,byranni a materjałiw zwyczajewoho prawa. Lud XXV, s. 113-1,14. recenzja, KiinsS'berg von Eb€'!'hard, RechtSbrauch und Kinderspiel. Lud XXV" s. 114-115. recenzja, Keller Albrecht, Der Scharfrichter in der deutschen Kulturgeschi~hte. Lud XXV, s. 115-116. Koranyi - - - - - _ _ _ _ _ - - _ - _ _ - _ - recenzja, von Schwerin Claudius Frh., Die Formen der Haussuchung in indogermanischen Rechten. Lud XXV, s. 116. recenzja, Etnographia. Nepelet, a magyar neprajzi tarsasag folyokata es a magyar nemzeti muzeum neprajzi taranak ertesitoje. XXXVII evfolyam, 2 szam. Lud XXV, s. 131-132. 'recenzja, Fehr Hans, Gottes:' urteil und Folter. Lud XXVI, s. 99. recenzja, Biegeleisen Henryk, Matka i dziecko w obrzędach, wierzeniach i zwyczajach ludu polskiego. L'.ld XXVI, s. 102. recenzja, Weiser, Blocksberg. Lud XXVII s,. 142. recenzja, Tymieniecki Kazimierz Społeczeństwo Słowian Lechickich. Lud :,{XVII, s. 143. recenzja, Kilnssberg von Eberhard, Deutsche Bauernweistumer. Lud XXVII, s. 144. recenzja, Kiinssberg von Eberhaird~ Rechtssprachgeographie. Lud XXVII, s. 145. recenzja, Bruck Eberhard Friedrich, Totenteil und Seelgeriit im griecMgchen Recht. Lud XXVIII, s. 98-9. recenzja, Boudriot Wilhelm, Die altgermanische ReHgion in der amtlichen Literatur des Abendlandes vom 5. bis 11. Jahrhundert. Lud XXVIII, s. 99-101. recenzja, His R, Der Totenglaube in der Geschichte des germanischen Strafrechts (Schriften der Gesellschaft zur Forderung der WestfaliSchen WilhelmsUniversitiit zu MUnster, Heft 9). �I' ,~ I, f-r·; i 104H Lud XXVIII, s. 250-254. recenzja, Jobbe-Duva1 E., Les idees primitives dans la Bretagne contemporaine. Lud XXIX, s. 14-9. recenzja, Carusi E., Folkloristica giuridica e storia deI diritto. Lud XXIX! s. 151. - recenzja, Mogk E" Der Drsprung der mittelalterlichen Siihnenkreuze, Lud XXIX, s. 169. - recenzja, Hardung S., Die Vorladung vor Gottes Gericht. Lud XXXIV, s. 281-283. Kosiba Wawrzyniec, W,Y'bór Ojca św. Lud X, s. 219. Kosiński Władysław, Szewc-kJrawiec w ustach ludu. Lud IX, s. 5-9. - Zycie i pisma Jana Karlowicza. Lud X, s. 461. - Legenda o Matce Boskiej. Lud XI, s. 1m-1OO. - Przymówki i przezwiska rymowane do imion, Lud XlII, s. 2430245. - Nazwiska i przydomki mieszkańców Skawiny. Lud XIV, s. 1601,64. - Legendy Chrystusowe. Lud XIV, s. 1'64--0168. -' Jajko w trumnie. Lud XV, s. 356. - Bocian. Lud XV, s. 357. - Nazwiska mieszka,ń·ców Poronina. Lud XVI, s. 92. - Widowiska świąteczne w Makowie, Kalwaryi i Zebrzydowicach. Lud XVI, s. 304. 3,74. - recenzja, Tygodnik Ilustrowany, Warszawa 1-904r. Lud XI, s. 104, 205, 329. 1049 - recenzja, Nasze kłosy, Warszawa 1904 r. Lud X, s, 210. Koskowski Bronisław, O mieszkańcach i 'żywieniu się Żydów małomiasteczkowych w Królestwie Polskim. Lud III, s. 314-329. Kostrzewski Józef, Przyczynek do dawności niektórych wytworów polskiej kultury ludowej. Lu1 XXXVI, s. 280-288. Kotula lFranciszek, Muzeum miasta Rzeszowa. Lud XX1XVU, s. 418419. - Muzeum w Rzeszowie. Lud XXXIX, s. 44&--447. Kotowski Floryan, O ludności mieszkającej po prawym brzegu Wisły w ziemi krakowskiej. Lud VIII, s. 160-161. Kowalska A., recenzja, Gilltn John, Moche a Peruvtan Coastal Community. Lud XXXVIII. 5. 407. Kowalski A.,Powiaiowe muzeum regionalne Ziemi Międzyrzeckiej w Międzyrzeczu. Lud XXXVII, s. 416-417. Kownacki M., Chleb, Lud X, s. 95. - Łąka "Swińska krzywda" Lud X, s. 4511. Kozlowski Leon, Prablem etniczny w prehistorii. Lud XXI .. s. 17-28. - prof. Erazm Majewski, nek'rolog. Lud XXI, s. 256-266. - Stosunek zlodowaceń do wędrówek kultur paleoHtycznych i rozwoju cyklów kultufOlWych w paleolicie Europy. Lud X,XII, s. -m---a{). - W od,powiedzi p. L. Sawickiemu. Lud XXII, s. 167-168. List otwarty do Dr Zygmunta Zakrzewskiego. Lud XXIV, s. 75-80, Leon, Preblemat rozwoju formy w prehistorii. Lud XXIV, s. 149-164. _ N,iektóre zagadnienia polskiego neolitu. Lud XXV, s. I-XVIII. - Metoda kartograficzna w prehistorii, Lud XXVI, s. 26-45. - recenzja, Wiadomości Archeologiczne VI 1921. Lud XXI, s. 61- recenzja, Wiadomości Archeologiczne. Lud XXI, s. 248-255; XX 153-157. - recenzja. Sawicki LudwiJk, Jaskinia Nietoperzowa pod wsią Jerzmanowice. Lud XXVI, s. 111. Kohler Klemens, O belemnitach. Lud II, s, 39. Krajewska Janina, Sprawozdanie z Miejskiego Muzeum Etnogr. w Łodzi. Lud XXXVI, s. 396. - Sprawozdanie z dz·iałalności Muzeum Etnogr. w Łodzi.' Lud XXXIX, s. 4'48-455. Krawczyk Stanislaw, Dziergieniec. Lud XXXIII, s. 135-13,6. Krćek Franciszek, Pisanki w Galicyi, Zestawienie materyału, zebranego w r. 1897 star.aniem Towarz. Ludoznawczego. Lud IV. s. 18&-23{). - Sobótka w Galicyi. Lud IV, s. ~!24. - Kwestyonaryusz sobótkowy, Lud IV, s. 3,23-324. - Folklore polonais, folklore de la vallee de Resia. Paris 1898. Lud IV, s. 338-9. - Towarzystwo dla ludoznawstwa austryackiego (Verein f. osterf. Volkskunde). (Sprawozdanie z walnego zebrania). Lud IV, s. 440-441. Kozlowski - - - - Muzeum antropologiczno-etnograficzne w Petersburgu. Lud IV, s. 4'41. List do św. Piotra - białoruski. Lud v., s. 7·9----80. Zamawianie chorób. Lud V, s. 80. Z dawnych rad gospodarskich. Lud V, s. 00. Na bolenie zębów. Lud V, s. 80. "Ba·ba u farosa". Lud V, s. 81. Krew lekarstwem na "wielką chorobę. Lud V, s. 81. Jednorożec lekiem. Lud V, s. 81. Fonograf na usługach ludoznawstwa Lud V, s. 177-17'8. Zabawa w kota i myszkę u Greków starożytnych. Lud V, s. 178. Chińska paralela konia trojańskiego. Lud V, s. 178. Do pierwotnego oświetlenia chałup. Lud V, s. 178, 37,8. Dzwon zatopi~my. Lud V, s. 179. Zabawa w żółwia dziewcząt greckich w sta'rożytności. Lud V, s. 179. Podobieństwo z dziedziny lecznictwa ludowego. Lud V, s. 179. Zwyczaje styryjskie równoległe do naszych. Lud V, s. 180. Kołysanka: Jedzie, jedzie pan. Lud V, s. 81-82, s. 270. Głos Pusz.czyka. Lud V, s. 267. Z mowy ludowej. Lud V, s. 268. Do botaniki ludowej. Lud V, s. 268. Na febrę. Lud V, s. ~69. Do sobótki. Lud V, s. 269, 379-380 Sobótka na Korsyce. Lud V, s. 269. Pijany jak Polak. Lud V, s. 270. Ślimak, ślimak wystaw rogi. Lud V, s. 270. Śwlątniki. Lud V, s, 271. �1050 1051 Franciszek, Do obrzędu "Dzia_ dów". Lud V, s. 271. Krcek - - - - Do rozmolWYz głuchym. Lud V, s. 271-2,72. Do rozmowy z głuchym. Rozmaitości. Lud XIV, s. 300. Zdobnictwo przedmiotów do użytku codzi~mnego. Lud V. s. 2.72-273. - Kurza ślepota. Lud V, s. 273. Lekarstwo na oczy. Lud V, s. 273. Bretońska paralela do opowieści polskiej 'Lud V, s. 273. - Buzumczycy bretońscy. Lud V, s. 274. - Do obrzędów wigilijnych. Lud V, s. 27<4. - Do zabaw dzieci w dawnej Grecji. Lud V, s. 274. - W sprawie anegdoty o Stańczyku. Lud V, s. 375-376. .- W sprawie "bajeczki a pastuszku". Lud V, s. 373-375. - Z gwary złodziejskiej. Lud V, s. 376. - Do genezy mętowania "Ekite pekite". Lud V, s. 37,6. Podobieństwa z dziedziny lecznictwa ludowego. Lud. V, s. 377. Mowa zwierząt. Lud. V, s. 377. Kołtun lekiem Lud V, s. 377. Do genezy wyrażenia, mieć kogo za cztery litery. Lud Y, s. 377. Lekarstwo na jad żmii. Lud V, s. 3178. Zamawianie chorób. Lud V, 378. Młócka z użycLem bydła zamiast rąk ludzkich. Lud V, s. 378'---'379. W sprawie "bożej krówki". Lud V, s. 37,9. Do Sobótki. Lud V, s. 379. - Chodzenie Po kolędzie. Lud V, s. 31810. Wzór słowników gwarowych. Lud V, s. 380. W sprawie "domowika". Lud V, s. 3,81'---'382. Ciekawy zabobton polski. Lud Vi s. 382. - - - - Do przesądów myśliwskich. Lud I V, s. 382. Kwestionariusz w sprawie gwiazd. Lud VI, s. 95--96. W sprawie piosnek i zabaw dziecięcych. Lud VI, s. 194-195. Do dziejów zabaw i gier dziecinnych. Lud VI, s. 195-196. Pisanki z IV w. po Chr. Lud VI, s. 1,96. Rozmaitości. Odezwa ludoznawców do fotografów. Lud VI .. s. 392'---'395. Młócka z ulżyciem bydła. Lud VB, s. 220. W sprawie "Hagady". Lud VII, s. 324. Lek na chor'obę skórną. Lud VII, s. 3::!6. Pierwotne usuwanie części kości czaszkowych (trepanacja) w Peru. Lud VIII, s. 204--208. Pieśń ku poświęcaniu organów w Ustroniu 1842. Lud IX, s. 410. Czaja St. i K. C., Maj. gaik. Lud XiI, s. 84, 199, 318, 3119. Nowe przyczynki do drugiego wydania "Księgi przysłów" S. Adalberga. Setka 1. Lud XIII, s. 149-160. Podobieństwo z dziedziny lecznictwa ludowego. Lud XI'll, s. 161. Jeszcze w sprawie bajeczki o pastuszku. Lud XIII, s. 161. Franciszek, Do wędTówki dowcipów. Lud XIII, s. 162. - Do brzozy gryżyńskiej. Lud X.III, s. 162. - Nowe przyczynki do drugiego wydania "Księgi przysłów". S. Adalberga. Lud XIV, s. 23'6-246. 346-355. - Uwagi nad "Pieśniami dziewcząt jurgowskich na Spiżu". Lud XVI, s. 291-293. - Notatki etnologiczne. Lud XX, s. 293. - recenzja. Łuzica 18l/6. XV Rocznik. Lud III, s. 374-375. - recenzja, "Sezatoarea". 1897, wyd. Artur GoroveL Lud IV, s. 94-95. - recenzja. de Mortillet Gabryel: Napoje wyskokowe w czasach przedhistorycznych - W "Les boissons fermentees" (Revue de l'Ecole d'anthropologie 1897). Lud IV., s. 327. - recenzja. Blach Adolf. Typ wielkoruski w Bulletin de la Soc. d'anthrop. de Paris 1897. Lud IV, s. 327'---'328. - recenzja, Cornelissen J., Bezeichnungen der Trunkenheit in der Sprache des Volkes. Pijany jak Polak z "Ons Volksleven". Lud IV, s. 441. - recenzja, Ehrlich J., Polska w piosnce żydowskiej. Z Der Urquell 1897 r. t. I. Lud IY, s. 441---442. Krcek - - recenzja, Łopaciński H, Lucjan Malilnow,ski. Wspomnienia pośmiertne, Kurier Niedzielny Warszawa 1898. Lud V, s. 189. recenzja, Czenek Zibrt. Literatura kulturne-historycka a etnogra- - - - - - - - - _ _ ficka 1897-1898. Praga 1898. Czeski Lid t. VII. Lud V, s. 1!H193. recenzja, Monseur E., L'Inde et 1'0ccident. Bruksela 1898. Revue de l'Univers. de Bruxelles t. III, Lud V, s. 284-287. recenzja, Romer Eugeniusz, Spis prac odnoszących się do fizyograf H ziem polskich za lata 1891-95. Lwów 1898. Odbitka z "Kosmosu". Lud V, s. 2186-287. recenzja, Siewińsk1 Antoni, W sprawie "bajeczki o pastuszku". Lud t. IV, s. 305 i V, s. 374, s.373-375. recenzja, Bruckner Aleksander, Drobne zabytki języka polskiego XV wieku. Pieśni.-Modlitwy. Glosy. Kraków 1897. Rozprawy Ak. Umiej. Wydz. Filologiczny t. XlXV. Lud V, s. 318i2~385. recenzja" RaIny W., Dwie taksy towarów cudzozi€mskich z r. 1633. Kraków 1897. Archiwum Komisji prawn. t. V. Lud V, .s. 385--3'87. recenzja, Przyczynl}i do drugiego wydania "Księgi przysłów" S. Adalberga. Setka pierwsza. Lud VI, s. 27-36. Lud VII, s. 29-43, 205--217; IX, s. 149, 240. recenzja, Rękopis z zakł. Ossolińskich z poł. XVIII w. Kpiny 'z Ma·zurów. Lud VI, s. 200-301. recenzja, Gloger, Mowa zwierząt. Nawoływanie zwierząt. Lud VI ...s. 305---306. recenzja, Casopis Maćicy Serbskeje. Lud VI, s. 309. recenzja, l) Pazdro Z., statut czeladZi kupieckiej krak'owskiej z XVII w. 2) Łopaciński H., Z dziejów cechu mularskiego i ka- �1053 1052 mieniarskiego VI, s. 413. Kręcichwost w Lublinie. Katarzyna, Lud - Lubczyk. - Lud X, s. 97. Stanisława. Opis wese_ la serbskiego. Lud IX, s. 3l. Króliński Kazimierz, Odpowiedzi na zapytania. Lud XIV, s. 397. - O muzyce ludowej i jej kapłanach. Lud XV, s. 61-67. Kruczkowska Stanisława, Gromnice w Opatkowlcaćh. Lud XI, s. 185. Kryczyński Bronislaw, Śpiewy haiłkowe z Podhorzec: Lud VI, s. 16'1-172. - Szopka w Podhorcach. Lud V, s. 154-164. Kryczyński Leon, O Tatarach rzemieślnikach w Polsce. Lud XXXI, s. 111-117. Kryczyński Stan., Materiały etnograficzne: 1) Święcenie wody i soli w dawnych cza'rach mieszczań'Sk·ich. 2) UbiJory ludowe w Mieleckiem w XVIII w. Lud XXXI, S. 109---11101. Kryński A. A., recenzja, N,ikel E., Die polnische Mundart des Oberschles]schen Industriebezirks. Lud XVI, s. W3. - Leskien A., Ueber Dialektmischung in del' ser'bischen Volkspoesie. Lud XVIII s. 100. Kryński Mirosław, Macica. Lud XVI, s.400. Krzywicki L., Początki własności indywidualnej. Lud XVII, s. 1-18 Krzyżanowski Julian, Peregrynacja Maćkowa (szkic z dziejów romansu staropolskiego). Lud XXVIII, s. 186-213. - Facecje, zagadki i bajki ks. L Kuligowskiego. Lud XXXI, s.118-139. Królikowska Morfologia s.3-3l. bajki. Lud XJXXVII , Bajka ludowa, jako wyraz wzajemności słowiańskiej. Lud XXXVIII, s. 206-209. - recenzja, Zaremba J. A., Stare pogodki góralske łod Żywca. Lud XX XI., s 140-1413. recenzj,a, Anderson W.alter, Del' Schwank vom alten Hildebrand. Lud XXXI, s. 151-152. Kuba Ludwik, Moje styky s Oskarem Kolbergiem. Lud XXIX, s. 73-77. Kuchta Jan, Polskie poda.nla ludowe o człowieku na księżycu. Lud XXV, s. 38-51. - Nauki tajemne w Polsce w XV XVI wieku. Lud XXVII. s. 75:--107. Historyczność postaci Twardowskiego w świetle źródeł. Lud XXVII, s. 112-124. - RodlZime wątki lokalne w podaniach o Miistrzu Twardowskim. Lud XXVIII, s. 1211-144. Zabytki i tradycje historyczne po Twardowskim. Lud XiXIX. s. 55-712. - Motyw Matki Boskiej - Ucieczki grzesznych - w podaniach ludowych o czarnoksiężniku Twardowskim. Lud XXXI, s. 100-109. - recenzja, Polivka Jifi - Kubin Josef. LidQve Povidky oz: ceskeho Podkrkonośi. Podhori zapadni. Lud XXIII, s. 173-175. - recenzja, Hetzer Hildegard. Das VolkstUmliche Kindersplel. Lud xxvn" s. 146. - recenzja, Szuman Stefan, Wpływ bajki na psychikę dziecka. Lud XXVIII, s. 101-10Q. recenzja, Madeja Józef, Czytanka. Lud XlXVIII, s. 102-103. - recenzjal Rowid H., Psychologia pedagogiczna. Lud x,x.tX, s. 109. - recenzja, Wróbel Z., Zbójnictwo na Podhalu. Lud XXIX, s. 110. - recenzja, Czubryński A., Mistrz Twardowski. Lud XXX. s. 2172'24. Kuczerówna Maria, WróiJby z kichania. Lud X, s. 22l. Kuraszkiewicz Wł., recenzja, LehrSpławiński Tadeusz, O pochodzeniu i praojczyźnie Słowian. Lud XXXVI, s. 381~86. - recenzja, Lehr-Spławiński Tadeusz, Początki Słowian. Lud XXXVI, s. 386-3,88. recenzja, Milewski Tadeusz, zarys języ'koznawstwaog6Inego. Lud XXXVII, s. 309-319. Kurylowicz J., Gawro,ński Andrzej, nekrolog. Lud XXVI, s. 115. Kutrzeba Anna, Sprawozdanie z dzilałalności Oddziału Krakowskiego PTL. Lud XXXVIII, S. 457. - Rozwój badań etnogr. Ziemi Kra_ kowskiej. Lud XXXIX, s.569-604. - recenzja, Inglot Stefan. Kolonizacja wewnętrzna, a napływ Niemców do Polski od XVIXVIII w. Lud XXXVI, s. 378. - recenzja, Bujak FrancilSzek, Ogólny zarys historii osadnictwa niemieckiego na .achodni<:h ziemiach Polski. Lud XiXXVI, s. 37'8. - recenzja, Nitsch Kazmierz, Polskie gwary ludowe ziem zachodni,ch. Lud XXXIVI, s. 378-379. - recenzja, Lehr-Spławiński Tadeusz, Zagadnienie kaszubskie a plemiona słowiańskie na wschodillim pograniczu w wiekach średn~ch.Lud XXXVI, s. :ł78-3'79. - i Turnau I., recenzja, Przegląd socjol<Jgiczny. Kwartalnik Polskiego Instytutu SocjOl1. t. VIII i IX. Lud XXXVIII, s. 335. Kuźmicz B., Przemówienie delegata p. K. P. G. na Zjazd PTL w To'l'Uniu. Lud XXXI'X, s. 537-540. Kwiatkowska Mir., Sprawozdanie z prac w bibliJotece PTL. Lud X:X'XI'X,s. 532-53;6. L J. L., Przyczynek do zamawiania chorób. Lud v.. s. 177. - recenzja, Izw~stija muzejskego drustva za KranjlSlko. Rocznik V, VI, VII. Lublana 1695-1897. Wiadomości T-wa muzealnego dla Kramy. Lud V, s. 85. - recenzja, Lisowski I., Letopis matice srpska. Lud v., s. 19L Landau Alfred, Uwagi do "Hagady" (Wyjątki z listu. Tłomaczył Kalina). Lud V, s. 369. Jan, Wróżenie z miecza. Lud VII, s.217. Chrzest "Żyda". Lud IX, s. 408. Ś. p. Antoni Kalina. Wspomnienia pośmiertne. Lud XII, s. 107-112. NehTing Władysław, nekrolog, Lud XV, s. 1-5. Jesza, Jasza czy Jasz? Lud XVI, s. 181-184. recenzja,> Strekelej K., Slovenske I1aIroone pesml. Lud IV, s. 444445. Leciejewski - - �1054 1055 Jan, recenzja, Radić A., Osnowa Ui sabirańce i proc~łVanie gradże o narodnom zivotu. Lud IV, s, 445-446. recenzja, Glasnik zemaljskog muzea. Lud V, s. 2B0-284. recenzja, Dobrzycki Stefan, O tak zwanym mazurowaniu w języku po~skim. Lud V.II, s. 328. recenzja, ParczeWS'ki Alfons, Swanty Wid. Zywa nazwa w mowie ludu kaszubskiego. Lud VII, 's. 329. recenzja, Bieńkowski P., De simulacris barbararum gentium apud Romanos. Lud VIII, s. 92"93. recenzja, Dobrzycki St., Studya nad średniowiecznem piśmiennictwem polskiem. Lud YIn, s. 94. ~ecenzja, Dobrzycki Sł.,Polska poezja średniowieczna. Lud VITI, s. 94. recenzja, Zdziarski StanEsław, Pierwiastek l\łdt>wy w poezji polskiejXI1X w, Lud VIn, s. 2082110. recenzja, Ceskoslorvenske letopisy musejni. Vestnik musei a archeologii ceskoslovanskYch. 1902. Zeszyt 1-2. Lud VUI, s. 320. recenzja, Loncar Dragotin, O gostoti prebivalstwa in krajev na Krajnskem. Lud VIII, s. 440. Leciejewski - - - - - - - - recenzja, Soukup J., Staroceske vyrocni obyceje, slavnosti, povery, Cary a zftbavy prostolIlarodni ve spisech Tomase ze Sztitneho. Lud VIII, s. 440-441. - -recenzja, Nitsch Kazimierz, studya kaszubskie. Lud IX, s. 91. - recenzja, Kostal J., Lidova mluva na Bydzovsku. Lud IX, s. 92. - recenzja, Farnik Ernest, O poezji ludowl!j na Śląsku Cieszyńskim. Lud IX, s. 423. - recenzja, Paczkowskyj Mychajło, Narodnyj pochoronnyj obriad na Rusy. Lud X, s. 231. - recenzja, Kostal J., Zal'ikavani pri nemocech. Lud X, s. 232. - recenzja, Rodopski Postęp. Rocz-nik VII" 1909110,Lud XVI, s. 415. L~eg Leonard, Pieśń o Napoleonie I. Lud n, s. 171-173. Lempert Gizela, recenzja, P1prek J., Slavische Brautwerbungsund Hochzeitsgebrauche. Lud XXIII, s. 184-186. Lewicki Marian, Z 'rozważań nad kontaktem Słowian z ludami ałtajskimi. Lud XXXIV, s. 171-183. Lilientalowa Regina, Zycie pozagrobowe i świat przyszły w wyobra_ żeniu ludu żydowskiego. Lud VIII, s.350-3-53. - Legendy żydowskie o wyjściu Zydów z Egiptu. Lud IX, s. 160. Ł Łaska Bronislawa, Włosy rude. Lud XI, s. 81. - Powitanie księżyca na nowiu. Lud XI, s, 81. Łaski Jan, Błędny ognik. Lud X, s. 449. ludowe ! powiastki (z Prus Królewskich 1 Poznańskiego). Lud II, s. 274-.:....276. Łempicki Stanislaw, recenzja, Morawski Szczęsny, Aryanie polscy. Lud Xv, s. 249-257. Łebiński Wł., Piosnki recenzja, Grabowski Tad, Literatura aryańska w Polsce 15601660.Lud XV, s. 249-257. - recenzja, Biegeleisen Henryk, Aryanie polscy. Krytyka. Lud XV, s. 249-257. recenzja, Gawełek Fr,,. Konik zwierzyniecki. Lud XVII, s. 112. - recenzja, Gawełek FI", Przesądy, za'bobony, środki lecznicz"! i w;ara ludu W RadłJ:wej, tenże Czarownik z Rzącilowej. Lud XVII, s. 113. Łempicki Zygmunt, Podania a bohaterach. Lud XIX, s. 215-245. Łobaczewska S., recenzj<1, WójcikKeuprulian B., Melodyka Chopina. Lud XXIX, s. 130. recenzja_ Księga pamiątkowa ku czci prof. A. Chybińskiego. Lud XXIX, s. 150. Łopaciński Hieronim, Próba wyjaśnienia początku jednej z zapomnianych gier dziecięcych. Lud XI, s. 280-291. - Uwagi z powodu Figlików Reja. Lud XU, s. 327-331. Łoś _Jan, recenzja, Zmigrodzki M., Lud Polski i RUsi wśród Słowian i Aryów. KS'ięga I. Obrzędy weselne. Lud XIV, s. 185-192. Łukasiewicz Jan, recenzja, Przybyszewski Stan~sław, Przyczynek do psychologii czarownicy. Lud VI, s. 3 !}9-400. 1 M recenzja, Rapaport Samuel, Aus dem ostjiidischen Volksle'ben. Lud XiXiX!, s. 160. M. L., Przyczynek do artykułu Witorta: Godła rodowe chłopów archangielskich. Lud II, s. 365-366. - Gdy kura kwocze. Lud II. s. 366. - Rzucanie zębów. Lud II, s. 366. - O płanetnikach. Lud II, s. 366. Mandlówna Nimfa, Topielec w Czeladzi w pow. będzińskim w gub. piotrkowskiej, Lud X, s. 438. - Topielec w Czeladzi. _Lud XI, s. 311. Magiera Jan, Początek kowalstwa w Sułkowicach. Lud VI.~s. 2902:92. ~ Przezwiska rymowane do imion, Lud VIII, s. 403--405. Magierowski L., Pieśni z miasteczka Jaćmiet'za i Posady j'3ćmiórskl-ej M. A., , -, - - w pow. sanockim. Lud I, s. 262264. Leki używane przez lud polski we wsi Wesołej w pow. brzo:?JOlWSkim. Lud II, s. 155--15,6. Kichanie, świąd i dzwonienie. Lud II, s. 256-257. Przyczynek do wierzeń ludowych. Lud III, SI 142. Słowniczek gwary ludowej ziemi sanockiej. Lud IV, s. 307. Bajki. Lud V, s. 170-176 Kilka wierzeń ludowych. Lud VIII, s. 61-62. Bajki z okolicy JaĆmierza. Lud VIII, s. 1,BO-183. Sobótka. Lud VIlIs. 424. Dlaczego pieS' nie lubi kota? Lud VIII, s. 424. Przyczynek do rozmowy z głuchym. Lud VIII, s. 424-425. �1056 105'2' - ° gradzie. Lud IX, s.89. Malicki Longin, recenzja, Dział etnoK. W., recenzja. Acta graficzny Muzeum Śląskiego w ethnologica. I. Kobenhavn 1936. 2o-lecie założenia instytucji. Lud (Levin und Munksgaa'rd). Lud XJXiXVIII, s. 439. XXXIV, s. 283-286. Malinowski Bronislaw, TotemiJZm - recenzja, Serner Arvid, On "dyss~ i egzogamia. Lud XVII, ~.3156; XVIII, s. 14-57; XIX, burial and beliefs about the dead s. 153-171. during the stone age with speManiecki, Wywoływanie dyabła. Lud cial regard to south Scandinavia. Lud XXXV, s. 195. X, S. ~6. Manugiewicz J., recenzja, KlingerW .• Majkowski Stanislaw, Lud w poezji Doroczne święta ludowe a traM. Konopnickiej. Lud XII, s. 138dycje grecko-rzymskie, Lud XXX, 182, 197-'---211. s. 237---.;238. Maksonowa, Uroki. Lud X, s. 96. Mankowski TadeuBz, recenzja, Rahm - Dusza po śmierci. Lud Xl.. s. 316. Konrad. Ostpreuslsische BauernMalewska Zofia, Indeks nazwisk teppiche, Lud XXXV, s. 190, nazw etno-geograficznych, czaMarków Włodzimierz, Słownik nazw sopism i wydawnictw. Towai przezwiSk ruskich grup plerzystw i Zakładów Naukowych. . miennych i lokalnych. Lud XXVI, Lud XXXVII, s.575-619. s. 46---66. - Indeksy. Lud XXXIX, s. 741-800. Matusiak Szymon, Piaście. Lud - recenzja., Lauferski Antoni, LudVIII, S, 394-403. ność wiejska pow. pyzdrskiego - Lech czy Lęch? Lud X, s. 129. w świetle zapłsek sądowych XIV, - Piast, Krak i Popiel. Lud X, i XV w. Lud XXXVIII, s. 322. s. 219, - recenzja, Etnografia w Z. S. R. R. zbieraniu imion własnych. Lud 3 Zeszyt "Sowieckiej Etnografii" XI, s. 27i1~279. za r. 1948. Lud XXXVIII, s. 343. - Sobótka. Lud XIII, s. 1-20., 87 - recenzja, Stranska Drahomira, ~97. Zivotky a kabatky Slovenskych Dlaczeg()l zajmujemy się ludo_ kraju. Lud XXXVIII .. s. 359. znawstwem? Lud XIV, s. 1-7. - recenzja, Instytut Etnogr. im. Mi- Olimp polski podług Długosza. k!'llcho-Makłaja AN, Z. S. R. R. Lud XIV, s. 19-89. "Kratkije Soobszczenija" V i VI. 1949 r. Lud XXXIX, s. 4'19--424. - Dodatek do "Olimpu polskiego". Lud XI·V, s. 20s-.235. - recenzja, Lewin M., Roginskij J., - Co myśleć o Kraku? Lud XIV, Czeboksarow N., Anglo-ameri_ s. 128--130. canskij rasizm. Sowietskaja Et- Święty i przeklęty. (bocian). Lud nogr. z. 1. 1949 r. AN. Z. S, R, R, XIV, S, 17()'-178. Lud XXXIX, s. 424--426. - Piorun a Per kun. Lud XI v.., s. 198 Malewicz S., "Betleem" na Białej Rusi. Lud XXII, s. 12.9-140. -2IH. Majewski ° -° Szymon, Poszukiwania, Lud XIV, s. 298-299. - "Tria idola" na Łysej Górze. Lud XIV, s. 313---<325. - Olsza czy Olza? Lud XIV, s. 330 -337; XV, s. 355. - Rozmaitości. (Wypis z książki: Ułamek z podróży archeologicznej po Galicji w r. 1849 przez Józefa Łepkowskiego i Józefa Jerzmanowskiego). Lud XIV, s. 399. - Estreicher Karol. (Nekrolog). Lud XV, s. 6--18. - Wieliczka i Bochnia. Lud XV, s. 5'3-60. - Jaryneć. Lud XV, s. 138-137. - Soboty. Lud XVI, s. 212. - Kasztan czy kostań? Lud XVI, s. 200-291. - Wieszczba czy źreb? Lud XVII, s, 193-241. - recenzja, Materiały antrop01logiczno-arc.heologiczne . i etnograficzne t. V. Lud VIII, s. 214-217. t. X. Lud XV, s. 151-52. - recenzja, Karłowicz Jan, Słow. nik gwar polskich I-II. Lud VIII, s. 323-<324. - recenzja, Rozprawy Akademii Umiejętności, wydiiJal histc~ycznofilozoficzny, serya II, tom XVIII. Lud VIII, s. 4302---4135. _ recenzja, Bruckner Aleksander, Dzieje języka polskiego. Lud XIII. s. 49----55. -"ecenzja, Pracki Witold, mowie wsi Turowa. Lud XIV, s. 306309. - recenzja, zaranie śląs'kie, Kwartalnik liter. Lud XIV., s. 300. - recenzja, Rocznik Towa.rzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Tom 1. 1907. Lud XIV, s. 401--403. Matusiak ° 67 Lud - Tom XL - recenzja, Emil Kałużniacki, Ober Wesen und Bedeutung del' Volksethymologischen Attribute christlichel' HetHger. Lud XV, s. 403oW4. - recenzja, Machal Jan, Bajeslovi slovenske. (Mitologia słowiańska). Lud XIV, s. 405---4{)7. - recenzja, Krymki Ad. Ant., Języki słowiJańskie, ich rozwój i stosunki wzajemne. Lud XV, s. l5~1513. - recenzja., Krcek Franciszek, Teorya Peiskera o niewoli prasłowiańsk~ej w świetle krytyki. Lud XV, s. 153. - recenzj,a, Lilientalowa Regina, Święta żydowskie w przeszłości i terażniejoszości. Lud XV, s. 153 -1514. - recenzja, "Gryf" pismo dla spraw kaszubskich. Lud XV. s. 154-155. - recenzja, Saloni Aleksander, Lud rzeszowski. Lud XV, s. 364-365. -- recenzja, Roczniki Tcrwarzystwa Przyjadół Nauk Poznańskiego. Tom XXXIV 1908. Lud XVI, s. 107. zapust-Popielec- Wielkanoc. Kilka zwyczajów ludu w Tarnobrzeskim. Lud l. s. 4852, 79-89. Kilka zwyczajów wielkanocnych w Tarnobrzeskim. Lud I, s. 129- Matyas Karol, - - 130. Ludowe nazwy miej\scowOści w powiecie Brzeskim w Galicj i. Lud I, s. 123-129, 179-182. II, s. 257-264, 308-320; III, s. 330346; IX, s. 123, 263, 350; X, s. 12. �1058 Józef, Kołowrot czyli krutyło zabawa ludowa. Lud VI, s. 96. - O miłości u ludu w życiu i pieśni. Lud VIII, s. 225-244. - "Posła baba do farosa". Lud IX, s, 187. Mqczewski Przemysław, Konik zwierzyniecki w Troi. Lud XV, s. 211 .-216. Medyński A., recenzj.a, Czermiński M., Z Grecji i Krety. Lud VIII, s. 319-320. - recenzja, Materyały do ukraińsko-ruskiej etnololgii. Lud VIII, s. 436-438; IX, s. 94. Miklavec Piotr, Zwyczaje, zabawy i zabobony ludu słowiańskiego w południowej Styryi. Lud VIII, s. 3'37-349. Milewski Tadeusz, recenzja, Studia fennica. Revue de linguistique et d'ethnologie finno1ses. T. V. Lud XXXVIII, s. 377. Mirek Fr., recenzja. Swaton John R, "The ewolution O!fnations", Are wars inevitaJble? Lud XXXVIII, S. 401--405. "Misiewicz Jan, Muzeum Ziemi Sanockiej. Lud XXXV,I, s, 398--400. Mleczko Teofil, Świat zmarłych, .Zwyczaje i zapatrywania ludu Polskiego w Galici'i zachodniej. Lud VIII, s. 48-56. - Olsza. Lud X, s. 94. - Chleb. Lud X, s. 95. - Ogień. Lud X, s. 95. Młynek Ludwik, Pół godziny szkoły po egzecyrce Lud III, s. 273. - Polemika. Z powodu recenzji "Raj i upadek pierwszych ludzi w podaniach narodów. Lud III, s. 282 -284. 1059 Mazur - - - - - - Uwagi nad pieśniami ludu wielickiego. (Pieśni weselne). Lud III, s. ~368. Dodatki i: uzupełnienia. Lud III., s, 384. Zycie sierskich pasterzy przed 2'0 laty. Lud IV, s. 279-289. Przyczynek do polskiej "Hagady" "Stworzył Pombóg gruske" ["Łoracyjq"l, Lud IV, s. 438, 439. zarYs pierwotnej rel:gii Lachów na tle podań ludowych. Lud V, s. 53--56. Pisanki wielkanocne w Zachodniej Galicji. Lud VII. s. 176-180, Do pisanek w Zachodniej Galicji. Lud LX, s. 168. .za·bawy sierskich pasterzy przed 20 laty, Lud VI'll, s. 22-35, 141159, Odezwa w sprawie nazwy ludowej "lach" i jej pochodnych form. Lud VIII, s. 84-86. W sprawie "Lachów" . L'ud IX, s, 2'5'3, Kilkanaście p]eśni z Wadowickiego. Dud IX, s. 391. Głupi Maciuś. Lud XII, s. 31932(}, recenzja,. Witort Jan, Kucya na Litwie. Lud III, s. 171·-175. recenzja, Rychlak J" Raj i upadek pierwszych ludzi w podaniach narodów. Kra,ków 1896, Sprawozdanie gimn. św. Anny, Lud mI, s, 184-187, recenzja, Świętek Jan, Lud Nadrabski. (Od Gclowa po Bochnię). Lud IV, s. 3219--335. recenzja, Udziela Seweryn1) Dwa_ naście legend i podań z pod Kra- kowa. 2) Z podań i dziejów Ziemi Bieckiej. Lud V, s. 27:6-280. recenzja, Kallenbach Józef, Tło obrzędo,we "Dziadów". Lud VI s. 201-206. - recenzja, Bruckner Aleksander, Powieści ludowe. Lud VIII, s. 427 -430, -. recenzja, Włndakiewiczowa H., Ballady Mickiewicza wśród ludu. Lud IX) s. 97. .Moszyński Kazimierz, O wewnętrznym układizie prac, obejmujących całokJształt kultury materialnej. Lud XXIII, s, 38--42. - 1 ryc" Chrapki z Siemienia, do art. Chrapki - PoniatowskI Stanisław. Lud XXV, s. 5. Zasługi S. U. na polu badań nad kulturą materialną. Lud XX!XV, s. 17-20. _. Ewolucjonizm krytyczny na tle innych kierunków etnologii. Lud XXXVIII, s, 3-27. - Stan i zadania etnografii polskiej. Lud XXXVIII ,s. 210-·228. Musiał Szczepan, Do obrzę<low wigilijnych. Lud IV, s, 325-326. Mydlarski, recenzja, Czekanowski J, Polska - Słowiańszczyzna, perspektywy antropologiczne. Bitbl. Wiedzy o Polsce t. III, 'Warszawa 1948. S. Arzt. Lud XXXIX:, s. 438 -,-442. Mysor Wł., Zwyczaj przedwIelkanocny w Krakowie. Lud XIII, s. 1600. N N. Fr., Do artykułu o przysiędze kobiety ciężarnej u Zydów, (Lud IV.1 s. 180). Lud IV, s. 442-443. Nadmorski, Słowińcy i szczątki ich języka Lud -Y, s. 320-3>3'6, Nartowski Wacław, Stan włościański w utworach poetyckilch' pisarzy polskich doby renesansowej ~XVI w.). Lud XIIx., s. 71-103; XX, s. 1-157. Nawalany Julian, Opis wesela w Juszczynie (powiat Myślenice). Lud XIV, s. 378-396. Niedojadło W. zapadnięta karczma w Wierzchosławicach. Lud X, s. 450. Nikosiewicz Kajetan, W sprawie pisanek i Wielkiejnocy. Lud IV, s. 326--327. NitschK., Polemika (Z Leciejewskim). Lud ~X, s. 202. . 67' Znaleziska w Biskupinie a współczesna kultura ludowa Słowian. Lud XXXVI. Nosek. Stefan, - - s.289-312. Lubor· Niederle. Lud XXXVIII, s. 663. Przedhil5toryczne budownictwo mieszkalne na ziemiach polskich. (Referat wygłoszony naW. Z. PTL w Toruniu 19.49),Lud XXXIX, s. 200-290. recenzja, Gniezno w zaraniu dziejów (od VIII do XIII w.) w świetle wykopalisk. Praca zbiorowa pod redakcją J. Kostrzewskiego. Lud XXXVI, s. 374-377. recenzja, tura Kostrzewski Józef. Kul- prapolska. s. 330-334. Lud XXXVIl, �1060 1061 ......,recenzja, Leht-Spławiński Tadeusz, O pochodzeniu i praojczyźnie SłowiJan. Lud XXXVII, s. 319--328. - recenzja, Kostrzewski Józef, Pra_ słowiańszczyzna. zarys dziejów i kultury XXXVIII, Prasłowian, Lud s. 313-314. Nuzikowska Helena, Kometa r. 1812 w Muszynie. Lud XV, s. 67-69. - Andrzej Suleja, chłop - poeta. Lud XVI, s. 187-190. o E.. Koło nauk antropologicznych U. J. K. we Lwowie. Lud XXVI, s. 130. O~eksin Kazimierz Marian, Runy sbowiAńskie u ludu. Lud XV, s. 22()....-..,223. Osiński p P. K., recenzja, Stoilow A. P., Le. geń grad w jugosławiaskata narodna poezya. Lud X, s. 4674168. - recenzja, Stoiłow A. P., Brada na niwa ta. Zetwarsky obred, Lud X, s. 468. Papierkowski S., recenzja, Ga vazz i Milovan, Przegląd etnografii Chorwatów, t. I. Lud X'XlXVHI, s. 3'63. Parczewski Alfons, Badanie kresów polskich. Lud ViII ,s. 89--90. Pawlik Stefan, N,azwy krów w początkach XlViu wieku. Lud XJXI, s. 203--209. Pazdro Zbigniew, Proces o "perepiczkę". Lud V,I, s. 2'68--276. Perls H., recenzj.a, Mak W., O akademiach pedagogicznych w Prusiech. Lud XJX'.x, s. 240. Persowski, recenzja, zabors,ki Bogdan, O kształtach wsi w Polsce i ich rozmieszczeniu. Lud .xXVII, s. 1~8---13:3. Piasecki Eugeniusz, "Jaworowi ludzie" Studium z po,granicza fol- kloru i pedagogiki, Lud XXXIII, s. 1-19. Piątkowska Ignacya, Obyczaj~ ludu ziemi sieradzkiej. Lud IV, s. 410 435. - Zamek Sieradzki w historii i powieści ludowej. Lud VII, s. 113 -128. ......,W sprawie piosnek i zabaw dziecięcych. Lud V'1'1'I,s. 20{}--4.02. Pierzchała Ludwik, Wierzenia ludu, Lud II, S. 3350--338. - zagadki ludowe. Lud II, s. 33.'8 -339. - Piosenki mazurskie w Krośnieńskiem. Lud HI, S. 156--160. Pietkiewicz Czeslaw, Hig.jena w źyciu Poleszuków. 'I1ud XXX, s. 14-35. Pietkiewicz Kazimierz, stan muzeów i Zbiorów etnograficznych w Polsce. Lud XXXVI, s. 3893'96; Lud XXXVII, s. 409-412. - Wystawa sztuki ludowej. Lud XXXVII, s. 484-486. - Zniszczenie w architekturze ludowej w woj. Pomwskim. Lud XXXVII, s, 487-481. Kazimierz, Komunikaty. Badania w zakresie ceramiki ludowej. Lud XXXIX, s. 549-550. Wystawy i konkursy sztuki ludowej Min. Kult. i Sztuki w 1946 r. Lud XXXIX, s. 002-568. Piłsudski Bronislaw, Szamanizm u tubylców na Sachalinie. Lud XV, 261-274; Lud XVI, s. H7-132. - Poezja Gilaków. Lud XVII, s. 95 -123, - Dział etnografii na XII zjeździe rosyjskich przyrodników i lekarzy w Moskwie. Lud X.VII, s. 264. - W sprawie zjazdu .etnografów polskich. Lud XVII, s. 267. - Trąd wśród Gilaków i Ajnów. Lud XV'HI, s. 79-'91. Prace rosyjskieg';} Towarzystwa geograf-icznego. Lud XVHI, s. 136-138. - recenzja, Talko-Hryncewicz J., Materyały do etnologii i ant'ropologii ludów Azji Środkowej. Lud XVII. s. 189, _ recenzja, Charuzina W. N., otczot' o letn'iej pojezdkie w Germaniju. Lud XVIII, s. 22'1, - recenzja, Hupka St., W sprawie muzealnictwa etnograficznego zagranicą i u nas. Lud XVIII, s. 227. - recenzja, Sternberg L., Muziej antropologii i etnografii imiena Impieratora Piętra Welikago. .Lud XVIII, s. 228, - recenzja, Igruszka, jeja istoria i znaczenje. Sbornik statiej pod redakcjo N. D. Bartrama. Lud XVIII, s. 229. Piotrowicz Stanislaw, Znachorka i wróżka Jewdokia Bojezuk. Materiały folklorystyczne ze wsi Pietkiewicz Bartnik na Pokuciu. Lud XIII, s. 118-129, 216--232. Przyczynek do zwyczajów prawnych ludu polskiego przy końcu XV'III stulecia, Lud XIII, s. 254 -255. recenzja, Przybysławski Wł., Reperto,ryum zabytków przedhistorycznych na obszarze 16 powiatów Gali<:ji Wschodniej. Lud XIII, s. 262. Piwocki Ksawery, Zagadnienie metody w badaniach nad sztuką ludową. Lud XXX, s, 1-13. Plezia Marian, Ś.p. Jerzy Kowalski. Lud XXXVUl, s. 656-660. Pobratymiec, Zagadki ludowe z okolicy ~yślenic. Lud II, s. 40-43. - Godka. Lud II, s. ~. - Środki lecznicze ich nazwy aptekarskie u ludu. Lud V, s, 164-166, Pogonowski Jerzy, recenzja, J. Filirp; Pocatk,y slovansk.eho osidlene w Ceskoslovensku. Praha 1946. Spolecnost pratel staroźitnosti, S. 96. Lud XXXIX, s. 426. - rece~zja, Casopis vlasteneckeho spolku musejniho w Olomouci. Roc. 58, 1949 r. v. I Oddil duchovedny w Olomouci 1949. Lud XXXIX, S. 426-427. - recenzja, Batowski H., Zwięzły zarys dziejów Słowiańsz<:zyzny. Kraków 1948 r. Czytelnik s. 198. Lud XXXIX, s. 442-44'3 . Polaczek Stanislaw, zwYczaje, zabobony, przesądy i wierzenia ludów słowiańskich przy budowlach. Lud IX. s. 200, Polivka Jerzy, My trzej bracia. lUrywek ze 'studiów nad podaniami ludowymi). Lud II, s. 9 �1062 1063 Jerzy, Odmianka anegdoty "Ka;pucyn z capią brodą". Lud .VIT, s. 217-218. Polivka Karol, Materyały historyczne. Lud X. s. 217-2'18, 44i6447. Potkański - recenzja, Gotthelf Bronisch, Kaschubische Dialectstudium. Lipsk 1896. Lud V, s. 180-185. Poniatowski Stanislaw, Przyczynek do genezy pierścienia. Lud XXIII s. 32-37. ' - - •- - Z wierzeń i przesądów ludu na Podhalu. Lud XI, s. 51-54. - Wiatr. Lud XI, s. 195. - Sprowadzanie deszczu. Lud XI, s. 316. Prac ki Witold, Gwara ślesińska. Lud XlV, 90-127. Bańka. Lud XVII, s. 131-133. Znamierowska-Priifferowa M., Dział etnograficzny Muzeum Miejskiego w Toruniu. Lud XXXVIII, s. 432. - Organizacja działu etnograficznego Muzeum w Rapperswilu. Lud XXXVIII, s. 445. - Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Lud. w Toruniu. Lud XXXViIII ,s. 462. ' - Muzeum etnograficzne w Toruniu. Lud XXXIX, s. 45'~1. - Ludoznawstwo i ochrona kultury ludowej w Szwajcarii. Lud XXX:IX, s. 484-5'19. ptaśnik Jan, Podania i wierzenia kaszubskie' a nasze. Lud V s 3,57-365. " . s, O pochodzeniu zwyczaju siedzenia z cpuszczonymi nogami. Lud XX1II, s. 43-49. -18. W sprawie polemiki pomiędzy p. J. Czekanowskim a p. K. Stołyhwą. Lud XXIV, s. 200-202. Chrapki.. 17 ryc. LUd XXV , s . l -6. - Mahavrata, Metoda badania genezy wytworów kulturowych w etnologii. (Część I "Mahav,raty). Lud XXXVI, s. 107~134. Fakty etnologiczne i metody ich badań. Lud XXXVI~. s. 32-68. Zagadnienie paralelizacji kultur paleolitycznych z kulturami etnologicznymi. Lud X:X:XVIII, s. 28-34. Leon, Stępa w Polsce. 26 map l tablica, l tabela. Lud XX'XIV s. 187-269. Porębowicz Edward, Berta z dużemi stopami i Rycerz z łabędziem. Lud XV, s. 169-187. Popiel Trzy podania z powiatu bocheńskiego. Lud V, s. 360-,3'65. Pyrek Jan, O księdzu i parobku. Lud XI, s. 186. - Piosnki żołnierskie. Lud XII, s. 233-249. R Korzeniowski Józef, O Hucułach. Lud VI, s. 398399. Radzikowski Eljasz Stanislaw Polscy Górale tatrzańscy czyli PodR-r. J., recenzja, - halanie i Tatry na początku wieku XIX. (Wstęp). Lud III, s. 225 -228. Z folklory'styki słowackiej. Lud V, s. 23'8-255. 297-320. siens. Wyd. w 1896 r. Lud III, s. 378-381. - recenzja, Gwiazdka Cieszyńska z 1895 r. Nazwy słowiańskie w cieszyńskiej ziemi. Lud III, s. 3,81-384. - recenzja, Hauptmann. "Dzwon zatopiony". Lud IV. s. 442. - recenzja, Firla Józef, Nazwy słowiańskie w ziemi cieszyńskiej. Lud V, s. 8&-lł9, Rafaez Józef, PodJej.rzenie o. czary w Krościenku. Lud XX, s. 302. - Z dziejów zbójców podtatrzańskich. Lud )GX, s. 303. Ramult Stefan, Kilka słów o Słowieńcach pomorSkich. Lud VI, s. 81-95. _ recenzja, Czartoryski Zy,gmunt, O s'l;y1lukrajowym w budownictwie wiejskim. Poznań 1896. Lud II, s. UI()-Jl00. _ recenzja, Karasek Józef, Postorna, Novaves, Hlohovec. Wiedeń 1895. Lud II, s. 162-184. recenzja, Łopaciński Hieronim, DyalektolOgia czeska na Wystawie ludoznawczej w Pradze 1895 r. Warszawskie "Prace filologicz18!l5. Lud II, s. 77-80. ne" t. V. 1896.Lud n, s. 282-283. recenzja, Jelinek Ed., Pohledy do Rawita Fr., p. Gawroński, Rawita Litwy. Praga 1895. Lud II, s. 80. Franciszek, Ze Z'bioru apokryfów. _ recenzja, Jelinek Ed., Listy o Lud III, s. 61. rzeczach morawskich pisane _ Pobratymstwo i posestrie. Lud przez Czecha. Kraków 1894. OdIII, s. 137-138. bicie z "Czasu", Lud II, s. 81. _ recenzja, Clouston W. A., Narod~ _ recenzj.a, Kralicek: Anton, Die ni kazki ta wyhadki, jich wansarmatischen Berge, del' Berg driwki ta pereminy, perełoż. Peuke und Karpates des Claudius A. Krymskij, Lwów 1896. Lud Ptolomaeus. Kromierzyź 1894/95. III, s. 176-179. Rechowicz Kazimierz, Sztuka budoLud III, S. 316-378. wania z drzewa w okolicy Sko- recenzja, Damroth Konstantin, lego Lud XVII, s. 1-14. Die iilteren Ortsnamen Schle- Eljasz Stanislaw, "Wilcze zęby" czy Smocze zęby? IJud VI, s. 96. - styl zakopiański. Lud VI, s. 172 -193, - Źródła lecznicze w folklorze. Lud VI, s. 197. - Fonograf na usługach ludoznawstwa. Lud VI, s. 198. -, Lachy w Polsce i na Słowaczyźnie. Lud VI, s. 301-,303. - Świętopełk, autor "Mojej podróży do Karpat", z r, lIlGO. Lud VII, s. 218-219. "Zakopiański". Lud XU, s. 323325. - Jaworzyna Spiska, Zbójnik. Krudynhop a Madej Zbój. Lud XII, s. 325--327. - Jeszcze w ollionie wlJasnej. Lud XII, s. 346-34:6. - recenzja, Prousek Jan, Dfevene stavby starobyle orou'bene i lidoVy nabytek v severo - vychodnich Cechach, Praga 1895. Lud II, s. 75--77. _ recenzja, Osvald Richard, Tovarystvo. Sbornik literarnych prac. Radzikowski �1064 Fr., Poświęcenie mieszkania ruskiego w Galicji (z okolic Żydaczowa). Lud II, s. 141-146. Reinfuss Roman, Budownictwo ludowe na zachodniej Łemkowszczyżnie. Lud XiXXIII, s.84'-112. - Po,granicze krakowsko-góralskie w świetle dawnych i najnowszychbadań etnograficznych. Lud XXXVI, s. 222-255. - Próba charakterystyki etnograficznej Rusi Szlachtowskiej na podstawie niektórych elementów kultury materialnej. (28 ryc. jednobarwnych). Lud XXXVII, s. 160---.235, Rehor - !I: :i- fi' Etnografia w produkcji Filmu Polskiego. Lud XXXVII, s, 34Q348. ...,.... zakład Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Lud' XXXVII, s. 4!Y5-458, - Stan muzealiów etnograficznych w woj. wrocławskim. Lud XXXVIII, s. 416-431. ~ recenzja, Gaj'ek Józef, zarys etnograficzny zachodniej części Podola. Lud XXXVIII, s. 329. - recenzja., Nasz Adolf, Opole. Lud XXXVIII, s,3I41. Reychman Jan, Z nowszej literatury etnograficznej srowackiej. Lud XXXVI'I, s, 350-353. - Literatura etnograficzni! węgierska z lat 1939-194'4.Lud X;X'XVII. s, 353-357. recenzja, Umeni na Slovensku Odkaz zeme a lidu. Dzieło :lJbiorowe pod red, K. Soureka. Lud XXXVI" s. 368-369, - recenzja., Narodopisny sbornik Rocznik VI-VII z. 1~2 i 3-4; rocznik VIII, z. 1 i 2, Lud XXXVIII, s, 355. - recenzja, Narodopisny sbornik. Casopis \ Narodopisneho Odboru Matice Slovenskej. Roczn. vn, z. 3. Lud X'XXVIII, s, 357. - recenzja. Węgierskie wydawnictwa etnograficzne z lat 19451M7, Lud XXXVIII, s. 361. Romanówna Eugenia, Sprawozdanie z ekspedycji Pomorzoznawczej w lecie 1948 r.' Lud XXXIX, s. 540 -544. Janina, Uroczystość św. Jana Nepomucena. Lud XI, s. 416. Rybowski Mikolajl Sopleńce. Lud VI, s. 196, - O latawcu. Lud VI, s. 19&--197, - Rokita czyli iwa. Lud VI, s, 197. - Gościec. Robaki w zębach. Lud VI, s. 303-304. - Diabeł w wierzeniach ludu polskiego, Lud XII, s. 212--232. Rych~ak J., Polemika nad recenzją "Raj i upadek pierwszych lu.dzi w podaniach narodów". Lud III. s. 200--282. Rysiewicz Zygmunt, O praojczyźnie Słowian. Lud XJXXIV, s, 46-66. Różańska s S. Justyna, Pisanki we wsi Mołodycz. Lud XI, s, 188-190, S. K., Pierwszy powszechny kongres ras w Londynie. Lud XVIII, s.23.9, - Dr Zygmunt Winter-nekrolog. Lud XVIII, s. 23,9. Doroczne zgromadzenie Towarzystwa "Gesellschaft f. Physi- Sawicki Ludwik, W odpowiedzi p. sche Anthropologie" 1929 r. Lud L. Kozłowskiemu. Lud XlXII, s. XXIX. s, 196. S. T., recenzja, Jagła Michał, Chłop16&-166. ska kultura - uwagi nad krzepSchmidt Withe~m, Pochodzenie Innącą kulturą wsi. Lud XXXVl.l, doeuropejczyoków i ich pierwsze S. 3'49--3'50. przybycie do Europy. Lud St(rze~ecki) A(doU), recenzja, NieXXXVIIIl s. 35-49. derle Lubor. Pravek zemi cesSchnaider (Sznajder, Szneider) Jókych na narodopisne vystave zef, Z kraju Hucułów. Lud V, ceskaslovanske, Praga 1895. Lud s, 507-62, 147-154', 207-220, 336 II, s. 186. .~ -345; VII, s. 65-73, 169-176,. - recenzja, Spis rzeczy z drugiego 259-272. pięciolecia "Przeglądu Powszech- Z kraju Hucułów. Legendy, ponego" 1890----1895.Kraków 1896. dania, klechdy i baśnie. Lud VI, Lud II, s. 186, s. 157-160, 257-267, 351-361. Saake W" 28 kongre3 międzynaro-- Jeszcze o Hucułach tatarowskich. dowy amerykanistów. Lud Lud XIII, s. 338-341. XXXVIII, s. 480. _ Wśród mar. Lud VIII, s. 183-187_ Sadowski Jan, Lanie świec wosko_ Lud Peczeniżyński, cz, I, Lud wych w Witanowicach, Lud XI, XU, s, 27,7-308. s. 7,9, - Baśń o trzech braciach; dwóch - Młocka w powiecie wadowickim. mądrych, a jednym głupim. Lud XI, s. 17'1-178. - Podanie o Doboszu opryszku. Saloni A" Polemika (z W, Badurą). Lud IX, s. 306-307. Lud XIII, S, 34-36, Salwini Luigi, polska w ·ludowych _ Garść podań, zebranych w popieśniach madziarskch. wiecie dolińskim i kałuS'kim. Lud XJXx:II, s. 1-21, Lud XIII, s. 23'3-2'43. Sapieha Wladysław, Wystawa etno- Z życia górali nadłomnickich, graficzna, Lud XV s. 13,7-138. Lud XVII, s. 138; XVIII, s. 141. _ Poszukiwania. Lud XV, s. 138. Schneider Stanislaw, Sowij SoSarna Wladysław, Obrzędy weselne fija. Lud XV, s. 217-220. w Jaszczwi Lud II, s. 23~251. _ Król wężów, Studyum etnologicz._ _ Zwyczaj wykupywania panny ne. Lud XVI, s. 17-32. młodej w Korczynie pod Kros_ Bóg domowy. Z ludowych wienem, Lud II, s. 339. rzeń u Słowackiego. Lud XVI, s. - Kolęda. Lud In, s. 72. 153-Irl>9. _ Pieśń ludowa religijna o odsieczy Sehulien p, M. Sprawozdanie z ruWiednia przez Jana III, Lud III chu naukowego w dziedzinie ans. 156-157, tropologii, etnografii i etnologii Sawicki Ludomir, Nowe muzeum podczas wojny we Włoszech. Lud etnograficzne na ziemiach pJIXXXVII, s. 360--362. skich. Lud XVI, s. 419. �W66 Wierzenia i lecznictwo ludowe Zydów. Lud III, s. 49-6l. Semkowicz Władysław, Dwa przyczynki do historii wierzeń ludowych. Lud VI, s. 385-39l. - Boże Narodzenie w Radłowie, pow. tarnowski. Lud X, s. 154. - zagadki ze wsi Łoniowy w powiecie brzeskim. Lud XIV, s. 156--158. - Dwie legendy. Lud XIV, s. 159160. .Seweryn Tadeusz, Hafty opoczyńskie. Wzory haftów białych. Lud XXIV. s. 128-148. - Kaszubskie złotogłowie nowe hafty wdzydzkie. Lud XXVIII, s. 17-39. - O śpiewaj,ącymzbóju. Lud XXVIII, s. 226-239. - Technika malowania cbraZJków na s~kle (8 ryc. jednobarwnych 6 ryc. kolorowych). Lud XXX, s. 145-18,6. - Łowiectwo ludowe na Wołyniu (4 ryciny jednobarwne). Lud XXXI, s. 2·4--35. - Seweryn Udziela 1857-1937. Lud XXXV, s. 5-17. - Seweryn Udziela jako twórca MIHeum Etnograficznego w Krakowie. Lud XXXV, s. 29-37. - W nauce u zwierząt. Lud XXXVI. s. 185-2,19. - Ikonografia etnograficzna. Lud XXXVII, s. 27-308; XXXVIII, s. 229-276; XXXIX, s. 291-354. - recenzja, Alek.sandrowicz J., Z zagadnienia współczesnej bioklimatyki lekarskiej. Lud XXXVII, s. 336-338. Sienie ki Antoni, Czy się wyradzamy? Lud IV. s. 4(}l~9. 1067 Segel, Antoni, Bajka o wężowym królu Lud n, s. 56-62. Bajka o trzech zaklętych królewnach. Lud II, s. 163-17l. Wierzenia (o chowańcu, farmazonach, płanetnikach. miesięcznikach i błędach). Lud II, s. 252 -256. Do pieśni o Napoleonie I, str. 17. Lud II, IS. 366. Bajka o Wojtku. Lud III, s. 146 Siewiński - "- ---,l5i2, - Bajka o ciekawej bahie. Lud IV. s. 299-304. - Bajeczka o pastu'szku. Lud IV, s. 305-306, - Legenda o zameczku w Bełzie. Lud VIII, s. 171-180. - Bajki, legendy i opowiadania ludowe, zebrane w pow, S'okalskim. Lud IX, s. 68. - Opis wesela w Liskach. Lud X, s. '59. - Opowiadania ludu w powiecie sokal:skim i buczackim. Lud~IL s. 250-276. Siwak Michał, recenzja, Zeitschrift rur osterreichische Volkskunde. Lud XII, s. 339-340; XIII, s. 68 -69. - recenzja, Kuwada. Lud XIII, recenzja, lwowscy i XVII w Cisrewski Stanisław, Studyum etnologiczne. s. 56-57. Majer Bałaban, źydzi' na przełomie XIV Lud XIII, s. 67-68. Skopi7l.ski Wilhelm, Do zwyczajów wielkanocnych. Lud IV, s. 326. Skurpski H., Muzeum skansenowskie w Olsztynku. Lud XXXVII, s. 412-415. _ Muzeum mazurskie (wojewódzkie) w Olszty·nie. Lud XXXVII, 419----4Q,1, Eugeniusz, O duchach, duszach, djabłach i demonach indyjskich. Lud XXXIV, s. 1-46. Służewski W., Powinszowanie na nowy rok w Buczaczu. Lud IV, Słuszkiewicz s.93. Tad., Dodatek do Słownika Języka Polski'ego Kartowicza. Kryńskiego Niedżwiedzkiego. Lud XIV, S'.294-295. _ recenzja, Revue des Etudes Ethnographiques et Sociol>o.giques. Paris 1908. Lud XIV, s. 193, 31l. _ recenzja, Ahmed Bey Kamal, Livre des perles enfouies et du mystere precieux au sujet des indii:cations des cachettes. des trouwailles et des tresors. Kair 1907. Lud XIV, s. 404-405 Smoleński Tadeusz, Z egipsko-arabskich opowieści ludowych o Panu J'ezusie (z tekstami). Lud XIII, Smol - - s. 144-14'9. Analogie "BoS'kiej Komedii" w Egipcie i Persyi. Lud XIII, s. 259. "Kto. daje i odbiera ten się w piekle poniewiera". Analogia ~ndyjiska. Lud XIII, s. 25!}.-260. Lud górno-egipski. Lud XIII. s. 267-291. U: Międzynarodowy Kongres Archeologrczny. Lud XIV, s. 197198. Dodatek do słownika Języka Polskiego Kartowicza, Kryńskiego i Niediwiedzkiego. Lud XV. s. 138-140. - recenzja, Frazera, Dzień Zaduszny. Lud XII, s. 271-272. - recenzja, Maspero G.. Les Contes populaire de l'Egypte ancienne. Paris 1906. Lud XII, s. 332-334. - recenzja', CzasopilSIllo amer.: "Annals of A!rcheology and Anthropology, issued tby the Liverpool Institute of Archaeology". LLverpool 1908, Lud XN, s, 141-142. -- recenzja. Czasopismo amer.: "TwentY~Sixth Annual Report of the Bureau of American Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution". 19041905. Lud XV, s. 142. _ recenzja, Revue des EtudeS' Ethnographiques et Sociolog:ąues. Nr 6-7, 8, !}.-10. Lud .xV, s. 142-143. _ recenzja, Falls Ewald J, C.., "BeduLnen-Lieder der libyschen WUste". Lud XV, s. 15<l. _ recenzja, Arnold van Gennep, Les 'rites de passage. Lud XVI, s. 107. Smolka Jan, ,J~onik Zwierzyniecki" .'I zabawy ludowe Indyan boliwijskich "Aimara" i "Laniacos" . Lud VII, s. 32'6--327. Smólski Grzegorz, Ze zbi'Cru podań. opowie~ciL baśni kaszubskich. Lud VIII, s. 27,5-316. _ Ślady słowiiańskie na ziemia;ch dawnej Recyi i Windelicyi. Lud XI, s. 3~5-370. _ Zagadki i łamigłówki górali polskich w Tatra'ch i Besk:dach. Lud XVII, s. 77. _ recenzja, Kaindl R. F., Geschichte del' Deutschen in del' KarpathenHindern. Lud XIII, s. ~8-66. �1068 Marian, zachodnie Archiwum Fonograficzne w Poznaniu. Lud XXXVII, s. 458-462. Sochaniewicz Kazimierz, Gustawa Smólsk~ego nekrolog. Lud XVII, s. 277. - Kołłątaj jako pierwszy metJdyk etnografii. Lud XVIII, s. 122-132. - S. p. Adolf Strzelecki, nekrolog. Lud XVIII, s. 236. - Stosunki narodowościowo-wyznaniowe w dyecezji podlaskiej w roku 1863. Lud XX, s. 271. - Przyczynek do czarów na Żmudzi w XVII wieku. Lud XXI, s. 125-135. 1069 Sobieski - O potrzebie systematycznego wydawnictwa materiałów do historii procesów o czary w Polsce. Lud XXIV, s. 165-169. - Miary roli na Podhalu w ubiegłych wiekach. Lud X:XV, s. 19-37. - W sprawie zwyczaju tatuowania Lud XXVI, s. 77. - Miary i ceny produktów rolnych na Podolu w XVI w. Lud XXVIII. s. 143-166. - Held, Bajki murzyńskie. Lud XVII, s. 274. - recenzja Smólski Gustaw, Gwara tatrzańska i jej piśmiennictwo. Lud XVIII, s. 22fj. Soltys Mieczysław, Program sekcji muzycznej. Lud I, s. 138-142. Stankiewiczowa Zofia, Swięto M. B. Zielnej na Mazurach. Lud XVI, s. ~1. Karol, Piosnka o koLud II, s. 334-335. Starczuk J., recenzja, Deedes C. N,., The Double headed God. Lud XXXIII, s. 145-147. Stanuchowski marze. Stawoż, Księżyc i gwiazdy. Lud X, s. 94. Bożena, Na. drodze do teorii s'ztuki ludowej, (Szkic informacyjny). Lud' XXXVI. s. 163-184. - Etn:grafia Polski w planowaniu niemieckim. Lud XXXVII, s. 236 276. - Sprawozdani,e' z działalności Zakładu Etnologii i Etnografii U. M. K. w Toruniu. LudXXXVII, s. 454-455. Stoklosa Józef, Za'b1awy mlodzieży męskiej w Jurgowie na SpiJiu. Z 2 ilustracjami. Lud XUI, s. 305-313. - Pieśni dziewcząt jurgowskich na Spiżu. Lud XIV, s. 262-277. - Budownictwo i zdobnictwo w Jurgowi'e na Spiżu. (Przy.czynek do budownictwa podhalańskiego (20 rycin). Lud XIV, s. 355-368. Stołyhwo Kazimierz, W odpowiedzi p. L. Kozłowskiemu. Lud XXII, s. 164. - W spra'wie metod prof. Jana Czekanowskiego oraz recenzj i jego z odczytu Stanisława Poniatowskiego pt "Podłoże rasowe kultur zasadniczych". Lud XXIV. s. 4445. - Odpowiedż p. Czekanowskiemu na jego wyj,aśnienia w sprawi; recenzji z odczytu Stanisława Poniatowskiego pt. "Podłoże raSowe kultur zasadniczych". Lud XXIV .. ~1%. . Stelmachowska - W sprawie badań nad podłożem rasowem populacyj antropJlogicznych. Lud XXIV, s. 202-225. Stopa Roman, Archaizm kultury buszmeńskiej (z 7-ma jednobarw_ nymi ryc.). Lud XXXVII, s. 6996. - Hotentoci, kultura, język, baj~ ki, pieśni. Lud XXXVIII, s. 50--,146. Strzelecki Adolf, Poszukiwania, do-tyczące obrzędów Wielkanocnych. Lud I, s. 29. - Sprawozdanie z pierwszego Walnego Zgromadzenia. Lud 1,5.29-30. -- Z dziejów pierwotnej rodziny. Lud I, S. 3-431 65-78. - PoS'Zukiwania: V tatuowanie. Lud I, s. 5'7-58. - i Wodecki H., Do "deski grobowej". Lud I, s. 130-131. - Fragment z dziejów rodziny. Lud I, s. 145-157. - Poszukiwania: I Pług. Lud L s. 188. II Niecenie ognia za pomocą tat·cia. Lud I., s. 189. III Wiara w znaczenie i moc imion chrzestnych. Lud L s. 189. - Żegota Pauli. Lud I. s. 193-196. - Bibliografia. Lud I, s. 23-24, 185, 188, 21-222, 266-268; II, s. 89, 187-189, 373-377; III, s. 85-88', 189-190. . _ Wystawa etnograficzna w Pradze. Lud II, s. 30-38, 146-154. _ Odpowiedź. Lud II, s. 178-180. -recenzja, Adalberg S., Księga przysłów. Warszawa 1889-1894. Lud I. s. 19-22. _ recenzja, Finkiel Ludwik Bibliografia historii polskiej. Kraków 1895. Lud I, s. 9(}-93. _ recenzja. Am-Urquel1 (1895, 1, 2. 3, 4, 5 zeszyt). Wiedeń 1895. Lud I, s. 135'--138, 182-185. - recenzja, Narodopisna Vystava ~eskoslovanska w Prare 1895. Lud I. s. 22(}-221. - recenzja, Etnohraficznyj zbirnyk. Lwów 1895. Wyd. Naukowego T-wa im. Szewczenki t. 1. Lud II, S. 88----89. - recenzja, Cybulski N., Próba badań nad żywieniem się ludu w Galicy'j, Kraków 1894. Nakł. T-wa "Opieki i Zdrowia". Lud II, s. 18>4--1186. - recenzja, Badeni J., Między Słowianami. Kira!ków 1800. Lud U. s. 186. Strzelecki Henryk, Poszukiwania. Niecenie ognia za pomocą krzesania lup tarcia. Lud I, s. 56, 143. Suboczowa Maria, Sprawozdanie z działalności Komisji Etnograficz_ nej Instytutu Śląskiego w Bytomiu. Lud XXXVI, s. 4040--405. - recenzja, Wąsowicz Józef, Stosunki językowe na Slą;sku w świetle nauki niemieckiej. Lud XXXVIII, s. 325. SulimiTski Tadeusz, Rytbołówstwo na górnym Sanie (6 rycin jednobarwnych). Lud XXXiI, s. 35---44. _ recenzja, Corso Raffaele, Folklore. Lud XXVl, s. 100. _ recenzja, Van Gennep A., Le Folklore. Lud XXIV, s. 17'9-<180. SulisZ Józef, zapiski etnograficzne z Ropczyc. Lud XII, s. 57---811. _ Zwyczaje wie]k,anocne w Sanockim. Lud XII, s. 309-318. _ Kilka zapi!sek z Sanoka. Lud XIII s. 38---4<3. _ Tyrawa Solna. Przyczynek do historii prawa niemieckiego w Polsce. Lud XIII, s. 282--2190. _ Przyczynek do "mętowania" i do zabaw dziecinnych w Ropczyeach. Lud XIV, s. 168--170. �10,0 - Rymowane ImIOna z Ropczyc. Lud XlV, s. 182. - Ce~h tkacki w Ropczycach. Lud XIV, s. 277~286. - Szk'oła w Ropczycach. Lud XV, s. 295--301. Szczotka Stanislaw, Żywot zbójnicki Józefa Baczyńskiego zwanego Skawickim. Lud XXXIV., s. 1571710. - Materiały do dziejów zbójlnictwa w Żywiecczyźnie. Lud XXXV, s. 41-53. Szemlej Józef, Przyczynek do wielkopostnego pieczywa ludowego. Lud XXXIII, s. 27-31. Szuchiewicz, 1 ryc. "Raky" huculskie, do artykułu "Chrapki" Poniatowskiego Stal11isława. Lud XXV, s. 5. Szukiewicz Wojciech, Wydawnictwa Smithsonian Institution w Washingtonie. Lud VI, s. 215-218. - Muzeum W. Fiedorowicza w Miń. sku. Lud VI, s. 3'O~307. Szulc Stefan, Przeżytki w baśniach. Lud XVII, s. 40--59. Szulczewski J. W" Rośliny w mianownictwie, .przesądach i lecznictwie ludu wielkopolskiego. Lud XXXI, s. 93-100. Szyszkowski Wladysław, Pierwiastek ludowy w poezji polskiej XN i XVI w. Lud XIX, s. 1Q4:-152. XX, s. 161-214. Ślqski Boleslaw, Z legend, przysłów i piosnek flisackich. Lud XVI, s. 179----181. - Przyczynek do przysłów Adalberga. Lud XVl., s. 214. Zwierzeń i gwary ludu wodnego. Lud XVII, s. 74. 1071 - Z gwary i obyczajów ludu wodnego. Lud XVIII; s. 132-136. Ślqzak, recenzja, Orędownik językowy dla wychodżtwa polskiego w Ameryce 1906. Lud XIII, s. 165-166. Śliwina J. Wanda, Lud lubartowskL LudXXlOC., s. 78. Śliwiński Józef, Przygoda Szymka z dyabłem. Lud I'X, s. 175. Smiszko Marcjan,' Naczynia pierścieniowate. (8 tablic, 2 mapy). Lud XXiXJV, s. 67-141. Swiqtkowska Jadwiga $ka-Swiqtkowska (Chelmiń- J.), Sprawozda- nie z dzia'lalności Zakładu Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego. Lud XXXVII, s. 451--45'4. - Sprawozdanie z działalności Zakładu Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego 1945~1948. Lud XXXIX, s. 5144-549. Świdnicki Bronislaw, Korespondencja. Lud II, s. 271~280. - Opowiadanie o dyalble. Lud III, s. 152~154. - Przyczyna burzy i niektóre wyobrażenia ·reli:gijne. Lud V, s. 116~170. - Kartki korespondencyjne z widokami a ludoznawstwo. Lud VI, s. 3'96-397. Świerczyński Teofil, Służba. Lud X, s. 95. - Zmarły bierze cząstkę z' g~sp. Lud X. s. 97. Świeżański Ernest, SIady historyczne świekrostwa na Litwie itd. Lud IX, s. 86. - Z przeszłośCi ludoznawstwa polskiego. Dyalog pogrzebowy tzw. Kadłubka na cześć Kazimierza u - Z nad Wisłoka, rysy etnograficzne ze wSi Białobrzegi w pow. łańcuckim. Lud Vln, s. 24>5--257, 354-368. - Liczby 3 i 9 w mitach, wyobrażeniach, mistycznych praktykach. i w zwyczajach ludowych. Lud XI, s. 371-3'88. _ recenzja, Młynek L., 2a-rys pierwotnej religii Lachów na tle podań ludowych. Lud VII, s. 228. Sprawiedliwego. Lud IX, s. 129, 200, 321. Swieży Janusz, Sprawozdanie Oddziału Polskiego Tówarzystwa Ludoznawczego w Lublinie 1947 r. Lud XXXVIII, s. 459. Świętek Jan, Odpowiedź p. L. Młynkowi. Lud V, s. 101-104. - Sobótka. Lud V, s. 256-258. - Przyczynek do "Hagady" Lud V, s. 367-369. T Feliks, ·w nowo zbudowanym domu. Lud X, s. 452. - Kapliczk'f i krzyże przydrożne na Spiżu. Lud XI, s. 164-170. Taraniowa Helena, Opowiadania z pod Krakowa. Lud XI, s. ~12. Taszycki W., Diallektologioa Polska w w,tach 1915--19'30. Przegląd bibliograficzny. Lud XXX, s. 256-2'62. Tokarew S. A., Zagadnienie etnogenezy w etnografri. (SowetJskaja Etn(\gr. zesz. 3. 1949 - tłum. za zgodą atltora Malewska Z). L\ld XX'XlX, s. 65--113. ToZstow S. P., W. J. Lenin i aktualne zagadnIenia etnografii (w 25lecie zgonu) Sowetskaja Etnogr. zesz. 1. 19ot9.Wyd. AN ZSRR tłumaczyŁa za zgodą autora Malewtska Z. Lud XXXIX, s. 43---64. Treter Mieczysław, Przegląd treści dziesięciu roczników czasoprsma e~nogrąficznego pt. "Lud" (18951904). Lud XII, s. 1-50. _ "Redde quod debes" ("Urodzony Jan Dęboróg" WI. Syrokomli a wątek szwajcarskiej pieśni lud,owej). Lud XII, s. 268--270. Tarońi - _ - - _ _ _ - Typy ludowe Franciszka Tepy. Lud XViI.,s. 215'9----280. Zbiór szopek w bawairskiem muzeum narodowem w Mona,chium .. Lud XIV, s. 338-345. Znaczeni,e wyrazu "Soboty" w architekturze. Lud XVI, s. 285- 290. recenzja, Łopaciński! Hie,ronim, SIady powodzi u nas. Warszawa 1904 r. Lud Xl, s. 34>1-343. recenzja, Piechota Maria. O czci ludu do NajiŚwiętszej Maryi Panny. Lud XI,I, s. 85--86. recenzja, Udzfela Seweryn, Hafty ludu krakowskiego. Lud XJI, s. 190-'192. recenzja, Murko M., Zur Geschichte des volk.sti1mlichen Hauses bei Siidslaven. Lud XII, s. 2712-273. recenzja', Ogończyk St., Wszystko się poma'łu traci. Lud XII, s. 1'm>-274. recenzja, Ka~prowicz J" Bajki,. klechdy i baśnie. Lud XIII, s. 263. recenzja, Przestrz'elska Zygmun~· ta, Zwierzęta w kolędach, wróżbach i przesądach. Lud XIII,. s. 342. �1072 1073 recenzja. Mokłowscy Kazimierz i Tadeusz, Sprawozdanie z wycieczki odbytej kosztem komisyi w roku 1904 w celu badania sztuki ludowej. Lud XUI, s.342. recenzja, Bren:stej'n Michał, Krzy_ że i kapliczki żmudzkie. Materyały do sztuki ludowej na Litwie. Lud XIU, s. 344. recenzja, Giggi zanazzo. Novelle favole e leggende romanesche~ Lud XHI, s. 347. Treter Mieczysław, '- '- - kiej, Piotrkowskiej... Warszawskiej, części Siedleckiej i Luibelskej, Lud XVI, s. 412. - recenzja, Witanowski-Rawita Michał, Przewodnik po dawnem opactwie Cystersów w Sulejowie. Lud XVI, s. 4114. - recenzja., Wawr:reniecki M., Dr Włodzimierz Demetrykiewicz. zarys życia i prac. Lud XVI, s. 414. - recenzja, Gawełek Fr., Nowe Mu zeum w Krakowie. Lud XVlI~ s. 110, Tryszczyła Fr., Muszyna w powiecie Nowo-Sądeckim. Lud XIV .. s. 246--253. ' recenzja, Konig Edward, "Ahasvel', »der ewLge Jude«". Lud XV, s'. 15'1. '- recenzja, Ubiory ludu polskiego. 1. Krakowskie. Lud XVI, s. 222. recenzja, Sztuka stosowana, z. 13. Lud XVI, s. 226, z. 19. Lud XVII, s. 110. - recenzj1a; Kwartalnik litewski _ marzec uno. Lud XVII, s. 232. '- recenzja, Polkowski Fr., Krzyże na Li.twie. Lud XVI, 8.318. '- recenzja, Hadaczek K., Cmentarzysko ci'ałopalne koło Przeworska. 'Lud XNI. s. 3'22. '- recenzja, KoLberg Oskar, TarnÓw-Rzeszów. Materyały etnografi.czne. Uporządkował i wydał Seweryn Udziela. Lud XVI, s. 410. - recenzja, Wawrz~ni.ecki M., WiSpó.l'C1JeSnezewnętrzne strony życia ludu w ,guberniach: Kielec_ Maria, BagumLł Hoff stosunek do Oskara Kolberga. Lud XXXV:III, s. 200-308. Tuwanówna Janina, Kongres nauk antropologicznych i etnograficznych. Bruksela 15---;23 sierpnia 1946. Lud XXXVIII, s. 479. - Zarys organizacji muzeów we Francji ze specjalnym uwzględnieniem muzeów etnograficznych. Lud XXXIX, s. 467-483. - Kongres Towarzystwa Etnografii Francuskiej. Paryż 18-20.' VII. 1949. Lud XXXiIX. s. 604-605. Tync Bolesław, recenzja" Zeitschrift fUr oesterreich. Volkskunde, Wien 1904. Lud XI, s. 211. s. 96. Bajki i opowiadania ludu kowskiego: 1. Wędrówka po śmierci. - i jego - recen>zja, Stahel Ka'rol" Wspomnienia o Słucku. Gniezno 1905. Lud XI, s. 212-220. M., Gry i zabawy dzieci w Bośni. Lud V, s. 137-147. Przyczynki do medycyny ludowej. Lud XI, s. 3'94--401. Udziela - - - ! ! - - kra- 2. Djabeł i niedźwiedź. 3. Jak można pozyskać mleczność krów. 4. Dlaczego szewcy piją w niedziele i poniedziałki. Lud IV, s. 80--83. Turczynowicz u U. S. L., Illustracya polska (1901). Lud X, s. 4!58-400. Ul. W., Gościec - Kołtun. Lud X. Seweryn, Poszukiwania, I. Pług. Lud I, s. 188. Udziela - Strój świąteczny wieśniaka w Po_ degrodJziu. Lud XI, s. 195. - Od5zczekmanie obmowy, Lud Bajki i opowiadana ludu kraXl, s. 306. kowskiego. Lud VIU, s. 518--~il, - O potrzebie zestawienia i upoHagada. Lud IV, s. 200-299. rządkowania opowiada,ń ludoO miastach zapadłych, kościowych. Lud XI, s. 389-393, Łach, dzwonach i karczmach. Lud - Z Łęk • .(5 TYC.). Lud Xl, s, 406. V, s. 2W-l2~'5. -Budownictwo. 3 ryc Lud XI, Wzory ludowego haftu białego. s 4114-416. Lud V, s. 265---J266. - Z kronik kościelnych, I. KroniWzory haftu białego krakowka .w Milówce. Lud XXI, s. 153'skiego. Lud VI, tab!. V-V'III. 159. Cepy, Lud VII, s. 2'12-27'3. 1. Przemysł domowy. Lud XXI, Czy jest prawda na świecie. Lud s. 233-236, VIII, s. 16&--'170. - II. Opowieści o istotach nadprzyDożyyvocie w Jazowsku w powjecie nowo-sądeckim w XVIII wiel'odzonych. Lud XXI, s. 23'6-2137. - III. Nazwy topograficzne. Lud ku. Lud VIn, s. ~57-262. XXI, s. 237-;238. Dwie bajki ze Sławkowa w Kró- Ocieka, pow. Ropczyce. Lud lestwie Polskiem •. Lud ~X, s. 178. K. Potkański, Od redakcji. Lud XXIII., s. 127-146, X, s. 1-3. - Pasy wieśniaków polskich użyPoezya na wsi. Lud X, s. 39. wane w południowej części MaZ 'aktów i rozpraw sądowych. łopolski i na Sląsku Cieszyńskim. Lud X, s. 83, 214, <M4. ryc. 8. Lud XXIV, s. 104---127, Powołanie. Lud, s, .2.2:1. - Z Przesławia, 2 ryc. Lud XXV: Mureum Etnograficzne w Kra,s. 60-77. kowie. Lud x., s. 322. - l ryc. Chłopcy z gwiazdą w PrzeCygani. Lud X, s. 4'51. . cławiu do art. Z Przecławia. Lud XXV, s. 61. Odmiany wilków. Lud X, s, 452. - l ryc. Turoń w Przecławiu, do Sen i loterya. Lud X, s. 452. art. Z Przecławia. Lud XXV, s. 62. Słowo polskie 1904 Lud x., s. 453. 68 Lud - Tom XL - Kilka słów o strojach, budowlach, sprzętach i naczyniach w Sądeczyźnie. Lud X, s. 168, 299.\ 423. Szachy. Lud XI, s. 70. KUlka zapisków ze Starego Bystrego. 3 ryc. Lud XI, s. 7,6----81. CZarownica w8i.eprawiu. Lud XI, s. 192---,194. �1074 Udziela Seweryn, zabawki z roślin. Lud :xxvnr, s. 58-70. - Sprawozdanie z działalności Muzeum Etnograficzneg,o w Krakowie za ostatnie trzy lata 1927, 1928 i 1929. Lud XXIX, s. 190. - Rośliny w wierzeniach ludu krakowskiego. Lud XXX, s. 36--75. - recenzja, "Wisła". Miesięcznik geograf-etnograf. Tom X. Lud VI, s. 410-412. Tom XI, XII. Lud VII, s. 92-336. "Wisła" 1899. TOql XIII. Lud VIII, s. 87-89. "Wisła" 1900. Tom XIV. Lud VT I, s. 217-220. - recenzja, iBadura Wincenty, Chów drobiu i bydła oraz weterynarya ludowa w wioskach parafii Pobiedr i Krzęciu. Lud IX, s. 93. - recenzja, PoiskaJ 8z'tuka Stosowana. Materiały, zesz. I, IT, III, IV. Kraków 1002, 1900, 1904. Lud X, s. 98, 352. - recenzja, Materiały Towarzystwa "Poiska Sztuka Stosowana", zesz. V i VI. Kraków 1904 i 1905. Lud XI, s. 108, 341. - recenzja, Głosy katoliokie. O przesądach i zabobonach. Lud X, s. 3,53. - recenzja, Petak Arthur, Grabschlriften aus Oesterreich. Lud X.. - - s. 367. recenzja, Witkiewicz Stan., Styl zakopiański. Z. 1. Pokój jadalny. Lud X, s. 463. recenzja, Lond2lID Józef, Bibliografia druków polskich w Księstwie Cieszyńskim od r 1716 do 1904. (2 ryc.). Cieszyn 1904. Lud XI, s. 109-111. 1075 recenzja,. Gregor Józef, Mapa Górnego Szląska z uwzględnieniem stosunków językowych. Mikołajów 1904. Lud XI, s. 343. - recenzja, Dónaj Herman, Kolędy górnośląskie czyli opis zwyczaj i ludowych w czasiJe Bożego Narodzenia oraz32 starych kolęd górnośląskich Z melodiami zeibranych 2l ust ludu. Lud XXV, s. 1~110. , - recenzja, Gatzka Paweł, Zbiór starych górnośląskich pieśni ludowych z nutami według dr med. Rogera. Lud XXV'I s. 110--111. - recenzja, Dolina Jan, Pieśni ludowe Górnego śląska z melodiami. Lud XXV, s. Ul - recenzja, Aus dem Beuthener Lande. Heimatkundliche Beilage der Oberschlesischen Zeitung. I Jahrgang 1924 - Bytom. Lud XXV, s. lU-113. Ulaszyn Henryk. Bronisław Grabowski,Ą nektrolog. Lud VII, s. 238-24'S. - OdJpowiedrź: p. Stanisławowi Eljasz-Radzikowskemu. Lud XII, s.. t95. ~-.~ - (Polemika). Druga' i óstatnia odpowiedź p. Stanisławowi EljaszRadziroowskiemu z powodu Jego "Obrony", rozpoczynaj·ącej się od słów: "Sprawa dość dawna". Lud XliI, s. 7'0-74. - recenzja, Prace filologiczne. Lud VII, s. 95. - recenzja, Materiały antropologicZlllo,archeologiczne i etnograficzne (tom I-IV). Lud VII, s. 22,1---.224. - recenzja, Sprawozdania komisji językowej Akademii Umiejętno- ści (tomy s. 2.24-226. - - - - - - I-IV). Lud VII, - recenzja, (Gargas ZY'gtnunt), Materiały do ukraińsko-ruskoi etno_ logii. Lud VII, s. 3G'ł'--33a. recenzja" Dropiowski Wł., Pierwsze ślady zajęcia się twórczością ludową w literaturze polskiej XIX w. Lud VIII; s. 89-00. recenzja, Jaworskij J. A, Oczerki po istorit russkoj narodnoj sliowiesnosti. Lud VITI; s. 90--91. recenzja, Vestnik slovanske starozitnosti, tom l, 1901. Lud VIII, s. 91-92. recenzja, Zdziarski Stanislaw, Na Babią Górę. Lud VIII, s. 9495. - - - - recenzja, Jaworskij J. A, K istoril halicko-russkich koliadok. Lud VIU, s. 210. recenzja, Światowid tom I, 1899. Lud VIII, s. 210-211. Światowid tom II 1900. Lud VII, s. 320-322. Światowid tom III, s. 439-440. Światowid. Lud IX, s. 195. recenzja, Zdziarski Stanisław, Gruzya Gruzini. Lud VIII; s. 2'14" recenzja, Grabski Stanisław, Słowacy. Lud VIII, s. ~2. recenzja, Pamiętniki T'Owarzystwa Tatrza;ńskiego 1001 tom XXII. LucI VIII, s. 322-32.'3. recenzja, Radyserb Wjela Jan, Metaforiske Hrona. Lud XII, s. 338. v Vrtel S., roeeen2lia,Cesky lid. R. XIX, N,r 1--8. Lud ~, s. 230. - recenzja, Gryf R. IiI z. I-VIII. Lud XVI, s. 415-417. Vakarelski Chr., Etnografia bułgarska po 1944 roku. Lud X,XXNI, g. 4000---4(}7. w W.r recenzja, Janiewicz Orest, K woprosu o proszłom goroda Czernigowa. Lud XVI, s. 413. W. Józef. Garncarstwo w KclJaczyeach. Lud XI, s. 196--197. .' Walewska M., Sprawozdanie z prac nad uporządkowaniem archiwum PTL. Lud XXXIx, s. 536. Waligórśki A., Gleboznawstwo pierwotne. Rozpoznanie i wybór gleb pod uprawę wśród nilockich Luo. Lud XXXIX, s. 181-2.27. - recenzja, Raymond Firth, Malay Fishermen: Their Peassant Eco68' nomy. London 1946. Kegan Paul s.12+354. Lud XXXIX, s. 345-438. Warchalowski Jerzy, Wzory haftów polskich. Lud X, s. 229. Wasilewski Leon, Najnowsze przyczynki do polskiej mapografii etniczno-językowej. Lud; XVII, s. 251-258. Wasilkowski Eustachy, Rozeta w zdobnictwie ludowem. Lud XXVI, s. 81. Wasylewski Stanislaw, W sprawie wampiryzmu. Lud XIII, s. 291298. �1076 t077 - Pieśń o zołnierzu tułaczu. Lud XVI, s. 247-2518: - Strzelec czarownik w Łukowie w r. 1840. Lud XXXIII, s. 35-37. - Jak się śpiewało Tadeusza. Lud X:XxIII, s. 37-38. - recenzja, Lament chłopski na pany. Wyd. J. Kallenbach. Lud XVI, s. 109. Wawrzeniecki Marian, Dwa procesy o czary z 1684 r. Lud XXIV, s. 1170_17~. - Przyczynek do procesów o czary. Lud XXIV, s. 173. - Szkoła Magii w Krakowie. Lud XXVii, s. 69-'-70. -.:: Rytuał picia. Lud XXVI, s. 70. - Jak konstruowano u nas stos do palenia czarownic. Lud XXVI, s. 711. - Namaszczanie się czarownic. Lud XXVI, s. ,7.2. - "PaŁamarka". Lud XXVI, s. 83. - Szczęsny Jastrzębowski. Lud XXIX, s. 177. Wewiórski Jan, Pieśń lirnika 'o Kamieńcu Podolskim. Lud IX, s. 177. Windakiewicz Stanislaw, Pieśni i erotyki popularne z XVII w. Lud X, s. 193. Windakiewiczówna H., Ballady Mickiewicza wśród ludu. Lud VIII, s. 1~. - Czaty. Lud VIU. s. 4. ~ Switezianka. Lud VIII, s. 4. - Pieśni ludowe z Dobczyc. Lud VOil, s. 4{)8-'4!r7. - Wiersze Olbrychta Ka·rmanowskiego, Jerzego Schlichtinga i inne z "Wirydarza Poetyckiego" zachowane w tradycji ustnej + teksty. Lud XIII, s. 299--<304. Windakiewiczowa A., recenzja, Juszkiewicz Antoni. Melodie ludowe litewskie. Lud VIII, s. 324~ 329. Rawicz- Witanowski Michal, kwestionariusz Q Kaziimierzu-królu "chłopków". Lud VI, s. 198. - Podania o śpiącym wojsku. Lud IX, s. 293. - Ze starego manuskryptu. Lud XIII, s. 333-33'7. .... - recenzja, Ba5tr.zykowski Aleks .. Monogra:fiia historyczna parafii Jankowice Kościelne Sandomiei·skie. Lud XXVIII, s. 248--249. Witek Jan, "Zwodzenia", zagadki, facecye u dzieci ludu. Lud, V, s. 45-50. Witort Jan, Ludność polska w gub. K.Qwieńskiej. Lud l,. s. 256-262. - Godła 'rodowe chłopów archangiel:skich. Lud II, s. 5-9. - Autor nieznany ,nadesłał Witort Jan, Bajka o dziesięciu braciach. Lu<t II, s. 46-5'3. - Jus primae noctis. Lud II, s. 97115. - Przyczynek do historyi przesądów (Rozstrzelanie cholery na Syberii w 1892 r.). Lud II, s. 195~197. - Przeżytki starożytnego światopoglądu u Białorusinów. Lud II. s. 210. - Przyczynek do artykułu: "Gwiazdy i grzyby w wierzeniach ludu". Lud li, s. 277. - Przyczynek do dziejów rodziny (Lewirat). Lud 11, s. 292-304. - Kilka słów o świekrostwie. Lud II, s. 305-308. - Kucja na LitwiE!. Lud III, s. 1-6. - Zarysy prawa zwyczajowego ludu litewskiego. (Wstęp. Rozdz. 1. - Prawo familijne. Rozdz.' 4) Lud III, s 97---'121,193~4" 293-313. Witort Jan, zarys prawa zwyczajowego ludu litewskiego. (Rozdz. 2. Prawo rzeczowe - Rozdz. 4. Prawo zwyczajowe karne). Lud !IV, s.1-30, 119-150, 239-256,359-3811. - Przyczynek do przeżytków kulturalnych. (Pismo ol:razowe). Lud Ill. s. 135. - Etnografia i najnowsze studya na literaturą. Lud III, s. 213-,224. - Polemika z powodu "Uwag do artykułu J. Witorta »Kucya na Litwie«". Lud III, s. 384-385. - Odpowiedź ks. W. za·oorskiemu. Lud IV, s. 353-358. -Ze stepów Azyi Srodkowej. (Szkic etnograficzny). Lud V, s. 1~20, 105---.120. - "Kunigowanie» na Litwie. Lud V, s. 78--7.9. - Statystyka a etnografia. Lud y. s. 201-204. _ Przyczynki kulturalne. (Przeżytki kultu wody i kamieni). Lud V, s. 204i--206. _ Filozofia pierwotna. (Animizm). Lud VI, s. !7-26, 113"""';126, 225245, 3'2:1-<331.Lud VII, s. 1-219. Zamówienie s. 21. od sądu. Lud VlII., - Opowiadanie z Poniewieża. Lud VIII, s. 405-408. Lud IX, s. 172. - recenzja. Ateneum tom LXXXIII i LXXXIV za rok 1896. Lud III, 368-370. Ateneum, 1897. Lud IV, s. 446-449. Ateneum z roku .1898 -1899. Lud VI, s. 206-213, 405410. - recenzja, Prawda za rok 1896. Lud nI, s. 37lQ-374. Witowt W., Leki ludowe (pow. radzyńskiego). Lud XII, s. 264-267. - Z przysłów kujawskich. Lud XVI, s. 96. - Bugaj. Lud XVII, s. 72-74. Wolkov T., Poszukiwania. VI. Nowonarodzone dzieci ·(kształt głowy). Lud I, s. 96, Wozaczyńska Antonina, Stan badań w zakresie etnografii muzycznej w Polsce. Lud XXXVII, s. 466470. Wyslouchowa M., Przyczynki do opisów wsi Wisły w Cieszyńskiem. Lud 11, s. 126-141. - Z ust górala zakopiańskiego. Lud VII, s. 181...,.192. z Z. C., Poszukiwania. IV. Wiara w znaczenie' i moc imion chrzestnych. Lud I, s. 143-14'4. Z. F., Swińskiebagno, Lud X. s. 97. Z. St., Z nad Buga. {Szkic etnograficzny). Lud lU, s. 7--46. Zalewski A., Przyczynki dl) Hagady. Lud VIII, s. 2{)2~204. Zalewski Stefan, Bajki i opowiadania z okolicy Krzeszowic. Lud VIII, s. 1ij1~198. Zawiliński Roman, Sprostowanie. Lud IV" s. 454. Przy,czynek do twórczości ludu myślenickiego. Lud V, s. 258-264. Zborowski Juliusz, Nazwy krów w 'XVIII wieku. Lud XXI, s. 56 -60. - �1D79 1078 Pieśń o Napoleonie. Lud XXI, s. 60. - Kronika etnograficzna z Podhala. Lud XXI, s. 77-80. - Zapiski z powiatu limanowskiego. Lud XXI, s. 214--219. - Przezwiska górali powiatu nowotarskiego. Lud XXI, s. 219-22.7. - Opowieść o synu Napoleona na Podhalu. Lud XXV, s. 98. - Pieśń o standrechcie i Proćpakowej bandzie w roku 17195.(przy_ czynek do dziejów zbójnictwa w Żywieckiem). Lud XXVIII, s. 7193. - Ludność góralska w powiatach limanowskim i nowotarskim w r. 1813. Lud XXVIII, s. 214-2.25. - Przy(:zynki do zwyczajów na Boże Narodzenie na Podhalu. Lud XXIX, S. 95. - Drobne notatki z Podhala. Lud XXX, s. 192~200. - Powstanie węgierskie w pi€Śniach góralskich. (Tekst: Na wysokim wirsku ... ) Lud XXX, s. 200.-202. -,.. Ludoznawcze przyczynki z góral. sz.czyzny. Lud XXX'!, s. 65-9!2. - Nowe przyczynki z góralszczyzny. .Lud XXXIII, s. 3'1--3'5. - O zapomnianej twórczości Żegoty Paulego. Lud XXXII, s. 77-78. - Odszukanie teki ,podhalańskiej Oskara Kolberga. Lud XXXVI, s.402-403. - recenzja, Murczyński St., Muzyka podhalańska. Lud XXXI, s. 146 -148. -' recenzja, Wierchy t. X. Lud XXXl, s. 149-1511. ZbOTowski M., Dwie małoruskie wersye lenorowe. Lud IX, s. 87. ZbOTowski Juliusz, Pierwiastek ludowy w poezyj A. Mickiewicza. Lud IV, s. :U-60, 150-173, 256-274, 381-401. (Dokończenie). Lud V, s. 21-45. ZdziaTski - Stanislaw, Wstęp dlo artykułu "Przyczynki do etnografii tatrzańskich górali>.. Lud V, s. 1200--121. Sobótka w Korsyce. Lud V, s. 2'69 -2.7'0. - Dwa' moty'wy bajeczki Q pastuszku. Lud V, s. 274--275. - Z ziemi pagórków leśnych, z zie_ mi łąk zielonych. Lud VI, s. 400 ---4101. - - - - - - - W sprawie baśni lenorowych. Lud VIl, s. 218. ' Przyczynki· do ha,śni lenorowych. Lud VIII, s. 198>----200. Klemens Koehler. Lud VII, s. 340. Polemika (St. 'Zdz'iaI"ski contra Z. GIoger). Lud VIIl, s. 336. Ludowy waryant komedyi BarykL Lud :X, s. 3'33. Ludowość w poezji polskiej XLX wieku. Lud X, s. 374. recenzja, P'oIivka Georg, Seit welcher Zeit werden die Greise nicht meh[' ,getotet? Lud V, s. 88. recenzja, Kijewskaja Starina 1898. Tom 62-63. Lud V" s. 189-191. recenzja, Asmus F .. Knoop O., Sagen und Erzahlungen aus dem Kreise Kolberg - Karlin. Kolberg H198. Lud V, s. 193'-1,95. ·recenzja, Strzetel!Ska - Grynbergowa, Staromie}skie, ziemia i lud_ ność. Lud VI, s. 199-200. recenzja, BaygerJan Aleksander, Powiat trembowelski. Lud VI, s. 200-201. Stanislaw, recenzja, Żegota Pauli Cyganie w Galicji. Lud VI, S. 304--305. recenzja, List niebieski, List Pana Jezusa Nazareńskiego, króla Juckiego. Sen Przenajświętszej Panny. Lud VI, s. 307-309. recenzja, Ramułt Stefan, statystyka ludnośCi kaszubskiej. Lud VI, s. 31()...-,311. recenzja, Matuszewski Ignacy, Dya'beł w poezji. Lud VI, s. 311 --313. recenzja, Ciszewski Stanisław, Bajka o Midasowych uszach. Lud VI, s. 3197'--3'98. recenzja, Kolessa Aleks,ander, Ukraińska rytmika ludowa w poezyach Bohdana Zaleskiego.· Lud VII, s. 227~2:2<8. recenzja, Księg·a pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. I-II. Lud VII, s. 228--.230. recenzja, Klechdy czyli baśnie ludu polskiego na Śląsku. Lud VIl, s. 230~231. recenzja, Sozonowicz J., K woprosu o zapadncim wlijanii na sławjanskuju i russkuju poezioju... Lud VII, s. 2:n-233·. recenzja, Federowski M., Lud białoruski na Rusi litewskiej., t. II. Lud VIII, s. 211-213. Lud oX, s. 2:27. .recenzja, Gloger Z., Obrzęd weselny polski z pieśniami i przemówieniami. Lud VIII, s. 213. recenzja, Goldstein H., Przyczynki do "księgiprzysłJÓW» S. Adaiberga I-III. Lud VIlI, s. 213. recenzja, Wisła, 1901, tom XV. Lud VIII, s. 425-427. Wisła 1902, Zdzia.rski - - - - - - - - - - tom XVI. Lud IX, s. 297. Wisła, 1903. Lud X, s. 345. recenzja, Windakiewicz SL, Teatr ludlowy w dawnej- Polsce. Lud VIII, s. 431-432. recenzja, Udzłela Seweryn, Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego. Lud VIII, s. ~32--435. - recenzja, Cerny Adolf, Isioty mityczne Serbów łużyckich. Lud VIII, s. 436'-436. - recenzja, Wjela Radyserb J., IPi'isłowa a pi'isłowne hroncka a wusłowa Hornojołuziskich Serbów. Lud IX, s. 96. - recenzja, Bruckner Aleksander, Z dziejów języka polskiego. Lud IX, s. 197. _ recenzja, Vestnik slovanske filologie a starozitnosti, tom II. Lud _ IX, s. 198. recenzja, Kawczyński Maksymilian, Folklor a historya literatury. Lud IX, s. 300. recenzja, Schreiber W., Małżeństwo i jego dzieje. Lud IX, s. 303. _ recenzja" Bruckner Aleksander, Literatu,r.a religijna w Po'lsce średniowiecznej. Lud Ix', s. 413. _ recenzja, Szuchiewicz Wł., Huculszczyzna. Lud IX, s. 415. -.recenzja, Polivka GeOl'g, Slavische Sagen vom Wechselbalg. _ Lud IX, s. 417. recenzja., SŁawianowiedienije w 1901 godu. Lud IX, s. 42<1. _ recenzja, Karłowicz J., O człowieku pierwotnym. Lud X, s. 107. - recenzja, Bruckner Aleksander, Starożytna Litwa: ludy i bogi. Szkice historyczne i mitologiczne. Lud X. s. 111. _ �1080 1081 StanislaU?, recenzja, Matyas Karol, "Z życia Cyganów" "Boski policyon". Lud X, s. 228. - recenzja, Hnatiuk Wł., "Ruski oseli w Bac ZJe]" "Słowak i czy Rusyny" - "Rusyny priasziwskoi epaa'chii i ich howory" , "Uhroruski duchowni wioszi" - "Lirnyki". Lud X, s. 31Y9, - recenzja, Polivka Dżuro, "Paralele narodnim pripovijetkama u Strohalovu iborniku. II. Lud X, s. 364, - recenzja, Bolivka Jerzy, Zu der Erzahlung von der undakbaren Gattin, Berlin 1'903.Lud XI, s. Ill, - recenzja, Polivka Jerzy. Pohadkoslovne studil, Praga 1904. Lud :XI, s, 435-43,9, Zdziarski Flora, Projekt i uzasadnienie skorowidzów do wydawnictw etnograficznych Akademii Umiejętności. Lud XXVIII, Zienkiewiczowa s. 1-16. Znamierowska-Priifferowa Maria, p. Muzeum Etnograficz- Priifferowa, ne U. S. B. w Wilnie i jego przyszłość '(5 rycin jednobarwnych). - Lud XXXI, s. 1-11. Rybołówstwo w okolicach - skienik. Lud XXXII, s. 21-35, Paski w okoHcach Druskienik. Lud XXXII, Zwolakiewicz Dru- s. 35-309. Henryk, Pauli, Przyczynek do etnografii tatrzańskich górali. Lud V, s. 120-I::ł1. Żmigrodzki Ukraina. Michal Lud II, s. ~1- 329. _ Kongres - odczyty - Folklorystów w Paryżu, 1900 r, Lud VIII, s, 78-39. Historya pierwotnej religii. Dwa na kongresie Folklory- stów w Paryżu s. 2,86---299. 1900. Lud VII, Szemat tablicy przedstawionej archeologic:lcnej na kongresach w Krakowie i Paryżu 1900 r. Lud VII, s. 2'39. s. 661. - O megalitach w Europie. Lud VII, s. 2:99--302. - Totemizm, Lud XV, s. 9----'19. Żurowski O, M., recenzja, Kaindl. Reimund Fryderyk, Rozprawy odnoszące się do etnografii Bukowiny i wschodniej Galicji. Lud IV, s. 95'-100. - recenzja, Kaindl Raimund Fryderyk, Ethnographische Streifzuge in den Ostkarpathen. Wiedeń 1898. Lud V, s. 185. Żyranik Bogdan, Przeciwieństwo bóstwa drzewa i 'bóstwa kamienia, w wyobrażeniach ludowych. Lud rxxXII, s. &2-170, WYKAZ INSTYTUCYJ AKADEMIE, INSTYTUCJE, American Acad. of Arts and Sciences. VI. 319. NAUKOWYCH 182. Akademia Krakowska ści. Nauk, p. Akad. Umiejętno- - Lubrańskiego" XV. 200. Nauk Artystycznych, XXXIX. 9. Nauk w Petersburgu, XXXVI. _ 95, 97. Nauk w Pradze, VII. 234. Nauk w za'grzebiu, XXXIX. 160. "Nauk Z. S. R. R., .XXXVIII. 343. Polska Akademia Umiejętności:- XXVII. p. Akademia Umiejętności w Krakowie. - Umiejętnośąt w Krakowie, III, 273; IV. 62, 335, 3'36, 405; VI. 223 320, 325; VII. 236; VIII. 193.. 324; X. 126; XIII, 56, 149; XVII. f»l; XXI. 53, 57, 98; XXII. 137; XXIII. 147; .XXV. 50; XXVI, 13tl; XXVln tl, 12; XXXV. 11, ~'9;. 3'2. 35; XXXVI. 37, 39, 45, 48, 74; XXXVIII. 318. 319; XXXIX. 102, 416, 5019, - Vied a Umeni. XXXIX. 427. - Wszechzwiązkowa Akademia Nauk, XXXIX. 12. Biblioteka Jagiellońska, III. 225; .xVI. 3!8; XXXV. 42. - Narodowa, XXXVI. 22. _ Pawlikowskich, XIII. 68. ~ Pwbliczna w Petersburgu., X.XXVI 100; XXXVIII. 560. TOWARZYSTWA I INSTYTUCJE Amer. Academ. of Arts and Sciences, VI. 3109, Amer. Anthrop, Assoc., XXXVHf. 33'5. Anthropos Institut, XXXIX, 485. Bund fur Schwyzer Dutch., XXXIX. NAUKOWE 453, 470-478; XXXVIII. 470; 614-622; XXXIX. 165. Del' Verein Deutsch-Schweizeri:scher Bienenfreunde, XXXIX. 509. Fińskie Towarzystwo Sta,rożytności, XXXVII. 4319. Bureau of Ethnologie., IV. 238. Centralny Instytut Kultury. ..XXXIX. 400, 461; XXXVII. 406, 462-'46tl, Genossenschaft Schweizer Heimatwerke, XXX rX. 513, 514 . Geographisch Commerziele ~sellschaft, XXXlX. 509. 476, 480, 482., 484. Ceska Spolecn. nauk., Geographisch Etnographische schaft in Basel, XXXIX. 519. III, 290; V. 199. cercle liJnguistique de Prage, XXXVII. 314. Ciba Aktien GeselLschaft, XXXIX. MUZEA I TOWARZYSTWA Bułgarska - S,P. Walerian Batko, Lud XXXVIII, ż Żegota Cesarska Akademia Umiejętności w Petersburgu, VII. 236, Fińska Akademia Umiejętności, XXXVII. 439 .. Akademia Górnicza, XXXVI. 378. - Historh Sztuki, XXXIX, 9. - Jugoslav. Akad. Znanosti i umj. IV. 237; VIII. 293, - Jugosław Akad. Nauk Sztuk, XXXVII. 427. 509. Qommision Internationale des Arts et Traditions Popula,ires, XXXVI. GeseIl509, GeselIschaf f. Schwiezerische Theaterkultur. GeseIlschaft f. Forderung Kunst Deutsche Wissenschaft u. Literatur, III. 387. Heimatschutz Trachtenvereinigung, XX.XIX. 5H. �1082 1083 Histol'isch. Gesellscha.ft im Warteland, XXXIX. 2.76. Hrvat. Airch. Drustwo u Za.grebu, IV. 238. Instytut Antropologiczny Uniw. Rzym. XXXVII. 361. - Antr-opologiczny Uniw. Neapol.. X.XXVIII. 361. - Anthropos Institut, XXXIX. oW5. - Badania Sztuk.i LudQwej, XXXVII 462, 4172;XXXIx.. 460. - Badawczy, XXXIX. 9. ~ Bałtycki, XXXVI. 7, 12, 403; XXXVU. 450, 4172, 4189. - Carnegie ~XXXVIII. 400. - Etnograficzny im. MikłuchoMaiklaja, XXXIX. 419, 607., 625, 628. - Etnologiczny, XXXV. 7,6. - FiJmowy, XXXIX. 341. - Folklorystyczny" XXXVII. 42.6, 4139. - Geograficzny, XXXIX. 3. - Hungarystyczny, XXXIX. 3~5. - im. Miklucho- Makłaja, XXXIX, 27. - Jafetycki, XX.XIX.. 3. - MazurskL Naukowy Naukowy OddZltalu Orjental., Północy, - Sewera, XXXIx' 4. p. Instytut Północy. Słowiański w Pradze, XXiX.. 264; 'XXXI. 159; XXXVI. 6. - - XXXVII. 421. Zydowski, XXX. 271. judaistycz., XXX. 233. Nauk Społ., ,XXXIX. 9. XXVI. 117. XXXIX 4. Służby Społecznej, XXXVII. 453. Smithsonian Institut, IV. 347; V. 293; VI. 215, 221, 319; VIII. 223; XXXVIII. 401, 407. Śląski, XXXVI. 404, 405; XXXVII -M-3,456, 477; XXXVIII. 340, 342. Volkspolitisches Instit., XXXVII. 236,266. Współpracy Intelektualnej, XXXVI.7. - Zach'Odnio Słow .., XXXVII. 473, 474. Instytucje etnograficzne, XXXIX. 625. Kasa im. Mianowskiego, 1. 19,22; XXIV. 44, 46, 47. ;I·~ . .. ' ," '~If~:' ,. o" ",.'';l" ,~:j,,,' ';,', 'I" '?i~' ,:';:~~~;; ;. "",~:ł}:' MUZEA Muzej Slovens,ke Spole~nost w Turc. sv. Martinie, III. 388. Muzeum Akademii Nauk Z.S.R.R. XXXIX. 3, 4, 33. - A!kademii Umiejętności w Krak., XXI.66. - Alpejskie, XXXIX. 497. - Antropologii i Etnografii im. Piotra Wielk., XVIII. 228; XXXIX.7. - Baskijskie, XXXIX, 472. - Bazylea Gewerbe Museum, XXXIX. 492. - Bawarskie, XIV. 343. - Bernisches Historisches Museum. XXXIX. 4196,'507. Bi:shop Museum, XXXVII. 3763'1.6. Bośni i Herz.egowiny, XXXVII. 430. - Brytyjskie, XXII. 47, 46; XXXVII 289. - Budapeszteńskie, XXV. 106. - Bytomskie, XXXVIII. 449, 493. - Czartoryskich, III. 263, 266. ~ Etnograficzne, II. 30; X 322-327, 332, 338, 419, 420; XVIII. 227; ::t~ .• XXI. 29, 33, 34, 37, 33, 42, 4'3, 00; XXII. 85, 121, 122.,126; XXV. 103; XXVII. 181; XXVIII. 210; XXIX. 178, 182, 190, 192, 198; XXX. 175, 235, 2146, 266,. 2170; XXXI. 2, 32, 164, 173; XXXIV. 87; XXXV. 7, 20, 29; XXXVI. 7, 225., 226, 230, 237, '371-313; XXXVII. 407, 421, 4241 425, 430, 431; XXXIX. 348. - Etnograficzne papieSklie, XXVI. 135. - Etnologiczne, XXI. 200. - Fedorowicza, VI. 306. - Finlandzkie, XXXV. 36; XXXVII. 439. ~ fUr Volkerkunde w Dreźnie, XXV. 127. _ fiirVolkerkunde und Schweiz. Mus. fUr Volkskunde, XXXIX. 482. - fUr VOlkerkunde w Hamburgu, _ XXXIV. '11, 91, 185. fUr VOlkerkunde w Wiedniu, _ _ -, _ _ _ XXXIV. 84, 86. _ Frankfurckie, XXXIV. 76. _ Hamburskie, XXV. 106. _ Historii religii A.N. Z.S.R,R., XXXIX. 3, 33. - Historyczne, XXXV. 36. _ Histor. .archeolog., XXXIV. - _ _ im. Szewczenki, XXXIV. 83, 91; XXXVI. 481. Kaszubskie, XXXVII. 410. , Kostromskie, XXV. 127. Kirajowe w Kamieńcu, XXXIV. 91. Krajowe w Szczecinie, XXXIX. 464. Krajoznawcze, XXI. 37; XXXIV. 114. Kralośtwi Ceskeho, X. 239. Kultur Ludowych, XXXVII. 412. Kunstgewerbe Museum Zurich, XXXIX.495. Kurpiowskie, XXX. 243; XXXI. 174; XXXIII. 141; XXXVII, 412; XXXIX. 292, 3·75,37:6. Landesmuseum w Zurichu, XXXIX. 494, 495. Literackie w Moskwie, XXXIX, 9. Lotaryńskie, XXXIX. 472. Luibels'kie, xxx.. 23'5; XXXVII. 472; XXXVIII. 4490-4'54. Ludoznawcze, XXIX. 177; XXXVI 418,316, 392. MazurS'kie, XXXVII, 419. Narodnopisne Cesko Slov., XXII. 140 Na.;odowe, X. 119, 239; XII. 121; XVI. 422, '4l23; XXI. 40, 417, oW, 2'62; XXX,. 2'35; XXXV. 29, 37, 192, 194; XXXIX. 468. _ Narodowe Chorwackie, XXII. 141>. _ Narodowe stan. Zjedn. XXXVIII. _ 90, 122. _ Histor. etnogra.f., XXXV. 36. - Histor. i etnograf. NormandiH, XXXIX. 472. _ im. Baranieckiego, XXI. 40, 51 -54. - im. Dzieduszyckich, I. 63; VIII. 17.1; X. 115; XVI. 278; XXI. 4046, 49, 64; XXIX. 178; XXXIV.83. - im. Majewskiego Er., XXII. 155. - im. Matejki, XXXVII. 410. - im. Ossolińskich, XIII. 7'8. 3'75. _ Narodowe w Krakowie, XXI. 40, 47,48. _ Narodowe Węgierskie, III. 388. _ Narodów Z.S.R.R" XXXIX. 33. - Naturhistorisches Museum, XXXIV. 70. - Nordiska Museet, XXXVI. 326. - Norsk Folken, XXXVI. 333. �1085 1084 - Olsztyńskie, XXXVIII. 448. Pigorini, XXXVII. 360. Pocztowe w Bernie, XXXIX. 497. Podolskie, XXIX. 209; XXX. 268. Polskie w Rappe~swille, XXXIX. 501. - Post Museum w Bernie, XXXIX. 497. Poznańskie, XXXVII. 2:44; XXXVIII. 448. ProwincjonaIne, XXXIX. 470. Przemysłowe, XXL270; XXII. 121; XXIII. 148, 1516;XXX. 175; 235; XXXV. 1'5, 1'93. Przemysłowe w Bazylei, XXXIX. - - 4!92i - Szczecińskie, XxrXVII. 411; XXXVIII. 448; 'XXXIX. 494, - Sztuk i Tradycji ludowo w Paryżu, XXXVI. 318. - Szwajcarskie, XXXIX. 490. - Śląskie, xxrx. 129; XXX. 156, 183; 'XXXI.67, 165; XXXIV. ~66; XXXVIII. 43e. - Świętokrzyskie, XXXVII. 410. - Tatrzańskie.. XXI. ~, 31, 7"8-80; XXVI. 142; XXVIII. 108, 109; XXXI. . 174; . XXXVI. 393; XXXVIII. 449. -.:....Techniczno-przemysł., XXXV. 29, 3·6. 493. - Przemysłowe w Chrudzinie, III. 3:86. - Przemysłu Artyst. ·,XXI. 40, 46, 4i7; XXXIV. 83; XXXV. 192, 194, - Przemysłu artyst w Zurichu, XXXIX'. 4'95. - Przemysłu i Rolnictwa, XVI. 4i20; XXI. 42, 7'6; XXXVI. 27. - Raetisch Museum, XXXIX. 501. - Regionalne, XXVII. 149, 151., 172; XXIX. 191, 209; XXXI. 1,64; XXXV. 17'2; XXXVI. 3'18, 32'1, 325..,328. - Retyokie Museum, XXXl!X. 501. -;' Schlo.ssmuseum w Berlinie, lXXXIV. 76. - Schweizerisches Alpin Museum, XXXIX. 497. - Skandynawskie, XXI. 37; XXVII. 15'1. - Skansenowskie, XXVII. 151; XXXI. 10; XXXV. 16, 34, 168; XXXVI. 333; XXXVII. 406, 407, 412; XXXIX. 501. - Słowackie, II. '80. - Starożytności w Łowiczu, 'XXI. 253. - - - - -' - - - St. Army Medical Museum, VIII. 205. U. St. N,atiolloal Museum, VIII. 205; XXXVI. 27. w Aquilei, XXXVII. 130. w Bazylei, XXXVIU. -re6. w Belgradzie, XXXVII. 4i31. w Białogl'odzie, XXXVII. 411. w Burgdorfie. XXXVIII. 466. w Cambridge, XXXVII. 381. w Cassel, XXXIV. 79. w Chorzowie, XXXVIII. 444. Częstochowie. XX,XVII. 412; XXXVIII. 4148. w Derłowie, XXXVIII. 448. w Friedbergu, XXXIV. 76. w Gdańsku, XXXVIII. 448. w Glilwicach, XXXVII. 443; XXXVIII. 44'9. w Grudziądzu, XXXVIII. 448. w Jarosł:awiu, XXXIX. 447. w Karlsruhe, XXXIV. 76. w Katowicach, XXXVIII. 439, w Kielcach, XXXVIII. 448. w Kopenhadze; XXI. 38. w Krakowie, XXI. 22, 31, 4{), 49, 52, 65; 'XXXIV. 265; XXXV. s.. 14, 15, 29, 30, 37; XX,xVII. 160, U. 22:2.\295, 444, 445, 473; XXXVIII. 449. .-: w Lublanie, XiXX 160. - w Łodzi, XXXVIII. 448; XXXIX. 448. - w Łomży, XX.XIX. 352. - w Międzyrzeczu, XXXVII. 416, 417; XXXVIII. 448. - w Moskwie, XVII. 167. - w Neuchątel, XXXIX. 498. - w Olsztynku, XXXVII. 415. - w Ołomuńcu, II. 35. - w Opalu, XXXVIII. 449. - w Rabce, XXXVIII. 449. - w Radomiu, 'XXXVIII. 448. - w Rapperswilu, XXI. 53; XXXVIII. 4450----447.450. - - - - - - w Rzeszowie, XXXVII. 4'58; XXXVIII. 449; XXXIX. 445-447. w Salem, XXXVII. 381. w San Martino, XXXVII. 425. w SkopIu, XXXVII. 431, 436. w Słupsku, XXX.VIII. 448. w Szafuzie, XXXVIII. 466. w Tarnowie, ,xxXIX;. 444. w Tivoli, XXXVII. 361. w Toruniu, XXXVII. 455; XXXVIII. 432, 433, 436-438, 448; XXXIX. 45l>-461. w Trewilrze, XXXIV. 76. w Wałbrzychu, XXXVII. 410. w Wilnie, XXXVII. 459. - w Warszawie, XI.40, 41; XXXIV. 265; XXXVI. 7; XXXVIII.448. - w Włodoawkui XXXVIII. 448• - w Wrocławiu, XXX.VIII. 449. - w zagrzebiu, XXXIV. 8'7. - w Zakopanem, XXXVIII. 449. - w Zamościu, XX.XVIII. 449. - w Zurichu, 'XXXIX. 493, 494. - we Florencji, XXXVII. 422. - Wi'elkopolskie, XXIX. 177; XXX. 170, 235. - wojskowo medycyny st. Zjedn., VIII. 205. - wołyńskie, XXXV. 185 Muzeum zaszeregowane, XXXIX. 468, 4169. Muzeum Zemedelskie w Bratysławie, XXx.. 182. - Ziemi Bytomskiej, XXXVII. 410. - Ziemi Zbąsk~ej, XX.XVII. 412., - Ziemi Żywieckiej, XXV. 2'9, 36. - Żydowskie we Wrocławiu, XXX. 23,5. - Żytomierskie, XXXIV. 90., 112.' Musee des Arts et Traditions Populaires, XXXIX. 467. - de I'Homme, XXXIX.468. - de Valere, XXXIX. 000. - de Vieux Lozanne, XXXIX. 500. _ Ethnogra,fique de la ville de Geneve, X:XXIX. 499. - H~rique de NeuchateL XXXI. 468. TOWARZYSTW A . Towarzystwo, Historii i Starożytności rosyjskich, XXXVI. 9. - Historii we Lwowie, XXXVI. 6. - im. Kopernika, V. 286. - im. Szewczenki, VI. 320; VII. 236; X. 359: 360; XXVI. 118; XXXVI. 101. - Krajoznawcze, XXIU. 148; , XXVII. 17'6; XXXVI.49; XXXIX. 460. -.:. Król.-Czeskie Tow. Nauk., IV. 116; VI. 319. - Literackie im Ad. Mickiewicza, XXXVI. 6. �1086 1087 - Literatury fińskiej, XXXVII.434, 439. -,. Ludoznawczel IV. Hn-106, 117, 342, 345, 34B: 451, 452; V. 89-91; VI. 1-6, 373-375, 383; VIII. 418; XII. 110; XXXVI. 9'--11., 33 -411, 43, 45-49, 54, 50, 61, 64. 65; 10,. 72, 719,81-83, 85-87, 412415. pt. P a l s k i e T a war z ystwo Ludoznawcze od 1945 r. - Ludoznawcze Bułgarskie,XXXVI. 406, 407. - Ludoznawcze Fińskie, XXXVII. 440. - Ludoznawcze Szwajcarskie, :XlI. 268; XXXVIII. 467; XXXIX, 508. - Ludoznawcze Węgierskie, XXIII. 168. - Miłośników HistoriD i zabytków Krakowa, X. 1206;XXXIX. 590. - Miłośników Przyrbdy., XVII. 190. - Muzealna S10venska Spolecnost, V. 240. - Naukowe we Lwowie, XXVI.115; XXXVI. 43. - Naukowe Warszawskie, X_XXVI. 27. Polskre Towarz. Językoznawcze, XXVI. 117. - Towarz. Ludoznawcze, !p. Towa1"z. Ludoznawcze, XXXVII. 446, 476, 478, 484; XXXVllI. 353, 450, 4:53464; XXXiIX. 460, 464, 609, 610, 611, 625. - Towarz. Orjentalistyczne, XXVI. 115; XXXVI. 27. Societe du Folk'lore Walion, III. 388. Schweizer. Gesellschaft f. Anthropol., Ethno1. u. Urgeschichte, XXXIX. 509. - Trachtenverein, XXXIX. 517. - Troppen Inst~tut, XXXIX. 486. Szwajcarski Związek Chłopski, :X.X.."TIX.514. Szwajcarskie Towa,rz. Ludozn.a,wcze, XXXIX. 502. The American Folk-Lore Society, IXXXIX. Tow. Prehistoryczne, XXXVI.6, ~74. - Przyjaciół Ossolineum, XXXVI.6. - PrZJyjaciół Nauk w Lulblinie, iXIXVI. 1'38; XXXVI. 370. - Przyja'ciół Nauk w Poznaniu; IV. H6; V. 200. - Przyjaciół Nauk w Przemyślu. 'XXV.141. - Przyjaciół Nauk w Warszawie, XXXVI. 94; XXXIX. 262. - Brzyjaciół Starożytności Czeskich III. 289. Towarzystwo szowskiej, l1owarzystwo XXXVIII. Reg~onalne Ziemi RzeXXXVII. 41'8. Socjalne Lond., 309. WYKAZ ILUSTRACYJ, MAP, RYCIN I TABLIC Anioł i antychryst, drzewor .., 'XXXVIII. 275. Bachleda Marcin, fot., XVI. 398. Bańki ze słomy, XVII. 132 fig. 1 i 2 schemat. Bazyliszek, drzewor., XXXVIII. 247. Beczka do robienia masła., XXXV. 93, ryc. 16. Belek przy dachu sztychowym, 'XXIX. 29, ryc. 63. Berbenyc'a, XXXV. 95, ryc. 17. Berwiński Ryszard Wincenty, XXXVII. 151, wg drzeworytu. I ~. Betełew, x..."'CXV.96, ryc. 18 A, ryc. 18 C, 18 D, 18 E, 18 F'l 18 G, 1&H. Bieda z nędzą, drzewor.,XXXIX.344. Bieguniec, sieć do bródkI, XXXI. 40, ryc. 4B.elenie płótna, miedzior., XXXIX. 327. Biesiada czarownic, sztych, XXXVIII. 249. Bodnarka, XXXV. 112,.ryc. 52. Boruta w starej wierl)bie, litogr., XXXIX. 348. Boże drzewkQ, (Artemisia Abrotanum), drzewor., XXXIX. 316. Braj., XXXV. f11, TYC. 23. Brama w Karłow~e na Huculszczyznie, XXIV. 143, tabl. I, ryc. Brama zagrody seklerskiej, XV. 202, 313. Brama z dasZJkiem w Jurgowie, XIV. 362. Brony" XXXI. 4, ry'c. 2. Bróg, drzewor., Xx..."'aX. 309. Bruclik góralski z Istebnej, XXXVI. 235, ryc. 2c. Bucz na ryby, XXXIl. 31, ryc. 3. Budynek gospodarczy,,, XXXVII. 194, tabl. II, ryc. 8. Bunt, XXIX. 30, ryc. 65. Bursztyn, jak powstaje, drzewor., ,XXXVII • .296. - o węższym końcu. używany do leczenia oczu, ,XXXIX. 300, ryc. 5, nr 29. Bursztyniarz, spod Myszyńca, XXXIX. 332, ryc. 7. - XXXIX, 3'61.l ryc. 1. Buszmen, z ,plemienia (A)in. XXXVII. 80, ryc. 4. - z płdn. zach. Afryki, XXXVIII. 70, ryc. 1. Buszmeni przed pontokiem, XXXVII. 81.) ryc. 5. -, ze szczepu Bakalahari, XXXVII. 82, ryc. 6. -, ze .I1ZczepuNaron, XXXVII. 84, tryc.7. Buszmen wchwiliJ wymawiania mlasku wargowego, XXXVUI.65. Bykl "babl~l" rasa radowiecka. XXXV. 719,ryc. 2. ----lIrasy .szwajocaTskiej, XXXV. 80, ryc. 3. - rasy mieszanej, ,XXXV. 00, ryc.4. Bylica, (Artemisa Vulgaris), drzewor,_ 'XXXVIII. 262. Ceramika hueulska, na Wystawie Etnograf. we Lwowie, XI. 421. Cerkiew drewniana wOrawie, ,XVI[. 3. Charaktery przeciw morowemu powietrzu, drzewor. ludowy,. XXXVlII. 266. Chata bielona u .góry, część dolna malowana niebiesko, szczyt pokryty grzebieniem, DlŻurów, XXXIV. 147'1ryc. 4. - kaszubska, XXXIX. 247, ryc. 23. - kurpiowska, XXXIX, 247, ryc.22. - kultury ceramiki malowanej, XX!X:Vl. 2,91.1tab1. I, ryc. 1. - kultury ceramiki sznurowej, XXXVI. 291, tab1. L ryc. 2. - kultUiry ceramiki siwej, XiXjXVI. 297, tab1. 5, ryc. 2.,3. - kultury łużyckiej, XXXVI. 200, tab1. II, ryc. 1.1 2. - kultury łużyckiej, XXXVI. 294, tabl. III, ryc. 1 i 2; XXXIX .. 265, ryc. 6. tab1. III, ryc. 1 i 2. XXXIX. 265, ryc. 6. - kultury lipickiej, XXXVI. 297, tabl. IV,\ ryc. l. - kultury wenedzkiej, XXXVI. 295, tab!. IV. �L088 - z okresu wczesnohistorycznego, XXXVI. 299, tabI. VI., ryc, 1, 2. Chaty w XVI w., drzewor., XXXIX. 3'31. Chata góralska, VI. 178... ryc. - łowicka, XXIX. 183, - malowana w pary, XXXIII. 105, Q·YC. 5. - w Łękach. XI. 406. w Piekielniku, XI. 330. - w Piotrkowie p. Lublin, XXIX. 189. - wiejska na podmurów.ce, II. 134. - wnętrze, XXXI.II. 1M, ryc. 11. Chlew na nierogaCiznę, ,XXXIV, 145, ryc. 2. Chłop z Potu~zyny w k'ożuchu, XVI.27<7Chłopcy z gwiazdą w Przecławiu. XlXV. 61, ryc. 1.s. Chodzenie z niedżwiedrz:iem. i kozą, drzewor., XXXVIII. 242. Chołośnie, krój, XXXVII. 217, tabl. IV. ryc. 3. Chrapki, czuk()ckie, XXV. 2, ryc, 8. - eskimoskie., XXV. 3, ryc. 10. - huculskie p. Raky, XXV. 5, ryc. 16. - koriackie, XXV. 3, II'Y'C. 9. - 'rumuńskie, XXV. 5, ryc. 17. - z delty Woł~i, XXV. 3, ryc, 11. - z Michałowa Starego, XXV. ryc. 14. , - z nad Narwi, XXV. 4, ryc. 12, 13. - z Siemienia1 XXV. 5, ryc. 15, Cichowiczowa Helena, f()t., XXLX. 176. Ciszewski Stanisław, fot, XXIX. 174. Cyganie, drzewor., Xx.,XVIII. 263. Czajka, XXJXH. 33. Czapka., barania w XV w., XXXVIII. 2S5. - batorówka, XXVIII. 171, ryc. k,l. 1089 - kuczma, XXXVIII. 172,'ryc. a-e. kowadło, XXVII.!. 17'l. g, h. męska w krakowskim, XVI. 227,' H-pn. - rogatywka, XXVIII. 171, ryc, i, j. -', - rozłupa, XXVIII. 171, ryc. b, 172, 1-3. ~ ślachmyca, XXV1II. 17'1, ryc, d, e, f. - staroświecka w lu'oortowskim, X!XI:X. 80. Czarna msza, XXJEVII. 306, wg drzewor, Czarownice jadące na diable, sztych XXXVIII. 264. Czart, wypędzony z człowieka, drzewor., x.,'CXVII.. 291. Czółno na Niemnie, XXXII, 33, ryc. 5. Cztery bestie, drzewo r., XXXVII, 28'1. Czwórka, drzewor., XXXVII, 300. Dach krokwiowy, XXLX, 27, 'ryc. 5i3; XXVII. 199, tabI. III. ryc. 3. - na stolce, Xx.,'CVI'L 199. ta'b!. Ul, ryc. 4, - sztychowy, XXIX. 30, ryc. 65. - z balkonem, XXXVII. 194, tab!. II. ryc. 6. - z koszyczkiem i pazdurem, XXXVII. 1i94~taibI, II, ryc, 5. Delfin, drzewor., XXXVIII. 252. Deszcz kamienisty i ognisty, drzewor., XXXVIII~ 239. Diaber skrzydlaty, drzewor., iX.XXVIII. 273. Dijnyc'a (dojnica).; XXXV. 123, ryc. 69. Dolina Wisły, iI., II. 127. Dom modlitwy muzuhnański, XXXI. 112, ryc. l, 1'16, ryc. 4. - podcieniowy w pow. Rawa. Xl. 109, Dom w czasie budowy, XXXVIII. 194, tab!. II, ryc. 9. - z wyżką w Piekielniku, ryc. XXXIX. 434. Dyl drewniany do wiercenia otworów w bursztynie, XXXIX. 379, ryc. 4, nr 18. Drzwi, biegunowe, XXIX. 41, ryc.98. - cerkiewki, XVII. 8, ryc. - dworku, XI. 333, - gontowe, XIV. 364, ryc. - góralskie, VI. 177, ryc. - kościelne, XI. 335, ryc. - podwójne chlewu, XIV. 364, ryc. - przy szopie. XIV. '3'63,ryc. 10 i 11. - śpiehlerza, XXXIII. tabI. IV. ryc. 4. Dworek w Giżyeach p. Kalisz, XI. 334. Dzbanki z Sądeezyzny, X. 428. Dziergniee, XXXIII. 136, ryc. 1. Dziewczyna z wiadrami, XVI. 2'67. Dziki mąż, drzewor., XiXiXI:X.321. Dziw morski, drzewor., XXXIX.324. Dzwon na kuropatwy, miedzior., XXXIX. 3'26. Dzwonek gliniany, II. 217, iI. - loretański drzewor., XXXVII. 285. Dzwonica cerkiewna w Stynawie WyŻI1ej, XVII. 10. Elbelan, ;XXXVH. 119, ryc. 8. Facjat prosty, XXIX. 32, ryc. 73. - promienisty, XXIX. 33, ryc. 74 i 75. - wklęsły, XXIX. 314,ryc. 76 i 7'7. tylny z drzwiczkami, XXIX. 35, ,ryc. 78. - wycięcia ozdobne, XXIX. 35, ryc. 81, str. 36, ryc. 82 i 83. Faj'ka bursztynowa, ryc., XXXIX. 392. 69 Lud - Tom XL Figurki z szopki, x.,'CXI. 55. ryc, V -IX. Folusz, XXXIV. 151, tabl. nI, rye.5. Fragment osady kultury łużyckiej z chatą słupową, XXXIX. 267, ryc. 7. Futryna okienna, XXIX. 20, ryc. 40. Gadej.a Tomasz, fot., XVI. po stron. 64. Gagatek, drzewo!'., XXXVII. 200. Galar na Wiśle, miedzior., XXXIX. 322. Gazda ze starego Bystrego, Xl. 77. Gazda podegrodzki, XXXVI. 259. Gaż·dzina ze Starego Bystrego, strój głowy, XI. 78. Głowae, XXIX. 37, ryc. 86; XXIX. 381 ryc. 91; XXIX. 39, ryc. 92, Gont, ryc. XXXVII. 199. Gospodarz w płaszczu ty;pu śląskiego, XXXVI. 243, ryc. 4. Górale pytace od Łącka, XXXVI. 267. Górnik, drzewor., XXXVIII. 260. Grabcie, (grabie) do grzebania w ziemi bursztyn'odiajnej., XXXIX. 363 ,ryc. 2, nr 10. Gra:bie drewn., x.."CXVI.284, ryc. 2. Grządka do wieszania uhrań, XXIX. 48, ryc. a9. Gunia, XXXVI. 237, ryc. 3e. Gurmana - sukmana z Moszezenicy, X. 17·5. - z przodu, z tyłu, rozłożona, X. 176, 177; XXXVI. 237, ryc. c. Guz1k bursztynowy, ryc., Xx.,'<IX. 392. Gwiazdy, drzewor., XXXIX. 343. Haft., szlaczek do fartuszka, V. tab!. I; VI. tabI. VIII. - róg chustki, V. tabl. :II; VI. tabl. V, VII; X. 188. - róg fartuszka, V tab!. III. !; �1091 1090 - szyjka do koszuli, V. tabl, IV; VI. tabl. VI. - kołnierz koszuli, XII. 114. Haft na gurmanie, ,X. 178-180. - na koszuli X. 171, ryc. 1-3. - na poduszce, XII. 115. - na spodniach, koszuli, X. 173. - opoczyński, XXIV. 132., ryc. 10. Hafty kolorowe opoczyń., XXIV. 136, rys. 14, 15. - krzyżykowe opoczyńskie, XXIV. 133. 134. 135, rys. 11, 12, 13. Haft motywy na spodniach góral., XXXVI. 271. - z laj:byka męskiego, XXXVII.2'17, tab!. IV, ryc. 6. Hak, na którym osadzone są drzwi, XXl,X. 40, ryc. 96. Hanka Krochmaluczka z Hołubicy .. XVI. 271. Holowanie ~odzi, miedzior., XXXIX. 323. Iglice do wyrobu sieci, XXXrI. 43. ryc. 6. Jasła; do karmienia owiec w zimie, XXXIV. H~l, tabl. Ul. ryc. 3. Jednoróg, drzewor., XXXIX. 3()8. Jeleń z krzyżem, drzewor. XXXVIII. 2'68. Jupa lubartowska, XXIX. 83. Jurta w zimie, XXXVII. 110, ryc. 4. - wewnątrz, XXXVII. 113, ryc. 5. -:- przekrój podłużny, przekrój poziomy, XXXVII. 116, ryc. 6 i 7. Kadłub na żródle, X,X,XIV. 151, tabl. HI, ryc. 4. Kadź, do kwaszenia skór, XXXI.l13. ryc. 2. Kaftan męski z okolic Krakowa, , XXXVI. .23'5,ryc. 2a. .:..:... męski ze wsi Dobra p. Limanowa, XXXVI. 235, ryc. 2b. - męski z boku, z tyłu, X. 181. Kalenica, XXIX. 39, ryc. 93. Kalina Antoni, fot., XII. 107. Kałyman, XXXVII.' 106, ryc. 2. - wewnątrz, XXXVII. 107, ryc. 3. Kamier}. smoczy, drzewor., XXXVII. 282. - żabi, drzewor., XXXVII. 287. Kamizela i pas z Podegrodz,ia, xxiv. 107, ryc. 1. Kamizelka góralska, X. 174. Kapelusz męski w krakowskim, XVI. 229. Kapelusze plecione, XXVUI. 175. ryc. 45a, b, c, d, e; XXVIII. 177, ryc. 46a, b, c, d; 182, ryc. 48a, b, c, d, e, f, g, h. - kawalerskie.,' ze słomy, XXVIII. 181, ryc. 47, a. - z psiarki, xXVIII. 181, ,ryc. 47b, c, d. Kapliczka z Poronina .. XI 110. - murowana z Jarzębiny na Spiżu, XI. 166. - murowana z Hopgartu na Spiżu, XI. 1.67. - murowana z Sadku na Spiżu, XI. 167. - murowana z Nowej Lubowni na Spiżu, XI. 168. - murowana z Kezmarku na Spiżu', Xl. 169. - na murze z Jurgowa, XIV. 367. - koło Brzostówki woj. Lubelskie XXIX. 91. Karabuszka, XXXV. 00, ryc. 27. Kartka z dzieła Codex Byzantinus, X.266. - z elementarza dla dzieci hotentockich, XXXVIII. 75. Karykatury ludowe Stolarskiego Błażeja, XXXVIII. 269. Kaszubki, rys. Dan. Chodowieckieg'o, X...•. "{XVIII. 267. Kij próbny do poszukiwania bursztynu, XX,.XIX 363, ryc. 2, nr 6. Kijanki drewn., XXXVI. 284, ryc. 9a i 9b. Kleć tatarska, drzewor., XXXVIII. 272. Klepki drewniane, XXXVI. 284, ryc. 14a. Klepki i dno wiadra wczesnohistor. , XXXVI. 284, ryc. 12. Kleszczki drewniane, XXXVI. 284, ryc. Ha. _ drewniane współcz., XX.XVI. 284 ryc. 14b. Klitoczka z dógami, XXXV. 113, ryc. 61. Klamki, XXIX. 43, ryc. 105, 107. Klucz drewniany, XXIXA5, ryc.113. _ żelazny, XXXVI. 284, ryc. 3. Kłódka, ryc. XXXVII. 199. Koszerka, XXXV. 96, ryc. H~A, 19B. . Kobyłka, przyrząd do obróbki skóry XJXIX.I. 115, ryc. 3. Kohucik, aplikacja, XXXVII. 217, ta·bil. IV. ryc. 7. Kołatka" iI., II 217. Koto, promienisto-szprychowe, (ułamek.) X,XlXVI. 284, ryc, 10. _ tarczowate przedhist., XXXVI. 303, ryc. 2. Kołtun, sztych, X,.XXl X. 3'15. Kołyska na biegunach, X,XXIII.lOO, ryS. 6, tabl. III. _ wisząca, XXXIII. 100, ryc. Ba. Komin na chacie w Karłowie i Widynowie, XXXIV. 143, tab!. 1. ;~ ., ryc. 2. Komora z podcieniem, XXXIV. 147. Konstrukcje chaty, schemat, XVI. 366. - ślegowa kleci tatarskiej, XXXVIII. 272. Koń rasy huculskiej, Xx"'{V. 82, ryc. 6. Kopystka, XXXV. 98, ryc. 25. Korale bursztynowe, ryc., XXXIX. 390. Koromesło XXXV. 115, ryc. 65. Korowód sobótkowy, drzewor., x:x,XIX. 3f49. Kosa, XXXV. 81, ryc. 9. Kosz na rY'by otwarty, XXXII. 33, ryc.7. - na ryby zamykany-, XXXlI. 33, ryc. 8. Kosze używane do płókania błota bursztynowego, XXXIX. 363, ryc. 2, nr 13.' Koszera z szałasami dla cieląt, X'XXV. 114, ryc. 63. _. i zawatra, XXXV. 101" ryc. 34. Ko'sznica, XXXIV. 143, ryc. 5. - XXXIV. 150, ryc. 6. _ XXXIV. 151, ryc. tab!. 3, ryc. 2. Koszule męskie, kJrój, X.XXVII. 217, tatbl. IV, ryc. 2. Kościół drewniany, XXXV. 169, ryc. l, _ drewniany w Dzierzbriiku p. Kalisz, XI. 332. _ drewniany w Korzennej, x,I. 414. _ drewniany w Sękowej .., XI. 415. Kożuch, z Łęk, przód i plecy, Xl. 408. Krikwa, X,X'XVII. 199, ryc. Krokodylej drzewor., XXXVIII.251. Krokwie, XXIX. 28, ryc. 61; XXIX. 29, ryc. 62, 64; XXIX. 30, ryc. 66, 67; XXIX. 31, ryc. 68, 69, 70, 71; XXIX. 39, ryc. 92. Krowa rasy mieszanej, X,X:XV. 81, . ryc. 5. Kruh, XXXV, 98, ryc. 25. KrLlżo~{ podstawka drewn., 98, ryc. 26. XXXV. �!: , l~'., I i.·1· I .' 1092 1093 Krzesiwa żelazne, XX X VI. 284, ryc. 4a, b, c, d'l e, f. Krzyziak, XXIX.. 4, ryc. 4, 5. - XXIX. 39.. ryc. 93·, 94, 95. Krzyż z krępaku na Spiżu. X,r. 159. Krzyżyki magiczne, fotogr., XXXlX 339. Kuchnia czarownicy, rys. ołówkiem Ociepki Teofila, XXXVIII. 276. Kulka na ptak, XXXI. 25, 'ryc. 4. Kuna i k~oda; miniat., XXX.LX. 299 Kurnik, XXXi V. 143, ryc. 4. . Kuźba, Ci, huc.), przyrząd do zawieszania kotła, X XXV. 109: ryc. 52 i ryc. a3. Kuźniki uboże, drzewor., XXXVII L 261. Lajbyk, krój, XXXV£!. 217. tab!. IV., ryc. 5. Lew i słoń, drzewor., XXXIX. 306 Lewiatan. drzewor., XXXVII. 302 . Lis w stępicy, drzewor., XX.XVII. 2~3. List z nieba, reprodukcja. XXXIX. 313. Listewka do okna z wyżłobieniami XXIX. 23, ryc. <t7-49. ' - do zatykania szpar w facjacie, XXIX. 35, ryc. 79. Lu!l)czyk, drzewor., XX.X.IX. 300. Ludzie z długimi uszyma, drzewor., XXXIX. 294. Łata, ryc. XXXVII. 199. Ława z Podegrodzia,. X. 424. Łodzie rybackie, XXXI. 30, ryc. 3. Lopata do chleba, XXXIV. 284, ryc. 5. - do poszukiwanLa bun:ztynu, XXXIX. 363, .yc. 2 nr 3. Łowienie ptaków na lep. dr;:ewor., XXXVII. 301. - na poły, drzewor., XXXVIII. 245. • -- na sidła podrywane, drzewor., . XXXVII. 302. Łowy na słonie, drzewor., XIXXIX. 341. Łóżko składane, XIV. 359. Łuk Mordwinów drzewor .xXXVIII 236.' " Łyżka próbna do poszukiwania bur sztynu, XXXIX. 363, ryc. 2 nr 9~ Łyżkaj, XXXV. 97, ryc. 21. Łyżnik rzeŹJbiony z Zakopanego. XI. 1M. . - z Jurgowa, XIV. 366. Łzy Matki Boskiej, (Kręczynka jesienna), Spirantes Spkalis, XXXVII .. 307. Magnes drzewor., XXXVII. 288. Maj, ił., XI. 6B: Malowanki z pow. Dąbrowa, XII. 11B, 119, 1.20. na piecu w Zalipiu, XII. 121. Malowidła wapnem na wrotach drzwiach w pow. Gorlice. XX.XIII. 106, tabl. IV. ryc. l-lh. Mandragora, x,. 267, 269, 2'H. - samiec, samica, drzewor., XXXIX 304, 305. Mapa, zasięgu ~tępy mechanicznej., X.XXIV. 247. - zasięgu dawnych stęp, XXXIV. 249, 25~, 253. - syntetyczna róz...c"Yych odmian stępy w Polsce, XX:XIV. po s. 264. - rozmieszczenia budynków drewnianych i glino'bitnych na wsi, XXXIX, 246, ryc. 21. - rozmieszczenia typów konstrukcji drewnianych ścian, XXXIX. 248, ryc. 24. - rozmieszczenia pokrycia dachowego, .xx....•UX. 249, ryc. 25. - terenów bursztynowych, XXXIX. 265, ryc. 3. - zalesień w Polsce. XXXIX. 245, ryc. 20. _. zasięgu haftów opoczyńskich, XXIV. 130, ryc. 9. Mapka l. Wykaz miejscowości polskich góralszczyzny, :x1XXV. 229. - 2. Ubiory lud. na pograniczu góral. krakowskim, XXXVI. 245. 3. Granice góralszczyzny polskiej, XXXVI 249. - 4. Zasięgu grup etnicznych i typów stroju, XXXVI. po s. 272. - deformacji wsi łańcuchówki, .xXXIX. 231, ryc. 2. - miast posiadających muzea etnograficzne, XXXVI. 391. rozpowszechnienia naczyń pierścieniowatych od czasów najdawniejszych dQ okresu wędrówki ludów, .xXXIV. 1'34. _. rozprzestrzenienia naczyń pierścien~owatych od okresu wędrówki ludów do czasów najnowszych, ,XXXIV. 13,5. _ rozmieszczenia osadnictwa na równinach, XXX VII. 232, ryc. 3. _ ,rozmieszczenia osi€d1i w krajobrazie wyżynnym, XXXlX. 233, ryc.4. Ruś szlachtowska i jej sąsiedztwo, XXX.VI. 163, ryc, l. _ Biała Woda p. N. Targ, XXXVII, _ _ 183, ryc. 3. Jaworki p. N. Targ, XXXVII. 178, ryc. 2. _ rekonstrukcja pierwotnego podziału gruntów w Białej Wodzie. XXXVII. 185, ryc. 4. _ zasięgu świerka, linia Tornquista rubież antrogeograficzna, - XXXIX. 230, ryc. l. zwartość i rozproszenia osiedli w zależności od form terenowych w górach, XXXIX. 234, ryc. 5. Maść czarownicy. sztych, X XXVIII. 248. Maślnica, XXXV. 96, ryc. 18 B. Medaliony bursztynowe, XXXIX. 386, ryc. B nr 61-67. Medalion srebrny z dwoma osobami, XIV. 79. Międlenie lnu, drzewo!'.. XX:XIX. 29,1. Międlica, XXXI. 7, ryc. 4. Miotełka do mycia naezyń, XXXV. 99, ryc. 30. Miski z Sądeczyzny, :x. 427. Młocka... drzewor., XXXLX. 3i37. Młynek Stopki w Zakopanem, vr. 1'82, iI. Most drewniany w górach, V. 306. Motyka do poszukiwania bu.rsztynu, 'XXXIX. 363, ryc, 2 nr 7 i 8. Motyw farbiarski z zapaski druko-wanej, X.XXVII. 2l7.~ taihl. IV" ryc. 8. Myska, .xxXV. 98, ryc. 28. Myszy jedzą Popiela, drzewor., XXXIX.314, pożerają 'biskupa Hattona, drzew. XXXIX. 295, Naczynial do przyrządzania sera,. XXXV. 98, ryc. 24. - pierścieniowate, XXXIV. 9'5. tabL 1, ryc. 1-11. 1, ryc. 1-11; str. 99, tabl. 2,ryc. 1-12; str. 103, tabl. 3. ryc. 1-7; str. 107, tabI. 4, ryc. 1-11; str. 111, tab!. 5, ryc. 1-12; str. 115, tabl. 6, ryc. 1-11; str. 119, tabI. 7, ryc. 1-13; str. 123, tabl. 8, ryc. - 1-10. Nakładanie siana na XXXV. 87., ryc. 12. ostrewkę, �10,0 - Rymowane ImIOna z Ropczyc. Lud XlV, s. 182. - Ce~h tkacki w Ropczycach. Lud XIV, s. 277~286. - Szk'oła w Ropczycach. Lud XV, s. 295--301. Szczotka Stanislaw, Żywot zbójnicki Józefa Baczyńskiego zwanego Skawickim. Lud XXXIV., s. 1571710. - Materiały do dziejów zbójlnictwa w Żywiecczyźnie. Lud XXXV, s. 41-53. Szemlej Józef, Przyczynek do wielkopostnego pieczywa ludowego. Lud XXXIII, s. 27-31. Szuchiewicz, 1 ryc. "Raky" huculskie, do artykułu "Chrapki" Poniatowskiego Stal11isława. Lud XXV, s. 5. Szukiewicz Wojciech, Wydawnictwa Smithsonian Institution w Washingtonie. Lud VI, s. 215-218. - Muzeum W. Fiedorowicza w Miń. sku. Lud VI, s. 3'O~307. Szulc Stefan, Przeżytki w baśniach. Lud XVII, s. 40--59. Szulczewski J. W" Rośliny w mianownictwie, .przesądach i lecznictwie ludu wielkopolskiego. Lud XXXI, s. 93-100. Szyszkowski Wladysław, Pierwiastek ludowy w poezji polskiej XN i XVI w. Lud XIX, s. 1Q4:-152. XX, s. 161-214. Ślqski Boleslaw, Z legend, przysłów i piosnek flisackich. Lud XVI, s. 179----181. - Przyczynek do przysłów Adalberga. Lud XVl., s. 214. Zwierzeń i gwary ludu wodnego. Lud XVII, s. 74. 1071 - Z gwary i obyczajów ludu wodnego. Lud XVIII; s. 132-136. Ślqzak, recenzja, Orędownik językowy dla wychodżtwa polskiego w Ameryce 1906. Lud XIII, s. 165-166. Śliwina J. Wanda, Lud lubartowskL LudXXlOC., s. 78. Śliwiński Józef, Przygoda Szymka z dyabłem. Lud I'X, s. 175. Smiszko Marcjan,' Naczynia pierścieniowate. (8 tablic, 2 mapy). Lud XXiXJV, s. 67-141. Swiqtkowska Jadwiga $ka-Swiqtkowska (Chelmiń- J.), Sprawozda- nie z dzia'lalności Zakładu Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego. Lud XXXVII, s. 451--45'4. - Sprawozdanie z działalności Zakładu Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego 1945~1948. Lud XXXIX, s. 5144-549. Świdnicki Bronislaw, Korespondencja. Lud II, s. 271~280. - Opowiadanie o dyalble. Lud III, s. 152~154. - Przyczyna burzy i niektóre wyobrażenia ·reli:gijne. Lud V, s. 116~170. - Kartki korespondencyjne z widokami a ludoznawstwo. Lud VI, s. 3'96-397. Świerczyński Teofil, Służba. Lud X, s. 95. - Zmarły bierze cząstkę z' g~sp. Lud X. s. 97. Świeżański Ernest, SIady historyczne świekrostwa na Litwie itd. Lud IX, s. 86. - Z przeszłośCi ludoznawstwa polskiego. Dyalog pogrzebowy tzw. Kadłubka na cześć Kazimierza u - Z nad Wisłoka, rysy etnograficzne ze wSi Białobrzegi w pow. łańcuckim. Lud Vln, s. 24>5--257, 354-368. - Liczby 3 i 9 w mitach, wyobrażeniach, mistycznych praktykach. i w zwyczajach ludowych. Lud XI, s. 371-3'88. _ recenzja, Młynek L., 2a-rys pierwotnej religii Lachów na tle podań ludowych. Lud VII, s. 228. Sprawiedliwego. Lud IX, s. 129, 200, 321. Swieży Janusz, Sprawozdanie Oddziału Polskiego Tówarzystwa Ludoznawczego w Lublinie 1947 r. Lud XXXVIII, s. 459. Świętek Jan, Odpowiedź p. L. Młynkowi. Lud V, s. 101-104. - Sobótka. Lud V, s. 256-258. - Przyczynek do "Hagady" Lud V, s. 367-369. T Feliks, ·w nowo zbudowanym domu. Lud X, s. 452. - Kapliczk'f i krzyże przydrożne na Spiżu. Lud XI, s. 164-170. Taraniowa Helena, Opowiadania z pod Krakowa. Lud XI, s. ~12. Taszycki W., Diallektologioa Polska w w,tach 1915--19'30. Przegląd bibliograficzny. Lud XXX, s. 256-2'62. Tokarew S. A., Zagadnienie etnogenezy w etnografri. (SowetJskaja Etn(\gr. zesz. 3. 1949 - tłum. za zgodą atltora Malewska Z). L\ld XX'XlX, s. 65--113. ToZstow S. P., W. J. Lenin i aktualne zagadnIenia etnografii (w 25lecie zgonu) Sowetskaja Etnogr. zesz. 1. 19ot9.Wyd. AN ZSRR tłumaczyŁa za zgodą autora Malewtska Z. Lud XXXIX, s. 43---64. Treter Mieczysław, Przegląd treści dziesięciu roczników czasoprsma e~nogrąficznego pt. "Lud" (18951904). Lud XII, s. 1-50. _ "Redde quod debes" ("Urodzony Jan Dęboróg" WI. Syrokomli a wątek szwajcarskiej pieśni lud,owej). Lud XII, s. 268--270. Tarońi - _ - - _ _ _ - Typy ludowe Franciszka Tepy. Lud XViI.,s. 215'9----280. Zbiór szopek w bawairskiem muzeum narodowem w Mona,chium .. Lud XIV, s. 338-345. Znaczeni,e wyrazu "Soboty" w architekturze. Lud XVI, s. 285- 290. recenzja, Łopaciński! Hie,ronim, SIady powodzi u nas. Warszawa 1904 r. Lud Xl, s. 34>1-343. recenzja, Piechota Maria. O czci ludu do NajiŚwiętszej Maryi Panny. Lud XI,I, s. 85--86. recenzja, Udzfela Seweryn, Hafty ludu krakowskiego. Lud XJI, s. 190-'192. recenzja, Murko M., Zur Geschichte des volk.sti1mlichen Hauses bei Siidslaven. Lud XII, s. 2712-273. recenzja', Ogończyk St., Wszystko się poma'łu traci. Lud XII, s. 1'm>-274. recenzja, Ka~prowicz J" Bajki,. klechdy i baśnie. Lud XIII, s. 263. recenzja, Przestrz'elska Zygmun~· ta, Zwierzęta w kolędach, wróżbach i przesądach. Lud XIII,. s. 342. �1072 1073 recenzja. Mokłowscy Kazimierz i Tadeusz, Sprawozdanie z wycieczki odbytej kosztem komisyi w roku 1904 w celu badania sztuki ludowej. Lud XUI, s.342. recenzja, Bren:stej'n Michał, Krzy_ że i kapliczki żmudzkie. Materyały do sztuki ludowej na Litwie. Lud XIU, s. 344. recenzja, Giggi zanazzo. Novelle favole e leggende romanesche~ Lud XHI, s. 347. Treter Mieczysław, '- '- - kiej, Piotrkowskiej... Warszawskiej, części Siedleckiej i Luibelskej, Lud XVI, s. 412. - recenzja, Witanowski-Rawita Michał, Przewodnik po dawnem opactwie Cystersów w Sulejowie. Lud XVI, s. 4114. - recenzja., Wawr:reniecki M., Dr Włodzimierz Demetrykiewicz. zarys życia i prac. Lud XVI, s. 414. - recenzja, Gawełek Fr., Nowe Mu zeum w Krakowie. Lud XVlI~ s. 110, Tryszczyła Fr., Muszyna w powiecie Nowo-Sądeckim. Lud XIV .. s. 246--253. ' recenzja, Konig Edward, "Ahasvel', »der ewLge Jude«". Lud XV, s'. 15'1. '- recenzja, Ubiory ludu polskiego. 1. Krakowskie. Lud XVI, s. 222. recenzja, Sztuka stosowana, z. 13. Lud XVI, s. 226, z. 19. Lud XVII, s. 110. - recenzj1a; Kwartalnik litewski _ marzec uno. Lud XVII, s. 232. '- recenzja, Polkowski Fr., Krzyże na Li.twie. Lud XVI, 8.318. '- recenzja, Hadaczek K., Cmentarzysko ci'ałopalne koło Przeworska. 'Lud XNI. s. 3'22. '- recenzja, KoLberg Oskar, TarnÓw-Rzeszów. Materyały etnografi.czne. Uporządkował i wydał Seweryn Udziela. Lud XVI, s. 410. - recenzja, Wawrz~ni.ecki M., WiSpó.l'C1JeSnezewnętrzne strony życia ludu w ,guberniach: Kielec_ Maria, BagumLł Hoff stosunek do Oskara Kolberga. Lud XXXV:III, s. 200-308. Tuwanówna Janina, Kongres nauk antropologicznych i etnograficznych. Bruksela 15---;23 sierpnia 1946. Lud XXXVIII, s. 479. - Zarys organizacji muzeów we Francji ze specjalnym uwzględnieniem muzeów etnograficznych. Lud XXXIX, s. 467-483. - Kongres Towarzystwa Etnografii Francuskiej. Paryż 18-20.' VII. 1949. Lud XXXiIX. s. 604-605. Tync Bolesław, recenzja" Zeitschrift fUr oesterreich. Volkskunde, Wien 1904. Lud XI, s. 211. s. 96. Bajki i opowiadania ludu kowskiego: 1. Wędrówka po śmierci. - i jego - recen>zja, Stahel Ka'rol" Wspomnienia o Słucku. Gniezno 1905. Lud XI, s. 212-220. M., Gry i zabawy dzieci w Bośni. Lud V, s. 137-147. Przyczynki do medycyny ludowej. Lud XI, s. 3'94--401. Udziela - - - ! ! - - kra- 2. Djabeł i niedźwiedź. 3. Jak można pozyskać mleczność krów. 4. Dlaczego szewcy piją w niedziele i poniedziałki. Lud IV, s. 80--83. Turczynowicz u U. S. L., Illustracya polska (1901). Lud X, s. 4!58-400. Ul. W., Gościec - Kołtun. Lud X. Seweryn, Poszukiwania, I. Pług. Lud I, s. 188. Udziela - Strój świąteczny wieśniaka w Po_ degrodJziu. Lud XI, s. 195. - Od5zczekmanie obmowy, Lud Bajki i opowiadana ludu kraXl, s. 306. kowskiego. Lud VIU, s. 518--~il, - O potrzebie zestawienia i upoHagada. Lud IV, s. 200-299. rządkowania opowiada,ń ludoO miastach zapadłych, kościowych. Lud XI, s. 389-393, Łach, dzwonach i karczmach. Lud - Z Łęk • .(5 TYC.). Lud Xl, s, 406. V, s. 2W-l2~'5. -Budownictwo. 3 ryc Lud XI, Wzory ludowego haftu białego. s 4114-416. Lud V, s. 265---J266. - Z kronik kościelnych, I. KroniWzory haftu białego krakowka .w Milówce. Lud XXI, s. 153'skiego. Lud VI, tab!. V-V'III. 159. Cepy, Lud VII, s. 2'12-27'3. 1. Przemysł domowy. Lud XXI, Czy jest prawda na świecie. Lud s. 233-236, VIII, s. 16&--'170. - II. Opowieści o istotach nadprzyDożyyvocie w Jazowsku w powjecie nowo-sądeckim w XVIII wiel'odzonych. Lud XXI, s. 23'6-2137. - III. Nazwy topograficzne. Lud ku. Lud VIn, s. ~57-262. XXI, s. 237-;238. Dwie bajki ze Sławkowa w Kró- Ocieka, pow. Ropczyce. Lud lestwie Polskiem •. Lud ~X, s. 178. K. Potkański, Od redakcji. Lud XXIII., s. 127-146, X, s. 1-3. - Pasy wieśniaków polskich użyPoezya na wsi. Lud X, s. 39. wane w południowej części MaZ 'aktów i rozpraw sądowych. łopolski i na Sląsku Cieszyńskim. Lud X, s. 83, 214, <M4. ryc. 8. Lud XXIV, s. 104---127, Powołanie. Lud, s, .2.2:1. - Z Przesławia, 2 ryc. Lud XXV: Mureum Etnograficzne w Kra,s. 60-77. kowie. Lud x., s. 322. - l ryc. Chłopcy z gwiazdą w PrzeCygani. Lud X, s. 4'51. . cławiu do art. Z Przecławia. Lud XXV, s. 61. Odmiany wilków. Lud X, s, 452. - l ryc. Turoń w Przecławiu, do Sen i loterya. Lud X, s. 452. art. Z Przecławia. Lud XXV, s. 62. Słowo polskie 1904 Lud x., s. 453. 68 Lud - Tom XL - Kilka słów o strojach, budowlach, sprzętach i naczyniach w Sądeczyźnie. Lud X, s. 168, 299.\ 423. Szachy. Lud XI, s. 70. KUlka zapisków ze Starego Bystrego. 3 ryc. Lud XI, s. 7,6----81. CZarownica w8i.eprawiu. Lud XI, s. 192---,194. �1074 Udziela Seweryn, zabawki z roślin. Lud :xxvnr, s. 58-70. - Sprawozdanie z działalności Muzeum Etnograficzneg,o w Krakowie za ostatnie trzy lata 1927, 1928 i 1929. Lud XXIX, s. 190. - Rośliny w wierzeniach ludu krakowskiego. Lud XXX, s. 36--75. - recenzja, "Wisła". Miesięcznik geograf-etnograf. Tom X. Lud VI, s. 410-412. Tom XI, XII. Lud VII, s. 92-336. "Wisła" 1899. TOql XIII. Lud VIII, s. 87-89. "Wisła" 1900. Tom XIV. Lud VT I, s. 217-220. - recenzja, iBadura Wincenty, Chów drobiu i bydła oraz weterynarya ludowa w wioskach parafii Pobiedr i Krzęciu. Lud IX, s. 93. - recenzja, PoiskaJ 8z'tuka Stosowana. Materiały, zesz. I, IT, III, IV. Kraków 1002, 1900, 1904. Lud X, s. 98, 352. - recenzja, Materiały Towarzystwa "Poiska Sztuka Stosowana", zesz. V i VI. Kraków 1904 i 1905. Lud XI, s. 108, 341. - recenzja, Głosy katoliokie. O przesądach i zabobonach. Lud X, s. 3,53. - recenzja, Petak Arthur, Grabschlriften aus Oesterreich. Lud X.. - - s. 367. recenzja, Witkiewicz Stan., Styl zakopiański. Z. 1. Pokój jadalny. Lud X, s. 463. recenzja, Lond2lID Józef, Bibliografia druków polskich w Księstwie Cieszyńskim od r 1716 do 1904. (2 ryc.). Cieszyn 1904. Lud XI, s. 109-111. 1075 recenzja,. Gregor Józef, Mapa Górnego Szląska z uwzględnieniem stosunków językowych. Mikołajów 1904. Lud XI, s. 343. - recenzja, Dónaj Herman, Kolędy górnośląskie czyli opis zwyczaj i ludowych w czasiJe Bożego Narodzenia oraz32 starych kolęd górnośląskich Z melodiami zeibranych 2l ust ludu. Lud XXV, s. 1~110. , - recenzja, Gatzka Paweł, Zbiór starych górnośląskich pieśni ludowych z nutami według dr med. Rogera. Lud XXV'I s. 110--111. - recenzja, Dolina Jan, Pieśni ludowe Górnego śląska z melodiami. Lud XXV, s. Ul - recenzja, Aus dem Beuthener Lande. Heimatkundliche Beilage der Oberschlesischen Zeitung. I Jahrgang 1924 - Bytom. Lud XXV, s. lU-113. Ulaszyn Henryk. Bronisław Grabowski,Ą nektrolog. Lud VII, s. 238-24'S. - OdJpowiedrź: p. Stanisławowi Eljasz-Radzikowskemu. Lud XII, s.. t95. ~-.~ - (Polemika). Druga' i óstatnia odpowiedź p. Stanisławowi EljaszRadziroowskiemu z powodu Jego "Obrony", rozpoczynaj·ącej się od słów: "Sprawa dość dawna". Lud XliI, s. 7'0-74. - recenzja, Prace filologiczne. Lud VII, s. 95. - recenzja, Materiały antropologicZlllo,archeologiczne i etnograficzne (tom I-IV). Lud VII, s. 22,1---.224. - recenzja, Sprawozdania komisji językowej Akademii Umiejętno- ści (tomy s. 2.24-226. - - - - - - I-IV). Lud VII, - recenzja, (Gargas ZY'gtnunt), Materiały do ukraińsko-ruskoi etno_ logii. Lud VII, s. 3G'ł'--33a. recenzja" Dropiowski Wł., Pierwsze ślady zajęcia się twórczością ludową w literaturze polskiej XIX w. Lud VIII; s. 89-00. recenzja, Jaworskij J. A, Oczerki po istorit russkoj narodnoj sliowiesnosti. Lud VITI; s. 90--91. recenzja, Vestnik slovanske starozitnosti, tom l, 1901. Lud VIII, s. 91-92. recenzja, Zdziarski Stanislaw, Na Babią Górę. Lud VIII, s. 9495. - - - - recenzja, Jaworskij J. A, K istoril halicko-russkich koliadok. Lud VIU, s. 210. recenzja, Światowid tom I, 1899. Lud VIII, s. 210-211. Światowid tom II 1900. Lud VII, s. 320-322. Światowid tom III, s. 439-440. Światowid. Lud IX, s. 195. recenzja, Zdziarski Stanisław, Gruzya Gruzini. Lud VIII; s. 2'14" recenzja, Grabski Stanisław, Słowacy. Lud VIII, s. ~2. recenzja, Pamiętniki T'Owarzystwa Tatrza;ńskiego 1001 tom XXII. LucI VIII, s. 322-32.'3. recenzja, Radyserb Wjela Jan, Metaforiske Hrona. Lud XII, s. 338. v Vrtel S., roeeen2lia,Cesky lid. R. XIX, N,r 1--8. Lud ~, s. 230. - recenzja, Gryf R. IiI z. I-VIII. Lud XVI, s. 415-417. Vakarelski Chr., Etnografia bułgarska po 1944 roku. Lud X,XXNI, g. 4000---4(}7. w W.r recenzja, Janiewicz Orest, K woprosu o proszłom goroda Czernigowa. Lud XVI, s. 413. W. Józef. Garncarstwo w KclJaczyeach. Lud XI, s. 196--197. .' Walewska M., Sprawozdanie z prac nad uporządkowaniem archiwum PTL. Lud XXXIx, s. 536. Waligórśki A., Gleboznawstwo pierwotne. Rozpoznanie i wybór gleb pod uprawę wśród nilockich Luo. Lud XXXIX, s. 181-2.27. - recenzja, Raymond Firth, Malay Fishermen: Their Peassant Eco68' nomy. London 1946. Kegan Paul s.12+354. Lud XXXIX, s. 345-438. Warchalowski Jerzy, Wzory haftów polskich. Lud X, s. 229. Wasilewski Leon, Najnowsze przyczynki do polskiej mapografii etniczno-językowej. Lud; XVII, s. 251-258. Wasilkowski Eustachy, Rozeta w zdobnictwie ludowem. Lud XXVI, s. 81. Wasylewski Stanislaw, W sprawie wampiryzmu. Lud XIII, s. 291298. �1076 t077 - Pieśń o zołnierzu tułaczu. Lud XVI, s. 247-2518: - Strzelec czarownik w Łukowie w r. 1840. Lud XXXIII, s. 35-37. - Jak się śpiewało Tadeusza. Lud X:XxIII, s. 37-38. - recenzja, Lament chłopski na pany. Wyd. J. Kallenbach. Lud XVI, s. 109. Wawrzeniecki Marian, Dwa procesy o czary z 1684 r. Lud XXIV, s. 1170_17~. - Przyczynek do procesów o czary. Lud XXIV, s. 173. - Szkoła Magii w Krakowie. Lud XXVii, s. 69-'-70. -.:: Rytuał picia. Lud XXVI, s. 70. - Jak konstruowano u nas stos do palenia czarownic. Lud XXVI, s. 711. - Namaszczanie się czarownic. Lud XXVI, s. ,7.2. - "PaŁamarka". Lud XXVI, s. 83. - Szczęsny Jastrzębowski. Lud XXIX, s. 177. Wewiórski Jan, Pieśń lirnika 'o Kamieńcu Podolskim. Lud IX, s. 177. Windakiewicz Stanislaw, Pieśni i erotyki popularne z XVII w. Lud X, s. 193. Windakiewiczówna H., Ballady Mickiewicza wśród ludu. Lud VIII, s. 1~. - Czaty. Lud VIU. s. 4. ~ Switezianka. Lud VIII, s. 4. - Pieśni ludowe z Dobczyc. Lud VOil, s. 4{)8-'4!r7. - Wiersze Olbrychta Ka·rmanowskiego, Jerzego Schlichtinga i inne z "Wirydarza Poetyckiego" zachowane w tradycji ustnej + teksty. Lud XIII, s. 299--<304. Windakiewiczowa A., recenzja, Juszkiewicz Antoni. Melodie ludowe litewskie. Lud VIII, s. 324~ 329. Rawicz- Witanowski Michal, kwestionariusz Q Kaziimierzu-królu "chłopków". Lud VI, s. 198. - Podania o śpiącym wojsku. Lud IX, s. 293. - Ze starego manuskryptu. Lud XIII, s. 333-33'7. .... - recenzja, Ba5tr.zykowski Aleks .. Monogra:fiia historyczna parafii Jankowice Kościelne Sandomiei·skie. Lud XXVIII, s. 248--249. Witek Jan, "Zwodzenia", zagadki, facecye u dzieci ludu. Lud, V, s. 45-50. Witort Jan, Ludność polska w gub. K.Qwieńskiej. Lud l,. s. 256-262. - Godła 'rodowe chłopów archangiel:skich. Lud II, s. 5-9. - Autor nieznany ,nadesłał Witort Jan, Bajka o dziesięciu braciach. Lu<t II, s. 46-5'3. - Jus primae noctis. Lud II, s. 97115. - Przyczynek do historyi przesądów (Rozstrzelanie cholery na Syberii w 1892 r.). Lud II, s. 195~197. - Przeżytki starożytnego światopoglądu u Białorusinów. Lud II. s. 210. - Przyczynek do artykułu: "Gwiazdy i grzyby w wierzeniach ludu". Lud li, s. 277. - Przyczynek do dziejów rodziny (Lewirat). Lud 11, s. 292-304. - Kilka słów o świekrostwie. Lud II, s. 305-308. - Kucja na LitwiE!. Lud III, s. 1-6. - Zarysy prawa zwyczajowego ludu litewskiego. (Wstęp. Rozdz. 1. - Prawo familijne. Rozdz.' 4) Lud III, s 97---'121,193~4" 293-313. Witort Jan, zarys prawa zwyczajowego ludu litewskiego. (Rozdz. 2. Prawo rzeczowe - Rozdz. 4. Prawo zwyczajowe karne). Lud !IV, s.1-30, 119-150, 239-256,359-3811. - Przyczynek do przeżytków kulturalnych. (Pismo ol:razowe). Lud Ill. s. 135. - Etnografia i najnowsze studya na literaturą. Lud III, s. 213-,224. - Polemika z powodu "Uwag do artykułu J. Witorta »Kucya na Litwie«". Lud III, s. 384-385. - Odpowiedź ks. W. za·oorskiemu. Lud IV, s. 353-358. -Ze stepów Azyi Srodkowej. (Szkic etnograficzny). Lud V, s. 1~20, 105---.120. - "Kunigowanie» na Litwie. Lud V, s. 78--7.9. - Statystyka a etnografia. Lud y. s. 201-204. _ Przyczynki kulturalne. (Przeżytki kultu wody i kamieni). Lud V, s. 204i--206. _ Filozofia pierwotna. (Animizm). Lud VI, s. !7-26, 113"""';126, 225245, 3'2:1-<331.Lud VII, s. 1-219. Zamówienie s. 21. od sądu. Lud VlII., - Opowiadanie z Poniewieża. Lud VIII, s. 405-408. Lud IX, s. 172. - recenzja. Ateneum tom LXXXIII i LXXXIV za rok 1896. Lud III, 368-370. Ateneum, 1897. Lud IV, s. 446-449. Ateneum z roku .1898 -1899. Lud VI, s. 206-213, 405410. - recenzja, Prawda za rok 1896. Lud nI, s. 37lQ-374. Witowt W., Leki ludowe (pow. radzyńskiego). Lud XII, s. 264-267. - Z przysłów kujawskich. Lud XVI, s. 96. - Bugaj. Lud XVII, s. 72-74. Wolkov T., Poszukiwania. VI. Nowonarodzone dzieci ·(kształt głowy). Lud I, s. 96, Wozaczyńska Antonina, Stan badań w zakresie etnografii muzycznej w Polsce. Lud XXXVII, s. 466470. Wyslouchowa M., Przyczynki do opisów wsi Wisły w Cieszyńskiem. Lud 11, s. 126-141. - Z ust górala zakopiańskiego. Lud VII, s. 181...,.192. z Z. C., Poszukiwania. IV. Wiara w znaczenie' i moc imion chrzestnych. Lud I, s. 143-14'4. Z. F., Swińskiebagno, Lud X. s. 97. Z. St., Z nad Buga. {Szkic etnograficzny). Lud lU, s. 7--46. Zalewski A., Przyczynki dl) Hagady. Lud VIII, s. 2{)2~204. Zalewski Stefan, Bajki i opowiadania z okolicy Krzeszowic. Lud VIII, s. 1ij1~198. Zawiliński Roman, Sprostowanie. Lud IV" s. 454. Przy,czynek do twórczości ludu myślenickiego. Lud V, s. 258-264. Zborowski Juliusz, Nazwy krów w 'XVIII wieku. Lud XXI, s. 56 -60. - �1D79 1078 Pieśń o Napoleonie. Lud XXI, s. 60. - Kronika etnograficzna z Podhala. Lud XXI, s. 77-80. - Zapiski z powiatu limanowskiego. Lud XXI, s. 214--219. - Przezwiska górali powiatu nowotarskiego. Lud XXI, s. 219-22.7. - Opowieść o synu Napoleona na Podhalu. Lud XXV, s. 98. - Pieśń o standrechcie i Proćpakowej bandzie w roku 17195.(przy_ czynek do dziejów zbójnictwa w Żywieckiem). Lud XXVIII, s. 7193. - Ludność góralska w powiatach limanowskim i nowotarskim w r. 1813. Lud XXVIII, s. 214-2.25. - Przy(:zynki do zwyczajów na Boże Narodzenie na Podhalu. Lud XXIX, S. 95. - Drobne notatki z Podhala. Lud XXX, s. 192~200. - Powstanie węgierskie w pi€Śniach góralskich. (Tekst: Na wysokim wirsku ... ) Lud XXX, s. 200.-202. -,.. Ludoznawcze przyczynki z góral. sz.czyzny. Lud XXX'!, s. 65-9!2. - Nowe przyczynki z góralszczyzny. .Lud XXXIII, s. 3'1--3'5. - O zapomnianej twórczości Żegoty Paulego. Lud XXXII, s. 77-78. - Odszukanie teki ,podhalańskiej Oskara Kolberga. Lud XXXVI, s.402-403. - recenzja, Murczyński St., Muzyka podhalańska. Lud XXXI, s. 146 -148. -' recenzja, Wierchy t. X. Lud XXXl, s. 149-1511. ZbOTowski M., Dwie małoruskie wersye lenorowe. Lud IX, s. 87. ZbOTowski Juliusz, Pierwiastek ludowy w poezyj A. Mickiewicza. Lud IV, s. :U-60, 150-173, 256-274, 381-401. (Dokończenie). Lud V, s. 21-45. ZdziaTski - Stanislaw, Wstęp dlo artykułu "Przyczynki do etnografii tatrzańskich górali>.. Lud V, s. 1200--121. Sobótka w Korsyce. Lud V, s. 2'69 -2.7'0. - Dwa' moty'wy bajeczki Q pastuszku. Lud V, s. 274--275. - Z ziemi pagórków leśnych, z zie_ mi łąk zielonych. Lud VI, s. 400 ---4101. - - - - - - - W sprawie baśni lenorowych. Lud VIl, s. 218. ' Przyczynki· do ha,śni lenorowych. Lud VIII, s. 198>----200. Klemens Koehler. Lud VII, s. 340. Polemika (St. 'Zdz'iaI"ski contra Z. GIoger). Lud VIIl, s. 336. Ludowy waryant komedyi BarykL Lud :X, s. 3'33. Ludowość w poezji polskiej XLX wieku. Lud X, s. 374. recenzja, P'oIivka Georg, Seit welcher Zeit werden die Greise nicht meh[' ,getotet? Lud V, s. 88. recenzja, Kijewskaja Starina 1898. Tom 62-63. Lud V" s. 189-191. recenzja, Asmus F .. Knoop O., Sagen und Erzahlungen aus dem Kreise Kolberg - Karlin. Kolberg H198. Lud V, s. 193'-1,95. ·recenzja, Strzetel!Ska - Grynbergowa, Staromie}skie, ziemia i lud_ ność. Lud VI, s. 199-200. recenzja, BaygerJan Aleksander, Powiat trembowelski. Lud VI, s. 200-201. Stanislaw, recenzja, Żegota Pauli Cyganie w Galicji. Lud VI, S. 304--305. recenzja, List niebieski, List Pana Jezusa Nazareńskiego, króla Juckiego. Sen Przenajświętszej Panny. Lud VI, s. 307-309. recenzja, Ramułt Stefan, statystyka ludnośCi kaszubskiej. Lud VI, s. 31()...-,311. recenzja, Matuszewski Ignacy, Dya'beł w poezji. Lud VI, s. 311 --313. recenzja, Ciszewski Stanisław, Bajka o Midasowych uszach. Lud VI, s. 3197'--3'98. recenzja, Kolessa Aleks,ander, Ukraińska rytmika ludowa w poezyach Bohdana Zaleskiego.· Lud VII, s. 227~2:2<8. recenzja, Księg·a pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. I-II. Lud VII, s. 228--.230. recenzja, Klechdy czyli baśnie ludu polskiego na Śląsku. Lud VIl, s. 230~231. recenzja, Sozonowicz J., K woprosu o zapadncim wlijanii na sławjanskuju i russkuju poezioju... Lud VII, s. 2:n-233·. recenzja, Federowski M., Lud białoruski na Rusi litewskiej., t. II. Lud VIII, s. 211-213. Lud oX, s. 2:27. .recenzja, Gloger Z., Obrzęd weselny polski z pieśniami i przemówieniami. Lud VIII, s. 213. recenzja, Goldstein H., Przyczynki do "księgiprzysłJÓW» S. Adaiberga I-III. Lud VIlI, s. 213. recenzja, Wisła, 1901, tom XV. Lud VIII, s. 425-427. Wisła 1902, Zdzia.rski - - - - - - - - - - tom XVI. Lud IX, s. 297. Wisła, 1903. Lud X, s. 345. recenzja, Windakiewicz SL, Teatr ludlowy w dawnej- Polsce. Lud VIII, s. 431-432. recenzja, Udzłela Seweryn, Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego. Lud VIII, s. ~32--435. - recenzja, Cerny Adolf, Isioty mityczne Serbów łużyckich. Lud VIII, s. 436'-436. - recenzja, Wjela Radyserb J., IPi'isłowa a pi'isłowne hroncka a wusłowa Hornojołuziskich Serbów. Lud IX, s. 96. - recenzja, Bruckner Aleksander, Z dziejów języka polskiego. Lud IX, s. 197. _ recenzja, Vestnik slovanske filologie a starozitnosti, tom II. Lud _ IX, s. 198. recenzja, Kawczyński Maksymilian, Folklor a historya literatury. Lud IX, s. 300. recenzja, Schreiber W., Małżeństwo i jego dzieje. Lud IX, s. 303. _ recenzja" Bruckner Aleksander, Literatu,r.a religijna w Po'lsce średniowiecznej. Lud Ix', s. 413. _ recenzja, Szuchiewicz Wł., Huculszczyzna. Lud IX, s. 415. -.recenzja, Polivka GeOl'g, Slavische Sagen vom Wechselbalg. _ Lud IX, s. 417. recenzja., SŁawianowiedienije w 1901 godu. Lud IX, s. 42<1. _ recenzja, Karłowicz J., O człowieku pierwotnym. Lud X, s. 107. - recenzja, Bruckner Aleksander, Starożytna Litwa: ludy i bogi. Szkice historyczne i mitologiczne. Lud X. s. 111. _ �1080 1081 StanislaU?, recenzja, Matyas Karol, "Z życia Cyganów" "Boski policyon". Lud X, s. 228. - recenzja, Hnatiuk Wł., "Ruski oseli w Bac ZJe]" "Słowak i czy Rusyny" - "Rusyny priasziwskoi epaa'chii i ich howory" , "Uhroruski duchowni wioszi" - "Lirnyki". Lud X, s. 31Y9, - recenzja, Polivka Dżuro, "Paralele narodnim pripovijetkama u Strohalovu iborniku. II. Lud X, s. 364, - recenzja, Bolivka Jerzy, Zu der Erzahlung von der undakbaren Gattin, Berlin 1'903.Lud XI, s. Ill, - recenzja, Polivka Jerzy. Pohadkoslovne studil, Praga 1904. Lud :XI, s, 435-43,9, Zdziarski Flora, Projekt i uzasadnienie skorowidzów do wydawnictw etnograficznych Akademii Umiejętności. Lud XXVIII, Zienkiewiczowa s. 1-16. Znamierowska-Priifferowa Maria, p. Muzeum Etnograficz- Priifferowa, ne U. S. B. w Wilnie i jego przyszłość '(5 rycin jednobarwnych). - Lud XXXI, s. 1-11. Rybołówstwo w okolicach - skienik. Lud XXXII, s. 21-35, Paski w okoHcach Druskienik. Lud XXXII, Zwolakiewicz Dru- s. 35-309. Henryk, Pauli, Przyczynek do etnografii tatrzańskich górali. Lud V, s. 120-I::ł1. Żmigrodzki Ukraina. Michal Lud II, s. ~1- 329. _ Kongres - odczyty - Folklorystów w Paryżu, 1900 r, Lud VIII, s, 78-39. Historya pierwotnej religii. Dwa na kongresie Folklory- stów w Paryżu s. 2,86---299. 1900. Lud VII, Szemat tablicy przedstawionej archeologic:lcnej na kongresach w Krakowie i Paryżu 1900 r. Lud VII, s. 2'39. s. 661. - O megalitach w Europie. Lud VII, s. 2:99--302. - Totemizm, Lud XV, s. 9----'19. Żurowski O, M., recenzja, Kaindl. Reimund Fryderyk, Rozprawy odnoszące się do etnografii Bukowiny i wschodniej Galicji. Lud IV, s. 95'-100. - recenzja, Kaindl Raimund Fryderyk, Ethnographische Streifzuge in den Ostkarpathen. Wiedeń 1898. Lud V, s. 185. Żyranik Bogdan, Przeciwieństwo bóstwa drzewa i 'bóstwa kamienia, w wyobrażeniach ludowych. Lud rxxXII, s. &2-170, WYKAZ INSTYTUCYJ AKADEMIE, INSTYTUCJE, American Acad. of Arts and Sciences. VI. 319. NAUKOWYCH 182. Akademia Krakowska ści. Nauk, p. Akad. Umiejętno- - Lubrańskiego" XV. 200. Nauk Artystycznych, XXXIX. 9. Nauk w Petersburgu, XXXVI. _ 95, 97. Nauk w Pradze, VII. 234. Nauk w za'grzebiu, XXXIX. 160. "Nauk Z. S. R. R., .XXXVIII. 343. Polska Akademia Umiejętności:- XXVII. p. Akademia Umiejętności w Krakowie. - Umiejętnośąt w Krakowie, III, 273; IV. 62, 335, 3'36, 405; VI. 223 320, 325; VII. 236; VIII. 193.. 324; X. 126; XIII, 56, 149; XVII. f»l; XXI. 53, 57, 98; XXII. 137; XXIII. 147; .XXV. 50; XXVI, 13tl; XXVln tl, 12; XXXV. 11, ~'9;. 3'2. 35; XXXVI. 37, 39, 45, 48, 74; XXXVIII. 318. 319; XXXIX. 102, 416, 5019, - Vied a Umeni. XXXIX. 427. - Wszechzwiązkowa Akademia Nauk, XXXIX. 12. Biblioteka Jagiellońska, III. 225; .xVI. 3!8; XXXV. 42. - Narodowa, XXXVI. 22. _ Pawlikowskich, XIII. 68. ~ Pwbliczna w Petersburgu., X.XXVI 100; XXXVIII. 560. TOWARZYSTWA I INSTYTUCJE Amer. Academ. of Arts and Sciences, VI. 3109, Amer. Anthrop, Assoc., XXXVHf. 33'5. Anthropos Institut, XXXIX, 485. Bund fur Schwyzer Dutch., XXXIX. NAUKOWE 453, 470-478; XXXVIII. 470; 614-622; XXXIX. 165. Del' Verein Deutsch-Schweizeri:scher Bienenfreunde, XXXIX. 509. Fińskie Towarzystwo Sta,rożytności, XXXVII. 4319. Bureau of Ethnologie., IV. 238. Centralny Instytut Kultury. ..XXXIX. 400, 461; XXXVII. 406, 462-'46tl, Genossenschaft Schweizer Heimatwerke, XXX rX. 513, 514 . Geographisch Commerziele ~sellschaft, XXXlX. 509. 476, 480, 482., 484. Ceska Spolecn. nauk., Geographisch Etnographische schaft in Basel, XXXIX. 519. III, 290; V. 199. cercle liJnguistique de Prage, XXXVII. 314. Ciba Aktien GeselLschaft, XXXIX. MUZEA I TOWARZYSTWA Bułgarska - S,P. Walerian Batko, Lud XXXVIII, ż Żegota Cesarska Akademia Umiejętności w Petersburgu, VII. 236, Fińska Akademia Umiejętności, XXXVII. 439 .. Akademia Górnicza, XXXVI. 378. - Historh Sztuki, XXXIX, 9. - Jugoslav. Akad. Znanosti i umj. IV. 237; VIII. 293, - Jugosław Akad. Nauk Sztuk, XXXVII. 427. 509. Qommision Internationale des Arts et Traditions Popula,ires, XXXVI. GeseIl509, GeselIschaf f. Schwiezerische Theaterkultur. GeseIlschaft f. Forderung Kunst Deutsche Wissenschaft u. Literatur, III. 387. Heimatschutz Trachtenvereinigung, XX.XIX. 5H. �1082 1083 Histol'isch. Gesellscha.ft im Warteland, XXXIX. 2.76. Hrvat. Airch. Drustwo u Za.grebu, IV. 238. Instytut Antropologiczny Uniw. Rzym. XXXVII. 361. - Antr-opologiczny Uniw. Neapol.. X.XXVIII. 361. - Anthropos Institut, XXXIX. oW5. - Badania Sztuk.i LudQwej, XXXVII 462, 4172;XXXIx.. 460. - Badawczy, XXXIX. 9. ~ Bałtycki, XXXVI. 7, 12, 403; XXXVU. 450, 4172, 4189. - Carnegie ~XXXVIII. 400. - Etnograficzny im. MikłuchoMaiklaja, XXXIX. 419, 607., 625, 628. - Etnologiczny, XXXV. 7,6. - FiJmowy, XXXIX. 341. - Folklorystyczny" XXXVII. 42.6, 4139. - Geograficzny, XXXIX. 3. - Hungarystyczny, XXXIX. 3~5. - im. Miklucho- Makłaja, XXXIX, 27. - Jafetycki, XX.XIX.. 3. - MazurskL Naukowy Naukowy OddZltalu Orjental., Północy, - Sewera, XXXIx' 4. p. Instytut Północy. Słowiański w Pradze, XXiX.. 264; 'XXXI. 159; XXXVI. 6. - - XXXVII. 421. Zydowski, XXX. 271. judaistycz., XXX. 233. Nauk Społ., ,XXXIX. 9. XXVI. 117. XXXIX 4. Służby Społecznej, XXXVII. 453. Smithsonian Institut, IV. 347; V. 293; VI. 215, 221, 319; VIII. 223; XXXVIII. 401, 407. Śląski, XXXVI. 404, 405; XXXVII -M-3,456, 477; XXXVIII. 340, 342. Volkspolitisches Instit., XXXVII. 236,266. Współpracy Intelektualnej, XXXVI.7. - Zach'Odnio Słow .., XXXVII. 473, 474. Instytucje etnograficzne, XXXIX. 625. Kasa im. Mianowskiego, 1. 19,22; XXIV. 44, 46, 47. ;I·~ . .. ' ," '~If~:' ,. o" ",.'';l" ,~:j,,,' ';,', 'I" '?i~' ,:';:~~~;; ;. "",~:ł}:' MUZEA Muzej Slovens,ke Spole~nost w Turc. sv. Martinie, III. 388. Muzeum Akademii Nauk Z.S.R.R. XXXIX. 3, 4, 33. - A!kademii Umiejętności w Krak., XXI.66. - Alpejskie, XXXIX. 497. - Antropologii i Etnografii im. Piotra Wielk., XVIII. 228; XXXIX.7. - Baskijskie, XXXIX, 472. - Bazylea Gewerbe Museum, XXXIX. 492. - Bawarskie, XIV. 343. - Bernisches Historisches Museum. XXXIX. 4196,'507. Bi:shop Museum, XXXVII. 3763'1.6. Bośni i Herz.egowiny, XXXVII. 430. - Brytyjskie, XXII. 47, 46; XXXVII 289. - Budapeszteńskie, XXV. 106. - Bytomskie, XXXVIII. 449, 493. - Czartoryskich, III. 263, 266. ~ Etnograficzne, II. 30; X 322-327, 332, 338, 419, 420; XVIII. 227; ::t~ .• XXI. 29, 33, 34, 37, 33, 42, 4'3, 00; XXII. 85, 121, 122.,126; XXV. 103; XXVII. 181; XXVIII. 210; XXIX. 178, 182, 190, 192, 198; XXX. 175, 235, 2146, 266,. 2170; XXXI. 2, 32, 164, 173; XXXIV. 87; XXXV. 7, 20, 29; XXXVI. 7, 225., 226, 230, 237, '371-313; XXXVII. 407, 421, 4241 425, 430, 431; XXXIX. 348. - Etnograficzne papieSklie, XXVI. 135. - Etnologiczne, XXI. 200. - Fedorowicza, VI. 306. - Finlandzkie, XXXV. 36; XXXVII. 439. ~ fUr Volkerkunde w Dreźnie, XXV. 127. _ fiirVolkerkunde und Schweiz. Mus. fUr Volkskunde, XXXIX. 482. - fUr VOlkerkunde w Hamburgu, _ XXXIV. '11, 91, 185. fUr VOlkerkunde w Wiedniu, _ _ -, _ _ _ XXXIV. 84, 86. _ Frankfurckie, XXXIV. 76. _ Hamburskie, XXV. 106. _ Historii religii A.N. Z.S.R,R., XXXIX. 3, 33. - Historyczne, XXXV. 36. _ Histor. .archeolog., XXXIV. - _ _ im. Szewczenki, XXXIV. 83, 91; XXXVI. 481. Kaszubskie, XXXVII. 410. , Kostromskie, XXV. 127. Kirajowe w Kamieńcu, XXXIV. 91. Krajowe w Szczecinie, XXXIX. 464. Krajoznawcze, XXI. 37; XXXIV. 114. Kralośtwi Ceskeho, X. 239. Kultur Ludowych, XXXVII. 412. Kunstgewerbe Museum Zurich, XXXIX.495. Kurpiowskie, XXX. 243; XXXI. 174; XXXIII. 141; XXXVII, 412; XXXIX. 292, 3·75,37:6. Landesmuseum w Zurichu, XXXIX. 494, 495. Literackie w Moskwie, XXXIX, 9. Lotaryńskie, XXXIX. 472. Luibels'kie, xxx.. 23'5; XXXVII. 472; XXXVIII. 4490-4'54. Ludoznawcze, XXIX. 177; XXXVI 418,316, 392. MazurS'kie, XXXVII, 419. Narodnopisne Cesko Slov., XXII. 140 Na.;odowe, X. 119, 239; XII. 121; XVI. 422, '4l23; XXI. 40, 417, oW, 2'62; XXX,. 2'35; XXXV. 29, 37, 192, 194; XXXIX. 468. _ Narodowe Chorwackie, XXII. 141>. _ Narodowe stan. Zjedn. XXXVIII. _ 90, 122. _ Histor. etnogra.f., XXXV. 36. - Histor. i etnograf. NormandiH, XXXIX. 472. _ im. Baranieckiego, XXI. 40, 51 -54. - im. Dzieduszyckich, I. 63; VIII. 17.1; X. 115; XVI. 278; XXI. 4046, 49, 64; XXIX. 178; XXXIV.83. - im. Majewskiego Er., XXII. 155. - im. Matejki, XXXVII. 410. - im. Ossolińskich, XIII. 7'8. 3'75. _ Narodowe w Krakowie, XXI. 40, 47,48. _ Narodowe Węgierskie, III. 388. _ Narodów Z.S.R.R" XXXIX. 33. - Naturhistorisches Museum, XXXIV. 70. - Nordiska Museet, XXXVI. 326. - Norsk Folken, XXXVI. 333. �1085 1084 - Olsztyńskie, XXXVIII. 448. Pigorini, XXXVII. 360. Pocztowe w Bernie, XXXIX. 497. Podolskie, XXIX. 209; XXX. 268. Polskie w Rappe~swille, XXXIX. 501. - Post Museum w Bernie, XXXIX. 497. Poznańskie, XXXVII. 2:44; XXXVIII. 448. ProwincjonaIne, XXXIX. 470. Przemysłowe, XXL270; XXII. 121; XXIII. 148, 1516;XXX. 175; 235; XXXV. 1'5, 1'93. Przemysłowe w Bazylei, XXXIX. - - 4!92i - Szczecińskie, XxrXVII. 411; XXXVIII. 448; 'XXXIX. 494, - Sztuk i Tradycji ludowo w Paryżu, XXXVI. 318. - Szwajcarskie, XXXIX. 490. - Śląskie, xxrx. 129; XXX. 156, 183; 'XXXI.67, 165; XXXIV. ~66; XXXVIII. 43e. - Świętokrzyskie, XXXVII. 410. - Tatrzańskie.. XXI. ~, 31, 7"8-80; XXVI. 142; XXVIII. 108, 109; XXXI. . 174; . XXXVI. 393; XXXVIII. 449. -.:....Techniczno-przemysł., XXXV. 29, 3·6. 493. - Przemysłowe w Chrudzinie, III. 3:86. - Przemysłu Artyst. ·,XXI. 40, 46, 4i7; XXXIV. 83; XXXV. 192, 194, - Przemysłu artyst w Zurichu, XXXIX'. 4'95. - Przemysłu i Rolnictwa, XVI. 4i20; XXI. 42, 7'6; XXXVI. 27. - Raetisch Museum, XXXIX. 501. - Regionalne, XXVII. 149, 151., 172; XXIX. 191, 209; XXXI. 1,64; XXXV. 17'2; XXXVI. 3'18, 32'1, 325..,328. - Retyokie Museum, XXXl!X. 501. -;' Schlo.ssmuseum w Berlinie, lXXXIV. 76. - Schweizerisches Alpin Museum, XXXIX. 497. - Skandynawskie, XXI. 37; XXVII. 15'1. - Skansenowskie, XXVII. 151; XXXI. 10; XXXV. 16, 34, 168; XXXVI. 333; XXXVII. 406, 407, 412; XXXIX. 501. - Słowackie, II. '80. - Starożytności w Łowiczu, 'XXI. 253. - - - - -' - - - St. Army Medical Museum, VIII. 205. U. St. N,atiolloal Museum, VIII. 205; XXXVI. 27. w Aquilei, XXXVII. 130. w Bazylei, XXXVIU. -re6. w Belgradzie, XXXVII. 4i31. w Białogl'odzie, XXXVII. 411. w Burgdorfie. XXXVIII. 466. w Cambridge, XXXVII. 381. w Cassel, XXXIV. 79. w Chorzowie, XXXVIII. 444. Częstochowie. XX,XVII. 412; XXXVIII. 4148. w Derłowie, XXXVIII. 448. w Friedbergu, XXXIV. 76. w Gdańsku, XXXVIII. 448. w Glilwicach, XXXVII. 443; XXXVIII. 44'9. w Grudziądzu, XXXVIII. 448. w Jarosł:awiu, XXXIX. 447. w Karlsruhe, XXXIV. 76. w Katowicach, XXXVIII. 439, w Kielcach, XXXVIII. 448. w Kopenhadze; XXI. 38. w Krakowie, XXI. 22, 31, 4{), 49, 52, 65; 'XXXIV. 265; XXXV. s.. 14, 15, 29, 30, 37; XX,xVII. 160, U. 22:2.\295, 444, 445, 473; XXXVIII. 449. .-: w Lublanie, XiXX 160. - w Łodzi, XXXVIII. 448; XXXIX. 448. - w Łomży, XX.XIX. 352. - w Międzyrzeczu, XXXVII. 416, 417; XXXVIII. 448. - w Moskwie, XVII. 167. - w Neuchątel, XXXIX. 498. - w Olsztynku, XXXVII. 415. - w Ołomuńcu, II. 35. - w Opalu, XXXVIII. 449. - w Rabce, XXXVIII. 449. - w Radomiu, 'XXXVIII. 448. - w Rapperswilu, XXI. 53; XXXVIII. 4450----447.450. - - - - - - w Rzeszowie, XXXVII. 4'58; XXXVIII. 449; XXXIX. 445-447. w Salem, XXXVII. 381. w San Martino, XXXVII. 425. w SkopIu, XXXVII. 431, 436. w Słupsku, XXX.VIII. 448. w Szafuzie, XXXVIII. 466. w Tarnowie, ,xxXIX;. 444. w Tivoli, XXXVII. 361. w Toruniu, XXXVII. 455; XXXVIII. 432, 433, 436-438, 448; XXXIX. 45l>-461. w Trewilrze, XXXIV. 76. w Wałbrzychu, XXXVII. 410. w Wilnie, XXXVII. 459. - w Warszawie, XI.40, 41; XXXIV. 265; XXXVI. 7; XXXVIII.448. - w Włodoawkui XXXVIII. 448• - w Wrocławiu, XXX.VIII. 449. - w zagrzebiu, XXXIV. 8'7. - w Zakopanem, XXXVIII. 449. - w Zamościu, XX.XVIII. 449. - w Zurichu, 'XXXIX. 493, 494. - we Florencji, XXXVII. 422. - Wi'elkopolskie, XXIX. 177; XXX. 170, 235. - wojskowo medycyny st. Zjedn., VIII. 205. - wołyńskie, XXXV. 185 Muzeum zaszeregowane, XXXIX. 468, 4169. Muzeum Zemedelskie w Bratysławie, XXx.. 182. - Ziemi Bytomskiej, XXXVII. 410. - Ziemi Zbąsk~ej, XX.XVII. 412., - Ziemi Żywieckiej, XXV. 2'9, 36. - Żydowskie we Wrocławiu, XXX. 23,5. - Żytomierskie, XXXIV. 90., 112.' Musee des Arts et Traditions Populaires, XXXIX. 467. - de I'Homme, XXXIX.468. - de Valere, XXXIX. 000. - de Vieux Lozanne, XXXIX. 500. _ Ethnogra,fique de la ville de Geneve, X:XXIX. 499. - H~rique de NeuchateL XXXI. 468. TOWARZYSTW A . Towarzystwo, Historii i Starożytności rosyjskich, XXXVI. 9. - Historii we Lwowie, XXXVI. 6. - im. Kopernika, V. 286. - im. Szewczenki, VI. 320; VII. 236; X. 359: 360; XXVI. 118; XXXVI. 101. - Krajoznawcze, XXIU. 148; , XXVII. 17'6; XXXVI.49; XXXIX. 460. -.:. Król.-Czeskie Tow. Nauk., IV. 116; VI. 319. - Literackie im Ad. Mickiewicza, XXXVI. 6. �1086 1087 - Literatury fińskiej, XXXVII.434, 439. -,. Ludoznawczel IV. Hn-106, 117, 342, 345, 34B: 451, 452; V. 89-91; VI. 1-6, 373-375, 383; VIII. 418; XII. 110; XXXVI. 9'--11., 33 -411, 43, 45-49, 54, 50, 61, 64. 65; 10,. 72, 719,81-83, 85-87, 412415. pt. P a l s k i e T a war z ystwo Ludoznawcze od 1945 r. - Ludoznawcze Bułgarskie,XXXVI. 406, 407. - Ludoznawcze Fińskie, XXXVII. 440. - Ludoznawcze Szwajcarskie, :XlI. 268; XXXVIII. 467; XXXIX, 508. - Ludoznawcze Węgierskie, XXIII. 168. - Miłośników HistoriD i zabytków Krakowa, X. 1206;XXXIX. 590. - Miłośników Przyrbdy., XVII. 190. - Muzealna S10venska Spolecnost, V. 240. - Naukowe we Lwowie, XXVI.115; XXXVI. 43. - Naukowe Warszawskie, X_XXVI. 27. Polskre Towarz. Językoznawcze, XXVI. 117. - Towarz. Ludoznawcze, !p. Towa1"z. Ludoznawcze, XXXVII. 446, 476, 478, 484; XXXVllI. 353, 450, 4:53464; XXXiIX. 460, 464, 609, 610, 611, 625. - Towarz. Orjentalistyczne, XXVI. 115; XXXVI. 27. Societe du Folk'lore Walion, III. 388. Schweizer. Gesellschaft f. Anthropol., Ethno1. u. Urgeschichte, XXXIX. 509. - Trachtenverein, XXXIX. 517. - Troppen Inst~tut, XXXIX. 486. Szwajcarski Związek Chłopski, :X.X.."TIX.514. Szwajcarskie Towa,rz. Ludozn.a,wcze, XXXIX. 502. The American Folk-Lore Society, IXXXIX. Tow. Prehistoryczne, XXXVI.6, ~74. - Przyjaciół Ossolineum, XXXVI.6. - PrZJyjaciół Nauk w Lulblinie, iXIXVI. 1'38; XXXVI. 370. - Przyja'ciół Nauk w Poznaniu; IV. H6; V. 200. - Przyjaciół Nauk w Przemyślu. 'XXV.141. - Przyjaciół Nauk w Warszawie, XXXVI. 94; XXXIX. 262. - Brzyjaciół Starożytności Czeskich III. 289. Towarzystwo szowskiej, l1owarzystwo XXXVIII. Reg~onalne Ziemi RzeXXXVII. 41'8. Socjalne Lond., 309. WYKAZ ILUSTRACYJ, MAP, RYCIN I TABLIC Anioł i antychryst, drzewor .., 'XXXVIII. 275. Bachleda Marcin, fot., XVI. 398. Bańki ze słomy, XVII. 132 fig. 1 i 2 schemat. Bazyliszek, drzewor., XXXVIII. 247. Beczka do robienia masła., XXXV. 93, ryc. 16. Belek przy dachu sztychowym, 'XXIX. 29, ryc. 63. Berbenyc'a, XXXV. 95, ryc. 17. Berwiński Ryszard Wincenty, XXXVII. 151, wg drzeworytu. I ~. Betełew, x..."'CXV.96, ryc. 18 A, ryc. 18 C, 18 D, 18 E, 18 F'l 18 G, 1&H. Bieda z nędzą, drzewor.,XXXIX.344. Bieguniec, sieć do bródkI, XXXI. 40, ryc. 4B.elenie płótna, miedzior., XXXIX. 327. Biesiada czarownic, sztych, XXXVIII. 249. Bodnarka, XXXV. 112,.ryc. 52. Boruta w starej wierl)bie, litogr., XXXIX. 348. Boże drzewkQ, (Artemisia Abrotanum), drzewor., XXXIX. 316. Braj., XXXV. f11, TYC. 23. Brama w Karłow~e na Huculszczyznie, XXIV. 143, tabl. I, ryc. Brama zagrody seklerskiej, XV. 202, 313. Brama z dasZJkiem w Jurgowie, XIV. 362. Brony" XXXI. 4, ry'c. 2. Bróg, drzewor., Xx..."'aX. 309. Bruclik góralski z Istebnej, XXXVI. 235, ryc. 2c. Bucz na ryby, XXXIl. 31, ryc. 3. Budynek gospodarczy,,, XXXVII. 194, tabl. II, ryc. 8. Bunt, XXIX. 30, ryc. 65. Bursztyn, jak powstaje, drzewor., ,XXXVII • .296. - o węższym końcu. używany do leczenia oczu, ,XXXIX. 300, ryc. 5, nr 29. Bursztyniarz, spod Myszyńca, XXXIX. 332, ryc. 7. - XXXIX, 3'61.l ryc. 1. Buszmen, z ,plemienia (A)in. XXXVII. 80, ryc. 4. - z płdn. zach. Afryki, XXXVIII. 70, ryc. 1. Buszmeni przed pontokiem, XXXVII. 81.) ryc. 5. -, ze szczepu Bakalahari, XXXVII. 82, ryc. 6. -, ze .I1ZczepuNaron, XXXVII. 84, tryc.7. Buszmen wchwiliJ wymawiania mlasku wargowego, XXXVUI.65. Bykl "babl~l" rasa radowiecka. XXXV. 719,ryc. 2. ----lIrasy .szwajocaTskiej, XXXV. 80, ryc. 3. - rasy mieszanej, ,XXXV. 00, ryc.4. Bylica, (Artemisa Vulgaris), drzewor,_ 'XXXVIII. 262. Ceramika hueulska, na Wystawie Etnograf. we Lwowie, XI. 421. Cerkiew drewniana wOrawie, ,XVI[. 3. Charaktery przeciw morowemu powietrzu, drzewor. ludowy,. XXXVlII. 266. Chata bielona u .góry, część dolna malowana niebiesko, szczyt pokryty grzebieniem, DlŻurów, XXXIV. 147'1ryc. 4. - kaszubska, XXXIX. 247, ryc. 23. - kurpiowska, XXXIX, 247, ryc.22. - kultury ceramiki malowanej, XX!X:Vl. 2,91.1tab1. I, ryc. 1. - kultury ceramiki sznurowej, XXXVI. 291, tab1. L ryc. 2. - kultUiry ceramiki siwej, XiXjXVI. 297, tab1. 5, ryc. 2.,3. - kultury łużyckiej, XXXVI. 200, tab1. II, ryc. 1.1 2. - kultury łużyckiej, XXXVI. 294, tabl. III, ryc. 1 i 2; XXXIX .. 265, ryc. 6. tab1. III, ryc. 1 i 2. XXXIX. 265, ryc. 6. - kultury lipickiej, XXXVI. 297, tabl. IV,\ ryc. l. - kultury wenedzkiej, XXXVI. 295, tab!. IV. �L088 - z okresu wczesnohistorycznego, XXXVI. 299, tabI. VI., ryc, 1, 2. Chaty w XVI w., drzewor., XXXIX. 3'31. Chata góralska, VI. 178... ryc. - łowicka, XXIX. 183, - malowana w pary, XXXIII. 105, Q·YC. 5. - w Łękach. XI. 406. w Piekielniku, XI. 330. - w Piotrkowie p. Lublin, XXIX. 189. - wiejska na podmurów.ce, II. 134. - wnętrze, XXXI.II. 1M, ryc. 11. Chlew na nierogaCiznę, ,XXXIV, 145, ryc. 2. Chłop z Potu~zyny w k'ożuchu, XVI.27<7Chłopcy z gwiazdą w Przecławiu. XlXV. 61, ryc. 1.s. Chodzenie z niedżwiedrz:iem. i kozą, drzewor., XXXVIII. 242. Chołośnie, krój, XXXVII. 217, tabl. IV. ryc. 3. Chrapki, czuk()ckie, XXV. 2, ryc, 8. - eskimoskie., XXV. 3, ryc. 10. - huculskie p. Raky, XXV. 5, ryc. 16. - koriackie, XXV. 3, II'Y'C. 9. - 'rumuńskie, XXV. 5, ryc. 17. - z delty Woł~i, XXV. 3, ryc, 11. - z Michałowa Starego, XXV. ryc. 14. , - z nad Narwi, XXV. 4, ryc. 12, 13. - z Siemienia1 XXV. 5, ryc. 15, Cichowiczowa Helena, f()t., XXLX. 176. Ciszewski Stanisław, fot, XXIX. 174. Cyganie, drzewor., Xx.,XVIII. 263. Czajka, XXJXH. 33. Czapka., barania w XV w., XXXVIII. 2S5. - batorówka, XXVIII. 171, ryc. k,l. 1089 - kuczma, XXXVIII. 172,'ryc. a-e. kowadło, XXVII.!. 17'l. g, h. męska w krakowskim, XVI. 227,' H-pn. - rogatywka, XXVIII. 171, ryc, i, j. -', - rozłupa, XXVIII. 171, ryc. b, 172, 1-3. ~ ślachmyca, XXV1II. 17'1, ryc, d, e, f. - staroświecka w lu'oortowskim, X!XI:X. 80. Czarna msza, XXJEVII. 306, wg drzewor, Czarownice jadące na diable, sztych XXXVIII. 264. Czart, wypędzony z człowieka, drzewor., x.,'CXVII.. 291. Czółno na Niemnie, XXXII, 33, ryc. 5. Cztery bestie, drzewo r., XXXVII, 28'1. Czwórka, drzewor., XXXVII, 300. Dach krokwiowy, XXLX, 27, 'ryc. 5i3; XXVII. 199, tabI. III. ryc. 3. - na stolce, Xx.,'CVI'L 199. ta'b!. Ul, ryc. 4, - sztychowy, XXIX. 30, ryc. 65. - z balkonem, XXXVII. 194, tab!. II. ryc. 6. - z koszyczkiem i pazdurem, XXXVII. 1i94~taibI, II, ryc, 5. Delfin, drzewor., XXXVIII. 252. Deszcz kamienisty i ognisty, drzewor., XXXVIII~ 239. Diaber skrzydlaty, drzewor., iX.XXVIII. 273. Dijnyc'a (dojnica).; XXXV. 123, ryc. 69. Dolina Wisły, iI., II. 127. Dom modlitwy muzuhnański, XXXI. 112, ryc. l, 1'16, ryc. 4. - podcieniowy w pow. Rawa. Xl. 109, Dom w czasie budowy, XXXVIII. 194, tab!. II, ryc. 9. - z wyżką w Piekielniku, ryc. XXXIX. 434. Dyl drewniany do wiercenia otworów w bursztynie, XXXIX. 379, ryc. 4, nr 18. Drzwi, biegunowe, XXIX. 41, ryc.98. - cerkiewki, XVII. 8, ryc. - dworku, XI. 333, - gontowe, XIV. 364, ryc. - góralskie, VI. 177, ryc. - kościelne, XI. 335, ryc. - podwójne chlewu, XIV. 364, ryc. - przy szopie. XIV. '3'63,ryc. 10 i 11. - śpiehlerza, XXXIII. tabI. IV. ryc. 4. Dworek w Giżyeach p. Kalisz, XI. 334. Dzbanki z Sądeezyzny, X. 428. Dziergniee, XXXIII. 136, ryc. 1. Dziewczyna z wiadrami, XVI. 2'67. Dziki mąż, drzewor., XiXiXI:X.321. Dziw morski, drzewor., XXXIX.324. Dzwon na kuropatwy, miedzior., XXXIX. 3'26. Dzwonek gliniany, II. 217, iI. - loretański drzewor., XXXVII. 285. Dzwonica cerkiewna w Stynawie WyŻI1ej, XVII. 10. Elbelan, ;XXXVH. 119, ryc. 8. Facjat prosty, XXIX. 32, ryc. 73. - promienisty, XXIX. 33, ryc. 74 i 75. - wklęsły, XXIX. 314,ryc. 76 i 7'7. tylny z drzwiczkami, XXIX. 35, ,ryc. 78. - wycięcia ozdobne, XXIX. 35, ryc. 81, str. 36, ryc. 82 i 83. Faj'ka bursztynowa, ryc., XXXIX. 392. 69 Lud - Tom XL Figurki z szopki, x.,'CXI. 55. ryc, V -IX. Folusz, XXXIV. 151, tabl. nI, rye.5. Fragment osady kultury łużyckiej z chatą słupową, XXXIX. 267, ryc. 7. Futryna okienna, XXIX. 20, ryc. 40. Gadej.a Tomasz, fot., XVI. po stron. 64. Gagatek, drzewo!'., XXXVII. 200. Galar na Wiśle, miedzior., XXXIX. 322. Gazda ze starego Bystrego, Xl. 77. Gazda podegrodzki, XXXVI. 259. Gaż·dzina ze Starego Bystrego, strój głowy, XI. 78. Głowae, XXIX. 37, ryc. 86; XXIX. 381 ryc. 91; XXIX. 39, ryc. 92, Gont, ryc. XXXVII. 199. Gospodarz w płaszczu ty;pu śląskiego, XXXVI. 243, ryc. 4. Górale pytace od Łącka, XXXVI. 267. Górnik, drzewor., XXXVIII. 260. Grabcie, (grabie) do grzebania w ziemi bursztyn'odiajnej., XXXIX. 363 ,ryc. 2, nr 10. Gra:bie drewn., x.."CXVI.284, ryc. 2. Grządka do wieszania uhrań, XXIX. 48, ryc. a9. Gunia, XXXVI. 237, ryc. 3e. Gurmana - sukmana z Moszezenicy, X. 17·5. - z przodu, z tyłu, rozłożona, X. 176, 177; XXXVI. 237, ryc. c. Guz1k bursztynowy, ryc., Xx.,'<IX. 392. Gwiazdy, drzewor., XXXIX. 343. Haft., szlaczek do fartuszka, V. tab!. I; VI. tabI. VIII. - róg chustki, V. tabl. :II; VI. tabl. V, VII; X. 188. - róg fartuszka, V tab!. III. !; �1091 1090 - szyjka do koszuli, V. tabl, IV; VI. tabl. VI. - kołnierz koszuli, XII. 114. Haft na gurmanie, ,X. 178-180. - na koszuli X. 171, ryc. 1-3. - na poduszce, XII. 115. - na spodniach, koszuli, X. 173. - opoczyński, XXIV. 132., ryc. 10. Hafty kolorowe opoczyń., XXIV. 136, rys. 14, 15. - krzyżykowe opoczyńskie, XXIV. 133. 134. 135, rys. 11, 12, 13. Haft motywy na spodniach góral., XXXVI. 271. - z laj:byka męskiego, XXXVII.2'17, tab!. IV, ryc. 6. Hak, na którym osadzone są drzwi, XXl,X. 40, ryc. 96. Hanka Krochmaluczka z Hołubicy .. XVI. 271. Holowanie ~odzi, miedzior., XXXIX. 323. Iglice do wyrobu sieci, XXXrI. 43. ryc. 6. Jasła; do karmienia owiec w zimie, XXXIV. H~l, tabl. Ul. ryc. 3. Jednoróg, drzewor., XXXIX. 3()8. Jeleń z krzyżem, drzewor. XXXVIII. 2'68. Jupa lubartowska, XXIX. 83. Jurta w zimie, XXXVII. 110, ryc. 4. - wewnątrz, XXXVII. 113, ryc. 5. -:- przekrój podłużny, przekrój poziomy, XXXVII. 116, ryc. 6 i 7. Kadłub na żródle, X,X,XIV. 151, tabl. HI, ryc. 4. Kadź, do kwaszenia skór, XXXI.l13. ryc. 2. Kaftan męski z okolic Krakowa, , XXXVI. .23'5,ryc. 2a. .:..:... męski ze wsi Dobra p. Limanowa, XXXVI. 235, ryc. 2b. - męski z boku, z tyłu, X. 181. Kalenica, XXIX. 39, ryc. 93. Kalina Antoni, fot., XII. 107. Kałyman, XXXVII.' 106, ryc. 2. - wewnątrz, XXXVII. 107, ryc. 3. Kamier}. smoczy, drzewor., XXXVII. 282. - żabi, drzewor., XXXVII. 287. Kamizela i pas z Podegrodz,ia, xxiv. 107, ryc. 1. Kamizelka góralska, X. 174. Kapelusz męski w krakowskim, XVI. 229. Kapelusze plecione, XXVUI. 175. ryc. 45a, b, c, d, e; XXVIII. 177, ryc. 46a, b, c, d; 182, ryc. 48a, b, c, d, e, f, g, h. - kawalerskie.,' ze słomy, XXVIII. 181, ryc. 47, a. - z psiarki, xXVIII. 181, ,ryc. 47b, c, d. Kapliczka z Poronina .. XI 110. - murowana z Jarzębiny na Spiżu, XI. 166. - murowana z Hopgartu na Spiżu, XI. 1.67. - murowana z Sadku na Spiżu, XI. 167. - murowana z Nowej Lubowni na Spiżu, XI. 168. - murowana z Kezmarku na Spiżu', Xl. 169. - na murze z Jurgowa, XIV. 367. - koło Brzostówki woj. Lubelskie XXIX. 91. Karabuszka, XXXV. 00, ryc. 27. Kartka z dzieła Codex Byzantinus, X.266. - z elementarza dla dzieci hotentockich, XXXVIII. 75. Karykatury ludowe Stolarskiego Błażeja, XXXVIII. 269. Kaszubki, rys. Dan. Chodowieckieg'o, X...•. "{XVIII. 267. Kij próbny do poszukiwania bursztynu, XX,.XIX 363, ryc. 2, nr 6. Kijanki drewn., XXXVI. 284, ryc. 9a i 9b. Kleć tatarska, drzewor., XXXVIII. 272. Klepki drewniane, XXXVI. 284, ryc. 14a. Klepki i dno wiadra wczesnohistor. , XXXVI. 284, ryc. 12. Kleszczki drewniane, XXXVI. 284, ryc. Ha. _ drewniane współcz., XX.XVI. 284 ryc. 14b. Klitoczka z dógami, XXXV. 113, ryc. 61. Klamki, XXIX. 43, ryc. 105, 107. Klucz drewniany, XXIXA5, ryc.113. _ żelazny, XXXVI. 284, ryc. 3. Kłódka, ryc. XXXVII. 199. Koszerka, XXXV. 96, ryc. H~A, 19B. . Kobyłka, przyrząd do obróbki skóry XJXIX.I. 115, ryc. 3. Kohucik, aplikacja, XXXVII. 217, ta·bil. IV. ryc. 7. Kołatka" iI., II 217. Koto, promienisto-szprychowe, (ułamek.) X,XlXVI. 284, ryc, 10. _ tarczowate przedhist., XXXVI. 303, ryc. 2. Kołtun, sztych, X,.XXl X. 3'15. Kołyska na biegunach, X,XXIII.lOO, ryS. 6, tabl. III. _ wisząca, XXXIII. 100, ryc. Ba. Komin na chacie w Karłowie i Widynowie, XXXIV. 143, tab!. 1. ;~ ., ryc. 2. Komora z podcieniem, XXXIV. 147. Konstrukcje chaty, schemat, XVI. 366. - ślegowa kleci tatarskiej, XXXVIII. 272. Koń rasy huculskiej, Xx"'{V. 82, ryc. 6. Kopystka, XXXV. 98, ryc. 25. Korale bursztynowe, ryc., XXXIX. 390. Koromesło XXXV. 115, ryc. 65. Korowód sobótkowy, drzewor., x:x,XIX. 3f49. Kosa, XXXV. 81, ryc. 9. Kosz na rY'by otwarty, XXXII. 33, ryc.7. - na ryby zamykany-, XXXlI. 33, ryc. 8. Kosze używane do płókania błota bursztynowego, XXXIX. 363, ryc. 2, nr 13.' Koszera z szałasami dla cieląt, X'XXV. 114, ryc. 63. _. i zawatra, XXXV. 101" ryc. 34. Ko'sznica, XXXIV. 143, ryc. 5. - XXXIV. 150, ryc. 6. _ XXXIV. 151, ryc. tab!. 3, ryc. 2. Koszule męskie, kJrój, X.XXVII. 217, tatbl. IV, ryc. 2. Kościół drewniany, XXXV. 169, ryc. l, _ drewniany w Dzierzbriiku p. Kalisz, XI. 332. _ drewniany w Korzennej, x,I. 414. _ drewniany w Sękowej .., XI. 415. Kożuch, z Łęk, przód i plecy, Xl. 408. Krikwa, X,X'XVII. 199, ryc. Krokodylej drzewor., XXXVIII.251. Krokwie, XXIX. 28, ryc. 61; XXIX. 29, ryc. 62, 64; XXIX. 30, ryc. 66, 67; XXIX. 31, ryc. 68, 69, 70, 71; XXIX. 39, ryc. 92. Krowa rasy mieszanej, X,X:XV. 81, . ryc. 5. Kruh, XXXV, 98, ryc. 25. KrLlżo~{ podstawka drewn., 98, ryc. 26. XXXV. �!: , l~'., I i.·1· I .' 1092 1093 Krzesiwa żelazne, XX X VI. 284, ryc. 4a, b, c, d'l e, f. Krzyziak, XXIX.. 4, ryc. 4, 5. - XXIX. 39.. ryc. 93·, 94, 95. Krzyż z krępaku na Spiżu. X,r. 159. Krzyżyki magiczne, fotogr., XXXlX 339. Kuchnia czarownicy, rys. ołówkiem Ociepki Teofila, XXXVIII. 276. Kulka na ptak, XXXI. 25, 'ryc. 4. Kuna i k~oda; miniat., XXX.LX. 299 Kurnik, XXXi V. 143, ryc. 4. . Kuźba, Ci, huc.), przyrząd do zawieszania kotła, X XXV. 109: ryc. 52 i ryc. a3. Kuźniki uboże, drzewor., XXXVII L 261. Lajbyk, krój, XXXV£!. 217. tab!. IV., ryc. 5. Lew i słoń, drzewor., XXXIX. 306 Lewiatan. drzewor., XXXVII. 302 . Lis w stępicy, drzewor., XX.XVII. 2~3. List z nieba, reprodukcja. XXXIX. 313. Listewka do okna z wyżłobieniami XXIX. 23, ryc. <t7-49. ' - do zatykania szpar w facjacie, XXIX. 35, ryc. 79. Lu!l)czyk, drzewor., XX.X.IX. 300. Ludzie z długimi uszyma, drzewor., XXXIX. 294. Łata, ryc. XXXVII. 199. Ława z Podegrodzia,. X. 424. Łodzie rybackie, XXXI. 30, ryc. 3. Lopata do chleba, XXXIV. 284, ryc. 5. - do poszukiwanLa bun:ztynu, XXXIX. 363, .yc. 2 nr 3. Łowienie ptaków na lep. dr;:ewor., XXXVII. 301. - na poły, drzewor., XXXVIII. 245. • -- na sidła podrywane, drzewor., . XXXVII. 302. Łowy na słonie, drzewor., XIXXIX. 341. Łóżko składane, XIV. 359. Łuk Mordwinów drzewor .xXXVIII 236.' " Łyżka próbna do poszukiwania bur sztynu, XXXIX. 363, ryc. 2 nr 9~ Łyżkaj, XXXV. 97, ryc. 21. Łyżnik rzeŹJbiony z Zakopanego. XI. 1M. . - z Jurgowa, XIV. 366. Łzy Matki Boskiej, (Kręczynka jesienna), Spirantes Spkalis, XXXVII .. 307. Magnes drzewor., XXXVII. 288. Maj, ił., XI. 6B: Malowanki z pow. Dąbrowa, XII. 11B, 119, 1.20. na piecu w Zalipiu, XII. 121. Malowidła wapnem na wrotach drzwiach w pow. Gorlice. XX.XIII. 106, tabl. IV. ryc. l-lh. Mandragora, x,. 267, 269, 2'H. - samiec, samica, drzewor., XXXIX 304, 305. Mapa, zasięgu ~tępy mechanicznej., X.XXIV. 247. - zasięgu dawnych stęp, XXXIV. 249, 25~, 253. - syntetyczna róz...c"Yych odmian stępy w Polsce, XX:XIV. po s. 264. - rozmieszczenia budynków drewnianych i glino'bitnych na wsi, XXXIX, 246, ryc. 21. - rozmieszczenia typów konstrukcji drewnianych ścian, XXXIX. 248, ryc. 24. - rozmieszczenia pokrycia dachowego, .xx....•UX. 249, ryc. 25. - terenów bursztynowych, XXXIX. 265, ryc. 3. - zalesień w Polsce. XXXIX. 245, ryc. 20. _. zasięgu haftów opoczyńskich, XXIV. 130, ryc. 9. Mapka l. Wykaz miejscowości polskich góralszczyzny, :x1XXV. 229. - 2. Ubiory lud. na pograniczu góral. krakowskim, XXXVI. 245. 3. Granice góralszczyzny polskiej, XXXVI 249. - 4. Zasięgu grup etnicznych i typów stroju, XXXVI. po s. 272. - deformacji wsi łańcuchówki, .xXXIX. 231, ryc. 2. - miast posiadających muzea etnograficzne, XXXVI. 391. rozpowszechnienia naczyń pierścieniowatych od czasów najdawniejszych dQ okresu wędrówki ludów, .xXXIV. 1'34. _. rozprzestrzenienia naczyń pierścien~owatych od okresu wędrówki ludów do czasów najnowszych, ,XXXIV. 13,5. _ rozmieszczenia osadnictwa na równinach, XXX VII. 232, ryc. 3. _ ,rozmieszczenia osi€d1i w krajobrazie wyżynnym, XXXlX. 233, ryc.4. Ruś szlachtowska i jej sąsiedztwo, XXX.VI. 163, ryc, l. _ Biała Woda p. N. Targ, XXXVII, _ _ 183, ryc. 3. Jaworki p. N. Targ, XXXVII. 178, ryc. 2. _ rekonstrukcja pierwotnego podziału gruntów w Białej Wodzie. XXXVII. 185, ryc. 4. _ zasięgu świerka, linia Tornquista rubież antrogeograficzna, - XXXIX. 230, ryc. l. zwartość i rozproszenia osiedli w zależności od form terenowych w górach, XXXIX. 234, ryc. 5. Maść czarownicy. sztych, X XXVIII. 248. Maślnica, XXXV. 96, ryc. 18 B. Medaliony bursztynowe, XXXIX. 386, ryc. B nr 61-67. Medalion srebrny z dwoma osobami, XIV. 79. Międlenie lnu, drzewo!'.. XX:XIX. 29,1. Międlica, XXXI. 7, ryc. 4. Miotełka do mycia naezyń, XXXV. 99, ryc. 30. Miski z Sądeczyzny, :x. 427. Młocka... drzewor., XXXLX. 3i37. Młynek Stopki w Zakopanem, vr. 1'82, iI. Most drewniany w górach, V. 306. Motyka do poszukiwania bu.rsztynu, 'XXXIX. 363, ryc, 2 nr 7 i 8. Motyw farbiarski z zapaski druko-wanej, X.XXVII. 2l7.~ taihl. IV" ryc. 8. Myska, .xxXV. 98, ryc. 28. Myszy jedzą Popiela, drzewor., XXXIX.314, pożerają 'biskupa Hattona, drzew. XXXIX. 295, Naczynial do przyrządzania sera,. XXXV. 98, ryc. 24. - pierścieniowate, XXXIV. 9'5. tabL 1, ryc. 1-11. 1, ryc. 1-11; str. 99, tabl. 2,ryc. 1-12; str. 103, tabl. 3. ryc. 1-7; str. 107, tabI. 4, ryc. 1-11; str. 111, tab!. 5, ryc. 1-12; str. 115, tabl. 6, ryc. 1-11; str. 119, tabI. 7, ryc. 1-13; str. 123, tabl. 8, ryc. - 1-10. Nakładanie siana na XXXV. 87., ryc. 12. ostrewkę, �1095 ·1094 N.amiot Kanibalów, drzewor., XXXVII. 280. Narożnik dachu, XXIX. 36, 37, ryc. 84, 87. Narty Permiaków, drzewol'. XXX.VIII. 236, Naszyjnik bursztynowy z medaljonem, ryc. XXXI x.. 3'94. Niecki gliniane do prażenia zboża XXXVI. '24, ryc. 6 a. b. ' Nosorożec, drzewor., XXXVIII. 256. Noże do czyszczenia bursztynu. X:XXIX.379, ryc. 4 nr 14-15. Nożyce żelazne wczesnohistoryczne, XXXVI. 284, ryc. 16 a. - współczesne, XXXVI. 284, ryc. 16b. Obchód Wniebowstąpienia na Krzaczkach, XXIX. 188. Obhoniaczka, narzędz~e do oczyszczania skóry, .x:XXI. 115, ryc. 3. Obierze, (sieci), drzewor., X.xXVII. 289. Oblewanie wodą przodownicy u Seklerów., XVI. 14'2. Obraz, podhalański Matki Boskiej, XXX. 149, ryc. l. - św. Anny i M. B., XXX, 154, ryc. 2a. - podhalański na szkle św Anny i M. B., XXX. 155, ryc. 2b. - św. Weronika, XXX. 158, 159, ryc. Sa, 3b. - eglemizowany, zdjęcie z krzyża, X.XX. 165.,ryc. 4. - podhalański M. B: z Dzieciątkiem, ,XXX. 169, ryc. 5. - Janosikowa freirka, XXX. 173, ryc. 6. - Adam i Ewa, tabI. barwna, XXX. ryc.7. - Chrystus na krzyżu, tabl. barwna, XXX. ryc. B. - w grobie, tab!. barwna, XXX. ryc. 9. Obrazek kaS'zubski, św. Rozalia, tabl. barwna, XXX. ryc. 10. - Chrystus na krzyżu, XXX. ryc. 11, tabI. barw. - św. Ignacy, tabl. barwna, XXx. ryc, 12. Obrazy rzeźbione na skałach, XXXVII. 76, ryc. 2. Ocap, XXIX. 23, ryc. ~O, 5'1. - xxrx. 24, ryc. 5~54. Odpoczynek podczas powrotu z połonin, XXXV. 117, ryc. 68. Odrzwia, XXIX. 41, ryc. 99. - zakopiańskie, VI 173, iI. - XXIX. 8, ryc. 15 i 16; XXIX. 9, ryc. 16 i 18, str. lO, ryc. 19. - XXXV 108, ryc. 418. Odzież kobieca z Białej Wody, (chustka, czepiec, hunka, g,o'l'set,spódnica, zapaska), XXXVII 221, tab!. V, ryc. 4, 5, 6. - męska z Białej Wody., (huńka, hunia, spodnie, czapka, kapelusz), XXXVII. 221, tabI. V, ryc. L 2 3. - męska w Widy.nowie, XXXIV. 146, ryc. 3. - i ceramika w sali etnograficznej Muz, Narod., X. 3'26. Ofiary z ludzi, rys. XXXIX.. 297 Okienko nad drzwiami. XXIX. 41, . ryc. 101; XXIX. 42, ryc. 102. Okiennica, XXIX. 18, 19, ryc. 35, 36. Okno w starej chacie,- :DX.1'9,ryc. 41. Okrąglaki, łączenie przy pomocy węgła, XXIX. 15, 16, ryc. 27,28, 30. Olejnica, XXXIV. 148, tabl, II, .rye. 4. Oman, (Jnula Helenium), drzewOl'., XXXVII. 298. Opasek, (trzos), krakowski, XXIV. 115, ryc. 4. Orka, drzewor" XXXlX, 354. Ornamenty na siekierkach drewn .. II. 217, iI. Ostrywjanyća, ostrewka, XXXV,87, ryc. 11. Oś wozu, XXX VI. 313. ryc. 2. Oś wozu wczesnohistor.. współczesnego, XXXVI. 284, ryc. lla, b. - współczesnego, XXXVI. 284, ryc. llb. Otwór okienny, XXIX. 19. ,ryc. 37, 21, ryc. 42 i 43, 22, ryc, 44. - w powale do komina od świecaka, XXIX. ryc. 7. Owalnice, skupiają się nad sadzawkami, XXXIX. 239, ryc. 11. Ozdoba na szczycie dachu, XXIX. 36, ryc. 80. Paciorki Ibursztynowe, XXXIX. 387, ryc, 9 nr 68'-74. Para góralska z Sidziny, X XXVI. 23'3, ryc. 1. Pas krakowski XXIV. 109, Ul, ryc. 2,3. - gÓl'alski, XXIV. 120, ryc. 5. - srebrny spod Cieszyna, XXIV. 126, ryc. 7.' - z Jabłonkowa, XXIV. 127, ryc.~. Paski z okolic Druskienik, XXXII. 37, ryc. 2, ryc. 3. . Pasterz, drzewor, XXXIX. 345. PastuS'zek, repr., XVI. 27,5. Peczytło, do znakowania koni, XXXV. 142, ryc. 71. Pejzaż, drzewol'. z XVI w., ,x,X XVII. 278, Peki cementowe, XXIX. 5. ryc. 9. Pętle z włosia na kuropatwy, XlXXI. 25, ryc. 3. Piec bity z gliny, XXXIII. 102, ryc. 10. _ z okapem, XXXVII. 199 tabl. III, ryc. 7. _ z u.rządzeniem do odprowadzania dymu wykonanym z worka, XXXVII. 19, tabl. Ul, ryc. 8. _ ze świ.ecakiem, XXIX. 49, ryc. 120 _ bez św~ecaka XXIX. 50, ryc. 121. _ w kuchni z ogniskiem, XIV. 357, fig. 2. _ w izbie głównej, XIV. 357, fig, 3. _ w kurnej chacie, XXIX. ryc. 3. Piecyk do prażenia nasion na olej, XXXIV. 143, tabl. II, ryc. 3. Pies owczarski wóroch., xxXV. 84, ryc. 18. _ wyry.wa mandragorę (z zielnika Syreniusza), X, 264. Pidplatow, ryc. XXXVII. 199. Piwnice. z kamienia polnego, XXXiVII. 194, tabl. II, ryc, 2. _ X:X,XIU. 106, tabI. IV, ryc. 2, 3a, 3b. Plan chałupy podlaskiej. ,X,XiXIX, 242, ryc. 15. _ chaty kultury łużyckiej, XXiXIX, 268, 269, ryc. 8, 9, _ chaty pomorskiej, XXXIX. 270, ryc. 10. chaty z okresu wpływów rzymskich .•,X.XXIX. 2'72, ryc. 12. _ budynków z okresu późno-lateńskiego, XXXIX, 271, ryc. 11. _ cha,ty z okresu wędrówek ludów, XXXIX. 275, 276, ryc. 14, 15. _ odkopanej części osady z okresu wędrówki ludów, .xXXIX 277. _ _ _ _ _ _ ryc. 16. odkopanej części osady w Lisewie, ,XXXIX, 283, ryc. 19. koszery, XXXV, 102, ryc. 361. zagrody w Ju.l'gowi!e, XIV. '361. zagrody w okolicy Tarnobrzega, XXIX. 2, ryc, 1. pieca w dymnej chacie, .xXIX. 3, ryc. 2. �1095 ·1094 N.amiot Kanibalów, drzewor., XXXVII. 280. Narożnik dachu, XXIX. 36, 37, ryc. 84, 87. Narty Permiaków, drzewol'. XXX.VIII. 236, Naszyjnik bursztynowy z medaljonem, ryc. XXXI x.. 3'94. Niecki gliniane do prażenia zboża XXXVI. '24, ryc. 6 a. b. ' Nosorożec, drzewor., XXXVIII. 256. Noże do czyszczenia bursztynu. X:XXIX.379, ryc. 4 nr 14-15. Nożyce żelazne wczesnohistoryczne, XXXVI. 284, ryc. 16 a. - współczesne, XXXVI. 284, ryc. 16b. Obchód Wniebowstąpienia na Krzaczkach, XXIX. 188. Obhoniaczka, narzędz~e do oczyszczania skóry, .x:XXI. 115, ryc. 3. Obierze, (sieci), drzewor., X.xXVII. 289. Oblewanie wodą przodownicy u Seklerów., XVI. 14'2. Obraz, podhalański Matki Boskiej, XXX. 149, ryc. l. - św. Anny i M. B., XXX, 154, ryc. 2a. - podhalański na szkle św Anny i M. B., XXX. 155, ryc. 2b. - św. Weronika, XXX. 158, 159, ryc. Sa, 3b. - eglemizowany, zdjęcie z krzyża, X.XX. 165.,ryc. 4. - podhalański M. B: z Dzieciątkiem, ,XXX. 169, ryc. 5. - Janosikowa freirka, XXX. 173, ryc. 6. - Adam i Ewa, tabI. barwna, XXX. ryc.7. - Chrystus na krzyżu, tabl. barwna, XXX. ryc. B. - w grobie, tab!. barwna, XXX. ryc. 9. Obrazek kaS'zubski, św. Rozalia, tabl. barwna, XXX. ryc. 10. - Chrystus na krzyżu, XXX. ryc. 11, tabI. barw. - św. Ignacy, tabl. barwna, XXx. ryc, 12. Obrazy rzeźbione na skałach, XXXVII. 76, ryc. 2. Ocap, XXIX. 23, ryc. ~O, 5'1. - xxrx. 24, ryc. 5~54. Odpoczynek podczas powrotu z połonin, XXXV. 117, ryc. 68. Odrzwia, XXIX. 41, ryc. 99. - zakopiańskie, VI 173, iI. - XXIX. 8, ryc. 15 i 16; XXIX. 9, ryc. 16 i 18, str. lO, ryc. 19. - XXXV 108, ryc. 418. Odzież kobieca z Białej Wody, (chustka, czepiec, hunka, g,o'l'set,spódnica, zapaska), XXXVII 221, tab!. V, ryc. 4, 5, 6. - męska z Białej Wody., (huńka, hunia, spodnie, czapka, kapelusz), XXXVII. 221, tabI. V, ryc. L 2 3. - męska w Widy.nowie, XXXIV. 146, ryc. 3. - i ceramika w sali etnograficznej Muz, Narod., X. 3'26. Ofiary z ludzi, rys. XXXIX.. 297 Okienko nad drzwiami. XXIX. 41, . ryc. 101; XXIX. 42, ryc. 102. Okiennica, XXIX. 18, 19, ryc. 35, 36. Okno w starej chacie,- :DX.1'9,ryc. 41. Okrąglaki, łączenie przy pomocy węgła, XXIX. 15, 16, ryc. 27,28, 30. Olejnica, XXXIV. 148, tabl, II, .rye. 4. Oman, (Jnula Helenium), drzewOl'., XXXVII. 298. Opasek, (trzos), krakowski, XXIV. 115, ryc. 4. Orka, drzewor" XXXlX, 354. Ornamenty na siekierkach drewn .. II. 217, iI. Ostrywjanyća, ostrewka, XXXV,87, ryc. 11. Oś wozu, XXX VI. 313. ryc. 2. Oś wozu wczesnohistor.. współczesnego, XXXVI. 284, ryc. lla, b. - współczesnego, XXXVI. 284, ryc. llb. Otwór okienny, XXIX. 19. ,ryc. 37, 21, ryc. 42 i 43, 22, ryc, 44. - w powale do komina od świecaka, XXIX. ryc. 7. Owalnice, skupiają się nad sadzawkami, XXXIX. 239, ryc. 11. Ozdoba na szczycie dachu, XXIX. 36, ryc. 80. Paciorki Ibursztynowe, XXXIX. 387, ryc, 9 nr 68'-74. Para góralska z Sidziny, X XXVI. 23'3, ryc. 1. Pas krakowski XXIV. 109, Ul, ryc. 2,3. - gÓl'alski, XXIV. 120, ryc. 5. - srebrny spod Cieszyna, XXIV. 126, ryc. 7.' - z Jabłonkowa, XXIV. 127, ryc.~. Paski z okolic Druskienik, XXXII. 37, ryc. 2, ryc. 3. . Pasterz, drzewor, XXXIX. 345. PastuS'zek, repr., XVI. 27,5. Peczytło, do znakowania koni, XXXV. 142, ryc. 71. Pejzaż, drzewol'. z XVI w., ,x,X XVII. 278, Peki cementowe, XXIX. 5. ryc. 9. Pętle z włosia na kuropatwy, XlXXI. 25, ryc. 3. Piec bity z gliny, XXXIII. 102, ryc. 10. _ z okapem, XXXVII. 199 tabl. III, ryc. 7. _ z u.rządzeniem do odprowadzania dymu wykonanym z worka, XXXVII. 19, tabl. Ul, ryc. 8. _ ze świ.ecakiem, XXIX. 49, ryc. 120 _ bez św~ecaka XXIX. 50, ryc. 121. _ w kuchni z ogniskiem, XIV. 357, fig. 2. _ w izbie głównej, XIV. 357, fig, 3. _ w kurnej chacie, XXIX. ryc. 3. Piecyk do prażenia nasion na olej, XXXIV. 143, tabl. II, ryc. 3. Pies owczarski wóroch., xxXV. 84, ryc. 18. _ wyry.wa mandragorę (z zielnika Syreniusza), X, 264. Pidplatow, ryc. XXXVII. 199. Piwnice. z kamienia polnego, XXXiVII. 194, tabl. II, ryc, 2. _ X:X,XIU. 106, tabI. IV, ryc. 2, 3a, 3b. Plan chałupy podlaskiej. ,X,XiXIX, 242, ryc. 15. _ chaty kultury łużyckiej, XXiXIX, 268, 269, ryc. 8, 9, _ chaty pomorskiej, XXXIX. 270, ryc. 10. chaty z okresu wpływów rzymskich .•,X.XXIX. 2'72, ryc. 12. _ budynków z okresu późno-lateńskiego, XXXIX, 271, ryc. 11. _ cha,ty z okresu wędrówek ludów, XXXIX. 275, 276, ryc. 14, 15. _ odkopanej części osady z okresu wędrówki ludów, .xXXIX 277. _ _ _ _ _ _ ryc. 16. odkopanej części osady w Lisewie, ,XXXIX, 283, ryc. 19. koszery, XXXV, 102, ryc. 361. zagrody w Ju.l'gowi!e, XIV. '361. zagrody w okolicy Tarnobrzega, XXIX. 2, ryc, 1. pieca w dymnej chacie, .xXIX. 3, ryc. 2. �1096 - rozmieszczenia mebli w izbie, XXIX. 47, ryc. 118. Plany wnętrz, XXXIII. 100, ryc. 5a-5f, tabl. In. Plecionki ze słomy żytniej, XXXVIII. 173, ryc. a, b, c, d. - z psiarki, XXVIII. 173 ryc. f. - z sitowia, XXVIII. 173, ryc. e. Płanetnik, maI. olej. XXXVIII. 255. Płatow, ryc. XXXVII. 199 Płatwie, XXIX. 27, 28, ryc. 57, 58, 59. - przekrój poprzeczny, XXIX. 28, ,ryc. 60. - łączenie z krokwią, XXIX. 32, ryc. 72, Płoty płecione, .xXXIII. 106. tabl. IV. ryc. B-I0; XXXIV, 143, ryc. 3; XXXIX. 296. - żerdziowe, XXXIII. 100, tab!. IV, rys. 6, 7. - do bielenia przędziwa, XXXIV. , 14'3, tabl. 1, ryc. 6. Płozy sa,ń wczesnohistorycznych, XXXVI,2,86, ryc. 18. Płóciennica, płótnianka z Łęk, XI. 407, Pochówek bez trumien. drzewor., XXXIX. 303. Podcienie cerkwi w Orawczyku, XlVII, 6. - jako ochrona przed deszczem i wiatrem, XXXIX.244, ryc. 18, 19. Podrywka, x,xXI. 41, ryc. '5. Podwórze huculskie, XXXlV 150, ryc. 6, Pogłębiacz żelazny do poszukiwania bursztynu, XXX>IX. 363, ryc, 2, Polonnyk, XXXV. 97, ryc, 20, Połów ryb na sznury, XXXII. 29. ryc. 2. - na bródkę, XXXI. 35, ryc. 1. Popereczka, ryc. XXXVII. 199. Portret A. Kaliny, .xU, 107, 1097 Potrzask na ptaki, XXXI. 25. Potwór wodny,drzewor., XXXIX. 347. Próba, rekonstrukcji wyglądu osady neolit., XXXIX. 257, ryc. 2. Prządki, fot., XIII. po stron, 304. Przekrój, przez konstrukcję dachu i górnej części zrębu. XX;XVII. 199, tabl. III, ryc. 1. - przez budynek gospodarczy z priczyną, XXXVII. 199, tabl. III. ryc.2, Przekrój szopkI, :x.x\Xr. 53, ryc. 1, 54, ryc. II, 54, ryc. III i IV, - figurki czarownicy z masielnicą, XXXI. 5'6, ryc. 21. - przez zrąb; stodoły z występem, XXXIII. HJ6. Przenoszenie jagniąt, XXXV. 115, ryc. 66. - siana za pomocą noszaków, XXXV. 86, ryc. 10. Przód gorsetu z Gostwicy, X, lB6, l8!7. Plecy gorsetu z Gostwicy., X. 186, -8f7, Przyciesie, XXIXi, 5, ryc. 8. - łączenie za pomocą węgŁa w zamek, .xXlX. H, ryc, 20. - podłużna, poprzeczna, XXIX. 12, ryc. 22, 23, 24; XXIX. 15, ryc. 26. Przygartaczka, sieć do podrywki, XXXI. 41, ryc. 5. Przyrząd .do młócenia kukurydzy, XXXIV. 1418,tab!. II, rye, l. Puszczanie krwi, drzewor., :XXiXIX. 311. Rachwa na masło, XXXV, 98, ryc. 29. p, chrapki huculskie, XXV,5, ryc. 16. Rama okienna XXIX 22, ryc, 45, 46. Raszpla do czyszczenia bursztynu, XXX[X. 379, ryc. 4 nr 17. Rataj, drzewor., XXX VIII. 23'5, Romowe, drzewor., XXXIX. 350. Raky, Rozbijacz żelazny używany przy poszukiwaniu bursztynu.. .xXIXIX. 363, ryc. 2 nr 4. Rozjazd, sieć na ptaki, drzewor., XXXVIII. 257. Re,zmieszczenie v.'ysokości opadów atmosferycznych i średnich izoterm zimowych w Polsce, XXXIIX. 240, ryc. 12. Rozs'Zczep na kuny .. XXXI. 25, ryc. 8. Ruta, drzewor" XXXVIII, 233. Rybaczki gdańskie, drzewor., XXXVIi. 299. Rydel do kopania bursztynu, XXXIIX. 3·00,'ryc, 2, nr 2, Rygiel, XXXVII. 199. Rysunki Buszmenów, XXXVII. 77, .ryc, 3. RzeiJba na dolnej ścianEe tragarza, XXXVII. 199, tab!. III., rye. 5, - na bocznej ścianie tragarza, XXXVII, 19, tabl. HI, ryc, 6. _ w drzewie, góralska, VI. 184. Samojedż ,drzewor. XXXVII, 281. samołówka stróżykowa, tzw. tuleć, Sąd sołtysi, miniatura, XXXIX. 298. Sen, drzewor., XXXVIII. 271. Serce Tursasa, p. tursaasydiin, znak magiczny, Sianokosy, drzewor" XXXIX. 336. Sidła nadrzewne na jemiołuchy i drozdy, litogr., XXXIXI. 301. - na kuropatwy. XXXI. 25, ryc. 5. Sieci rybackie, X.XXI. 9, ryc. 5. - n.a zające, XXXI. 25, ryc. 6. - przewieśna na dzikie kaczki, XXXI 27, ryc. 11. - podrgubna na kuropatwy. XXXI. 29, ryc. 12. - wleczona (rozj.ezd), na przepiórki, XXXI. 31, ryc. 3. Sieć na przepiórki, drzewor., XXXVIII. 244. - pojazdowa) XlXXI 37, ryc. 2. Siedmiogłowiec rogaty, drzewor., x:x.x.V:H, 27'9. Siekierka drewniana, ii. II. 217. 185, n. Sień prz~budowana, XJV. 364, - Brzegi, XVI. 62, Sier:pżelazny, XXXVI.Z84, ryc. 1. Rtodkiew samica, drzewor., XXXVII. 284, Siew i: bronowanie" drzewor., Rzuty poziome cerkwi, XVII. 4. XXXIX,. 294, Siodło drewniane obite skórą (przód) Rzut poziomy domu słupowego, XXXI. 284, ryc, 17, XXXIX. 27'9, ryc. 17, Skarbnik, rysunek Ociepki Teofila, Rzuty poziome domów trapezowatych, XXXIX, 256" ryc, l. XXXIX. '319. - i profil ziemianki kultury trzciSkobel, XXIX. 4:2, ryc, 103, 104. Skrzynia malowana z Podegrodzia. nieckiej, XXXIX. 263, ryc. 5. XI. 426, Rzut poziomy domu w Jurgowie, - ze Świniarska, XI. 42 .6 XIV. 356, Skrzynka okrenna, XXIX. 19, ryc. Sabat czarownic, XXXVII. 304. Sadzka na ryby, XXXI. 41,. ryc. 5. 38 i 39. - na narzędzia druciarskie, Salamandra ogniista, drzewor., XXXVII. 217, tabl. IV, ryc. 1. XXX VIII. 246. Slupy w przyciesi, XXIX. 5, ryc, 10. Samcis, (j. lit.), czerpak, XXXI. 131, Sm:k i lampart, drzewor., XXXIX. ryc. 4. 307. Samojed, drzewor., XXXVIII 253. �1098 - zasłania słońce, drzewor., XXXVII. 293. - zi:emny, drzewor., XXXVIII. 253. Socha) XXXII. 4, ryc. 2. Sochar, (drabina), XXXV. 111, ryc. 57. Sokół myśliwski, drzewor., XXXVIII. 2'37. Sosrąb w chacie góralskiej, VI. 180, 181, il. Spaga, która łączy deski drlJWi, XXIX. 41, ryc. 100. Spal' na ptaki, miedzior.. XXXIX. 292. Spodnie górals'kie z Podegrodzia, X. 173. Sprzęty i narzędzia rybackie, XXXII. 27, ryc. la-p. Staja, XXXV. 105, 106, 107, ryc. 42, '13, 44, 45, 4.6, 47. -- plan, XXXV 108, ryc. 51, 110, 54. - z iwą, XXXV. 110.. ryc. 55. Stajnia dla bydła, XXXIV. 151, tabl. III, ryc. 1. Stara Hotentotka, XXXVIII. 57. St.ary dom w Białej Wodzie, XXX VII. 194.. tabl. II, ryc. '3. - Hotentot, XXlXVUI. 53. Starzec 11o-letni z okolic Krakowa, XVI. 273. Stępa, XXXIV. 148, ta,bl. II, ryc, 2; XXXIV. 267, ryc. 3 9. - meehan., xx.x::rV. 267, ryc. 7 i 8. _. nożna, XXXIV. 151, tab!. III, ryc. 6; XJXJXIV.267.,tabl. ryc. 4 i 5 Stępor, XXXIV. 267, ryc. la, ib, 2; XXXVI. 284, ryc.7. Stodoła w Widynowie, XXXIV. 145 ryc. 1. - z chlewem w Jurgowie, XIV. 364. z dobudowaniem, w Jurgowie, XIV. 360. z występem, XXXIII. 110, ryc. 16. 1099 Stojak do świecenia,. X.XIX. 4, ryc. 6. wisnyj, XXXV. 112, ryc. 60. Stolec, XXXV. 103, ryc. 38 A i 38 B. . St:łki z Sądeczyzny, X. 425. Stoły w Jurgowie, XIV. 358,.ryc. 4 i 5 Stóg ogrodzony, XXXV. 88, ryc. 13. Strącenie do piekieł, drzewor., XXXVII. 303. Strój, chłopów polskich w XV w.. XXXVIII. 232, w XVI w., XXXIX. 346. Stolec - dru2ibów weselnych S'pod Star. Sącza, XIV. 122, ryc. 6. - dziewczęcy, X. 184; XlV. 78. 80, 82, 84, 86; XXIX. 87. - gazdy z Podegrodzia, XXXiVI. 259. - góralek i górali sądeckich, X. 182; XI. 56, 59, 79; XXXVI. 267, 277.. -kobiecy letni i zimowy z Łęk, XI. 409, 41Q. - kobiecy z Giehułtowa, XiVI. 225. - kolędników j Jaworza na Śląsku, XV.90. - Lacha Sądeckiego, XXXVI. 257, 263. - Laszki sądeckiej, XXXVI. 275. - męski w Jaworzu na Śląsku, XV. 74, 76. - w Krakowskiem, XVI. 223. - z Haczowa, XXXV. 13, ryc. 4. - z Podobina, XXXIV. 270, ryc. 1, 2; XXXIV. 271, ryc. 3. - państwa młodych w Jaworzu na Śląsku, XV. SB. - seklerS'ki kobiecy i męski. XVI. 146. Strunka, XXXV. 102, 103, ryc. 36, 37. Strychowiec ,narzędzie do rozciąganila skóry, XXXI. U5, ryc. 3. Strzecha od wewnątrz. XXIX. 39, ryc. 92. "i·'''' Studnia z żórawiem, XiIV. 301. Sufit, XIV. 367. Sukmana biała, XXXVI. 237, ryc. 3a. - lubartowska, XXIX. 79, 80. Sumiec, X1XIX. 7, ryc. 12; XXIX. 18, ryc. 34. _ okrąglak, XXIX, 7, ryc. 13, s. 8, ryc. 14. Swynynec, XXXV, ryc. 64. Syrena, drz~wor., .xXXIX. 317. Szałas pod Baranią, il. II. 132. Szafka z Jurgowa, XIV. 367. Szczotka na krety i starki z koziołkami miedzior., XXXIX. 293. . Szeski'r~a, . (cyrkiel drewn.), XXXV. 113, ryc. 62. Szkło do szlifowania bursztynu, XXXIX. 380, ryc. 5) nr 2,7, 28. Szlaki druciarzy, xx.xvn. 208, ryc. 5. szlifka, kółlko do obróbki skÓ'l'y. X!x,x\I. 115, ryc. 3. Szmaragd. drzewor., XXXIX. 325. Szopka z 1837 r. akwaf., XXXVIII. ~43. SztukH podhalańska na Wystawie Etnograf. we Lwowie, XI. 422. Szufla drewniana do poszukiwania bursztynu, XXXIX. 3 63, ryc. 2. Szymon Tatar1 rzeźba Brzegi, 'XVII. 1 po stron. 96. Ściana, dzieląca izbę od S'ieni, XXIX. 46, ryc. 117. _ tylna, XXIX. 6, ryC. 11. _ szczegóły, XIV. 365, ryc. 14, 15,16. Śmierć grzesznika, drzewor., XX},."VII. 286. Śpichlerz z. r, 1739, rys. XXXIX. 328. _ klasztorny na Zwierzyńcu w Kra_ _ _ kowi€. Xl. 415. w Mlliku, XXXIII. 109, ryc. 14. w Muszynce, XXXIII. 109, ryc. 15. z piwnicami, XXXIII. 108, ryc. 13. Świderki do borowania w bursztynie. XXXIX. 4, nr 19, 20. Świnie starej rasy otworów 379, ryc. huculskiej, XXXV. S3. Tabela l. podział melodii, XIII. Tabela 2. nuty, XlII. Tabela stosunku pomiędzy Słowianami a uprawą kartofli, XXVII. 44. Tablica godeł rodowych chłopów archangielskich, II. 8. - narzędzie do watkowania skóry, XXXI. 115, ryc, 3. Tablica 1. plany zagród. budynków gospodarczych i domów miesz,. kalnych w Białej i Czarnej Wodzie i w Sz,lachtowej, XXXVII. 191, ryc. 1-12. Tablica I. przeciętnych różnic czaszek staropraskich, XXIV. 182, _ II. wskaźniJków długości i szerokości czaszek, 'XXIV, 18'5. - III IV i V. wskaźników długości i ;zerokości czaszek, XXIV. 18.6. _ graficzne przedstawienie przeciętnych ,różnic, XXIV. 1M, I i II, zestawienie 12 układów skorowidzów do wydawnictw etnogr ..\ XXVIII. _ właściwości języków iudo-europejskich, lXXVII. oW, _ zestawienia stopnia powinowactwa międz·y językami gockim i staro-cerkiewna-słowiańskim, - XXVll.47. I i II powinowactwa języków indoeurop., XXVII. 49, 50, 51. _ stat. ludno w Husowie, VIII. 113. _ pomiarów antropometr. ludności w Husowie, VIII. 114, 115. - �1101 1100 I , zes ta··Wienie znalezisk roUbiory ludowe z Wisły, II. 138. ślin hodowanych w czasach Uczesanie w czub, XXIX 81 przedhistorycznych. XXXVI 305 Udziela Seweryn, fot., XXXIV 1 n, zestawienie roślin zbier~nych - wśród członków Zjazdu . ~łoi użytkowanych przez człowieka dZ.ie~y Krajoznawczej, .xXXV. 7,.. . przedhistorycznego, XXXVI. 307. - wsrod członków obozu krajoTablica właściwości bóstwa dodatznawcz., XXXV. 9, ryc. 3. niego, 'XXXII. 129. - wśród ludu haczowskiego, - zdobin na haftach opoczyńskich XXXV. 13, ryc. 4. XXIV. 1-36. ' Ulei drzewo"., .xXXVIII. 234; Tablica z rysunkami symbolicznymi .xXXIX. 330 352 . religii pierwotnych, VII. po stroUrasa, .xXXVII~ 104: ryc. l, nie 240. Wa~ik na sarny, XXXI. 25. ryc, 10. Tabele z wyliczeniem ilości pożyWajdelota z kozłem ofiJarnym, drzewienia Zydów, III. 389 wor., XX.XIX. 321 Talizman, drzewor., XXXVLI. 295. Walka kogutów, litOg;., XXXIX 333, Tanir, ozdobiony haftem, X.XXVII, Walka kozaka z tygrysem, drzewor., 217, ryc. 4. XXXIX, 33'3. Targ w mieście Sepsi-Szent-Gyi:irgy, Warsztat tkaoki, XXXI. 7, ryc. 4. XVI. 139. Wąż, drzewor., XXXIX. 342. Tebel, XXlXi.1'3, ryc, 24. - miedziany, drzewor., XXXIX. 335. Terchacz z jukami, XXXV. 116. r. 67. Wbudowanie domu we wnękę skalną, Tłuczenie bryndzy, XXXV. 92, r. 15. .xXXIX, 235, ,ryc. 6. Tokarka do ibursztynu, XXXIX, 18il, Wędka na dzikie kaczki, XXXI. 25, ,ryc. 6. ryc. 2. - drążkowa do :bursztynu, XXXIX Węgły lekko ukośne, XXIX. 12, 3 8(J, ryc. 5 nr 216, ryc, 23, - pecLał!owa, XXXIx.. 379, ryc. 4 - na obłap, XXIX. 17, ryc. 31; 18, nr 23. ryc. 3,2. - smyczkowa, XXXIX. 379, ryc, 4, - w rybi ogon, XXIX. 13, ryc, 29; nr 22. Xx,rX. 18, ryc. 33. - sznurowa do bursztynu, XXXIX. - utworzone przez ~biełkl poprzed300.,ryc. 5, nr 24. cznej ściany wewn., XXIX, 14, - wiatraczkowa do bursztynu, Xx...'XIK. 380, ryc. 5, nr 25. ryc, 25. Topielec, olej XXXVIII. 254. - w chacie z okrąglaków, x...XIX. Topielica, rysun. o ciepk i TeofHa. 15, ryc. 2.6; XXIX, 16, ryc. 29.. XXXIX. 3,18. Węże w zaczarowanym kręgu, drzeTunguzka na renie, drzewor., wor" .xXXIX. 340. X.XXVIII. 259. Wiązanie bierwion w uchły, (na węTuroń w Przecławiu, XXV, 62, ryc. 19. gieł.), X,XXV, 105, ;ryc. 41. Twardowski w Rzymie, litogr., Wiązanie bierwion w uhły, XI. 410. XXXIX. 334. W..eszczka, drzewor., XXXVIII. 274. Wieśniaczka . .xVI. 269. Wilcze płotki, miedzior., XXXIX.3l2. W:T powietrzny, zwany diabli taniec, XXXIX. 329. Wisiorki bursztynowe, XXXIX. 388, ryc. lO, Wiszka, XXXV. 97, ryc. 22. Włók, w leg. o św, Jadwidze, miniat. XXXVIII. 230, Worota, XXXV. IQ{), ryc. 31. - XXXV. 101, ryc. 32, ryc. 33, Wozy, .xXXI. 3, ryc. 1. Wóz w XlIV wi'eku, miniat., :XXXVIII 231. Wrota przedhistoryczne, X-XXVI. 301, ryc, 1. Wróżby, fot., XIII. po stron. 3'06. Wróżenie ze snów, litogr., XXXI,X. 351. Wrzeciona z glinianymi przęślikami, XXXVI. 284, ryc. l3a. _ współczesne, 'xXXVI, 284, ryc. l3h. Wulkany, drzewor., .xXXVIII. 250. Wybieranie wurdy z kotła, .xXXV. 9'1, ryc. 14, Wycięcia ozdobne na belkach, XXIX. 25\ ryc. 55a-h; XXIX, 26, ryc. 56a-m. Wycinanki kurpIowskie nagrodzone na konkursie w r. 1'948, Il'yc. XXX,IK.. 556, Wycinek ozdoby na gorsecie, XXXVII. 217, tabl. IV. ryc. 9. Wylot czarownic na Łysą Górę, 'xXXVII. 3'05. Wyrób pasków nicielnic, XXXII. 36, Ta:.ela .<.: " ·1 1 ~ I ryc. l. Wyściigi Leszka nad Prądnikiem, drzewor., XXXVIII. 238. Z kogutkiem, drzewor., XXXIX. XXXIX. 332. zabawki z roślin, XXVIII. 59, 60, 63, 68, 69. Zabudowania jako ochrona podwórza przed wiatrami zach. XXXIX. 241, ryc. 13. Zagroda czworoboczna, XlXX;VII. 194, tab!. II, ryc. 1. Zagroda góralska, VI. 178 ił. - jednobudynkowa, x,xxrx. 194, tabl. II, ryc. 4. norweska, XXXV. 170, ryc. 2. - podhalańska, .xXXIX, 241, ryc. 14. - seklerska, XV. 313. Zając morski, drzewor.. XXXIX, 353. Zakończenie dachu, XXIX. ryc. 90 i 91. Zakośnik czyli zakos, XXIK 36, ryc. 85; XXIX. 308,ryc.90. Zakrętka drewniana, XXXV. 108, ryc. 50. - przy drzwiach, XXIX. 44, ryc,l09. Zależność kierunku osuedli od rzek i strumieni. XXXIX\ 238, ryc. 10. _ nachylenia dachów od wysokości opadów atmosf., XXXIX, 243, ryc. 16. wysunięcia okapów od wysoko 'opadów atmQsf., XXXIX. 244, ryc. 17. _ osadnictwa od gleby, XXXIx.. 235, ryc. 7. _ rozbudowania zagrody od urodzajności gleby, 'XXXIX, 236, ryc. 8, 9. Zamek drewniany, XXXV. U, ryc.58. Zapaska wyszywana, .x.. 185. zapusty, iI., .xII. po stronie 122. Zarys chaty neolitycznej kultury ceramiki wstęgowej ... .xxXIX. 259, _ ryc.3. _ chaty słupowej, XXXiIX. 260, .ryc. 4. _ chata z późnego okresu wpływów rzymskich, .xXXIX. 274, ryc, 13. �1102 .Zasuwa drewniana, XXXIII. 1OD, ta'bl. III. rys. 2. - przy drzwiach, XXIX. 44, 45, ryc. 110-112, 114; XXIx.. 46. ryc. 115 116. . , Zatalek, XXIX. 38, ryc. 88 i 89, Zawatra, XXXV. 104, ryc. 39, zawias u drzwi, 'xXLX. 40, ryc. 97. Zawiasy drewniane, XXXV. 108, ryc. 49. Zaworotna kosa do falcowania skóry XXXI. 115, ryc. '3. ' Zbiór wycinanek na Wystawie Etnograf. we Lwow~e, XI. 423. Zielarka, drzewor., XX,XVIII. 240. Złota baiba., drzewor., X.XXIX. 4'10. Znak magiczny tursaasycii:in, ,XXXVI 313, ryc. 1. . Znaki własnościowe na uszach owiec XXXV. 141, ryc. 70. ' Znaleziska minusińskie z epoki bronzu, X1XV. 2, 3, ryc. 1-7. Zrąb chaty z Opola" XXXIX 28'1 ryc. 18. . . ' Zwózka zboża w Jaworzu X~ W, H. na Śląsku ' OA ~ymarka XXXV. 111, ryc. 56 Zródło ogrodzone ' XXXV 104 , ryc. . . '. 40. Zarna w w. X'IV., miniat. lXXXVIII 27Q ,. nonbCKoe typu B. (forma.), XXXII. 54, tabl. II. rys. 1-23. - typu B. (forma b.), XXXII. 58 tab!. III. rys. 1-11 ' - typu C,''' :XXXlII .. 61, tab!. IV. rys. 1-14. ~niwa, drzewor., x...XXVII. 292. o~~. Tatarów, drzewor., Xx..XVII. 3THorpaepl14eCKOe 1945 - 6nl1HCKOM Zarownie typu A. XXXII. 52., tabl. I. rys. 1--6. 1951" - HMelOT Konb6epra, ~" 4aTI1 KynbTypbl nepeA 06nHKoM B "n10- B nonbCKoro MOHorpaepl15łMI1, B03C03AaHI1eM pa60T 3aTpYAHeHI1H paccMOTpeHl111 11 CBeAeHI1H, 11 H<ypHanax. C04I1HeHI15ł C perl10HanbHblMI1 CI1CTeMaTI14eCKOM HapoAHoH npeAnpl1HI1Ma5ł TpyA COBpeMeHHblM npeAcTano CT05łw,eM , 6bITb 06w,eCTBO nepl10Ae f\Tnaca 3THorpaepl14eCKOro Topble f\BTOpOB 3HaHI1H, pa36pocaHHblX BI1AY Hal1114115ł04eHb KO- OCKapa npl1 npeA- KaCalOw,I1XC5ł B Hay4HoH ne- HecoBepweHHblx 3THO-. 'i~, ": <\ rpaepl14eCKI1X I1HAeKCOB n. 6116nl1orpaepl1H a TaKH<e B 3THorpaepl14eCKI1X, H<ypHanax, BC5łKl1e nOnblTKI1 HOH 06pa60TKe nonbCKOH B BI1AY KpaeBeA4eCKHX, HeAOCTaT04HOCTI1 perl10Hal1bHblX CI1CTeMaTI14eCKI1 3THorpaepl1l1 nOAOHTI1 HaTanKI1BaIOTC5ł 11T. K Hay4- Ha 60nbWl1e 3aTpYAHeHI15ł. B TaKOM 'łeCKOe a TaKH<e neHl1eM B K nonbCKOH "nIOAa" ew,e nObCKoe B 1947 3THorpaepJ.1'łeCKl1e 60nee npl1rOTOBneHJ.11O 113AaHI15ł npJ.1H5łTb nOH Y4aCTI-1e npJ.1 3Toro 3aAa411 pOAa rpaepl1'łeCKI1X 6peTeHHbIX AY noro TonbKO pa60T; BO BpeM5ł He3Ha'łHTel1bHO KnlO4eHHblMH pa3pa60TKJ.1 HHAeKCl1pOBaHI15ł CTaHOBHTC5ł, pa3HI1TC5ł no B HHCTpy1<lI,1111 VI. pa60Tax. B nOAP06HOH "nIOAa" TenepeWHHH cpaBHeHl110 raHl<a H 3THOnpl1o- H B rOAY; BH- I1HAeKC C YKa3aHI15łMH 1952 Ha OCHOBbl, Ha OnblTaX, TOMOB 'łTO TOMOB 3aTpYA- 11 BaH<HeHWHX. I1HCTPYKlI,l15ł 6a311pOBanaCb HeYAHBI1Tel1bHblM 39. pa3peWeHI111 Hay4HblX H<ypHanoB BCTyn- 3HlJ,I1KnOneAJ.111 J.1HAeKCa I<pl1CTanl13J.1pOBanl1Cb 5łBn5łIOw,l1eC5ł Al1peKTJ.1BaMJ.1Al15ł Hay'łHOH I1HCTpyKlJ,J.111K HHAeKCl1pOBaHHIO B f\KlJ,111O 3Ty, C411TaTb ,,6011bWOH f\BTopaM 3THorpaepJ.1- J.1HAE'KCl1pOBaTb "nIOA" np0I13BeAeHI15ł. KYl1bTYPbl." BbICOBblaalOw,I1XC5ł BbtnOnHeHJ.15ł 06w,eCTBO rOAY Wl1pOKI1X MaWTa6aXMOH<HO HapoAHOH npl1WnOCb HeHI1H, Bew,eH aBTopaM 11 HHble 3a'łep'łeHHylO XOAY nOnOH<eHI1H nopYYl1no 11 3a- HeAocTaeT �1105 1104 B HeM nepe4HSI I<HOBeHHOH H<ypHaJlOB, om1CblO. ll.(eHHbIM. cryOC060M BJleH CJleAylOll.(eH co nOJlyo<;:TpoBa, H CTpaHbl MeHTbl 6) HX HCXOAHJlH H3 Toro 04eHb 60raTblH rpa¢a, y4TeHHeM B nJleMeH, 4TO H He06bll<HOBeHHO CKOM nopSlAl<e AJlSl Toro, Hl1pOBaHI1H JleT, C y4TeHHeM 4T06bl a) peH, Jl03YHrH CJlOBa "nIOAa" rpynn H 3THH4eCI<HX T04HOCJlOBHble, 4yH<AOrO 1<0TOpOro T. e. B Tpex MaTepHaJl npOHCxOH<AeHHSI, pacnJla- B ce6e: Yl<a3aTb Ha H<eHHeM yH<e TopaSI OTMeHax: rOBopOBblX UHTHpOBaHHble nOJlbCI<OH CJleAyeT TOMax /' i. \ ) CTBHe 3Toro, Ha ; aTOMbl; HeCTH 6) Jl03YHrH ynoTpe6JlSleMble CJlOBHOBell.(eCTBeHHble, B 3Tł-fOrpa¢HH I<OH I<JlaCCH¢Hl<aUHH C) l<yJlbTypHblX CI1H Tenl4eCI<He HO C4HTaTb Jl03yHrl1, I<al< Jl03YHrH Ha cOBol<ynHocTb a HJlH Hay4Hble BbITel<alOll.(He H3 TepMHHbl, ¢aI<TOB; 1<0TOpble OTCbIJlalOll.(He, np06JleMaTHI<H, TeCHO HapOAHblH no H npel1Myll.(eCTBy YKa3blBalOT CBSl3aHHOH HyH<- I-iHAeKc 3THoreorpa¢H4eCI<HH 3BaHHH, 3THOHI1MOB, CTJ.1KI1, OCHOBa 3. I-iHAE'I<C JlH4HblH HOBeAeHl1e AHOH KOTO poro 6bJJla 3aKJl104aeT COCTaBJlSleT KyJlbTypbl); T. e. HHAeKC ¢113110rpa¢H4eCKI1X yH<e 411TaTeJllO nepe4eHb BaH<HbIH OTAeJl reorpa¢H4eCI<I1X 3JleMeHTOB, paHbwe Ha- TonOHOMa- BbISlCHeHa; ¢aMI1JlHH B Kpyry HCnOJlHHTb C OAHH04HblMI1 np06JleMaMH. 2. SO MHorOCTH 11 I1MeH (I1MeC06blTI1H Hapo- r BKJlaA, .HM l<aH<eTCSI, 4TO - 6y,D,yT B ce6e TeM He Bce pa60THHI1HTepecylO- MeHee O,D,HaI<O HHAeKca XOTSI aBTopbl nOT "mOAR c03Ha1OT, TO npeACTaBJleHHaSl MOH<eT 4TO BCJle,D,~ Kal< 6bl pa3611T0l1 XL) B HX Hay4HblX npOSlBJleHI1H, 11 He• Hel<o- SlBI1JlaCb pe3YJlbTaTOM (T. e. TOM H a,D,enTOB HayKI1 OTpa- 3THorpa- cOBepweHcT~a Ha CTOJl6uax MOJlO,D,bIM y4eHbIM CBOIO 3a,ll,a4Y· SlBJlSlTbCSI Hay4Hblx ,D,JlSlBcex H3,D,aTeJlbCTBa oka3blBaeTCSI, KyJlbTypHblX n03YHrOB ,D,OCTOSlHHSIB ,D,l1ana30He O,D,HaKO TOM 06Jler4eHHe npe,D,npH- HH,D,eI<C SlBnSłeTCSI JlHWb ny6Jll11<yeMblx aBTOpOB, ueJlOCTb eCJlH 4TO Tpy,D,Oa TaKH<e npl1rOTOBneHHI1 JlO,D,bIX3HTY3HaCTOB CHCTeMaTH4ec- caM COBMell.(aeT ,D,06pOCOBeCTHOCTH CJlOBaB AeTaJlbHOCT a C I1H\.jTo6bl n03I1UI1I1· I1X l<yJlbTypOH 4TO cyll.(eCTBylOll.(erO l<aK Tal<OBOH BeJlHKOrO 1l03~HrOB, ,D,JlSl3THorpa¢oB, ll.(11~CSI HapoAHoH AOCTaTl<11 nOCTaHOSOI< ,D,1lS1Toro, 3Toro nO,D,4epKHyTb, npOCBell.(eHHSI TO, Tpy,D,a CBSl3aHHoro COCTas pe3yJlbTaTb, 06Jler4eHHeM I1Il:11IOCTpaUI1I1. aaTopbl 100,000 60Jlee >t<enalOT ·I1MH pa60THHKOB ¢1111 H npOAOJlH<aJlOcb OH 3al<Jl104aeT C Jl03YHraMH KOB nepe- B aJl¢a6eTWle- B 06ll.(eM aBTopbl Tpy,D,a, caM peueHv nepe\.jeHb 3Ha4eHHH 4TO H nHO- CTaTel1, " "nlO,D,a", a TO, 06HI1Man 3Ha4HTeJlbHblM AJlSl 3TH 0- Tal<}I{e nOArpynn. 4HTaTeJlSl npHrOTOBJleHHe HHAel<C MaTepHaJl K()HUY IOAe. noro TOMoa Ha npe,D,CTaBJleHHble COCTaBJlSlIOT npeACTaBJleH H HaUHOHaJlbHOCTeH BbISlCHSlIOT, 4TO Bell.(eCTBeHHbIH A) copHeHTHpOBaTb HHAeI<Ca, aBTopbl HHTepeCHblH H To A" HapOAOB HaHMeHOBaHHSI uellOCTH 4HTaTenSl ynopSl,D,04eHHblX K B " n C HapOAOBeAeHHe~ TOrO nepeCMOTp y\.jpe}l{AeHHH, 39. SlTI1S1 YKa3bIBalOT aBTopbl KpOM e ny6JlHKyeMblx Hay4Hblx COpl1eHTl1pOBaTb MOpSI CHCTeMe. npH4eM T. n. nepe4eHb nO,D,BO,D,SIHTorH C) 3Jle- pel<H, H H JlI1U CB513aHHbIX 3al<Jl104alOll.(eH Ael<Cl1pOBaHHeM HaHMeHOBaHHSI ye3Abl; 3TH 3HH 5. rocYAapcTBa c. C. C. P., aBTopOB rpa¢l1eH npHrOTO- aJl¢a6eTH4eCI<OH COOTBeTcTBylOll.(He I-1HAel<c ynpo- OCTpOBa, 03epa, TonOHOMaCTH4eCI<He 3aJlO}l{eHHSI, pOAOB, Ha H ropbl, B OTAeJlbHOH 6blJl apXHneJlarH, nOJlbWH I<al< AOJlHHbl, Sl3bl1<OBeAa, HCTOpHl<a, 4eHb HHAel<C a) 4. SlBnSleTCSI 06bl- HHAel<CHpOBaHbl C nOApa3AeJleHHeM BO BHHMaHHe C BI<Jl104eHHeM I. CBeTa 04ep4eHbl 6blJlH 6blJlH 04epeAHOCTblO: CO CneL\HSlJlbHbIM npHHSlTbl neCHH 3THoreorpa¢H4eCI<HH 4aCTH 6blJlH CBOAl<a HJlJlIOCTpaUI1H H ¢H3Horpa¢H4eCI<He, H Ol<eaHbl, nSlTb a Tal<H<e CMOH<eT nOHCKax, npl1a. MO- ycoBepWeHCTBOBaTb 1<0TOpble aBTopaMH COCTaBJlSlIOT Haw pa60Ta CMOH<eT �Om-1Cb JII' BEli..\EH PREFACE 1. 60neCnaB CKOrO 2. 3. 4. 5. OT EepYT - eAI1HCTBa CTam1H OCHOBaTenb HenOKOne6I1MOrO, 6paT- HapoAoB aBTopOB Pa3bSlCHeHI1e COKpalll,eHI1H Belll,eCTBeHbIH I1HAeKC 3THoreOrpa¢I1"leCKI1H Rpxl1nenarl1 I1HAeKC • OCTpoBa nonyocTpoBa 4acTI1 CBeTa CTpaHbI • • rOCYAapCTBa ClJl13110rpa¢l1'leCKl1e 3THWleCKI1e 6. fll1'lHbIH 3neMeHTbI rpynnbl 11 nOArpynnbl I1HAeKC HapoAHble HMeHa . Ha3BaHI1S1, Melll,aHCKl1e 11 I1Hble • HHAI1BI1AyanbHble np03BI1ll1,a aBTopOB, 3aHHblX RBTOpOB nepe'leHb np03BI1ll1,a rpynnoBble ClJaMl1nl111 7. pOAOBble. • '1neHOB C 3THOrpa¢l1eH "fllO,D,R" 't; Hay'll1blX HaY'lHble . OpraHI13aTOpOB, • 6116nl1orpa¢l1'-JeCKI1M nyHKToB Y'lpe>KAeHI1S1 06ll1,eCTBa 10. 11. 12. 13. PeecTp I1nmOCTpal\I1H, .OT aBTopOB Onl1Cb OT Ha Belll,eH aBTopOB Ha KapT, pyCCKOM 'la rpaBlOp S13bIKe pyCCKOM 513blKe aHrnl1HCKOM Onl1Cb Belll,eH Ha Onl1Cb Belll,eH • aHrnl1HCKOM 513blKe 513blKe • . 11 Ta6eneH • • nl1l\ . conOCTaBneHl1eM, MY3el1 8. 9. • 06ll1,eCTBa, • 1 11 14 17 643 643 643 646 646 646 646 779 795 818 818 848 862 870 CBSI• . 876 1016 1080 1081 1082 '1085 1086 1103 1106 1107 1110 1111 , The Polish Ethnographical Society, initiating during its "Lublin period" (1945-1951) investigations concerning the Polish Ethnographical Atlas and regional monographs which are intended to be a modern reed-ition of Oskar Kolberg's works, had to face a lot of difficulties in gathering systematically the notions about folk culture, dispersed in numerous works and periodicals. Considering the very imperfect ethnographic bibliographies and the lac:k of indexes in ethnographic, topographic and regional periodicals, there arise numerous difficulties in giving a synthetk elaboration of Polish Ethnography. The Polish Ethnogr!aphical Society charged the authors already in 1947 with the task of preparing an index of "Lud" and other ethnographic waTks. This action, designed on a larger scale, is an introductive work for the preparation of a Great Encyclopedia of Polish Folk Culture. The authors of the index for the 39 volemes of "Lud" had to take up the matter of solving the difficulties which occur in such cases. In the course of its accomplishment principles had been fixed foT the elaboration of a detailed index instT'uction for periodicals and important ethnographic work,s. Basing upon experiences attained, the present index of "Lud" editions differs·somewhat from the indications included in professor J. Gajek's instruction dated from 1952, namely: it contains no separate index of periodicals, the index of illustrations is a simple list. 'Songs arealso indexed in a simplified manner. The ethnographic index was performed in Itlhefollowing way: It contains a) archipelagos, islands, peninsules, b)continents of the globe divided into states and countries with special regard to· Poland and U.S.S.R., c) physiographical elements as valleys, mountains, lakes, rivers, s'eas and oceans gathered into a special alpha- �1109 1108 betic order. There were also taken into account toponomastic names added to corresponding districts because we considered them; a rich and interesting material for the ethnograph, the linguist, the historian etc., d) a list of tribes, communities and nations in alphabetic order with regard to groups and ethnic S'ub-groups. In order to make the reader acquainted with the general disposition of the index, the compiling of which lasted five years, the authors inform that it contains: l) index- subjects, including three :.:inds of words: a) strictlyexpressional words, i.e. lexical material of irlioms and expressions o,f foreign origin quoted in the ,;Lud" editions, b) subject-words or terms admitted in Ethnography and resulting from systematic division ofcultural facts, c) synthetic words being principally words o'f reference which have to inform the reader about the whole problem connected with the particular questions; 2) index- eth!l1ogT.aphical,i.e. index of geographical terms, ethnonymes, . physiographical elements, toponomastics, the disposition of which has a1re.ady been explained; 3) index of names, containing a list of family and christian names (onomatology being one of the most important positions in the history of folk culture); 4) index of authors ana persons, connected with ethnography including also a review of articles, reports etc. published in "Lud"; 5) list of scientific institutions and illustrations. Conduding the whole work connected with the index of 39 volumes of "Lud", and in order to inform the reader about the enormous task, the authors remark that the list of w.ords already grouped contains more than 100000 positions. Finally the authors wish to stress that the result of their work presented here ought to furnish a great facilitation for ethnographs, scientists and for all those who are interested in Polish folk culture. Nevertheless however, the index itself is only a reflex of the achievements in the field of ethnography and as such it has all the advantages and defects of the previous elaborations published in "Lud". A certain precision in the preparation of the index can be attributed to the authors' scrupulous work, though by such proceeding the whole of the publication has been so to speak "atomised". Yet the present wor~{ will have fulfilled its task if it will make research-work easier for men of science and give a helping hand to young enthusiasts and adepts of ethnography in finding their way through the multitude of phenomena of our national culture. Poznań, June 1953. ) �. '\ < li SPIS TABLE OF CONTENTS 1. Bolesław Bierut Stalin The Creator of Fraternal Unity Among Nations 2. Preface 3. Abbreviations 4. Index of Subjects 5. Ethno-geographical Index Archipelagos . Islands . Peninsules Continents of the Globe Countries States Physiographical Elements Ethnic Groups and Sub-groups. 6. Index of Persons and Names Names, popular, surnames, family and other names Christian names . Individual nicknames . Names of authors, organizers, members of the Society, persons connected with ethnography Authors of "Lud" wit1\. bibliographical list 7. Index of Scientific Institutions Scientific institutions Museums Societies 8. Index of Illustrations, Maps, Drawings and Tables 9. Preface in Russian . 10. Table of Contents in Russian. 11. Preface in English . 12. Table of Contents in English 13. Table of Contents . 1 11 14 17 643 643 643 646 646 646 646 779 795 818 818 848 862 876 1016 1080 1081 1082 1085 1086 1103 1106 1107 1110 1111 łII RZECZY 1. Bolesław Bierut Stalin Twórca ni:ezłomnej braterskiej jedności narodów 2. Od autorów 3. Wyjaśnienie SĘrótów 4. Indeks rzeczowy 5. Indeks etno geograficzny . Archipelagi Wyspy Półwyspy Części świata Kraje Państwa. Elementy fizjograficzne Grupy i podgrupy etniczne 6. Indeks osobowy Nazwiska ludowe, rodowe, mieszczańskie inne Imiona Przezwiska indywidualne Przezwiska grupowe Nazwiska autorów, organizatorów, członków Towarzystwa, osób związanych z etnografią Autorów "Ludu" z zestawieniem bibliograficznym 7. Wykaz placówek naukowych Instytucje naukowe Muzea Towarzystwa 8. Wykaz ilustracji, map, rycin i tablic 9. Od autorów w języku rosyjskim. '10. Spis rzeczy w języku rosyjskim . 11. Od autorów w języku angielskim. 12. Spis rzeczy w języku angielskim . 13. Spis rzeczy 1 11 . 14 17 643 643 643 646 646 646 646 779 795 818 818 848 862 870 876 1016 1080 1081 1082 1085 1086 1103 1106 1107 1110 1111 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b2bb4cf1cbbe07bcbee35ea0f84c65b1.pdf 641f0d1398aa89728f45014df9ac658d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:457 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1961 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:414 Title A name given to the resource Spis treści / ETNOGRAFIA POLSKA t.4 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1961, t.4, s.5-12 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text ETNOGRAFIA POLSKA IV ��INSTYTUT HISTORII POLSKIEJ KULTURY AKADEMII MATERIALNEJ NAUK ETNOGRAFIA POLSKA IV WROCŁAW —WARSZAW A - K R A K Ó W ZAKŁAD NARODOWY IMIENIA OSSOLIŃSKICH WYDAWNICTWO POLSKIEJ AKADEMII NAUK �KOMITET REDAKCYJNY: Kazimierz Dobrowolski, Witold Dynowski (redaktor), Józef Gajek, Mieczysław Gładysz (zastępca redaktora), Jadwiga Klimaszewska, Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Adolf Nasz, Zofia Szromba (sekretarz redakcji), Andrzej Waligórski, Kazimiera Zawistowicz-Adamska жлкъо ••TNUKKAW m m Ine.ntnti.- K a l o r i i KaTtm.y Materialne? PÜLSU': J AKADEMII NAUK W a r s ¿ u w a al. Hoża Hf 74 ]Vv, , w ]T l/j Redaktor Wydawnictwa Emilia Fischerowa Wszelkie prawa zastrzeżone Printed in Poland Zakład Narodowy im. Ossolińskich—Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk. Wrocław 1961. Wydania I . Nakład 500 + 200 cgz. Obj. ark. wyd. 35,10, ark. druk. 28,13, ark. iorm. A - l 37,41. Papier druk. sat. kl. V , 70g, 70x100, z fabryki we Włocławku. Oddano do składania 13 I X 1960 roku. Podpi­ sano do druku 13 V I 1961 roku. Druk ukończono w czerwcu 1961 roku. Wrocławska Drukarnia Naukowa — Zam. nr 173/60 — T-7 — Cena zł 80.— �SPIS T R E Ś C I ARTYKUŁY Kazimierz D o b r o w o l s k i — Studia nad teorią kultury ludowej Streszczenie w j . angielskim Maria D e m b i ń s k a — Z badań nad konsumpcją żywnościową w Polsce średnio­ wiecznej Streszczenie w j . rosyjskim Jadwiga K l i m a s z e w s k a — Zakazy magiczne związane z rokiem obrzędowym w Polsce Streszczenie w j . angielskim Witold A r m o n — Polski badacz Jakutów — Mikołaj Witaszewski Streszczenie w j . rosyjskim ZAGADNIENIA 15 91 93 106 109 135 141 152 DYSKUSYJNE Anna К u t r z e b a -Po j n aro w a — Atlas kultury ludowej Polski jako jedna z form pracy etnograficznej Streszczenie w j . niemieckim 153 170 STUDIA I MATERIAŁY Maria F r a n k o w s k a — Zwierzęta w gospodarce, wierzeniach i zwyczajach Indian Peru X V I i X V I I w. w świetle kroniki Felipe Guarnan Poma de Ayala Streszczenie w j . francuskim Maria S ą g a j ł ł o - K a c z a n o w s k a — Barwniki używane w Polsce do kraszenia jajek w X I X i X X w Streszczenie w j . rosyjskim Władysław J e ż - J a i e c k i — Materiały do ludowego łowiectwa w Polsce . . . Streszczenie w j . rosyjskim Jadwiga P a w ł o w s k a — Sposoby przesuszania zbóż w Polsce Streszczenie w j . niemieckim Maria B i e r n a c k a — Z badań nad współdziałaniem gromadzkim we wsi Potakówka, pow. jasielskiego Streszczenie w j . francuskim Jerzy W i e l o wiej s k i — Obróbka drewna na Śląsku u schyłku starożytności (w okresie późnolateńskim i rzymskim) Streszczenie w j . niemieckim 173 205 207 232 235 249 251 259 261 274 277 297 �6 SPIS TREŚCI B A D A N I A TERENOWE Śląsk Prace pod kierunkiem Ш. Gładysza Mieczysław G-ładysz — Z monograficznych badań wsi śląskich w latach 1958-1959 Krystyna К w a ś n i e w i c z o w a i Władysław K w a ś n i e w i c z — Błotnica Strze­ lecka i Centawa Zofia Szromba — Wieś Dzierżysławice Anna Z a m b r z y c k a - K u n a c h o w i c z — Wieś Owsiszcze t 299 304 316 323 K R O N I K A I RECENZJE Prof. dr Antonin Václavík — líicliard Jefábek 333 Polska Konferencja w sprawie utworzenia międzynarodowej Komisji Badań Kultury Ludowej w Karpatach — Mieczysław Gładysz Z działalności naukowo-badawczej i dydaktycznej w zakresie tańca ludowego w Polsce w latach 1945—1959 — Jacek Tomasik Rudolf H . Nocoń, Dzieje, kultura i upadek Inków — Anna Kowalska-Lewicka 339 343 349 В ułgaria Działalność Instytutu Etnograficznego i Muzeum przy Bułgarskiej Akademii Nauk w Sofii w 1958 i 1959 r. — Ghristo Wakarelski 353 Czechosłowacja Początki kartograficznego opracowania kultury ludowej w Czechach — Drahomíra Stránská 359 Ceskoslovenská Etłmografie, R. 1 — 7: 1953—1959 — Zofia Szromba 360 Slovensky Národopis, R. 1 — 7: 1953 —1959 — Anna Zambrzycka-Kunachowicz 366 Jugosławia Etnologia w Jugosławii w latach 1958 i 1959 — Djurdjica Palośija 372 Zbornik za narodni zivot i obicaje juźnih Slavena, t. 35 — 39: 1951 — 1957 — Irena Nizińska 376 Niemiecka Republika Demokratyczna Etnografia łużycka w 1959 r. — Pavol Nedo Z działalności Instytutu Niemieckiej Etnografii przy Niemieckiej Akademii Nauk w Berlinie — Doris Stockmann Agrarethnographie — Stanisław Bronicz 383 385 391 Rumunia Pierwsza monografia rumuńska o języku tracko-dackim — Nieolae Dunare i Bronisława Kopczyńska-Jaworska 394 Węgry Najważniejsze osiągnięcia etnografów węgierskich w 1959 r. — Jeno Barabds . . 397 �SPIS TEEŚCI 7 ZSE E Z działalności Instytutu Etnografii im. N . N . Mikłucho-Makłaja Akademii Nauk ZSEE w 1959 r. - Olga Ganckaja Советская этнография, 1946—1959 — Edward Pietraszek Wieś Wiriatino w przeszłości i teraźniejszości. Praca zbiorowa pod redakcją. P. I . Kuszniera — Krystyna Adamus Inne kraje 403 410 419 . Międzynarodowe pismo antropologiczne — Andrzej Waligórski Etnograficzne antologie — Leszek Dzięgiel Harry L . Shapiro, Aspects of Culture — Krystyna Małkowska Jacques Berque, Histoire sociale d'un village égyptien au X X Anna Damrosz Peter A. Munch, A Study of Cultural Change — Antoni Stojak Indeksy — Zofia Szromba 422 424 425 é m e siecle — 427 429 433 �СОДЕРЖАНИЕ СТАТЬИ Казимеж Д о б р о в о л ь с к и — Исследования по теории польской народной культуры Краткое содержание на английском языке Мария Д э м б и н ь с к а — Из исследований по продовольственному вопросу в средневековой Польше Краткое содержание на русском языке Ядвига К л и м а ш е в с к а —Магические запреты связанные с годичными обря­ дами в Польше Краткое содержание на английском языке Витольд А р м о н - Миколай Виташевски —польский исследователь Якутов Краткое содержание на русском языке 15 91 93 106 109 135 141 152 О Б С У Ж Д Е Н И Е ВОПРОСОВ Анна К у т ш е б а - II ойн ар о в а — Атлас народной культуры Польши — одна" из форм этнографического труда . .' 153 Краткое содержание на немецком языке 170 МАТЕРИАЛЫ И ИССЛЕДОВАНИЯ Мария Ф р а н к о и с к а —Животные в хозяйстве, верованиях и обычаях Индейцев, жителей Перу в X V I и X V I I вв., в освещении Фэлипэ Гуаман Пома де Аяля Краткое содержание на французском языке Мария С о н г а й л л о - К а ч а н о в с к а — Красители, употребляемые в Польше для крашения яиц в X I X и X X вв Краткое содержание на русском языке Владислав Е ж - Я р э ц к и —Материалы по народной охоте в Польше. . . Краткое содержание на русском языке Ядвига П а в л о в с к а — Способы просушивания хлебных злаков в Польше . Краткое содержание на немецком языке Мария Б е р н а ц к а —Работы по вопросу общинного сотрудничества в де­ ревне Потакувка, ясельского уезда Краткое содержание на французском языке Ежи В е л ё в е й с к и —Обработка дерева в Силезии в конце древнего пери­ ода (в позднелатенский и римский периоды) Краткое содержание на немецком языке 173 205 207 232 235 249 251 259 261 274 277 297 �9 SPIS THKŚCI ПОЛЕВЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ Силезия Труды под руководством М. Гладыша Мечислав Г л а д ы ш —Работы по монографии силезских деревень в 1958 — 1959 гг Крыстына К в а с н е в и ч о в а и Владислав К в а с н е в и ч — Деревня Блотница Стшелецка и Центава Зофия Ш р о м б а — Деревня Дзержиславице •Анна 3 амб ж и ц на - Ку н а х о вич — Деревня Овсище 299 304 316 323 ХРОНИКА И РЕЦЕНЗИИ I Проф. др Антонин Вацльавик — Рихард Ежабэк 333 Польша Конференция по вопросу создания Международной Комиссии для Исследо­ вания Народной Культуры в карпатском районе — Мечислав Гладыш Научно-исследовательская и преподавательская деятельность в области народного танца в Польше в 1945—1959 гг. — Яцек Томасик . . . . . Rudolf Н. Nocoń, Dzieje, kultura i upadek Inków — (Рудольф Ноцонь, Исто­ рия, культура И упадок Инков) —Анна Ковальска-Левицка . . . . . . 339 343 349 Болгария Деятельность Этнографического Института и Музея Болгарской Академии Наук в Софии в 1958 —1959 гг. —Христо Вакарельски 353 Чехословакия Начальные опыты картографической разработки народной культуры в Че­ хии —Драгомира, Странска 359 Ceskoslovenská Ethnografie (Чехословацкая этнография) за годы 1953 — 1959 — Зофия Шромба 360 Slovensky Národopis (Словацкая этнография) за годы 1953 — 1959 — Анна, Замбжицка-Кунахович 366 Югославия Этнология в Югославии в 1958 —1959 гг. —Дюрдица Палошия Zbornik za narodni zivot i obicaje jużnih Slavena (Сборник народного быта и нравов южных славян) за годы 1951 — 1957 —Ирена Низинъска 372 376 Немецкая Демократическая Республика Лужицкая этнография 1959 г. —Паволь Недо Деятельность Института Немецкой Этнографии Немецкой Академии Наук в Берлине —Дорис Штокманн Agrarethnographie (Аграрная этнография) —Станислав Бронич 383 385 391 Румыния Первая румынская монография о трако-дакийском языке —Николаэ и Бронислава Копчынъска-Яворска Дунарэ 394 �10 SPIS TREŚCI Венгрии Важнейшие достижения венгерской этнографии в 1959 г. — Енэ Барабаш 397 СССР Деятельность Института Этнографии им. I I . I I . Миклухо-Маклая Академии Наук СССР в 1959 г. —Ольга Ганская Советская этнография за годы 1940—1959 — Эдуард Петрашек Село Вирятино в прошлом л настоящей. Коллективный труд под редакцией П. И. Кушнера — Крыстына Адамус 403 410 419 Другие страны Международный антропологический журнал —Анджеи Вашгурски . . . . Этнографические антологии —Лешек Дзенгелъ . . . . Harry L . Shapiro, Aspects of Culture (Гарри Шапиро, Аспекты культуры) — Крыстына Малковска Jaques Berque, Histoire sociale d'un village égyptien au X X siécle (Жак Берн, Социальная история египетской деревни X X века) —Анна Дамрош Peter Munch, A Study of Cultural Change (Пэтэр Мунч, Изучение вопро­ сов культурных изменений) —Антоны Стояк Индексы — Зофия Шромба 422 424 425 é m e 427 429 433 �CONTENTS AETICLES Kazimierz Dobrowolski, Studies on the Theory of Folk Culture . . . . English Summary Maria D e m b i ń s k a , Food Consumption in Medieval Poland Russian Summary Jadwiga K l i m a s z e w s k a , Magical Prohibitions Connected with the Traditional Ceremonial Year in Poland English Summary Witold A r m ó n , Mikołaj Witaszewski — Polish Explorer of the Jakuts Russian Summary 15 91 93 106 109 141 152 DISCUSSION Anna K u t r z e b a - P o j n a r o w a , The Atlas of the Polish Folk Culture as one of the Forms of Ethnographic Research Work German Summary . 153 170 R E P O R T S AND MATERIALS Maria F r a n k o w s k a , Animals in the Economy, Beliefs and Customs of the Indians in Peru of the 16th and 17th cent, in the Light of the Diary of Felipe Guarnan Poma de Ayala French Summary Maria S ą g a j ł ł o - K a c z a n o w s k a , Dye-stuffs for Decorating Egg Used in Poland in the 19th and 20th cent Russian Summary Władysław J e ż - J a r e c k i , Methods of Folk Hunting in Poland Russian Summary Jadwiga P a w ł o w s k a , Grain Drying Methods of the Polish Peasantry . . . German Summary Maria B i e r n a c k a , Economic cooperation on a Community Basis in the Village of Potakówka, distr. Jasło French Summary Jerzy Wielo wiej ski, Early Wood Working in Silesia (Late L a Тёпе and Roman Period) German Summary 173 205 207 232 235 249 261 259 261 274 277 297 �12 SPIS TREŚCI F I E L D STUDIES Ś l ą s k (Silesia) Besearch under the supervision of M. Qladysz Mieczysław G ł a d y s z — Field Studies in Silesian Villages in 1958—1959. . . Krystyna K w a ś n i e w i c z o w a , Władysław K w a ś n i e w i c z — The Villages Błot­ nica Strzelecka and Centawa Zofia Szromba — The Village Dzierżysławice Anna Z a m b r z y c k a - K u n a c h o w i c z — The Village Owsiszcze 299 304 316 323 CURRENT EVENTS; BOOK REVIEWS Prof. dr Antonin Václavík — Richard Jefábek 333 Poland Folk-Culture of the Carpathians: An International Research Project. Preliminary Conference Held in Cracow on 1959 — Mieczysław Gładysz The Folk Dance in Poland: Research and Practical Teaching (1945— 1959) — Jacek Tom,asik Rudolf H . Nocoń, History, Culture and Decline of the Incas —Anna KowalskaLewicka 339 343 349 Bulgaria Activities of the Ethnographic Institute and Museum, Bulgarian Academy of Sciences in Sofia (1958 and 1959) — Ghristo Wakarelski 353 Czechoslovakia Report on the Recently Started Cartographic Study of Folk Culture in Czechoslovakia — Drahomira Siránská Ceskoslovenská Ethnographie. 1 — 7: 1953—1959 — Zofia Szromba Slovensky Národopis. 1 — 7: 1953—1959 — Anna Zambrzycka-Kunachowicz . . 359 360 366 Yugoslavia Ethnology in Yugoslavia in 1958 and 1959 — Djurdjica Palosija 37? Zbornik za narodni zivot i obicaje jużnih Slavena. Vol. 35 — 39: 1951 — 1957 — Irena Nizińska 376 German Democratic Republic Lusatian Etnography in 1959 — Pavol Nedo Activities of the Institute of German Ethnography, German Academy of Sciences in Berlin — Doris Stockmann Agroethnography — Stanisław Bronicz 383 385 391 Roumania The First Roumanian Monograph on the Thraco-dacian Language — Nicolae Dunare and Bronisława Kopczyńska-Jaworska 394 Hungary Hungarian Ethnography in 1959 — Jenó Barabás 397 �SPIS TPTÍHCÍ 1,3 USSK Activities of the N . N . Miklucho-Maklaj Institute of Ethnography, Soviet Academy of Sciences, in 1959 — Olga Ganclcaja Советская Этнография (Soviet Ethnography) 1946— 1959 — Edward Pietraszek The Village Wiriatino in the Past and at Present. Collective Work Edited Ъу P. I . Kusznier — Krystyna Adamus Other 403 410 419 countries Current Anthropology: A World Journal of the Sciences of Man — Andrzej Waligórski 422 Ethnographic Anthologies — Leszek Dzięgiel 424 Harry L . Shapiro, Aspects of Culture — Krystyna Małkowska 425 Jacques Berque, Histoire sociale d'un village égyptien au X X siecle — Anna Damrosz ' 427 Peter A. Munch, A Study of Cultural Change — Antoni Stojak 429 Indexes — Zofia Szromba 431 é m e � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a0dd4a434cd42a8ac31dbfbba588952a.pdf 721df98021f55d3e251896ee3a4d812a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4710 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1964 Subject The topic of the resource sztuka ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4373 Title A name given to the resource Kronika/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1964 t.18 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1964 t.18 z.1, s.52-53 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N za Konferencje i zjazdy Trzydzieste ósme W a l n e Zgro­ madzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, połączone z sesją n a u k o w ą , o d b y ł o się w O p o l u w d n i a c h o d 8—10 l i s t o p a d a 1963. W czasie s e s j i w y g ł o s z o n e zostały n a ­ stępujące r e f e r a t y : Rzut oka na za­ gadnienie pochodzenia Słowian — Tadeusz Lehr-Spławiński; Stan i potrzeby badań ludoznawczych na Śląsku — I g n a c y K u ź n i e w s k i ; Odra w pieśni ludowej — Adolf Dygacz; Przemiany społeczno-kulturowe w dolnośląskiej wsi Pracze, pow. Mi­ licz — J a n i n a P a w ł o w s k a ; Procesy integracyjne w Opolskiem w świet­ le etnografii — m g r M a r i a Suboczowa. Wygłoszono również kilka komunikatów n a u k o w y c h . Działalność o k r e s X - I Xli. M u z . w L u b l i n i e rozstrzygnięty zo­ stał w e w r z e ś n i u u b . r o k u . Spośród zgłoszonych d o k o n k u r s u p r a c 100 tkaczek przyjęto j a k o odpowiadają­ c e w a r u n k o m k o n k u r s u t k a n i n y 55 a u t o r e k , pochodzących z p o w i a t ó w . Łuków, Lubartów, Puławy, Par­ czew, Włodawa, Radzyń i L u b l i n . Przyznano o g ó ł e m 18 nagród. 29 w r z e ś n i a o t w a r t a została w M u ­ zeum w Lublinie wystawa zorga­ n i z o w a n a w o p a r c i u o materiały u z y s k a n e n a k o n k u r s i e i uzupełnio­ na eksponatami z a b y t k o w y m i . Po­ k a z a n o r ó w n i e ż k o m p l e t n y zespół narzędzi służących d o o b r ó b k i l n u i wełny oraz w a r s z t a t t k a c k i . W y ­ dano katalog w y s t a w y zawierają­ cy wstęp m g r Janusza Obtołowicza, artykuł o t k a c t w i e l u b e l s k i m m g r M a ł g o r z a t y M a t u s e k , spis e k s p o n a ­ tów n a okładce oraz ilustracje ( L u b l i n 1963, s. 32, i l . 48). muzeów * Sesja n a u k o w a z o k a z j i j u b i l e ­ uszu 75-lecia istnienia Muzeum Wystawa malarstwa Marii Len­ Etnograficznego w Warszawie (o- czewskiej o t w a r t a była w paździer­ becnie K u l t u r y i S z t u k i L u d o w e j ) n i k u w Bielsku-Białej z o k a z j i 75odbyła się w d n i a c h 9 i 10 g r u d n i a l e c i a urodzin malarki. Pokazano w W a r s z a w i e . S e s j a poświęcona b y ­ p o n a d 30 o b r a z ó w o t e m a t y c e z a ­ ła p r o b l e m o m m u z e a l n i c t w a e t n o ­ czerpniętej z życia g ó r a l i b e s k i d z ­ graficznego. kich. * * Zarządu Muzeów i O c h r o n y Z a ­ Konkurs wycinanek powiatów: b y t k ó w zorganizował w Warszawie G a r w o l i n , O t w o c k i Mińsk Mazo­ w d n i u 11 g r u d n i a k o n f e r e n c j ę p o ­ wiecki ogłoszony we wrześniu święconą p r o b l e m a t y c e p a r k ó w e t ­ przez Wydz. K u l t . W R N w Warsza­ nograficznych. Referat pt. Zagad­ w i e oraz P D K w G a r w o l i n i e roz­ nienia parków etnograficznych wy­ s t r z y g n i ę t y został w l i s t o p a d z i e . W głosił p r o f . d r K s a w e r y P i w o c k i . k o n k u r s i e w z i ę ł o udział 34 a u t o r ó w ( p r z e w a ż n i e k o b i e t ) , nadesłali o n i * 850 w y c i n a n e k . O k o ł o 200 spośród najlepszych prac pokazano na w y ­ pokonkursowej w Domu W M ł a w i e powstało z i n i c j a t y w y s t a w i e T o w a r z y s t w a Z i e m i M ł a w s k i e j M u ­ K u l t u r y w G a r w o l i n i e . Uroczystość zeum Ziemi Z a w k r z e ń s k i e j . - M u ­ o t w a r c i a w y s t a w y połączona b y ł a z e u m g r o m a d z i p a m i ą t k i h i s t o r y c z ­ ze z j a z d e m a u t o r ó w n a g r o d z o n y c h n e dotyczące r e g i o n u o r a z e k s p o n a ­ p r a c i sesją p o p u l a r n o n a u k o w ą . ty z zakresu sztuki ludowej. U r o ­ Scenariusz w y s t a w y przygotował czyste o t w a r c i e nastąpiło w d n i u m g r A n t o n i S l e d z i e w s k i , który o3 grudnia. pracował również katalog zawie­ * Muzeum Regionalne organizo­ w a n e jest w Lanckoronie (pow. Wadowice, w o j . Kraków) w jednej z zabytkowych kamieniczek na rynku. Towarzystwo Przyjaciół Lanckorony posiada już zaczątki zbiorów: z a b y t k i m a l a r s t w a l u d o ­ wego oraz modele zabytkowych chałup w y k o n a n e p r z e z m i e j s c o w ą młodzież szkolną. K o n k u r s współczesnego t k a c t w a ludowego w o j . lubelskiego zorgani­ zowany przez Wydz. K u l t . W R N i 52 K A 1963 stawa posiada katalog wydany przez Wydz. Kult. W R N , oprać, przez Krystynę Trzeciak. Zawiera wstęp, spis eksponatów, i l . (Szczecin 1963, k . n l b . 16) * 21 p a ź d z i e r n i k a o d b y ł się w K o ­ szalinie d r u g i k o l e j n y przegląd w y ­ robów l u d o w y c h i pamiątkarstwa w o j . koszalińskiego, zorganizowany przez Wydz. K u l t . W R N i D o m K u l ­ t u r y . I m p r e z a zawiodła oczekiwa­ n i a , z a r ó w n o p o d w z g l ę d e m ilości uczestników, j a k i p o z i o m u n a d e s ­ łanych p r a c . P o k a z z a k w a l i f i k o w a ­ n y c h p r z e z k o m i s j ę nagród prac przewidziany jest w pierwszym k w a r t a l e 1964 r . * W konkursie sztuki ludowej pow. Łuków (woj. lubelskie) wzięło u dział 46 t w ó r c ó w l u d o w y c h . W y k o ­ n a l i o n i 157 p r a c z z a k r e s u t k a c t w a , ceramiki, pisankarstwa i rzeźby. Wyróżniającym się uczestnikom k o n k u r s u p r z y z n a n o o g ó ł e m 31 n a ­ gród. Znaczna część eksponatów z a k u p i o n a została d l a M u z e u m R e ­ gionalnego w Łukowie, które było j e d n y m z organizatorów w y s t a w y . Eksponaty konkursowe pokazane były na w y s t a w i e zorganizowanej w P D K . O t w a r c i e w y s t a w y połączo­ n e b y ł o ze z j a z d e m t w ó r c ó w l u d o ­ wych i sesją popularnonaukową, zorganizowaną przez I n s t y t u t S z t u ­ ki PAN. » Konkurs na tradycyjne k o w a l ­ stwo ludowe o charakterze a r t y ­ s t y c z n y m ogłoszony n a t e r e n i e w o j . k i e l e c k i e g o n a p o c z ą t k u 1963 r . r o z ­ s t r z y g n i ę t y został w g r u d n i u t e g o ż r o k u . Był o n poprzedzony b a d a n i a ­ m i t e r e n o w y m i i rozdziałem sty­ p e n d i ó w d l a uczestników. O r g a n i ­ zatorami konkursu byli: Wydz. K u l t . W R N p r z y współudziale k i e ­ rający w s t ę p , spis a u t o r ó w w y c i ­ l e c k i e j I z b y R z e m i e ś l n i c z e j . U c z e s t ­ nanek oraz ilustracje ( W a r s z a w a niczyło w n i m 45 k o w a l i ( m i s t r z ó w cechowych i kowali wiejskich). 1963, składanka, i l . 5). Przyznano o g ó ł e m o k . 20 nagród. Najwartościowsze e k s p o n a t y z a k u ­ * p i o n e zostały p r z e z M u z e u m K u l t u ­ ry i Sztuki Ludowej w Warszawie ( W y s t a w a sztuki l u d o w e j i p l a ­ oraz M u z e u m w Kielcach. Wystawę > styki amatorskiej w o j . szczeciń­ p o k o n k u r s o w a o t w a r t o w g r u d n i u s k i e g o o t w a r t a była w l i s t o p a d z i e w D o m u K u l t u r y , a z o k a z j i j e j n a Z a m k u w S z c z e c i n i e z i n i c j a t y ­ o t w a r c i a o d b y ł się z j a z d u c z e s t n i ­ w y t a m t e j s z e g o W D K . N a w y s t a w i e czących w k o n k u r s i e k o w a l i . W y ­ zgromadzono p o n a d 100 e k s p o n a ­ s t a w a będzie p o k a z a n a w r ó ż n y c h tów. W dziale s z t u k i l u d o w e j p o k a ­ m i a s t a c h w o j . kieleckiego. zano t k a n i n y , w y r o b y k o r o n k a r s k i e , m a t y słomiane i r z e ź b ę . Z o k a z j i Katalog wystawy ' zawiera art. o t w a r c i a w y s t a w y o d b y ł się z j a z d w s t ę p n e , m . i n . R o m a n a R e i n f u s s a twórców ludowych i plastyków- i Piotra Gana, noty biograficzne amatorów. Wyróżniającym się n a g r o d z o n y c h k o w a l i , spis e k s p o n a ­ t w ó r c o m p r z y z n a n o n a g r o d y . W y - t ó w , i l . ( K i e l c e 1963, s. 72, i l . 36). �W y s t a w ę współczesnej t w ó r c z o ­ ści l u d o w e j W i e l k o p o l s k i o t w a r t o w g r u d n i u w poznańskim Pałacu K u l ­ t u r y . W y s t a w a o p r a c o w a n a została w y n i k u kilkuletniej pracy b a ­ dawczej w terenie, p r o w a d z o n e j z inicjatywy Wydz. Kult. WRN i Muz. K u l t u r y i Sztuki L u d o w e j w Poznaniu. Pokazano n a wystawie 157 e k s p o n a t ó w z z a k r e s u r z e ź b y , haftu, garncarstwa, zdobnictwa wnętrza, p i e r n i k a r s t w a o r a z i n s t r u ­ menty muzyczne. Do najbardziej i n ­ teresujących n a l e ż a ł y h a f t y b i a ł e z Goliny p o d Jarocinem i Liskowa (pow. Kalisz), kozły i m a z a n k i T o ­ masza Ś l i w y z Chróśnicy ( p o w . N o ­ w y Tomyśl) i p i e r n i k i Kazimierza Pijanowskiego z Mieściska (pow. Wągrowiec). k o w i . Ponadto przyznano 9 trzecich nagród i 45 w y r ó ż n i e ń . * ponowana kolejno w k i l k u miastach wojewódzkich, otwarta była w grudniu w Toruniu. w Wystawa sztuki ludowej powia­ t u Łańcut ( w o j . Rzeszów) o t w a r t a była w Ł a ń c u c i e w g r u d n i u . O r g a ­ nizatorami wystawy byli: Wydz. K u l t . P R N oraz Prac. Badania P l a ­ styki L u d . Inst. Sztuki P A N w K r a ­ kowie. W y s t a w a miała c h a r a k t e r retrospektywny, eksponaty pokaza­ ne n a n i e j zostały w y b r a n e drogą k o n k u r s u , a p o zakończeniu w y s t a ­ w y przeszły n a własność o r g a n i z o ­ w a n e g o w Łańcucie M u z e u m R e ­ gionalnego. N a w y s t a w i e reprezen­ towane były takie dziedziny twór­ czości j a k : rzeźba, c e r a m i k a , strój, haft, tkactwo, kowalstwo, ciasto Z okazji w y s t a w y zorganizowany obrzędowe oraz r e k o n s t r u k c j a w n ę ­ został zjazd twórców l u d o w y c h t r z a c h a t y łańcuckiej. W i e l k o p o l s k i , p o ł ą c z o n y z sesją p o ­ p u l a r n o n a u k o w ą , p o ś w i ę c o n ą sztuce * l u d o w e j , przeglądem f i l m ó w e t n o ­ graficznych oraz u r o c z y s t y m rozda­ W Muzeum Miejskim w Tarno­ niem nagród wyróżniającym się twórcom l u d o w y m . K a t a l o g w y s t a ­ w i e o t w a r t a była w g r u d n i u w y ­ wy, w y d a n y przez Wydz. K u l t u r y s t a w a m a l a r s t w a n a szkle H e l e n y W R N , o p r a c o w a n y został p r z e z S t a ­ R o j - C i a p t a k o w e j z Z a k o p a n e g o . nisława Błaszczyka, z a w i e r a a r t y ­ * kuły wstępne do poszczególnych działów, spis e k s p o n a t ó w , ił. nań 1963, 'k. n l b . 14, i l . 10). (Poz­ * Wystawa p t . 75 lat Muzeum Etnograficznego w Warszawie eks­ p o n o w a n a była w salach M u z e u m Narodowego w terminie od grudnia 1963 d o p o ł o w y l u t e g o 1964 r . C e ­ l e m w y s t a w y było pokazanie miesz­ kańcom s t o l i c y m a ł o n a o g ó ł z n a ­ n y c h , ze w z g l ę d u n a b r a k stałej ekspozycji, zbiorów e t n o g r a f i c z n y c h M u z e u m . W y b r a n o cenne i n a j w a r ­ tościowsze p l a s t y c z n i e e k s p o n a t y z a ­ równo l u d o w e j sztuki polskiej, j a k też i pozaeuropejskiej. Wystawę p r z y g o t o w a ł zespół p o d k i e r . d o c . dr J . Grabowskiego. Katalog w y ­ s t a w y zawiera obszerny wstęp za­ rysowujący dzieje Muzeum pióra prof. dr K. Piwockiego — dyrektora M u z e u m oraz 8 i l u s t r a c j i (Warsza­ w a 1963, k . n l b . 13, M u z e u m K u l t u ­ ry i Sztuki L u d o w e j w Warszawie). * Tradycyjny konkurs szopek o r g a n i z o w a n y corocznie przez M u ­ z e u m H i s t o r y c z n e o d b y ł się w K r a ­ k o w i e 14 g r u d n i a . W k o n k u r s i e u czestniczyło 84 s z o p k a r z y , którzy w y k o n a l i 100 p r a c . D w i e równo­ rzędne p i e r w s z e n a g r o d y p r z y z n a ł o j u r y Wacławowi M o r y s o w i i Z b i g ­ n i e w o w i Grzechowi, cztery drugie: Zbigniewowi Grabarskiemu, Stani­ sławowi Paczyńskiemu, Zdzisławo­ w i D u d z i k o w i i J a n o w i Jędrszczy- Kujawsko-Pomorskie Towarzy­ s t w o K u l t u r a l n e zorganizowało w y ­ stawę węgierskiej twórczości l u d o ­ w e j , którą p o k a z a n o n a j e s i e n i w szeregu j e d n o s t e k w o j s k o w y c h okręgu p o m o r s k i e g o . Różne Opieka Ministerstwa K u l t u r y i Sztuki nad rozwojem sztuki ludo­ w e j w y r a ż a ł a się w r o k u u b i e g ł y m , podobnie j a k w latach poprzednich, p r z e d e w s z y s t k i m pomocą f i n a n s o ­ wą i merytoryczną w organizacji w y s t a w , konkursów s z t u k i l u d o w e j itp. imprez, oraz przyznawaniem stypendiów wyróżniającym się twórcom i z a k u p e m eksponatów d l a muzeów c e n t r a l n y c h i t e r e n o w y c h . O g ó ł e m p r z e k a z a n o w 1963 r . n a koszty organizacji w y s t a w i k o n ­ k u r s ó w 555 870 zł. F u n d u s z t e n w y ­ k o r z y s t a n o d o o r g a n i z a c j i o k o ł o 50 r ó ż n y c h i m p r e z . P r z y z n a n o 171 n a ­ g r ó d n a łączną sumę 145100 zł. W ciągu r o k u 1963 o t r z y m y w a ł o s t y ­ p e n d i a 125 t w ó r c ó w l u d o w y c h , n a W T c z e w i e o t w a r t a była w g r u d ­ k t ó r e w y d a t k o w a n o 130 200 zł. Z a ­ n i u w y s t a w a t r a d y c y j n y c h s p r z ę ­ k u p i o n o 896 e k s p o n a t ó w d l a 12 m u ­ t ó w i s z t u k i l u d o w e j P o w i ś l a i K o - z e ó w za sumę 269 506 zł. ciewa, zorganizowana przez W D K We wszystkich ważniejszych w Gdańsku. E k s p o n a t y w y s t a w y konferencjach, zjazdach i k o m i s j a c h p r z e k a z a n o d o M u z e u m w Gdańsku. w e r y f i k a c y j n y c h czy sądach k o n ­ k u r s o w y c h b r a l i udział p r a c o w n i c y * Zespołu d o S p r a w P l a s t y k i L u d o ­ wej M K i S . K o n k u r s n a pamiątki a r t y s t y c z ­ ne w o j . k r a k o w s k i e g o r o z s t r z y g n i ę ­ t y został w K r a k o w i e w grudniu. Działalność C P L i A n a p o l u o p i e ­ K o n k u r s organizowała k r a k o w s k a k i n a d twórczością l u d o w ą k o n c e n ­ CPLiA w porozumieniu z W y d z . t r o w a ł a się p r z e d e w s z y s t k i m w o ­ K u l t . W R N . N a d e s ł a n o 500 p r a c kół a k c j i w y s t a w i k o n k u r s ó w s z t u ­ w y k o n a n y c h p r z e z 46 a u t o r ó w z k i l u d o w e j i p a m i ą t k a r s t w a r e g i o ­ różnych powiatów województwa, z nalnego. Także w i m p r e z a c h o r g a ­ wyjątkiem Podhala. nizowanych przez inne instytucje uczestniczyły t e r e n o w e spółdzielnie * C P L i A , a część n a g r ó d p r z y z n a w a ­ nych przy okazji tych imprez po­ K o n k u r s p a m i ą t k a r s k i r o z s t r z y g ­ chodziła z f u n d u s z ó w C P L i A . C e ­ ludowej nięto w g r u d n i u także w Gdańsku. p e l i o w s k i e p o k a z y s z t u k i P r a c e t w ó r c ó w l u d o w y c h s t a n o w i ł y o d b y ł y się z o k a z j i m i ę d z y n a r o d o ­ t u z d e c y d o w a n ą mniejszość, d o b a r ­ w y c h t a r g ó w w P o z n a n i u , w B r u k ­ d z i e j interesujących należały w y r o ­ s e l i o r a z w e F l o r e n c j i . b y ze słomy, w y k o n a n e w D z i a ł d o ­ Opieka socjalna n a d twórcami l u ­ wie. K o n k u r s zorganizowany był d o w y m i r e a l i z o w a n a była w f o r m i e przez C P L i A , reprezentowani b y l i doraźnej p o m o c y d l a p o s z c z e g ó l n y c h t w ó r c y z pięciu w o j e w ó d z t w P o l ­ t w ó r c ó w , podjęto t e ż s t a r a n i a o s k i północnej (gdańskiego, b y d g o ­ p r z y z n a n i e ubezpieczeń społecznych s k i e g o , olsztyńskiego, koszalińskiego 100 zasłużonym t w ó r c o m l u d o w y m i szczecińskiego). w podeszłym w i e k u . K a d z i d ł o n a K u r p i a c h zostało * włączone do p r o g r a m u zwiedzania zagranicz­ Wystawa Afryka nieznana a Polski przez turystów Członkowie kadzidlańskiej bliska, z o r g a n i z o w a n a w 1962 r . w n y c h . o p a r c i u o z b i o r y M u z . K u l t . i S z t u ­ spółdzielni d e m o n s t r o w a l i k i l k u g r u ­ k i L u d o w e j w W a r s z a w i e i M u z . p o m K u b a ń c z y k ó w swą sztukę, tańce E t n o g r a f i c z n e g o w K r a k o w i e i e k s ­ i pieśni. 53 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7561c23e71ef2b53c991754450e8a78e.pdf 7f3638a1885421096070fdb1e71bb9eb Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2099 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1995 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1948 Title A name given to the resource Spis treści / LUD 1995 t.78 Description An account of the resource LUD 1995 t.78, s.3-8 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text L U D ORGAN POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO I KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH POLSKIEJ AKADEMII NAUK TOM POLSKIEGO LXXVIII ZA ROK 1995 100 LAT TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO I "LUDU" ��u L D ORGAN POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO I KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH ORGANE DE LA SOCIETE POLONAISE D'ETHNOLOGIE ET DU COMITE DES SCIENCES ETHNOLOGIQUES ZAŁOŻONY W ROKU 1895 PRZEZ A NTONIEGO KALINĘ OGÓLNEGO ZBIORU TOM LXXVIII ZA ROK 1995 PIL 1895 POLSKIE KOMITET TOWARZYSTWO NAUK LUDOZNAWCZE ETNOLOGICZNYCH POZNAŃ - WARSZAWA POLSKIEJ - AKADEMII WROCŁAW 1995 NAUK �KOMITET REDAKCYJNY Maria Biernacka, Zbigniew Jasiewicz - przewodniczący, Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Anna Kowalska-Lewicka, Antoni Kuczyński - sekretarz ZESPÓŁ REDAKCYJNY Redaktor naczelny - Zbigniew Jasiewicz, Zastępca redaktora naczelnego - Jacek Bednarski, Sekretarz redakcji - Monika Leonowicz Tłumaczenia angielskie Zbigniew Nadstoga Marek Wilczyński ISSN 0076-1435 Publikacja dofinansowana przez Komitet Badań Naukowych i Ministerstwo Kultury i Sztuki POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE - WROCŁAW 1995 ADMINISTRACJA, 50-139 WROCŁAW, UL. SZEWSKA 36 REDAKCJA, 61-809 POZNAŃ, UL. ŚW. MARCIN 78 WROCŁAWSKA DRUKARNIA NAUKOWA - Zam. 259/95 �SPIS TREŚCI Zygmunt K ł o d n ic k i, Sto Jat Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. 9 I. Z DZIEJÓW ETNOLOGIt Andrzej W oźn i a k, Oświeceniowy przełom w kulturze a początki ludoznawstwa polskiego Edward Piet raszek, Lud prosty w całym sposobie życia swego. O pionierskiej monografii wsi I. L. Czerwińskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . " Jerzy Damrosz, Problem zróżnicowania przestrzeni społeczno-kulturowej w polskich badaniach etnologicznych na przełomie XIX i XX wieku (ze studiów nad regionem i regionalizmem). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. Violetta KrawczykWas i l e w s k a, O folklorystyce polskiej w stulecie "Ludu" Jerzy Czajkowski, Z historii muzealnictwa skansenowskiego w Europie. . . .. 19 41 55 69 81 II. STAN I PERSPEKTYWY NAUK ETNOLOGICZNYCH Maria Wieruszewska, Wieś polska w perspektywie badań etnologicznych i socjologicznych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Dokumentacja i informacja w naukach etnologicznych w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . " Teresa Kar w i c k a, Etnologiczne badania regionu na przykładzie Pomorza Wschodniego Irena Bu k o ws k a-FI oreńsk a, Etnologiczne badania regionów przemysłowych w Polsce. Przeszłość, stan teraźniejszy i perspektywy. . . . . . . . . . . . . . " Danuta Penkala-Gawęcka, Medycyna ludowa i komplementarna w polskich badaniach etnologicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. Barbara Bazielich, Badania nad odzieżą i strojem ludowym w Polsce. . . . .. Mieczysław T ro j a n, Studia nad kulturami ludowymi Europy w etnologii polskiej Czesław R o b o t Yc k i, Antropologia kultury w Polsce - projekt urzeczywistniony. . . Leszek Dzięgiel, Polskie badania etnologiczne na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej . . . . . . . . . .. .... Henryk Zimoń SVD, Ziemia w wierzeniach i rytuałach ludu Konkomba z północnej Ghany . . . . . . . . . . . . . Katarzyna K a n i o w s k a, Czy trudno dziś być antropologiem? . . . 97 113 127 147 169 193 211 227 245 255 279 itI. PROBLEMATYKA ETNICZNA W BADANIACH ETNOLOGICZNYCH I ANTROPOLOGICZNYCH Aleksander Posero-Zieliński, Uwarunkowania, konteksty Studia etniczne i nurty . w polskiej etnologii po 1945 roku. . . . . . . . . " 293 �6 Dorota S i m o n i d e s, Górnoślązacy. Grupa regionalna czy etniczna? . .... Olga Goldberg-Mulkiewicz, Świat, który przestał istnieć. Refleksje nad badaniem kultury Żydów polskich. . . . . . . . Lech M róz, O Filistynach, Cyganach alias wałęsach. Z dziejów poznawania Romów w Polsce . . . . . . . . . . . . . . .. ..... Ewa Nowicka, Rom jako swój i jako obcy. Zbiorowość Romów w świadomości społeczności wiejskiej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Daniel Kadłubiec, Z metodologii badań kultury ludowej pogranicza. . . . . . Ryszard Kantor, Wkład polskiej etnologii w badania zbiorowości polonijnych na świecie I Anna Kutrzeba-Pojnarowa Odpowiedzi na pytania IV. ROZMOWY. WSPOMNIENIA I, "Etnologia jest zawsze jakby Zbigniewa Jasiewicza. . . . 317 331 341 357 377 385 in sialu nascendi ... ". . . . .. 397 �CONTENTS Zygmunt K ł o d n i c k i, A Centenary of the Polish I. HISTORY Ethnological Society . . . .. OF ETHNOLOGY Andrzej Woźniak, The Cultural Breakthrough ofthe Enlightenment and the Beginning of Polish Folk Studies. . . . .. .... Edward Pietraszek, Lud prosty w calym sposobie życia swego. On a Pioneer Monograph of the Village by I. L. Czerwiński. . . . . . . . . . . . . . . .. Jerzy D a m r o s z, The Problem of Differentiation of Socio-cultural Space in Polish Ethnographic Studies at the Turn of the 19th Century (Studies on Regions and Regionalism) Violetta KrawczykWasilewska, The Study of Polish Folklore on the Centennial Anniversary of "Lud". . . . . . . . . . . . . Jerzy Czajkowski, On the History of Open Air Museums in Europe. . . II. THE PRESENT STATE AND PROSPECfS OF ETHNOLOGICAL PROBLEMS IN ETHNOLOGICAL AND ANTHROPOLOGłCAL Aleksander Posern-Zieliński, Ethnic Studies in Polish Ethnology Conditions, Contexts and Trends. . . . . . .. .... 19 41 55 69 81 SCIENCES Maria Wieruszewska, Thc Polish Village in Light of Ethnological and Sociological Research. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. Bronisława K opczyńs k a-J a w o rs ka, Documentation and Information in Ethnological Sciences in Poland. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. Teresa Kar w i c k a, Ethnological Study of a Region. The Exemple of Eastern Pomerania Irena Bukowska-Floreńska, Ethnological Study of Industrial Regions in Poland. Its Past, Present and Prospects. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. Danuta Penkala-Gawęcka, Folk and Complementary Medicine in Polish Ethnological Investigations . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Barbara Bazielich, The Study of Folk Clothes and Costumes in Poland. . Mieczysław T roj an, Studies of European Folk Cultures in Polish Ethnology Czesław Robotycki, The Anthropology of Culture in Poland. A Finished Project Leszek Dzięgiel, Polish Ethnological Investigations in the Middle East and Northern Africa . . . . . . . . . . . . . . . . Henryk Zimoń SVD, The Earth in the Beliefs and Rituals among the Konkomba People of Northern Ghana. . . . . . . . . . . . . . . . Katarzyna K a n i o w s k a, Is It Difficult to Be an Anthropologist Today? . . .. lll. ETHNIC 9 97 113 127 147 169 193 211 227 245 255 279 RESEARCH After 1945. Their 293 �8 Dorota Simonides, Upper Silesians. A Regional or Ethnic Group? . . Olga G o Id b e r g - M u Ik i e w i c Z, The World That Ceased to Exist. Reflections on the Study of the Culture of Polish Jews. . . . . . . . . . . . . . . Lech M r Ó z, On Philistines, Gypsies alias Walęsas. An Outline History of Romany Studies in Poland. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ewa N o w i c k a, Rom as "Our Own" and "The Other". The Perception of Gypsies by Rural Communities. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Daniel K adiu biec, On the Methodology of Investigating of Borderland Folk Culture. . Ryszard Kantor, The Achievment of Polish Ethnology in the Study of Polish Com· munities Abroad. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. CONVERSATIONS. I Anna Kutrzeba-Pojnarowa Answers to the Questions I, "Ethnology of Zbigniew 317 331 341 357 377 385 MEMORIES is Always as if in statu nascendi ... ". Jasiewicz . . . . . . . . . 397 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/4e3dc6780778cf94188ece95eedb60d8.pdf 0b9fc06dfffe975f2b5dc857adf53a27 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2095 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1994 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1945 Title A name given to the resource Recenzje / LUD 1994 t.77 Description An account of the resource LUD 1994 t.77, s.259-306 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 77, 1994 III. RECENZJE Edward T. S a i d, Culture and imperia/i.~m, Alfred A. Knopf, New York 1993, ss. 380. Postać Edwarda Saida, obecnie profesora Columbia University, autora jedenastu książek, w tym sławnego Orientalizmu, została przybliżona polskiemu czytelnikowi dzięki niedawnemu przekladowi właśnie tego wymienionego opracowania. Ale śmiało można powiedzieć, że jest to autor w naszym kraju nadal praktycznie nieznany, choć na Zachodzie, a zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, uważany za klasyka współczesnej humanistyki. Może o tym świadczyć choćby wydanie książki Said Reader, jednej z serii podobnych, którymi honoruje się wyłącznie naj wybitniejsze indywidualności naukowe naszych czasów. Na setki stron liczyć można także polemiki zjego poglądami, wyrażane przez antropologów i historyków, których autor Orientalizmu przywołał jako współtwórców specy(jczncgo postrzegania świata pozaeuropejskiego przez naukę i literatur<;;. Said jest przede wszystkim literaturoznawcą, ale w bardzo szerokim pojęciu, gdyż jego analizy dotycz" właściwie calości piśmiennictwa, które w różny sposób utrwalało panującą w kulturze zachodniej samoświadomość. Said konfrontuje - właśnie opierając się przede wszystkim na dziełach literackich - w jaki sposób samoświadomość ta odnosiła się do zjawisk wobec kultury Zachodu zewnętrznych, jak je oswajała i nadawała im wykładnię zgodn" z panującym światopoglądem. Głównym tematem, który od lat już zajmuje omawianego badacza, jest problem imperializmu, zarówno w jego "czystej" postaci, przejawiaj"cej się pod postacią (jzycznego zawłaszczania zdobywanych terytoriów, jak może przede wszystkim - imperializmu intelektualnego, każącego rościć sobie prawo do jedynie prawomocnych opisów reprezentacji pojęciowych innych kultur, które dostały się w strefę wpływów tej szczególnej kultury, która samą siebie traktowała jako kulturę uniwersalną. Jednym z najbardziej widocznych przejawów owego intelektualnego imperializmu jest pisarstwo europejskie XIX i XX wieku z jednej strony, a działalność antropologów kulturowych ze strony drugiej. Książka CU/lUre and imperialism, jest - jak przyznaje to sam jej autor - w dużym stopniu kontynuacj" Orientalizmu, gdyż rozszerza i niekiedy inaczej interpretuje zakres problemów w niej podjętych. Wzajemna relacja pomiędzy "imperializmem" a "kultur,," zyskuje tutaj bardzo interesuj'lcą wykładnię, pokazana jest ona wielopłaszczyznowo i subtelnie, gdyż Said jest właśnie badaczem subtelnym, dalekim od pokus jednoznacznego, linearnego postrzegania wspomnianej relacji. Nie chodzi więc w rozważaniach o wskazywanie, po raz kolejny, wszelkich aspektów imperializmu i kolonializmu widzianych od strony ideologicznej, politycznej i gospodarczej, ale raczej o zinterpretowanie "świadomości imperialistycznej" przejawiaj"cej się na gruncie kultury. Said przyjmuje, że kultura posiada byt na tyle autonomiczny, iż daje się analizować niezależnie od realiów ekonomicznych, społecznych i politycznych. Mało tego, ona w dużym zakresie kody(jkuje obraz czasów, bezpośrednio lub pośrednio, choćby w dzielach literackich. Inaczej mówiąc Said śledzi szczegółowo, w jaki sposób idea imperium znajdowała odzwierciedlenie w zjawiskach twórczości literackiej i naukowej, w jaki sposób obrazowała "strukturę podejścia i odniesienia" względem zarówno �260 imperialnych, jak i peryferyjnych realiów świata klasycznego okresu kolonialnego. I tutaj istotne zastrzeżenie, poczynione przez samego autora, które jedynie przypominam. Otóż obiektem zainteresowań omawianej książki są wylącznie imperia: brytyjskie i francuskie przelomu XIX i XX wieku oraz współczesne problemy ostatniego prawdziwego państwa "imperialnego" (państwa o ambicjach współtworzenia realiów dzisiejszego świata), a więc Stanów Zjednoczonych Ameryki. Wypada zgodzić się z Saidem, że Francja i Anglia, pozostając w nieustannej rywalizacji jeśli chodzi o swe kolonialne ambicje, postrzegały kwestię posiadłości zamorskich jako naj istotniejszy element własnego bytu, jako niezbywalny element narodowej tożsamości. Widać to w sposób przekonywający, jeśli prześledzi się rozważania na ten temat obecne w twórczości Delacroix, Burke'a, Ruskina, Carlyle'a, Jamesa, Johna Stuarta Milia. Kiplinga, Balzaca, Nervala, Flauberta, Austen czy Conrada. Pojęcie "imperium" bywa tam zawsze kluczowym punktem refleksji i odniesienia. Podobnie zresztą ma się sprawa i później, z dzisiejszymi, postmodernistycznymi i postkolonialnymi czasami włącznie. Said twierdzi, że pisarze, których twórczość omawia, tkwi,!, chcąc tego czy nie chcąc, w historii własnych społeczeństw, kształtują tę historię i są przez nią samą formowani, a zatem ich społeczne i indywidualne doświadczenie wielostronnie zawiera się w tych szerszych realiach. Pisarze to również "nieodrodne dzieci epoki", ale nie należy tego traktować w sposób sprymitywizowany, oni po prostu nie są w stanie uwolnić się tak naprawdę od społeczeństwa i kultury, które skądinąd krytykują, pragną zmienić, bądź - bo i tak bywa - gloryfikują. Może najdobitniejszym przykładem, zjak złożoną materią mamy do czynienia, jest postać i dorobek Josepha Conrada-Korzeniowskiego, któremu Said poświęca wiele stron rozważań i traktuje z calą atencją jako osobowość wymykającą się wszelkim jednoznacznym ocenom. Swoją drogą twórczość Conrada stanowi punkt odniesienia dla wielu dzisiejszych antropologów, jako równolegly z dzialalnością Malinowskiego przejaw modernizmu intelektualnego. Książka Culture and imperialism nie jest jednak - jak się rzeklo - zwyklą pracą na temat imperializmu w kulturze, jak moglibyśmy sprawę ująć. Jej wartość intelektualna i niezwykłość zasadzają się na zastosowanym w niej podejściu badawczym. Said jest z pochodzenia Palestyńczykiem, do tego wywodzi się z rodziny protestanckiej (sic'). dzieciństwo spędził w realiach kultury arabskiej, a całe dorosle życie w USA. Można więc śmiało rzec, że jest on dwukulturowy w prawdziwym sensie. Owa kompetencja bycia "po tej i po tamtej" stronie ulega u niego uniwersalnemu uogólnieniu i staje się także postawą naukową. W omawianej książce Said nazywa swoje podejście dwojako. bądź mianem "kontrapunktu", bądź bardziej nawet obrazowo - "nomadyzmu". Stanowi ona sedno pomieszczonych w pracy rozważań, ona je przenika i formuje specyficzny punkt widzenia relacji kultury i imperializmu. Said uważa, że większość prac na ten temat, a "imię ich legion", pisana była z dwóch, wzajemnie się wykluczających perspektyw. Nazwijmy je - odpowiednio - perspektywą centrum i peryferii. Albo więc imperializm opisywany jest z punktu widzenia tych, którzy go stworzyli i propagowali, albo z perspektywy niegdyś ujarzmionych narodów i państw. dzisiaj poszukujących tożsamości i klucza do przeszłości, która nie byłaby przeszłością "przedmiotową", ale "podmiotową". Jak łatwo się domyślić, prawie niemożliwe staje się tutaj uzgodnienie jakiejś wspólnej płaszczyzny interpretacyjnej. To. co dla Algierczyka jest li tylko złem szczęśliwie minionym, dla Francuza pozostaje problemem rozrachunku z własną przeszłością i przejawia się jako ciągłe napięcie pomiędzy konkurencyjnymi wizjami własnego państwa. Said proponuje inny rodzaj wglądu w te złożone problemy. Aby więc zobaczyć związek pomiędzy rytuałem koronacyjnym w Anglii a przyjęciami na dworach panujących w dziewiętnastowiecznych Indiach, nie wystarczy jedynie partykularna perspektywa, albo z centrum, albo z peryferii. Kontrapunkt lub nomadyzm oznaczają. �261 że musimy myśleć o tych zjawiskach oraz interpretować je łącznie, mimo iż wyrażają rozbieżne doświadczenia. I tak słynna powieść Kiplinga Kim, jeden z najświetniejszych przykladów literatury późnego społeczeństwa wiktoriańskiej Anglii, daje obraz Indii, który stanowi dokładną antytezę rzeczywistości społeczno-politycznej tego kraju widzianej przez ówczesnych przedstawicieli hinduskich ruchów niepodległościowych. Ale ani sama powieść z osobna, ani analiza zjawisk "z hinduskim współczynnikiem humanistycznym" nic powiedzą nam nic o owym napięciu i sprzeczności konkurencyjnych wizji urządzenia świata zawartych w rzeczywistych doświadczeniach imperializmu i jego praktycznego przedłużenia - kolonializmu. Dopiero całościowe, nomadyczne czytanie tej historii uzmysławia nam złożoność tamtejszych realiów. Mało tego, pozwala nam także o wiele więcej zrozumieć z dzisiejszych dyskusji postkolonialnych, ostrożniej ważyć racje obu stron. Culture and imperialism składa się z czterech obszernych rozdziałów, które układają się w chronologiczne! całość. Wywody Saida prowadzą nas z jednej strony według zasady kontrapunktu, ale jednocześnie owa nomadyczna perspektywa dotyczy zawsze ściśle określonego okresu historycznego. Jeśli więc czytamy o powieści Jane Austen ,\If al1sfleld Park jako o najbardziej explicite formułującej imperialistyczną ideologię posiadania i urządzania obcych terytoriów na wzór i na potrzeby Imperium Brytyjskiego połowy XIX wieku, to punkty odniesienia dla tych rozważań mieszczą się w odpowiednim kontekście czasowym i terytorialnym. Słowem - nomadyzm nie jest przekraczaniem i dowolnym zestawieniem interpretacji pochodzących z różnych czasów i realiów. O ile rozdział Il ("Wizja skonsolidowana") i III ("Opór i sprzeciw") malują kontrapunktową panoramę konkurencyjnego widzenia istoty imperializmu na przełomie XIX i XX wieku, o tyle dwa pozostałe mają nieco odmienny charakter. Rozdział I ("Pokrywaj,!ce się terytoria, nakładające się historie") rysuje teoretyczną perspektywę autora książki i stanowi jej specyficzne credo. Rozdział IV zaś ("Przyszła wolność od dominacji") wprowadza czytelnika w gąszcz obecnych sporów i rozrachunków z imperialnym dziedzictwem. I tutaj również nie rezygnuje Said z zasady kontrapunktowego ich przedstawienia. Chodzi o to, aby wsłuchać się dokładnie, jak dzisiejszy świat, a w nim kulturę Zachodu widzą tacy, którzy wypowiadają się z wnętrza dawnych kolonii, dominiów i terytoriów zależnych (Rushdie, Cesaire, Fanon, Memmi, poniekąd Said osobiście), jak i przedstawiciele intelektualnej elity kultury, która nazywa się już powszechnie postmodernistyczną, co znaczy także: postkolonialną. Książka Edwarda Saida jest koronnym dowodem na zjawisko, które staje się coraz bardziej widoczne w dzisiejszej humanistyce. Nie chodzi tutaj tylko o szeroko omawianą tekstualizację nauk społecznych, ale o fakt, iż podnietą dla poszczególnych dyscyplin staje się to, co pisze się na ich obrzeżach, a więc z innego nieco punktu widzenia. Dlatego też fascynują książki Michela de Certeau i Edwarda Saida, bowiem uzupełniają one doskonale i wręcz rozszerzają problematykę, która zajmuje antropologów, socjologów i filozofów. Wydaje się, że zapowiadane przed laty przez Clifforda Geertza "wymieszanie się gatunków" jest oto faktem dokonanym. Polskiemu czytelnikowi problemy podjęte w książce mogą się wydawać niekiedy odlegle. Gdzie Polska, gdzie rodzima etnografia i gdzie imperializm. Nieslusznie. Jeśli tylko pojęcie kontrapunktu rozszerzyć i na nasze realia, odnajdziemy echo zjawisk opisywanych w książce wc własnej tradycji intelektualnej, choćby w podejściu do kultury chlopskiej; również i my jesteśmy cząstką historii, o której traktuje Culture and imperialism. A jeśli ktoś chce zrozumieć, co miał na myśli Bronisław Malinowski mówiąc, iż będzic "Conradem antropologii", do książki Saida zajrzeć musi. Wojciech J. Burszta �262 Martyn H amm ers l ey, What's Routledge, London 1992. wrong with ethnography! Methodological explo- ration, Studium Martyna HammersJey'a What's wronq with ethnoyraphy stanowi prowokujący, na tle dominujących dziś trendów i mód myślenia, glos w dyskusji o statusie etnografii. Studium, jak sugeruje podtytuł, ma charakter mctodologiczny. Autor deklaruje się jako oponent postaw dekonstrukcjonistycznych i relatywistycznych, ale też jako zdecydowany przeciwnik naiwnego realizmu wpisanego głęboko, jego zdaniem. w badania etnograficzne. Własną postawę autor określa jako postawę umiarkowanego realisty, ale uważa, że anty realistyczne i relatywistyczne wyzwanie, przed jakim staje dziś etnografia, nie może być bagatelizowane. Praca składa się z trzech części. Pierwsza nosi tytuł: "Etnografia, teoria, realność": druga - "Etnografia jej odniesienia i praktyka"; trzecia - "Ilościowe a jakościowe metody badań". Etnografię Hammersley pojmuje najogólniej jako metodę czy wręcz technikę badań. która w ostatnich trzydziestu latach stała się jedną z głównych metod badawczych nie tylko w obrębie antropologii społecznej i kulturowej, gdzie zawsze zajmowała centralm, pozycję, ale i na gruncie innych nauk, określanych przez autora miancm społecznych. Metoda ta, naj bliższa studium przypadku, zdaniem Hammersley'a, jest jednak przeceniana, nie pozwala bowiem na rozwiązanie problemów, przed którymi nauki te stają. Nie stanowi żadnego swoistego paradygmatu metodologicznego. Deklarowanym celem pracy jest pokazanie, że problemy, przed którymi stają badacze społecznego życia ludzi i kultury, są bardziej skomplikowane. niż to oni sami sugerują i nie da się ich skonceptualizować w terminach współzawodniczących zc sobą paradygmatów. Autor już w pierwszym rozdziale kwestionuje zasadność konceptu, który ma wyróżniać metodę etnograficzną, konceptu teoretycznego opisu. Na podstawie przekonania, że "odkrywanie" społecznego świata może się dokonać tylko w bezpośredniej obserwacji i uczestnictwie w "naturalnym" otoczeniu, etnografia bywa traktowana jako teoretyczny, analityczny opis. Upatrywanie przez tę dyscyplinę swego celu w teoretycznym opisie i przekonanie o integracji teorii i opisu jest, zdaniem autora, źródłem fundamentalnych nieporozumień co do natury samego opisu i eksplanacji dostarczanych przez etnografię. Opis nie może być teoretyczny w tym sensie, że tyczy partykularności (reprezentuje obiekty i zdarzenia w konkretnej czasoprzestrzeni). a teoria odwołuje się do generalności; z drugiej zaś strony, wszelkie opisy są ustrukturyzowane przez teoretyczne założenia. Tak więc opisy nie mogą być teoriami. a są "teoretyczne" w tej mierze, w jakiej opierają się na konceptach i teoriach. Myślę. że są to dylematy dość powszechnie przez etnografów uświadamianc. W literaturze etnograficznej autor odnajduje cztery podstawowe rozumienia opisu "teoretycznego": opis wewnętrzny (oparty na wglądzie), opis społecznych mikrokosmosów (jego cel znaleźć ogólne w szczegółowym), opis jako aplikacja i testowanie teorii oraz opis jako rozwijanie teorii poprzez studia granicznych przypadków. Hammersley opowiada się za rozumieniem opisu etnograficznego jako procedury zastosowania teorii, choć jego zdaniem, trudno dziś powiedzieć, czy teorie, które są aplikowane, wymagają testowania za pomocą metod hipotetyczno-dedukcyjnych, czy są one teleologicznymi modelami. czy idealnymi typami rodzajów identyfikowanymi przez Maxa Webera. W zasadzie potoczny opis przebiega w podobny do naukowego sposób, alc ten ostatni wyróżniać się winien explicytnością, koherencje' stosowanych modeli i rygorem analitycznym. Etnografowie najczęściej, zdaniem Hammersley'a, ignorują uwiklania filozoficzne swoich badań. Rzecz nie w tym, by szeroko podejmowali kwestie filozoficzne - to nie ich zadanie - ale ponieważ rozstrzygnięcia filozoficzne i ich konsekwencje są nie do �263 uniknięcia, należałoby mieć świadomość pewnych niezbywalnych uwikłań, zwłaszcza gdy podważany jest obowiązujący powszechnie consensus, co ma dziś miejsce. Etnograficzne spory tyczące założeń badań autor sytuuje w napięciu między realizmem (często naiwnym) a konstruktywizmem (w konsekwencji relatywizmem). Doktryna realizmu rozumiana jest przez Hammersleya jako idea, według której istnieje realność niezależna od badacza, której natura może być poznana, a celem naukowych badań są twierdzenia korespondujące z tą realnością. l choć ta doktryna jest kwestionowana, to można uznać, że opiera się na niej w dużej mierze klasyczna etnografia. Jednocześnie towarzyszy jej często przekonanie, że tylko wchodząc w bezpośredni, długoterminowy kontakt z codziennym życiem ludzi możemy zrozumieć ludzkie przekonania i zachowania, i że metoda etnograficzna jest lepsza od innych przez tę właśnie "bliskoŚć". Przeciwstawiona jest jej idea zmierzająca w innym kierunku. Zasadnicze jest dla niej przekonanie, że ludzie konstruują swój świat (światy) zarówno przez interpretacje, jak i zachowania na nich oparte (źródło tych postaw - według autora - to dyskusyjnie interpretowana fenomenologia, pragmatyzm, poglądy późnego Wittgensteina i socjologia wiedzy). Ta idea legła u podstaw zabiegów rozumienia obcych światów, na których opierały się badania interpretatywnego nurtu antropologii społecznej i kulturowej związanego z nazwiskami P. Wincha i C. Geertza. W zasadzie, zdaniem Hammersleya, ten konstruktywizm jest w pewnym sensie "kompatybilny" z realizmem, dopóki nie jest stosowany sam do badań etnograficznych. Pojawia się tu kwestia statusu epistemologicznego poszukiwań etnograficznych. Etnografowie raczej kreują społeczny świat (światy), niż reprezentują jakąś niezależną rzeczywistość. W rezultacie etnograficzny konstruktywizm prowadzi do relatywizmu, który jest w konflikcie z etnograficznym realizmem. Autor przywołuje tu nazwiska J. Clifforda, G. E. Marcusa, M. Fischera, S. Tylera - autorów reprezentatywnych dla tzw. autorefleksyjnego (reflexive) nurtu w antropologii. Jeżeli traci sens pytanie o prawdziwość twierdzeń etnograficznych, wagi nabierają przede wszystkim kwestie ich rozmaitych użyteczności bądź ich estetyczność. Hammersley nie sądzi, że musimy wybierać między realizmem (naiwnym) a relatywizmem. To nie jest - według niego - jedyna alternatywa. O naiwności realizmu wpisanego w metody etnograficzne świadczy głównie przekonanie, że badane przez nas fenomeny nie tylko są niezależne od naszych twierdzeń - tego założenia nie może uniknąć żaden realizm, także ten, za którym optuje autor - umiarkowany, ale że mamy do nich bezpośredni dostęp i wystarczy się pozbyć barier jakie stanowią nasze "uprzedzenia kulturowe", by dotrzeć do realności. Jesteśmy bez wątpienia częścią świata, który badamy i owa "niezależność" zawsze wymaga dodatkowych objaśnień. Zadanie nauki Hammersley pojmuje jako reprezentowanie realności a nie jej reprodukowanie, odzwierciedlanie, oznacza to więc relewantność tylko niektórych cech. Umiarkowany realizm pozostawia ideę niezależnych od poznania fenomenów, ale zdecydowanie odrzuca przekonanie o możliwości ich bezpośredniego poznania; z relatywizmem i sceptycyzmem podziela rozpoznanie, że wiedza opiera się na założeniach i celach, jest ludzką konstrukcją i nie przysługuje jej absolutna pewność. To co jednak naj pełniej wyróżnia stanowisko, za którym opowiada się autor to - w moim przekonaniu - zadeklarowana (w przypisie 10, s. 55) wiara w strukturalność świata, w istnienie pewnego porz<ldku, który choć częściowo odkrywamy konstruując istotne twierdzenia, uwzględniające naszą wiedzę oraz nasze interesy i cele badawcze. Trudno jednak na podstawie referowanej pracy powiedzieć cokolwiek więcej o owym porządku. Podobnie trudno bliżej scharakteryzować pogląd autora w kontekście bardzo dziś żywych sporów o relatywizm. Hammersley nie przywołuje bowiem żadnego z nazwisk filozofów zajmujących "modelowe" w tym sporze stanowisko. Nie pojawia się także rozróżnienie relatywizmu kulturowego i epistemologicznego, czego by można oczekiwać w dyskusji o etnografii. �264 Hammersley jest pełen sceptycyzmu jeśli idzie o praktyczne zastosowania wiedzy etnograficznej. Praktycy są zainteresowani skutecznością twierdzeń a nie ich słusznością, ich wiedza pochodzi głównie z doświadczenia - nie z badań. Kryteria jakim podlega nauka, to z jednej strony kryterium słuszności jej twierdzeń, z drugiej relewantność głównie względem interesów poznawczych. Nie znaczy to, że prowadzone badania nie mają żadnych odniesień praktycznych, ale cała procedura praktycznego zastosowania wiedzy jest bardzo skomplikowana a jej efekty ograniczone. Ostatnia część pracy Hammersleya to próba dekonstrukcji szeroko rozpowszechnionego podziału metod badawczych na ilościowe i jakościowe. Autor kwestionuje zasadność tego podziału (rozdział 9), krytycznie omawiając siedem podstawowych kryteriów klasyfikacji tych metod (dane jakościowe a liczbowe; eksploracja naturalnych a aranżowanych układów; koncentracja na znaczeniach bądź zachowaniach; podejście indukcyjne przeciwstawione dedukcyjnemu; identyfikacja wzorów kulturowych z jednej strony a praw bardziej rygorystycznie pojmowanych z drugiej; idealizm a realizm). Kwestionując tę dychotomię Hammersley pokazuje, iż symplifikuje ona złożone sytuacje badawcze. Przystępując do badań, stając przed decyzją wyboru właściwych metod, mamy przed sobą raczej labirynt możliwości, niż proste rozwidlenie drogi. Studium przypadku traktowane jako synonim metod jakościowych i najbliższe temu, co uznaje się za metodę etnograficzną jest tylko elementem całej procedury badawczej, na którą składa się: formułowanie problemu, zbieranie danych, selekcja przypadków, analiza, konkluzja. Studium przypadku obok eksperymentu i sondażu dla Hammersleya jest jedną ze strategii selekcji przypadków. Od ekspcrymentu odróżnia je stopień kreacji i manipulacji jakim podlega sytuacja badawcza, od sondażu zakres oraz stopień szczegółowości. Natomiast kwestia ekstrapolacji studiowanego przypadku czy przypadków istotnych z punktu widzenia teorii pozostaje problematyczna. Jest to, najogólniej mówiąc, problem generalizacji i niemożliwe jest jakiekolwiek algorytmiczne jego rozwiązanie. Zarówno badania statystyczne, jak i studium przypadku nie są tu konkurencyjne, a stwarzają podobne i trudne do rozwiązania problemy. Najbardziej dramatyczne dla samego autora konkluzje jego książki, to te tyczące tożsamości etnografii. Hammersley uważa, że dekonstrukcja dychotomicznego modelu metod badawczych prowadzi do zakwestionowania etnografii jako wyodrębnionej i uprzywilejowanej metody badań społecznych. Podobnie więc jak postmoderniści, choć kierując się innymi przesiankami, unicestwia etnografię. Hammersley "roztapia" ją w procedurach badań społecznych, postmoderniści w aktywności paraliterackiej i krytycznej oraz w doświadczeniu partycypacji w kulturze. Praca jest niewątpliwie kontrowersyjna, wpisuje się w bardzo dziś żywe dyskusje nie tylko metodologiczne, ale i epistemologiczne. Podjęcie rzetelnej dyskusji z nią uniemożliwia, moim zdaniem, brak wyraźnego stanowiska jej autora w kwestii charakteru i przedmiotu teorii, które by miały podlegać swoistemu testowaniu w badaniach. Autor jedynie dystansuje się wobec tzw. teorii krytycznej, kojarzonej przez niego z wpływem prac Habermasa (rozdział 5). W końcu "metoda etnograficzna" na gruncie antropologii kulturowej i społecznej związana jest z określonymi teoriami człowieka, kultury i świata społecznego. Nie ma tu też wątku, dostrzeganego przecież i przez anglosaskich badaczy, nietożsamości tego co kulturowe i tego co społeczne oraz metodologicznych konsekwencji tego rozróżnienia. W tym swoistym zamachu na etnografię zabrakło, w moim przekonaniu, argumentów uwzględniających niezbywalne związki mctod i technik badawczych z określoną teorią, z tym co w zasadzie się bada. Deklarowany cel pracy wykazanie niemożności skonceptualizowania problemów świata człowieka w terminach współzawodniczących paradygmatów metodologicznych - domaga się pełniejszej argu men tacji. Dorota Wolska �265 Claude Lć v i - S t r a u s s, Didier E r i b a n. Z bliska i z oddali, tłum. Krzysztof Kocjan, Wydawnictwo Opus, Łódź 1994, ss. 221. Po dwunastu latach, z jednym tylko wyjątkiem, kiedy to w 1985 roku wydana została książka Drogi masek l, polskiemu czytelnikowi zostały udostępnione, w stosunkowo krótkim czasie, trzy kolejne książki jednego z najwybitniejszych etnologów naszych czasów Claudca Levi-Straussa, są to: Smutek tropików2. Spojrzenie z oddali3 poświęcone pamięci Romana Jakobsona, oraz Z hliska i z oddali współautorstwa Didier Eribona, który przeprowadził z mistrzem antropologii tzw. wywiad-rzekę. Ostatnia z wymienionych pozycji, podobnie jak Drogi masek, to kolejny tom z serii "Człowiek i jego cywilizacja", lecz wydany w nowej szacie graficznej i według redakcji nawiązujący tylko do starej serii, która obecnie przybrała nazwę "Człowiek i cywilizacja". Jest to jednak nie tylko znakomity, błyskotliwy zapis rozmowy ze znanym i popularnym etnologiem, ale przede wszystkim opowieść a etnologii i człowieku, który odcisnął na niej swe piętno, starając się uczynić z niej dyscyplinę spełniającą kryteria nauk ścisłych. Z bliska i z (u/dali to z jednej strony refleksja nad historią myśli etnologicznej, a z drugiej oddanie "postawy etnologa oglądającego swe własne społeczeństwo nie tak, jak on sam je widzi będąc jego członkiem, ale tak, jak inni obserwatorzy, umieszczani daleko w czasie lub w przestrzeni, by je widzieli"4. Książka ta powinna być na pewno obowiązkową lekturą dla każdego humanisty, a zwłaszcza etnologa, który staje dzisiaj przed nowymi problemami: Jaki ma być przedmiot badań współczesnej antropologii, z jaką tradycją filozoficzll<! się identyfikować, jakie jest miejsce etnologii we współczesnej nauce ... '! Odpowiedzi na te i wiele innych pytań może próbować odnaleźć czytelnik zagłębiając się w lekturę omawianej książki. Najwięcej oczywiście Lćvi-Strauss mówi o swoich poglądach i postawie badawczej, o jej kształtowaniu, inspiracjach i uformowaniu się refleksji teoretyczno-metodologicznej. a zwłaszcza o tym, czym jest, czy też był, strukturalizm w etnologii. Książka ta jest swego rodzaju podsumowaniem jego twórczości, choć mimo pozostawania od 1963 roku na emeryturze, Levi-Strauss nie pozostaje obojętny na to, co aktualnie dzieje się zarówno w humanistyce, jak i w naukach ścisłych. Rozważania na temat swojej pracy naukowej umieszcza on ponadto w szerokim kontekście epoki, w której tworzył: od wyprawy do Brazylii, pracy badawczej w Nowym Jorku, przez pokonywanie kolejnych stopni kariery akademickiej i wydarzenia na paryskich uczelniach w 1968 roku, do współczesnych fascynacji kulturą Japonii i poglądach na literaturę, malarstwo i muzykę. Myśl Levi-Straussa nie jest może już tak popularna jak przed kilkunastu laty, jego poglądy jednak daleko przekroczyły granice etnologii, stając się przedmiotem wielu dyskusji i polemik. Do dzisiaj, jak mówi Didier Eribon, są one powodem wylewania ogromnej ilości atramentu. Oto przykład kilku krótkich wypowiedzi Levi-Straussa zawartych w omawianej pracy, które mogą wydawać się kontrowersyjne, ale z pewnością zachęcą do lektury tej fascynującej książki. a etnologii: Claude Lćvi-Strauss, Dro!li masek, tłum. Monika Dobrowolska, Wydawnictwo Łódzkie, 1985. 2 Tenże, Smutek Tropikl;w, tłum. Aniela Steinsberg, Wydawnictwo Opus, Łódź 1992, (Wyd. I, PIW, Warszawa 1964), 3 Tenże, Spojrzenie z oddali, tłum. W. Grajewski, L. Kolankiewiez, M. Kolankiewiez, J. Kordys, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1993. 4 Tytuł ten nawiązujc do tytułu wcześniejszej książki U:vi-Straussa Spojrzenie z oddali, który autor zaczcrpnął z idci japońskiego teatru, mówiąccj o tym: "że aby być dobrym aktorem, trzcba potrafić przygl"dać sir; samemu w taki sposób, w jaki oglądają nas widzowie". I Łódź �266 "Ona zmieni naturę. Jeśli badanie w terenie nie ma już przedmiotu, przeksztalcimy się w filologów, historyków idei, specjalistów od cywilizacji dostępnych jedynie poprzez dokumenty, które zebrali dawni obserwatorzy. A kto wie, czy nie pojawi,! Się w ludzkości nowe różnice, pomimo wielkiego zagrożenia uniformizacją?"; O nowej historii: "Nowa historia, jak się ją nazywa, żywiła się etnologi<! (... ). Historycy zrozumieli znaczenie drobnych faktów z życia codziennego, z których etnologia czerpie swą substancję, a do których ich poprzednicy nie przykładali w ogóle uwagi ( ... ), byliśmy śmieciarzami historii i naszego majątku szukaliśmy w jej koszach"; O Rousseau: "Moja admiracja dla Rousseau jest przede wszystkim cstetyczna: co za styl! Mówi w pięciu słowach to, co ode mnie wymagałoby piętnastu (... ). Rousseau jako jeden z pierwszych przeczuł przyszłość badal1 etnologicznych i chciał przybliżyć nauki przyrodnicze do literatury ... "; O Wagnerze, micie i strukturalizmie: Wagner odegrał zasadniczą rolę w moim wychowaniu intelektualnym i w mojej skłonności do mitów (... ). Wagner nie tylko zbudował swe opery na mitach, ale zaproponował ich segmentację - co użycie leitmotivóv czyni wyraźnym: leimotiv prefiguruje mitem .. :'; The pants or the books? "Nie ma roku, abym nie otrzymywał, na ogól z Afryki, zamówienia na dżinsy ... ". Co prawda Z bliska i z oddali ukazuje się z opóżnieniem porównywalnym do tempa wydawania prac Levi-Straussa w Polsce, w latach sześćdziesiątych, lecz zapowiadane przez wydawców serii "Człowiek i cywilizacja" wydanie kolejnej jego książki Opowie.V(: o rysiu, napisanej w pięćsetną rocznicę odkrycia Ameryki. wróżyć może, że wkrótce zostaną przełożone na język polski kolejne prace, a zwłaszcza cztcry tomy My t JlOloyiques, które nie doczekały się dotąd polskiego wydania. Konrad Jean Paul Sartre, Roz-,vażania o kwestii Lisowski, Futura Press, Łódź 1992, ss. 151. żydowskiej, tłum. Górny przedmowa Jerzy Ten znakomity esej wyszedł spod pióra francuskiego filozofa przed blisko półwieczem. Jego pierwszą część, wizerunek antysemity, napisał Sartre pod koniec wojny. w 1944 roku. Część druga, portret Żyda, powstała w drugiej połowie lat czterdziestych. Obydwa teksty zostały połączone przez samego autora i opublikowane w postaci książkowej, która właśnie dotarła i do nas. Książka Sartre'a została przetłumaczona na język polski już w 1956 roku, niemniej z duż" satysfakcj" należy odnotować obccne wydanie Rozważań, albowiem problem podjęty przez Sartre'a pozostaje nadal niezwykle aktualnym a poczynione przez niego reOeksjc istotnie przyczyniły się do rozpoznania złożonych zjawisk - antysemityzmu i tożsamości Żydów - będących stałym przedmiotem rozważal1 przedstawicieli różnych dyscyplin humanistycznych: historyków. etnologów, socjologów czy filozofów kultury. Jean Paul Sartre rekonstruuje portret antysemity, odsłania mcchanizmy sprzyjające uporczywemu trwaniu antysemityzmu, demaskuje jego irracjonalność i wskazuje na zagrożenia płynące z faktu funkcjonowania tego typu poglądów dla całości życia społecznego: "Antysemityzm nie należy do poglądów i myśli człowieka, które chronione być mogą przez konstytucyjną wolność przekonall" (s. 12). Zreferowanie całej koncepcji antysemityzmu przedłożonej przez Sartre'a wykracza poza zakres niniejszego omówie- �267 nia, toteż w tym miejscu ograniczymy się do wyeksponowania najbardziej, naszym zdaniem, fundamentalnych tez francuskiego myśliciela. Poglądy antysemickie nie kształtują się zazwyczaj na bazie doświadczeń osobistych jednostki, nie z doświadczenia wypływa pojęcie Żyda, lecz wprost przeciwnie - dopiero gotowe wyobrażenie Żyda pozwala ludziom zrozumieć sens ich doświadczenia. Antysemityzm został ukonstytuowany w wyniku procesu historycznego, jednak nie w historii należy szukać źródeł takich a nie innych poglądów na temat Żydów. To z góry powzięte mniemanic może determinować bieg historii. Antysemityzm jest zarówno rodzajem światopoglądu wyrażającego określoną opcję wobec Żydów, własnego narodu, historii i życia społecznego, jak i pewną formą namiętności, idee .fixe zwalniającą od racjonalnej dysk usji na ten temat. Wspólnota antysemicka jest, jak by to określił Le Bon: wspólnotą tłumu, nie stanowi zorganizowanego ruchu społecznego, ale zrzesza apołogetów egalitarnej, solidarnej społeczności etnicznej. Jednakże z pewną różnicą: "Antysemityzm jednak przeżywa każd,! wielk.I falę nienawiści przeciwko Żydom i bynajmniej nie zanika; społeczność uformowana przez antysemitów istnieje jakby w stanie spoczynku także i w czasie spokoju i każdy antysemita chętnie się na nią powołuje" (s. 32). Antysemityzm nie ustala dyrektyw moralnych czy politycznych, ale już sam w sobie jest sposobem myślenia i światopogl'ldem. Nie sposób glosić tez antysemickich bez wcześniejszego przywołania określonej postawy intelektualnej. Sartre stara się również znaleźć odpowiedź na pytania: kim jest Żyd - czy i w jaki sposób można zidentyfikować osobnika narodowości żydowskiej, jaki typ wspólnoty etnicznej tworzą Żydzi, na podstawie jakich kryteriów budują oni swoją autodefinicję? Krytykuje on potoczne przeświadczenie odnośnie istnienia rasy żydowskiej rozumianej jako zespól jakichś ccch somatycznych, moralnych i intełektualnych, za pomocą których można rozpoznać członków tej grupy etnicznej. Wskazuje też na wybitnie stereotypowy charakter wszystkich cech tradycyjnie przypisywanych Żydom. W poglądach antysemickich uzewnętrznia się, jak to nazywał R. K. Merton, "klasyczna alchemia moralna", w myśl której to samo zachowanie trzeba oceniać inaczej w zależności od tego, kto je podejmuje. Żyd ortodoksyjny jest równie podejrzany i okropny jak Żyd zasymilowany. Żyd-naukowiec, człowiek zasłużony na polu literatury czy sztuki może budzić tylko niechęć jako potencjalny, niebezpieczny przciwnik. Bo jest Żydem. Nie jest przypadkiem, iż autorami list zawierających setki nazwisk znanych i cenionych Żydów są zazwyczaj zagorzali antysemici. Niektóre elementy portretu Żydów naszkicowanego przez Sartre'a mogą budzić poważne kontrowersje. Pisze on: "Konkretna wspólnota historyczna jest przede wszystkim narodowa i religijna, tymczasem wspólnota żydowska, która miała znamiona zarówno jednej, jak i drugiej, powoli utraciła te cechy konkretne. Nazwałibyśmy ją chętnie wspólnotą historyczml, abstrakcyjną. Jej rozproszenie zakłada rozkład wspólnych tradycji; a wskazaliśmy uprzednio, że dwadzieścia wieków rozproszenia i niemocy politycznej nie pozwala jej mieć przeszłości historycznej. Jeśli prawdą jest, jak twierdzi Hegel, że dana społeczność jest o tyle historyczna, o ile posiada pamięć swej historii, społeczność żydowska jest najmniej historyczna ze wszystkich, bo pamiętać może jedynie o długowiecznym męczet'tstwie, czyli o długowiecznej bierności" (s. 66). I dalej: ..Ieh pamięć kolektywna dostarcza jedynie wspomnienie ponurych pogromów, gett i wygnat't, wielkich cierpiet't monotonnych, dwudziestu wieków dreptania w miejscu, a nie postępu. Ta wspólnota żydowska nie oparta ani na państwowości, ani na wspólnym terytorium, ani na religii - przynajmniej już dzisiaj - ani na wspólnych interesach materialnych, a jedynie na wspólnocie sytuacji, mogłaby się stać iście spirytualistyczną więzi,! kulturalną i uczuciową" (s. 84-85). Powyższy wywód skłonił niektórych autorów, zwłaszcza żydowskich, do podjęcia �268 ostrej polemiki z Sartrem. I tak np. Elie Kedourie (Ktojest Żydem, w: Arahowie i Żydzi. Konfrontacje 12, pod red. I. Lasoty, Pomost, Warszawa 1990, s. 7-8) zarzuca francuskiemu filozofowi brak wiedzy o witalności Żydów w diasporze, o ciągłości ich bytowania i nieprzerwanej świadomości tejże, ciągłości przekazywanej przez każde pokolenie żydowskie. Na znaczną złożoność problematyki tożsamości żydowskich wskazują też etnolodzy (zob. np. J. Weber, Współczesne tożsamo,~ci żydowskie, "Zeszyty Naukowe UJ - Prace Socjologiczne", t. 15, 1992, s. 143-158). Rozważania Sartre'a stanowią znakomitą diagnozę zjawiska antysemityzmu, jednakże nie zawierają żadnej istotnej propozycji rozwiązania tego problemu. Sartre jest świadom faktu, że dokonująca się asymilacja Żydów wcale nie osłabi popularności doktryny antysemickiej, nie wierzy też w skuteczność oddziaływania odgórnych zabiegów wychowawczych i propogandowych. Pozostaje mu ufać, iż antysemityzm, będący swego rodzaju środkiem do budowania jednolitej etnicznie społeczności. przestanie istnieć w egalitarnym, bezklasowym społeczeństwie przyszłości. "Antysemityzm nie jest problemem żydowskim - jest naszym problemem" pisze filozof. Jeśli ktoś nie jest przekonany o słuszności tego stwierdzenia, to tym bardziej powinien sięgnąć po tę książkę. Naprawdę warto. .J acek Schmidt Jerome-Antoine 1993, ss. 124. Rony, Magia, tłum. M. Gawlikowski, "Siedmioróg", Wrocław Książka Jerome-Antoine Rony'ego jest krótkim studium interdyscyplinarnym. popularyzującym naukowe wyjaśnianie zjawiska magii. W kilku rozdziałach autor przedstawia klasyczne zagadnienia związane ze zjawiskiem magii, podejmowane w etnologii, socjologii, historii religii, psychologii i filozofii. Mimo popularnonaukowego tonu, książka może przyciągnąć różne grupy czytelników, od laika o wykształceniu humanistycznym, po studenta i naukowca wymienionych dziedzin. Spełnia bowiem wymogi stawiane przez każd'l z nich. Wnosi rzetelną wiedzę poznawczą przekazaną precyzyjnym, acz nie hermetycznym językiem, zaś oryginalny komentarz krytyczny autora powinien przykuć uwagę specjalisty i sprowokować ponowną refleksję nad kwestiami, zdawałoby się, dawno rozstrzygniętymi. Omawiana książka jest jedną z trzech, które wyszły spod pióra Rony'ego. W oryginale ukazała się w 1950 roku w serii "Que sais-je?" wydawnictwa Press Universitaires de France. Doczekała się kilku wznowień i tłumaczeń. Jej polskie tłumaczenie wydawnictwo "Siedmioróg", idąc za pomysłodawcą francuskim, umieściło w serii "Co wiem?". Fakt ten jasno wskazuje na podstawowy cel książki. Późniejszymi pracami francuskiego badacza były Metaphisique et Magie (1958) oraz Les passiolls (1961), również kilkakrotnie wznawiane. Książka podzielona jest na rozdziały, których tematyka pokrywa się z tradycyjnie wyodrębnionymi blokami zagadnień w odniesieniu do magii. Poświęcone są więc kolejno: formalnej charakterystyce obrzędów magicznych, podmiotowo zwerbalizowanym "teoriom" magii (neoplatonizm, alchemia), dalej, dziejom magii, jej genezie oraz istocie, a następnie jej pozostałościom i roli we współczesnej kulturze. Osobne rozdziały zostały poświęcone ciągle żywemu zagadnieniu relacji występujących między magią a religią, nauką i sztuką. Do grona badaczy, których poglądy Rony przedstawia. i z którymi niejednokrotnie dyskutuje, należą spośród socjologów i antropologów: Hubert i Mauss, Durkheim, Levy-Bruhl, Levi-Strauss, Spencer, Tylor i Frazer: z psychologów zaś Freud, Roheim, Jung, Bachelard, Wallon i Pradines. Pojawiają się również inne nazwiska, mniej znane czy też doceniane. �269 Rany przedstawił charakterystyczne wątki poszczególnych teorii, choć część z nich zupełnie pominqlłub rozważył nie dość szeroko. Typowo francuska maniera wyraża się na przykład w zlckceważeniu dorobku drugiej generacji antropołogów brytyjskich. Stąd nie znajdziemy w książce koncepcji animizmu Maretta czy Malinowskiego teorii magii. Nie napotkamy więc na ideę łączącą obu wymienionych badaczy, głoszącą iż źródłem magii jest afektywny lęk rodzący się wskutek bezradności człowieka, który magią stara się okiełznać wrogie mu żywioły. Gdyby Rany wziął pod uwagę ten kierunek badań, wówczas być może jego własne zapatrywania na genezę magii uległyby modyfikacji, a przynajmniej znacznej krystalizacji. Bowiem jego pogląd na źródło magii stanowi biegunowe dopełnicnie wymienionej orientacji, mimo różnic dzielących wszystkich trzech badaczy. Francuski badacz źródła magii upatruje w przyrodzonej łudzkiej naturze dążności do władzy i panowania nad światem zjawiskowym poprzez magiczną wyobrażnię. Żądza owa ma z kolei podstawę w ludzkim egocentryzmie, który ma na celu osiągnięcie wszechmocnej władzy. Twórcą przedstawianej koncepcji jest współczesny autorowi Alagii francuski filozof M. Pradines. O ile więc Marett i Malinowski widzą magię jako środek uśmierzaj,!cy lęk i narzędzie do pokonania niemocy powstającej w wyniku zderzenia ze światem zewnętrznym, o tyle Rony odwrotnie, magię postrzega jako wytwór niepohamowanej, immanentnej dążności człowieka do władzy. Ideał ów napędza z kolei tendencyjną wyobraźnię i znajduje ujście w zjawisku magii sympatycznej oraz animizmie. Zaś na obszarze religii owocuje mistycyzmem. Zauważmy jeszcze, że dla brytyjskich antropologów magia byłaby zjawiskiem ustępującym w miarę rozwoju umiejętności technicznych. Dla Rony'ego jest zjawiskiem ponadczasowym, które w różnych kulturach znajduje odmienne formy manifestacji. Znajomość koncepcji Rony'ego i Pradinesa stanowi istotne dopełnienie w zakresie historii myśli społecznej, i jak sądzę, należy zaliczyć ją do klasyki. Rony, komentując Freudowskc! teorię magii i przeciwstawiając jej (obok własnej), jako bardziej dorzeczną, socjologiczną tezę Durkheima pisze: "Rzeczywiście trudno uwierzyć, że praktykowane przez spokojne ludy starożytnych Indii rytuały rolnicze, przedłużające życie i zapewniające płodność, są dziełem chronicznych maniaków seksualnych" (s. 22). Można przeciwstawić podobny argument wysuwanej przez Rony'ego teorii, parafrazując jego wypowiedź kierowaną pod adresem Freuda i Roheima i powiedzieć, iż trudno uwierzyć, że magia jest dziełem ludzi chronicznie cierpiących na manię wielkości. Faktem niezaprzeczonym jednak jest, co podkreśla autor Magii, że psychoanaliza dobrze tłumaczy osobowość magów. Rozpatrywani indywidualnie, niezależnie od instytucji społecznych, które przydzielają im określone funkcje, wykazują duże podobieństwa do osobowości neurotycznych. Nie mniej jednak, istotnej rozbieżności między tezami socjologicznymi i psychologicznymi i tym razem nie udało się pogodzić. Jak nadmieniłam, Rony wprowadził kilka nowych spostrzeżeń i rozwiązań, które mogą oddziaływać inspiruj,!co. Interesujące są między innymi modyfikacje, które wprowadził w klasyfikacji magii i obrzędów magicznych. Oprócz Frazerowskiego schematu magii sympatycznej oraz Maussowskiego podziału magii na jej formę i treść, wprowadził podział na "magię obrzędową" i "naturalną". Kryterium owej klasyfikacji jest typ mocy magicznych, osobowych (demonicznych) bądź nieosobowych, stosowanych w rytuałach magicznych oraz stopień instytucjonalizacji owych wyobrażeń. Magia "naturalna", jak nazwa sugeruje, powstaje wskutek indywidualnej inspiracji wykorzystującej bliżej nicokreśloną moc, którą człowiek zawsze "przeczuwa". Powyższa klasyfikacja przypuszczalnie powstała wskutek uściślenia Maussowskiej tezy, głoszącej, iż niezależnie od reguł sympatii magia opiera się na określonych mocach i wiara w nie stanowi samo jądro zjawiska magii; sformułowane prawa sympatii są zjawiskiem wtórnym. Problem ów wskazuje w istocie na mocno zagmatwaną i dotąd nierozstrzy- �270 gniętą kwestię wzajemnych relacji między zjawiskami określanymi jako siła !1Wl1a, animatyzm, animizm (demonologia) magia sympatyczna. Jako osobny typ rytuałów Rony wydzielił "rytuały generacyjne". S<!to zachowania magiczne nic odwołujące się do żadnej postaci magii sympatycznej, lecz tworz<! byty, własności i stany ad hoc. Wystarczającym czynnikiem sprawczym jest tu wola i życzenie. Najdobitniejszym ich przykładem jest tzw. magia werbalna, dzięki której fizykalna wlasność przedmiotu powstaje wskutek woli zaklinającego. Nic potrzebuje on żadnej "podpórki" do wywołania żądanego skutku. Przychodz<! w tym momencie na myśl pamiętne prace Malinowskiego, który istotę magii widział w zaklęciu, a szerzej w jej języku. Jednak Rany nie ogranicza tej odmiany obrzędów wyh!cznie do zachowań językowych. Również nie widzi jej wyłącznego źródła w magicznej sile mana, jak czynił to Mauss. I choć poza spostrzeżeniami nie proponuje nam konkretnego rozwi<jzania, to już fakt uwypuklenia wskazanej kwestii wydaje się być istotnym. Albowiem współcześnie szeroko pojęta teoria magii jest zdominowana przez strukturalistyczne koncepcje, sprowadzające cały wymiar magii do zlepku wydarzeń symboliczno-przyczynowych. Opowiadanie się tylko za rozwiązaniami strukturalistów, niewątpliwie najbardziej logicznych i spójnych, prowadzi jednak do zaniedbania doniosłych koncepcji Malinowskiego i Maussa. Poei<!ga to za sobą eliminację z pola badawczego symptomatycznych dla magii cech i zjawisk, a tym samym ograniczenie horyzontów poznawczych. Inna kwestia godna uwagi odnosi się do magii homeopatycznej. Rony uznaje za Maussem, że oprócz magii podobieństw występuje też magia przeciwiellstw. Podkreśla. iż druga odmiana nie jest efektem logicznej inwersji, jak często mylnie odczytuje się spostrzeżenie Maussa. Istotnie Mauss i Hubert rozszerzyli formułę "podobne wywołuje podobne" dodając logiczną implikację "aby usunąć przeciwne". Jednakże wyszczególnił też drugą odmianę magii homeopatycznej, której zabiegi mają na celu wywołanie "antypatii" między podobieństwami. Homeopatyczne znoszenie się podobieństw znajduje potwierdzenie szczególnie w obrębie kultur ludowych, magii leczniczej i pogodowej, co ustaliłam wstępnie we własnych badaniach, rozeznając się w źródłach empirycznych. Zasygnalizowane powyżej kwestie zmuszaj<j do zastanowienia się i orzeczenia czy zasadnie zostały zaniechane lub zaniedbane. Interesujące dla czytelnika będą spostrzeżenia dotyczące wzajemnych relacji między magią a religią, nauką i sztuką. Rozważając problem wzajemnego stosunku magii i nauki Rony podważa zarówno tezy Frazera, jak i Levi-Straussa. Nie widzi w magii zaczynu odrębnych dziedzin wiedzy, ale autonomiczny system, który nie dąży drogą ewolucyjnego rozwoju do "uleczenia się" z zanieczyszczeó obezwładniających efektywll<! racjonalność, jak sugerowali ewolucjoniści. Jako system od początku skoóczony może się co najwyżej rozpaść i ulec zanikowi. Zaś wszelkie analogie z nauk<! mają wyłącznic charakter powierzchownych podobieństw. Zdaniem Rony'ego można się dziwić wierze w skuteczność magii i szukać podstaw tej wiary, ale blędem adaptacyjnego spojrzenia jest dopatrywanie się w kojarzeniu magicznym "pomyłki racjonalnego umysłu". Da się łatwo wykazać, że w kulturach z silnie rozwiniętymi praktykami magicznymi występowały gałęzie wiedzy technicznej, jedna obok drugiej nic kolidując z sobą. a uczestnicy zachowywali jasną świadomość ich różnic. Francuski badacz skłania się ku twierdzeniu, że tkwiący w jądrze magii mistycyzm stroni z założenia od wszelkiej myśli racjonalnej. W przytaczanych argumentach jednak nie jest konsekwentny. Nie chcąc zdradzać wszystkich niespodzianek, które kryje książka poprzestany na wymienionych problemach. Wspomny jeszcze, że dla badacza kultury szczególnie interesujący może okazać się rozdział poświęcony powiązaniom magii ze sztuką. Moim zdaniem najbardziej udany i wciągający fragment lektury, tym bardziej interesujący, że dobrze obrazuje magiczny aspekt aktywności psychicznej człowieka współczesnej kultury. �271 Wadą ksi"żki, w moim przekonaniu, jest umieszczeTIle stosunkowo obszernego rozdziału zatytułowanego "Dzicje magii". Temat w samej istocie niezwykle obszerny i w związku z tym znacznie przerastający możliwości prezentacji w tak niewielkiej publikacji. Skróty. które z konieczności zastosował Rony, obracają się wręcz w merytoryczne błędy i niedociągnięcia. Wbrew zamierzeniu autora, ów krótki przegląd historyczny jcst ujęcicm bardzo powierzchownym, zupełnie niepotrzebnym do charakterystyki zjawiska magii, a czytelnikowi może dostarczyć zgoła błędnych informacji. Moje zastrzeżenia budzi także mało konkretna charaktcrystyka magicznej siły mana. którą Rany trak tuje wyh,cznie jako wskaźnik mistycznego jądra magii. Teza owa pozostaje nie tylko w sprzeczności z jego wcześniejszym twierdzeniem, iż magia ma źródło w osobowościowych cechach człowieka, ale ponadto nie została wsparta źadnym przekonuj"cym uzasadnieniem. Fachowiec może wytknąć niedobór przypisów - praca popularyzatorska powinna zawierać równicż potrzebne odsyłacze. Mimo wskazanych braków i momentami niekonsekwencji zadziwia, że w tak krótkiej wypowiedzi autor przedstawił temat w całym bogactwie jego aspektów. Dobry efekt literacki uzyskal dzięki lapidarności i błyskotliwym figurom stylistycznym. Ponadto Rony wprowadził nieco inne nazcwnictwo od tradycyjnie stosowanego i zastosował odmienny układ rozpatrywania zagadnień, co wpływa ożywiająCO na odbiór. Omawiam, pracę z pewnością można polecić studentom jako krótkie kompendium wiedzy naukowej o magii. Zaś pomysł udostępnienia myśli naukowej szerokiemu gronu odbiorców nicwątpliwie spełnia opiniotwórczą funkcję nauki w jej społecznym kontekście. Właśnie tą drogą badacz kultury może aktywnie włąCZYĆsię w nurt rozwoju własnej kultury nie poprzestaj"c tylko na jej badaniu. Pubłikacje tego typu Są tym bardziej poż"dane. że obserwuje się ostatnimi laty wzmożone zainteresowanie społeczeństwa magią i parapsychologią, a głos w dyskusji zabierają ludzie aktywnie uczestniczący w życiu wymienionych dziedzin. Naprzeciw wskazanej tendencji wyszło wydawnictwo ..Siedmioróg", umożliwiając zainteresowanym nabranie dystansu wobec niewątpliwie intrygującego umysly ludzkie, w każdej epoce, zjawiska magii. Dorota Anyutek leków nacuralnych, pod red. Barbary Kuźnickiej, t. 1, Źródla do dziejów polskiej, Instytut Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN. Pracownia Historii Farmacji, Warszawa 1986, ss. 353; t. 2, Natura i kultura - wspólza/eżno/~ć \1' dziejach lekoznawstwa. jw., Warszawa 1989, ss. 138; t. 3, Ziołoznawstwo w dawnej i wspó/czesnej kulturze Rzeszowszczyzny, Instytut Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN. Pracownia Nauki o Leku, Warszawa 1993, ss. 167; t. 4, Z historii i etymoloyii polskich nazw ro.v/in leczniczych, jw., Warszawa 1993, ss. 147, indeksy, il. Historia etnofarmacji Nazwa "ctnofarmacja" wskazuje, iż jest to kierunek na pograniczu farmacji i etnografii. Właściwe uprawianie badań na tym pograniczu wymaga głębokiej znajomości kontekstów historycznych. Dlatego studia etnofarmaceutyczne podjęto w Instytucie Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN (dziś: Instytut Historii Nauki PAN) w Pracowni Historii Farmacji (dziś: Pracownia Historii Nauki o Leku). Zespołem tym, złożonym także ze specjalistów nie zatrudnionych etatowo w IHN PAN, kieruje od początku prof. dr hab. Barbara Kuźnicka. Zebrane opracowania w czterech lomach serii wydawniczcj Historii Leków Nacuralnych wskazują, że nowy kierunek badawczy zostal ostatecznie zaakceptowany, także przez "konserwę" nauczycieli wyższych szkól specjalistycznych. �272 W "Przedmowie" do pierwszego zeszytu recenzowanej serii wydawniczej Barbara Kuźnicka podkreśliła, że głównym .,celem jest poznanie i opisanie tradycyjnego ziololecznictwa różnych grup etnicznych z punktu widzenia współczesnej wiedzy farmaceutycznej oraz dokonanie oceny - w identyfikacji z tą wiedzą - w jakich przypadkach potwierdza ona lub neguje słuszność dawniej stosowanych poszczególnych surowców roślinnych. Etnofarmacja jest jednakże kierunkiem badawczym z pogranicza nauk przyrodniczych i humanistycznych, zatem wiedzę o lekach naturalnych. używanych przez człowieka, opisuje nie tylko w związku z jego bytem materialnym. ale i z życiem psychicznym oraz społecznym. Tak rozumiana - zajmuje się ctnofarmacja jednym fragmentem wiedzy o człowieku i jego kulturze (... ) Opracowania etnofarmaceutyczne mogą wypełnić istniejącą lukę wśród innych etnonauk. Podstawy etnomedycyny, w których podkreślany jest interdyscyplinarny charakter tej dziedziny. dotyczą bowiem problemów lecznictwa (głównie - prymitywnego lecznictwa grup etnicznych kontynentów Afryki, Azji czy Ameryki Południowej, Północnej, Nowej Zelandii itd.). Z kołei etnofarmakologia reprezentuje typ współczesnych badań eksperymentalnych w zakresie fitochemii i farmakologii. Przedmiotem badań tej nauki są przede wszystkim rośliny pozaeuropejskie" (s. 2-3). Przedstawioną wyżej myśl Barbara Kuźnicka rozwinęła w artykule Etnomedyc.\'na i eln()farmacja - zarys problematyki badawczej. Nakreśliła w nim dzieje tego kierunku badawczego w różnych krajach (w tym także w Polsce). Do tomu weszły ponadto jeszcze trzy bardzo interesujące opracowania: Ewy Kamińskiej -- Zi%znawstll'o i zi%lecznictwo w puhlikacjach etnograficznych Elizy Orzeszkowej, Iwony Arabas Leki ro,\:linne w ..Dzielach wszystkich" Oskara Kolherga oraz Urszuli Miernickiej Ro,\:liny w lecznictwie i w wierzeniach ludowych na podstawie czasopisma ..Lud" w latach 1895-1939. Ostatnie z tych opracowań stanowi rodzaj monografii problemu. Z powodzeniem możne ono ozdobić rocznik "Ludu" przygotowywany na IOO-lecie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. O ile pierwszy zeszyt serii dotyczy źródeł do dziejówetnofarmacji polskiej. czerpanych głównie z łatwo dostępnych publikacji, to w kolejnym redaktorka zwraca uwagę na inny krąg zainteresowań etnofarmacji. Pisze: "Świadomość zagrożeń biologicznych - głównie zdrowia ludzkiego - a także postępującej degradacji środowiska naturalnego, przyczynia się do zwielokrotnienia działań, maj,!cych na ccłu zahamowanie niepokojących zjawisk naszej cywilizacji, skłania również do refleksji nad przemijającą symbiozą człowieka z przyrodą, w tym i tradycyjnymi sposobami leczenia. stosowanymi powszechnie w przeszłości. Równolegle do badań eksperymentalnych coraz liczniejsze są prace, powstające na podstawie źródeł historycznych oraz badań etnologicznych. Spełniają one ważną rolę w przypomnieniu stosowanych niegdyś. a następnie odrzuconych przez medycynę oficjalną, leków pochodzenia naturalnego, a także - w odtworzeniu ich znaczenia w dawnym lecznictwie empirycznym". Tę myśl autorka rozwinęła w interesującym szkicu Znaczenie etno!£lrmacji i elnojórmakoloyii w .\:wietle badań historycznych. Poza wymienionym artykułem Barbary Kuźnickiej w zeszycie ogłoszono: Ryszard Świderski - Elnolarmacja europejska w czasopi,\:mie "Journal of Elhnopharmacoloq.\''' (1979-1987); Helena Kapełuś - Miejsce i rola ro,\:lin leczniczych w polskim JiJlklor::e; Ludwika Wajda-Adamczykowa - Nazwy l"O.\:linleczniczych; Maria Kluk - Symbolika ro,Wnleczniczych w malarstwie europejskim czasów nowożytnych. na przykładzie "MadolJny Medici" Luca Signorellego; Tadeusz Bieńkowski - Kamyki zdrowia i szc::{!,~cia. Mineraloqiczna mayia i medycyna; Władysław Szczepański - Leki pochodzenia zwierz{!cew) wfarmakopeach polskich - od 1560 do 1970 r.; Halina Lichocka - Balneochemia ifitochemia - podohieństwa i różnice metod hadawczych w pierwszej p%wie X I X wieku: Iwona Arabas - Wyhrane ro,\:Iiny o działaniu uzależniającym w relJC'sansowych her- �273 - Ro:ilina w badaniach etnologicznych; Zbigniew sposohy pozyskiwania roślin; Lidia Maria Czyż - Ziołolecznictwo Lasowiaków. RzeszOlviaklJw i Podqórzan (na podstawie materiałów Muzeum Okręqoweqo \I' Rzeszowie); Jerzy Jastrzybski - Tradycje lecznictwa ziołowego zwierząt; Jan Tyszkiewicz - Uhóstwo leków naturalnych. stosowanych przez Tatarów litewsko-polskich i przyczyny teqo zjawiska. harzach Adam Paluch polskich; Libera - Maqiczne Zestaw tytułów drugiego zeszytu serii wskazuje, że etnofarmacja interesuje się także nieroślinnym lekiem naturalnym. W opracowaniach Bieńkowskiego i Lichockiej podjęte zostały bowiem problemy lecznictwa kamieniami ozdobnymi oraz wodami mineralnymi. Zabrakło tu jednak przypomnienia badań Adama Chętnika nad lecznictwem ludowym bursztynami na Kurpiach, a także - choćby wzmianki - o leczeniu płuc na Podhalu, zbieranym w jaskiniach wapiennym mleczkiem. Trzeci tom serii osadzony został w realiach kulturowych Rzeszowskiego i - co zrozumiałe - jest rodzajem hołdu dla twórczości etnograficznej Franciszka Kotuli. W skład tomu weszły opracowania: Tadeusz Bieńkowski - Dawny symholizm ,~wiata nalllry IV refleksji historyka nauki; Danuta Penkala-Gawęcka - Perspektywa etnologiczna IV hadaniach nad medycyną komplementarną; Włodzimierz Piątkowski - Z badmi socjomedycznych nad lecznictwem ludowym w Polsce. Wybrane prohlemy metodologiczne; Alicja Zemanek, Bogdan Zemanek - Historia badwl i aktualny stan poznania szaty ro.Wnnej okolic Rzeszowa; Krzysztof Ruszel - Rerlionalne odręhno.ki rzeszowskiej kulIlIry ludowej; Krzysztof Ruszel - Funkeje lecznictwa ludowego w kulturze wsi rzeszowskiej w X l X i X X wieku; Anna Targońska - Aromatyczne ro.~liny zielne i ich zastosowanie w ludowych strojach dziewczęcych; Lidia Maria Czyż, Beata Wysakowska - Zi%lecznictlVo reqionu rzeszowskiego w hadaniach Franciszka Kotuli; Piotr Kohler - Zi%lecznictwo na Rzeszowszczyźnie w X I X wieku w .~wietle ankiety Józe(a Rostajillskieqo; Tadeusz Ślawski - Antoniego Kotowicza spis roślin z Biecza i okolic; Lidia Maria Czyż - Bukiety zielne. ,\'więcone w dniu Matki Boskiej Zielnej; Eliza Bokszan, Taras Tereszczuk - Lekoznawstwo Hucułów. Łemków i Bojków - mieszkańców ukraiłiskich Karpal. Trzeci tom serii preferuje zatem problematykę etnobotaniczną. Żałować należy, że Redakcji nie udało się pozyskać np. opracowań o ropie naftowej jako lekarstwie w Rzeszowskiem (pisał o tym m.in. Stanisław Staszic). Ostatni z tomów również podejmuje problemy botaniczne na pograniczu etnografii i etymologii. Wydrukowano \V nim nastypuj'lce prace: Kwiryna Handke - Polskie nazewnictwo botaniczne oczami językoznawcy; Alicja Zemanek - Średniowieczne źródła do dziejów botaniki i ziołolecznictwa w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej oraz Biblioteki Kapituły Krakowskiej na Wawelu; Ludwika Wajda-Adamczykowa - Stan badań nad nazwami ro.Wn polskich; Anna Spólnik - Nazwy ro.\:/innych af;'odyzjaków w staropolskich herbarzach; Piotr Kohler - Nazewnictwo i użytkowanie ro.ślin leczniczych na ziemiach polskich w XIX wieku IW podstawie ankiety Józe(a Rostafiłlskiego; Wanda Budziszewska - Z góralskich mew ro,\:/in (na lie porównawczym); Paweł Michajłow - Ludowe nazwy ro,i'/in i ich lecnicze zastosowanie LI Poleszuków Zachodnich. Siedmioletni okres ukazywania się serii Historia Leków Naturalnych nie daje możliwości stawiania prognoz rozwojowych dla nowego kierunku badawczego. Mimo to, nawet samo zestawienie tytułów ogłoszonych prac wskazuje na wiedzy, konsekwencję oraz zdolności redaktorskie i organizacyjne Barbary Kuźnickiej, kierowniczki Pracowni Historii Nauki o Leku Instytutu Historii Nauki PAN. Zdołała ona skupić wokół pracowni specjalistów z różnych dziedzin, także z mniejszych ośrodków badawczych. Wielu z nich, drukując swe opracowania w różnych tomach serii, związało swoje plany badawcze z etnofarmacją i etnomedycyną. Problematyka wielu ogłoszonych dotychczas opracowań koncentruje się wokół 18 - Lud t. l.XXVII �274 tradycyjnego ziołolecznictwa. To zrozumiałe. Leki roślinne stanowią dziś podstawowe wyposażenie aptek. Etnofarmakologia różnych krajów (m.in. w Rosji) w poważnym stopniu opiera się na pozyskiwaniu różnych substancji mineralnych. Sądzimy. że istnieje szersza potrzeba zainteresowania się także i tymi problemami. Seria wydawnicza Historia Leków Naturalnych, ukazująca się pod redakcją Barbary Kuźnickiej od 1986 roku, jest dowodnym przykładem potrzeby prowadzenia badań na pograniczu nauk przyrodniczych i humanistycznych. Dotychczasowe wyniki dają nowe możliwości poznawcze dla etnologii oraz ekologii człowieka. Zhigniew Za wschodnią 1993, ss. 447. granicą 1917-1993, "Wspólnota Polska" i "Pallotinum J. Wójcik łl", Warszawa Ta znakomita książka jest zapisem rozmów ks. red. Jana Pałygi SAC z ks. prof. dr. hab. Romanem Dzwonkowskim SAC - długoletnim pracownikiem Instytutu Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL, wybitnym znawcą dziejów Kościoła i losów Polaków mieszkających m.in. na terenach b. ZSRR. Jak zauważył w "Przedmowie" prof. A. Stelmachowski, publikacja ta reprezentuje zdobywający sobie ostatnio rosnącą popularność gatunek "rozmów ze świadkiem". "Najczęściej są to świadkowie wielkich wydarzeń historycznych czy politycznych. Są oni nader często współuczestnikami opisywanych zdarzeń, niekiedy wnikliwymi obserwatorami, zawsze jednak Są w jakiś sposób uwikłani w tok wydarzeń. Subiektywizmu nie sposób tu uniknąĆ. W zamian jednak czytelnik uzyskuje rzecz niezwykle cenną. której przeważnie nie znajduje w dziełach historyków: zostaje wprowadzony w klimat wydarzeń, w przeżycia ludzi, jakich nie Są w stanie przekazać dokumenty" (s. 7). Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że ks. R. Dzwonkowski nie tylko od wielu lat bezpośrednio uczestniczy w dziejach Kościoła na terenach b. ZSRR jako uważny obserwator, dając w licznych pracach świadectwo zachodZącym przemianom, lecz jednocześnie prowadzi badania naukowe nad tym zagadnieniem, imponując rozległą, rzetelną wiedzą historyczną i gruntowną znajomością realiów społeczno-politycznych, stanowiących kontekst omawianych procesów. Jego wypowiedzi - zamieszczone m.in. w omawianej tu książce - są głęboką, osobistą refleksją nad procesami. które objęły Kościół przede wszystkim rzymskokatolicki - i jego wyznawców (reprezentujących głównie polską mniejszość etniczną). Cechuje je wrażliwość na drugiego człowieka - bezpośredniego uczestnika wydarzeń historycznych, poparta znakomitą znajomością faktów. a także dokumentów archiwalnych (m.in. z archiwum francuskiego MSZ) i unikatowych publikacji, wydanych przede wszystkim na Zachodzie. Trudno przecenić informacyjną zawartość omawianej książki. Niemal każde słowo jest tu ważne, bogate w treści. Warto również zwrócić uwagę na sposób wypowiedzi - niezwykle wyważony, zda się spokojny, a przecież ks. prof. Dzwonkowski tak często dotyka spraw trudnych. bolesnych, nie zagojonych do dziś ran, kwestii rzutujących na obecny charakter stosunków polsko-rosyjskich, polsko-litewskich, -ukraińskich, -białoruskich i in. Mówi też m.in. o tak drażliwych sprawach jak polityka Cerkwi wobcc Kościoła i władz oraz działalność księży z Polski na terenach b. ZSRR i w obecnych państwach (m.in. Białorusi). Generalnie, o wielu procesach, o których rozmawiają autorzy książki, takich jak: deportacje i eksterminacja Połaków, prześladowania księży, walka z Kościołem i inne mówi się dziś głośno, mają one także dobrą dokumentację naukowo-badawczą: otworzono archiwa, ujawniono wiele faktów historycznych. W relacji ks. prof. Dzwon- �275 kowskiego staj'l się one jednak niezwykle realne, plastyczne, nabierają szczególnego, bardzo osobistego i zarazem przejmującego wymiaru. Ks. Dzwonkowski przytacza nie tylko historyczne fakty i dokumenty sankcjonujące planowe niszczenie religii, a także języka, kultury, określonych zasad moralnych itp. lączników czlowieka z przeszlością, rodzimą tradycją, Ojczyzną, decydujących o jego korzeniach i świadomości związków z konkretnych et nosem (m.in. brzemienny w skutkach, wydany w 1919 roku i obowiązujący przez 70 lat, zakaz nauczania religii dzieci i młodzieży do 18 roku życia, wprowadzony w 1921 roku obowiązek cenzurowania kazań, uchwały Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Białorusi dotyczące metod walki z religią i in.). Ilustrując omawianc procesy ks. Dzwonkowski wzbogaca wypowiedzi, operując wieloma przykładami nie opisanych dOUld wydarzeń, jakie miały miejsce w różnych miejscowościach i których był naocznym świadkiem. Przytacza także cytaty z rozmów z ludźmi, ukazujcIe postawy osób glęboko wierzących, które były represjonowane za wiarę i polskość. Cytaty te mówią też wiele o osobistych dramatach ludzkich. Czyż trzeba jakiegokolwiek komentarza do przytoczonej przez ks. Ozwonkowskiego wypowiedzi Polaka micszkajclcego koło Żytomierza, który zapytał kiedyś swoją matkę ..dlaczcgo dzieci nic uczyła po polsku. Odpowiedziała mu: «Bo chciałam, byście żyli»" fso 151). Wspomniano również w ksiclźee o postawach tych Polaków, którzy stanęli po stronie wladzy i - walczclc - z własnym narodem - w różny sposób wspierali jej poczynania, zmierzaj'lce do stworzenia nowego państwa bez religii. Tego typu wypowiedzi są jednym z widu przykładów szerokiego spojrzenia autorów omawianej pracy na rzeczywistość i ich dc/żcnia do obiektywnego przedstawiania wydarzeI1. Książka obfituje w informacje i relacje o sprawach mniej znanych, słabo zbadanych przez historyków, co jeszcze bardziej podnosi jej wartość. Do takich zagadnień należy m.in. kwestia odrodzenia życia religijnego na Białorusi i Ukrainie po wybuchu wojny radziecko-niemicck iej w czerwcu 194 l roku. Było to zjawisko paradoksalne, bowiem ..najazd wrogiego państwa przyniósł wyzwolenie religijne" (s. 156). Możliwe stały się też np. wyjazdy księży z Polski do pracy na Wschodzie, co - jak podkreśla ks. Dzwonkowski - miało ogromne znaczenie. "Dzięki tej trwającej trzy lata misyjnej pracy duszpasterskiej nie zostało [bowiem] całkowicie przerwane ogniwo pokoleniowe w dziedzinie życia rcligijnego. To było ożywienie i umocnienie tego życia w starszym pokoleniu, a jednocześnie zapoznanie z nim - przynajmniej w pewnej mierze młodszego i najm/odszego" (s. 164). Inną, dość powierzchownie i jednostronnie przedstawianą dotąd kwestią, o której rozmawiają autorzy, jest problem repatriacji. Ks. Dzwonkowski zwraca przy tym uwagę na to, że termin "repatriacja" używany jest niewłaściwie. W przypadku ludności polskiej przybywającej do Polski z Białorusi, Ukrainy i Litwy powinno się bowiem raczej mówić o ekspatriacji, tj. opuszczeniu ojczyzny. Często była ona wymuszona, podyktowana lękiem o własne życie lub nakazami administracyjnymi. Ks. Dzwonkowski podkreśla również wymownie, że celem wspomnianej akcji było m.in. osłabienie żywiołu polskiego. Autorzy podejmują także dyskusję nad traktatem ryskim z marca 1921 roku, który miał m.in. zagwarantować mnicjszości polskiej w ZSRR swobody religijne, kulturalne i in. Jak jednak wiadomo, zapisy traktatu nie były respektowane, co - jak stwierdza ks. Dzwonkowski, przytaczaj,!c także opinie niektórych badaczy wynikało m.in. z wadliwego sformułowania znajdującego się w artykule VB traktatu. Artykuł ten stanowił, że wszelkie kwestie regulowane są "w granicach prawodawstwa wewnętrznego". Uniemożliwiało to jakiekolwiek roszczenia i - jak twierdził np. abp E. Ropp, którego opinię przytacza cytowany przez autorów J. Zatko - było zapisem "wyjątkowo głupim" (s. 63-64). �276 W książce znalazły się także unikatowe informacje o stanowisku Stolicy Apostolskiej wobec polityki antykościelnej władz radzieckich oraz o pewnych - jak się z czasem okazało, nieskutecznych posunięciach papieskich mających przeciwdziałać efektom tej polityki (nowy kościelny podział administracyjny ZSRR, konsekracja czterech biskupów, działalność dyplomatyczna i in.). Wspomniano też o mało znanym fakcie odstąpienia przez Niemców Rumunii znacznej części Podola w nagrodę za współpracę. Miało to duże znaczenie dla życia religijnego na tych terenach, albowiem mogło się ono rozwijać bez przeszkód do 1944 roku. Wiele miejsca poświęcili też autorzy działalności ukrytych zgromadzeń zakonnych - męskich i kobiecych, problemom związanym z kształceniem duchowieństwa, pomocy ze strony duchownych z Polski, prowadzonemu w warunkach konspiracji życiu religijnemu i innym. Szczególną rolę w ocaleniu religii odegrały kobiety. Zdaniem ks. Dzwonkowskiego. "należałoby napisać całą rozprawę naukową na temat roli kobiet w toczącej się przez kilkadziesiąt lat walce o przetrwanie Kościoła w ZSRR, bo była ona zasadnicza. ( ... ) Mam dla tych kobiet najwyższy szacunek i uznanie" (s. 256). Autorzy odsłaniają poszczególne akty dramatu Polaków i Kościoła, z którym najczęściej identyfikowali swą narodowość, który był dla nich "symbolem wolnej ojczyzny i pomocy, której się spodziewali od Polski. Ludzie podświadomie rozumieli i czuli, że tracąc kościoły, tracą najważniejsze ogniwo łączące ich z polskością i Polską oraz moralne oparcie w ich coraz cięższym losie. Dlatego bronili ich bardzo ofiarnie. Władze też to rozumiały i dlatego te kościoły likwidowaly" (s. 110). Kolejno omawiane są metody walki z religią w poszczególnych okresach dziejów i ich efekty. Pierwszy akt dramatu ma miejsce po powstaniu listopadowym, kiedy to władze carskie uderzyły przede wszystkim w polską szlachtę, osłabiając jej pozycję ckonomiczną i próbuj'lc ją wynarodowić, odcinając od polskiej kultury. (R. Dzwonkowski przywołuje tu m.in. nie znane szerzej do niedawna wyniki badań francuskiego historyka D. Beauvisa, stwierdzając jednocześnie, iż żenujące jest to, że problemem depolonizacji Polaków na kresach wschodnich I Rzeczypospołitej nie zajęli się wcale polscy historycy; (s. 126). Następne akty wzmożonej wałki z Polakami i Kościołem rozgrywają się w okresic międzywojennym, w czasie II wojny światowej i po niej, przybierając różne odcienie za rządów kolejnych przywódców państwa radzieckiego. Wiele miejsca poświęcono odrodzeniu życia religijnego w czasach "pieriestrojki". walce o odzyskanie budynków kościelnych, działalności instytucji polonijnych, zwracając jednocześnie uwagę na trudne do odrobienia skutki prowadzonej przez dziesięciolecia walki z Kościołem. Są one widoczne m.in. w sferze moralności i modelu życia, stając się przyczyną wielu dramatów rodzinnych. Odczuwalne jest też rozbicie struktury duszpasterskiej, budowanej od średniowiecza (w XIII wieku polski dominikanin Jacek Odrowąż zakładał kościoły obrządku łacińskiego w Kijowie i Żytomierzu). Świadectwem przemian, jakie dokonały się w ostatnich latach, w tym zwłaszcza przywracania Kościołowi i religii prawa do istnienia, są nie tylko procesy obejmuj,!ce środowisko· Polaków, którym poświęcono wiele miejsca w książce. Zauważalne jest bowiem także, zwłaszcza w środowisku inteligencji rosyjskiej wyraźne ożywienie życia duchowego, zainteresowania religią katolicką, łącznie z licznymi przypadkami konwertyzmu. Zdaniem ks. Dzwonkowskiego "ferment religijny, jaki powstał po latach prześladowań, dobrze rokuje. Cieszy zwłaszcza ten historyczny zwrot inteligencji ku Kościołowi, zwłaszcza rosyjskiej. Być może na naszych oczach rodzi się rosyjski Kościół katolicki obrządku łacińskiego" (s. 422). Rozmowy ks. J. Pałygi z ks. prof. R. Dzwonkowskim, choć niezwykle wyważone, są bolesnym, nierzadko wstrząsającym, a zarazem wzruszającym - bogatym w szczegóły I fakty historyczne - zapisem niezmiernie znaczącego etapu w dziejach Polaków i Kościoła rzymskokatolickiego na terenach b. ZSRR. Wobec tej książki trudno �277 pozostać obojt;tnym. Niesie ona jednocześnie przesłanie dla Polaków mieszkających obecnie w Polsce, którzy w zdecydowanej większości, jako naród, szczęśliwie uniknęli tragicznego losu swych rodaków zza wschodniej granicy. Budzi wielki szacunek dla tych, którzy oddali życie za wiarę i za to, że byli Polakami. Każe także zastanowić się nad miejscem religii i Kościoła, a także - szerzej - rodzimej tradycji, w życiu współczesnych Polaków i naszego stosunku do tych wartości. Jest w niej również zawarta, wydawałoby się prosta, ale czasem trudna do wcielenia w czyn, myśl podsumowująca rozważania o przestrzeganiu praw polskiej mniejszości etnicznej mieszkającej na terenach b. ZSR R i postrzeganiu tego problemu przez władze polskie. Zdaniem ks. Dzwonkowskiego "Polska tylko wtedy zasłuży sobie na szacunek u Litwinów, Białorusinów, Ukraińców i innych, gdy będzie umiała nie tylko dbać o dobre stosunki z nimi, ale mądrze zadba też o interesy i prawa do własnej kultury żyjących tam Polaków. Inaczej u nikogo szacunku nie będzie miała" (s. 175). Na koniec pozwolę sobie na kilka osobistych refleksji. W listopadzie 1992 roku oraz w lipcu i październiku 1993 roku mogłam - aczkolwiek w nieporównywalnie mniejszym stopniu niż było to dane ks. prof. R. Dzwonkowskiemu - uczestniczyć w przeobrażeniach zachodzących w życiu Polaków mieszkających na Białorusi (Grodzieńszczyzna i Mińszczyznal, być świadkiem historycznych wydarzeń i ich kronikarzem. Okazją do wyjazdu na Białoruś stał się udział w badaniach prowadzonych w ramach umowy zawartej między Instytutem Archeologii i Etnołogii PAN w Warszawie a mińskim Instytutem Iskusstvovedenija, Etnografii i Folklora AN Białorusi. Zasadniczym celem tych badań było określenie wyznaczników tożsamości etnicznej, poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o to, jakie czynniki decydują o poczuciu połskości, a także określenie warunków historycznych, w jakich kształtowała się owa świadomość bycia Polakiem '. W rozmowach z Polakami dzieje miejscowego kościoła i walki o jego odzyskanie, odrodzenia życia religijnego po latach prześladowań, reaktywowania wspólnot parafialnych, roli kobiet w wałce z prześladowcami religii, duszpasterskiej działalności ksit;ży z Polski itp. wysuwały się zdecydowanie na plan pierwszy. Tego typu problematyka była często wręcz narzucana w rozmowach przez informatorów, budziła największe emocje, co świadczy o miejscu, jakie zajmowała w ich życiu. Poszczególne relacje układały si<r jednocześnie w wyrazisty obraz dziejów postrzeganych przez poszczególne osoby, zarejestrowany w ich świadomości, pozostawiający ślad w psychice. Jestem przekonana, że tego typu badania mogą stanowić znakomite uzupełnienie prac historyków, zmuszając zarazem etnologa do poszerzenia dotychczasowego pola zainteresowań oraz wypracowania nowych metod i technik badawczych. Prowadzenie badań terenowych wśród Polaków mieszkających na terenach b. ZSRR wiąże się także z koniecznością przełamania wyczuwalnej u wielu osób, reprezentujących polską mniejszość etniczną, bariery nieufności, zamknięcia nie tylko na obcych. Trudno się temu dziwić. Jak powiedział jeden z mieszkańców Bieniakoni, "bycie Połakiem na Białorusi zawsze wymagało odwagi". Potwierdzają to liczne publikacje, w tym także omawiana tu książka R. Dzwonkowskiego i J. Pałygi. Iwona Kabzińska-Stawarz I Wst'tpnc wyniki badali przeprowadzonych w listopadzie 1992 roku przedstawiłam w artykule Polacy na Bialorusi. R£'/acjll o etnoloqicznych badaniach nad wspólczesnym procesem kszwltowuniu sil' ,iwilldolllO.ici i'tniczn£'j, złożonym do druku w "Przeglądzie Wschodnim" w lutym 1993 roku. Numer z tym artykułem miał sil( ukazać w październiku 1993 roku, niestety nie został wydrukowany do dziś. �278 Kresy Pó/nocno- Wschodnie Drugiej Rzeczypospolitej (stan hadwl), Białystok 1993, ss. 84. Publikacja ta zainteresuje zapewne głównie historyków, myśl~ jednak, że powinni na nią zwrócić uwagę wszyscy, którzy w jakikolwiek sposób zajmuj,! się Kresami północno-wschodnimi. Ta niewielka objętościowo praca ukazuje bowiem wiele nie znanych dotąd szerzej zagadnień, znakomicie uzupełniając dotychczasowy stan wiedzy o dziejach II Rzeczypospolitej, umożliwiając zarazem lepsze zrozumienie niektórych współczesnych procesów. Jest ona zbiorem materiałów z sesji zorganizowanej przez Instytut Historii Filii UW w Białymstoku w październiku 1992 roku. Otwiera ją tekst J. J. Milewskiego będący jeszcze jedną próbą zdefiniowania terminu "Kresy" i określenia ich granic przestrzennych (z uwzględnieniem dokonujących się tu zmian). W kolejnym tekście Z. Tomczonek omawia ogólnie rodzaje źródeł do dziejów Kresów Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej znajdujące się w archiwach litewskich i białoruskich. Informacje te są niezmiernie przydatne dla badaczy, którzy chcieliby w swych pracach korzystać z zasobów archiwalnych Litwy i Białorusi. T. A. Badiukowa przedstawia pokrótce stan badań historyków radzieckich i bialoruskich nad dziejami Zachodniej Białorusi (1918-1939). Zwraca jednocześnie uwagę na znaczne upolitycznienie dotychczasowych prac, przez co - jak można wnioskować, stają się one nieobiektywne. Wspomina też o zagubieniu dzisiejszych badaczy białoruskich, jakie towarzyszy odejściu od wąskiej tematyki rewolucyjnej. K. Gomółka natomiast zajmuje si~ stanem badań nad losami mniejszości białoruskiej w II Rzeczpospolitej. Zwraca ona np. uwagę na pewne nadużycia, podyktowane względami politycznymi, których efektem było m.in. zaniżanie danych ukazujących liczebność Białorusinów w Polsce w okresie międzywojennym. Autorka wskazuje również dziedziny wymagające jeszcze wnikliwych badań. Należy do nich min. zagadnienie działalności białoruskich organizacji gospodarczych, Białoruskiego Instytutu Gospodarki i Kultury, ruchu politycznego Białorusinów (w tym partii o opcji polskiej), szkolnictwa i innych instytucji kulturalno-oświatowych. W artykule M. Moroz przedstawione zostały dzieje białoruskiej prasy chadeckiej "Krynica" - "Biełaruskaja Krynica", której zadaniem był nie tylko przekaz informacji, lecz także współtworzenie białoruskiego ruchu narodowego oraz wspieranie gospodarki, oświaty i kultury. Jak wynika z tekstu, wiele miejsca poświęcano w "Krynicy" kwestiom wyznaniowym. Była tam m.in. mowa o obronie wiary katolickiej jako jednym z naczelnych zadań Białorusinów oraz o współpracy Kościoła z Cerkwią na rzecz jedności i umocnienia ludzi należących do tej narodowości. Informacje takie są cennym źródłem m.in. do badań nad stereotypami, wedle których Białorusini reprezentują wyłącznie prawosławie, podczas gdy katolikami są Polacy. Artykuł J. Żyndul przedstawia stan badań nad społecznością żydowską mieszkającą w Wilnie i na Wileńszczyźnie. Autorka podkreśla, że badania nad dziejami Żydów w II Rzeczypospolitej dopiero się w Polsce rozpoczynają. Za pionierską w tym względzie uważa pracę J. Tomaszewskiego pl. Zarys dziejów Żydów w Polsce w latach 1918-1939, Warszawa 1990. Duże znaczenie mają też, jej zdaniem, badania regionalne. Większe osiągnięcia ma natomiast historiografia obejmująca dzieje Żydów w I Rzeczypospolitej oraz problem Holocaustu. Trzy teksty zainteresują - jak sądzę - historyków wojskowości. W krótkim artykule K. Filipowa omówiono stan badań i perspektywy prac nad działalnością "Samoobrony Litwy i Białorusi". Nazwę tę nosiły oddziały zbrojne utworzone na ziemiach wschodnich w drugiej połowie 1918 roku. Z. Zaporowski zajmuje się działalnością polskich parlamentarzystów z Kresów północno-wschodnich, a zwłaszcza �279 mało znaną instytucj<!, jaką był Sejm Orzekający w Wilnie, zwany Wileńskim. Autor przedstawia też dane dotyczące wyborów parlamentarnych w okresie międzywojennym i w interesujący sposób charakteryzuje grupę posłów i senatorów reprezentujących' Kresy. A. Dobroński natomiast podaje nieco informacji o garnizonach Wojska Polskiego na Kresach, podkreślając jednocześnie, że przedstawione przez niego dane mają charakter wstypnych uwag i propozycji. Wzrasta jednak - jak pisze - "szansa odrobienia zaległości". Coraz łatwiejszy staje się bowiem dostęp do literackich, białoruskich i ukraińskich materiałów archiwalnych, ukazują się też nowe prace monograficzne. Uwagy tę można z pewnością odnieść także do badań nad wieloma innymi zagadnieniami. Na proces udostępniania archiwów można przy tym spojrzeć nie tylko jak na przejaw normalizacji stosunków politycznych. Ma on przede wszystkim fundamentalne znaczenie dla rozwoju prac naukowo-badawczych, budząc nadzieję na wymierne efekty w postaci wiciu interesujących dzieł. Iwona Kahzińska-Stawarz Antoni K uczyński, Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory. Antologia historyczIw-kulturowa, Wrocław - Warszawa - Kraków 1993, ss. 435. Syberia, która tak bardzo uktwiła w pamięci wielu pokoleń naszych rodaków, obejmuje obecnie część Azji od Uralu do górskich grzbietów wybrzeża Morza Ochockiego, jak również od Morza Arktycznego do stepów kazachskich i Mongolii, podczas gdy w XVII stuleciu zaliczano do niej jeszcze Ural i dzisiejsze rosyjskie ziemie dalekowschodnie. Deportacje Polaków na Syberię rozpoczęły się już podczas wojen Stefana Batorego z Moskwą i nasilały się w późniejszym okresie osiągając swoje apogeum w czasie drugiej wojny światowej i po jej zakończeniu. Całe zastępy nieugiętych bojowników o wolność Narodu przemierzały pod eskortą rozległe przestrzenie Azji, znacząc krzyżami cmentarnymi szlak swego męczeństwa. Zdumiewająca była przy tym ich niesłabnąca pasja naukowa, mimo tak ciyżkich doświadczeń. Postać Aleksandra Czekanowskiego stanowi najlepszy dowód zapału, pracowitości i niedoścignionej ofiarności. Wszedł on do historii jako jeden z najwybitniejszych eksploratorów kontynentu azjatyckiego. Dokonał dużo więcej aniżeli ci wszyscy, którzy mieli znacznie lepsze warunki i nie nosili piętna zesłańca walczącego o wyzwolenie uciemiężonego kraju. Któż bowiem mógłby na katorżniczej trasie uciążliwego pieszego pochodu z Kijowa do Tobolska zebrać wartościową kolekcję owadów, posługując się przy identyfikacji prymitywną lupą wykonaną własnoręcznie ze szkła stłuczonej karafki') Gdyby nawet poprzestał na badaniach Przybajkala i Zabajkala to i tak znalazłby miejsce w czołówce najbardziej zasłużonych. Opracowany przez niego schemat stratygraficzny dolnego paleozoiku i jury nie stracił swej aktualności po dzień dzisiejszy, a sporządzona mapa guberni irkuckiej została wysoko oceniona przez Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne i wyróżniona w 1875 roku złotym medalem na Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Paryżu. Podobne uznanie należy się również Janowi Czerskiemu za jego prace geologiczne i paleontologiczne w północno-wschodniej Azji, Benedyktowi Dybowskiemu badaczowi wschodniej Syberii i odkrywcy endemicznej fauny jeziora Bajkał oraz wielu innym. Jest rzeczą oczywistą, że nie wszyscy polscy eksploratorzy Syberii byli więźniami i zesłańcami. Niektórzy piastowali wysokie stanowiska w administracji, wojsku lub w Instytucie Górniczym w Petersburgu. Należeli do nich m.in. Bronisław Grąbczewski, Leonard Jaczewski i Karol Bohdanowicz, który jako geolog dotarł pierwszy do �280 północnego Tybetu. Osiągnięcia naszych najbardziej znanych rodaków uwypuklano niejednokrotnie w różnych publikacjach zarówno specjalistycznych, jak i popularnych. Natomiast o innych, również godnych pamięci. wspomina się bardzo rzadko. Biorąc ten aspekt pod uwagę z tym większym zadowoleniem należy powitać nową książkę Antoniego Kuczyńskiego. Autor jest znanym wrocławskim etnografem i socjologiem specjalizującym się od wielu lat w badaniach wkładu Polaków do światowej skarbnicy wiedzy, ze szczególnym uwzględnieniem ich działalności na Syberii. Wielki rozglos przyniosła mu publikacja Syberyjskie szlaki (1972), wykupiona w rekordowym czasie i dlatego warta wznowienia. Z podobnym przyjęciem spotkały się Ludy dalekie a bliskie (1989) oraz praca Wfród buszu i czarowników (1990). Warto jeszcze dodać, że w druku znajduje się jego dwutomowe studium Polskie opisanie .fwiata i monografia Gdzie step szeroki. Polacy w Kazachstanie w X I X i X X wieku. Prezentowana obecnie książka jest wynikiem wieloletnich żmudnych wysiłków polegających na studiowaniu źródeł zarówno drukowanych jak i rękopiśmiennych, zachowanych w postaci pamiętników, listów, opracowań etnograficznych i przyrodniczych oraz sprawozdań z ekspedycji naukowych. Nie bez znaczenia były również wyprawy autora na Kamczatkę, Sachalin, Daleki Wschód oraz do Kazachstanu j umiejętne wykorzystanie tamtejszych bogatych archiwów. Z treści omawianego dzieła czytelnik dowiaduje się o historii podboju Syberii przez Rosjan i o panujących tam stosunkach etnicznych. Ponadto uświadamia sobie ogrom cierpień Polaków walczących z okrutnym zaborcą, a jednocześnie poznaje ich wklad w dzieło cywilizacji tych dziewiczych terenów. Nasi zdolni i wykształceni rodacy byli pionierami w niektórych gałęziach wytwórczości przemysłowej, modernizowali rolnictwo i rozwijali handel. Poza tym budowali drogi, mosty i linie kolejowe. Uczyli tubylców rzemiosła i zawsze stawali w obronie uciśnionych. Polscy lekarze udzielali bezinteresownej pomocy wszystkim cierpiącym, wdrażając jednocześnie podstawowe zasady higieny. Przedstawione w antologii 24 relacje polskich zesłańców i wię7niów zostały przez autora tak świetnie i mądrze opracowane, że mogą bez trudu zaznajomić odbiorcę z rozwojem naszych związków z azjatyckimi obszarami Rosji. Szczególnie interesujące są opisy szlaku katorżniczych wędrówek w głąb Azji, stosunki panujące na Syberii, barwny i sugestywny obraz przyrody oraz przegłąd kultury materialnej i duchowej wielu ludów zauralskich. W książce istnieją też relacje o powstaniu nadbajkalskim, o walkach V Dywizji Syberyjskiej, o polskich księżach i o próbach ucieczki z zesłania. Nie pominięto również najnowszych wspomnień o aresztowaniach i więzieniu Polaków w łagrach podczas drugiej wojny światowej. Cennym uzupełnieniem pracy są liczne ilustracje (ogółem 80) przedstawiające m.in. kolonie polskich zesłańców, dowództwo V Dywizji Strzelców na Syberii, płyty nagrobne z cmentarzy polskich, rysunki krajobrazów itd. Recenzowana książka jest cenną pozycją i dlatego warto się z nią zapoznać. Wszystkie relacje cechuje godna uwagi rzeczowość i zwięzłość a ponadto ogrom walorów poznawczych. Dobrze się stało, że poprzedzono je wyczerpującymi notami biograficznymi, z uwypukleniem działałności konspiracyjnej, będącej powodem aresztowania. Ładny styl i jasność formułowania myśli sprawia, że czyta się ją z niesłabnącym zainteresowaniem. Będzie wspaniałą lekturą przeznaczoną nie tylko dla etnografów i historyków, lecz również dla młodzieży, nie zawsze pamiętającej o naszym wkładzie w dzieło światowej kultury i cywilizacji. Ze względu na ważność zagadnienia warto by w przyszłości wydawać więcej podobnych dzieł. Kształtowanie właściwej postawy uczniów i nauka patriotyzmu to zadanie niezmiernie ważne. Może więc Ministerstwo Edukacji Narodowej zadba o drugie wydanie tej książki i podejmie stosowne decyzje o włączeniu jej do lektur szkolnych. Roman Karczmarczuk �281 Jadwiga \I' Polsce K ue h a rs k a, Poszukiwania tożsamości kulturowej ludności kaszubskiej "Łódzkie Studia Etnograficzne" t. 32, 1993, ss. 136. i Kanadzie, Katedra Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego od końca II wojny światowej zajmuje Się badaniami Kaszub, którym aktualnie przewodzi prof. Jadwiga Kucharska, zaś jej owocem jest prezentowana książka. Omawiana pozycja dzieli się na dwie części. Pierwsza wprowadza nas w uwarunkowania i przebieg procesów identyfikacji kulturowej we wsiach ziemi bytowskiej. Autorka przedstawia także sytuację społeczno-prawną z przełomu XIX i XX wieku na tej ziemi. Dalsze rozdziały mówią o życiu rodzinnym, tradycyjnych obrzędach, religii i języku Kaszubów dawnego powiatu bytowskiego. Kolejna część nadmienia o stosunku do własnych i obcych wzorów kulturowych. Poza Bytowskiem autorska sięgnęła jeszcze do centrum kaszubszczyzny Oak to ona sama określa) - Chmielna, pisząc właściwie luźne reOeksje na temat mieszkańców tej gminy. Druga część (s. 57-124) odnosi się do Kaszubów kanadyjskich. J. Kucharska omawia przebieg procesów osadniczych w nowej ojczyźnie, życie na farmach, stosunki religijne i sytuację językową. Dalej zajęła się procesami identyfikacji kulturowej z krajem przodków, tworzeniem organizacji parafialnej w kanadyjskim Wilnie, wpływami tradycji narodowej i innowacjami kulturowymi. Obydwie części kończą przypisy. 1. Kucharska w swych porównaniach Kaszub pomorskich z kanadyjskimi wzięła głównie za podstawę dawny powiat bytowski, chociaż wzmiankuje także o okolicach Chmielna; stąd jej obraz pomorskich Kaszub jest nieco wykrzywiony, zwłaszcza na stronach 11-19, 32-36, 88-90. W tym zakresie poszła za ustaleniami I. Jost l. Powiat bytowski nie może być terenem porównawczym jako kaszubski dla Kaszubów ontaryjskich, bowiem jego dzieje były nieco odmienne od historii pozostałych kaszubskich powiatów. Ziemia bytowska w ciągu wieków stanowiła pogranicze Pomorza Gdańskiego i Zachodniego, a w XIX w. w szczególności. W porównaniu z pozostałymi Kaszubami ziemia bytowska posiadała nieco lepsze warunki osadnicze, chociażby z racji lepszych gleb. Gdy chodzi a pochodzenie ontaryjskich Kaszubów, to na 10 miejscowości podanych przez J. Perkowskiego tylko raz wymieniony jest Bytów2. Pozostałe: Parchowo, Sylczno, Grabowo i Jamno - aktualnie pod względem administracyjnym ciążące do Bytowa - do 1945 roku należały do powiatu kartuskiego, a więc, posługując się terminologią 1. Kucharskiej, do centrum kaszubszczyzny. Można przyjąć na podstawie dotychczasowych badań, że większość polskich osadników na Wyżynie Madawaski pochodzi z południowych Kaszub. Najwięcej przybyło ich z parafii Lipusz, następnie z parchowskiej. Niektórzy pochodzą także z okolic Kościerzyny, Bytowa i Kartuz. Wreszcie dołączyli do nich osadnicy z Królestwa Polskiego 3 i Galicji, jak to sugeruje szereg publikacji i tradycja ustna mieszkańców. A więc od parafii Lipusz i Parchowo powinna była 1. Kucharska rozpocząć badania porównawcze, a nie od dawnego rdzennego powiatu bytowskiego. Szereg wątpliwości budzą przytaczane przez autorkę fakty historyczne. Wspomina Is. 68), że pierwszych 14 osadników w 1859 r. przybyło na tereny dzisiejszej parafii I I. Jost, Osadllictwo ka.~zuhskie w Ontario, KUL, Lublin 1983. Moja rec. "Przegląd Polonijny" 1985, /.. 2, s. 114-117; W. Szu list, Kaszuhi kanadyjscy, Gdańsk 1992, s. 28-30; Joseph Palubeski, The Kaslwhsfrom Parc!Jowo, Prussia to Wilno, Canada and Beyond. The Paluhicki Story alld Gellea/o?}y, Canada 1992. Moja rec.: "Pomerania" 1993, nr 12, s. 43-44. l J. Perkowski, Vampires. Dwarves and Witches Among the Ontario Kashubs, Ottawa, 1972, s. II. 3 W. Szulist, K aszuhi ... , s. 30 tam jest Królewca. Jest to błąd drukarski, powinno być Królestwa. �282 Wilno. Otóż nie jest to zupełnie ścisłe, gdyż tego roku we wrześniu otrzymali oni akty nadania ziemi, a więc przybyli o wiele wczcśniej, gdyż musieli najpierw wykarczować ziemię pod uprawę4. Łączenie powiatu slarogardzkiego z Kaszubami (s. 103) jesl pomyłką. Pierwszym duszpasterzem w Wilnie nic był Malinowski (s. 106), Iylko Michnowski. Nazwa Wilno jest pochodzenia późniejszego niż lo sugeruje autorka (s. 107), przyjmując rok 1876. Ks. Jankowski w księdze ślubów z Wilna do 1899 roku zaznaczał: "ego rector ecclesiae S. Stanislai in Hagarty", zaś w 1900 roku dopiero: ,.ego rector S. Stanislai in Wilno". Wydaje się, że nazwa była w użyciu już przed 1900 rokiem. ale dopiero w tym ostatnim stała się powszechną, a może i oficjalną. Ks. W. Dembski zapoczątkował swój pobyt w parafii w 1880 roku, a nie w 1883 (s. 107). Szkoła jest pochodzenia późniejszego niż to podaje J. Kucharska, przyjmując rok 1876 (s. 108). Pierwszą szkołę ukończono 6 maja 1894 roku 5. Niektóre określenia stosowane przez autorkę są zbyt kategoryczne. Na s. 36 pisze, że dla Bytowian gwara Kaszubów z okolic Kartuz, Pucka, Wejherowa i Gdańska jest niezrozumiała. Ja określiłbym to łagodniej, że najwyżej z okolic Pucka jest lrudniejsza do zrozumienia. O tym, że Żyd (s. 69) sprzedawał Polakom w Wilnie towary nigdy nie czytałem. Sądzę, że było to typowe dla polskich wsi, zwłaszcza parafialnych. Zdanie. że większość mieszkańców Wilna w okresie pionierskim nie umiała czytać jest zbyt ryzykowne, bo przecież w zaborze pruskim obowiązywał przymus szkolny; najwyżej niektórzy nie umieli czytać. J. Kucharska odnotowuje też, że w latach dwudziestych okresu międzywojennego wszyscy mieszkańcy Wilna mówili między sobą wyłącznie po polsku. Trzeba tu jednak dodać, że w domu mówili po kaszubsku, w kościele zaś częściej po polsku, gdyż książeczki do nabożeństwa i śpiewniki były drukowane wyłącznie po polsku. Gdy 14 lipca 1975 roku w sali pod kościołem zebrało się 14 pań. by omawiać sprawy zwićlzane z uroczystością koronacji obrazu M B Częstochowskiej. wyznaczonej na 20 lipca, kaszubskie kanadyjki, prowadzące miejski tryb życia, odmawiały w obecności proboszcza dziesiątek różańca po kaszubsku. Dla nich było lo całkiem naturalne. Warto jeszcze dodać, że gdy na początku września 1993 roku gościłem dwóch Kanadyjczyków w wieku 35-40 lat. urodzonych na ontaryjskich Kaszubach, to powiedzieli mi, że idąc po raz pierwszy do szkoły. nie znali ani jednego słowa po angielsku, natomiast u mnie mówili dość płynną kaszubszczyzną ó. Zbyt mocne wydaje się określenie, że wiedza Kaszubów kanadyjskich o dniach narodowych 3 maja i 11 listopada jest znikoma. Przcczy temu chociażby pamiętnik E. C. Shalli 7. Takie wyrażenia jak "nacjonalizm wyznaniowy" czy "ojczyzna ideologiczna" należy chyba odnieść do mionego okresu. Dla mnie osobiście ScI trudne do przyjęcia (s. 58-59, Ill). Większość zagadnień z omawianego lerenu autorka oddała dość wiernie. Słusznie podkreśliła, że na byto wsk ich Kaszubach sąsiedzi - Niemcy leż umieli mówić po kaszubsku. Było to zjawisko spotykane także w innych powiatach kaszubskich. Podobnie niektórzy Irlandczycy na ontaryjskich Kaszubach ulegali kaszubizacji. Tamie, s. 20. s H. Pieprzycki, Stuletnie kalendarium parafii M B Królowej Korony Polskiej w Willlie Olltario 1875-1975. maszynopis w posiadaniu autora. Autor pierwszy wykor/.yslal ohficic archiwalia parafialne w Wilnie: księgi metrykalne, wizytacje hiskupie. ksit,:gi kasowe. kroniki, ogłoszenia parafialne i inne. Ks. H. Pieprzycki jest najbardziej kompetentnym w tej kwestii. Udostt,:pniony przez ks. S. Kądziołkę, jego autorstwa, maszynopis pracy Zarys dziejr'w parafii Wilno z okazji 75 lei niego jubileuszu 195 J jest pozycją zawierającą szereg nieścisłości. ó "Pomerania" 1993, nr 12, s. 45. 7 Elisabeth Catherine Shalla, November 19, H!90 May 29. 1971i. rt,:kopis w moim posiadaniu. 4 �283 Rzeczywisty obraz Kaszubów na Wyżynie Madawaski objawiał się w słowach "Bóg zapIać", w pracowitości, głębokiej więzi sąsiedzkiej pozbawionej chęci zysku. Obecnie już się płaci za pracę. W parafii Wilno istnicje silna więź z Kościołem. Nadaje on ton życiu etycznemu, zwyczajom i całej społeczności. Tu także rodzice decydowali niegdyś o małżeństwie swoich dzieci, podobnie jak na pomorskich Kaszubach. Niektórzy, mimo że opuszczają ten teren, na starość wracają do ziemi swego dzieciństwa. Szereg zwyczajów z Pomorza Kaszubi przenieśli na grunt kanadyjski. Nawet w okresie pionierskim kanadyjskie dolary nazywali po prusku talarami. Dyngowanie jałowcem przeszło także do Wilna. Pusta noc jeszcze istnieje na Wyżynie Madawaski, chociaż powoli zanika, podobnie jak na pomorskich Kaszubach. Autorce jako nic-Kaszubce trudno dostrzec kaszubizmy. NaleŻą do nich m.in. wyrazy: pi/a ( pieJ/a) = tartak. Mój ojciec jeszcze w latach pięćdziesiątych obecnego wieku używał tego wyrazu. Z innych kaszubizmów: knop (raczej knóp) = chłopiec, westka = kamizelka, miech = worek, kiedy się będziesz żellic'. - także w stosunku do dziewczyny, stegna = ścieżka, spozimku = na wiosnę, grópa = duży tygiel, statkować = zachowywać się, koronka = różaniec św. Są to wyrazy i wyrażenia wywiezione ze starego kraju. 1. Kucharska odnotowała kilka anglicyzmów. Jednym z nich jest istra (s. 94), dawne kaszubskie (u B. Sychty) jastre czyli Wielkanoc. Sentaklus jest skrótem od sI. Claus czyli św. Mikołaj. Plejw'. w karty od ang. play = grać. Germanizmów przywiezionych z Pomorza pozostało niewiele np. draszować = młócić zboże. Autorka podniosła słuszny problem nobilitacji kaszubszczyzny na Pomorzu m.in. w liturgii mszalnej, zwłaszcza w liturgii Słowa sprawowanej w kaszubskich parafiach z okazji różnych świąt czy uroczystości. Raz w miesiącu takie msze św. na Kaszubach mają miejsce w 10 kościołach8. Wykorzystane przez autorkę archiwalia i literatura o charakterze etnograficznym czy z jego elementami mogły być pełniejsze. Z kręgu kanadyjskiego warto wskazać między innymi pominięte przez nią prace Legree 9, W. Makowskiego 10, C. Bennetta 11, A. Żurakowskiej 12, C. C. Kennedy'ego 13, folderu o Wilnie 14, zaś z krajowych W. Błaszkowskiego, Kaszuby 16 i L. Malickiego 17. Diaspora kaszubska w Kanadzie należy do najlepiej zbadanych i w tym znaczący udział ma 1. Kucharska. Należy także zatroszczyć się o opracowanie przeszłości kaszubskiej Polonii w Stanach Zjednoczonych i Brazylii oraz podnieść na piśmie rolę Kaszubów zasłużonych w Europie, gdyż w tym ostatnim przypadku trudno mówić o zwartym osadnictwie. ks. Władysław Szulist "Pomerania" 1994, nr 3, s. 41. 1. C'. Legree, Li/i lip yOllr hearts. A hiSLOry of the Roman Catholic Diocese of Pembroke, Kingston inR. Moja rec.: "Pomerania" 1989, nr lO, s. 41. lO W. Makowski, The Polish people in Omada, Montreal 1987. Moja rce.: "Przegląd Polonijny" 1991, z. I, s. 153-155. 11 c:. Bennett, Renfrew County. People and places, Renfrew 1989. Moja rec.: "Gazeta Kartuska" I. 27 stycznia 1991. 12 A. Żurakowska, The prolId inheritance. Onwrio's Kaszuby, Ottawa 1991. Moja rec.: "Rocznik Gdański" 1993, t. 53, s. 206-209. 1.\ C. C. Kenncdy, The Uper Offawa Valey, Pembroke, Ontario 1970. 14 Jego ,~wii[lohl;wo.v('i Janow; Pawiowi /l. Parafia Matki Boskiej Częstochowskiej, Wilno, Kanada 1984. 15 W. Blaszkowski, Ohiekty kulwry materialne} .vrudkuwych i pólnuCllych Kaszub, Gdańsk 1961. 1h Kas:uhy. Pomorze Gdańskie, nr 18, GTN, Ossolineum 1988. 17 L. Malicki, Rok ohrz{'dowy na Kaszubach, Gdańsk 1986. 8 4 �284 Marek Dziewierski, .ki. Studium spoleczno.~ci Bożena Pactwa, Bogdan Siewierski, Dylematy tożsamow Polsce, Katowice 1992, ss. 138, ił. lemkowskiej W roku 1947 przestała istnieć, w wyniku przesiedleń, których końcowym etapem by la tzw. akcja "Wisła", społeczność łemkowska, zamieszkująca od wieków obszar Beskidu Sądeckiego i Niskiego. Łemkowie, rozrzuceni po Ziemiach Odzyskanych. poddani zostali procesowi asymilacji, musieli przystosować się do życia w zupełnie nowym, obcym pod każdym względem otoczeniu. Wyrwani ze swojego naturalnego środowiska, po utracie "prywatnej" ojczyzny, zniknęli także z horyzontu jako problem badawczy. Nieliczne prace naukowe o ich kulturze, gospodarce ijyzyku odwoływały się do przeszłości; współczesność łemkowska była tematem tabu, poruszano ją niezwykle rzadko i w sposób wybiórczy. Ten zaklęty krąg milczenia przerywa po latach zbiorowa praca Dylematy to':samo§ci, w podtytule prezentowana jako studium społeczności łemkowskiej w Polsce, oparta na prowadzonych od 1987 roku badaniach socjologicznych. Badania te przeprowadzono zarówno wśród Łemków zamieszkujących zachodnią i północną Polskę, jak i wśród tych, którzy wrócili na tereny macierzyste, by tu próbować przystosować się do nowej sytuacji, do życia w otoczeniu nowych osadników - Polaków. Dylematy tożsamo,~ci to pierwsza od lat, a w ogóle pierwsza pisana bez nadzoru cenzury, praca o współczesnych problemach Łemków. Nawet jednak i w niej, co oczywiste, historia odgrywa istotną, a może wręcz decydującą rolę; historia była bowiem tym czynnikiem, który określił dzisiejszy stan świadomości i tożsamości łemkowskiej, dzisiejszy stan kultury i języka tej grupy, jej współczesne, polityczne opcje. To wydarzenia historyczne spowodowały, iż nastąpiła dezintegracja społecznego świata Łemków (pisze o tym M. Dziewierski), że emigracja, a właściwie ściśle mówiąc: brutalne i planowe rozproszenie Łemków, odgrywa w świadomości współczesnego przedstawiciela tej grupy tak istotną, a nawet paraliżującą rolę, nieuchronnie kształtując jego defensywny stosunek do świata; to historia zdecydowała, że największym problemem Łemków jest dziś reintegracja (problem ten omawia B. Pactwa). Niewielka i rozproszona dziś grupa Łemków rozbita jest także na dwie opcje narodowe (łemkowską i ukraińską), dzieli się ponadto na dwic konkurencyjne, jeśli nie wrogie, wyznania: prawosławie i grekokatolicyzm. Brak tożsamości łemkowskiej utrudnia dążenia emancypacyjne. Łemkowie żyją w społeczeństwie w ogromnej większości etnicznie polskim, negatywnie nastawionym do Ukraińców (co wzmacnia w naturalny sposób opcję łemkowską) i z trudem zdobywają sobie w nim pozycję, często za cenę odejścia od swojej kultury i języka. Mniejszość łemkowska ma wszelkie cechy społeczności zmarginalizowanej, niepewnej własnej tożsamości, wewnętrznie niespójnej, trapionej kompleksami i będącej pod presją poczucia dziejowcj krzywdy. Łemkowie. a przynajmniej znaczna ich część, egzystują między dwoma światami, dwiema kulturami. Są zatem Łemkowie nie tylko problemem badawczym - socjologicznym, ale i wielkim problemem społecznym. Badania przeprowadzone przez autorów Dylematów tożsamo.~ci, choć budzą spore zastrzeżenia, gdyż objęte nimi zostały bardzo nieliczne jednostki, a i sposób ich referowania pozostawia sporo do życzenia (niezbyt trafnie dobrane metody analizy, jej rzucający się w oczy schematyzm, skomplikowany i sztuczny język wywodu itp.), niosą jednak wiele konkretnego materiału, skłaniają do refleksji, ukazują rangę zagadnienia. Społeczność łemkowska stoi na rozdrożu, najbliższy okres pokaże, czy Łemkowie odrodzą się jako zintegrowana grupa (choć niekoniecznie zintegrowana przestrzennie), świadoma swojej narodowej przynależności, zakotwiczona w swoim języku, tradycji i kulturze, choć prezentująca w wielu kwestiach rozbieżne orientacje, czy też zostanie wchłonięta przez silniejsze zbiorowości o jedno- �285 znacznie ukraińskiej opcji narodowej. Może się też zdarzyć, że wypadki potoczą się jeszcze inaczej. że Łemkowie ulegn£! przyspieszonej asymilaeji do demokratycznego, a zatem otwartego społeczeństwa polskiego, którego wizja być może urzeczywistni się niebawem. Na poczuciu krzywdy nie sposób budować tożsamości, a przynajmniej nie można tego czynić z powodzeniem przez dłuższy czas. Dylematy to::samo.l'Ci to ważny zbiór sądów i opinii na temat współczesnych Łemków, oparty co prawda raczej na ogólnej wiedzy socjologicznej niż na mocno ograniczonym materiale empirycznym, stanowi£!cy jednak dobry punkt wyjścia do dalszych studiów. Praea ta może stanowić również istotny zestaw sugestii dla posunięć o charakterze socjotcchnicznym, choć z działaniami tego rodzaju, jak przekonuje życie i niezbyt szczr;śliwe doświadczenia, należy być bardzo ostrożnym. Łemkom można bez wątpienia pomóc w przystosowaniu sir; do rzeczywistości poprzez np. akty prawne usuwające nadużycia z przeszłości, lecz ich przyszłość tak naprawdę leży przede wszystkim w ich własnych rękach. Ryszard Włodzimierz W n u k, Andrzej K u d a s i k, Podhalański Podhalańska, Kraków 1993. ss. ł 74. Kantor ruch regionalny, Oficyna Z okazji XXXVII Zjazdu Podhalan, poświęconego pamięcI nieodżałowanego Włodzimierza Wnuka, Oficyna Podhalańska wydała publikację Podhalański ruch reyionalny. Na pozycję tę składają się: przedruk naj pełniejszej wersji pierwszego rozdziału znanej pracy W. Wnuka Na góralską nutę, rozdziału znanego pod tytułem, który jest zarazem tytułem całej omawianej publikacji oraz Andrzeja Kudasika Z d:iejrllv podhalwlskie{Jo ruchu regiollalne{Jo (lata 1980-1992). Całość, w przekonaniu wydawców, ma stanowić historię regionałnego ruchu podhalańskiego, a przynajmniej, na co godzr; się łatwiej, jego kronikr;. Opracowanie W. Wnuka kończy się znamiennie. Po uwagach związanych z obchodzonymi w 1979 roku uroczystościami 75-lecia podhalańskiego ruchu regionalnego, liczonego od powstania w Zakopanem w roku 1904 Związku Górali, zamieszczono Deklarację łdeową Związku Podhalan datowaną na l czerwca 1975 roku. Następne lata dziejów ruchu podhalarlskiego, a Związku Podhalan w szczególności, opisywane już przez A. Kudasika, potwierdziły w najtrudniejszych warunkach moc i sens zasad, którymi kierowali sir; działacze i szeregowi członkowie organizacji, ukazały zwartość ruchu, jego moralm! siłę. Nie mylił się W. Wnuk, gdy mówił podczas jubileuszowej akademii w 1979 roku: "Zmieniają się warunki życia, jego społeczno-polityczne formy i treści ... , ale społeczność podhalańska strzeże dawnych tradycji i dziedzictwa kułturowego, przekazanego jej przez przodków, z siłą i żarliwością godną zastanowienia". Nie kwestionując sensu wydania omawianego tomu, nie podważając w najmniejszym stopniu jego kronikarskiej, dokumentalnej wartości, nie mogę jednak nie zwrócić uwagi na fakt, iż z powodu nadzwyczaj emocjonalnego tonu, który go przenika i który sam w sobie jest rodzajem dokumentu epoki, nie może on spełniać roli obiektywnej i wyczerpuj,!cej, a zwłaszcza kry t ycz n ej monografii zjawiska, jakim był i jest regionalny ruch podhalarlski. Wydaje mi się konieczne, aby fenomen tego rodzaju rzucony został na szersze tło. Ruch regionalny jest bowiem zjawiskiem wręcz europejskim, zjawiskiem ważnym w nowożytnych dziejach Europy, mającym nie tylko wspaniałą przeszłość, ale i - sądzę - dUŻ'1przyszłość. Na tle europejskiego i polskiego ruchu regionalnego, jego podhalarlska wersja, oceniona z naukowym dystansem, chłodnym, choć bez wątpienia życzliwym okiem, ukazać sir; może jeszeze piękniej, ujawnić może nieprzeczuwane dziś �286 głębie i wartości. Prace W. Wnuka, jego cenne przyczynki, także dzieła innych autorów. kronikarzy, komentatorów, stanowią doskonały punkt wyjścia do stworzenia pełnego i szerokiego obrazu tego, co zwykło się nazywać skromnie regionalnym ruchem podhalańskim. Sądzę, że taka monografia, wieloaspektowa, krytyczna, obiektywna, słowem: naukowa, byłaby cennym akcentem zbliżającego się stulecia organizacyjnej aktywności górali, aktywności zbudowanej na ideowej tożsamości. Ryszard Kantor Ludwik Kamiński (vel Kamieński), a mieszkańcach yór tatrzUflskich. Najd(Hvniejsza monografia etnograficzna Podhala, z rękopisu op raco wal, objaśnieniami opatrzył oraz podał do druku Jacek Kolbuszewski, Oficyna Podhalcu1ska, Kraków 1992, ss. 174. Jak powszechnie wiadomo, miano "ojca etnografii Podhala" przyznaje się Sewerynowi Goszczyńskiemu, autorowi Dziennika podróży do Tatrów. Wyj,!tkowość tego dzieła nie podłega dyskusji, zapisało się ono pierwszorzędnie w procesie krzewienia wiedzy o góralszczyźnie, w procesie popularyzacji kultury Górali tatrzańskich. Nie ulega również wątpliwości ranga prac Wincentego Pola i Ludwika Zejsznera. innych uznanych piewców Podhala. A przecież w ich cieniu znalazł siC;ktoś, kto bezspornie zas)uguje na miano prekursora badań nad góralszczyzną. ktoś, komu wymienieni autorzy zawdzięczają bardzo wiele. Człowiek, z którego rękopisu czerpali pełnymi garściami - za jego zresztą zgodą - pierwszorzędny material etnograficzny. Tym kimś był Ludwik Kamiński vel Kamieński, autor najdawniejszej monografii etnograficznej Podhala. Wydanie przez Oficynę Podhalańską, w opracowaniu i ze wstępem wybitnego znawcy przedmiotu, Jacka Kolbuszewskiego, monografii Kamińskiego stanowi niewątpliwie akt sprawiedliwości dziejowej. Kilka pokoleń badaczy znało to dzielo spoczywające w rękopisie w Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich: wykorzystywane było wielokrotnie, wielokrotnie teź cytowane w mniejszych lub obszerniejszych fragmentach. Dziś dzieło to czytane w całości nabiera szczególnego waloru, potwierdza wszelkie zalety, jawi się jako - być moźe - naj wybitniejsze polskie opracowanie etnograficzne pierwszej połowy XIX wieku. Życie Ludwika Kamińskiego (1809 - po 1881), człowieka pochodzącego z Galicji Wschodniej i osiadłego w Ludźmierzu, nie zostało dokładniej poznane. Jego skromność. usuwanie siC; w cień, spowodowały, że nadzwyczajnej wartości monografia zostala wykorzystana przez innych, a jej autor nie zyskał należytego mu uznania za życia. ba. był niemal całkowicie nieznany. Jest zatem szansa, źe dziś, choć późno, Kamiński zostanie wreszcie doceniony nie tylko przez stosunkowo wąskie grono badaczy kultury Podhala - to stało się juź wcześniej - ale równieź przez szerszy krąg czytelników. Entuzjasta dzieła, Jacek Kolbuszewski, tak o nim pisze: "... rękopisy Kamińskiego jawią się wręcz rewelacyjnie. Rzecz juź nie w tym, że przynosz,! one nieporównanie więcej wiadomości o ludowej kulturze Podhala niź razem wzic;te prace GoszczYl1skiego. Pola i Zejsznera, ale w tym, że przed rokiem 1848 żaden region Polski nie doczekał się tak kompletnego opisania i nie powstała ni jedna tak wnikliwa interpretacja kultury ludowej którejś z grup etnicznych zamieszkujących ziemie polskie". Trudno nie zgodzić się z tak wysoką oceną monografii Kamińskiego. nie sposób nie docenić jego głębokiej wiedzy, jego przenikliwego widzenia kultury podhalańskiej, jego obiektywizmu, subtelności ocen i sądów. "Trzeźwość autora - zacytujmy raz jeszcze J. Kolbuszewskiego - sprawia, iż mając dla Górali sporo sympatii, nic popada on w tanią, hiperromantyczną idealizację ludu i jego kultury i zachowuje racjonalistyczny rozsądek i umiar". �287 Należy wyrazić wielkie podziękowanie Oficynie Podhalańskiej za to, że kapitalna monografia dziewiętnastowiecznego etnografa-amatora (innych zresztą wtedy właściwie nie było), dająca nic tylko rzetelny opis życia i wierzeń Górali, ale także oryginalny pogląd na is t ()t ę ich kultury, znalazła się w rękach czytelników. Ryszard Ks. Ferdynand ss. ]93. M a c h a y, Moja droga do Polski. Pamiętnik, Kantor wyd. 3, Kraków ł 992, Towarzystwo Przyjaciól Orawy wydało Moją drogę do Polski, głośne niegdyś i dziś jeszcze czytywane z zainteresowaniem wspomnienia ks. Ferdynanda Machaya. Pierwsze wydanie tego pamiętnika ukazało się w 1923 roku, drugie w 1938, a obecne - trzecie jest przedrukiem drugiego. O walorach Mojej dro?!; do Polski nie trzeba nikogo przekonywać. Wspomnienia księdza Machaya są dokumentem historycznym, ukazują, z perspektywy jednego z ważniejszych uczestników wydarzeń, trudne lata [918-1920, kiedy to decydowała się kwestia paóstwowej przynależności Spisza, Orawy i Czadeckiego, los polskiej w przeważającej części ludności tych obszarów. Te dramatyczne łata i decyzje podjęte w owym czasie na szczeblu międzynarodowym zaważyły na stosunkach polsko-czechosłowackich, stały się źródłem konfliktów i nieporozumień. Relacja ks. F. Machaya jest ważna i zasługuje na staranne studiowanie, choć - oczywiście - jest to relacja osoby jednoznacznie zaangażowanej po polskiej stronie konfliktu. Jeszcze większy walor, w moim przekonaniu, ma pamiętnik ks. Machaya jako źródło do poznania wybitnej osobowości, człowieka poszukującego własnej drogi, aktywnego, łaknącego spełnienia na niwie pracy społecznej i działalności patriotycznej. Człowieka także rozdartego, żyjącego nie tylko na pograniczu kulturowym, ale i duchowym. Kapłana i działacza, przedstawiciela kościoła katolickiego czyli powszechnego i Polaka-patrioty uwikłanego w ziemskie, polityczne konflikty. Całym swym życiem ten bezsprzecznie wybitny człowiek potwierdził dokonany w młodości wybór, wybór niełatwy, o czym przekonują wspomnienia. Dobrze się stało, że Moja droga do Polski została wznowiona. Dziełko to, skromne objętościowo, lecz niezwykle bogate w treść, należy do kanonu polskiego pamiętnikarstwa, ma również wielką wymowę dziś, w czasach poszukiwań drogi po latach narodowego zniewolenia, wymowę równie jasną, jak w momencie powstania. Nie jest to szacowny zabytek, lecz dzieło żywe i we fragmentach przejmująco aktualne. Jednakże, choć myśli zawarte w Mojej drodze do Polski, ogólna wymowa pamiętnika, jego szczególnie intymny ton, mogą zwrócić uwagę nawet nieprzygotowanego czytelnika, ten jednak, kto poszukuje wyjaśnienia historycznych faktów w dziele omawianym, może poczuć się nieco zawiedziony. Brak komentarzy, biogramów występujących postaci, przypisów uściślających niektóre kwestie, czy wreszcie syntetycznego wstępu historycznego, omawiającego z perspektywy czasu przebieg i konsekwencje sporu o kresy południowe, niewątpliwie nie służy publikacji. Wydaje mi się, że opatrzenie pamiętnika ks. F. Machaya tzw. aparatem naukowym, poprzedzenie go fachowym wstępem, znacznie rozszerzyłoby krąg czytełników i mogłoby korzystnie wplym,ć na odbiór pamiętnika jako ważnego dokumentu epoki. Nic zresztą straconego, nic wątpię, że nie jest to ostatnie wydanie tej ważnej pozycji. Ryszard Kantor �288 Jadwiga Ciechanowska, górach i Zakopanem X IX Adam Czarnowski, Tatrzw1skie lata (Z w('drówek po w.), Kraków 1993, ss. 178, ił. i XX Kraków jest miastem przedziwnym i pod wieloma względami uprzywilejowanym. Tylko tu przechowane zostały w nienaruszonym stanie pamiątki zarówno wielkiej-narodowej, jak i mniejszej-rodzinnej przeszłości. Zapewne jedynie w Krakowie możliwym było powstanie i zachowanie archiwum, dzięki któremu narodziła się omawiana pozycja. "W szufladach stylowej komody krakowskiej rodziny Ciechanowskich - piszą autorzy Tatrzańskich lat - znajdują się cenne pamiątki przeszłości. Są to, od dawna nie oglądane, teki pełne odręcznych opisów i druków, pamiętniki, przewiązane wstążeczkami pakiety korespondencji, są także rysunki i albumy z fotografiami (... l. Szczególną uwagę zwracają kaligraficznie napisane listy i kartki korespondencyjne datowane: 1880... 1890... , aż po lata współczesne". Archiwum Ciechanowskich zawiera dzieje czterech pokoleń krakowskiej rodziny. w tym także dzieje jej związków z Tatrami, od pierwszej wycieczki braci Hieronima, Wilhelma i Wiktoryna Ciechanowskich w roku 1854, poprzez późniejsze, regularne już pobyty letniskowe i poważniejsze taternicze wyprawy kolejnych przedstawicieli rodziny. aż po czasy najnowsze. Jak cenny jest to materiał przekonać się można z licznych cytatów, przypominających nie tylko wydarzenia i ludzi, ale także okres, gdy pisało się listy i wspomnienia, gdy notowało się - dla własnej pamięci, a czasem z myślą o potomnych - ważne i mniej ważne - fakty. Dziś jest to materiał nie do przecenienia, mający również wartości językowe. Nic więc dziwnego, że zafrapował spadkobierców i pozwolił im na opracowanie interesującej i cennej książki. Zawarte w TatrzQJ1skich latach materiały wspomnieniowe stanowią kapitalny przyczynek do dziejów polskiej kultury od połowy XIX wieku, przesi"kniętej zainteresowaniem, a nawet umiłowaniem gór. Tę fascynację górami widać wyraźnie w dziejach rodziny Ciechanowskich, a przecież rodzin takich było wiele, nie tylko w Krakowie. Z fascynacji górami rodziły się wielkie dzieła, ale owocowała ona także i mniej efektownie, za to trwale, na przykład kulturą turystyczną Polaków. Rodzina Ciechanowskich niewątpliwie ową kulturę posiadła w stopniu wybitnym. Wśród drobnych, ale niezwykle interesujących szczegółów, które występują na kartach Talrzańskich lal, najbardziej istotne wydają mi się te, mówiące o codzienności; fakty często umykające obserwatorom jako zwyczajne, oczywiste w danym momencie, w danym czasie, niegodne zapisania. Bez nich jednak przeszłość rysuje się blado, jest tylko cieniem. Przypomnienie zwyczajności, codzienności obcowania z górami przez nie powiem przeciętną, ale jedną z licznych - rodzinę polską stanowi wielk" wartość dokumentalną omawianej pozycji. Pojawiają się we wspomnieniach także postacie znane, historyczne, postacie z legendy tatrzaJlskiej: Chałubiński, Klimek Bachleda, Walery Eljasz-Radzikowski i wielu, wielu innych. Pojawiają się w sposób naturalny, bez koturnów, często w otoczce anegdoty. W tym zakresie Tatrzańskie lata nie przynoszą rewelacji, nit: dostarczają nowych szczegółów do biografii słynnych postaci, ich obecność ubarwia jednak opowieść, czyni ją dodatkowo zajmującą i konkretnie dokumentalną· Ryszard "Rocznik Podhalański", ił. 124. t. 5, Wydawnictwo Tatrzailskie, Zakopane Kantor 1992, ss. 483. Po pIęCIU latach od wydania poprzedniego tomu ukazał sil,: kolejny numer "Rocznika Podhalańskiego". Tempo takie nie może imponować, wydaje się być niestety �289 tradycją w dziejach pisma, które w ciągu 70 lat istnienia ~ głównie w stanie utajonym zaledwie pięć razy znalazło się na rynku wydawniczym. Miejmy nadzieję, że cykl ten, mimo trudnych czasów - a czy kiedyś były inne? - zostanie przyspieszony. W wydawnictwach w rodzaju "Rocznika Podhalańskiego", to jest w publikacjach muzeów wielodziałowych, mieszczą się zwykle materiały wielce zróżnicowane, będące prezentacją osiągnięć różnych dyscyplin naukowych, często bardzo od siebie odległych, a na ogół mocno wyspecjalizowanych. Stanowi to zawsze znaczne utrudnienie dla recenzenta, skłania raczej do omówień niż do ocen. Nie inaczej bywało w "Roczniku", choć tym razem gros materiałów stanowią w nim artykuły historyczne, etnograficzne, biograficzne oraz z zakresu szeroko rozumianego muzealnictwa. Jest jednak pewien zespół prac nadających ton tomowi i od niego chciałbym rozpocząć prezentację. Pod ogólnym, jednoznacznym tytułem "Z teki Juliusza Zborowskiego" zgromadzono szkice do wygłoszonych referatów (o Muzeum Tatrzańskim i sztuce łudowej oraz o stylu zakopiańskim), drobne przyczynki bądź z grubsza uporządkowane materiały źródłowe i terenowe (na temat zwyczajów, stroju łudowego, dziejów poczty w Zakopanem), wspomnienia (o Janie Grzegorzewskim i Mieczysławie Kowałewskim), opuszczone fragmenty opublikowanych wcześniej prac (tu uwagi o przewodnikach tatrzańskich W. Eljasza). Wraz z artykułem W. H. Paryskiego na temat spuścizny piśmienniczej po wieloletnim dyrektorze Muzeum Tatrzańskiego oraz opracowanymi przez A. Liscar listami przyjaciół do niego, blok ten stanowi więcej niż jedną piątą część tomu. Jest pożyteczny i stanowi nicwątpliwy a jakże zasłużony hołd dla wielkiej postaci. Przyznać jednak muszę, iż - moim zdaniem - edytor nie wydanych i przechowywanych w muzealnym archiwum prac, a właściwie raczej notatek J. Zborowskiego, nie przyłożył się zbytnio do ich opracowania. Wśród tych materiałów znajdziemy wiele i dziś jeszcze aktualnych myśli i ustaleó, wiele inspiracji, są jednak także fragmenty, których autor nie zamierzał publikować i wiedział co czyni. Czasami lepiej tego rodzaju decyzje uszanować lub przekonująco uzasadnić, iż były błędne. Tom otwiera niewielka objętościowo sekwencja materiałów przypominających twórcę "Rocznika", Bronisława Piłsudskiego. Składają się na nią: krótki artykuł biograficzny W. Polakiewicza i faksymile "Projektu Podhalańskiego Rocznika Naukowego". Spodziewam się, że w niedalekiej przyszłości "Rocznik" poświęci więcej miejsca tej postaci, stosunkowo słabo znanej, mimo niewątpliwych zasług dla polskiej i światowej etnologii. Tym bardziej jest to konieczne, że dana przez W. Polakiewicza charakterystyka osobowości B. Piłsudskiego nie wydaje się, w świetle chociażby wspomnieó współczesnych, przekonująca. Wśród innych, licznych rozpraw i artykułów wyrozlllaj'! się te, które traktują o tematach i wydarzeniach słabo znanych, lub zupełnie zapoznanych. O zapomnianym uniwersytecie zakopiaóskim, a w istocie o kursach wakacyjnych zorganizowanych na początku XX wieku pisze T. Kowalik; o krótkiej egzystencji Związku Zawodowego Pracowników Nauki w Zakopanem Z. Radwańska-Paryska; a o epizodzie z dziejów humoru w stolicy Tatr (czyli o Institutum Bronscianum Zakopanense) wspomina T. Komornicki. Bardzo gruntowna i bogato ilustrowana rozprawa J. Sierpióskiej Budynek Muzeum Tatrzańskiegojako przykład architektury murowanej w stylu zakopiańskim sąsiaduje z interesującym, ale i mocno dyskusyjnym artykułem M. Rokosza Zakopane - stolicą polskiej irredenty. Mimo życzliwego stosunku jaki mam do tej miejscowości i pełnego doceniania jej roli w dziejach Polski, nie byłbym skłonny bronić jej prawa do tak zaszczytnego zaiste tytułu. Z kolei niedawno zmarły wybitny językoznawca A. Zaręba reprezentowany jest fachowym artykułem na temat polskości gwar orawskich. Nigdy dość przypominania tego niewątpliwego faktu w sytuacji pseudonaukowych i zgoła niedorzecznych poczynaó niektórych słowackich "badaczy". Na dalszych stronach o poetyce gawędy 19 -- Lud t. LXXVII �290 zakopiańskiej pisze M. Jazowska-Gumulska. Jeśli do tego dodamy wspomnienia o zmarłych (E. Starek, B. Dyakowskim i E. Passendorferze), liczne przyczynki do dziejów Zakopanego i do poznania wybitnych postaci z nim związanych pomieszczone w dziale dość niefortunnie nazwanym "materiały archiwalne", a także informacje o Muzeum Beskidzkim w Wiśle (autorstwa 1. Kropa), oraz bardzo obszerne sprawozdanie z działalności Muzeum Tatrzańskiego za lata 1982-1986, stanie się oczywistym, iż kolejny "Rocznik Podhalański" jest wydawnictwem ze wszech miar cennym, jest bez żadnej ulgowej taryfy - poważnym osiągnięciem redakcyjnego zespołu. Niedosyt pozostawia jedynie dział recenzji. Trudno doprawdy zrozumieć dlaczego zrecenzowane zostaly tylko te właśnie pozycje, dlaczego pominięto wydawnictwo o równym, jeśli nie większym znaczeniu. W moim przekonaniu dział ten należy rozbudować, lub zastąpić obszernym zbiorczym omówieniem ukazującego się piśmiennictwa o tematyce podhalańskiej. Ryszard "Rocznik Tatarów Polskich", wyd. Związku Tatarów Kamor Polskich, Gdańsk 1993. Nieliczna grupa Tatarów polskich w okresie międzywojennym złożyła się na wydawanie paru pism. Gdy jednak "Życie Tatarskie" było wewnętrznym niejako pismem tej zaledwo sześciotysięcznej grupki, zaś "Przegląd islamski" był pismem par excelance religijnym, to "Rocznik Tatarski" miał ambicje wyjścia poza krąg tej grupy etnograficznej - był Uak to zaznaczono w podtytule) czasopismem naukowym, literackim i społecznym, poświęconym historii, kulturze i życiu Tatarów w Polsce. Przed wojną zdążono wydać trzy tomy rocznika, nakład czwartego został zniszczony w roku 1939 przez Niemców - a rozbicie powojenne środowiska Tatarów polskich, zamieszkujących przed wojną głównie Kresy Wschodnie, jak również wyniszczenie wojenne ich inteligencji (swój udział mieli w tym obaj okupanci) powodowało, że szanse na kontynuację tego wartościowego wydawnictwa były niewielkie. Toteż dopiero po 56 latach od ukazania się trzeciego tomu "Rocznika" udało się środowisku intelektualnemu Tatarów polskich (zresztą znacznie mniej licznemu niż przedwojenne, jako że z sześciotysięcznej społeczności tatarskiej w granicach przedwojennych Rzeczypospolitej, w obecnych, pojałtańskich, żyje tylko połowa) opublikować następny, pod nieco zmienionym tytułem, jako "Rocznik Tatarów Polskich". Tytuł wprawdzie nieco inny podkreśla, że obecne wydawnictwo nie jest tylko kontynuacją przedwojennego, ale w nocie od Redakcji napisano, iż "pismo, które prezentujemy, jest jedynym prawnym i kulturowym kontynuatorem tradycji "Rocznika Tatarskiego" i innych międzywojennych tatarskich wydawnictw, tak samo, jak powstały niedawno Związek Tatarów Polskich kontynuuje prawnie i kulturowo spuściznę Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej". To podkreślenie prawa do spuścizny po organizacjach i pismach tatarskich zostało podyktowane trudną sytuacją w środowisku Tatarów polskich, częściowo rozbitym przez działające w nich ruchy sekciarskie. Nowo wydany "Rocznik" ma ambicje "skupienia wokół siebie środowiska badaczy tej wspólnoty istniejącej przez sześćset lat na ziemiach Rzeczypospolitej i rozwinięcia kultury tatarskiej w Polsce", przy czym - jak o tym świadczą nazwiska autorów - nie zamierza zamykać się w wąskim kręgu religijnym muzułmanów polskich, gromadzi zarówno autorów tatarskich, jak i "giaurów" interesujących się kulturą tej polskiej, acz orientalnej z pochodzenia grupy etnograficznej. Wprowadzenie działu "Tatarzy Europy Wschodniej" dowodzi, iż polscy Tatarzy, mimo całkowitego spolonizowania, nie chcą zatracać związku ze swymi korzeniami. �291 Rocznik dzieli się na sześć działów: 1. Artykuły i rozprawy, 2. Tatarzy Europy Wschodniej, 3. Wiersze, eseje, reportaże, 4. Materiały i źródła, 5. Recenzje, 6. Kronika, komunikaty; podział ten nie jest jednak zupełnie konsekwentny. W dziale pierwszym Jan Tyszkiewicz omawia parę postaci z zasłużonego dla polskiej tatarszczyzny rodu Kryczyńskich, Andrzej Drozd - ciekawy chamaił, czyli muzułmański modlitewnik rękopiśmienny, Janusz Kamocki przedstawia Tatarów polskich jako grupę etnograficzną. Niewątpliwie najciekawszy tu jest jednak artykuł Selima Chazbijewicza o ideologiach Muzułmanów polskich okresu międzywojennego, w którym autor przedstawia całe bogactwo ideologiczne tej tak przecież niewielkiej społeczności, jej włączenie się w pracę dla Polski, ale również i w ruchy panislamskie i tataro-krymskie; mów;, też o tatarskim mesjanizmie i o zaangażowaniu się w ruch prometejski. Chazbijewicz omawia tu również sprawę powołania w czasie wojny Naczelnego Imamatu Muzułmanów Polskich na Obczyźnie oraz jego wierność legalnemu Rządowi R P na Uchodźstwie. Z artykułem tym współgrają wspomnienia imama - (zwierzchnika religijnego) Emira El' Muemminia Bajraszewskiego. W dziale "Tatarzy Europy Wschodniej" znajdują się artykuły Edigc Kirimal-Szynkiewicza, Jana Tyszkiewicza i Dżafera Sejdamet Kyrymera, wszystkie zwi'lzane z walką Tatarów Krymskich o wolność, przy czym - co chyba zrozumiałe w roczniku polskich Tatarów - na trzy artykuły, dwa są poświęcone planom uzyskania pomocy Polski dla tej walki. W dziale "Wiersze, eseje, reportaże" (osobiście bym wolał nazwać go działem literackim) zostaly umieszczone miłe, bardzo zaangażowane wiersze Marty Cywińskiej ("Pieśń wieczorna" i "Powrót do Kruszynian") oraz wiersz Adasa Jakubauskasa (Jakubowskiego) - najwybitniejszego poety tatarskiego na Litwie, w której ten piszący po litewsku "następca murz tatarskich i potomek polskiej szlachty" jest przykładem trudnych dróg wyboru, przed jakimi stawali nasi Tatarzy polsko-litewscy. Grażyna Kononowicz pisze o wątkach tatarskich w twórczości Józefa Macieja Kononowicza, zaś Ali Miśkiewicz wspomina swe spotkanie ze Świtezią. W dziale "Materiały i źródla", oprócz wspomnianych już wspomnień imama Bajraszewskiego znajd uj 'I się bardzo wartościowe wspomnienia Jakuba Kozakiewicza - żołnierza szwadronu tatarskiego 12 pułku ułanów wileńskich, z walk 1939 rok u i z niewoli sowieckiej. Rocznik kończą recenzje z przedwojennego "Życia Tatarskiego" i z niedawno wydanych pozycji Cz. Łapicza i A. Miśkiewicza oraz, tak ważne dla środowiska Tatarów polskich postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku o wpisaniu do rejestru stowarzyszeń Związku Tatarów Polskich w Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ma w nim jednak informacji najważniejszej : że redakcja już się przymierza do wydania drugiego rocznika. Janusz K wnocki "Zeszyty Łużyckie" nr 1, 1990 - nr 8, 1993. "Zeszyty Łużyckie" są jedynym pismem sorabistycznym wychodzącym poza granicami Łużyc. Wydawcą jest Koło Zainteresowań Kulturą Łużyczan przy Polskim Towarzystwie Ludoznawczym oraz Instytut Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Pismo wychodzi od 1990 roku. Dotychczas ukazało się 8 numerów, jeden jest gotowy do druku, dwa są w przygotowaniu. Na łamach "Zeszytów Łużyckich" sporo miejsca poświęca się szeroko pojętej etnografii, a więc ogólnej charakterystyce folkloru łużyckiego (nr 1), istotom nad- �292 przyrodzonym (nr 1) szczególnie południcom w folklorze łużyckim na tle porównawczym, mitowi o Krabacie w porównaniu z kaszubskim mitem o Remusie (nr 2), inspirującej roli tego mitu w literaturze i sztuce lużyckiej (nr 8), śląskim i lużyckim legendom o królu węży (nr 4). Opisuje się zwyczaje ludowe związane z narodzinami, ślubem i pogrzebem, caloroczne obrzędy kościelne, stroje ludowe, tradycyjne potrawy (nr 3). Poruszana jest recepcja łużyckiego folkloru w Polsce i polskiego na Łużycach (nr 4), historia muzyki łużyckiej (nr 3) i jej dzisiejszy stan (nr 8) oraz polskie wątki melodyczne w łużyckich pieśniach (nr 4). Przedstawione są przysłowia łużyckie w konfrontacji z niemieckimi i częściowo polskimi (nr 8). Zarysowana jest historia łużyckiego teatru (nr 2), kina (nr 3) oraz sztuk plastycznych (nr 4). Pewna liczba artykułów porusza ogólne i szczegółowe problemy literatury łużyckiej: wychowawczą rolę piśmiennictwa i rolę poezji w utrwalaniu tożsamości narodowej (nr 6), religijną twórczość J. Barta-Cisinskiego (nr 2), przekłady tego pisarza na polski i Mickiewicza na łużycki (nr 4), patriotyzm J. Skali (nr 3), pamiętnikarstwo lat powojennych (nr 2), wątki polskie w łużyckiej prozie powojennej (nr S). Językoznawczy charakter mają następujące artykuły: o nazwach etnicznych mieszkańców Łużyc, dzisiejszej sytuacji językowej na Łużycach (nr l), wkładzie polskich językoznawców w rozwój sorabistyki, o rozwoju łużyckiego słownictwa, o roli Biblii w kształtowaniu się łużyckiego języka literackiego (nr 2), udziale w tym procesie takich pisarzy, jak M. Frencel oraz 1. B. Fryco (nr 7), a także łużyckim słownictwie dialektalnym dotyczącym uprawy lnu i hodowl.i zwierząt na tle porównawczym (nr 3). Zasygnalizowana została wszechstronna walka Łużyczan o język ojczysty w aspekcie historycznym (nr 6) i odzwierciedlenie jej w łużyckiej poezji (nr 8). Z zakresu historii ukazały się artykuły o sprawie łużyckiej na paryskiej konferencji w 1919 roku (nr 2), pierwszych łużyckich organizacjach społeczno-kulturalnych i naukowych, o działalności J. A. Smołera, o czasopiśmiennictwie łużyckim, kulturotwórczej roli protestantyzmu i powstaniu wspólnoty katolickiej (nr 3), następnie o dawnym pograniczu polsko-dolnołużyckim, kultywowaniu dawnych tradycji na tzw. Łużycach Wschodnich w obrębie Polski, późniejszej kolonizacji lużyckiej na prawym brzegu Nysy i jej ewentualnym pozostałościom (nr S), o sytuacji Łużyc w okresie III Rzeszy, w latach 1945-47 i u schyłku NRD. Przedstawiona została historia Domowiny i instytutów naukowych: w Budziszynie i w Lipsku (nr 6), wreszcie historia nagi łużyckiej na tle porównawczym (nr 8). W "Zeszytach Łużyckich" porusza się tematy mającc charakter demograficzny i socjologiczny, a mianowicie: ekologiczne uwarunkowania życia kulturalnego i społecznego na Łużycach (nr 2), dzisiejszy status Łużyczan w Niemczech i szanse ich rozwoju. relacje łużycko-niemieckie (nr 6), dwujęzyczność i dwukulturowość Łużyczan, fenomen łużyckiej rodziny, historię łużyckiej emigracji (nr 8) i otoczoną powszechnym kultem postać A. Andrickiego (nr 7). Zamieszczane są też prace z zakresu krajoznawstwa Łużyc. historii Budziszyna, rozwoju i znaczenia przemysłu na Łużycach (nr 7). Szczególnie mocno podkreślane są kontakty polsko-łużyckie, nakreślono sylwetki przyjaciół Łużyc: W. Szewczyka, W. Kochańskiego oraz Polski: S. Nawki i A. Nawki (nr 4), M. Hórnika (nr 8), przedstawiono prołużyckie organizacje (nr 4 i 8) i wojenne spotkania Polaków z Łużyczanami (nr 7). Złożony do druku 9 nr "Zeszytów Łużyckich" poświęcony będzie sorabistyce w Wiedniu i Paryżu, współpracy filmowców łużyckich i słowackich, przekładom z literatury łużyckiej na polski, paralelom rozwojowym Łużyczan i innych mniejszości narodowych świata: Kaszubów, Drzewian Połabskich. Ajnów, Walijczyków. Nr 10 i 11 zajmie się starszą historią Łużyc (m.in. artykuły o łużyckich żonach Piastów i Przemyślidów, o wojnach husyckich na Łużycach, o roli zgromadzenia cystersów w kształtowaniu materialnej i duchowej kultury Łużyc, o walkach Napoleona na Łużycach �293 i ich reperkusjach literackich, o historii procesji i pielgrzymek łużyckich), a rówlllez histori<! najnowszą: okresem Republiki Weimarskiej, czasami wojny (wspomnienia dowódców i uczestników walk na terenie Łużyc), pierwszymi latami po wojnie. Niektóre z prac publikują dotąd nieznane materiały archiwalne. Nr 12 będzie mieć prawdopodobnie charakter językoznawczy. Przewidziane są artykuły o języku prasy łużyckiej, o nazwach bóstw łużyckich i nazwach miesięcy na tle porównawczym, o siedemnastowiecznym i współczesnym tłumaczeniu Psałterza, o znaczeniach słowa lubosI' ("miłość") u romantyków łużyckich i in. Nr 13 chcielibyśmy poświęcić Janowi Skali w 50. rocznicę jego śmierci. Każdy numer zawiera przekłady łużyckiej poezji i prozy (tak współczesnej, jak dawnej), recenzje nowości wydawniczych i kronikę kulturalno-naukową. Ewa Mieczysław B. M ark owski, 1918-1939, Kieleckie Towarzystwo Obywatele Naukowe, Siatkowska ziemscy w województwie Kielce 1993, ss. 236. kieleckim Studia dotyczące roli jaką odgrywały w życiu społeczno-politycznym i gospodarczym poszczególne grupy społeczne, obejmowały jeszcze nie tak dawno przede wszystkim dzieje tzw. klas przodujących. "Klasowe" traktowanie zjawisk społecznych powodowało, że priorytet badawczy nadawano pracom odnoszącym się głównie do roli i znaczenia "klasy robotniczej" zwłaszcza tzw. wielkoprzemysłowej oraz, w mniejszym zakresie, tzw. "chłopstwa pracującego". Dzieje innych środowisk uznanych w myśl metodologii "materializmu historycznego" za tzw. wsteczne (niepostępowe) ukazywano w jednostronnym, negatywnym kontekście mającym uzasadnić z góry przyjęte założenia. Przełom ustrojowy lat 1980-1989 spowodował powstanie możliwości nieskrępowanego ideologicznie, naukowego a zatem obiektywnego prezentowania wyników ustaleń na zaniedbanym lub wręcz zafałszowanym polu badawczym odnoszącym się do dziejów grup społecznych określanych dotąd mianem "klas posiadających". Jednym z pierwszych opracowań, aczkolwiek wycinkowych, bo odnoszących się do jednego tylko województwa, jest książka Mieczysława B. Markowskiego Obywatele ziemscy w województwie kieleckim 1918-1939. Autor prczentuje pełną gamę problematyki związanej z funkcjonowaniem większej własności ziemskiej na omawianym terenie. Znajdujemy tutaj omówienie kwestii socjologicznych, gospodarczych i kulturowych jakie charakteryzowały ziemian Kielecczyzny. Godzi się już na wstępie podkreślić, iż ustalenia M. B. Markowskiego, chociaż formułowane dla określonego terenu, mają walor szerszy. Są bowiem typowe dla całościowego obrazu ziemian polskich, co zresztą w sposób wyraźny wynika z ustaleń przedstawionych przez Autora we wstępie i w rozdziale wprowadzającym. Praca M. B. Markowskiego opiera się na bogatym i rzetelnie potraktowanym materiale źródłowym. Autor wykorzystał wszelkie dostępne materiały zgromadzone w archiwach centralnych i lokalnych począwszy od AAN, AGA D i A GUS w Warszawie poprzez Archiwum Diecezjalne i Państwowe w Kielcach, Częstochowie i Katowicach wraz z jednostkami filialnymi. Oparł się ponadto na bogatym zasobie źródeł drukowanych i rękopiśmiennych zgromadzonych w bibliotekach KUL, Narodowej i Ossolineum. Całość uzupełnia wykaz bezpośrednio wykorzystanych ponad 150 tytułów opracowań literaturowych oraz liczny zestaw tytułów prasowych. Książka składa się ze wstępu, pięciu merytorycznych rozdziałów (s. 47-210), zakończenia, wykazu źródeł i literatury, indeksu nazwisk, wykazu tabel i ilustracji. Całość wieńczy streszczenie w języku angielskim. �294 Rozdział wprowadzający (s. 7-47) prezentuje socjologiczny obraz omawianego środowiska wraz ze stratyfikacją wewnętrzną grupy (aspekty: pochodzeniowy i wyznaniowo-narodowościowy). Ustalenia, jak już wspomniano, mają charakter generalny i z powodzeniem można je odnieść do charakterystyki tej grupy społecznej w całej Polsce. Obok arystokracji rodowej, niewielkiej grupy wyznawców religii mojżeszowej i jak to określa Autor "nowobogackich", trzon środowiska stanowiła warstwa "spadkobierców tradycji szlacheckiej" związana ze swoim statusem w równej mierze ekonomicznie co emocjonalnie. Ona to właśnie nadawała ton sposobowi gospodarowania, kulturze grupy oraz zachowaniu tradycji. Rozdział drugi traktuje o miejscu i roli ziemiaństwa w życiu gospodarczym województwa (s. 47-111). Mowa tu o strukturze majątków, zakresie prowadzonej gospodarki roślinnej, hodowlanej i leśnej, a także aktywności ekonomicznej poza ściśle rozumianym rolnictwem. I w tym rozdziale szereg ustaleń ma charakter ponadlokalny (np. kwestia zasadniczego udziału kapitału ziemiańskiego w animacji przemysłu rolno-spożywczego, przede wszystkim przetwórstwa). Kolejny z rozdziałów "gospodarczych" - "Zmiany w pozycji materialnej" (s. 112-135) - to opis rzeczystej sytuacji produkcyjno-dochodowej majątku ziemiańskiego w dwudziestoleciu. Jak wykazuje Autor cechowała ją stała presja ogólnej, trudnej sytuacji ekonomicznej państwa w tym nieomal represyjny fiskalizm oraz parcie parcelacyjne wynikające tak z nacisku otoczenia jak i przede wszystkim z przepisów ustawy z 1925 roku o wykonaniu reformy rolnej, nakładającej obowiązek parcelacyjny gruntów spoza ustawowo określonych norm obszarowych. Wywoływało to określone implikacje powodujące w zdecydowanej większości przypadków pogorszenie sytuacji produkcyjnej przedsiębiorstw, obniżenie ich rentowności oraz powszechne zadłużenie prowadzące częstokroć do bankructwa. Ważną konstatacją tego rozdziału jest stwierdzenie o niełatwym życiu właścicieli ziemskich, w tym skromnej konsumpcji, jakże odbiegające od stereotypów lansowanych do niedawna w ideologicznej literaturze przedmiotu i publicystyce politycznej. Dwa ostatnie rozdziały (s. 135-210), traktują o aspektach kulturowych omawianego środowiska. Mowa w nich o poziomie wykształcenia, wkładzie w rozwój oświaty, kultury i sztuki, życiu religijnym ziemiaństwa a także formach instytucjonalnych i towarzyskich, środowiskowych więzi społecznych grupy. Zasygnalizowany jest także obraz życia codziennego prowincjonalnego dworku polskiego na Kielecczyźnie. Wyłania się z tego portret zbiorowy środowiska, które począwszy od końca XIX wieku odegrało kapitalną rolę ekonomiczną, kulturową i społeczno-polityczną na ziemiach polskich. Rola ta w omawianym okresie, co przedstawia M. B. Markowski, aczkolwiek jcszcze bardzo znacząca, ulegała systematycznym przemianom ustępując pod wpływem zmian ekonomicznych i społecznych, w tym wzrastającej roli otoczenia tak wiejskiego jak i miejskiego (przemysłowego). Niemniej jednak znaczenie zarówno ekonomiczne jak i kulturowe dworu (majątku) pozostawało w dalszym ciągu istotne. Nie było anachronizmem, jak to chcieli widzieć wówczas i później jego radykalni przeciwnicy. Gdyby nie powojenny ideologiczny holokaust większej własności ziemskiej, ewoluował by, jak można sądzić w kierunku specyficznego dużego gospodarstwa farmerskiego (wskutek między innymi parcelacji), jakiego brak tak wyraźnie odczuwamy obecnie. Praca M. B. Markowskiego, opatrzona licznymi zestawieniami tabelarycznymi i ilustracjami siedzib ziemiańskich Kielecczyzny, to dzieło solidne i niezwykle potrzebne. Stanowi bowiem nieomal pionierski wkład w prezentację tendencyjnie dotąd przedstawianej problematyki. Uwag krytycznych, recenzujący zgłasza niewiele. Pierwsza to niekonsckwencja sądu na temat roli parcelacji. Z jednej strony Autor pisze o jej zdecydowanie negatywnym znaczeniu dla statusu ekonomicznego majątków (s. 10), z drugiej widzi w niej "dobrodziejstwo" dla nadmiernie zadłużonych gospodarstw (s. 119). Rzecz była jak się zdaje o wiele bardziej złożona i wynikała raczej z ówczesnych �295 realiów ekonomicznych, fiskalizmu państwowego (niechętnego majątkom) i ogólnego zacofania gospodarczego kraju. Druga uwaga dotyczy materiału ilustracyjnego - Autor zamieścił szereg cennych reprodukcji ilustracji dworów i rezydencji. Wydaje się, iż celowym by było uzupełnienie o dokumentację, świadczącą o poziomie i sposobie gospodarowania. Szkoda wreszcie, że wymieniono tak skromną liczbę rodzin ziemiańskich. Wynika to chyba z faktu (zasygnalizowanego przez Autora), iż skupił się on na większej własności, głównie w południowej i środkowej części województwa. Są to jednak uwagi marginalne niczym nie ujmujące rzetelności i znaczeniu opracowania. Życzyć należy czytelnikom i Autorowi by podjął trud opracowania generalnego (ogólnopolskiego) zaprezentowanej tematyki z okresem wojennym i powojennym wlącznie. Warsztat, metoda oraz opublikowane dotąd prace predestynują M. B. Markowskiego w pełni do tego zadania. Zdzisław J. Witwicki Gabriel Brzę k, Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie i jego Twórca, Wydawnictwo Lubelskie Nowe, Lublin 1994, ss. 200, iI., aneksy, indeks nazwisk. Fragment wstępu Autora: "Nad książką tą pracowałem kilkanaście lat ( ... ) Nie taję, że były trudności z wydaniem tej książki. W powojennym czterdziestoleciu byliśmy bowiem poróżnieni z przeszłością, nasze uczucia i chęci były skrępowane narzuconymi nam z zewnątrz wskazaniami. Słowem brak było atmosfery do wydania książki o pięknym 'geście darowania w roku 1889 bezcennych zbiorów na rzecz narodu przez wielkodusznego patriotę, lecz niestety ... hrabiego; Włodzimierza Dzieduszyckiego" (s. 6). Prosto i prawdziwie. Byłem jednak świadkiem starań Autora o przyjęcie maszynopisu do druku przez różne oficyny wydawnicze oraz placówki Polskiej Akademii Nauk (w tym najbardziej powołane do promocji tego typu badań). Wszędzie spotykał się z odmową. Decyzje dyrektorów tych placówek paraliżował cień "Wielkiego Brata". Nie chciano go drażnić. Dawne Muzeum im. Dzieduszyckich, obdarte z pierwotnej nazwy, było bowiem popularyzatorską placówką drugorzędnej akademii nauk jednej z republik Związku Sowieckiego. Nasi decydenci podrzędnego przecież szczebla historię zespołowego wysiłku naukowego oraz patriotycznego czynu Włodzimierza Dzieduszyckiego postanowili, podobnie jak Panoramę Racławicką, skazać na zapomnienie. Autor jednak nie poddał się, mimo iż III Rzeczpospolita również nie była nadmiernie łaskawa dla Jego dzieła (skromną na książkę dotację, nie pokrywającą kosztów druku, przeznaczył Komitet Badań Naukowych), Życzliwy Zarząd Spółki edytorskiej, głównie prezes i edytor Ewa Zawadzka-Mazurek, dołożyli starań by monografia o ważnej placówce oraz jej twórcy ujrzała światło dzienne. Rozważania swe Autor ujął w siedmiu rozdziałach, które dokumentują dzieje placówki oraz dokonania fundatora: 1. "Geneza polskiego muzealnictwa przyrodniczego", 2. "Początki Muzeum im. Dzieduszyckich", 3. "Włodzimierz Dzieduszycki jako zoolog-ornitolog, myśliwy, pionier ochrony przyrody w Polsce, archeolog", 4. "Włodzimierz Dzieduszycki jako patriota, społecznik, etnograf i organizator wystaw, bibliofil i wydawca", 5. "Rozwój Muzeum za życia jego fundatora", 6. "Dzieje Muzeum po śmierci fundatora", 7. "Ordynaci, pracownicy i współpracownicy Muzeum (sylwetki)". W aneksach umieszczono wykaz członkostw różnych organizacji, jakie otrzymał Dzieduszycki, ofiarowane mu dyplomy oraz spisy eksponatów: ornitofauny, teriofauny i ichtiofauny. Dodajmy do tego, że fundator Muzeum urodził się w 1825 roku, a zmarł w 1899. Gromadził zbiory - nie tylko przyrodnicze - głównie w swych siedzibach w Potu- �296 rzycy (ordynacja Dzieduszyckich) koło Sokala, Lwowie, Zarzeczu koło Jarosławia oraz w Pieńkach (między Złoczowem a Brodami). Wywodził się z rodziny ruskiej, później spolonizowanej, znanej zwłaszcza od końca XVIII wieku z patriotyzmu polskiego. Utworzone zaś przez Włodzimierza Dzieduszyckiego Muzeum, kierowane później przez jego następców: Tadeusza, Pawła i Włodzimierza Dzieduszyckich w końcu XIX wieku było już pierwszorzędną placówką naukową, którą należałoby nazwać narodową, z działami: zoologicznym (najlepiej rozbudowanym), botanicznym, mineralogiczno-geologiczno-paleontologicznym, prehistorycznym oraz etnograficznym. Było ono jednym z ogniw twórczości, porównywalnym z warszawskim Gabinetem Zoologicznym, Muzeum Komisji Fizjograficznej Akademii Umiejętności oraz Muzeum Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Książka Profesora Gabriela Brzęka o Włodzimierzu Dzieduszyckim i utworzonym przez niego we Lwowie Muzeum im. Dzieduszyckich zdumiewa bogactwem materiału o rodzie Dzieduszyckich (dziś zresztą niemal już zapomnianym), pasji społecznej i naukowej ordynatów oraz ich pionierskich badaniach (ornitologia i ochrona przyrody), a także wszechstronności zainteresowań (przyroda, archeologia, historia, etnografia). Autor zdołał poznać niezbędne do pracy archiwalia przed ich zniszczeniem (spalono je w piecu po drugiej wojnie światowej) w obecnym muzeum przyrodniczym. Przede wszystkim jednak korzystał z życzliwej pomocy ostatniego ordynata Włodzimierza Dzieduszyckiego-juniora oraz ze zbiorów zgromadzonych w placówce, która dziś nosi niezbyt zręcznie sformułowaną nazwę Instytut Zoologiczny i Muzeum Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. W książce najbardziej wnikliwie zostały opracowane rozdziały poświęcone fundatorowi oraz działowi zoologicznemu placówki, stanowiącemu główny przedmiot zainteresowania Dzieduszyckiego. Po drugiej wojnie światowej Melania Kałużniacka, pracownica Muzeum, mówiła mi, że Włodzimierz Dzieduszycki nie mógł drogą kupna nabyć żubra do Muzeum, w związku z czym miał za osobnika tego gatunku zapłacić carowi wioską, którą posiadał w zaborze rosyjskim. Wspomina o sprawie tej prof. Brzęk (s. 71), pisząc iż pieniądze pochodziły ze sprzedaży klucza Tarnawki w Królestwie Polskim. Nie wszystkie działy w Muzeum im. Dzieduszyckich rozwijały się tak jak zoologiczny. Włodzimierz Dzieduszycki i jego następcy - w miarę swych możliwości - dbali także o zakup minerałów i skał (m.in. pozyskano zbiory Ludwika Zejsznera, wybitnego badacza Tatr). Zgromadzili kolekcje paleontologiczne, które opracowywał profesor uniwersytetu we Lwowie ~ Józef Siemiradzki (publikacje). Niewątpliwie wegetował dział etnograficzny (sądząc ze zdjęcia umieszczonego w książce, wyczulony był na kulturę Hucułów), którym opiekował się w okresie międzywojennym profesor UJK Adam Fischer. Konieczność ograniczenia objętości książki zdecydowała o skróceniu do minimum prezentacji dorobku publikacyjnego pracowników i współpracowników Muzeum. Nie wspomniano, że w Muzeum gromadzono także rękopisy przyrodników, o czym zresztą pisał w 1966 roku w numerze 8 "Prac Muzeum Ziemi" Stanisław Czarniecki w artykule Rękopisy Ludwika Zejsznera zachowane w Muzeum Naukowo-Przyrodniczym we Lwowie. W artykule tym wymieniono 13 pozycji, wśród których były opracowania dotyczące także Karpat słowackich. Gdy po czterech latach od ukazania się artykułu Czarnieckiego poszukiwałem w M uzeum tych rękopisów wskazano mi tylko piec, w którym decyzją dyrektora tej placówki - spalono "starocie". Historia nauki we Lwowie to problem przewijający się w pracach Profesora Brzęka przez wiele lat. Znajdujemy tego wyraz m.in. w książkach Benedykt Dyhowski. Życie i dzieło (pierwsze wydanie w Lublinie w 1981 roku, drugie w oficynie "Biblioteka Zesłańca" Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wc Wrocławiu w 1994 roku) oraz �297 Życie. praca. dzie/o (Wydawnictwo Lubelskie, 1984). W pierwszej z tych książek przedstawiono powiązania naukowe między Dybowskim a Dzieduszyckim. W prezentowanej monografii o Muzeum Autor dodał kilka interesujących szczegółów, a w tym informację, że na wniosek Dybowskiego Uniwersytet Lwowski nadał Włodzimierzowi Dzieduszyckiemu doktorat honoris causa w 1894 roku "za całokształt działalności naukowej i stworzenie placówki badawczej zabezpieczonej finansowo w swym rozwoju utworzeniem Ordynacji Poturzyckiej" (s. 118). Książkę Profesora Brzęka Muzeum im. Dzieduszyckich i jego Twórca wydano w dwóch tysiącach egzemplarzy. JÓze!"Nushaum-Hilarowic7.. Zbigniew XX J. Wójcik Vacys M i Ii u s, Mokslo draugijos ir lietuvil1 etnografija (X I X a. antroji PUSI! (l. pirmoji pusH Mokslo ir enciklopedijv leidykla, Vilnius 1993, ss. 155. Autor - wybitny litewski etnograf starszego pokolenia - dr hab. Vacys Milius poświęcił swoją książkę zobrazowaniu wkładu do badań nad etnografią litewską sześciu XIX- i XX-wiecznych towarzystw naukowych. W krótkiej przedmowie (s. 3-7) najpierw w bardzo zwięzły sposób zarysował uwarunkowania historyczne, dalej przypomniał, że wtedy zajmowano się przede wszystkim językiem i folklorem litewskim, natomiast materiały etnograficzne pojawiały się na marginesie tych głównych zainteresowań. Swoje zadanie badawcze autor określa następująco: scharakteryzować opublikowane studia, materiały i recenzje oraz zachowane materiały rękopiśmienne z punktu widzenia historyka nauki, uwypuklając ich przydatność do dalszych badań. W pracy trafnie udało się autorowi połączyć dwa sposoby relacjonowania; w zasadzie jest to układ chronologiczny - według dat powstania i działalności poszczególnych towarzystw, jeżeli materiały etnograficzne były mniej liczne. Natomiast kiedy działalność w dziedzinie etnografii była większa autor analizował materiał w grupach tematycznych. Zastrzega się też, że historią poszczególnych towarzystw zainteresowany jest tylko o tyle, o ile dotyczy ona działalności na polu etnografii. Przypisy umieszczone są za każdym rozdziałem. Rozdział I (s. 8-37) autor poświęcił najstarszemu - założonemu w 1845 roku Rosyjskiemu Towarzystwu Geograficznemu (w latach 1850-1919 oficjalna nazwa brzmiała: łmperatorskoe Russkoe Geograficeskoe Obscestvo, IRGO). Wiadomo, że od samego początku IRGO wykazywało duże zainteresowanie etnografią; jednakże inaczej wyglądalo to w centrali petersburskiej, w oddziałach terenowych działo się bardzo rozmaicie. Centralne ogniwa towarzystwa stopniowo - najpierw na marginesie badań słowianoznawczych - a na serio dopiero w latach 90. zaczęły programowo penetrować również Bałtów. Niestety największą przeszkodą okazał się brak badaczy znających języki bałtyjskie. Nie mniej dzięki współpracy z miejscową inteligencją, np. nauczycielami, udało się w archiwum towarzystwa zgromadzić 45 opisów (ponad 3000 stron) najwięcej ze Żmudzi i południowo-zachodniej Litwy (Suvalkija) - zresztą o bardzo zróżnicowanej treści i wartości. Poza zgromadzeniem archiwaliów, działalność publikacyjna nie była zbyt obfita. Do najważniejszych wydawnictw V. Milius zaliczył 2 wydania bibliografii zestawionej przez rodowitego Litwina S. Baltramaitisa (wyd. 1891, 1904) oraz prace E. Volterisa (1856-1941) filologa z wykształcenia, a bibliotekarza z zawodu, który poczynając od 1883 roku odbył z Petersburga kilka podróży badawczych na Litwę i ogłosił - poza sprawozdaniami - również inne publikacje warte uwagi etnografa. Natomiast inne drobniejsze materiały zostały przez Miliusa omówione sumarycznie. Ocena działalności towarzystwa dla etnografii litewskiej dana �298 przez autora brzmi: pomimo dobrych chęci efekty ograniczyły Się do publikacji o charakterze materiałowym. Natomiast specjalną uwagę poświęcił autor Oddziałowi Wileńskiemu towarzystwa (oficjalna nazwa: Severo-zapadnyj Otdieł IRGO) działającemu w latach 1867-1876 oraz 1910-1914. W tym pierwszym niespełna dziesięcioleciu (mimo troskliwej opieki władz miejscowych, oddział został w 1876 roku zlikwidowany na polecenie najwyższych wladz państwowych) udało się sporo osiągnąć. W latach 1869 i 1872 wydano i rozesłano 2 kwestionariusze, na które otrzymano odpowiedź z 6 guberni (wileńskiej, kowieńskiej, grodzieńskiej, mińskiej, mohylowskiej, witebskiej); pozyskano w sumie 642 opisy, które do dziś znajdują się w dziale rękopisów Biblioteki Uniwersyteckiej w Wilnie (sygn. F-34). Dopiero niedawno sięgnięto po ten materiał i zaczęto z niego korzystać. Poza własnymi ankietami opublikowano też rosyjski przekład ankiety znanego gdańskiego uczonego W. Mannhardta (1869). Od siebie dodam, że ankieta ta ukazała się też po polsku w 1864 roku w czasopismach Warszawy i Poznania. Wprawdzie w 1910 roku ten oddział towarzystwa został reaktywowany, ale w dziedzinie etnografii litewskiej autor nie znalazł w jego działalności niczego specjalnie godnego uwagi. Zresztą wtedy już inne towarzystwa zarówno polskie, jak i litewskie wiodły prym w Wilnie. W rozdziale II (s. 37-42) V. Milius zanalizował skromny dorobek wileńskiego oddziału Ogólnorosyjskiego Towarzystwa Technicznego. Historyk etnografii zainteresował się działalnością tej dość efemerycznej instytucji praktycznej, której chodziło o popieranie rzemiosł wiejskich i miejskich; co prawda towarzystwo zostało założone już w 1874 roku, ale oddział wileński działał jedynie w latach 1898-1906. Jednak opublikowano 13 zeszytów sprawozdań, w których znalazło siC; nieco materiałów pożytecznych dla etnografa, które autor wyselekcjonował. Najobszerniejszy jest rozdział III (s. 42-87), poświęcony Litauische Literarische Gesellschaft działającemu w Tylży w latach 1879-1923, a powolanemu do badań nad językiem, etnografią i historią Litwinów żyjących w Prusach Wschodnich; obawiano bowiem się ich całkowitej germanizacji. Później program ten zmodyfikowano rozszerzając obszar zainteresowań na całą Litwę. Jednakże co do Litwy Pruskiej, to przewidywania twórców towarzystwa niestety okazały się słuszne. Towarzystwo powstało staraniem głównie uczonych niemieckich lecz lista jego członków z przelomu wieków obejmowała czołówkę światowego językoznawstwa (dla polskiego czytelnika podam, że należeli do niego J. Baudouin de Courtenay, J. Karłowicz, A. Mierzyński, W. Porzeziński), kilku profesorów królewieckich, miejscowi nauczyciele, pastorzy, przede wszystkim superintendenci obszarów zamieszkałych przez Litwinów Pruskich oraz jako członkowie korespondenci inteligencja litewska zewsząd. Towarzystwo zgromadziło zbiory muzealne, bibliotekę, wydawało swoje czasopismo "Mitteilungen der litauische-literarische Gesellschaft", którego w latach 1880-1912 ukazało się 6 tomów; poza tym ogłosiło drukiem jeszcze kilka cennych wydawnictw, m.in. zbiory melodii pieśni ludowych oraz kościelnych protestanckich, wartościowe opisy etnograficzne etc. Do współpracy i członkostwa wciągnięto też pewną liczbę rodowitych Litwinów, z których jednak tylko nieliczni znaleźli się we władzach towarzystwa. Najwybitniejszym z nich był językoznawca i etnograf Aleksander Kurschat-Kursaitis (1857-1944); w ciągu całego ćwierćwiecza był on prezesem towarzystwa i opublikował tam cenne prace a także pozostawił w rękopisie 4-tomowy słownik litewsko-niemiecki, wydany dopiero w latach 1968-1973. Bardzo ważnym osiągnięciem było wybudowanie w 1905 roku tzw. Domu Litewskiego (Litauisches Haus), w którym pomieszczono bogate zbiory etnograficzne, gdzie odbywały się wystawy sztuki ludowej, organizowano pokazy tkactwa etc. Ponieważ myślano praktycznie dom musiał utrzymywać się sam; zatem po zapłaceniu jednorazowego podatku uzyskano zezwolenie na pobieranie opłat wstępu oraz koncesję na sprzedawanie mleka i przetworów mlecznych. �299 Dzięki tej koncesji handlowej Dom Litewski przetrwał zarówno rozwiązanie towarzystwa, jak i wszystkie zmiany ustrojowe w Niemczech. Działalność towarzystwa zaczęla słabnąć już przed pierwszą wojną światową; i chociaż w 1920 roku na ostatnim walnym zgromadzeniu postanowiono kontynuować dzialalność, to jednak aż do rozwiązania w 1923 roku nie wykazano już żadnej aktywności; w rezultacie nie bardzo nawet wiadomo, kiedy się ono rozwiązalo - w 1923 czy też w 1925 roku. V. Milius omówił dzialalność LLG w następującym porządku: historia towarzystwa, zagadnienia etnograficzne na zebraniach towarzystwa, zagadnienia historiografii etnograficznej, badania nad historią etniczną, badania nad kulturą materialną, badania nad zwyczajami i kulturą duchową, zbiory etnograficzne i ich popularyzacja. W sumie bardzo wysoko ocenił dorobek tego towarzystwa. Dla polskiego czytelnika najciekawszym jest rozdział IV (s. 87-117), poświęcony Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu. Autor rozpoczął go od przedstawienia krótkiej historii towarzystwa oraz odnotował, że "Lud" jest najstarszym polskim czasopismem etnograficznym. Kolejno, dość szczegółowo zreferował opublikowane w "Ludzie" - niezbyt przecież liczne - materiały lituanistyczne wraz z recenzjami. Do ważniejszych osiągnięć PTL dla lituanistyki autor zaliczył wydanie w ramach 53 tomu DWOK "Litwy" Oskara Kolberga; omówił dość szczegółowo ten tom, historię wydania i zreferował zawarte w nim materiały. Jednak najwięcej miejsca, bo 20 stron, autor poświęcił omówieniu życia, działalności i głównych prac lituanistycznych Jana Witorta (1853-1903). Z wielkim uznaniem należy podkreślić fakt, że Miliusowi udało się dość dokładnie odtworzyć życiorys Witorta, stanowiący - jak dotąd - najobszerniejszy życiorys tego badacza (należałoby też udostępnić go polskim czytelnikom, co zresztą będzie uczynione w innym miejscu). Z równą troskłiwością autor zajął się też pracami lituanistycznymi Witorta; zreferował 7 jego prac opublikowanych w "Ludzie", 3 prace z "Wisły" oraz po jednej z "Ateneum" i "Przeglądu Powszechnego". Tak więc w sumie zostało scharakteryzowanych 12 prac Witorta. Najwięcej miejsca autor poświęcił naj obszerniejszej pracy Witorta, Zarysy prawa zwyczajowego ludu litewskiego (wyd. 1897/8). Milius bardzo wysoko ocenił tę książkę, która dzięki szerokiemu doborowi zagadnień tam poruszonych, obfitości wykorzystanego materiału oraz konsekwentnej metodzie nie została - jak dotąd prześcigniona. Omówienie kończy się uwagą o skromnej recepcji tej książki. Nałeży więc mieć nadzieję, że dzięki V. Miliusowi zwiększy się zainteresowanie pracami Witorta na Litwie. Warto też odnotować, że w ciągu ostatniego lO-lecia w Polsce nieco uwagi poświęcili Witortowi etnograf W. Baranowski i falkiarystka H. Kapełuś. Rozdziały I, II i IV poświęcone są działalności obcych towarzystw naukowych, które tylko marginesowo zajmowały się kwestiami lituanistycznymi; jedynie Litauische-Literarische Gesellschaft (rozdział III) zajmowało się wyłącznie tematyką lituanistyczną· Natomiast dwa ostatnie rozdziały autor poświęcił dwom towarzystwom litewskim. Zmienia się też tutaj sposób referowania - zamiast szczegółowego charakteryzowania obcojęzycznych prac wystarcza zwięzłe sygnalizowanie konkretnej problematyki etnograficznej "wypreparowanej" niejako z całości. Najlepiej widać to w rozdziale V (s. 117-127), gdzie omówiona została działalność etnograficzna Litewskiego Towarzystwa Naukowego (Lietuvil) Mokslo Draugija) z lat 1907-1940; jego organem było czasopismo "Lietuvil) Tauta" (w latach 1907-1935 ukazało się 5 tomów). Jego pierwszym prezesem przez 20 lat był lekarz i folklorysta dr J. Basanavicius (1851-1927), jedna z czołowych postaci litewskiego odrodzenia narodowego, on też nadał kierunek działalności towarzystwu, któremu pozostało wierne do końca swego istnienia. Była to organizacja naukowa, oświatowa i kulturalna, a także pierwsza litewska instytucja, która planowo zajęła się gromadzeniem folkloru i etnografią litewską, wciągając do �300 tego szerokie warstwy specjalistów, jak i amatorów, zarówno uczonych, jak i gimnazjalistów. V. Milius skoncentrował się wyłącznie na pracy etnograficznej towarzystwa. W ostatnim rozdziale, VI (s. 127-143), autor zajął się działalnością Towarzystwa Krajoznawczego wSzawIach (Siauliv krastotyros draugija) istniejącego w łatach 1927-1944, omawiając kolejno: dzieje towarzystwa, gromadzenie materiałów etnograficznych, etnografia w wydawnictwach towarzystwa. Ta organizacja kierowana przez prawnika P. Bugailiskisa (1883-1965), licząca około 160 osób - z czego połowę stanowiła miejscowa inteligencja - potrafiła rozwinąć bardzo owocną działalność: 1. przejęła i rozwinęła muzeum krajoznawcze "Ausra" (bodajże trzecie miejsce na Litwie pod względem liczby obiektów etnograficznych; 2. już od 1925 roku zaczęła planowo gromadzić - obok obiektów muzealnych - dokumentację rysunkową, fotograficzną etc., ważną z tego względu, że oblicze wsi zmieniało się wtedy bardzo szybko w związku z reformą rolną. Organizowano też krótkie wycieczki penetracyjne kilkuosobowych grup. W sumie, w ciągu pierwszego lO-lecia odbyto 156 wycieczek lub wręcz ekspedycji badawczych do około 500 miejscowości, podczas których zgromadzono (oprócz obiektów muzealnych) prawie 2000 zdjęć, około 1000 rysunków i planów oraz opisy pochodzące z 53 gmin; 3. rozwinęła działalność instruktażową, pierwszy, ogólny kwestionariusz ogłoszono już w 193] roku, a w latach 1932-42 ogłoszono 22 ankiety tematyczne; 4. wydawała własny periodyk "Gimtasai krastas"; w latach 1934-43 ukazało się 3] numerów o łącznej objętości 2400 stron - 60% z tego zawiera treść etnograficzną. Z czasopismem tym współpracowało 85 autorów z całej Litwy, z tego 62 pisywało na tematy etnograficzne. Zrobiono bardzo wiele, mimo że do dyspozycji towarzystwo miało tyłko niewysokie subwencje samorządowe lub ministerstwa oświaty. Godnym odnotowania jest fakt, że nie tylko sami byli dobrze zorganizowani, byli też inicjatorami i organizatorami 3 kolejnych zjazdów krajoznawców i muzealników litewskich, które odbyły się w latach 1928, 1933, 1935. Książkę zamyka podsumowanie, w którym Autor z uznaniem podkreślił współpracę międzynarodową oraz zakończył apelem o potrzebie publikacji najwartościowszych materiałów w języku litewskim. Dla zagranicznego czytelnika bardzo pożyteczne jest krótkie streszczenie niemieckie: "Wissenschaftliche Gesellschaften und die litauische Ethnographie" oraz dodatkowy spis treści po niemiecku. Przydatny jest też indeks nazwisk, z tym że oryginalna forma nazwisk obcych umieszczona jest na drugim miejscu. Podsumowując należy stwierdzić, że V. Milius w swojej książce napisanej bardzo zwięzłym stylem dokonał nie tylko gigantycznej pracy rejestracyjno-weryfikacyjnej. Wprowadził nowe fakty, a swoimi bardzo wyważonymi sądami odsiał ziarno od plew. Tak więc w sumie powstał znakomity przewodnik dla wszystkich zainteresowanych etnografią litewską. Wobec tego należałoby wyrazić nadzieję, że autor zechce rozszerzyć krąg swoich czytelników i opublikuje swoją pracę chociażby w obszernym streszczeniu - w którymś z języków kongresowych. Witold Armon Slimane Zeghidour, La vie quotidienne Hachette, Paris 1989, ss. 447. a la Mecque de Malwmet a nos jours. Jednym z podstawowych obowiązków muzułmanina jest pielgrzymka (had:d:) do miejsc świętych, z których za najważniejsze uznaje się Mekkę, Medynę i Jerozolimę. Dla wielu wyznawców Mekka jest "Domem Boga" określanym jako Haram, czyli "sacrum �301 i zakaz" l dla innowierców. W ciągu wieków jej wielkość i swoistą świętość opiewano w poezji, przcdstawiano w opowiadaniach, w relacjach z podróży ukazując specyfikę i atmosferę, w jakiej wypcłniany jest jeden z fundamentalnych filarów islamu. Próby odkrycia tajemnicy pielgrzymowania do Mekki notuje się w XIX wieku. Wówczas to pojawiły się reportaże pisane przez "fałszywych pielgrzymów". Za najslawniejsze uchodzi dzieło Brytyjczyka, F. R. Burtona pl. Personnal narrative of pilgrimage lo al-Madinah and Meccah2. Teksty pochodzące z ubiegłego wieku pełnią rolę swoistego dokumentu. Informacje jakie przenikały z tak szczelnie zamkniętego dla innowierców świata, niestety, najczęściej były niepełne, pobieżne, zbyt ogólne. Slimane Zeghidour, Algierczyk zamieszkały we Francji, w książce La vie quotidienne ci la Mecque de Mahomet ci nos jours (Życic codzienne w Mekce od Mahometa do naszych czasów) opisał własną pielgrzymkę do Mekki, jaką odbył w 1988 roku. Jest to reportaż, oparty na materiale historycznym, wywiadach, obserwacji uczestniczącej i danych statystycznych. Książka składa się z czterech części. Pierwsza zatytułowana "Aller a la Megue" (Droga do Mckki) wprowadza czytelnika w historię miasta, jego związki z islamem, ukazuje znaczenie świątyni AI-Kaby, stanowiącej orientację dla wiernych całego świata - "Kibla to jest kierunek Kaby, ( ... ) błogosławieństwo (... ) i początek drogi ludzkości ku przeznaczeniu. Skrzyżowanie boskich objawień" (s. 6, 8). Odwołuje się do Koranu jako niepodważalnego żródła traktowania Mekki w kategoriach sacrum. Równocześnie Autor przybliża czytelnikowi specyfikę i organizację pielgrzymowania. W islamie rozgranicza się dwie formy pielgrzymek - Mała (umra) i wielka (hadżdż). Autor opisuje obrzędy wypełniane przez hadżdża. Interesująca okazuje się wzmianka o zachowaniach obowiązujących muzułmanina już przed opuszczeniem własnego kraju. Otóż o podjętej decyzji informuje on wspólnotę, zapraszając na specjalny poczęstunek. W atmosferze szczególncj radości podkreślanej okrzykami you you (zagharidy) wierni realizują nakaz tradycji zawarty w formie "sól i woda" co oznacza: "zaprzestanie obelg, zanikanie sporów i zaciskanie więzów przyjaźni" (s. 27). Równocześnie przyszły hadżdż przed wyjazdem do Mekki ,,«musi zmicnić skórę», co czyni w hammam (łaźni), gdzie rytualnie dokonuje ablucji całego ciała" (s. 45). Autor zwraca uwagę na prośby najpobożniejszych o wodę ze źródła Zemzem. Wkraczaniu w inny świat sprzyja już atmosfera w samolocie, wszyscy pasażerowic, podobnie ubrani, zmierzają w tym samym celu. Jednoczy ich ihram, co "równocześnie oznacza stan sakralizacji, jakiemu musi się podporządkować pielgrzym przed wejściem na święte terytorium oraz jego obrzędowe ubranie, które składa się z dwóch długich białych części nie zszytych, pełniących rolę opaski i szala" (s. 418). W relacji Autora Mekka ukazuje się uduchowionym miastem. Muzułmanin czuje się zespolony z ideą wiecznie trwającego czasu, rozumianego jako codzienne powtarzanie przeszłości (s. 18-19). Równocześnie świat nacechowany sakralnością współistnieje i roztapia się w kupieckiej codzienności. Życie toczy się podwójnie, wyznaczone czasem pielgrzymowania i zwyczajnością, która nota bene zakłóca rytm czasu świętego: "Wypełnianie obrzędów piclgrzymkowych zmienia miasto w najbardziej handlowy stragan świata ( ... ). Wiek złoty staje się wiekiem pieniądza" (s. 16). Związek z przeszłością, "powtarzanie czasu" oddaje zdanie zapisane w epoce średniowiecza przez palestyńskiego geografa Maqdissi (zm. 988): "W Haram królują niesamowity żar, morderczy l Harw/J w języku arab. oznacza zakaz. Terminem tym określa się święte miejsca islamu Mekkę, gróh Mahometa w Medynie i obszar wokół niego oraz dwa meczety wraz z tarasami w Jerozolimie. 2 Dzieło zostało wydane w Londynie w ł893 roku, w 2 tomach, wydawnictwo Tyłsan and Edwards. �302 wiatr i roje much" (s. 73). Zdaniem Autora "ta szokująca formula nie straciła na aktualności" (s. 73). Część drugą pL "Dans łe jardin de Dicu" (W ogrodzie Boga) tematycznie można podzielić na dwa podstawowe problemy realizowane w odmiennej perspektywie czasowej. Zwyczajność wiąże się z wielogodzinnym oczekiwaniem na lotnisku na kontrołę paszportową. Sakrałność nadzwyczajna pojawia się w obszarze Świątyni Kaby, do której przybysze powinni dotrzeć, zgodnie z nakazem, natychmiast po dopełnieniu formalności organizacyjnych. Centralne micjsca zajmowane są przez mężczyzn. "Kobiety pozostawione w oddaleniu, tuż przy ulicy, lepiej słyszą jazgot samochodów niż pochwalne okrzyki wiernych. Niektóre siedzą spokojnie skupione, inne śpią owinięte prześcieradłem (s. 155). Autor podkreślając zasadę separacji, akcentuje aktywność mężczyzn. Kobiety w jego relacji ukazują się jako istoty, dla których "Płodność jest jedyną radością. Mężowie mogą je traktować jak służące, dla synów są jak królowe, a dla córek wzorem do naśladowania" (s. 156). Tłum na placu wokół Świątyni Kaby tworzy tak hermetycznie zamkniętą przestrzeń, iż praktycznie nie ma możliwości swobodnego poruszenia się. Zdarzają się zawały serca, zadeptania, wylewy i inne nieprzewidziane zgony, ale śmierć w tych okolicznościach traktowana jest jako szczęście: "Umrzeć w Domu Boga daje natychmiastowe wejście do Raju" (s. 157). Interesujące okazują się opisy: czarnego kamienia, jego siedmiokrotne okrążanie, recytacja Allah Akbar (Allah jest Wielki), pokłon przed "stacją" Abrahama i wejście do podziemi z wodą doprowadzoną ze źródła Zemzem: "Wierni ustawiają się przed ścianą z kranami, z których płynie zimna święta woda ( ... ). Rytualne mycie orzeźwia ( ... ). Jest to moment odpoczynku i zapomnienia o codzienności (s. 170). Kolejny etap prowadzi pielgrzymów do skały Safa, położonej u stóp góry Kabaz, gdzie wierni zwróceni w stronę Kaby z całych sił chwalą wielkość Boga. Tu też pomiędzy dwoma wzniesieniami zaczyna się i kOllczy rytuał. Szczegółowe opisy dotyczą kolejnych rytów, wypełnianych bardzo skrupulatnie. Łączenie różnych tematów na zasadzie dygresji pojawia się w tej książce wielokrotnie. Na uwagę zasługuje refleksja dotycząca postaci eunuchów, czyli "strażników świątyni". Otóż kastracja, znana już w czasach antycznych i Arabii przed islamskiej, nie znajduje uzasadnienia w islamie. W świetle kronik arabsko-muzułmańskich "eunuchowie", niewolnicy biali i czarni, tworzyli liczną grupę w Domu Islamu (... ). Źródła są bardzo dyskretne o ewentualnych praktykach kastracyjnych w środowiskach islamskich (s. 229, 230). Kwestię tę Autor omawia w aspekcie historycznym, odwołując się do wielkich dynastii Omajjadów z Damaszku, Fatymidów, kalifatu ottomańskiego z XV wieku. Stwierdza, iż współcześnie notuje się 17 eunuchów w Mekkce i 19 w Medynie. Ich tradycyjne zajęcia obejmują funkcje dozorcy, sprzątacza i strażnika. W części III pL "L'exode" (Eksodus), podobnie jak w poprzednim rozdziale. w prezentacji poszczególnych etapów wypełniania obrzędu, przewijają się sprawy zwyczajne i dygresje historyczne. Podczas całej pielgrzymki uczestnik musi tak postępować, aby nieustannie trwać w stanie czystości. Strach przed jego utratą urasta niekiedy do rangi swoistej obsesji. Wśród wiernych prowadzone są nieustanne dysputy czy ów nakaz nie został naruszony. Stan sakralizacji zakazuje wiernemu m.in. "drapania się w głowę i obcinanie paznokci" (s. 257). Stany lękowe manifestują się szczególnie na pustyni. Zgromadzeni wokół świętej skały Arafat naśladują gesty Proroka i z niepokojem oczekują zachodu słońca, albowiem pielgrzymi zgodnie z rytuałem (ifada)3 zobowiązani są jak najszybciej dotrzeć do Muzdalify, kolejnego etapu pielgrzymowania. Napięcie, emocje i pośpiech powodują często, że dla słabych i chorych pielgrzymka kończy się w Arafacie. Podczas nocy spędzonej w Muzdałifie przy blasku ognisk 3 i{ada w jęz. arab. waczy szybką procesj~. �303 i sztucznych świateł wierni muszą zebrać 49 kamyków wielkości bobu. Służą one do obrzucania posągów szatana w Minie. Pierwsze promyki słońca wywołują ponownie atmosferę ilady, albowiem w popłochu wierni zmieniają miejsce kierując się ku Minie. Tam też spontanicznie dokonuje się rytuału kamienowania Wielkiego Szatana siedmioma kamieniami, pozostałe 42 przeznaczone są na wizerunki Małego i Średniego Szatana. Jest to kolejne miejsce, gdzie muzułmanin może zakończyć swoją pielgrzymkę. Aktualnie pobyt w Minie trwa od dwóch do trzech dni i stanowi przygotowanie do wypełnienia ofiary z barana. W ostatnim rozdziale "A la cou du roi" (Na królewskim dziedzińcu) Autor przedstawia Mekkę jako typowe miasto współczesne, przede wszystkim wielką metropolię handlową, gdzie dokonują się wielkie transakcje oparte na sprzedaży "złota, srebra, jedwabi, ziół i tradycyjnych medykamentów oraz różnego formatu dewocjonaliów" (s. 358). Istnieją jednak towary objęte zakazem sprzedaży. Są to "instrumenty muzyczne, futra, lalki i pluszowe zabawki przedstawiające żywe postacie, prezerwatywy i inne środki antykoncepcyjne oraz napoje alkoholowe" (s. 358). Mekka, w relacji Autora, wydaje się mieć wizerunek podwójny: sakralny i merkantylny. Liczne meandry tematyczne (historyczne, religijne, handlowe, polityczne) wzbogacają niewątpliwie wartość książki. Nie jest to tylko sucha relacja, ale fascynujący reportaż o życiu codziennym. Nadzwyczajność tkwi w odsłanianiu innego świata, ukrytego w modlitwie kierowanej do Allaha. Tekst można uznać za kontynuację reportażu Rihla (czyli wędrówka w dalekie kraje), który nawiązuje do tradycji średniowiecznych, a konkretnie do pielgrzymki, jaką odbył Mahomet w 632 roku. Sposób prezentacji problemu wydaje się zmierzać do zamazywania białych plam związanych z pielgrzymowaniem muzułmanów do Mekki. Kończąc omawianic tej niezwykle interesującej książki, należy zwrócić uwagę na jej formę edycyjną. Wprowadzone mapy muzułmańskich miejsc świętych oraz kilkanaście fotografii czarno-białych nadają tekstowi walor wizuałny, dane statystyczne z lat 1986-1987 dokumentują liczbę pielgrzymów z poszczególnych krajów. Arabia Saudyjska, w świecie muzułmańskim uznana za "strażniczkę miejsc świętych" (s. 35) realizuje własną politykę związaną z pielgrzymowaniem, przydzielając każdemu państwu muzułmańskiemu określony limit uczestników (tzn. 1 na 1000 mieszkańców). Koszty uczestnictwa pokrywane są przez poszczególne kraje. Polecana książka stanowi zatem interesujące źródło wiedzy z zakresu orientalistyki i etnologii. Anna Barska Vaclav L. Serosevskij, Jakuty. Opyt etnograficeskogo issledovanija, wyd. 2, Moskva 1993, ss. 736, ił. (przedmowa - S. A. Stiepanov, komentarze - M. K. Zornickaja, S. F. Muchamed'jarov, opracowanie graficzne - V. K. Kuzniecov, indeks osób i nazw geograficznych - P. N. Jakovleva; wydanie sponsorowała Spółka Akcyjna "Zoloto Jakutii" Republiki Sacha). Pierwsza edycja tej książki ukazała się w Petersburgu w 1896 roku nakładem Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. W nieco zmienionym kształcie dzieło to autor ogłosił w 1900 roku w Warszawie pl. 12 lat w kraju Jakutów (rzecz później powtórzono jeszcze dwa razy). Dzieło zostało zaliczone do klasyki etnograficznej i we fragmentach było drukowane w innych krajach (np. w 1901 roku w Anglii). W najnowszej edycji wstępny szkic S. A. Stepanova nosi tytuł: V. L. Serosevskij i Jakutia. Informuje on czytelników o autorze książki i jego 12-letnim przymusowym �304 pobycie na zesłaniu na Syberii. Podaje także przegląd publikacji Sieroszewskiego, w tym wymienia ogłoszony w 1902 roku szkic W kraju Sacha. Podano również informacje a wyprawie Sieroszewskiego do Japonii (razem z Bronisławem Piłsudskim) oraz o losach autora po powrocie do kraju rodzinnego. Podkreślono ponadto. że w opracowaniu - w tym w komentarzach - starano się możliwie wiernie zachować osobliwości tekstu, głównie - dziś już zapomniane - stare słownictwo jakuckie. Wszelkie odstępstwa od oryginału zostały starannie opisane w komentarzach M. 1. Zornickiej i S. F. Muchamed'jarova. Komentarze umieszczono na końcu książki, odwołując się do odpowiedniej strony tekstu opracowania Sieroszewskiego. Na końcu znajduje się także indeks krzyżowy, obejmujący wszakże tylko tekst Sieroszewskiego. Wartość niniejszej edycji, dziś przecież źródła historycznego, polega na treści komentarzy oraz indeksu. Wydawcy dysponowali bowiem literaturą (w tym także opracowaniami kartograficznymi), które poza Syberią są praktycznie niedostępne. W przedmowie i komentarzach wskazano ponadto na opracowania uwzględniające wątki ledwie naszkicowane w opracowaniu Sieroszewskiego, a stanowiące przedmiot studiów etnografów rosyjskich po ukazaniu się książki Jakuly w 1896 roku. Nowa edycja dzieła polskiego zesłańca - wydana w 40 tys. nakładu - na pewien czas zaspokoi zapotrzebowanie etnologów z różnych krajów. Z pewnością pomoże także polskim historykom nauki podczas kolejnego wznowienia tego opracowama. Jakuly. Opyl etnograjiceskogo issledovanija Sieroszewskiego to książka o ogromnej wartości, także historycznej. Jej autor w 1880 roku, gdy po raz pierwszy zobaczył ziemie jakuckie, nie miał przygotowania do tego typu badań. Mimo to drogą samouctwa posiadł ogromną wiedzę przyrodniczą, wypracował własne metody studiów etnograficznych i przygotował do druku opracowanie porównywalne tylko z Edwarda Piekarskiego słownikiem jakucko-rosyjskim. Zresztą Piekarski, podobnie jak i Bronislaw Piłsudski, oraz wielu innych zesłańców, byli również samoukami. Osiągnęli jednak więcej niż kierownicy wielkich ekspedycji badawczych. Dokonali tego. jak to wnosić można z ich tekstów, dzięki serdeczności do - na ogół pogardzanych przez Rosjan tubylców. Książka Sieroszewskiego Jakuty to również ciekawy dokument historii etnografii z końca XIX wieku. Zwraca w nim uwagę wstępny rozdział o elementach środowiska przyrodniczego (położenie, klimat, świat roślinny i zwierzęcy), któremu podporządkowano kulturę materialną i duchową mieszkańców północnej Syberii. Autora interesowały także problemy natury bardziej ogólnej, w tym pochodzenie plemion, cechy antropologiczne, zajęcia, ubiory, wierzenia itp. Marginalnie - co zrozumiałe - przewijają się kwestie związane ze stosunkami tubylców z ludnością napływową. Pod tym wzgłędem wiele istotniejszych informacji przekazał Sieroszewski w artykułach, które nie weszły do opracowania podstawowego. Republika Sacha (Jakucja) jest częścią Federacji Rosyjskiej o dużej autonomii. Jej władze czynią wszystko by utrwalić w druku klasyczne opracowania dotyczące tego kraju. Czynione są starania o druk licznych rękopisów Wacława Sieroszewskiego, zachówanych w archiwum Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego w Petersburgu. Jako pierwszą wydano omawianą książkę. A może wydawcy tej publikacji podjęliby trud zorganizowania międzynarodowej konferencji na temat wkładu Polaków w poznanie Jakucji. Sądzę, że i strona polska sprzyjałaby tej inicjatywie, zwłaszcza teraz gdy bez skrępowania można mówić i pisać o dziejach Polaków na Syberii. Zhigniew J. Wójcik �305 Dusan H o I y, Ctibor N e ć a s, Źalujici pisen. O asudu Ramii v nacistickych kancentraćnich tóborech, Ustav lidovć kultury, Straznice 1993, ss. 152, fot., diagramy, nuty. Praca zawiera sześć rozdziałów, trzy z nich są materiałowe: Pieśń "Ausvicate hi kher baro" (Wielkie więzienie oświęcimskie) z komentarzem śpiewaczki Rtizeny Danielovej, drastyczny opis działania cygańskiego sztubowego, dwie improwizacje z życia w obozie śpiewaczki Heleny Malikovej. Obie przeżyły Oświęcim, zabrane z rodzinnych Moraw. Rozdział historyczny opracowany przez C. Nećasa omawia losy Cyganów na czeskich ziemiach od 1921 do 1942 roku, to znaczy do pierwszych transportów do obozów zagłady, oraz życie Cyganów w samej Brzezince. Dalej życiorys Rtizeny Danielovej, cygańskiej śpiewaczki, napisany przez Dusana Holćgo. Cykle pieśni, tematycznie związanych z zagładą Cyganów, szczegółowo zanalizowane są również przez D. Holego. Widać w tej pracy, jak trudno połączyć rozumienie i metodę folklorysty, z pojmowaniem i sposobem postępowania historyka. Autorzy sami to przyznają we wstępie, dlatego położyli nacisk na stronę dokumentacyjną. Słynne zalecenie H. Himmlera, żeby akcje przeciwko ludności żydowskiej i cygańskiej wykonywać z "całkowitym brakiem humanitaryzmu", ilustrowała codzienność obozowa. Jej szczególnym przejawem była niedziela 30 maja 1943 roku. Po przyjeździe do obozu tysięcy Cyganów, Mengele pozwolił im żyć kilka dni spokojnie w kręgu rodzinnym. Właśnie w niedzielę zachęcał ich do tańców przy ogniskach. Do rana. Rano musieli zdjąć ubranie, ozdoby, złożyć instrumenty i przejść do "kąpieli". Niemieckich Cyganów kazał zaraz żywcem spalić. Likwidacja obozu odbyła się równie "po ludzku". Ponad 3000 starszych, matek z dziećmi i sierot, po wieczornym apelu 3 lipca 1944 roku, zostało zagazowanych w piątym krematorium. Do końca się tego nie spodziewali, byli łatwowierni jak dzieci, dlatego ich likwidacja sprawiała trudność nawet oprawcom. Czeski Żyd, lekarz w obozie, opisuje panikę Cyganów, gdy poczuli zbliżający się koniec. Piekielny wrzask zbliżał się do kolejnych bloków, które opróżniano z więźniów. Esesmani byli pijani, każde zachowanie brali za osobistą zniewagę, podobni diabłom miotali się wśród ludzi. Cyganów w Protektoracie Czech i Moraw było około 7000. W Czechosłowacji byli ewidencjonowani od 1927 roku jako aspołeczni. W 1939 na Morawach we wsi Hodonin i w Czechach we wsi Lety zostały utworzone obozy pracy dla osób powyżej 18 lat, unikających zatrudnienia. Więźniów - Cyganów było w nich od 10-25 procent. Te obozy przetransportowano do Oświęcimia w latach 1942-1944. Spis Cyganów, cygańskich mieszańców i ludzi żyjących "cygańskim sposobem" zaczęto 2 sierpnia 1942 roku. Dostali cygańskie legitymacje zamiast dowodów tożsamości. Byli jako niearyjczycy z góry osądzeni. Obozy pracy zostały zamienione na przejściowe, które miały gromadzić Cyganów do wywózek. Celu i przyczyn deportacji Cyganie nie znali, nade wszystko nie byli w stanie tego zrozumieć. Najwięcej umarło w lecie 1943 i w zimie 1943/44 roku. Więzy rodzinne, tak drogie Cyganom, rozpadły się. Głód, pragnienie, zimno, nieustanna groźba śmierci - komin krematoryjny był ciągłym tematem rozmów. Naziści niszczyli tych ludzi ze względu na to, że nie umieli się wyrzec tradycyjnego sposobu życia i stanowili mniej cenną rasę, którą trzeba wygubić. Na 5500 zatrzymanych uratowało się 500. Może zbyt dokładnie streszczamy historyczną część pracy. Aby przedstawić powstawanie i trwanie pieśni "Ausvicate hi kher baro", trzeba znać warunki jej funkcjonowania. Nie mamy pewności, że ta "pieśń skarżąca" została ułożona w samym obozie. Mimo potwornych warunków więźniowie grali, śpiewali i tańczyli, kwitły miłość i zazdrość. Cyganie wykonywali pieśni czeskie, niemieckie, słowackie. Część Cyganów nie mówiła dobrze cygańskim językiem, w rodzinach go nie używali. Pisowni cygańskiej 20 - Lud t. LXXVII �306 praktycznie nie ma. Późniejsze zapisy tej pieśni są dokonane przy użycIU języka czeskiego, słowackiego, polskiego. Kiedy więc pieśń powstala i kto ją zlożyl? Ruzena Danielova (1904-1988) uważała ją za swoją. Ułożyla ją ze smutku po stracie męża i dzieci. Ta ośmiozgłoskowa i siedmiozwrotkowa lamentacja fragmentarycznie przedstawia życie w obozie. R. Danielova była analfabetką, podobnie inne śpiewaczki wspomniane w książce. Mogła sama dostosować słowa do znanej melodii, pieśń chyba nie jest oryginalna. Cykl "Ausvicate ... " obejmuje 9 pieśni. Mi~dzy morawskimi. polskimi i słowackimi wariantami występują podobne motywy lub ich połączenia. Strona muzyczna przypomina pieśń cygańską z "Dade (ojciec) Zingaricum" z 1639 roku i pieśni nabożne z XVII wieku. Bezpośrednio melodia wzięta jest z więziennej pieśni "Oda kalo cirikloro" (Ten czarny ptaszek), która jest ogólnie znana. Popularna pieśń jest najczęściej krótka, pieśń obozowa - długa. W cyklu pieśni o ptaszku nie zawsze słychać o więzieniu. Porównania autor nie przeprowadził dokladnie z powodu niepelnej reprezentacji pieśni "Oda kalo ... ". Inny cykl stroficzny "Andr'oda taboris" (W tym taborze), również zawierający pieśni o zagładzie, sięga głęboko w XIX wiek. Dokładne prześledzenie cykli pieśni cygańskich jest utrudnione z powodu migracji powojennych. Pieśń mogla powstać we wschodniej Słowacji, a za kilka dni śpiewali ją w zachodnich Czechach. Trzeba tu zaznaczyć, że slowaccy Cyganie nie byli objęci eksterminacją. Jeh pieśni mówią tylko o więzieniach i obozach pracy. Przywiązanie śpiewaków do "ich" pieśni polega na "ćaće", czyli prawdziwości. Miesza się tu rzeczywistość ze snem, chęć ze spełnieniem, przeszłość z teraźniejszością, można być w dwóch miejscach jednocześnie. Cygan śpiewając twierdzi, że pieśń jest jego i jednym tchem, że jest stara. Prawda pieśni opiera się także na wydarzeniu, które opisuje. Powolne śpiewy mają oprawę rytualną. Poprzedzone są prośbą o wysłuchanie; po wykonaniu śpiewak wszystkich pozdrawia. Typowe są wyrażenia skrótowe. zmiany występują zależnie od nastroju. Autor sugeruje, że pieśń obozowa zaniknie wraz z naocznymi świadkami, co najwyżej zostanie zapisana. Cyganie będą śpiewali o innych wydarzeniach, trzymając się tradycyjnych mclodii. Na końcu książki umieszczone są powolne, niestroficzne improwizacje, właściwie lamentacje Heleny Malikovej, utalentowanej poetki. Zawarte w nich nicświadome oskarżenie brzmi mocno, będąc wezwaniem, byśmy myśląc o Cyganach pamiętali, że rasizm jeszcze nie umarł. Wojciech Dudziak � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6617c11bedaf0df76d01aef6e9df157d.pdf 1298fb3c9f058b1432073c837b2ff4ac Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2097 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1994 Subject The topic of the resource Gładyszowa, Maria (1912-1994) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1947 Title A name given to the resource In memoriam / LUD 1994 t.77 Description An account of the resource LUD 1994 t.77, s.345-348 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 77, 1994 V. IN MEMORIAM MARIA GŁADYSZOWA ( 1912-1994) W dniu 23 marca 1994 roku etnografia polska poniosła wielką stratę. Tego dnia w wieku XI lat zmarła doc. dr hab. Maria Gładyszowa, która od momentu powstania ówczesnego Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk (obecnie Instytut Archeologii i Etnologii PAN), tj. od 1954 roku, związana była z Zakładem Etnografii tego Instytutu. W latach 1980-19X2, tj. do ezasu przejścia na emeryturę, pełnila funkcję Kierownika Pracowni Etnologii w Krakowie. w Krakowie �346 Maria Gładyszowa urodziła się 27 lipca 1912 roku we Lwowie. Ojcem Jej był dr medycyny Zygmunt Rehan, matką zaś Janina z Langmanów. Egzamin dojrzałości złożyła w 1931 roku w Rybniku. Następnie wste!piła na Uniwersytet Jagielloński, na którym w 1937 roku otrzymała dyplom magistra filozofii ze specjalnością geografii i etnografii. Jeszcze w trakcie studiów, w 1936 roku ukończyła roczny kurs Studium Pedagogicznego UJ, zaś po złożeniu egzaminu pallstwowego na nauczyciela szkół średnich, pracowała w szkolnictwie średnim ogólnym i zawodowym. Prac~ t~ kontynuowała podczas okupacji hitlerowskiej, biorąc udział w tajnym nauczaniu organizowanym przez Ośrodek Tajnego Nauczania nr I w Krakowie. Maria Gładyszowa w 1931\ roku zawarła zwi,!zek małżeńsk i z M ieczyslawem Gładyszem, który odegrał wielką rolę w Jej zainteresowaniach etnograficznych. Wspólnie bowiem prowadzili prace terenowe, wydawnicze oraz bibliograficzne. Już w 1938 roku Maria Gładyszowa kierowała instruktorskim obozem organizowanym przez Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. W 1939 rok u uczestniczyła w etnograficznych zespołowych badaniach terenowych na Śle!sku, które prowadzone byly przez Polską Akademię Umiejętności w Krakowie i łnstytut Śląski w Katowicach. Kontynuowała je po zakończeniu II wojny światowej - w 1946 i 1948 roku. W latach 1946-1949 była asystentem-wolontariuszem przy Katedrze Etnografii Słowian UJ. Z Katedrą tą współpracowała także w latach późniejszych (1968-1972). biorąc udział w konsultowaniu prac magisterskich. W latach 1950-1953 pracowała w Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie, prowadząc delegaturę tego Muzeum w Krakowie. W tym okresie (1952-1953) współpraco wala z Kated rą Etnografii U niwersytet u Warszawskiego, pelni<)c funkcję instruktora na Międzyuczelnianych Obozach Etnograficznych. W 1954 roku Maria Gładyszowa rozpoczęła prac~ w Zakładzie Etnografii IHKM PAN w Krakowie. Tytuł doktora nauk humanistycznych uzyskała w Uniwersytecie Jagiellońskim w 1961 roku na podstawie pracy Wiedza ludowu o ywiazdach (Wrocław 1960), której promotorem był prof. dr Kazimierz Dobrowolski. Rozprawę habilitacyjną stanowiła monografia eómo.'iląskie hudownictwo ludowe (Wrocław 1978). Tytuł doktora habilitowanego i stanowisko docenta uzyskała w 1979 roku w Instytucie Historii Kultury Materialnej PAN, w którym odbyło si~ Jej kolokwium habilitacyjne. Zainteresowania badawcze Marii Gładyszowej koncentrowały się między innymi na zagadnieniach metodycznych zwi:ganych przede wszystkim z przygotowaniem założeń teoretycznych oraz problematyki zespołowych badań etnograficznych, poświęconych wybranych dziedzinom kultury Polski południowej, głównie Śle/ska i Karpat. Podstawowym nurtem Jej zainteresowań naukowych była architektura ludowa. Opracowania na ten temat były rezultatem dogh;bnych badań empirycznych i poszukiwaI't archiwalnych. Są one istotnym wkładem w rozumienie procesów historycznych kultury wsi śląskiej i karpackiej (zob. np. Zarys rozwoju hudownictwa ludoweyo w Sio/kowicach Starych w XIX i XX wieku, "Etnografia Polska" t. I, 1956. s. 200-213; Budownictwo. w: Stare i Nowe Sio{kowice, cz. 1, Wrocław 1963, s. 349-508; M/yny mączne, w: Stare i Nowe Sio/kowice, cz. 2, Wrocław 1966, s. 201-260; O hudownictwie ludowym w Karpatach Polskich. Zayadnienia, metody i kierunki hada\\'cze, "Etnografia Polska" t. 11,1967, s. 99-111; Budownictwo, w: Etnografia Pol.~ki. Przemiany kultury ludowej, I. I, Wrocław 1976, s. 279-327; Uwarunkowania hudownictwa ludoweyo w wyhranych regionach Karpat Polskich, "Etnografia Polska" t. 25, 1981, z. 2, s. 150-172; Budownictwo i struktura osadnicza, w: Tradyc:ja a współczesne przeohra::enia kulIlIry wsi Beskidu Śląskiego, "Etnografia Polska" t. 28, 19l\4, z. l. s. 35-71). Istotnym polem działałności naukowej i organizacyjnej Marii Gladyszowej była Międzynarodowa Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach, z którą związana była od 1960 roku, a od 1985 roku kierowała polskc, sekcją tej Komisji. Była członkiem międzynarodowego zespołu autorskiego, przygotowującego �347 monografię budownictwa mieszkalnego Karpat i Bałkanów. Maria Gładyszowa wiele wysiłku włożyła również w redakcję zespołowego opracowania kultury ludowej w Polsce, którą powierzono Jej w 1970 roku, a która miała stanowić jeden z rozdziałów trzytomowego międzynarodowego wydawnictwa Kultura ludowa narodów słowiańskich. Maria Gładyszowa przez wiele lat uczestniczyła w zespołowych pracach bibliograficznych, których część została opublikowana (np. Bibliografia historii kultury ludowej Karpat. Materiały do hihlioyrafii polskiej, cz. I, Warszawa 1960; PoLska bibliografia historii kultury ludowej Karpat za lata 1968-1972, w: L'udove stavitelstvo v karpatskej ohlasti, Bratislava 1974, s. 295-319; Biblioyraphia ethnographica Carpatobalcanica, t. 1, Lidova architektura, Brno 1981, s. 79-92). Maria Gładyszowa od 1948 roku była członkiem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, a od 1973, tj. z chwilą reaktywowania, Komisji Etnograficznej przy Oddziale PAN w Krakowie. Jako przewodnicząca Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach, od 1985 roku wchodziła w skład Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Maria Gładyszowa brała ponadto udział w licznych konferencjach krajowych i zagranicznych. Wygłaszane przez Nią referaty dotyczyły przede wszystkim problematyki budownictwa ludowego w Karpatach. Dorobek naukowy Marii Gładyszowej stanowi pokaźny wkład w dziedzinie etnografii polskiej, nie tylko w zakresie architektury ludowej, ale także metod postępowania badawczego i historycznego spojrzenia na procesy rozwojowe i ich wielostronne uwarunkowania oraz powiązania. Zofia Szromba-Rysowa Danuta Tylkowa MARIAN PALMOWSKI ( 1929-1993) 24 lutego 1993 roku zmarł w wieku 64 lat Marian Palmowski zasłużony działacz kultury, współzałożyciel i najwybitniejszy działacz Towarzystwa Miłośników Starego Sącza, aktywny od samych jego początków, tj. od 1948 roku. Członek PTL, Oddział w Krakowie od 1987 roku, poprzednio długoletni członek Sekcji Korespondentów Terenowych Ośrodka Dokumentacji i łnformacji Etnograficznej PTL w Łodzi. Ekonomista z zawodu, biegły w zakresie księgowości przedsiębiorstw, choć urodził się w Tarnowie, całe życie związany był ze Starym Sączem i Ziemią Sądecką. Kronikarz wydarzeń miejskich, badacz dziejów Starego Sącza, między innymi rodów starosądeckich, organizacji społecznych. Współpracował ściśle z Muzeum Regionalnym, zabiegał o wydawnictwa poświęcone Staremu Sączowi. Troszczył się o narodowe i sakralne zabytki miasta za co został uhonorowany Nagrodą im. Brata Alberta Chmielowskiego w 1983 roku. Był współorganizatorem kilkunastu Festiwali Muzyki Dawnej w Starym Sączu. Inną jego pasją była filatelistyka; szeroko propagował tę szlachetną pasję zbieracb! wśród młodzieży, był między innymi organizatorem filatelistycznych kół młodzieżowych. od 1983 roku przewodniczącym Komisji Młodzieżowej, a od 1982 roku członkiem Zarze!du Oddziału PZF w Nowym Sączu. Za SWe! bezinteresowną i wytrawną działalność w dziedzinie szerzenia kultury, propagowania historii i dziejów Starego Sącza i Ziemi Sądeckiej otrzymał wiele wyróżnień i odznaczeń, a między innymi Zasłużony Działacz Kultury oraz Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Anna Spiss �BIBLIOTEKA ZEStAf/CA er Pragniemy poinformować wszystkich Przyjaciół "Biblioteki Zesłańca", że wydawane przez nas książki mogą nabywać bezpośrednio u wydawcy, kierując zamówienia indywidualne i zbiorowe pod adresem: Jt::..J BIURO WYDAWNICZE. POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE UL. SZEWSKA 36; 50-139 WROCŁAW Oto lista książek, które dotychczas opublikowano: 1. S. Dakiniewicz, Więzień P-303. Wspomnienia łagiernika, Wrocław 1992. Cena zbytu: 30 tysięcy zł. 2. L. Dzięgiel, Lwów nie każdemu zdrów, Wrocław 1991 (wyczerpane) 3. M. Janik, Dzieje Polaków na Syberii, Wrocław 1991 (wyczerpane) 4. A. Janocha, Pod opieką Matki Bożej, Wrocław 1993. Cena zbytu: 40 tysięcy zł. 5. Z. Librowicz, Polacy w Syberii, Wrocław 1993. Cena zbytu: 35 tysięcy zł. 6. N. Lippóczy, Zapiski z Gułagu, Wrocław 1992. Cena zbytu: 20 tysięcy złotych 7. W. Niezgoda-Górska, Dosyć nam Sybiru, dosyć Kazachstanu, Wrocław 1994. Cena zbytu: 45 tysięcy zł. 8. Z. Orłowska, Tajgo, pamiętna tajgo, Wrocław 1991. (wyczerpane) 9. L. Perepeczko, W łagrach na "saratowskim szlaku", Wrocław 1993. Cena zbytu: 35 tysięcy złotych 1O. J. Prorok, Skazani na zagładę, Wrocław 1991. Cena zbytu: 30 tysięcy zł. 11. A. Sobota, W stepach Kazachstanu. Wspomnienia z lat 1939-1946, Wrocław 1993. Cena zbytu: 30 tysięcy złotych * Ponadto informujemy, że w dwumiesięczniku naukowo-literackim "Literatura Ludowa" 1- 6: 1991 zostały opublikowane cztery pamiętniki stanowiące ciekawy zapis polskich losów na syberyjskim wygnaniu (Jakucja, Kazachstan). Cena czasopisma: 40 tysięcy zł. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/29ff0187d51662e83d9c8420cc103f60.pdf 471708414567af7da106eb40f74623a4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2096 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1994 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1946 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1994 t.77 Description An account of the resource LUD 1994 t.77, s.307-344 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 77, 1994 IV. KRONIKA PROFESOR DOROTA SIMONIDES POLITYK. JUBILEUSZ 35-LECIA - UCZONA, NAUCZYCIEL AKADEMICKI, PRACY NAUKOWEJ I DYDAKTYCZNEJ Pracownicy naukowi Wyższej Szkoły Pedagogicznej i zaproszeni goście świętowali w Opolu jubileusz prof. dr hab. Doroty Simonides. Uroczyste spotkanie, które odbyło się 6 stycznia 1994 roku, zainicjował i zorganizował Instytut Filologii Polskiej, którego Katedrą Folklorystyki kieruje od lat Pani Profesor. Życzenia i słowa uznania złożyli Jubilatce Rektor Uczelni, prof. dr hab. Jerzy Pośpiech, prezydent miasta Opola, Jacek Kucharzewski, wicewojewoda opolski, Józef Kasperek, biskup ordynariusz diecezji opolskiej, prof. dr hab. Alfons Nossol oraz wielu innych przedstawicieli instytucji naukowych i stowarzyszeń społecznych. Pani Profesor otrzymała specjalnie wydany z okazji jubileuszu "Zeszyt Naukowy WSP" (Filologia polska, nr 31: Język - literatura - folklor, Opole 1993), który zredagowali Jej współpracownicy z Instytutu. W Uczelni otwarto wystawy pn. "Profesor Dorota Simonides - uczona, nauczyciel akademicki, polityk", któr" przygotowali pracownicy Katedry Folklorystyki. Współpracownicy, uczniowie oraz studenci Pani Profesor, obchodząc Jej jubileusz, chcieli jak powiedział prof. dr hab. Stanisław Gajda, dyrektor Instytutu Filologii Polskiej "uczynić chwile być może intymne wartością społeczną". Prof. dr hab. 1. Pośpiech, mówiąc o zasługach prof. Simonides, zapowiedział otwarcie w Opolu, w przyszłym uniwersytecie, nowej specjalności: folklorystyki z elementami etnologii. Dr hab. Teresa Smolińska, eksponując osiągnięcia naukowe Jubilatki, zwracała szczególną uwagę na fakt, że dzięki staraniom Pani Profesor właśnie w Opolu powstała jedyna w kraju Katedra Folklorystyki, ceniona nie tylko w Polsce, ale i za granicą, studenci zaś mają możliwość pisania prac magisterskich z foklorystyki, doktoranci - prac doktorskich, nadto na kierunku filologia polska prowadzone są zajęcia ze specjalizacji folklorystyczneJ. Przedstawienie drogi naukowej Prof. Doroty Simonides nie należy do zadań łatwych. Moje sumitowanie ma kilka podstaw, tkwiących nie tylko w więziach osobowych i emocjonalnych, łączących mnie z Panią Profesor, ale przede wszystkim w problemie syntetycznego i klarownego ogarnięcia ogromnego i zróżnicowanego, ciągle rozwijanego dorobku Pani Profesor i Jej aktywności organizacyjno-naukowej, dydaktycznej oraz politycznej. Z konieczności więc uwagę swą muszę skupić jedynie na najważniejszych i wybranych osiągnięciach organizacyjno-badawczych, naukowych, popularyzacyjnych i politycznych. Zacznę od krótkiego przedstawienia kalendarium naukowego Prof. dr hab. Doroty Simonides: w latach 1951-1953 - studia polonistyczne i etnograficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, w latach 1953-1955 - studia polonistyczne na Uniwersytecie Wrocławskim, obrona pracy magisterskiej Z historii wrocławskiej slawistyki (prof Paul Diets 1939-1945), której promotorem był prof. S. Kolbuszewski. Następne dwa lata - to praca w charakterze nauczycielki języka polskiego w Szkole Podstawowej w Kydzierzynie. Od 1957 roku - pracownik Wyższej Szkoły Pedagogicznej �308 w Opolu, w 1962 roku - doktorat na podstawie rozprawy Śląskie hajkoznawstwo (promotor prof. S. Kolbuszewski), w 1970 roku - stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie etnografii, w 1977 roku - nominacja na profesora nadzwyczajnego, od 1984 roku - profesor zwyczajny. Prof. Simonides podczas swej 35-letniej pracy pełniła i nadal pełni w WSP w Opolu wiele funkcji: była kierownikiem Zakładu Literatury dla Dzieci i Młodzieży (1970-1972), dyrektorem Instytutu Filologii Polskiej (1974-1980), od 1973 roku jest kierownikiem Zakładu Folklorystyki i Piśmiennictwa Śląskiego (przemianowanego w 1988 roku na Katedrę Folklorystyki). Uczestniczyła w pracach różnych komisji rektorskich i senackich. W latach 1971-1973 prowadziła w Katedrze Etnografii w Uniwersytecie Poznańskim wykłady z foklorystyki, a w okresie 1973-1974 była kierownikiem Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego, prowadząc tam przez sześć lat zajęcia. Jubilatka jako nauczyciel akademicki o dużym stażu ma poważne osiągnięcia dydaktyczne. Jako młody pracownik naukowy założyła Sekcję Literatury Ludowej Koła Naukowego Polonistów (od 1988 roku Koło Naukowe Folklorystów), sprawując nad nią opiekę w latach 1966-1971. Członkowie Sekcji prowadzili terenowe prace zbierackie, a pierwsze obozy naukowe w byłym powiecie oleskim potwierdziły nie tylko walory naukowe, ale i organizacyjne młodej Pani Doktor. Pod Jej kierunkiem powstało ponad 200 prac magisterskich na kierunkach filologia polska i nauczanie początkowe, pisanych z zakresu literatury okresu romantyzmu, literatury dla dzieci i rriłodzieży, a przede wszystkim z folklorystyki. Prof. Simonides jest promotorem siedmiu doktorów, nadto była opiekunem naukowym stażystów z różnych ośrodków uniwersyteckich w kraju (np. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytetu M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie) oraz z zagranicy (np. z Instytutu Slawistyki Czeskiej Akademii Nauk w Brnie, Instytutu Etnografii Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie). Znaczący dorobek opolskiej Uczonej związany jest z podstawowymi problemami folklorystyki oraz etnologii, a w szczególności dotyczy: historii folkloru śląskiego, folkloru słownego, jego teorii i metodologii, obrzędowego folkloru dorocznego i rodzinnego, analizowanego ze stanowiska antropologii kulturowej, folkloru współczesnego, jego przemian oraz folkloru środowiskowego, funkcjonującego w różnych społecznościach, głównie wśród dzieci i młodzieży oraz flisaków. Dorobek Pani Profesor obejmuje 23 książki, w tym 16 antologii wznawianych tekstów folklorystycznych; ponad 200 rozpraw, studiów i artykułów, w tym 12 poważnych prac redakcyjnych (dokładne dane, zob.: T. Smolińska, Bibliografia prac Doroty Simonides, "Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Filologia polska" nr 31: Język - literatura - folklor, Opole 1993, s. 11-24). Traktując o naukowych zainteresowaniach i osiągnięciach Prof. Simonides, warto przypomnieć Jej wypowiedź sprzed lat, gdy wyznała: "W rodzinie niemal wszyscy zajmowali się folklorem po amatorsku (babka, siostra jej, ojciec). ( ... ) Mnie pierwszej w tej rodzinie przypadło przerwać ów amatorski krąg zbieraczy folkloru i zająć się nim z pozycji naukowej. ( ... ) Od lat marzyłam o tym, by móc zajmować się folklorem. Pragnienia te zrealizowały się - jestem tym szczęśliwym człowiekiem, który może łączyć pracę zawodowo-naukową ze swoim hobby, swą pasją życiową" ("Poglądy" 1971, nr 16, s. 2). Jak wiadomo, połączenie "hobby" z pracą naukową zaowocowało wieloma zróżnicowanymi książkami i artykułami, które są efektem prowadzonych przez Profesor od lat 50. śląskoznawczych badań. Generalnie trzeba przyznać, że książki Simonides o charakterze naukowym, dokumentujące żywotność i przemiany folkloru słownego oraz obrzędowego na Śląsku, uczeni uznali na gruncie polskim za pionierskie (zob. recenzje prac Simonides: T. Smolińska, Bihliografia prac ... ). Pierwszą rozprawą D. Simonides była zmieniona wersja pracy doktorskiej o bajce i podaniu (Ba.\:ń i podanie górnośląskie, Katowice 1961), która mimo popularnego charakteru przyniosła wiele �309 cennego materiału polskiego i niemieckiego. Rozprawa habilitacyjna tej autorki, poświęcona przemianom współczesnego folkloru słownego (Współczesna ślaska proza ludowa, Opole 1969) - jak piszą znawcy przedmiotu - ukazała drogi przejścia od tradycyjnego, li tylko filologicznego analizowania zjawisk folkloru, do jego interpretacji środowiskowej jako zjawiska żywego, ale ulegającego ciągłym zmianom. I w tym chyba leży największe osi,!gnięcie Simonides. Nowatorska zaś monografia o folklorze dzieci i młodzieży (W~półczesny ./ó/klor słowny dzieci i nastolatków, Wrocław 1976) stanowi kolejne ogniwo w badaniach folkloru konkretnych grup społecznych. W książce tej autorka poddała analizie zróżnicowane gatunki samorodnej twórczości dzieci, eksponując ich pochodzenie, funkcje, mechanizm krążenia w przekazie ustnym. Książka ta, podobnie jak kolejne studium folklorystyczne poświęcone tekstom małych nosicieli (Ele mele dudki. Rymowanki dzieci ,{l((skich, Katowice 1985), stały się prawdziwymi bestselerami na rynku wydawniczym. "Rymowanki" bowiem to ambitna antologia (około 700 tekstów), w której udało się Simonides pogodzić aspiracje naukowe z celami popularyzatorskimi, dostarczając tym samym cennego materiału dla badań interdyscyplinarnych nad subkulturą dzieci i młodzieży. Teoretyczne prace o komizmie wielu polskich uczonych znalazły praktyczne odzwierciedlenie, wzbogacone teoretycznymi propozycjami Simonides w jej pracy popularnonaukowej o komizmie śląskim (Bery to nie tylko gruszki, czyli rzecz a humorze .{[ąskim, Opole 1984). Folkłorystka ta wielokrotnie w swych publikacjach udowadniała, że zmiana jest gwarancją żywotności folkloru, podobne też wnioski sformułowała i w następnej pracy. W książce Śląski horror. O diahłach. skarhnikach. utopcach i innych strachach (Katowice 1984) autorka wcześniejsze sądy uzupełniła i uporządkowała, wykazując, jak w opowieściach wierzeniowych, podobnie zreszt,! jak w bajkach, podaniach, opowieściach komicznych, przebiega proces aktualizacji tradycyjnych i międzynarodowych wątków oraz jak rodzą się nowe teksty, wywodzące się ze współczesnej rzeczywistości społeczno-kulturowej, gospodarczej i politycznej. Podobny charakter ma praca o obrzędach rodzinnych (Od kolebki do grobu. Śląskie wierzenia, zwyczaje i obrzędy rodzinne w XIX wieku, Opole 1988), w której Simonides, przypominając dawne zwyczaje i obrzędy śląskie, analizuje wiedzę ludności tego regionu na temat "najważniejszych sytuacji ludzkiej egzystencji, to jest: urodzin, dzieciństwa, małżeństwa, starzenia się, chorób oraz śmierci". W dorobku Pani Profesor na oddzielną uwagę zasługują prace zespołowe, powstałe w ramach wielu problemów węzłowych i resortowych, którymi Simonides kierowała. Nie sposób traktować o tych zbiorowych osiągnięciach bez należnego wyeksponowania naukowych i organizatorskich predyspozycji kierownika podejmowanych badań, czyli prof. Simonides. Dzięki Niej zespół badaczy został zmobilizowany do wykonania konkretnych prac. Na podstawie wieloletniej współpracy z moją Szefową mogę z całym przekonaniem stwierdzić, że jest Ona zręcznym organizatorem takich badań. Trudno więc nie przeceniać Jej talentów organizatorskich, kiedy mimo rozmaitych trudności udało się sfinalizować w terminie poszczególne etapy zadań zespołowych. Te poczynania obserwowałam praktycznie od początku mej współpracy z prof. Simonides. Myślę, że z tymi spostrzeżeniami mogą zgodzić się te osoby, które miały możliwość współpracy z Pani,! Profesor. W sumie Simonides według moich obliczeń była kierownikiem 13 prac zespołowych, z których jako największe osiągnięcia naukowe, chciałabym przywolać dwie chrestomatie: folkloru i kultury ludowej Śląska. Pierwsza monografia (F o/k/or G(jrneyo Ślqska, Katowice 1989), realizowana w latach 1976-80, w której uczestniczyło blisko 40 osób, jest pierwszą systematyczną i kompleksową analizą kultury s~mbolicznej, a głównie folkloru, funkcjonującego dawniej i współcześnie na Górnym Sląsku. Jak zauważyli recenzenci, "imponująca (przeszło 67 arkuszy wyd.) książka ( ... ) jest próbą opowiedzenia o folklorze ludu śląskiego, ale nie w kategoriach Kolbergowskich czy cepeliowskich stylizacji, lecz w perspektywie tego, �310 w jaki sposób lud tutejszy oswajał otaczający go kosmos, jak wyglądal jego świat. ( ... ) To nie tylko Kolbergowski kalejdoskop ciekawostek, ale próba rekonstrukcji antropologicznego, ludzkiego wymiaru zachowań kulturowych" (P. Kowalski, Świat śląskiego folkloru, rec.: Folklor Górnego Śląska. Monoyrajia, pod red. D. Simonides, Katowice 1989; "Trybuna Opolska" 1989, nr 48, s. 4). W sumie ta pionierska monografia szeroko pojmowanego folkloru śląskiego zawiera opracowania poświęcone genologii folklorystycznej, folklorowi muzycznemu, obrzędowemu, tanecznemu, metodologii folkloru, przemian dokonujących się w tradycyjnym i współczesnym folklorze. nosicielom tradycji ustnej, "literaturze dla ludu", pisarstwu samorodnemu, gwarze śląskiej, historii Górnego Śląska. Najnowsza monografia śląskiej kultury ludowej, wydana przez Centrum Badań Śląskoznawczych i Bohemistycznych (Kultura ludowa .Hąskiej ludności rodzimej, Wrocław 1991, wydana de facto w 1993 roku) pod redakcją prof. Simonides (również z Jej udziałem autorskim) dotyczy nie tylko Górnego Śląska, ale i Dolnego oraz Śląska Cieszyńskiego. Obejmuje też zdecydowanie szerszy zakres badań śląskoznawczych, ponieważ zawiera opracowania poświęcone osadnictwu, budownictwu, gospodarce, odzieży, strojom, sztuce ludowej. Nadto, prócz kultury materialnej, prezentuje stan współczesnej wiedzy o kulturze symbolicznej tego regionu (ludowej wizji świata, zwyczajach oraz obrzędach rodzinnych i dorocznych). Celem tej zbiorowej pracy, będącej wynikiem zróżnicowanych warsztatów badawczych: prof. dr hab. B. Bazielich, dr H. Wesołowskiej i prof. Simonides, jest prezentacja przeszłości kulturowej rodzimej ludności Śląska. Z pracami teoretycznymi Simonides, bogato ilustrowanymi materiałami terenowymi, współegzystują przygotowane przez Nią samą bądź też przez zespół wspólpracowników, i opatrzone naukowymi komentarzami, antologie tekstów folklorystycznych. Nieprzeciętna bowiem orientacja tej folklorystki w przekazie ustnym transmitowanym na Sląsku, jest wynikiem Jej wieloletniej penetracji terenowej. W rezultacie plonem Jej prac zbierackich stały się edycje opowieści komicznych (Bery .\:mieszne i ucieszne. Humor śląski, t. 1, Kraków 1967; t. 2, Kraków 1972, wielokrotnie wznawiane; Skarb w garncu. Humor ludowy Słowian zachodnich, pod red. D. Simonides, wybór tekstów: V. Gasparikova, J. Jech, P. Nedo, D. Simonides, l wyd., Opole 1979; Księga humoru ludowego, pod red. naukową D. Simonides, wybór i opracowanie tekstów wespół z J. Hajduk-Nijakowską i T. Smolińską, Warszawa 1981), zbiory bajek, podań i opowieści komicznych (Gadka za gadką. 300 podań. bajek i anegdot z Górnego Sląska, wespół z J. Ligęzą, l wyd., Katowice 1973), opowieści wierzeniowych (Kumotry diobła. Opowieści ludowe Śląska Opolskiego, Warszawa 1977), opowieści wspomnieniowych (Powstania .śląskie we współczesnych opowiadaniach ludowych, Opole 1972). Wiełe z tych antologii, poprzedzonych rzetelnymi wstępami i komentarzami naukowymi, zyskało miano "książek niezwykłych", "prawdziwych rarytasów" itp., specjaliści zaś tak m.in. konkludowali: "głównie za sprawą badań (Simonides) mamy dziś pewne wyobrażenie o tym, co dzisiaj opowiada się w terenie, jakie problemy i tematy samorzutnie niejako kwalifikowane są do opowiadanego repertuaru ijakimiż to «gadkami» można odwrócić uwagę biesiadników od półmiska z weselną gęsią" (R. Sulima, Gf.\: weselna i ..telewizyjne paLuszki", "Tygodnik Kulturalny" 1971, nr 25, s. 4). Trudno nawet w wielkim skrócie wyeksponować zakres problemowy organizowanych w Opolu z inicjatywy Prof. Simonides konferencji o charakterze regionalnym, ogólnopolskim i międzynarodowym (zob. T. Smolińska, Folklorystyka w Opolu. "K wartalnik Opolski" 1990, nr 1-4, s. 42-52). Na plan pierwszy można wysunąć badania śląskoznawcze, nawiązujące bezpośrednio do wcześniejszych założeń i dyskusji nad stanem i potrzebami nauki polskiej na Śląsku w zakresie języka, piśmiennictwa i fołkloru (1936 rok, 1947 rok, 1960 rok). Materiały posesyjne dowodzą, jak wiele dotychczas zaniedbanych zagadnień w śląskiej, polskiej i słowiańskiej folklorystyce �311 zostało jeżeli nie omówionych w pełni, to przynajmniej rozpoczęto nad nimi badania. Udział zaś w opolskich spotkaniach specjalistów z innych ośrodków akademickich w kraju i za granicą stawia regionalne z pozoru badania w szerokim kontekście kulturowym i zwiększa możliwości komparatystycznych poszukiwań w zakresie kultury ludowej. Pisząc o międzynarodowych kontaktach Prof. Simonides, muszę choć wspomnieć o uznaniu Jej dorobku poza granicami kraju, o czym niech świadczą wielokrotne zaproszenia na konferencje oraz prelekcje i wykłady do różnych ośrodków uniwersyteckich na Zachodzie, np.: do Getyngi, Fryburga, Tiibingen, Weingarten, Zurychu, Bazylei i innych. a znaczeniu oraz wartości dorobku naukowego Prof. Simonides świadczy też fakt uczestnictwa Jubilatki w licznych międzynarodowych i krajowych towarzystwach naukowych, by wymienić takie, jak: Międzynarodowa Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach, Internationale Society for Folk-Narrative Research, lnternationale Society for Ethnology and Folklore, Międzynarodowy Komitet Slawistów (czlonek Komisji Słowiańskiego Folkloru), członkostwo honorowe Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Słowackiego Towarzystwa Etnograficznego, Folklore Fellows Communications. Na zakończcnie dodam jeszcze, że Prof. Dorota Simonides pracę naukowo-dydaktyczną zawsze łączyła z zaangażowaniem społeczno-politycznym. Była członkiem Prezydium Wojewódzkiego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego, w 1980 roku z ramienia SD została wybrana Posłem na Sejm VIII kadencji, w 1990 roku w wyborach uzupełniaj<lcych po śmierci E. Osmańczyka została wybrana Senatorem Rzeczpospolitej Polskiej z ramienia "Solidarności". Obecnie jest Senatorem z ramienia Unii Demokratycznej już trzecią kadencję. W latach 1990-1993 była przewodniczącą senackiej Komisji ds. Emigracji i Polaków za Granicą oraz członkiem Komisji Spraw Zagranicznych. W niniejszym kalendarium naukowym Prof. Doroty Simonides, przywołanym z okazji Jej Jubileuszu 35-lecia pracy i zasług dla nauki o literaturze i kulturze oraz krzewienia wiedzy o Polsce za granicą, przedstawiłam jedynie wybrane fakty z życia naukowego, dydaktycznego i politycznego Pani Profesor. Życzymy naszej Jubilatce dużo zdrowia, aby starczyło Jej sił do kontynuowania prowadzonych prac. Pani Profesor, ad m ultos annos! Teresa Smolińska EUROPEJSKIEGO III KONFERENCJA STOWARZYSZENIA ANTROPOLOGÓW OSLO, 24-27 CZERWCA 1994 SPOŁECZNYCH Założone w roku 1989 European Association of Social Anthropologists - EASA, po konferencjach w Coimbrze (Portugalia) w roku 1990 i w Pradze w roku 1992, zorganizowało kolejną konferencję w Oslo. Odnotować należy umacnianie się i rozwój Stowarzyszenia. Wzrosła liczba członków. W roku 1990 było ich 600, w czerwcu 1994 roku już 1194. Z powodzeniem realizowany jest program wydawniczy. Komunikowaniu się członków służy "EASA Newsletter". Dotąd wydano dwanaście zeszytów tego biuletynu. Pomyślnie także przebiega publikowanie czasopisma "Social Anthropology". Od roku 1992, kiedy to wydano pierwszy numer czasopisma, ukazały się trzy dalsze. Zwiększyła się ponadto liczba książek w ramach The European Association of Social Anthropologists Series, publikowanej przez prestiżowe wydawnictwo Routledge. W ra- �312 mach tej serii w najbliższym czasie ukaże się zbiorowa praca Fieldwork and Footnotes, poświęcona historii antropologii/etnologii europejskiej, w której znajdzie się m.in. artykuł przedstawiający rozwój etnologii/antropologii w Polscc. Terminowo publikowane są aktualizowane wydania EASA Register, ostatnie przygotowanc pod red. V. Hubingera, zawierające wykaz członków Stowarzyszenia i instytucji antropologicznych/etnologicznych, w których są oni zatrudnicni. Rozwój Stowarzyszenia związany jest z aktywnością jego władz i determinacją w realizacji dwóch głównych celów statutowych: stworzenia europejskiego, profesjonalnego gremium antropologów społecznych i kulturowych i popierania rozwoju antropologii poprzez umożliwienie kontaktowania się i współpracy antropologów/etnologów. Pod pojęciem antropologii społecznej rozumie się w Statucie EASA antropologie; społeczną i kulturową oraz etnologię, tak jak rozwijały się one w Europie. Obecnym przewodniczącym Komitetu Wykonawczego EASA jest J. Davis (Oxford), który zastąpił na tym stanowisku poprzednią przewodniczącą K. Hastrup (Kopenhaga) i pierwszego przewodniczącego i głównego inicjatora Stowarzyszenia A. Kupera (BruneI), natomiast sekretarzem i skarbnikiem E. P. Archetti, pełniący te;:funkcję już drugą kadcncję. Konferencja w Oslo przyjęła nazwę Perspectives on Moralities, Knowledge and Power (Spojrzenia na moralność, wiedzę i władzę). Ta bardzo ogólna nazwa, stwarzająca pewne trudności w przygotowaniu adekwatnego programu, wskazuje na zaangażowanie się antropologów w najistotniejsze problemy współczesnego świata. Konferencja zgromadziła ponad 400 uczestników nie tylko z Europy ale z całego świata, w tym wielu wybitnych, sławnych antropologów, takich jak Mary Douglas i Frcdric Barth. Przyjęto taki sposób obradowania, który miał stworzyć równowagę między potrzebą bycia razem i wymiany poglądów w ramach całego zgromadzenia i dyskusji w zespołach specjalistów. Polegał on na poświęceniu godzin przedpołudniowych pełnych dni obrad na sesje plenarne, natomiast popołudniowych na prace;:w sekcjach. Tematami paneli plenarnych były: Etnografia moralności, przewodnicząca S. Howell (Oslo), Moralność i wladza, pod kierunkiem J. C. Galey (Paryż) oraz Płeć i moralność, któremu przewodniczył J. Davis. W każdym z nich występowa lo od trzech do pięciu referentów, po czym podejmowano dyskusję. Nazwy niektórych sekcji specjalistycznych lepiej oddawały przedmiot zainteresowań i zaawansowanych studiów antropologicznych/etnologicznych. Obok zespołu trzech sekcji poświęconych pokrewieństwu, pod ogólną nazwą Nowy program studiów nad pokrewieństwem (nazwy sekcji szczegółowych: Modele formalne i strategie małżeńskie, Czym jest pokrewieństwo? i Pokrewieństwo i interakcja) oraz dwóch zajmujących się historią antropologii/etnologii europejskiej (nazwy sekcji: Historia antropologii i Etyka i antropologia. Spojrzenia z przeszłości), odbyło się kilkadziesiąt innych dotyczących m.in. nowych ruchów związanych z "New Age" i nowych ruchów religijnych, moralności, wiedzy i władzy w różnych ich aspektach, np. związków moralności z ideologią, moralności z nacjonalizmem, społeczeństwa obywatelskiego, studiów nad problemami związanymi z plcią i inne. Ważnym zadaniem sekcji, obok poglądów i prób postawienia nowych pytań badawczych, było stworzenie kontaktów między specjalistami, umożliwiających trwałą współpracę w czasie między konferencjami. Programowi sesji plenarnych i sekcji specjalistycznych towarzyszyły inne ważne spotkania naukowe i organizacyjne. Należała do nich dyskusja okrągłego stołu na temat udziału antropologów w sprawach będących przedmiotem szczególnego zainteresowania społeczeństwa i rozwiązywanych pod naciskiem opinii publicznej oraz spotkania z M. McDonald (BruneI), która zachęcała do uczestnictwa w kierowanym przez siebie projekcie Komisji Europejskiej, mającym na celu stworzenie bazy danych o literaturze antropologicznej dotyczącej Europy dla potrzeb instytucji Unii Europejskiej. Specjalne �313 miejsce zajęło w programie, zorganizowane po zakończeniu obrad, zebranie członków EASA, mające zresztą charakter zgromadzenia oceniającego ogólny kierunek działalności i doradczego wobec Komitetu Wykonawczego. Obok sprawozdania z różnych form działalności Stowarzyszenia zebranie stworzyło możliwość omawiania spraw bieżących i zgłaszania propozycji. Stwierdzono zaskakująco dynamiczny rozwój Stowarzyszenia. W ramach spraw organizacyjnych zastanawiano się m.in. jakie przyjąć rozwiązania wobec członków EASA z krajów Europy Wschodniej, nie płacących dotąd składek członkowskich. Przeważała opinia, również wśród obecnych czlonków EASA z tych krajów, że potrzebne jest wprowadzenie pewnych opłat, oczywiście uwzględniających możliwości. Poinformowano o podjęciu prac nad kodeksem etycznym antropologa/etnologa. W związku z koniecznością uzyskiwania przez władze EASA informacji o ważnych sprawach wymagających reakcji Stowarzyszenia postanowiono powołać "obserwatorów EASA" w różnych krajach Europy. Zastanawiano się nad miejscem, w którym odbędzie się konferencja EASA w roku 1996. Najprawdopodobniej będzie nim Barcelona. Pojawiła się jednak również propozycja zorganizowania konferencji w Rosji i w Polsce. Spotkanie towarzyskie uczestników konferencji odbylo się na terenie Muzeum Norweskiego-Skansenu na półwyspie Bydgąy pod Oslo. Finansowe wsparcie konferencji przez The Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research, Norweską Radę Badań Naukowych i uniwersytety norweskie umożliwiło zaproszcnie przedstawicieli krajów, których nie stać na opłacenie wyjazdów konferencyjnych. Dzięki temu w Oslo pojawili się członkowie EASA z Polski. Było ich mniej w porównaniu z konferencją w Pradze sprzed dwóch lat lecz jednocześnie stanowili oni naj liczniejszą grupę z krajów Europy wschodniej. Referaty wygłosili: M. Buchowski (Poznań) "Między interesem publicznym i prywatnym. Zmieniający się sens społeczeństwa obywatelskiego w Polsce", Z. Jasiewicz (Poznań) "Zmienna rzeczywistość. Przemiany w roli pokrewieństwa w Polsce", M. Kempny (Warszawa) "Prawodawcy" i "interpretatorzy". Korzenie współczesnej antropologii polskiej", 1. Mucha (Toruń) "Stare i nowe mniejszości kulturowe i nowe konflikty ideologiczne w Polsce", R. Parkin (Kraków) "Mroczna strona natury ludzkiej. Grzech w pracach Roberta Hertza", A. Posern-Zieliński (Poznań) "Ekologiczne i mistyczne wzbogacenie etniczności Indian i odrodzenie sil; religii tubylczej", Z. Sokolewicz (Warszawa) "Ocena moralna konfliktu etnicznego" i K. Warmińska (Kraków) "Bóg i diabeł w ideologii bolszewickiej". Obecny był także K. J. Brozi z Lublina. Zrozumienie specyfiki społeczno-kulturowej Europy i poczucie wspólnoty między badaczami problemów europejskich wyprzedza, ale jednocześnie jest związane, z europejskimi procesami intcgracji politycznej i gospodarczej. Obok EASA, etnologów europejskich i zajmujących się Europą, gron1adzi International Society for Ethnology and Folklore, drugie ważne dla nas stowarzyszenie ogólnoeuropejskie. Korzyści płynące z uczestnictwa etnologów z Polski w konferencjach i innych formach działalności EASA polegają na uzyskaniu dostępu do dyskusji i wydawnictw przygotowywanych przez to Stowarzyszenie. Związane są one również z tworzeniem nowych możliwości podejmowania prac w zespołach międzynarodowych. Udział w EASA dostarcza ponadto szans obserwacji i uczestnictwa w ważnej w europejskiej i światowej nauce o społeczeństwie i kulturze tendencji poszerzania zakresu badań i intensyfikacji poszukiwań teoretycznych, tak charakterystycznej dla antropologii społecznej i kulturowej. Dlatego też należy zabiegać o poszerzenie i ustabilizowanie kontaktów etnologów i antropologów z Polski z tym Stowarzyszeniem. Zbigniew Jasiewicz �3[4 V KONGRES MIĘDZYNARODOWEGO TOWARZYSTWA ETNOLOGICZNEGO I FOLKLORYSTYCZNEGO WIEDEŃ, 12-16 WRZEŚNIA 1994 W dniach 12-16 września [994 roku w Wiedniu, z inicjatywy Międzynarodowego Towarzystwa Etnologii i Folkloru (Societe Internationale d'Ethnologie et de Folklore - SIEF) odbył się V Kongres połączony z plenarnym zebraniem Towarzystwa l. Na ostatnim Kongresie w Bergen w Norwegii przewodniczenie pracami SI EF zostało powierzone Konradowi Kostlin z Uniwersytetu w Ti.ibingen, zaś organizacja następnego Kongresu ośrodkowi wiedeńskiemu. Na czele Komitetu Organizacyjnego stanął Klaus Beitl dyrektor Osterreichisches Museum fUr Volkskunde w Wiedniu zaś generalnym sekretarzem Kongresu został Olaf Bockhorn, profesor Katedry Volkskunde Wiedeńskiego Uniwersytetu. Kongres zgromadził około 200 etnologów z 27 krajów Europy. Najliczniejszą grupę uczestników stanowili Niemcy (35 osób), nieco mniej liczną Austriacy (31 osób), Szwedzi (20 osób), Węgrzy (18 osób) oraz Chorwaci (lI osób). Pozostałe kraje były reprezentowane przez pojedyncze osoby lub niewielkie grupy od 3 do 7 osób. Uwagę zwracał minimalny udział etnologów z krajów anglosaskich, frankofońskich i romańskich. Po raz pierwszy w tego rodzaju imprezie wzięli udział Litwini, natomiast nie przyjechali Rosjanie. Z Polski udział wzięły: prof. dr Jadwiga Kucharska, prof. dr Violetta Krawczyk-Wasilewska, prof. dr B. Kopczyńska-Jaworska, dr G. E. Karpińska oraz mgr Maria Niewiadomska 2. Głównym tematem Kongresu były problemy etniczności obserwowane w Europie. Obrady toczyły się w dziesięciu sekcjach podejmujących zagadnienia (l) naukowego podejścia do problemów etnicznych w ludoznawstwie i etnologii curopejskiej, (2) kontaktów i konfliktów etnicznych, (3) folkloru różnych grup etnicznych, (4) idei i praktyk związanych z etniczną i narodową identyfikacją, (5) etnicznych systemów kulturowych, (6) kulturowych wyznaczników narodowości: stroju, religii, sztuki ludowej i obyczajów, (7) struktur etnicznych, (8) regionów i narodowości, (9) widzeniu innych grup etnicznych, (lO) problemom narodowości w życiu codziennym. Ogółem wygłoszono 103 referaty w sekcjach i 4 na zebraniach plenarnych. Najwięcej referatów przedstawiono w sekcji folklorystycznej (3) i sekcji zajmującej się modnym problemem tożsamości (4), zastanawiająca była stosunkowo mała liczba referatów na ,,klasyczne" tematy etnograficzne takie jak obyczaj, religia, strój czy sztuka ludowa. Z przyczyn oczywistych niemożliwe było uczestniczenie we wszystkich sesjach Kongresu. Siłą rzeczy spojrzenie nasze na całość poruszanej problematyki jest niepełne 1 Omówicnie historii powstania, programu i działalności Towarzystwa zob.: Informacje dotyczące dzialalnoki CI AP, "Lud" t. 49, 1965, s. 804-810 jak równicż "Lud" t. 26, 1927; t. 30. 1931; t. 33, 1933. J. G., Societe Internationale d'Ethnologie el de Folklore, "Lud", t. 52, 1968, s. 376; A. Kutrzeba-Pojnarowa, I Kongres Europejskiej Etnologii w Paryżu, "Lud", t. 55, 1971, s. 371-375: B. Kopczyńska-Jaworska, /I Kongres Europejskiej Etnografii i Folkloru, "Etnografia Polska" t. 29, 1985, z. I, s. 231-237 czy W. Paproeka, /II Kongres Międzynarodowego Towarzystwa Elnologic:nego i Folklorystycznego w Ziirichu, "Etnografia Polska" t. 33, 1989, z. l, s. 235-239. 2 Wygłoszono następujące referaty: J. Kucharska, "KulturelJes System und Identitat am Beispiel der Kaschuben"; V. Krawczyk-Wasilewska, "Image of Jew in the oral folklorc of Polish studcnts"; B. Kopczyńska-Jaworska, "Lcs problemcs des bascs nationa!cs ct regionales des donnees"; M. Niewiadomska, "Rcgional specificity. Thc problcms of the usc of key-words in the ethnographic index exemplification"; G. E. Karpińska, "The regional costume - the manifestation of regional/national idcntity or a disguise'?". �315 i na pewno subiektywne. Przyglądając się jednak w pierwszym rzędzie referatom prezentowanym na sesjach plenarnych 3 uderzała pewna zgodność stanowisk uwarunkowana (w sposób mniej lub bardziej deklarowany) troską o możliwość powstania zjednoczonej Europy. Referenci odwołując się do powszechnie znanych okoliczności rozwoju etnografii europejskiej, zwracali uwagę na rolę jaką w tym rozwoju odegrało pojęcie etniczności. Przypominano więc zjawisko zainteresowania kulturą ludową w okresie dziwiętnastowiecznej modernizacji społeczeństw i powstawania nowoczesnych państw europejskich (Kostlin). Opisywanie "ludowej" rzeczywistości, tradycji językowej, obyczajów. gestów symbolicznych, sposobów myślenia i praktyk dnia codziennego, stawało się podstawą do stwierdzania etnicznej odrębności (Kaschuba). Celom tym zaczęło również z czasem służyć powołanie specjałnych instytucji takich jak muzea, instytuty folklorystyczne, katedry uniwersyteckie itp. Liczne z tych poczynań służyły poszukiwaniu obrazu tożsamości, odwołując się do tradycji, szukania korzeni, kształtując w ten sposób pamięć zbiorową (Raphael). Cały ten "paradygmat etnograficzny" (Kostlin) nabiera w końcu XX wieku znowu niezwykłej aktualności i to aktualności w wielu przypadkach wręcz tragicznej! W związku z tym ostatnim zjawiskiem w referacie kończącym Kongres W. Kaschuba postawił pytanie czy etnologowie ożywiając "dyskurs etniczny", epatując się bez końca problemem "swoi-obcy" nie uprawomocniają nacjonalizmów, czy poprzez odkrywanie etnokulturowych wartości nic przyczyniają się Uak to już było w niedawnej przeszłości) do pogłębiania etnocentryzmu i kulturowego rasizmu zamiast dążyć do szukania wartości ogólnokulturowych ? Odpowiedzią na to pytanie mogły być referaty co prawda nieliczne, ale podnoszące problemy etniczności w silnie nacjonalistycznej perspektywie4. Jak się zdaje większość referatów w sekcjach nie podejmowała jednak tych "wielkich" problemów, alc koncentrowała uwagę na konkretnych układach kulturowych. Interesowano się więc symbolami tożsamości i odrębności zarówno łokalnych, regionalnych jak i etnicznych, ich powstawaniu i oddziaływaniu w konkretnej rzeczywistości kulturowej. Wśród zaobserwowanych procesów i przedstawionych trudności badawczych szczególnie cenne wydaje się być zwrócenie uwagi na niebezpieczeństwo upraszczania rzeczywistości społecznej i kulturowej. Ostrzeżenie przed fascynacją i uleganiem niedookreślonym pojęciom zamiast bacznego śledzenia realnie istniejących procesów kulturowych i to nie tylko wobec idei zjednoczenia Europy, ale przede wszystkim wobec upowszechniających się fobii i narastających nacjonalizmów. W ostatnim dniu Kongresu 5 odbyło się zebranie organizacyjne SIEF, które prowadził prof. K. Kostlin. Rozpoczął je od podziękowań dła organizatorów i sponsorów Kongresu, ażeby następnie przejść do sprawozdań stałych Komisji, takich jak Komisja atlasowa, pracująca pod przewodnictwem dr. Thomasa Schippersa, wykładowcy Uniwersytetu w Nicei, Komisja do badań ikonograficznych, która zamierza w 1995 roku urządzić spotkanie w Bergen oraz Komisja religioznawcza, pracująca pod kierunkiem prof. N. A. Bringeusa z Lund i prof. A. Gustavssona z Uppsali. Ta ostatnia komisja planuje spotkanie we wrześniu 1996 roku, prawdopodobnie w Uppsali. Szczególną uwagę poświęcono pracy nowo powstałej Komisji Informacji Etnologicznej, 3 Były to rcfcraty: Konrada Kiistlina, "Europiiische Ethnologic und die Jarhunderwendcn"; Freddy Raphaela, "L'idcntitć, un mythe meurtrier"; Reinfarda Johlera, "Das Ethnizitiit aIs Forschungskonzcpt: dic Osterrcichische Volkskundc im curopiiischen Verglcich"; Gabrieli Kilianovej, "Ethnicity, Culture and Boundaries. Thc Central European Casc" oraz Wolfganga Kaschuby, "Wiedergewinnung der Gemeinschaft: Ethnisierung ais Jdentitiitsstrategie?". 4 M.in. rcferaty o trudnych problemach ludów żyjących w diasporze (ref. R. Ciuca) czy mniejszości narodowych (ref. C. Botosaru). 5 Program oraz zbiór abstraktów z Kongresu znajduje się w OD i JE PTL w Łodzi. �316 pracującej pod kierunkiem dr. R. Alsheimera z Bremy. Komisja ta przejęła redakcję Internationałe Volkskundliche Bibliographie. Przechodząc do spraw fmansowych, Prezydium przypomniało uchwałę z 1990 roku podjętą w Bergen, żeby składka członkowska SIEF wynosiła 15 $. Ze względu na nieznaczną wysokość składki proszono delegatów narodowych ażeby zbierać je w poszczególnych krajach i dopiero większą sumę przekazywać do sekretariatu SIEF6. Prof. Kostlin apelował przy tej okazji o możliwie liczne zapisywanie się etnografów w szeregi Towarzystwa. Duża łiczba członków, nawet przy tak niewielkich składkach, umożliwi wydawanie biuletynu SIEF, a także obniżenie ceny czasopisma "Ethnologia Europaea". Po udzieleniu absolutorium ustępującemu zarządowi przystąpiono do wyboru nowego Prezydium. W wyniku jawnego głosowania prezesem został ponownie prof. Konrad K6stlin, który od roku akademickiego 1994/1995 objął Katedrę w Wiedniu. Wiceprezesami zostali: prof. Nils-Arvid Bringeus, dr Dunja Rihtman-Augustin z Instytutu Etnologii i Folklorystyki z Zagrzebia oraz dr Tomas Hofer dyrektor Muzeum Etnograficznego w Budapeszcie, zaś sekretarzem generalnym dr Peter Niedermiiler, kierownik Katedry Komunikacji Uniwersytetu w Pecs. Sprawę wyboru delegatów krajowych pozostawiono do decyzji poszczególnych krajów. Nazwiska ich należy przekazać do wiadomości przewodniczącego do Wiednia. Końcową część zebrania poświęcono propozycjom co do problematyki i miejsca organizacji następnego Kongresu. Zaproponowano Rumunię wraz z sugestią podjęcia problematyki mniejszości narodowych; prof. K6stlin sugerował ażeby zorganizować Kongres na pograniczu etnicznym takim jak np. polsko-niemieckic (Frankfurt n/Odrą?) czy belgijsko-niderlandzkim, ażeby uniknąć przewagi krajów niemieckojęzycznych, i włączyć do współpracy etnografów z tych krajów, którzy byli nieliczni na omawianym Kongresie (tu zwrócił uwagę na małą liczbę przedstawicieli z Polski I). Ostateczne decyzje podejmie jednak w tym względzie nowe Prezydium. Na zakończenie należy poświęcić nieco miejsca na omówienie organizacji Kongresu. Wszystkie obrady odbywały się w ogromnym gmachu Uniwersytetu. Na kongresie dominował język angielski i niemiecki, zaledwie parę referatów wygłoszono w języku francuskim. Nawet wystąpienia plenarne nie były tłumaczone, co utrudniało aktywny udział w obradach. Przeszkadzało również umieszczenie referatów w sekcjach nie zawsze ściśle odpowiadającym ich treści. Interesujące referaty dotyczące zbliżonych zagadnień wygłaszane były często w tym samym czasie w różnych sekcjach. Zdarzało się również, że referat był przedstawiany w innym języku, niż było to zapowiedziane w programie, co również miało wpływ na zakres dyskusji. Najgorętsze dyskusje miały miejsce jak to często bywa - w kuluarach! Organizatorzy bardzo starannie natomiast przygotowali imprezy towarzyszące. W gmachu Uniwersytetu zorganizowano sprzedaż wydawnictw oraz prezentowano łiczne katalogi. Jeden dzień przeznaczony był całkowicic na zwiedzanie muzeów etnograficznych w Wiedniu i w Kittsee, w tym nowo organizowanego muzeum judaistycznego miasta Wiednia, jak również instytutów i archiwów etnograficznych, folklorystycznych i filmu naukowego. W tym też dniu organizatorzy przygotowali wycieczkę statkiem po Dunaju' połączoną ze wspólną kolacją. W pierwszym dniu Kongresu uczestnicy zjazdu byli podejmowani przez burmistrza miasta Wiednia, a w ostatnim przez dyrekcję muzeum etnograficznego. Dodatkowego uroku Kongresowi dodawało piękne miasto oraz niespodziewana jak na tę porę roku upalna pogoda. Bronis/awa K 0pczY'iska-J aworska Jadwiga Kuchm'ska 6 Dodatkowe światlo na stosunki etniczne rzuciła uwaga jednej 7. uC7.estniczek Kongresu protestującej przeciwko ustalaniu składki Towarzystwa Europejskicgo w dolarach a nie w ECU I �317 KONFERENCJA .,ETNOLOGIA /\ ANTROPOLOGIĄ", POLSKA: MIĘDZY POZNAŃ, LUDOZNAWSTWEM 26-27 MAJA 1994 Ogólnopolska konferencja odbyła się w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Poznańskiego. Zorganizowano ją w ramach obchodów 75-lecia Uniwersytetu i zarazem Katedry Etnologii, najstarszej istniejącej do dziś polskiej placówki akademickiej tego typu. Instytut na UAM należy też do grona najsilniejszych ośrodków etnologicznych w Polsce. Współorganizatorem konferencji był Komitet Badań Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk. Zgodnie z opinią uczestników spotkania wypadło ono doskonale tak pod względem organizacyjnym, jak i naukowym. Duża w tym zasługa glównego pomysłodawcy i organizatora tej konferencji, Aleksandra Posem-Zielińskiego i jego współorganizatorki, Ireny Kabat. Przedmiotem referatów i dyskusji antropologów z całej Polski było miejsce i rola tej dyscypliny nie tylko w strukturze nauki, ale i w zmieniającej się rzeczywistości kraju i świata. Tytuł konferencji wskazuje na ewolucję jaką etnologia przeszła od XIX-wiecznego, kojarzonego wciąż z Oskarem Kolbergiem romantycznego zbieractwa ,.starożytności słowiaI1skich", po współczesne badanie kulturowego zróżnicowania ludzi tak w skali lokalnej, jak i globalnej. Spotkanie pokazało, że badania antropologiczne dotyczą żywotnych problemów społecznych naszych czasów. Antropolodzy są aktywnymi uczcstnikami i komentatorami ogólnych procesów oraz konkretnych zachowaI1 kulturowych. a ich wnioski stanowić mogą ważką przesłankę dla prowadzenia polityki społecznej. Konferencja stała się też okazją do podzielenia się doświadczeniami i refleksją praktyków antropologii pochodzących z różnych środowisk. Obok przedstawicieli akademickich instytucji etnologicznych przybyły na nią i głos zabierały osoby formalnie przynależne do socjologii, filozofii, kulturoznawstwa, archeologii czy antropologii fizycznej. Nic brakowało tcż muzealników. Potwierdza się opinia, że antropologia podziela z innymi dyscyplinami społecznymi i humanistycznymi szereg cech, ale się od nich też różni. Od socjologii różni antropologię skupianie uwagi na codziennych nawykach zachowaniowych i myślowych jednostek, a nie statystyczne ujmowanie procesów społecznych. Od filozofii różni się antropologia wrażliwością na żywą tkankę ludzką i zmiany kontekstu kulturowego, nastawieniem na realnego człowieka, a nie tyłko schludność schematów myślowych. Być może te właśnie cechy decydują o tym, iż mówi się obecnie o zjawisku antropologizacji humanistyki, o tym, że wielu badaczy społeczeI1stwa i kultury określa się dziś antropologami. Tworzy się więc środowisko antropologiczne przecinające dotychczasowe struktury akademickie. Konferencja dała tym samym asumpt do ponownego przemyślenia charakteru i statusu etnologii i antropologii kulturowej w zmieniających się okolicznościach. Lista dyskutantów była długa. Wymienić przynajmniej wypada najbardziej aktywnych, którzy walnie przyczynili się do żywego i owocnego oblicza obrad: Zbigniewa Gierszewskiego (kulturoznawstwo), Jana Strzałko (antropołogia fizyczna), Janusza Goćkowskiego (socjologia i etnologia), Antoniego Pelczyka (etnologia i muzealnictwo), Zbigniewa Jasiewicza (etnologia), Jolantę Burbelkę (filozofia), Edwarda Pietraszka (etnologia), Andrzeja Ostoję -Zagórskiego (archeologia). Na konferencji przedstawiono następujące referaty: Dzień pierwszy, 26 maja 1994. l. Zbigniew Jasicwicz (Poznań) "Część i całość: poznański ośrodek etnologiczny w etnologii polskiej"; 2. Aleksander Posem-Zieliński (Poznań) - "Etnologia i antropologia kulturowa w formalnej i rzeczywistej strukturze nauki"; 3. Katarzyna Kaniowska (Łódż) - "Inspiracje i konsekwencje antropologizacji etnologii polskiej"; 4. Michał Buchowski (Poznań) - ,,0 głównych stylach uprawiania antropologii w Polsce"; �318 5. Czesław Robotycki (Kraków) - "Krótki szkic o banalizacji antropologii"; 6. Ewa Nowicka-Rusek (Warszawa) - "Etnografia i antropołogia polska - punkt widzenia socjołoga"; 7. Ełżbieta Tarkowska (Warszawa) - "Wątki antropologiczne w socjologii polskiej"; 8. Janusz Mucha (Toruń), - "Zmiana społeczna w perspektywie antropołogicznej. O pożytkach studiowania antropologii społecznej przez socjologa". Dzień drugi, 27 maja 1994. 1. Janusz Goćkowski (Kraków) - "Tożsamość kulturowa i zaradność społeczna w świetle antropologii wiedzy"; 2. Mariusz Kairski (Poznań) i Marek Wołodźko (Olsztyn) - "Badanie kultur pozaeuropejskich a podejście antropologiczne w etnologii polskiej"; 3. Bogdan Wujec (Pieniężno) - "Od etnografii misyjnej do antropologii inkulturacji"; 4. Zbigniew Libera (Wrocław) - "Kilka rysów ludoznawczych do opisania fizjognomii i postaci ludu naszego": etnograficzna wycieczka po epoce Kolbergowskief; 5. Wojciech Olszewski (Toruń) - "Etnologiczno-antropologiczne podejście do problematyki etnicznej w dwudziestoleciu międzywojennym"; 6. Barbara Bazielich - "Możliwości i potrzeby antropologizacji humanistyki nad odzieżą ludową"; 7. Jerzy Adamczewski - (Toruń) "Antropologiczne spojrzenie na kulturę materialną". Miclwl Buchowski "EKOLOGIA I FOLKLOR". DRUGA ŁÓDŹ, MIĘDZYNARODOWA 3-6 CZERWCA KONFERENCJA, 1994 W dniach 3-6 czerwca 1994 roku w Łodzi odbyła się druga Międzynarodowa Konferencja "Ecology and Folklore". Konferencję organizował Zakład Folklorystyki przy Katedrze Wychowania Muzycznego Wydziału Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego. Komisarzem Naukowym Konferencji była prof. dr habił. Violetta Krawczyk-Wasilewska. Obrady miały miejsce w nowym, uniwersyteckim Centrum Konferencyjnym przy ul. Rogowskiej 26. Konferencja miała charakter interdyscyplinarny. Jej celem było włączenie się do ogólnej naukowej dyskusji na tematy ekologiczne. Jako założenie przyjęto wskazanie przedstawicielom różnych dziedzin naukowych, zajmujących się tą problematyką, iż folklor - rozumiany przez nas jako bezpośrednia forma przekazu treści kultury oraz ekspresja zbiorowego światopoglądu - może stać się źródłem poznania stanu świadomości ekologicznej współczesnego społeczeństwa. Problematyka konferencji skupiała się na dwóch podstawowych zagadnieniach: 1. Folklor jako źródło wiedzy na temat świadomości ekologicznej współczesnego społeczeństwa, 2. Współczesne zagrożenia ekologiczne a obraz kultury. Wokół tych generalnych zagadnień poddano dyskusji następujące, bardziej szczegółowe problemy: J. Kulturowe konsekwencje degradacji środowiska naturalnego, 2. Współczesne katastrofy i choroby cywilizacyjne, 3. Społeczne i kulturowe aspekty choroby AIDS, 4. Problematyka relacji człowiek - natura - kultura, 5. Odzwierciedlenie powyższych zjawisk kulturowych XX wieku wc współczesnym folklorze. Problematyka drugiej konferencji zainteresowała naukowców z wielu krajów Europy i świata, między innymi z Chorwacji, Jugosławii, Wielkiej Brytanii. Grecji. Rosji, Łotwy, Niemiec i Norwegii, a także Kanady, Indii, Stanów Zjednoczonych i Peru. �319 Uczestników Konfercncji powitały władze Uniwersytetu Łódzkiego w osobach prorektora prof. dr. habi!. Grzegorza Malinowskiego oraz Dziekana Wydziału Nauk o Wychowaniu, prof. dr habi!. Ewy Marynowicz-Hetki. W imieniu organizatorów powitała gości i wygłosiła referat inauguracyjny prof. dr habił. Violetta Krawczyk-Wasilewska, Kierownik Katedry Wychowania Muzycznego i Zakładu Fołklorystyki UL. Nawi,!zala ona do pierwszej konferencji, która odbyła się w 1992 roku i do powstałej wtedy idei cyklicznych spotkań poświęconych temu tematowi. Zaznaczyła, iż współczesnc, antropologiczne podejście do folkloru pozwala go traktować jako bezpośrednią formę komunikowania się ludzi w obrębie własnej kultury i jednocześnie jako ekspresję indywidualnego i zbiorowego światopoglądu. Jednocześnie to podejście pozwala traktować folklor jako źródło popularnej wiedzy o aktuałnych problemach współczesnego świata i ludzkiego życia. W obrębie problemów nurtujących obecnie współczesnych ludzi jest zagrożenie naturalnego środowiska oraz współczesne choroby i katastrofy. Utrata bezpośredniego kontaktu z naturą wpływa na pogorszenie się jakości życia jednostek i zbiorowości a rodząca się świadomość tego zjawiska wyraża się we współczesnym folklorze. W pierwszym dniu obrad mieliśmy możłiwość wysłuchania referatów prof. dr. Geralda Pociusa (Folklore and ecology. Some general problems), który poruszył główne zagadnienia związków między człowiekiem, jego kulturą, wyrażaną w folklorze zarówno tradycyjnym, jak i współczesnym a otaczającym go środowiskiem naturalnym. Dużą część pracy poświęcił współczcsnym postawom i zachowaniom proekologicznym oraz roli folkloru w ich kreowaniu. Rachel Freeman (Lore and land Iiasons: Traditional manjland relationships on the Isle of Lewis and their position in the contemporary community) oraz prof. dr Ireny Hukowskiej-Floreńskiej (The degradation of the natural environment at the Upper Silesia as a source of cultural tradition and folklore). Poświęcone one były problematyce tradycyjnych społeczności lokalnych różnych obszarów kulturowych i ich odniesieniom do najbliższego środowiska naturalnego i kulturowego. W czasie sesji popołudniowej zaprezentowane zostały dwa referaty pokazujące współczesne grupy regionalne i narodowe w procesie przemian. Referat dr. Lucjana Cieślaka (Ecology and folk music), wzbogacony prezentacją filmu wideo dotyczył współczesnej obrzędowości weselnej w regionie łowickim. Z kolei dr Zdenka Weber poświęciła swój referat (Fat from eye but deep in the heart) kulturze emigrantów chorwackich w Niemczech. W następnym dniu konferencji przedstawione referaty dotyczyły współczesnej relacji człowiek - natura ijej kulturowych konsekwencji. W wystąpieniu prof. dr Anny Papamichael (Common grounds between folklor and ecology) oraz Valdisa Bistersa i Very Slinko (Nature and culture environment: Towards interdisciplinarity in environmental education) poruszono problem konieczności prowadzenia interdyscyplinarnych badań nad kulturowymi związkami człowieka z naturą oraz wykorzystania ich wyników w edukacji środowiskowej. Z kolei prof. dr habi!. Violetta Krawczyk-Wasilewska (Awareness of the fears at the end of 20th century) i dr Marcin Piotrowski (Cultural results of Chernobyl disaster) mówili o kulturowym zjawisku "świadomości strachu", jego przyczynach i odzwierciedleniu w folklorze. Sesja popoludniowa drugiego dnia obrad poświęcona była problematyce edukacji środowiskowej. W wystąpieniu Marii Łukowskiej (Ecology as the contemporary myth) poddano krytyce treści edukacji środowiskowej rozpowszechniane przez nierządowe organizacje ekologiczne. Referat Violetty Przerembskiej (Musical folklore in the environmental education) wraz z prezentacją filmu wideo, poświęcony był polskim alternatywnym mctodom edukacji muzyczno-środowiskowej. Z kolei Joachim Rudzki w swoim referacie (Ecological folk toys) mówił o roli tradycyjnej, drewnianej zabawki ludowej we wstępnej edukacji środowiskowej. �320 Trzeci dzień obrad wypelnily dwa referaty o wyraźnym charakterze filologicznym. Pierwszy z nich, wygłoszony przez prof. dr Zoję Karanović (Mythology of plants in Serbian lyric folk poetry) dotyczył magicznej i mitycznej roli roślin w ludowej poezji serbskiej. Drugi, prof. dr. Demetriosa Koutroubasa przedstawiał rośliny jako mitologicznych bohaterów w klasycznej poezji łacińskiej. Sesję popołudniową tego dnia zajęła podsumowująca dyskusja, którą prowadziła prof. dr Zoja Karanović. Jednym z podstawowych wniosków jaki pojawił się w toku dyskusji było stwierdzenie, iż różnorodność zaprezentowanych referatów wynikała z wielości i niejednoznaczności rozumienia definicji ekologii. l tak część wystąpień ujawniała rozumienie biologicznej definicji ekologii, jako nauki badającej wzajemne związki między organizmami żywymi. inna z kolei za punkt wyjścia przyjęła pojęcie "ekologii ludzkiej". W pozostałej części głosów ujawniło się trzecie, tworzące się pojęcie ekologii jako ideologii, wynikających z niej postaw i zachowań oraz treści edukacyjnych. Wyniki obrad II Międzynarodowej Konferencji "Ekologia i Folklor" zostaną opublikowane w oddzielnym, po konferencyjnym wydawnictwie, dzięki pomocy finansowej Komitetu Badań Naukowych. Maria Łukowska Violetta Przeremhska KONFERENCJA "POLACY W KAZACHSTANIE. WROCŁAW-BAGNO 27-30 HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ". CZERWCA 1994 Konferencję zorganizowali: Ośrodek Badań Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego, Wyższe Seminarium Duchowne 0.0. Salwatorianów w Bagnic pod Wrocławiem. Zarząd Krajowy Stowarzyszenia "Wspólnota Polska". Celem interdyscyplinarnej konferencji było uzyskanie, na razie wstępne, możliwie naj szerszego obrazu przeszłości, zmian i teraźniejszości sytuacji i losu Polaków, których różne, przeważnie tragiczne zdarzenia historyczne, rzuciły na teren Kazachstanu. Obrady pierwszego dnia konferencji odbywały się w zabytkowej, przepięknej, zdobionej XVIII-wiecznymi dekoracjami (malowidła, płaskorzeżby, złocenia) Auli Leopoldyńskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Pozostałe dni obrad uczestnicy spędzili w gościnnych murach klasztoru i Wyższego Seminarium Duchownego Ojców Salwatorianów w Bagnie. Obrady otworzył JM Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. dr hab. Wojciech Wrzesiński. W swoim wystąpieniu, po przywitaniu gości, referentów i pozostałych uczestników konferencji, podkreślił znaczenie i potrzebę badań nad polską diasporą na terenie Kazachstanu. Wyraził nadzieję, że konferencja zaowocuje licznymi badaniami. opracowaniami naukowymi, które pozwolą na gruntowniejsze poznanie tragicznych losów naszych rodaków. Z kolei wystąpił ks. dr Michał Piela, Prorektor ds Studiów Wyższego Seminarium Duchownego 0.0. Salwatorianów, podkreślając wagę problematyki konferencji i życząc jej uczestnikom owocnych obrad. Prof. dr hab. Krystyn Matwijowski, Przewodniczący Rady Naukowej Ośrodka Badań Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego, przedstawił zadania wytyczone Ośrodkowi, jego problematykę badawczą oraz znaczenie konferencji dla określenia przyszłej problematyki, która pozwoli na dogłębne i wszechstronne zajęcie się Polakami na Wschodzie. �321 Zgodnie z oczekiwaniami organizatorów wygłoszono lub nadesłano około 40 referatów, opracowanych przez specjalistów z różnych dziedzin nauki: historyków, literaturoznawców, psychologów, socjologów, językoznawców, etnologów, duchownych oraz osoby, które osobiście doświadczyły tułaczego życia na zesłaniu i Polaków nadal mieszkających w Kazachstanie. Spowodowało to znaczne zróżnicowanie tematyki, ale także dało możliwość pokazania problemu Polaków w Kazachstanie z różnych punktów widzenia, wyniku wysiłków przedstawicieli wielu dyscyplin, zwłaszcza, że zaniechano dzielenia obrad na sekcje i wszyscy uczestnicy mogli wysłuchać wszystkich referatów i podjąć dyskusję. Na dyskusję plenarną pozostawało zresztą niewiele czasu, gdyż program referatowy zajmował cały niemal czas przeznaczony na obrady w danym dniu. Tak więc liczne dyskusje toczyły się w czasie wołnym, podczas wieczornych spotkań lub spacerów w przyklasztornym parku. Gdyby scharakteryzować referentów, to zdecydowaną większość stanowili historycy i oni także przedstawili najwięcej referatów, przede wszystkim omawiających dzieje Polaków zsyłanych na Sybir po powstaniach oraz deportowanych w latach II wojny światowej. Niewiele było referatów przedstawiających problemy Polaków wywiezionych do Kazachstanu z Zachodniej Ukrainy w latach 1936-7, na rozkaz Stalina, obecnie pozostających nadal w Kazachstanie. Jest to w pewnej mierze zrozumiałe, zważywszy na ilość źródeł i materiałów dotYCZących dawniejszej przeszłości oraz szczupłość tych z ostatnich sześćdziesięciu lat, kiedy to nie tylko nie było można podejmować badań nad tą częścią polskiej diaspory, ale także nie wolno było mówić o jej istnieniu. W ostatnich latach podjęto wszakże badania w terenie przez przedstawicieli różnych dyscyplin. Znalazło to odzwierciedlenie w kilku referatach. Przedstawione referaty dały w sumie pokaźną wiedzę, a cały przebieg konferencji udowodnił potrzebę jeszcze bardziej gruntownego zbadania tej problematyki w wielu kontekstach. Referenci wykazali ogromne zaangażowanie w opracowywaniu poszczególnych tematów, docieraniu do źródeł, a także podczas wygłaszania referatów, i to zarówno ci, którzy przedstawiali stricte naukowe, oparte na analizie źródeł, literatury, archiwaliów, jak i ci, którzy ze ściśniętą krtanią, tłumiąc łzy, wspominali dzieje swoje i dzieje najbliższych. Z dużym zainteresowaniem uczestników konferencji spotkało się wystąpienie Polaka z Kokczetawu, który w dość dramatycznym tonie apelował o pomoc rodakom pozostającym w Kazachstanie oraz tym, którzy pragną wrócić do Ojczyzny. Temu celowi ma także służyć rezolucja przyjęta jednomyślnie przez uczestników konferencji, kierowana do Rządu RP, Sejmu i Senatu. Tekst rezolucji zamieszczamy poniżej. Ze względu na rozmiary sprawozdania, a także z powodu zamiaru organizatorów wydania zgłoszonych referatów drukiem, nie omawiam poszczególnych opracowań. Wymienię tylko grupy zagadnień, które przedstawiały referaty: historia zsyłek Polaków w okresach popowstaniowych, deportacja lat trzydziestych, podczas "rozwiązywania" przez Stalina problemów etnicznych, deportacja lat II wojny światowej; włączanie się Polaków w życie gospodarcze, naukowe, działalność społecznikowską terenów zsyłki, ich wkład w poznanie i rozwój ziem kazachstańskich; problematyka zetknięcia się wielu narodowości, kultur, religii w Kazachstanie, stosunki międzyetniczne; dzieje i losy poszczególnych rodzin i osób, opracowania biograficzne, pamiętnikarskie, dokumenty; życie religijne, działalność księży i jej znaczenie dla podtrzymania polskości; sytuacja dzieci i młodzieży, praca, wynaradawianie, nauka; życie w obozach pracy, miejscach zesłania, więzienia; 21 - Lud t. LXXVII �322 relacje polsko-kazachskie społeczne, kulturowe, etniczne, literackie; obecna sytuacja Polaków, oczekiwana i udzielana pomoc ze strony Polski, poczucie zagrożenia wobec formowania się nowego poczucia narodowcgo Kazachów; pożądane działania mające na celu pomoc Polakom zamierzającym osiąść na stałe w Polsce i tym, którzy pragną pozostać w Kazachstanie. Na zakończenie sprawozdania należy podkreślić szczególną atmosferę w sytuacji spotkania przedstawicieli tak wielu dyscyplin naukowych. Niezwykle cenną była także obecność naocznych świadków zesłańczych, katorżniczych losów naszych rodaków w Kazachstanie, którzy w swoich wystąpieniach dali świadectwo "drogi przez mękę". Z zainteresowaniem spotkały się także relacje badaczy i innych osób, które w ostatnich latach były w Kazachstanie. Konferencja, jak zapowiadali organizatorzy, a szczególne uznanie należy się dr. Antoniemu Kuczyńskiemu, Dyrektorowi Ośrodka Badań Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego, jest pierwszą, która powinna wyzwolić inicjatywy dalszych spotkań naukowych, dzięki którym lepiej poznamy losy rodaków-zesłańców kazachstańskich. i inicjatyw społecznych na rzecz pomocy tymże. Nie sposób nie wspomnieć także bardzo życzliwego przyjęcia uczestników konferencji przez władze Seminarium, a zwłaszcza ks. dr. Michała Pielę, wszystkich Ojców i Braci, którzy stworzyli cieplarniane wn;cz warunki i mił~, pełną wyrozumiałości atmosferę· W SPRAWIE LUDNOŚCI APEL POLSKIEJ W KAZACHSTANIE Uczestnicy Konferencji zwracają się do Prezydenta, Sejmu i Senatu oraz Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej z apelem o podjęcie konkretnej pomocy przeżywającym obecnie poczucie zagrożenia Polakom w Kazachstanie i wsparcie już rozwijanych w tym zakresie inicjatyw. Znaczna część Polaków zamieszkujących w Kazachstanie przesiedlenia się do Polski - należy zatem: wyraża wolę - zapewnić im możliwość osiedlenia się w naszym kraju (np. na niezagospodarowanych terenach m.in. na Ziemiach Zachodnich), - utworzyć urząd pełnomocnika Rządu powiednio szerokimi uprawnieniami, do spraw przesiedleńczych z od- - zawrzeć odpowiednie układy z Republiką Kazachstanu, zapewniające przeniesienie praw socjalnych, zwłaszcza emerytalnych i majątkowych, - powołać odpowiednie służby, wiłyby adaptację przesiedleńców zwłaszcza rolne i oświatowe, w nowym środowisku. które ułat- Przy opracowywaniu planów przesiedlenia się Polaków z Kazachstanu do Polski odpowiednie władze powinny współpracować ze specjalistami i Ofganizacjami społecznymi od dawna zajmującymi się tą problematyką. �323 Konieczne również jest stworzenie dla tej części społeczności polskiej, która zdecyduje się na pozostanie w Kazachstanie warunków ułatwiających utrzymywanie polskiej świadomości narodowej, m.in. poprzez rozszerzanie zasięgu istniejącego już nauczania języka i kultury polskiej, wspieranie i ułatwianie indywidualnych i grupowych kontaktów między Polakami w Kazachstanie i w kraju, promowanie kontaktów gospodarczych, pomoc w organizacji i utrzymaniu lokalnych polskich środków przekazu. Konferencja nasza poświęcona jest problematyce Polaków w Kazachstanie. Nie można jednak zapominać, że nasi rodacy zamieszkują - w większości wbrew własnej woli - także inne tereny byłego Związku Radzieckiego. Uważamy, że kierując do władz Rzeczypospolitej ten Apel na rzecz Polaków w Kazachstanie, czynimy to również na rzecz wszystkich Polaków je zamieszkujących. Za uczestników Konferencji dr Antoni KuczY'lski Wrocław-Bagno. 27-30 czerwca 1994 r. Monika Leonowicz "NA SKRZYŻOWANIU POLSKICH KULTUR". MISJONARZY OBRA, SESJA NAUKOWA OBLATÓW 12-13 WRZEŚNIA Z OKAZJI M.N. 25 LAT PRACY W KAMERUNIE, 1994 Gdy n stycznia 1970 roku pierwsza, czteroosobowa grupa miSjonarzy z Polski lądowała w Douala, nikt nie przypuszczał, że rozpoczyna się najbardziej dynamiczny okres pracy polskich misjonarzy Oblatów M.N. Dziś, po 25 latach, Kamerun północny stanowi faktycznie "polską" prowincję misyjną. W 18 misjach kameruńskiej Delegatury Polskiej Prowincji Misjonarzy Oblatów M.N. pracuje 31 polskich misjonarzy i 12 Sióstr Służebniczek N M P. Uznaniem osiągnięć polskich misjonarzy było nadanie godności ordynariusza miejscowej diecezji - Yokadouma - jednemu z pionierów misji polskich - ks. bp. Eugeniuszowi Jureczko. Ćwicrć wicku pracy w trudnym terenie afrykańskim dało nie tylko efekty w sferze ewangelizacji. Polscy misjonarze zyskali doświadczenie w kontaktach kulturowych i w pracy z ludżmi wielu ras i religii. Kamerun jest bowiem krajem określanym często jako "Afryka w miniaturze". Spotkać tam można wiele ras (od Semitów, poprzez Bantu, do Pigmejów), jr,:zyków (około 150) i rcligii. Refleksji i usystematyzowaniu doświadczeń z pracy w wielokulturowym środowisku kameruńskim służyła sesja naukowa zorganizowana w dniach 12 i 13 września 1994 roku. Miejscem obrad bylo Wyższe Seminarium Duchowne Misjonarzy Oblatów M.N. mieszczące się w pit;knie odrestaurowanym klasztorze pocysterskim w Obrze w województwie zielonogórskim. W sesji wzięli udzial zarówno misjonarze o wieloletnim stażu afrykańskim jak i przedstawiciele kilku ośrodków naukowych, od lat specjalizujących się w badaniach afrykanistycznych. oraz dziennikarze prasy katolickiej i centralnej. Honorowym gościem sesji był bp Wojciech Ziemba - przewodniczący Komisji Episkopatu Polskiego do Spraw Misji, który w slowie wprowadzającym podkreślił ewangelizacyjną rolę misji i potrzebę twórczego podejścia do tradycyjnych wartości afrykańskich. �324 Dwudniowe obrady podzielić można - pod względem tematyki wystąpień - na dwie części: antropologiczną i misjologiczną. Pierwszy dzień poświęcono głównie referatom afrykanistów analizującym wybrane zagadnienia historii i współczesnych problemów przeobrażeń kulturowych Kamerunu i Afryki Zachodniej. Cennym wprowadzeniem w problematykę sesji był referat prof. dr. hab. Stanisława Piłasiewicza (UW) - "Chrześcijaństwo, islam i wierzenia miejscowe: problemy akomodacji religijnej w Afryce". Autor w ujęciu diachronicznym przedstawił przejawy adaptacji i wzajemnych wpływów różnych systemów religijnych w dawnej i współczesnej Afryce. Mgr Wojciech Dohnal (UAM), w referacie "Antropologiczne interpretacje afrykańskich systemów politycznych", zanalizował w krytyczny sposób teoretyczne koncepcje antropologii anglosaskiej. Dr Ryszard Vorbrich w wystąpieniu - "Praca i kapitał w tradycyjnych systemach gospodarczych Afryki" wykazał - na materiale kameruńskim - trudności metodologiczne i terminologiczne jakie napotyka mechaniczne przenoszenie metod i pojęć współczesnej ekonomii rynkowej na grunt afrykański. Mgr Jacek Lapott (Muzeum Narodowe w Szczecinie) również na przykładzie materiału kameruńskiego omówił "Tradycyjne kowalstwo ludów Afryki Zachodniej w epoce przemian". Niestety ostatni referat przewidziany na pierwszy dzień - dr. hab. Antoniego Kurka aMI (ATK) - "Początki misji polskich Misjonarzy Oblatów M.N. w Kamerunie Północnym" nie został wygłoszony z powodu nagłej choroby autora. Zastąpił go jednak z powodzeniem mgr Jarosław Różański aMI, który nakreślił historię polskich misji w Kamerunie. Improwizowane wystąpienie O. 1. Różańskicgo aMI nawiązywało swą treścią do opublikowanej kilka dni wcześniej, z okazji jubileuszu, interesuj,!cej i bogato udokumentowanej pracy tegoż autora Misje w Kamerunie Północnym (poznań 1994). Drugi dzień obrad zdominowały referaty poruszające problematykę misjologiczną. O. Czesław Szubert aMI - weteran misji kameruńskich - zaprezentowal tekst. nieobecnego mgr. Stanisława Jankowicza aMI, omawiający stan obecny, główne problemy i kierunki rozwoju misji. Mgr Stella Kuś ABMV przybliżyła słuchaczom charakter posługi misyjnej SS. Służebniczek NMP - Śląskich w Kamerunie Północnym, ich pełną poświęcenia i namacalnych efektów pracę w dziedzinie ochrony zdrowia i edukacji. Mgr Alojzy Chrószcz aMI przedstawił specyfikę pracy misjonarza "w środowisku wielokulturowym w afrykańskim buszu", na misji powstalej na terenach zasiedlonych (drogą administracyjną) przez łudność wyrwaną ze swego dotychczasowego, plemiennego otoczenia. Mgr Władyslaw Kozioł aMI w referacie: "Język gidarski na tle języków ościennych", zwrócił uwagę na problemy semantyczne stojące przed misjonarzem i specjalistą antropologii stosowanej. Mgr Piotr Czyrny aMI w wystąpieniu zatytulowanym "Yakadouma - nowe wyzwanie" przedstawił trudności i perspektywy jakie towarzyszą tworzeniu nowych misji w diecezji Yakadouma, którą objęli niedawno polscy misjonarze. Mgr inż. Alfons Kupka aMI - projektant i budowniczy wielu kameruńskich świątyń omówił i zilustrował "Budownictwo sakralne w Kamerunie Północnym". wykazał w jaki sposób nowe technologie można dostosować do tradycyjnych form budownictwa afrykańskiego. Ks. dr Ambroży Andrzejak (Poznań) oraz inż. Jan Lewandowski udokumentowali udział polskich księży Fidei donum i misjonarzy świeckich w dziele budowy (dosłownie i w przenośni) kościoła kameruńskiego. Wszystkim referatom towarzyszyła ożywiona dyskusja, w trakcie której ujawniła się �325 żywa chęć środowiska misyjnego wykorzystania efektów pracy etnologów, językoznawców i religioznawców w toku własnej pracy misyjnej. Z drugiej strony, co podkreślali przedstawiciele świeckich ośrodków naukowych, niezwykle cenne dla afrykanistów okazaly się doświadczenia praktyków, na co dzień działających w obcym kulturowo środowisku. Nadzwyczaj sprawny przebieg sesji zawdzięczać można nie tylko niezwykłej gościnności gospodarzy, ale również zaangażowaniu i pracy organizatorów: O. Prowincjała dr. hab. Jana Bieleckiego OM I, O. Rektora dr. Teodora Jochena OMI i prawdziwego spiritus movens konferencji - mgr. Jarosława Różańskiego OMI, znanego autora kilku książek o Kamerunie. Należy też dodać, iż organizatorzy zamierzają opublikować wszystkie referaty zaprezentowane podczas sesji. Ryszard Vorbrich SESJA POPULARNONAUKOWA "KULTURA REGIONU W PROGRAMACH I PODRĘCZNIKACH SZKOLNYCH", CHORZÓW, 25 WRZEŚNIA 1993 (PROTOKÓŁ Z DYSKUSJI) Na wstępie prowadząca obrady prof. dr Teresa Karwicka udzieliła głosu w sprawie formalnej Franciszkowi Frączkowi, który zwrócił się do referentów i dyskutantów z prośbą o skrócenie wystąpień ze wzgłędu na trudność ich percepcji. Otwierając dyskusję prof. Karwicka ze swojej strony również zaapelowała o zwięzłość wypowiedzi. Picrwsza głos w dyskusji zabrała dr Joanna Angieł przedstawiając własne przemyślenia na temat realizacji szkolnego programu poznania regionu. Wskazała na trudność jaką nauczycielowi sprawia odnalezienie się pomiędzy zarzucanymi przez szkolnictwo dawnymi programami i programami przyszłymi. Zaproponowała zdefiniowanie na użytek samego nauczyciela pojęcia "mój region" i zmobilizowanie uczniów do indywidualnego poznawania środowiska, regionu. Za wskazane uznała prowadzenie lekcji w otwartej przestrzeni, na tzw. ścieżce dydaktycznej. W dalszej części wystąpienia sformułowała szereg pytań, które mogłyby być postawione przed uczniem zgłębiającym to zagadnienie. Pytania uwzględniały różne aspekty rozumienia regionu, od makroregionu wtopionego w większy teren po przestrzeń najbliższą - własnego domu, biurka. Obok potrzeby pomocy uczniowi w określeniu specyfiki regionu między innymi poprzez wskazanie wyróżnika - symbolu, opisanie gospodarki, nazewnictwa, dyskutantka zwróciła także uwagę na konieczność przedstawiania uczniowi propozycji odnajdywania własnego stosunku do określonej przestrzeni - regionu, stawiania pytań o stosunek do ludności zamieszkującej dany teren (w tym rozpatrzenia zagadnień patriotyzmu lokalnego i samorządu lokalnego) i o stosunek do ludności zamieszkującej inny obszar. Dr Joanna Angiel zaakcentowała również konieczność postawienia przed uczniem pytania o jego osobisty wkład w życie regionu. Temat podjęty przez dr Joannę Angiel kontynuowała prof. dr Maria Pulinowa przedstawiając efekty kilkuletniego nauczania o regionie prowadzonego na Wydziale Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego. Wyodrębniła trzy kręgi przestrzenne: najbliższy człowiekowi - dom, dziclnica, poznawany okresowo - region, kraj oraz poznawany najczęściej przez środki przekazu - kontynent, Ziemię. Zwróciła uwagę na potrzebę ćwiczenia zmysłów i kształcenia umiejętności obserwacji w klasach młodszych oraz konieczność personalizacji świata i identyfikacji człowieka z otaczającym go środo- �326 wiskiem. Nawiązując do wypowiedzi dr Joanny Angiel podkreśliła, zasygnalizowaną przez nią, nieodzowność rezygnacji z nauczania gegrafii w szkołach w obecnym kształcie. Poinformowała także o założeniach i przebiegu zorganizowanego w Sosnowcu Miesiąca Ziemi. Na zakończenie swego wystąpienia zadeklarowała możliwość przesłania zainteresowanym odpowiednich, pomocniczych materiałów do nauczania o regionie (scenariusze, ścieżki dydaktyczne). Następna głos w dyskusji zabrała prof. dr Anna Kuczyńska przedstawiając swoje refleksje na temat propozycji zawartych w referacie dr Barbary Łakomej "Ekologiczny wymiar procesu doskonałenia działałności oświatowej Muzeum Etnograficznego w Zielonej Górze". Podkreśliła słuszność uwag autorki na temat wartości edukacyjnej procesu poznawania kultury tradycyjnej (szczególnie w wymiarze materialno-technicznym kultury życia codziennego) poprzez "odkrywanie" sposobów rozwiązywania problemów bytowych przez ludzi w dużym stopniu uzależnionych od natury. Jednocześnie jednak zwróciła uwagę na, ujawniające się również w referacie, niebezpieczeństwo uruchomienia określonego ciągu skojarzeń wypływających z relacji człowiek (kultura) a natura. Ten, obecny w kulturze współczesnej, nurt rozumowania pozostaje, zdaniem dyskutantki, na pograniczu społecznej mitologii. Łącząc pojęcie życia tradycyjnego z pojęciem życia bliskiego naturze - powoduje tym samym pojawienie się koncepcji religii kultury Wschodu, żywienia makrobiotycznego, psychotroniki, radiestezji itp. Jako przykład możliwości tego typu błędnych skojarzeń przedstawiła własne uwagi na temat ludowego żywienia i lecznictwa: pojęcie żywienia makrobiotycznego skojarzone z "tradycjami Wschodu" nasuwa myśl o wegetarianizmie co pozostaje w wyraźnej sprzeczności z ideałami żywnościowymi wsi (przykład - pożywienie na weselu ludowym); rozważanie na temat lecznictwa ludowego nie może ograniczać się do poszukiwania odpowiedzi na to, jakie właściwości lecznicze tkwią w poszczególnych produktach roślinnych i jak wykorzystywano je w kulturze ludowej. W równym stopniu muszą uwzględniać "siatkę pojęć" myślenia symbolicznego, które pośredniczyło w poznawaniu świata. Zabierając głos w dyskusji Franciszek Frączek zwrócił uwagę na problem relacji pomiędzy sztuką dziecka i sztuką wyższą (dadaizm) oraz pomiędzy prymitywizmem sztuki ludowej i prymitywizmem jako nurtem sztuki zyskującym sobie prawo uznania przez sztukę profesjonalną. Kolejny dyskutant mgr Jerzy Bruś wnioskował o uwzględnienie zagadnień kultury w programach zajęć pozalekcyjnych, szkolnych kół krajoznawczo-turystycznych i innych kół zainteresowań oraz o tworzenie szkolnych kół zainteresowań kulturą własnego regionu lub regionów ziem polskich (w tym wypadku konieczność nawiązania współpracy pomiędzy nauczycielami i środowiskami etnograficznymi). Uważał za celowe tworzenie szkolnych kół przyjaciół muzeów i skansenów oraz zainteresowanie młodzieży czynnym udzielaniem pomocy placówkom etnograficznym. Wskazał także na możliwość organizowania przez placówki muzealne, wspólnie ze szkołami, wakacyjnych obozów etnograficznych (przy skansenach można by zorganizować 10-20 osobowe obozy młodzieżowe, które służyłyby pomocą w oprowadzaniu grup młodzieżowych, pracach konserwacyjnych itp.). Mgr Jerzy Bruś poruszył także problcm konieczności uwzględnienia w programach krajoznawczych placówek wypoczynku wakacyjnego dzieci i młodzieży - zagadnień kultury regionu (dotyczy to zwłaszcza obozów wędrownych). W związku z tym wskazane jest nawiązanic współpracy z Polskim Towarzystwem Schronisk Młodzieżowych, które przygotowuje typowe, czternastodniowe trasy dla grup wędrujących. Po wystąpieniu mgr. Jerzego Brusia prowadząca obrady prof. dr Teresa Karwicka poprosiła o sformułowanie pisemne przedstawionych przez niego sugestii i przekazanie ich do Komisji Wnioskowej. �327 Kolejny dysk\otant dr Wojciech Sadowski przekazał swoje zastrzeżenia co do przebiegu sesji informując, że nie spełniła ona jego oczekiwań. Nie pozwoliła na odnalezienie odpowiedzi na pytanie w jaki sposób etnografię, jako naukę, przekazywać młodszemu pokoleniu. Wskazał na różne ujęcia kultury, brak sprecyzowania rozpatrywanego na sesji zagadnienia (pytanie o jaką kulturę chodzi - w rozumieniu geografa, nauczyciela języka polskiego czy też w ujęciu etnograficznym). Podkreślił częste u etnografów skłonności do opisywania kultury przez zjawiska nietypowe, przy pominięciu typowości. Poruszył także problem kultury ludowej na ziemiach zachodnich (zróżnicowanie w zależności od zróżnicowania osadniczego) stawiając pytanie w jakim stopniu możliwe jest nauczanie tego zagadnienia i proponując jednocześnie ewentualne ograniczenie się do badań (tworzymy i przekazujemy rzeczywistość sztuczną, wypreparowaną). Wskazał na, jego zdaniem, najistotniejszy a nie poruszony na sesji problem kondycji i zagrożeń istnienia większości placówek muzealnych, co wynika z przechodzenia na nowy system finansowania. Odpowiadając na przedstawione przez dr. Wojciecha Sadowskiego wątpliwości prof. dr Teresa Karwicka wskazała przede wszystkim na potrzebę integracji nauk w badaniach nad zagadnieniem kultury. Problematyka typowości i nietypowości w kulturze mogłaby stanowić temat odrębnej sesji. Tematyka zróżnicowania regionalnego na ziemiach zachodnich nie wymusza alternatywy: uczyć czy badać. Prof. dr Teresa Karwicka zaproponowała w tym wypadku przyjęcie postawy poszukującej poprzez stawianie ·pytań. Mgr Anna Billert zabierając głos w dyskusji także zaakcentowała brak jednolitej kultury regionalnej na ziemiach zachodnich, ale jednocześnie podkreśliła integracyjną rolę antropologii kulturowej i ważką roJę etnografa dynamicznego, który buduje kulturę regionalną. Następnie mgr Halina Mikułowska przedstawiła początki organizacji muzealnych działów oświatowych na przykładzie Muzeum Etnograficznego w Toruniu i prekursorskiej w tej dziedzinie działalności prof. dr Marii Znamierowskiej-Pri.ifferowej. Zwróciła również uwagę na trudność w kwalifikowaniu, w początkowym okresie organizacji muzeum, zbiorów pozyskiwanych z byłych terenów wschodnich Polski (narzucone stosowanie zbiorczego terminu "kultury przesiedleńczej" bez rozróżnienia regionalnego). Następna dyskutantka 1. Zimoń wskazała na brak znajomości samego terminu "etnografia" w szkołach. Franciszek Frączek nawiązując do wcześniejszej wypowiedzi na temat stroju ludowego podzieli I się swoimi wrażeniami z pobytu w Niemczech i zauważalnej tam popularności stroju ludowego, także wśród inteligencji. Przeciwstawił temu własne doświadczenia z używaniem stroju ludowego w Polsce, gdzie często odbierany jest on jako synonim zacofania. Prof. dr Barbara Bazielich nawi,!zując do wypowiedzi Franciszka Frączka rozwinęła poruszony przez niego problem stosunku społeczeństwa do reliktów przeszłości. Jako przykład podała trudności jakie napotyka organizacja skansenów - władze miasta często uważaj,!, że nic należy prezentować reliktów przeszłości świadczących o ubóstwie społecznym. Odpowiadając na wysunięty przez dr. Wojciecha Sadowskiego zarzut, że sesja nie spełniła oczekiwań etnografów, określiła ją przede wszystkim jako pole do wymiany myśli (stąd wypływają metody). Wątpliwości co do możliwości nauczania kultury regionalnej ziem zachodnich uznała za bezzasadne - ziemie te mają swoją przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Prowadząca obrady prof. dr Teresa Karwicka poprosiła dyskutantów o sformułowanie swych wypowiedzi na piśmie i przekazanie protokołującym. Zabieraj,!c głos w dyskusji dr Zygmunt Kłodnicki poinformował zebranych o przy- �328 gotowywanej przez Towarzystwo serii "Regiony" oraz o tym, że gospodarzem spotkania poświęconego tej sprawie będzie prof. dr Maria Pulinowa. Zwrócił się jednocześnie do zainteresowanych tym spotkaniem o przekazanie swych adresów. Otwierający drugą część dyskusji prof. dr Edward Pietraszek podzielił się swoimi uwagami na temat przebiegu paryskiej konferencji muzeów etnograficznych. Podkreślił tożsamość przewodnich tematów obecnej sesji i konferencji paryskiej, a mianowicie zagadnienie regionalizmu. Drugie podstawowe hasło to przełamywanie granic pomiędzy Europą Zachodnią i Wschodnią. Towarzyszyło ono już pierwszej konferencji muzealnej zorganizowanej w 1982 roku w Austrii. Następnie Barbara Lubańska-Batowska, nawiązując do wypowiedzi dr. Wojciecha Sadowskiego, poprosiła o sprecyzowanie wyrażonej przez niego wątpliwości co do zbyt małej typowości zespołów zabytkowych prezentowanych w skansenach oraz samego pojęcia typowości (sens historyczny, terytorialny, częstotliwość występowania, czy chodzi o tzw. "typ ideałny" - nie występujący w rzeczywistości, ale kumulujący cechy charakterystyczne dła regionu?). Zwróciła również uwagę na operowanie przez etnografów konstrukcjami myślowymi Europy Zachodniej - preferowanie kryteriów politycznych (np. według kryteriów geograficznych Polska leży w Europie Centralnej). Maria Woźniak owa podsumowała wyniki sesji. Prof. dr Bogusław Linette przedstawił komunikat na temat II Międzynarodowego Festiwalu Zespołów Dziecięcych w Zielonej Górze: organizator - Centrum Folkloru w Zielonej Górze, uczestniczyło 17 zespołów, festiwalowi towarzyszyła tygodniowa sesja naukowa z udziałem etnografów i folklorystów z wszystkich krajów europejskich i z innych kontynentów - referaty do wykorzystania w językach oryginalnych. Protokołowała Elżbieta Berendt WYSTAWA HAFT - RZEMIOSŁO CZY SZTUKA? W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM W KRAKOWIE, LUTY-MARZEC 1994 Pod tym nieco prowokacyjnym tytułem kryła się piękna wystawa prac uczestniczek Warsztatów Haftu zorganizowanych przez krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Muzeum Etnograficzne. Scenariusz opracowała Urszula Janicka-Krzywda, oprawę płastyczną przygotowała Anna Kazanecka. Pierwsze zajęcia Warsztatów odbyły się w łutym 1992 roku i trwają z przerwami do dziś. W zajęciach brało udział w sumie 40 pań, część zrezygnowała, obecnie haftuje 21 pań w dwóch grupach o różnym stopniu zaawansowania. Zajęcia obejmujące kurs haftu, pokazy haftów ze zbiorów muzealnych i prywatnych, pogadanki i odczyty na ten temat poprowadziła kustosz mgr Urszula Janicka-Krzywda. Stroną organizacyjną zajęła się dr Anna Spiss (prezes oddziału krakowskiego PTL), obie zatrudnione w krakowskim Muzeum. Muzeum Etnograficzne w Krakowie posiada jak wiadomo bogatą kolekcję strojów ludowych, haftów, koronek z terenu całej Polski w dawnych i obecnych granicach, a także z innych krajów świata. Nawiązując do przedwojennych tradycji (Poradnia Stroju Ludowego) Muzeum stara się przy współpracy z PTL patronować rękodziełu. a poprzez tego typu wystawy zachęcać do uprawiania artystycznej twórczości, kształcić gust i smak estetyczny. �329 Haft jest jedne! z najstarszych technik zdobniczych tkaniny i skóry i prawdopodobnie ma równie odległe tradycje co tkactwo. Początkowo dodawał splendoru strojom, później tkaninom pokrywaje!cym ściany, sprzęty. Haft znany był już w kulturach starożytnych Babilonu, Chin, Grecji, Egiptu. U progu ery nowożytnej rozkwit haftu nastąpił w kręgu kultury bizantyjskiej. Hafty bizantyjskie były jednym z głównych źródeł póżniejszej europejskiej sztuki hafciarskiej. Rozkwit haftu w Europie nastąpił w średniowieczu. Powstawały cechy hafciarzy, skupiające mężczyzn. W kręgu kultury szlacheckiej i mieszczańskiej cdukacja dziewcząt przewidywała również roboty ręczne, w tym również haft. Pod koniec XIX wieku zaczęły powstawać pierwsze szkoły hafciarskie. Do najstarszych należała założona w 1890 roku Krajowa Szkoła Hafciarska w Makowie Podhalańskim. Tu w 1892 roku powstał Związek Handlowo-Przemysłowy Zjednoczonych Hafciarek. Wyjątkowe miejsce zajmuje haft w zdobieniu stroju ludowego, przede wszystkim odświytnego, a także ozdobnych tkanin, np. kap na łóżka, firanek, ręczników itp. Jako wzory służyły przetworzone hafty kościelne, dworskie co dało bogactwo form i kolorystyki. Niektóre motywy miały zapewne znaczenie magiczne, dziś już zapomniane. Hafty regionalne budziły od dawna zainteresowanie i zachwyt etnografów, muzealników, milośników rzemiosła artystycznego, stały się też inspiracją dla wzornictwa przemysłowego, projektantów mody itd. Program Warsztatów Haftu opracowała i prowadziła mgr Urszula Janicka-Krzywda. Zajęcia obejmuje!: l stopień - przygotowanie haftu, rozmieszczenie wzoru na serwecie, odbijanie wzoru, zasady komponowania małych elementów wzoru, zasady tworzenia wzorów z poszczególnych elementów, różne rodzaje mereżki, dzierganie, dziurki angielskie, przęsełka i "pająki" do haftu richelieu, haft płaski "atłasek", haft podwlekany, ściegi za igłą, łańcuszek, prasowanie haftu. [l stopień: haft "atłaskiem" jedną ręką na tamborku, tolledo, "pająki", haft malarski, supełki, ściegi gałązkowe, haft liczony przewlekany, haft flamandzki, ścieg gobelinowy skośny i prosty, ścieg krzyżykowy i innc techniki haftów liczonych, haft na ramie hafciarskiej, haft liturgiczny (metalową nicią, koralikami, cekinami, figuralny, wypychany) i inne techniki haftu liturgicznego, liternictwo. Konserwowanie i naprawianie haftów. Jeśli chodzi o tkaniny - haft na płótnie lnianym, bawełnianym, jedwabiu, atłasie, aksamicie. Oprócz technik hafciarskich Warsztaty przewidują pokazy haftów ze zbiorów muzealnych i prywatnych oraz wszelkich materiałów archiwalnych z zakresu haftu, fotografii, pocztówek itp. Na wystawie zaprezentowano ponad IW haftowanych wyrobów, w tym 15 eksponatów ze zbiorów krakowskiego Muzeum Etnograficznego, m.in. czepiec kaszubski haftowany złotogłowiem, krakowską chustę czepcową - haft biały angielski, łowicką koszuly kobiecą - haft krzyżykowy, spencerek skierniewicki - haft płaski, gorset aksamitny z sądeckiego - haft koralikami, mankiety do męskiej koszuli łowickiej - haft koralikami, chustę tiulową ręcznie haftowaną z Żywca, koszulę kobiecą z Kolomyi - haft liczony i haft koralikami, nicią metalową. Hafty "muzealne" wykonane technikami nauczanymi na zajęciach służyły z jednej strony jako ich prezentacja, z drugiej strony jako wzory, inspiracja w zakresie motywów, kolorystyki itd. Wystawiało 25 osób, z których większość ukończyła Warsztaty Haftu. Haftowane wyroby to głównie serwetki, serwety, bieżniki, komplety podwieczorkowe, bielizna pościelowa, elementy stroju np. fartuszki, kołnierzyki, mankiety, podbródki, serdaczek, spódniczka, a także inne drobiazgi np. saszetki na chusteczki do nosa, zakładki do książek. Duże zainteresowanie budziła gablota poświęcona haftom zwanym umownie micszczańskimi, a wiyc tym, które zdobiły odzież i domy naszych babek i prababek. Odpowiedni wystrój stworzył dawny stolik do robótek ręcznych wypełniony przyborami i nićmi do haftu, firmowy pojemnik z szufladkami na nici, rama hafciarska, różnego rodzaju tamborki, żelazko na duszę, stare �330 fotografie i obrazki, haftowane poduszki. Osobną gablotę wypelnily obrusik na Boże Ciało, sukienka na puszkę, palka haftowane przez SS Bernardynki z Krakowa, również nasze kursantki. Wykonały je haftem liturgicznym koralikami. Pozostałe wyroby hafciarskie na wystawie wykonano haftem białym angielskim, tolledo, podwlekanym, płaskim "atłaskiem", richelieu, liczonym (krzyżykowy, gobelinowy i inne techniki liczone, m.in. tzw. nyzynka ukraińska), haftem lańcuszkowym, ściegiem za igłą, ściegiem "janina", ściegiem malarskim. Hafty wykonano muliną, kordonkiem, atłaskiem, DM C, wełną, nićmi metalowymi i koralikami. Jeśli chodzi o tkaninę, na której wykonywano hafty, były to różnego rodzaju płótna lniane, bawełniane, batyst, jedwab, atlas, tkanina wełniana i bawełniana. Osobną gablotę wypełniły wzorniki haftów polskie i obce, albumy i opracowania dotyczące haftu, pisma kobiece z kącikiem robót ręcznych od końca XIX wieku po Jata 70. i całkiem współczesne, stare widokówki i rysunki. Ekspozycji towarzyszył skromny folder autorstwa Urszuli Janickiej-Krzywda zawierający historię haftu oraz spis osób biorących udział w wystawie. Wystawa barwna i ciepła w swej atmosferze wzbudziła zainteresowanie wielu zwiedzających, głównie pań. Obudziła też tęsknotę za nieszablonowym mieszkaniem wypełnionym jedynymi w swym rodzaju dziełami rąk kobiecych, a nie standardowymi wyrobami galanteryjnymi. Znalazło to wyraz we wpisach do księgi zwiedzających: "Takie wystawy podnoszą na duchu; dobrze byloby, aby młodzi to oglądali, a nie zachwycali się jedynie tym co stwarza Zachód"; "Wystawa haftu jest niezwykla -uświadamia nam jak zgrzebnie się ubieramy i jak byle jako wyglądają obecnie nasze domy ... " Anna "REPATRIANCI" - NOWY KONKURS NA PAMIĘTNIKI Spiss PRZESIEDLONYCH W maju 1991 roku, z inicjatywy osób współdziałających z Fundacją "Krzyżowa" dla Porozumienia Europejskiego, został ogloszony otwarty konkurs na pamiętnik pod nazwą: ,,»Repatrianci« - Osadnictwo polskie po roku 1945 na ziemiach zachodnich i północnych". Obok Fundacji "Krzyżowa", której biuro czuwało nad organizacją i przebiegiem konkursu, jego współorganizatorami zostali ponadto: Uniwersytet Wrocławski, Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii oraz Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Adresatami konkursu były osoby, które mieszkały na polskich terenach, przyłączonych po II wojnie światowej do ZSRR. Dotyczył on więc tych, którzy osobiście przeżyli przesiedłenie zwane przewrotnie "repatriacją". Na konkurs, rozpropagowany w mediach, ułotkach i kościołach, wpłynęły łącznie 93 prace. Z tej liczby jury pod przewodnictwem prof. dr. Wojciecha Wrzesińskiego, rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, zakwalifikowało 33 prace do następnego etapu, w którym wyłoniono laureatów. Rozstrzygnięty w listopadzie 1993 roku konkurs zakończyla uroczystość wręczenia nagród. Przyznano po dwie równorzędne nagrody drugie i trzecie oraz 10 wyróżnień, a także pozakonkursową nagrodę specjalną. Informacje o organizacji, przebiegu i wynikach konkursu zostały opublikowane w broszurce Krystyny Tyszkowskiej, Dzieje przesiedlonych. Relacje wlasne. Omówienie konkursu» Repatrianci na ziemiach zachodnich i północnych, Wrocław 1993. «. Osadnictwo polskie �331 Pami~tniki te stanowią cenny material źródłowy zarówno dla historyka, jak etnologa. Uczestnicy konkursu, przeważnie o wiejskim bądź małomiasteczkowym rodowodzie, stanowi,! reprezentatywną grupę ludności byłych polskich ziem wschodnich - typowo rolniczych o małym uprzemysłowieniu. Ich prace dobrze oddają klimat i charakter złożonej sytuacji kulturowej tych ziem - cerkwie, meczety, synagogi, świątynie katolickie i protestanckie wpisały się mocno w krajobraz "małych ojczyzn" późniejszych przesiedleńców. Z chwilą wybuchu wojny, w miarę stabilne stosunki interetniczne - ich wyrazem było wiele małżeństw mieszanych - uległy diametralnej zmianie. Rządy radzieckie i hitlerowskie doprowadziły w krótkim czasie do rozpadu tradycyjnych społeczności lokalnych, co znalazło odbicie w wiciu pamiętnikarskich relacjach. Pami«tniki wnoszą poza tym wiele nowego w zakresie poznania motywów migracji i ich politycznych uwarunkowań. Należy tu mieć na uwadze, że mieszkańcom ziem, na które we wrześniu 1939 roku wkroczyła radziecka armia, narzucano automatycznie obywatelstwo radzieckie ze wszystkimi tego konsekwencjami. Natomiast zgoda na "repatriację" równoznaczna była z odzyskaniem obywatelstwa polskiego (nota bene oficjalne ogłoszenie tak zwanej "repatriacji" miało miejsce w styczniu 1945 roku a wi«c miesiąc przed konferencją w Jałcie). Duży wpływ na decyzje wyjazdu miały stosowane nieoficjalnie środki nacisku ze strony NKWD jak i ludności miejscowej oraz przybyłej z głębi ZSRR. W materiale pamiętnikarskim, poza opisami samego przebiegu migracji, w wielu wypadkach zwraca uwagę zupełny brak wiadomości o terenach osiedleńczych, co różni tę grupę od osadników z innych regionów Polski. I jeszcze jedna, moim zdaniem, istotna cecha tych pamiętników - świetnie obrazują stosunki polsko-niemieckie na przyłączonych do Polski ziemiach. Mogą stać się kapitalnym materiałem do badania dystansu Polacy - Niemcy. Wkrótce przypada SO. rocznica przesunięcia polskich granic ze wschodu na zachód. Powojenna historia tych ziem wciąż pełna jest "białych plam". Miejmy nadzieję, że plon tego konkursu przyczyni się, choć w niewielkim stopniu, do ich wypełnienia. Konkurs Fundacji "Krzyżowa" zapoczątkował równocześnie nowy etap w pamiętnikarstwie dotyczącym naszych ziem zachodnich i północnych. W badaniach tych terytoriów często wykorzystywano metod~ gromadzenia materiałów źródłowych za pomocą konkursów na pamiętniki. Pierwsze tego typu konkursy, ogłaszane w latach 1947-1954, mają dziś znaczenie przede wszystkim historyczne. Wartość samych materiałów jest niewielka - mała liczba pamiętników i schematyzm wypowiedzi, który związany był z klimatem okresu w jakich one powstawały. Po roku 1956 przeprowadzono kilkadziesi,!t konkursów na pamiętniki, z czego większość w związku z rocznicami przyłączenia tych ziem do Polski. Niewątpliwie największą wartość mają materiały autobiograficzne, zgromadzone w Instytucie Zachodnim w Poznaniu, w ramach ogłoszonego w 1956 roku konkursu "Pamiętnik osadnika Ziem Odzyskanych" - 205 prac, z których najcenniejsze opublikowano. Warto na zakończenie dodać, że w chwili sporządzania tej notatki (maj 1994), trwa kolejny pamiętnikarski: "Konkurs na pamiętniki wysiedlonych w wyniku 11 wojny światowej i jej nast«pstw (1939-1960)". Ogłoszony został przez Instytut Zachodni i Ośrodek "Karta", a adresowany jest do "Iudzi różnych narodowości i z różnych grup etnicznych, dotkniętych w wyniku przesiedleń, deportacji i wypędzeń doświadczeniem utraty swojej małej ojczyzny". I Magdalena Jarmula �332 ETNOGRAFICZNY TOM SERIl "ZAPYSKY NAUKOVOHO TOVARYSTVA IMENI T. SEVCENKA" I )OO-LECIE MUZEUM ETNOGRAFICZNEGO WE LWOWIE. Pod koniec 1992 r. ukazał się we Lwowie 223 lorn seryjnego wydawnictwa, zapoczątkowanego w 1892 r. i noszącego od początku tę samą nazwę co dziś. Drukowano w nim prace zgłaszane przez podstawowe sekcje Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki (NTSz), które, założone w 1873 r. jako literackie, przekształciło się 20 lat później w naukowe 1. Poszczególne tomy "Zapisek" zawierały prace z zakresu historii, archeologii, etnografii, języka i historii literatury ukraińskiej. Do końca lat 30. wydano blisko 160 tomów. Po wojnie Towarzystwo wznowiło działalność za granicą, mając siedzibę w Monachium, a współpracowników we wszyslkich większych ośrodkach ukraińskiej emigracji. Tam ukazywały się mniej więcej regularnie kolejne tomy także w języku niemieckim, w tym obejmujące tylko pojedyncze publikacje. Największy rozmach miała działalność wydawnicza Towarzystwa do roku 1914. W 1915 r. ukazał się tom 122 "Zapisek", zawierający w aneksie wykaz treści tomów poprzednich (były one przeważnie niewielkiej objętości), a w 1929 r. tom 150, wydany z okazji 55-lecia założenia Towarzystwa (1873-1928). Do roku 1914 Towarzystwo otrzymywało niewielkie subwencje na działalność wydawniczą od ministerstwa oświaty i sejmu galicyjskiego; w 1895 r. subwencje te wyniosły 3000 złr., a nadto 1200 złr. wpłynęlo od ofiarodawców prywatnych. W 1908 r. otrzymało razem 20000 koron przy wydatkach około 50000. Od lat 20. Towarzystwo zaczęło odczuwać trudności finansowe, które wpłynęły też na spadek liczby wydawanych tomów. Oprócz "Zapisek" (ich niemiecki tytuł brzmi: Mitteilungen der Seveenko-Gesellschaft der Wissenschaften, angielski zaś: Memoirs of the T. Shevchenko Scientific Society) wydawane były serie prac poszczególnych sekcji i komisji Towarzystwa, w tym sekcji filozoficzno-historycznej, w której mieściła się etnografia, oraz wydawany przez komisję etnograficzną "Etnohraficznyj Zbirnyk", którego 35 niewielkich tomów wydano już do 1915 r. Ogółem Towarzystwo im. Szewczenki wydało do 1928 r. około 650 tomów i zeszytów różnych publikacji naukowych i źródlowych i niewielką już liczbę w latach 302. Po wojnie wydano od 1948 r. 55 tomów Zapisek, 62 tomy "Biblioteki Ukrainoznawstwa" oraz 35 tomów serii "Ukrainśkyj Archiv", wydawanej przez Komisję Badań i Publikacji Regionalnych NTSz, głównie w ośrodkach amerykańskich. Jej tomy zawierają różne historyczne przyczynki i wspomnienia, materiały i przyczynki etnograficzne, folklorystyczne i inne, grupowane wedlu g dawnych powiatów galicyjskich. Liczne i bogate w treść tomy wydane przez Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki (NTSz) zasługują na błiższą niż dotąd uwagę historyków jak i etnografów i folklorystów polskich. W treści poszczególnych tomów, wydawanych do 1915 L i potem do 1939 L. znajduje odbicie ukraińskie życie naukowe i publikacje badaczy ukraińskich, wyjątkowe są artykuły obcych uczonych, nie rzadkie natomiast notatki z wydawnictw obcojęzycznych, w tym polskich. Towarzystwo im. Szewczenki było do 1907 r. jedynym wydawcą publikacji badaczy ukraińskich w języku ukraińskim, a na terenie galicyjskim pozostawało jedyną ukraiI1ską instytucją naukową, dysponującą nicwielkimi środkami na publikacje. Działalność swą we Lwowie wznowiło przed uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości, jesienią 1988 roku. I W Kijowie powstało Ukraińskie Towarzystwo Naukowe dopiero w 1907 r.; do rewolucji 1905 r. ukraińska działalność naukowa i publikacje w j. ukraińskim były zakazane; wydawnictw Towarzystwa im. Szewczenki nic dopuszczano do tego czasu nawet do bibliotek uniwersyteckich na terenie Rosji. 2 Według informacji zawartej w 150 tomie "Zapisek", s. 16. �333 Wymieniony tom 223 "Zapysky NTSz" zawiera na 450 stronach tylko prace sekcji etnografii i folklorystyki NTSz. Ponieważ jest to pierwsza zbiorowa publikacja prac badaczy ukraińskich, wydana w rok po uniezależnieniu się Ukrainy i nauki ukraińskiej od władzy w Moskwie, warto dokonać przynajmniej przeglądu tytułów tego tomu, który zawiera głównie prace wcześniej już napisane. Redaktorzy tomu: profesor R. Kyrcziw i dr O. K upczynśkyj wspomnieli na wstępie o ograniczeniach pracy badaczy ukraińskich w warunkach rusyfikacji i cenzurowania programów badawczych, gdy ludoznawstwo ukraiI'lskie pozbawione bylo swego narodowego charakteru i sprowadzane do roli "regionalnej szkoly". Obecne zadania etnografii ukraińskiej wiązać się powinny więc z problemami konsolidacji narodu ukraińskiego i jego jedności etnokulturowej z głębszym poznawaniem tego narodu a także narodowych mniejszości Ukrainy oraz zbiorowości ukraińskich poza jej granicami, zmierzać do rozwinięcia badań nad ludnością miast oraz nad aktualnymi zmianami w sposobie życia i umysłowości narodu. Do tego celu trzeba poczynić przygotowania organizacyjne, kadrowe a także w zakresie metod badawczych. Wydawnictwo NTSz służyć będzie dla publikacji opracowań. Planuje się wznowienie serii "Etnohrafjcznyj Zbirnyk", której ostatni, 40 tom, ukazał się jeszcze w 1929 roku. W dziale folklorystyki znajdujemy następujące artykuły: S. Myszanycz, Jeden z działów ukraińskich dum ludowych [dumy z elementami humoru i parodii]; W. Burjak, Estetyczny aspekt jórm indywidualnego wyrażania pamięci ludowej; R. Kyrcziw, Współtwórca ..Ruskiej trójcy"jólklorysta Iwan Birećkyj; T. Seńko, Pidń o zniesieniu pańszczyzny; N. Suprun, Etnomuzykoznawcza dzialalno.ść Hnata Chotkewycza. W dziale etnografii: R. Radowycz, Cechy szczególne chlopskiego domu mieszkalnego w południowo-wschodniej czę.'ici Wołynia (do pocz. X X w.); A. Danyluk, Budynki gospodarcze na Polesiu z przełomu X I X i X X w.; S. Bońkowska, Artystyczne tradycje mosiężnictwa huculskiego; H. Sawczuk, Z historii ukraińskich ozdób kobiecych; B. Jaremko, Wyrób tradycyjnych ludowychf/elów w Karpatach (fujarki i piszczałki); M. Hłuszko, Etnografia spławu drzewa /Ul Bojkowszczyźnie; H. Demjan, Malo znane strony życia i pracy naukowej Mychajla Zuhry(:koho (wybitny badacz kultury i życia Bojków, rówieśnik I. Franki, przez 31 lat proboszcz we wsi Mszaniec); M. Moroz, Dzialalno.ść etnograficzna Rajmunda Kaindla; J. Dzendzeliwśkyj, Nestor Małecza - etnograf, folklorysta, filolog; Z. Boltarowycz, Oskar Kolherg i Ukraina. Materiały obejmują 5 pozycji: Halickie opowie.ści w zapisie z lat 30. XIX w. (transkrybowane w alfabecie ukraińskim i opracowane przez M. Wozniaka opowieści ludowe ukraińskie, zanotowane alfabetem łacińskim, ze zbioru Żegoty Paulego w Bibliotece Jagiell.); Związki Iwana Franki z auslriackim lOwarzystwem ludoznawczym (m.in. informacja o korespondencji M. Haberlandta z L Franką w sprawie badań wśród Bojków, oprac. M. Moroz); Niewydany artykuł Jurija Pawłowycza z hiscorii prymitywnego transporcu (z licznymi rysunkami przedstawiającymi sposoby noszenia koszyków, worków i zawiązadeł, przygotowanie i komentarz M. Hłuszko); Listy Wolodymyra Hnatiuka do Mychajla Zuhry('koho (z komentarzem H. Demjana); Korespondencja Klimenta Kwitki i Filareta Kołesy (b. obfita, z komentarzem R. Załeśkej i A. Iwanyćkego). W dziale recenzji zwracają uwagę omowlenia publikacji NTSz wydanych na Zachodzie: M. Muszynka, Volodymyr Hnatiuk. Żytt'ja ta joho dijalnist' v haluzi fo/klorystyky. literaturoznavstva ta movoznavstva, Paryż - N. Jork - SydneyToronto, 1987 (rcc. R. Kyrcziw; autor książki to ukraiński naukowiec ze Słowacji); Ewo{fn-!/ia ijólklorystyka na stronach "Ukrain.~koho Archiwu", 1960-/989 (serii zbiorowych tomów wydawanych na Zachodzie, O. Kupczynśkyj); Horoden.Ęcyna: /storycno-memuarnyj zhirnyk, red. M. H. Marunczak, N. Jork - Toronto - Winnipeg, 1978 (rec. R. Czmcłyk); Bojkivśćzyna. Monohraficnyj zbirnyk materialiv pro �334 z heohrafii, istorii, etnohrajii i pobutu, Filadelfia - Nowy Jork, 1980 (rec. H. Hrabivśkyj). Na osobną uwagę zasługuje artykuł T. Hontar o kolekcjach etnograficznych Muzeum NTSz, które przekształcone zostalo później w muzeum etnograficzne i obchodzić będzie jesienią 1995 r. 100-lecie swego istnienia. Postanowienie o zalożeniu tego muzeum, nazwanego wówczas Muzej Starynnostej, zawarte zostało w statucie zreorganizowanego w 1892 r. Towarzystwa. Pierwsze eksponaty zaczQły naplywać do NTSz w 1893 r., a w dwa lata później zapadła decyzja Zarządu Towarzystwa o utworzeniu muzeum, w którym "zebrane byłyby pamiątki naszej przeszłości i przedstawiony zostałby dokładny obraz rozwoju i umacniania się naszego narodu" (s. 417). Duż</ rolę w gromadzeniu zbiorów muzealnych odegrali ówcześni czołowi dzialacze NTSz: wieloletni prezes, wybitny badacz dziejów Ukrainy, profesor Uniwersytetu Lwowskiego M. Hruszewśkyj, wieloletni przewodniczący komisji etnograficznej NTSz, wybitny pisarz i badacz kultury ukraińskiej dr l. Franko i wieloletni sekretarz tej komisji, niestrudzony badacz ukraińskiej kultury ludowej, szczególnie obszaru Karpat, W. Hnatiuk. Nazwa muzeum ulegala zmianom wraz ze zmianą jego profilu na Ukraińskie Muzeum Narodowe im. T. Szewczenki, potem na Muzeum Kulturalno-Historyczne, a w 1940 r. zostało ono przemianowane na Państwowe Muzeum Etnograficzne Akademii Nauk USRR. Głównym źródłem pozyskiwania muzealiów były dary osób prywatnych tak z Galicji, jak i z Ukrainy wówczas rosyjskiej. Były one rozmaite, od znalezisk archeologicznych po dzieła sztuki, starodruki, monety, przedmioty użytkowe, fotografie. Kompletowanie kolekcji etnograficznych rozpoczęto po roku 1900, gdy zwrócono się z odezwami do ukraińskiego społeczeństwa o nadsyłanie okazów szczególnie stroju ludowego, ceramiki i pisanek. Autorka wymienia szereg cennych zbiorów podarowanych muzeum przez różne osoby i instytucje, w tym liczne eksponaty z I Ukraińskiej Wystawy Rolniczej, jaka urządzona zostala w Stryju w 1909 r.: elementy odzieży, naczynia, instrumenty muzyczne, okazy rzeźby ludowej oraz modele budynków wiejskich. Szczególnie dużo muzealiów pozyskano w 1912 r.: 1772 z darów i 347 z zakupów. Rok wcześniej muzeum uzyskalo wyjątkowo subwencję na zakupy w wysokości 2000 koron. Do lat 20. pozyskano najwięcej darów etnograficznych odnoszących się do Huculszczyzny i Bojkowszczyzny, następnie z okolic Kijowa, Czernichowa i Poltawy, nieco mniej z Podola, niewiele z innych regionów Ukrainy. Sporo rzeczy napływala z wypraw badawczych na tereny karpackie. Pod koniec 1920 r. oddział etnograficzny ówczesnego Muzeum Starożytności NTSz posiadal blisko I0000 przedmiotów. W latach międzywojennych, trudnych finansowo dla Towarzystwa i jego muzeum, liczba darów wzrosła jeszcze bardziej, w tym calych kolekcji etnograficznych. Do 1939 r. zgromadzono w dziale etnograficznym ponad 18500 przedmiotów. Do 1909 r. zatrudniano w muzeum I pracownika, potem 2, a nawet okresowo 3. W 1920 r. utworzono komisję muzealną NTSz. Później pojawiło się stanowisko dyrektora. Muzeum było finansowane niemal wyłącznie przez NTSz. Stosunkowo późno zbiory zostaly udostępnione publiczności, bo dopiero w roku 1910. Ekspozycja, w tym etnograficzna, miala typowy wówczas charakter formalno-typologiczny. W 1912 r. została umieszczona w nowym budynku NTSz, gdzie dla działu etnograficznego przeznaczono 5 sal; eksponaty zostały zgrupowane częściowo regionalnie, częściowo tematycznie. Frekwencja zwiedzających byla niewielka, początkowo poniżej 1000 osób rocznie,wzrosła wyraźniej dopiero w latach 30., m.m. Bojkivś(ynu 3 Biblioteka Ossolineum we Wrocławiu posiada tylko niektórc tomy "Zapisck", wi,<ccj wydawnictw NTSz jest w Bibliotece Jagiellońskiej. W Bibliotece Gl. PTL są tylko picrwsze roczniki "Zapisek", do 1899 roku oraz "Etnografićnyj zbirnyk". �335 dziyki wystawom czasowym. W 1935 r. urządzono wystawę p.n. "Naród ukraiński, jego życie i praca". Po roku 1945 wydzielono ze zlikwidowanego muzeum NTSz zbiory etnograficzne, uzupełniono je eksponatami m.in. z dawnego Muzeum Dzieduszyckich, siedzibę zaś przeniesiono do gmachu po banku przy dzisiejszym prospekcie Swobody 15. tj. przy alei Wolności (dawne Wały Hetmańskie). Obecna jego nazwa brzmi: Muzej etnohrafii ta chudożnioh'o promysłu Instytutu narodoznawstwa Akademii Nauk Ukrainy, tj. Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego przy Instytucie Ludoznawstwa AN Ukrainy. Posiada ono ponad 40000 eksponatów i zatrudnia niespełna 30 pracowników. Dyrektorem jego był do końca 1993 r. historyk sztuki dr W. Otkowycz, obecny dyrektor Muzeum Narodowego we Lwowie, a jego następcą został R. Czmel, etnograf młodszego pokolenia. Dodać na koniec wypada, że aktualnie dyrektorem Instytutu Narodoznawstwa AN we Lwowie jest profesor S. Pawluk, zaś kierownikiem Katedry Etnografii i Historii Ukrainy Uniwersytetu Lwowskiego jest profesor S. Makarczuk. Edward ,.HONOROWA ODZNAKA SYBIRAKA" DLA ,.BIBLIOTEKI Pietraszek ZESŁAŃCA" W numerze 1/1988 dwumiesięcznika naukowo-literackiego "Literatura Ludowa", ukazała się informacja, iż Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu oraz redakcja tego pisma ogłosiły konkurs otwarty na wspomnienia i matcriały dotyczące pobytu Polaków na Syberii, Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie oraz na innych terenach Związku Radzieckiego w latach 1939-1956. Piszącym pozostawiono pełną swobody w wyborze formy i zakresu tworzonego świadectwa tych czasów. Informowano przy tym, iż jeśli we wspomnieniach własnego losu i losu najbliższych zachowały się także informacje o kontaktach z ludnością tubylczą, o jej kulturze, zwyczajach, o zesłańczym folklorze, a także zachowała się dokumentacja fotograficzna, rysunkowa i urzędowa, organizatorzy konkursu proszą o włączenie tych materiałów do różnych form opisu pobytu na zesłaniu - wspomnień, relacji, sprawozdań itp. Trudności cenzuralne z szerokim rozpropagowaniem konkursu sprawiły, iż tylko część czasopism zamieściła o nim informację, mimo to zainteresowanie tym przedsiywzięciem zatoczyło szerokie kręgi. Na prośbę uczestników konkursu przedłużono termin nadsyłania prac, których wpłynęło ponad trzysta. Jury, w którego składzie byli dawni historycy, etnografowie, filolodzy, socjolodzy i dawni zesłańcy, dokonało oceny nadesłanych tekstów i materiałów, przyznając przewidziane regulaminem konkursu nagrody. Materiał pokonkursowy został zinwentaryzowany i po sporządzeniu tzw. bibliografii rozumowanej włączono go w skład Archiwum Naukowego PTL. Organizatorzy konkursu zakładali możliwość druku nadesłanych prac, początkowo na łamach dwumiesięcznika "Literatura Ludowa", który w numerze 1-6: 1994, opublikował cztery wspomnienia, w rozprawce Wspólny los. Pamiętniki i wspomnienia z zesłania, poprzedzone wstępem autorstwa Czesława Hernasa i Antoniego Kuczyńskiego. Na publikację złożyły się wspomnienia Janiny Hildebrandt, zatytułowane W Imię Boże' Moje wspomnienia'; Ireny Jabłońskiej, Deportacja w nieznane; Honoraty Jaśkiewicz, W~pomnienia z Kazachstanu 1939-1946; i Włodzimierza Złomanoffa noszące tytuł Wygnanie z Ojczyzny. �336 Lamy czasopisma pozwalały jedynie na publikacje o mniejszych rozmiarach, natomiast pokłosie konkursu składało się z prac wspomnieniowych a wiele obfitszych, i co najważniejsze niezmiernie wartościowych pod wzgl<;dem faktograficznym. Starano się więc o znalezienie stosownej formuły edytorskiej by udostępnić szerszemu ogółowi czytelników nie hamowaną poczuciem strachu i cenzorskimi zapisami sprzed lat wiedzę o polskich losach zeslańczych oraz wywołać następne świadectwa z tego zakresu. Organizatorzy konkursu skłonni byli udostępnić jego pokłosie szerokim rzeszom wydawców, którzy zajęliby się publikowaniem tzw. sybirackich wspomnień. Były nawet wydawnictwa, które chciały podjąć taki trud edytorski - np. Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, z czasem jednak wycofały się z tych zamiarów, li tylko wyłącznie ze względów finansowych, bowiem tzw. literatura zsyłkowa, zwana także literaturą łagrową nie zapewnia pełnej refundacji kosztów związanych z jej udostępnieniem w formie książkowej. Nastał więc trudny i jakże paradoksalny czas: braku cenzury, krępującej przez lata ukazywanie się literatury z tego zakresu z jednej strony, z drugiej natomiast zrodziły się trudności natury ekonomicznej skazujące krajowy rynek wydawniczy na zaniechanie tematyki sybiracko-łagierniczej. I jeśli dzisiaj słyszymy tu i ówdzie informacje o "zalewie tej tematyki na naszym rynku czytelniczym", to jest to opinia fałszywa. Ukazało się wprawdzie nieco książek z tego zakresu, jest to jednak zdecydowanie za mało by ich lektura miała stanowić wystarczającą edukację historyczną z zakresu zbrodni stanowiących pochodną bolszewizmu. Pokłosie konkursu na które złożyła się wielka liczba wartościowych poznawczo ZOFIA ORU>\VSKA -TAJf3()~ VAMI~T~A TAJf3() ••• " �337 tekstów, dążenie do pełniejszego udostępnienia jego wyników i chęć dociekania prawdy o stosunkach polsko-radzieckich, których elementem są zesłania i deportacje ludności polskiej, skłoniły Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, we współpracy ze środowiskiem akademickim z Uniwersytetu Wrocławskiego (historycy, etnografowie, filolodzy, politolodzy), a przede wszystkim z tworzącym się Ośrodkiem Badań Wschodnich tejże Uczelni, do zorganizowania oficyny wydawniczej pod nazwą "Biblioteka Zeslańca". Jej plan edytorski uwzgl'tdnia książki wspomnieniowe i' zbiory antologiczne dotyczące Polaków na Syberii, Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie i innych terenach byłego Związku Radzieckiego w latach 1939-1956. Planowane są monografie zespołów łagierniczych - Workuta, Kołyma, NoryIsk, Karaganda oraz książki ukazujące losy polskich księży na zesłaniu, życie codzienne zesłańców i zbiory antologiczne poświęcone ucieczkom z Syberii, wkładowi Polaków w społeczno-gospodarczy rozwój Syberii i inne. Ponadto "Biblioteka Zesłańca" rozpoczęła już wydawanie reprintów książek monograficznych o Polakach za Uralem i przygotowuje się do reprintowych wznowień ważniejszych pamiętników syberyjskich z XIX stulecia. W jej planie znajdują się także krytyczne opracowania pierwszych polskich pamiętników syberyjskich, autorstwa Adama Kamieńskiego-Dłużyka, Ludwika Sienickiego, Karola Lubicz-Chojeckiego, Józefa Kopcia i Faustyna Ciecierskiego. Planowaną serię monografii biograficznych poświęconych wybitnym polskim eksploratorom Syberii - Karolowi Bohdanowiczowi, Aleksandrowi Czekanowskiemu, Janowi Czerskiemu, Józefowi Kowalewskiemu, Edwardowi Piekarskiemu, Bronisławowi Piłsudskiemu, Wacławowi Sieroszewskiemu i innym rozpoczęto ksi<!żką Gabriela Brzęka, zatytułowaną Benedykt Dybowski. Życie i praca, Wrocław 1994. Uwzgl'tdniając w planach edytorskich "Biblioteki Zesłańca" tak szeroką problematykę, związam/ ze stosunkami polsko-rosyjskimi, wzięto pod uwagę potrzebę publikowania książek wspomnieniowych związanych z ostatnim okresem zesłań i deportacji sowieckich na teren olbrzymiego Gułagu. Przemawiał za tym nie tylko racjonalizm, ale także swoisty zamysł moralny, podpowiadający iżby dać ludziom którzy osobiście doświadczyli zesłań i deportacji, więzień i łagrów sowieckich - szansę na mówienie o tym. Przypomnijmy bowiem, że przez długie lata naszej powojennej historii zabraniano im o tym mówić, nieraz nawet w formie groźby przyobleczonej w stwierdzenie przekazywane na granicy gdy powracali do Ojczyzny, że "gadatliwi mogą znaleźć się tam ponownie"! Przeto w Apelu skierowanym do Czytelników "Biblioteki Zesłańca", jej redakcja pisała: "Obecnie gdy pierzchły i rozpadły sil( w Połsee cenzurowe ogramczenia krępujące przez dziesiątki lat krajowy ruch wydawniczy, coraz częściej zaczynają pojawiać sil( książki dotyczące rozległej tematyki zeshui i deportacji Polaków do Związku Radzieckiego. To co ukazało sil( na rynku ksil(garskim w ciągu ostatnich dwu lat, zaledwie w niewielkim stopniu poszerza naszą wiedzl( o dziejach Polaków na Syberii. Jest to jakoby przygotowanie do pełniejszego skoku w otchłail spraw i problemów mających dać możliwie pełny obraz deportacji i zesłań Polaków oraz stosunków polsko-sowieckich w latach minionych. Gorset, który krępował skutecznie nauki historyczne, polską kulturę i piśmiennictwo skruszał i puścił. Odsłania się powoli faktografia historyczna związana z pobytem Polaków na Syberii, Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie oraz innych terenach Zwi<!zku Radzieckiego, której nie przesłaniają już indoktrynalne zniekształcenia, nakaz.y i zakazy. Bolesna prawda historyczna o stosunkach Polski z jej wschodnim sąsiadem rezonuje coraz pc/niej w naszym piśmiennictwie i oczekiwaniach szerokich kręgów polskiego społeczeństwa, spośród którego spora część ma za sobą doświadczenia z łagrów Workuty, Kołymy i Magadanu, stepów Kazachstanu, niewolniczej pracy w tundrach i tajgach Jakucji, Czukotki, Narymskiego i Krasnojarskiego Kraju oraz w innych zapadłych kątach 22 - Lud t. LXXVII �338 Sł\t~Z/~i I ~/~ ZA(;Łf~I)I~ • lodowatego Sybiru. Zwracamy sir,: przcto do byłych Sybiraków o nadsyłanie do naszq "Bibliotcki" swoich tekstów wspomnieniowych. Obecnie, gdy mamy w Polsce pełną swobodr,: w podcjmowaniu nowych tematów badawczych. pierwszeństwo należy dać publikowaniu "-rl,dd, wśród których literatura wspomnieniowa zajmuje miejsce poczesne. Seria wydawnicza pod nazwą "Biblioteka Zesłańca", pragnie wypdnić widką wyrwę w piśmiennictwie krajowym, w którym jeszcze do niedawna istniał urz.<;dowy zakaz publikowania ksi,!żek z tego zakresu. Wokół serii skupiło sir,: liczne grono uczonych z Wrocławia. którzy wspicrają ją swoją wiedzą i autorytetem. Wydawcy ,.Biblioteki" podejmuj~!e to przcdsięwzięcie, którc obejmuje również reprinty XIX-wiecznych pami<;tników / Syberii spotkali sir,: z pomocą indywidualnych i instytucjonalnych sponsorów krajowych i /agraniClnych. W tym wielkim przedsięwzięciu wydawniczym oczekujemy jednak na dals/." pomoc, wierZĄC iż otrzymamy ją w kraju, jak również od Polaków mieszkających zagranic,! oraz instytucji i stowarzyszeń polonijnych. Lista sponsorów br,:dzie każdorazowo publikow<lna w kolejnych tomach serii. Pieniądze prosimy przekazywać na adrcs Polskiego Towarzystwa LudoznawClcgo, ul. S/.ewska 36. 50-139 Wrocław nr konta PKO IV OM Wrocław nr 93549-11240-132". Od tego czasu upłynęły cztery lata, działalność edytorska oficyny. acz nic bez trudności, ale rozwija się! Do redakcji napływajCj ci"gic nowe teksty powi"kszaj,!ce zasób źródłowy zdeponowany w Archiwum Naukowym Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Nie jest to jednak zbiór martwy, bo z jednej strony stanowi on podstawę edycji "Biblioteki Zesłańca", z drugiej natomiast korzysta z niego szerokie grono badaczy podejmujących problematykę stosunków polsko-sowieckich w okresie drugiej wojny światowej. Zbiór wykorzystywany jesl także w dydaktyce uniwersyteckiej, zwłaszcza w tej jej �339 CZęŚCI,która h/czy się z pIsaniem prac seminaryjnych i magistcrskich. Na gruncie tej problematyki ł"unkcję koordynatora, a zarazem opiekuna merytorycznego zbioru pełni Ośrodek Badaó Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego, który także przez bieżącą współpracę z pracownikami Uczelni podejmującymi szeroko rozumianą probłematykę wschodni,! doskonali kształt edytorski publikacji ukazujących się w "Bibliotece Zesłańca", Z potrzeby badawczej oraz z tej współpracy zrodził się pomysł pełniejszego opracowywania naukowcgo drukowanych wspomnień, co wyraża się w zaopatrywaniu ich przez redakcję w przypisy wyjaśniające niektóre zagadnienia, których świadkami byli autorzy publikowanych książek, a przede wszystkim w niezwykle cenne posłowia ukazuj,!ce w pełniejszym kontekście historycznym opisywane wydarzenia. Nic od rzeczy także będzie tu wspomnieć i o tym, iż rezultatem tej współpracy, a także wielu sugcstii napływaj,!cych do redakcji od Czytelników, ukazujące się książki zaopatrzone zostały w indeksy: nazwisk i geograficzny, mapy i materiał ilustracyjny, co publikacjom tym nadaje charakter pełniejszego źródła historycznego. Doświadczenia zdobyte w ciągu czteroletniej działalności oficyny uświadomiły redakcji wagę podjętego przedsięwzięcia, które wpisuje się merytorycznie i dokumentacyjnie w dzieje naszej historii najnowszej z jednej strony, z drugiej natomiast w szeroką panoramę stosunków z Rosj,! i jej okresowym radzieckim charakterem. Dotychczasowy dorobck edytorski "Biblioteki Zesłańca" nie jest zbyt duży jak na czteroletni okres działalności i obejmuje książki wspomnieniowe następujących autorów: Zofia Orłowska, Tajqo, pumil'tnu lUjqo, Wrocław 1991; Leszek Dzięgiel, Lwów nie ku::demu :cdr!;w, Wrocław 1991: Stanisław Dakiniewicz, Więzień P-303. Wspomnienia NORBERT LlPPÓCZY ZAVI§ł\1 Z ł7Uł:Ał7U �340 1944-1955, Wrocław 1992; Jan Prorok, Skazani na zagładr. W~pomnienia ;; lal 1939-1945, Wrocław 1992; Norbert Lippóczy, Zapiski z Gułagu, Wrocław 1992; Anna Sobota, W stepach Kazachstanu. Wspomnienia z lal 1939-/946, Wrocław 1993; Leonard Perepeczko, W łagrach na "saratowskim szlaku ". Wspomnienia, Wrocla w 1993; O. Albin Janocha OFM Cap, Pod opieką Matki Bożej. Wspomnienia Syhiraka 1939-1956, Wrocław 1993; Wanda Niezgoda-Górska, Dosyć nam Syhiru. dosyć Kazachstanu, Wrocław 1994; Zdzisława Krystyna Kawecka, Do Anglii przez Syherir, Wrocław 1994. Ponadto jako reprinty ukazały się książki: Michał Janik, Dzieje Polaków na Syberii, Wrocław 1991 (pierwsze wydanie w Krakowie w 1928 rok u) i Zygmunt Librowicz, Polacy w Syherii, Wrocław 1993 (pierwsze wydanie w Krakowie w 1884 roku) - obie publikacje zaopatrzone zostały w posłowia, autorstwa Antoniego Kuczyńskiego i Zbigniewa Wójcika. Cykl monografii biograficznych poświęconych publikacjom ukazującym wybitnych polskich eksploratorów Syberii, rozpoczęła książka autorstwa Gabrieła Brzęka, zatytułowana Benedykt Dyhowski. Życie i dzieło, Wrocław 1994, będąca drugim wydaniem tejże publikacji, która ukazała się w roku 1981, nakładem Wydawnictwa Lubelskiego, w kształcie znacznie okrojonym przez ówczesną cenzurę. W ostatniej fazie wydawniczej znajduje się kolejna książka wspomnieniowa, autorstwa Ireny Haw, zatytułowana Śladami Praojców. Wspomnienia z sowieckiej niewoli z lat 1940-1942. Niebawem ukaże się też opracowanie Daniela Boćkowskiego noszące tytuł Jak pisklęta z gniazd ... Losy polskich dzieci w ZSRR w okresie drugiej wojny /Iwiatowej. Ponadto ukaże się zapowiadany wcześniej Dziennik Józe!,a Kopcia hrygadiera Wojsk Polskich z rozmaitych nót dorywczych sporządzony, otwierający cykl publikacji pierwszych polskich opisów Syberii. Wspomnienia te w opracowaniu krytycznym A. Kuczyńskiego, Z. Wójcika i A. Woltanowskiego oparte są na rękopiśmiennej wersji Dziennika, znajdującego się w zbiorach Biblioteki Czartoryskich w Krakowie. Jego autor za udział w powstaniu kościuszkowskim zostal zesłany imiennym ukazem carycy Katarzyny II na dałeką Kamczatkę. Wspomnienia J. Kopcia stanowią ważny dokument dotyczący dziejów powstania kościuszkowskiego oraz interesujące źródło z zakresu historii Syberii. Oprócz materii żołnierskiej wiele w nim opisów egzotycznych kultur syberyjskich ludów - Czukczów, Itełmenów, Jakutów i innych. Książka ukazuje się w formie bibliofilskiego druku i zawiera interesujące ilustracje oraz mapy. W najbliższych planach wydawniczych jest wydanie Dyaryusza miast i miejsc ... Adama Kamieńskiego - Dłużyka, pierwszego ze znanych połskich opisów Syberii, w krytycznym opracowaniu badaczy polskich i rosyjskich, przy czym będzie to druk dwujęzyczny (rosyjski i polski), w formule edytorskiej nawiązującej do starodruku, co oczywiście uatrakcyjni tę pozycję na rynku bibliofilskim i czytelniczym. Książki oficyny "Biblioteka Zesłańca", to nie tylko dzieje Polaków na wschodzie, ale także szeroko rozumiana historia stosunków polsko-rosyjskich, nie zniekształcona koniunkturalną aurą polityczną, poczuciem strachu czy zniewolenia umysłu. Takie zamierzenia programowe, które stanęły już u początku trudu edytorskicgo, zostały dostrzeżone przez szerokie gremia czytelnicze, które wywodzą się z różnych środowisk społecznych i zawodowych. Sybiracy, którzy najserdeczniej przyjęli książki z tej serii podkreślali po wielekroć w listach do redakcji sens podjętego trudu, cieszyli się, że ich doświadczenia życiowe, pozostające pod znakiem zesłań i deportacji, uzyskują sprawiedliwe oświetlenie, że wreszcie pisze się na ten temat dając świadectwo prawdzie. Mierzenie się z ciężarem krzywd, których ci ludzie doznali deportowani nocą na wygnanie, to zadanie bardzo trudne i wręcz niewykonalne. Doświadcza się tego na każdym kroku, gdy nowe wspomnienia wchodzą w obieg redakcyjnej pracy, której towarzyszyć muszą dystans i bezstronność. "Biblioteka Zesłańca" jest więc miejscem, w którym spotykają się liczne rzesze sybirackich pokoleń, jest łącznikiem pomiędzy tymi, którzy mieszkają tu w Ojczyźnie, a tymi, którzy uchodząc z zesłania rozproszyli łagiernika �341 ":, : ZYGMUNT UBąQWICZ ANNA SOBOTA· I)()L.4€Y W się po całym świccie. Jest wreszcie szeroką panoramą ludzkich losów i nieludzkiej polityki holszewickicj wobcc wiciu nacji, dla których sowieckie represje były równic straszne jak dla Polaków. Wiele razy przez karty książek wspomnieniowych przewijają się obrazy zesłańczcj solidarności naszych rodaków z Rosjanami, Japończykami, Niemcami, Ukraińcami, Kazachami, Łotyszami, Litwinami, Koreańczykami, Chińczykami. Hiszpanami .... których wchłonął zachłanny "Archipelag Gułag". Jest więc lektura książek puhlikowanych przez "Bibliotekę Zesłańca", także prawdą o ich losie, nieraz losie jednostkowym, który znikt gdzieś na dnie totalitarnego bezmiaru niepamięci. Podohnie też w szerokim odbiorze społecznym kojarzy się czytelnikom lektura tych książek, powracaj<!cych w swej faktograficznej warstwie do ich niełatwej przecież przeszłości. przemilczanej przez lata, zniekształcanej z premedytacją, która w rządowej kwalifikacji PRL-lu przybierała często zwrot "w czasach wojny przebywali Polacy na gościnnej ziem i radzieckiej'" * Wspomniano poprzednio, że konkurs ogłoszony przez dwumiesięcznik "Literatura Ludowa" i Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego spotkał się z szerokim odbiorem społecznym. Jego pokłosie to podstawowa baza źródłowa .,Bihlioteki Zeslańea ", chociaż ciągle naplywają nowe materiały. Dokumentacyjną wartość tego przedsięwzięcia dostrzegł w roku 1991 Instytut Historyczny Józefa Piłsudskiego w Ameryce, który przyznał indywidualną nagrodę A. Kuczyńskiemu �342 LEONARD PEREPECZKO O. ALBIN JANOCHA OFM Cap ()VII:I\+ M4TI\I l3()łU f)()() sponsorowaną przez Państwa Elżbietę i Alojzego Kondrackich z USA, z uzasadnieniem nast~pującej treści: "Nagroda Instytutu Józefa Piłsudskiego ufundowana przez A. i E. Kondrackich za najlepsze prace dotyczące terroru sowieckiego i komunistycznego wobec obywateli państwa polskiego po 17 wzreśnia 1939 roku. Jury Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce na dorocznym posiedzeniu w dniu la listopada 1991 roku przyznało nagrody ufundowane przez Alojzego i Elizabeth Kondrackich na rok 1991 za prace dokumentujące losy Polaków pod terrorem sowieckim i komunistycznym. Nagrodę otrzymuje Pan Antoni Kuczyński z Wrocławia za efekty rozpisanego przezeń konkursu na wspomnienia osób zesłanych do Rosji Sowieckiej. Wspomnienia te rozpoczęły tworzącą się serię wydawniczą "Biblioteka Zesłal1ca"'. W rok później jury tej prestiżowej nagrody Instytutu przyznało j,! redakcji "Biblioteki Zesłańca" podkreślając ważną rolę z jaką publikacje oficyny wypełniają lukę w polskiej historiografii w dziedzinie dokumentacji zesłań i deportacji Polaków w gł,!b byłego ZSRR oraz najnowszej historii Polski. Zasługi te, to także konsckwentna realizacja tematyki wydawniczej, co czyni "Bibliotekę Zesłańca" jedynym krajowym wydawnictwem, które specjalizuje się wył'lcznie w szeroko pojc;tej problematyce stosunków polsko-rosyjskich. Wreszcie wyróżnienie ostatnie. Zarząd Główny Związku Sybiraków, na swym posiedzeniu w dniu 17 września 1994 roku (rocznica napadu ZSRR na Polskę!) przyznał "Bibliotece Zesłańca" Honorową Odznakę Sybiraka, którą przedstawiciele redakcji z gronem współpracowników otrzymali w dniu 2 grudnia 1994 roku z rąk Wiceprzewodniczącego Związku Sybiraków, Wiesława KrawczYllskicgo. podczas �343 clroczystości. która odbyła sit; w Sali Rycerskiej Klubu Oficerskiego Śh1skiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu. Motywuj,!C przyznanie tcgo zaszczytnego wyróżnienia podkreślono sZl:zególne zasługi oficyny dla Zwic!zku Sybiraków i wszystkich jego Członków poprzez trwale wpisanie się do dziela dokumentacji zeslań i deportacji Polaków na obszary ZSRR w okresie ostatniej wojny i pierwszych lat powojennych. W podzi<;kowaniu doh!cz(Jnym do dyplomu nadania Odznaki Honorowej Sybiraka, skierowanym na rt;ce redaktora naczelnego "BZ" napisano ponadto: "W Imieniu Zarz,!du Glównego naszego Związku wyrażam Panu jako Inicjatorowi .,Biblioteki Zesłańca", jak również całemu Zespołowi Redakcyjnemu serdeczne gratulacje z okazji nadania Honorowej Odznaki Związku Sybiraków. Niech odznaczenie to będzie aktem wdzięczności wszystkich Sybiraków - Tych, których prochy pozostały na umęczonej ziemi Wschodu oraz nas, którym dane było szczęśliwie powrócić do Kraju. Wydawnictwa ..Biblioteki Zesłańca" są dokumentem historycznym ukazującym prawd<; Polskiej Drogi Krzyżowej. Zwic!zek nasz będzie postulował, by Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadziło pozycje Wydawnictwa jako obowiązujące lektury szkolne. Oprócz walorów treściowych wysoko oceniamy przypisy do każdej pozycji, estetykę wydawnil:z,!, a przede wszystkim zamysł wprowadzenia tematu w środowiska społeczne. Żyl:zymy Wydawnictwu "Biblioteka Zesłańca" wielu dalszych cennych pozycji, jak również owocnej współpracy z naszym Związkiem oraz jego Radą Naukową, w której wysoko cenimy sobie PaI1ski udział. Z wyrazami głębokiego szacunku Zarządu Wiceprezes Głównego Związku Sybiraków Prezes Rady Naukowej WiesIa w K rawczY'lski Warszawa, 29 listopada ł994 roku * Wspomnijmy też, iż oprócz innych wyróżnieI1 książek opublikowanych przez .,Bibliotek<; ZesłaI1ea", pral:a autorstwa Z. Orłowskiej, zatytułowana Tajgo, pami{'tna lajqo, Wrodaw 1991, otrzymała w roku 1992 nagrodę tygodnika "Polityka". Ponadto wiele pozytywnydl recenzji poświęconych poszczególnym tytułom wydanym przez oficynę ukazało się na łamach czasopism krajowych i zagranicznych o różnej orientacji i odcieniach politycznych. Podkn;ślano w nich niejednokrotnie, iż książki ze znakiem ,.BZ" znajduj,! oddźwi<;k czytelniczy, ale są także znaczące kulturowo i historiograficznie. Ich czytelnik nic może być znużony bowiem odnajduje w nich wiele z własnych zesłańczych przcżyć, interesuj,!cych wątków historycznych, patriotycznych i wychowawczych, podkn.:ślaj,!cych znaczenie ludzkiej godności w sybirskich miejscach poniżenia i krzywdy - w stepach Kazachstanu, tajgach i tundrach Syberii, łagrach Karagandy, Kołymy, NoryIska, Workuty i sowieckich więzicniach. W recenzjach tych podkreślano także starannc przygotowanie ksic!żek pod względem edytorskim, i ich interesującą szatę graficzn,!, która wśród natłoku produkcji wydawniczej i bogatej oferty księgarskiej wyróżnia się stahl konwencj,! typograficzną w czarno-białej tonacji pozwalającą na szybką idcntyfikacjr; poszczególnych tytułów wśród innych wydawnictw. * Mimo tej potwierdzanej po wielekroć atrakcyjności książek publikowanych ..Bibliotekę Zeslallca" wydawnictwo boryka się z trudnościami finansowymi, przez które �344 ZDZlSŁAWA-KRYSTY~A KAWECKA WA:'lUA NIEZGODA-GÓRSKA [)() 4~(7LII Vl?Z~Z §""U~l?1r; tylko dzięki sponsorom prywatnym i państwowym, krajowym i zagranicznym łagodzone są w pewnym stopniu i pozwalają na kontynuację działalności edytorskiej. Na szczególne wyróżnienie zasługuje tu szczodrość byłych zesłańców i łagierników, których przysłowiowy wdowi grosz, uszczuplający ich renty i emerytury, jest wsparciem dla redakcji. Znaczące sumy przekazują redakcji Państwo Elżbieta i Alojzy Kondraccy z Florydy (USA) stali sponsorzy "BZ", a ostatnio na listę jej Przyjaciół wpisala się Pani Irena Haw z Kanady, była łagierniczka, której hojność zminimalizowała znaczne trudności finansowe redakcji. Wspomnieć też trzeba, żc u początku działalności edytorskiej redakcja otrzymała dotację z Urzędu Miasta Wrocławia, stale wspiera ją Urząd Wojewódzki we Wrocławiu, Ministerstwo Kultury i Sztuki, Stowarzyszenie "Wspólnota Polska" oraz Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Bez tej pomocy z zewnątrz nie byłoby możliwe kontynuowanie działalności edytorskiej, chociaż trzeba też podkreślić, że dystrybucja książek wydawanych przez "Bibliotekę Zesłańca" przynosi także określone zyski, przeznaczone w CZęŚCIna utrzymanie działalności administracyjnej Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Roman K arczmarC:lIJ.: � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e041ed5e40b18e7572025834e82de9e5.pdf 8e8f144f85d1a659e93766098daca974 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5067 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2003 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4700 Title A name given to the resource Spis treści / LUD 2003 t.87 Description An account of the resource LUD 2003 t.87, s.4-6 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 87,2003 SPIS TREŚCI I. STUDIA I MATERIAŁY Zbigniew J a s i e w i c z, Aleksander P o s e r n-Z i e l i ń s k i, Studia etnologiczne na uniwersytetach polskich po roku 1989 Jolanta Ł u g o w s k a, "Literatura Ludowa" wobec problemów i dylematów współczesnej folklorystyki Waldemar Kop c zyń s k i, Artur Immanuel Hazelius (1833-1901) - twórca Nordiska museet i Skansenu w Sztokholmie. Kształtowanie podstaw instytucjonalnych w muzealnictwie etnograficznym Szwecji w drugiej połowie XIX wieku . . . . . . . Magdalena D o l i ń s k a, Muzeum Etnograficzne w Krakowie - wierność tradycji ... Jerzy C z aj k o w s k i, Dach z "koszyczkiem" w dawnym polskim budownictwie. . . Helena Krę t, Cerkwie greckokatolickie w południowo-wschodniej Polsce (cz. III). Byłe województwo nowosądeckie Barbara P a b i a n, Kominiarze na częstochowskim ślubie - nowy zwyczaj czy chwilowa moda? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. Ewa N o w i c k a-R u s e k, Etniczność w świecie współczesnym - antropolog w działaniu Salomea P a m u ł a, Krzyż i szachownica. Religia jako ważny czynnik podtrzymywania świadomości narodowej Chorwatów Łukasz K a c z m a rek, Zarys tradycyjnej organizacji społecznej Fidżyjczyków . . . . Magdalena Z i ó ł k o w s k a - K u fi i ń s k a, Michał K u fi i ń s k i, Organizacje indiańskie w północno-wschodniej Boliwii, ich zadania i przywódcy Jacek Kuk u c z k a, Współczesność a tradycja w sztuce afrykańskiej Maciej Kur c z, Wiejska zagroda północnego Sudanu 13 45 63 83 III 173 181 193 205 225 241 255 267 II. POGLĄDY I OPINIE Andrzej P a n k a II a, Kwicoła i Pyzdry sporu o miedzę ciąg dalszy? Psychokulturowy interfejs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. 289 RECENZJE I NOTY RECENZYJNE Clifford G e e r t z, Dzieło i życie. Antropolog jako autor, tłum. E. Dżurak, S. Sikora, Wydawnictwo KR, Warszawa 2000 (Marcin Kwiatkowski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . Amin M a a lo u f, Zabójcze tożsamości, tłum. H. Lisowska-Chehab, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2002 (Natalia Paszkiewicz) Skrytość kultury, red. K. Zamiara, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznań 2001 (Sebastian Glica) 299 303 309 �6 Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki. szkice biograficzne, t. l, red. E. Fryś-Pietraszkowa, A. Kowalska-Lewicka, A. Spiss, Wydawnictwo Naukowe DWN, Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Krakowie, Kraków 2002 (Roman Bąk) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Roch Sulima, Głosy tradycji, Warszawa 2001 (Anna Torobińska) . Ewa Da h l i g, Ludowe instrumenty skrzypcowe w Polsce, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 200 l (Alojzy Kopoczek) Elżbieta B e r e n d t, Przydrożna i podniebna. Sakralna sztuka ludowa Ziemi Kłodzkiej XVIII-XX w., Wrocław 200 l (Anna Torobińska) ,. Folklor - Folklore, Wydawnictwo BoSz, Olszanica 200 l (Ewa Fryś-Pietraszkowa). . Szopki krakowskie - Cracovian Christmas Cribs, Wydawnictwo BoSz, Olszanica 2002 (Ewa Fryś-Pietraszkowa) ,........................... Wacław P a w l a k, Minionych zabaw czar, czyli czas wolny i rozrywka w dawnej Łodzi, Łódź 2001 (Anna Torobińska) .. " ,...... Grzegorz P e ł c z y ń s k i, Dziesiąta Muza w stroju ludowym. O wizerunkach kultury chłopskiej w kinie PRL, Poznań 2002 (Anna Torobińska) ., ... ".,',." .. ,.. Izabella S a r i u s z- S kąp s k a, Polscy świadkowie GUŁagu. Literatura łagrowa 1939-1989, Universitas, Kraków 2002 (Aleksandra Rzepkowska) Pieśni ludowe Polaków Ukrainy, opracowała L. Wachnina / Pisenna kultura polskoji diaspori Ukrajini, uporiadnik L. Wachnina, Kijiw 2002 (Teresa Smolińska) .... Pasterstwo na Huculszczyźnie. Gospodarka. Kultura. Obyczaj, red. 1. Gudowski, Warszawa 2001 (Anna Torobińska) , , ,. . .. . .. Nad'a Valaskova, Frantisek Rehor (1857-1899) ajeho etnografickĆl Cinnost (S ukĆlzkamićlĆlnkUF Rehore z Halite), EtnologickY ustav Akademie ved Cesk6 Republiky v Praze, Praha 1999 (Zofia Szromba-Rysowa) ", ,... 314 317 318 322 323 324 325 326 328 330 331 332 IV. KRONIKA 79. Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Słubice, 27 czerwca 2003 (Jerzy Adamczewski) ,....................... Posiedzenie Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Słubice, 26 czerwca 2003 (Jerzy Adamczewski) ,.,. Działalność Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w okresie: czerwiec 2002 - czerwiec 2003 (Jerzy Adamczewski) ,.... Prace etnomuzykologiczne i w zakresie antropologii kultury Instytutu Sztuki PAN oraz czasopisma etnologiczne przedmiotem uwagi posiedzenia Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, Warszawa, 29 listopada 2002 (Zbigniew Jasiewicz) ., .. ".".. Kierunki zmian w etnologii polskiej po roku 1989 i przygotowania do wyboru członków Komitetu na kadencję 2003-2006. Posiedzenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, Warszawa, 28 marca 2003 (Zbigniew Jasiewicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . Wybory członków Komitetu Nauk Etnologicznych PAN na kadencję 2003-2006. Posiedzenie plenarne Komitetu, Warszawa, 17 czerwca 2003 (Irena Kabat) XV Międzynarodowy Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych - "Interakcja rodzaj ludzki / natura: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość", Florencja, 5- 13 lipca 2003 (Zbigniew Jasiewicz) .. ,............................... "Słowiańska etnolingwistyka i problemy badania tradycyjnej kultury ludowej", Konferencja międzynarodowa, Moskwa, 14-17 maja 2003 (Wanda Drabik) "..... ,,Pojęcie tradycjonalizmu i funkcja tradycji w «społeczeństwie zamkniętym» - na przykładzie Kaukazu". Konferencja międzynarodowa, Poznań, 27 maja 2003 (Paweł Jessa) ...................•................................. 335 337 341 349 354 361 363 365 366 �7 "Przejawy i fonny aktywności twórczej w społecznościach lokalnych i regionalnych na pograniczach kulturowych i etnicznych". Konferencja naukowa, Cieszyn, 23-24 października 2002 (Tomasz Michalewski) "Antropologia wobec fotografii i filmu". Konferencja naukowa, Poznań, 7-8 maja 2003 (Adam Pomieciński) "Młodzież - święto - ryzyko". Konferencja naukowa, Nimes, 21-23 czerwca 2003 (Inga Kuźma) "Salon rodziny Cichowiczów" - wystawa w Muzeum Etnograficznym, Oddział Muzeum Narodowego, Poznań, październik 2000 - październik 2001 (;tnna Spiss). .. "Podróżnicy. Zbiory podróżników polskich przełomu XIX i XX wieku w Muzeum Etnograficznym w Krakowie". Wystawa jubileuszowa, listopad 2001- czerwiec 2002 (Magdalena Dolińska, Marek Grabski) "Wojownicy - przeszłość i chwała" - wystawa Działu Kultur Pozaeuropejskich Muzeum Etnograficznego w Krakowie (Eleonora Tenerowicz, Jacek Kukuczka) .. "Do cerkwi, do miasta, na tańce. Tradycyjny strój Łemków - rusińskich górali karpackich" - wystawa w Muzeum Okręgowym, Nowy Sącz, listopad 2002 - marzec 2003 (Ewa Fryś-Pietraszkowa) "Zatrzymać czas - wykorzystanie haftu ludowego w fonnach użytkowych" - wystawa w Muzeum Etnograficznym, Kraków, 5-30 marca 2003 (Anna Spiss) "Róże i Czerwona Ziemia: polska sztuka ludowa w Australii" - wystawa objazdowa, Australia, 1999-2002 (Maria Wrońska Friend) "Eclats de ferveurs popu1aires, tresors d'amour" - wystawa w Musee du Vieux Nimes, Bibliotheque des Metiers, Nimes, czerwiec 2003 (Inga Kuźma) 369 372 373 376 380 387 398 399 402 404 V. IN MEMORIAM Stanisław Chmielowski 1922-2002 (Witold Omieczyński) Olga Andriejewna Ganckaja 1920-2003 (Ewa Fryś-Pietraszkowa) . . . . . . . . . . . . . . Urszula Kaczmarek 1948-2003 (Anna Szyfer, Jacek Bednarski) . . . . . . . . . . . . . . . . . Anna Lubańska 1935-2003 (Paulina Suchecka) Anna Mańkowska 1922-2003 (Romana Krzanowska) 409 412 413 414 414 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/02487d78683f95aca8205337eba4c669.pdf e098199ba35dfe397036a947bb02b291 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5068 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2003 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4701 Title A name given to the resource Contents / LUD 2003 t.87 Description An account of the resource LUD 2003 t.87, s.7-12 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 87,2003 CONTENS I. STUDIES AND MATERIALS Zbigniew J a s i e w i c z, Aleksander P o s e r n - Z i e I i ń s k i, Ethnological studies at Polish universities after 1989 Jolanta Ł u g o w s k a, "Literatura Ludowa" in view of the problems and dilemmas of modem folklore studies Waldemar Kop c zy ń s k i, Artur Immanuel Hazelius (1833-1901) - the founder of Nordiska museet and an open-air museum in Stockholm. Formation ofinstitutional foundations of Swedish museology in the second half of the 19th century . . . . . . . Magdalena D o I iń s k a, The Ethnographic Museum in Cracow. Fidelity to tradition Jerzy C z aj k o w s k i, Roofwith a "basket" in old Polish houses Helena Krę t, Greek-Catholic churches in south-eastem Poland (Part III). The former province ofNowy Sącz Barbara P a b i a n, Chimney-sweepers at a wedding in Częstochowa - a new custom orafad? Ewa N o w i c k a - R u s e k, Ethnicity in the modem world - the anthropologist in action Salomea P a m u ł a, The cross and the chessboard. Religion as an important factor of sustaining the national consciousness of the Croats Łukasz K a c z m a rek, An outline of the traditional social organization of the Fiji population Magdalena Z i ó ł k o w s k a-K u fI i ń s k a, Michał K u fI i ń s k i, Indian organizations in north-eastern Bolivia. Their tasks and leaders Jacek Kuk u c z k a, Modem times and tradition in African art Maciej Kur c z, A rural farmstead of northern Sudan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 45 63 83 III 173 181 193 205 225 241 255 267 II. VIEWS AND OPINIONS Andrzej P a n k a II a, Kwicoł's and Pyzdra's dispute over the border continued? A psychocultural interface III. 289 REVIEWS AND REVIEW NOTES Clifford G e e r t z, Dzieło i życie. Antropologjako autor (Works and lives: the anthropologist as author), trans!. by E. Dżurak, S. Sikora, Wydawnictwo R, Warszawa 2000 (Marcin Kwiatkowski) Amin M a a lo u f, Zabójcze tożsamości (Fatal identities), trans!. by H. Lisowska-ehehab), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2002 (Natalia Paszkiewicz) ... 299 303 �10 Skrytość kultury (The secretiveness ofculture), ed. K. Zamiara, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznań 2001 (Sebastian Glica) Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne (Polish ethnographers and ethnologists. Profiles, biographic sketches), vol. 1, ed. E. Fryś-Pietraszkowa, A. Kowalska-Lewicka, A. Spiss, Wydawnictwo Naukowe DWN, Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Krakowie, Kraków 2002 (Roman Bąk) .... Roch S u I i m a, Głosy tradycji (The voices of tradition), Warszawa 2001 (Anna Torobińska) Ewa D a h I i g, Ludowe instrumenty skrzypcowe w Polsce (Folk fiddles in Poland), Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2001 (Alojzy Kopoczek) ... Elżbieta B e r e n d t, Przydrożna ipodniebna. Sakralna sztuka ludowa Ziemi Kłodzkiej XVIII-XX w. (Roadside and sky-high shrines. Sacral folk art of the Kłodzko Land in the 18th-20th century), Wrocław 2001 (Anna Torobińska) Folklor - Folklore, Wydawnictwo BoSz, Olszaruca 2001 (Ewa Fryś-Pietraszkowa). . . Szopki krakowskie - Cracovian Christmas Cribs, Wydawnictwo BoSz, Olszanica 2002 (Ewa Fryś-Pietraszkowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wacław P a w I a k, Minionych zabaw czar, czyli czas wolny i rozrywka w dawnej Łodzi (The magic ofthe games ofthe past or leisure and entertainment in historic Łódź), Łódź 2001 (Anna Torobińska) Grzegorz P e ł c z y ń s k i, Dziesiąta Muza w stroju ludowym. O wizerunkach kultury chłopskiej w kinie PRL (The cinema in a folk costume. On the peasant culture in the cinema ofthe Polish People's Republic), Poznań 2002 (Anna Torobińska) . . . . . . Izabella S a ri u sz-S k ąp s k a,Polscyświadkowie GUŁagu. Literatura łagrowa 1939-1989 (Polish witnesses ofthe GUŁag. Literature ofthe labour camps 1939-1989). Universitas, Kraków 2002 (Aleksandra Rzepkowska) Pieśni ludowe Polaków Ukrainy (Folk songs of Poles in the Ukraine), compiled by L. Wachnina / Pisenna kultura polskaji diaspori Ukrajini, uporiadnik L. Wachnina, Kijiw 2002 (Teresa Smolińska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pasterstwo na Huculszczyźnie. Gospodarka. Kultura. Obyczaj (Shepherding in the Hutsui region), ed. J. Gudowski, Warszawa 2001 (Anna Torobińska) Nad'a Valaskova, Frantiśek Rehor (1857-1899) ajeho etnografichi Cinnost (S ukó.zkami ClimkUF Rehore z Halice), Etnologicky ustav Akademie ved Ceske Republiky v Praze, Praha 1999 (Zofia Szromba-Rysowa) 309 314 317 318 322 323 324 325 326 328 330 331 332 IV. CHRONICLE 79th General Meeting ofDelegates to the Polish Ethnological Society, Słubice, 27 June 2003 (Jerzy Adamczewski) Meeting of the Main Board of the Polish Ethnological Society, Słubice, 26 June 2003 (Jerzy Adamczewski) The work ofthe Main Board ofthe Polish Ethnological Society between June 2002 and June 2003 (Jerzy Adamczewski) . Monographs on ethnomusicology and the anthropology of culture at the Institute of Art, Polish Academy of Sciences and ethnological periodicals discussed at the meeting of the Committee of Ethnological Sciences, Polish Academy of Sciences, Warszawa, 29 November 2002 (Zbigniew Jasiewicz) Directions of changes in Polish ethnology after 1989 and preparations for the election ofmembers to the Committee for 2003-2006. Meeting ofthe Committee ofEthnological Sciences, Polish Academy of Sciences, Warszawa, 28 March 2003 (Zbigniew Jasiewicz) ..... . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 337 341 349 354 �11 Elections ofmembers to the Committee ofEthnological Sciences, Polish Academy of Sciences for 2003-2006. Plenary Committee meeting, Warszawa, 17 June 2003 (Irena Kabat) 15th International Congres of Anthropological and Ethnological Sciences - "HumankindlNature Interaction: Past, Present and Future", Florence, 5-13 July 2003 (Zbigniew Jasiewicz) ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ,,slavonic ethnolinguistics and problems of investigating the traditional folk culture" - an international conference, Moscow, 14-17 May 2003 (Wanda Drabik) .... "The concept of traditionalism and the function of tradition in a «closed society» - the example of the Caucasus" - an international conference, Poznań, 27 May 2003 (Paweł Jessa) "Manifestations and forms of creative activity in local and regional communities on the cultural and ethnic borderland" - a scholarly conference, Cieszyn, 23-24 October 2002 (Tomasz Michalewski) ,,Anthropology versus photography and film" - a scholarly conference, Poznań, 7-8 May 2003 (Adam Pomieciński) "Youth - holiday - risk" - a scholarly conference, Nimes, 21-23 June 2003 (Inga Kuźma) "The living room of the Cichowicz family" - an exhibition at the Ethnographic Museum, Oddział Muzeum Narodowego, Poznań, October 2000 - October 200 I (Anna Spiss) , "Travellers. Collections ofPolish travellers ofthe tum ofthe 19th century at the Ethnographic Museum in Cracow" - a jubilee exhibition, November 200 I - June 2002 (Magdalena DoMska, Marek Grabsla) "Warriors - the past and the glory" - a mobile exhibition prepared by the Ethnographic Museum in Cracow (Eleonora Tenerowicz, Jacek Kukuczka) "Suitable for the Orthodox church, for the city, for a dance party. The traditional costume ofthe Lemkos - the people ofthe Carpathian Mountains - an exhibition at the District Museum, Nowy Sącz, November 2002 - March 2003 (Ewa Fryś-Pietraszkowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . "Stop the time - the use of folk embroidery in everyday products" - an exhibition at the Ethnographic Museum in Cracow, 5-30 March 2003 (Anna Spiss) . . . . . . . . . ,,Roses and the Red Land: Polish folk art in Australia" - a mobile exhibition, Australia, 1999-2002 (Maria Wrońska Friend) ,,Eclats de ferveurs populaires, tresors d'amour" - exhibition at the Musee du Vieux Nimes, Bibliotheque des Metiers, Nimes, June 2003 (Inga Kuźma) 361 363 365 366 369 372 373 376 380 387 398 399 402 404 V. IN MEMORIAM Stanisław Chmielowski, 1922-2002 (Witold Omieczyński) Olga Andriejewna Ganckaja, 192G-2003 (Ewa Fryś-Pietraszkowa) Urszula Kaczmarek, 1948-2003 (Anna Szyfer, Jacek Bednarski) Anna Lubańska, 1935-2003 (Paulina Suchecka) Anna Mańkowska, 1922-2003 (Romana Krzanowska) 409 412 413 414 414 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ad291834f074ceb763a90ca38fb5072c.pdf e78c8e190ec01207631e28687e25702b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1476 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1365 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1974 t.58 Description An account of the resource LUD 1974 t.58, s.307-354 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text IV. o K l N K A Lud, t. !llJ, 1974 SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO ZA OKRES TRZECH LAT KADENCJI OD Hl WRzEśNIA 1970 R. DO 8 CZERWCA 19n R. I. Stan organizacyjny PTL Towarzystwa W okresie ~prawozdawezym Towarzystwo nasze posiadało 19 Oddziałów, za pośrednictwem których prowadzono działalność statutową. Były to Oddziały w Gdańsku, Kielcach, Krakowie z Kolem zainteresowań kulturą Indian, Koszalinie, Lublinie, Łańcucie, Łodzi z Kołem terenowym w Opocznie, Mszanie Dolnej, Olszt.ynie, Opolu, Poznaniu, Przemyślu, Sanoku, Toruniu z Kolem terenowym w Keyni, Vo/arszawic, Wmclawiu, Zabrzu-Katowicach, Zakopanem, Zielonej Górze. Ogółem Towarzystwo posiadało 31 ){II 1970 -31 ){II 1!ł701 -- 721 674 31 ){II 1972 -- 691 członków: Nieznacznc zmiany ilości członków w poszczególnych latach związane byly ze stalą weryfikacją (skreślaniem) członków zalegających z placeniem składek oraz naborem nowych osób. Zgodnie ze statutem Towarzystwo nasze zrze.sza w swoich szeregach zarówno zawodowych etnograf6w jak i przedstawicieli dy's,~yplin pokrewnych oraz działaczy i miłośników kultury ludowej. W polowie 19n r. okolo 30% członków stanowili etnografowie z wyższym w~'kształceniem, 14°","studenci etnografii, 16~/0samodzielni pracownicy naukowi etnografii i nauk pokrewnych, 16% czlonkowie z wyższym wykształceniem w zakresie nauk pokrewnych, ponad 7% absolwenci z innych specjalności, interesujących się etnografią, m.in. 32 nauczycieli i także stosunkowo nieliczna grupa miłośników etnografii, ok. ,1<14 osób z wykształceniem średnim i podstawowym, ,co stanowiło oJ,. 17010 ogólnej liczby'czlonków. W wyniku uchwały WZD w Ostrołęce (16 VI 19'72 r.)czlonkowie Towarzystwa otrzymali legitymacje czlonkowsl,ie. Skład wladz Towarzystwa wybranych 19 IX 1970 r. na Walnym Zgromadzeniu Delegatów w Mi<;dzyrzeczu był następujący: Członkowie Zarządu Glównego PTL: Prezes - prof. dr K. Zawistowicz-Adamska, Viceprezesi -- prof. dr M. Znamierowska-Prufferowa i doc. dr Adolf Nasz (zmarl 7 IV 19'73 r.), Sekretarz Generalny doc. dr B. KOPCzYllska-Jaworska, Z-ca Sekr. Gen. -- dr Leszek Itman, Sk:ubnik - prof. dr Stanislaw Bąk, Z-ca Skarbnika -- dr Stanislaw Blaszczyk, Przewodnkzący Rady Wydawniczej -- prof. dr Józef Burszta, Członkowie: mgr Maria Suboczowa, mgr Piotr Ka]eciak, dr Anna Kowalska-Lewicka, prof. dr Anna Kutrzcba-P{)jnal'Owa, prof. ell' Franciszek Wokroj, prof. dr Maria Frankowska, prof. �308 kronilca dr Roman Reinfuss, dr Longin Malicki, doc. cir Zbigniew .Tasiewio:, dr Ka;r.imicrz Pietkiewicz, mgr Aleksander Posern-Zieliński. Z-cy członków: prof. dr Aleksander Godlewski, mgr Stefan Lew, mgr Janusz Optołowicz (zmarł 14 IX 1972 r.), na jego miejsce dokooptowano dr Krystynę Marczak. Członkowie Głównej Komisji Rewizyjnej: Ignacy Kuźniewski (przewodniczący), mgr Józef Jastrzębski (sekretarz), dl' Bogusław Linette (członek), dr Jan Dekowski (z-ca członka), mgr Przemysław Niedźwiedziński (z-ca członka). Członkowie Sądu Koleżeńskiego: Dr Tadeusz Prus- Wiśniowski (przewodniczący), dr Maria Biernacka (członek), dr Wanda Jostowa (członek), mgr Antoni Kuczyński (członek), mgr Józef Lech (członek). II. D z i a ł a l n ość ogólno -o l' ganizacyjn a Zar zą d u G łów n e g a W okres·je sprawozdawczym odbyło się 8 zebrań plenarnych Zarządu Głównego (dwa w 1'970 r., dwa w 1971 r., trzy w 1972 r., jedno w l'9n r.) oraz 12 zebrań Prezydium ZG (dwa w 11970r., cztery w 1'971 r., trzy w,1972 r., trzy w 1973 r.). Główna Komisja Rewizyjna przeprowadziła ogółem 7 kontroli, w tym pięć działalności Zarządu Głównego oraz d~ie Redakcji DWOK. Sąd Koleżeński w okresie sprawozdawczym nie odbył żadnego posiedzenia. Tematem posiedzeń Zarządu Głównego były sprawy organizacyjno-naukowe, administracyjne, finansowe oraz wydawnicze. Tym ostatnim będą poświęcone osobne częś·ci sprawozdania. A. Sprawy organizacyjno-naukowe W okresie sprawozdawczym główna działalność Zarządu Głównego PTL koncentrowała się na reprezentacji interesów środowiska etnograficznego wobec władz Akademii, Ministerstwa Szkolnictwa 'Wyższego oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki. Pomyślnym rezultatem zostały uwieńczone wieloletnie starania Towarzystwa o przedstawicielstwo etnografii w Komisjach Naukowych PAN. W ubiegłym rolnt została powołana Sekcja Etnograficzna przy Komitecie Socjologicznym PAN (przcwodniczącym jej został członek ZG PTL prof. dr J. Bur.szta). W wyniku naszej interwencji dwóch etnografów, przedstawicieli PTL, zostało powołanych przez wladze PAN do Komitetu Narodowego Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (prof. dr M. Frankowska i doc. dr hab. B. Jaworska). Towarzystwo nasze zostało również po\vołane, jako jeden z organizatorów, clo akcji "Kultura ludowa - dobrem narodu", zainicjowanej ·w 1971 r. przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Ponadto Zarząd Towarzystwa opracował szereg materiałów, przedstawiających osiągnięcia oraz potrzeby naszej dyscypliny w związku z następującymi sprawami: rekrutacją na studia etnograficzne oraz niedoborem kadr w zakresie etnografii (przekazane w 1970 r. autorom raportu o stanie oświaty), w sprawie miejsca i roli etnografii w społecznym ruchu organizacyjnym (omówienie działalności PTL w latach 1945-1972 dla Wydziału I PAN) oraz w związku z przygotowaniami do II Kongresu Nauki Polskiej (referat prof. K. Zawistowicz-Adamskiej, opublikowany w czasop. "Nauka Polska" nr 1, 1973). Do tych ostatnich przygotowań włączył się również Ośrodek Dokumentacji przy PTL przygotowując szereg materiałów pomocniczYch dła opracowań Se~cji Etnograficznej Komitetu Nauk Socjologicznych PAN. Z inicjatywy Zarządu i przy poparciu Minister.stwa Szkolnictwa Wyższego re- �Kronika 309 prezenlacja Towarzystwa w liczbie trzech osób (prof. ell' A. Kutrzeba-Pojnurowa, proL dl' J. Burszta, doc. dr hab. B. Jaworska) wzięła udział w lecie 1972 1', ,w I Kongresie Etnologii Europejskiej w Paryżu, W dniach 2-4 XII 1972 r. odbyła .się z inicjatywy Zarządu Gl. PTL, zorganizowana przez Oddział Toruński przy pomocy Muzeum Etnograficznego w Toruniu oraz Oddziału Gdańskiego i Łódzkiego PTL, narada robocza europejskich etnologów, specjalistów z dziedziny rybołówstwa. Uczestnicy narady przygotowali wnioski dla Grupy Roboczej Międzynal'Odowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych na mający się odbyć w 197'3 r. Kongres w Chicago. W związku z ogólnopolską dy,skusją nad kierunkami rozwoju nauki polskiej oraz zakresem działania Towarzystw Naukowych Zarząd zorganizował w Oddziała'ch dyskusję nad oceną dorobku, celami i kierunkami oraz formami dalszego działania naszego Towarzystwa. Wyniki tej dyslwsji zostały przeanalizowane przez Prezydium ZG PTL, a 'podsumowanie jej wraz z uwagami Prezydium przekazano wszystkim Oddziałom (zob. s. 321-328). Zarząd Towarzystwa rozpoczął również w ostatnim roku rozmowy z szeregiem instytucji i organizacji w celu przedyskutowania możliwości i form współdziałania (m.in. z Towarzystwem W.spólpracy z Polonią Z.agraniczną "Polonia" oraz Centralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki). W dziedzinie działalności naukowej obecny Zar"ząd Glowny przy pomocy Oddziałów w Gdańsku, Wanszawie i Lublinie przygotował trzy sesje naukowe z okazji Walnych Zgromadzeń. W związku z akcją "Kultura ludowa dobrem narodu" przygotowano plan serii wydawniczej, który przedłożon·;) w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Ponadto w 1971 r. przystąpiono do prac zwią7.any,ch z gromadzeniem materiałów do bibliografii bieżącej etnografii polskiej. 1. Sekcja amerykanistyczna Dzialająca przy Zarządzie Gl. PTL ogólnopol'ska sekcja amerykanistyczna z siedzibą w Poznaniu skupia obecnie 30 członków, reprezentujących różnorodne dyscypliny nauki z szeregu ośrodków naukowych kraju. Sekcja pracuje pod bezpośrednim kierownictwem prof. dr M. Frankowskiej. W skład Zarządu wchodzą: prof. dl' Maria Frankowska, prezes (Poznań), dr Maria Paradowska, sekretarz (Poznań), mgr A. Posern-Zieliński, z-ca selcretarza (Poznań), dr Barbara Walendowska,skal'bnik (Poznań) oraz członkowie Zarządu: prof. dr J. Klimaszewska (TorUIl), dr Marcin Kula (Warszawa), mgr Krystyna Małkowska (Warszawa). mgr inż. Andrzej Krzanowski (Kraków). W okresie sprawozdawczym sekcja odbyla 25 posiedzeń ści.słego Zarządu sekcj,i oraz 2 zebrania poszerzonego Zarządu. W dniach 2.3-25 IV 1971 r. zorganizowano w Poznaniu IV Etnograficzne Seminarium Amerykanisly'czne poświęcone problematyce religijnego synkretyzmu. W następnym okresie przystąpiono do przygotowania V Seminarium, które ma ,się odbyć w październiku IOn r. Seminarium doty'czyć będzie problemu kształtowania się autorytetów, władzy społeczno-politycznej i jej ośrodków w plemionach tubylczych Ameryki w przeszłości i obecnie. PonadtD członkowie sekcji brali czynny udział w konferencji zorganizowanej przez Pracownię Dziejów Ameryki Łacińskiej i Afryki Instytutu Historii PAN, poświęconej dziejom Ameryki Łacińskiej w XIX i XX w. oraz w konferencji zorganizowanej przez Pracownię Geograficzną PAN na temat problemów rolnictwa w Ameryce Lacillskicj, a także brali udział w zorganizowanym przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Oddział Krakowski PTL i Koło zain1:eres<jW<lllkullurą �310 Indian Kronl1ła przy tymże Oddziale - ,ratów i zabierając Sympozjum Kultury Indian, wyg1aszaj;lc kilka rcfc- glo~ w dyskusji. Dokumentacji i Informacji Etnograficznej Ośrodek 'z &iedzibą w Lodzi, dzialający ·pod kierownidwem doc. dr hab. B. K<Jpczyńskiej-Jawor:skiej, kontynuowal dziala1ność dotyczącą dokumentacji etnograficznej. Oprócz uzupelniania zapoczątkowanych w latach uprzednich wykazów i kartotek, w 1970 r. rozpocząl ewidencję zespolów regionalnych oraz festiwali i innych imprez f01klory.sty,cznych, w 1971 ;1'. założono kartotekę wystaw etnograficznych oraz ewidencję badań terenowych, prowadzonych przez muzea. W odpowiedzi na .sugestie zgloszone przez członków PTL w .roku 1972 Ośrudek przystąpi! do zbierania informacji na temat opracowanych kwestionariuszy (ankiet) do terenowy'ch badań etnograficznych. Kwestionariusze przekazane przez autorów są przechowywane w zbiorach Ośrodka, z kwestionariuszy wypożyczonych do wglądu ,sporządzono mikrofilmy. W sprawie kwesti{)nariuszy wysIano 200 ankiet, w odpowiedzi otrzymano 80 kwestionariuszy. W tym samym roku opracowano i rozprowadz·ono ok. 400 ankiet adrcsowany>ch do zespolów folklorystycznych. Otrzymane w od.powiedzi .informacje pozwolily uzupelnić posiadane kartoteki zespolów. Tegoż roku, korzystając z okazji weryfikacji twórców ludowych prowadzonej przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, zapoczątkowano weryfikację danych z kartoteki twór·ców ludowych (zweryfikowano dane z 7-miu województw). W początku 1'973 r. rozprowadzono ankietę weryfikują'cą dane o wystawach etnograficznych, które odbyły się w 1'972 r. Ośrodek jest jedyną w PoLsce placówl,ą dokumentacy jną w dziedzinie etnografii. Ostatnio wzrosla jego rola: w związku z pracami przygotowawczymi do Kongresu Nauki Polskiej i pracami powołanej w 1972 r. Sekcji Etnograficznej przy Komiiecie Nauk Socjologicznych PAN. Dla potrzeb tej Sekcj'i Ośrodek sporządzi! szereg zestawień informacyjnych (wykazy pracowników dzialających na polu etnografii, wykazy wydawnictw etnograficznych, towarzystw, itp.). Ponadto Sel"cja zleciła Ośrodkowi organizację i prowadzenie prac z zakresu bieżącej bibliografii. Ośrodek świadczy róźnego rodzaju uslugi informacyjne, które zlecane mu są przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, jak przekazywanie danych do reje&tru stowarzyszeń nauk I'>poleczny.ch (UNESCO), danych do informatorów międzynarodowych itp. W .1972 r. ·sporządzono selektywną bibliografię prac etnograficznych, publikowanych w 197'1 r. dla międzynarodowej bibliografii nauk spolecznych, wydawanej przez Comite International pour la Documentation des Sciences Sociales (CIDES UNESCO) w Paryżu. Ośrodek prowadzi stalą wymianę materialów z Pracownią Dokumentacji Instytutu Etnografii \Słowackiej Akademii Nauk (Naroclopisny Ustav SAV) w Bratysławie. W 1972 r. przygotowano materiały a działalności Ośrodka na konferencję zorganizowaną przez międzynarodowe etnograficzne czasopismo dokumentacyjne ,.Demos". Ponadto referat na temat klasyf~k.acji i jej systemów w etnografii na Międzynarodowy Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych, który ma się odbyć w Chicago w 1973 r. Pracownicy Ośrodka, z wy'ksztakenia etnografowie, w miarę możności śledzą i dyskutują metody i techniki prac dokumentacj,i naukowej. Główna uwaga zwrócona jest obecnie na sprawę systemu klasyfikacji. Ośrodek podjął wstępne wysiłki w celu opra'cowania etnog:raficznego tezaurusa. Etapy dyskusji i wykonywanych prac znajdują ,swe odbicie w kilku artykułach, opuhlikowanych oraz znajclu.i'1c\'ch się w druku. 2. Ośrodek �Kronika 311 Opier<ljąc <.ię na analizie dotychczasowej, czteroletniej działalności Ośrodka dyskulowana jest obecnie sprawa dalszego profilu pracy. Ze w.zględu na ograniczone możliwości !,ndrowc (2 osoby na pól etatach ,i niewielkie kredyty 'na prace zlecone)' działalność ta, jak się wydaje, musi się skoncentrować na zagadnieniach uznanych za podstawowe dla nas:zejdyscypliny. W tym względzie nie podjęto je5':/)czeostatecznych decyzji, ale tok dotychczasowy'ch dyskusji sugeruje, że w pierwszym rzędzie będzie tD dokumentacja bibliograficzna prac publikowanych oraz prac badawczych będćlcych w toku, wraz z informacją o miejscu i stanie przechowywania materialów żródlowych. 3. Biblioteka Główna i Archiwum W okresie .s'prawozdawczym naukowe wpłynęło do Biblioteki 3198 egz. nabytków, w tym: z wymiany 2807, z zakupu 325, dary (wydawnictwa PTL) ,66 egz. Nabytki Biblioteki, zarówno dzieła zwarte jak i czasopisma, pochodzą głównie z wymiany krajowej ,i zagranicznej. Zakupy dolCQnywane są z funduszu przeznaczonego na zakup ](S'iążek - rocznie ok. B ty,s. zł. Ta kwota przeznaczana jest na zakup książek zagranicznych za pośredni'ctwem Ośrodka Rozpowszechniania Wydawnictw Naukowych PAN, jak również na zakup książek produkcji krajowej. Rocznie z wymiany krajowej i zagranicznej Biblioteka uzyskuje ok. 2'00 tytułów czasopism i .serii. Liczba ta z roku na Tok rośnie w związku z nawiązywaniem coraz to nowych umów wymiennych. Od 1970 r. .rocznie przybywa z wymiany przeszło 1100 egz. wydawnictw, tj. o ok. 2'50 egz. więcej w porównaniu z .poprzednim okresem sprawozdawczym. Przyrost ten uzyskano dzięki nowy,m kontaktom z zagranicznymi instytucjami, a także .przez ciągłe uzupełnianie czasopism i serii znajdujących się już w Bibliotecc. Po weryfikacji wymiany przeprowadwnej w 1971 r .. w wyniku której skreślono z listy kontrahentów 10 instytucji, oraz po llzy;;kaniu nowych kontrahentów, prowadzimy obecnie wymianę :z 2125 instytucjami, w tym ze 169 zagranicznymi i 56 krajowymi. W chwili obecnej stan księgozbioru Biblioteki PTL wynosi: dzieła zwarte 1:1524 vol., czasopisma i serie - 2 BZU tytułów. Ogółem w okresie sprawozdawczym udos.tępniono 30867 książek i czasopism 7030 czytelnikom, w tym: w czytelni 277'34, poza Biblioteką 3009, wy!slano do innych bibliiotek i instytucji 124 książki. W ramach prac wewnętrznych pl~zeprowadzono ,inwentaryza'cję księgozbioru: IX-XI 1970 dzieł ,z,wartych, I 1971 inwentary.zację czasopism .szwajcarskich, pirenejskich, węgier:-kich, 1$)72 czasopis:rn włoskich, skandynawskich, niemieckich. Planuje .się dalsz'l inwentaryzację ·czaso.pism w miesiącach wakacyjnych '19'73 r. W zakresie informacji biblioteka pl'zekazuje roczne wykazy w.pływających zagranicznych 'czasopism i dziel zwartych do Katalogów Centralny'ch Biblioteki Narodowej oraz Biblioteki .PAN. Poza tym w "Ludzie" zamieszczane są wykazy posiadanych ważniejszych zagranicznych dzieł zwartych. Od 1971 r. prowadzone są również pra'ce przygotowawcze nad bibliografią etnografii polskiej. W tym zakresie ,gromadZi się noty bibliograficzne w oparciu o "Przewodnik bibliograIiczny" i "Bibliografię zawartości czasopiSJll". Zarządzeniem nr 49171 Sekretarza Naukowego PAN z dnia 16 XII ,197(1 1'. 'W -"prawie organizacji i 'działania sieci bibliotek naukowych PAN Biblioteka PTL została włączona w skład sieci bibliotek P AN. W związku z analizą działalności poszczególnych organów Towarzystwa zaktualizowano regulamin biblioteki i opracowano jego nową wersję. Archiwulll nallkowe PTL znajduje się w dalszym ciągu w pomiesz·czeniach �312 Kronika. B. Sprawy organizacyj Ilo-administracy j ne magazynu wydawnictw. Materiały al'chiwalne udostępniano w czytelni biblioteki PTL. Skorzystało z nich kilkanaście osób. Ponadto ze zbiorów archiwalnych skorzystały 4 instytucje naukowe. Odnośnie prac wewnętrznych, organiza·cyjnych, w okresie .sprawozdawczym przearganiwwano pracę biura i wprowadwno pev-me zmiany w strukturze organów Towarzystwa. Zgodnie z zaleceniami PAN opracowano regulamin określający zakres obowiązków i tryb działania w.szystkich komórek PTL wraz z instrukcją obiegu korespondencji. W \vyniku ograniczenia nadmiernie rozrośniętej księgowości powołano w 1972r., w biurze, stanowisko instruktora do spraw organizacji i łączności z Oddziałami. W wyniku przeniesienia redakcji "Literatury Ludowej" do Wrocławia utworzono stanowisko drugiego redaktora wydawniczego. W roku 1973 uzyskano, w wyniku starań Zarządu, status :pracowników naukowych dla pracowników DWOK i ODiIE; stanowi to dowód uznania obu tych placówek za społeczne placówki naukowe. W celu lepszego infOl'mowania ogółu członków o całokształcie działalności T{)warzystwa, uchwałą z ,dnia 27 IX 72 postanowiono sporządzać odbitki z rocznych sprawoz.dań Zarządu Gl., publikowany'ch w "Ludzie" ,i rozsyłać je nieodpłatnie wszystkim członkom. W ostatnim okresie wdrożono prace organizacyjne nad utworzeniem w łonie PTL sekcji muzeologi1cznej, której organizację powierzono prof. dr M. PrufIerowej, sekcji folklorystycznej, której organizację ,powierzono doc. dr D. Simonides oraz wszczęto rozmowy dotyczące wypracowania stałych form współpracy z Centralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania Kultury - tu jako łącznika .z ramienia Zarządu Gl. powołano dl' Grażynę Dąbwwską z Oddziału Warszawsl{iego. III. Działalność wydawnicza w okresie d o m a j a 1973 r. W okresie sprawozdawczym w ramach wydawnidw pod red. prof. dr J. Burszty 3 tomy Ludu. Są to: Lud, Lud, Lud, od PTL września ukazały t. 54 t. 55 t. 56 Ponadto 27,60 28,47 wydaliśmy: Dolnoślqskie pieśni w opracowaniu J. Majchrzaka, sfinansowane w całości przez PRN ludowe dr S. Bąka, 10,40 etnograficzne z pow. z. 2, pod red. przez PPRN w Lima- limanowskiego, mgra P. Kaleciaka, częściowo :sfinansowane nowej 2 tomy Łódzkich Studiów Etnograficznych K. Zawistowicz-Adamsl<iej Są to tomy: 13 11,00 pod red. prof. dr F. 01esiejuka, pod red. doc. dr W. Kwaśniewicza, częściowo sfi.nansowane przez PWRN w Lublinie Mity, legendy i podania polinezyjskie w opracowaniu m~r H. RomarlSkiL'j, pod 1"L'l1.mgla A. Posern-·ZiL'1il\skiL'go weselne 11,00 14,25 14 Obl'Zędy się kolejn{) 22,50 pod red. prof. we Wrocławiu Materiały 1970 w Lubelskiem 17,:lO IO,I;) ark. wyd. �313 Kroni1~a w opr~lcowalliu M. Kasjana, pml red. pr'Jf. częściowo sfinansowane przez Kujawsko-PoKulturalne w Bydgosz·czy Literatura Ludowa pod red. prof. dr Cz. Hernasa, 6 zesz. za 1972 r. i :3 zesz. za 1973 1'. Du.my ukraińskie clI' J. Klimaszewskiej, morskie Towarzystwo 7,56 ark. wyd. 45,00" ••. Lącznie Redakcja Dziel wszystkich O. Kolberga wydala \\' okresie _ ...•. " _-_.- 205,23 _'o ark. wyd. sprawozdawczym 4 tomy. Są to tomy: 50 Sanockie-Krośnieliskie, 54 Ruś Karpacka, 55 Ruś Karpacka, 63 Studia, rozprawy -cz. II 38,0 ark. wyd. 'Cz. I cz. II 32,7 44,5 i artykuly 48,:3 LąC<'. nie 163,7 ark. wyd. Oclnośnie dzialalności Redakcji DWOK naldy zaznaczvć, :i'e od początku prac wydawniczych, tj. od 1961 r. ukazało się 55 tomów o objętości 1.541,6 ark. wyd. Stanowi to okola !l3"/" calości DvVOK. Z tego wydano 3·6 tomów fototypicznie z oryginałów (7112,:3 ark.) i 19 typograficznie z rękopisów (759,3 ark. wyd.). W okresie sprawozdawczym PTL wydało łącznie 368,93 ark. wyd. Bionjc pod uwagę fakt, że do koń-ca roku 1973 zostan~e wydany-ch jeszcze ok. 50 ark. wyd., średnia roczna wydawanych arkuszy ksztabtuje się w grankach 160-170 ark. wyd. W stosunku do zakładanych planów wydawniczych Towarzystwo realizowało swe plany jeśli choozi o wyl<arzystanie limitów przyznanych arkuszy. Nie zawsze jednal< byly możliwości fin.ansowe niezbędne dla wykonania planów tytułowych Towarzystwa. W związku z powyżs.zym były wydawane w pierwszej kolejności te pozycje, na które Towarzystwo uzyskało pomoc f.inan.sową z zewnątrz. W wyszczególnionym wyżej wykazie wydanych prac zaznaczono instytucje, które wykazały SWejpomoc finansową dla Towarzystwa. W dalszym ciągu Towarzystwo nasze utrzymuje kontakty z Opolskim Towarzystwem Naukowym w Opolu, które udziela pomocy finansQwej celem wydania pracy z planu na r. 1·973 pl. Wieś .~ląska w 1'. 1840. Celem bliższego naświetlenia kształtowania się i realizacji tytulowych planów wydawniczych na~zego TQwarzystwa przedstawię plany ostatnich lat, tj. r. 1972 i 1973. A zatem plan wydawniczy na r. 1972 obejmował następujące pozycje w zakresie publikacj'i zwartych: 12 ark. wyd. E. Kucharska, A. NaslZ, S. Rosponc1, Wieś opolska w 1840 r. G. Fierla, Strój cieszyński 6 M. Kasjan, Dumy ukraińskie 8 K. Simiczijew, Bajki macedońskie B B. Gawin, Bibliografia etnografii polskiej 8 28 O. Kolberg, Sanockie-Kl'ośnieńskie, cz. II O. Kolberg, Studia, rozprawy i artykuly 27 Ponad to w zakresie czasopism: Lud, t. 56, pod red. prof. dr J. Bursz t y 30 Literatura Ludowa, pod red. prof. dr Cz. HermLsa 10 Łódzkie Studia Etnograficzne, pod red. prof. dr K. ZawistowiczAdamskiej 10 Razem 147 ark. wyd. Plan powyższy został zreal~zowany jeśli braćpoct uwagę lim.it arkuszowy. Nie \Vykon~ll1o nal.HlTliast planu tytuŁowego. Z pow{)c.lu braku środków finansowych �314 Kron!ka ,v r. 1972 mogły ukazać się przede wszystkim pozycje stanowi'lce poślizgi z r. 1971. W związku z ciqglym niec1ustatkiem w zakresie śrudków finan.sowych, u!Jniżeniem linLitu arkuszy wydawniczych przez PAN oraz celem uniknięcia dalszych rozbieżności mic;dzy zaldadanym a zrealiz·owanym planem wydawniczym, nada Wydawnicza Towarzystwa postanowiła do planów na lata 1973-1975 nie wprowadzać nowych pozycji, lecz realizować poślizgi z ,1972 roku. Tytuły umieszczone w planie wydawniczym na rok 197'2 i dotychczas nie wydane ukażą się kolejno w latach 1973-1975. Zgodnie z planem Pobkiej Akadem.ii Nauk plan wydawniczy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przewiduje wydanie w 1973 r. 176 ark. wyd. Na plan ten oprócz stałych czasopism, tj. I,ud, LL i ŁSE 70 ark wyd. składają się następujqce pozycje zwarte: O. Kolberg, Sanockie-Krośnie1iskie, cz. I (t. 49) i III (t. 51) 70 M. Kasjan, Dumy ukraińskie 10 E. Ozgowicz, S/.ąs/m rzeźba ludowa 12 E. Kudlarska, A. Nasz, S. Ros·ponel, Wieś opo/.ska w 184U T. 14 Razem .- -_. 17(i ark. wyd. Tytuł ostatniej pozycji zmieniono na Wieś śląska w 184U 1'. W dJ'uku znajdują się kolejne 3 tomy DWOK nn poczet planu \V latach 1973UJ74: t. 49, cz. I i t. 51, ·cz. III Sanockie-Krośnieńskie oraz t. til Pisma muzyczne, cz.!. W druku i przygotowaniu redakcyjnym znajdują się również kolejne zeszyty Litcratury Ludowej. Tutaj należy nadmienić, że począwszy od 1'. 1972, kiedy to redak~ję merytory,czną przejął prof. dr Czesław Hernas, 'czasopisnlD ukazuje się regularnie co dwa miesiące, realizując swój plan zarówno arkuszowy jak i w zakresie treści. W chwili obecnej redakcja Literatury Ludowej jest w posiadaniu materiałów do dalSizych kilku numerów, a tak:że uo jednego tomu (rucznika zaległego). Ambicją i koniecznością staje się zarówno dla redakcji jak i dla całego Towarzystwa wydanie zaległych roczników Literatury Ludowej za lata 1969-1971. Trudność w wydaniu zaległych roczników polega na braku środków finansowych, a także uzyskaniu z Polskiej Akademii Nauk dodatkowych arkuszy na wydanie zaległości. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze podjęło starania o włączenie do planu na 1'. 1974 jednego zaległego tomu Literatury Ludowej o objętości 25 ark. wyd., a jednocześnie czyni się starania o uzyskanie pomocy finansowej z Uniwersytetu Lubciskiego dla wydania zaległego tomu. 'Wszystkie pozostałe pozycje z planu na .r. 1973 są obecnie mocno zaawansowane w produkcji ~ można mieć już pewność, że plan roku 1973 zostanie wykonany. Śląska rzeźba ludowa ukaże się na przełomie III i IV kwartału 73 r., Wieś ś/·ąska w 1840 T. przewidziana jest na ·koniec ostatniego kwartału. Na ukończeniu jest kolejny 57 t. Ludu, poświęcony VII Międzynarodowemu Kongresowi Slawistów w \Varszawie, który miał odbyć się w maju. W związku z przesunięciem się daty Kongresu na ,sierpień, a równocześnie brakiem środków finansowych, Lud t. 57 wyjdzie tuż przed Kongresem. 1'1 opracowaniu redakcyjnym znajdują się kolejne t0my i zeszyty wydawnicl w stałych PTL, Bajki macedońskie K. Simkzijewa pod red. Ligii Jasnosz (pozycja pl'zewidziana do wydania w r. 1974) oraz St1'Ój cieszyński G. Fierli, lXlU. red. prof. dr A. Kutrzeby-P{)jnarowej, który zostanie wydany prawdopodobnie w 1975 1'. W opracD\vaniu reda:k~yjnym i graficznym znajduje .<;ię aktualnie 8 tomów DWOK: 111' 37-·:38 Komentarze tekstuwe i Jl1UZ\TZne do L 1 -36 DWOK. 47 Chełms/cie i Przemyskie, 56-57 Ruś Czerwona cZ. I-II, 58-59 Materialy do etnografii Słowian �315 Kronika cz. f-II, liZ PisTI,1l 1I'.IL!J(·'::l1e lL II (łącznic: ok 2,30 ark. wyd.). Druk trzech z pnwy7.szych pozycji (Ill.' 47, ;iIi, liZ) rozpocznie się Vi 1974 r. W opracowaniu autorskim znajduj"l .się w różnym ",tuplliu opracowania wszystkie następne tomy DWOK (14 pozycji), w tym biografia O. Kolberga i indeksy. Centrw11 prac stanowi nadal blok tomów 5uplemcntowych i miscellanea oraz materiałów do etnografii Slowian. Dla prr.yspieszenia najbardziej czasochłonnego opracowania materiałów mu;zycznych O. Kolberga, które posuwa sil') niezadowalająco z powodu zatrudniania przez Redakcję DWOK tylko jednego redaktora-muzykologa. udalo się w okresie sprawozdawczym pozyskać fachową ,pomoc w ramach prac zleconych. W przygutowaniu znajduje s,ię III wydanie tomu 1 DWOK Pieśni ludu polskiego (druk nakładem finansowym PWM). Trwają starania o wznowienie innych tomów DWOK, których nald,ld zostal wyczerpany, a także wznowienie wyczerpanych zeszy tów APSL. VVzwiązku ze znacznym obniżeniem rocznego limitu arkuszy wydawniczych dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego na rok 1974, a może i dalsze lata (w 170 na llO ark. rocznie), wydawnictwo zmuszone jes,t wydać przede wszystkim pozycje 7. dawna już planowane i opracowane. W związku z tym nie przyjmuje się do oprac,owania aut01:skiei.fQi redakcyjnego pozycji nowych. IV. S p r a wo z d a n i e z dzia ła lności f i n a n s o we j za l a t a 1970-1972 Działalność finansowa Towarzystwa stosownie do M.P. nr 67/73 podlega nCldzol'{)wi i kontroli Polskiej Akademii Nauk, ponieważ poprzez PAN Towarzystwu korzy,sta z dotacji z budżeLu Państwa. Polska Akademia Nauk dokonała pełnej kontroli działalności finansowej Towarzylstwa w roku 197,] za olues od 1 I 1968 do 31 III 1971. Wyniki kontroli zostały ujęte w protokole i zarządzeniach pokontrolnych z dnia 14 lipca 1971 r. Dzialalność finansowa Towarzystwa pod względem merytorycznym nie na.<;uwała władzom Akademii zaslrzeżel'l. Zalecenia pokontrolne odnl'sily się do wzmocnien ia dyscypliny finansowej na odcinku terminowości i poprawności rozliczeó finansow.vch Oddzialów, zabezpieczenia odpowiedzialności za majątek Towarzystwa i poprawienia zasad organizacji, poprawności ewidencji materiałów archiwalnych. Zalecenia pokontrolne Akademii zostaly wykonane, o czym Akademia zO!Stała powiadomiona pismem z dnia 13 VIII 1971 r., za wyjątkiem spra\\'y uporz<ldkowania archiwum, co spowodowane jest trudnościami lokalowymi. Z uwagi na przeprowadwn'l l'ewizję za lata 1967-1971 przez Polską Akademie; Nauk Zarząd zaniechal kontl'OJ;i ksiąg Towarzystwa 11rzcz biegłego księgowego, natomiast za rok UJ72 zlecono badanie ksiąg biegłemu księgowemu. W wyniku badań biegły księ.~owy w swoim orzeczeniu stvvierdza, że sprawozdanie finansowe Towarzystwa zostało sporzqclwne prawidłowo. Za ol,rcs sprawozc1awczy, tj. rokJ.970-1972 działalność finansowa Towarzystwa prowadzona byla w ramach zatwierdzonych preliminarzy budżetowych. W okresie roku 1~70-1972 Towarqstwo dysponowało następującymi funduszami: Treść Dotacja z budżetu Wpływ .skI. czl. Sprzed<.lżwyclawn. Dota-cje na zlec. Zy;;,J.;:i nac1zw\'C'z'ljne R<lzeln - 1970 -----~ 1971 1972 Razem ].294.820 11.895 420.075 121.819 8.482 1.304.000 18.900 420.407 220.000 1.038 1.394.435 11.405 268.016 45.150 391 3.993.255 42.200 1.108.498 386.969 9.911 1.857.091 1.964.345 1.719.397 5.540.833 ..._--. -_._,_ ... - �316 Kronika Wykazanc wyżcj dochody obcjmujq również RcdakcjG DWOK; wynosZ'l onc za lab 1970-1972 zł 2.7'20.973, co wynosi 48,3"/" dochodów Towarzystwa. Dotacja z budżetu dla Redakcji DWOK wynosiła w tym okresie zł 2.lUZ.000, zaś dla Zarządu Głównego Towarzystwa na pozostałą działalność zł 1.811.255. Szczególnej uwagi wymaga sprawa terminowego wpłacania składek członlwwskich. Na tym odcinku konieczne jest energiczne działanie władz Oddziałów, bowiem zaległości z tytułu składek członkowskich wg stanu na dzień :n. XII len r. wynoszą 17.805 zł,W okresie sprawozdawczym wydatkowano następujące sumy: -_ .. _------_._ ..._Treść 1970 1971 1972 Razem -_. __ '-_0_'- ..__ __ ._-------- ..--._-_._-------_.- -- ..._. 1.218.401 1.399.075 1.592.020 4.209.496 Działain. wyd. 239.033 zlecona 127.066 39.718 405.817 popułaryz. 68.858 72.705 77.945 219.508 bibliotek 87.055 75.058 67.477 229.590 Koszty administr. 182.167 207.320 165.247 554.734 Straty nadzwycz. 110.811 7.217 4.376 122.374 . ----------_ .. ".' .. _-_. .---.- 2.070.079 Razem ---_.--._-- 1.983.586 1.687.854 .----- 5.741.519 Podane wyżej koszty obejmują również Redakcję DWOK, której koszty za okres 1970-1972 wyniosły zł 2.868.389, pozostałą kwotę zł 2.873.130 wydatkowano z dyspozycji Zarządu Głównego. Wyjaśnić należy, że poniesione straty w roku 1970 w kwocie zł HO.8U dotyczyły lat 1961-11964 w związku z nieformalnym załatwieniem spraw dzierżawy pomieszcze11 i wynagrodzeń za honoraria. Reasumując stwierdzić należy, że PTL, obejmujące swą działalnością cały kraj i pr·(}wadzące wspóŁpracę z wielu instytucjami naukowymi w świecie, od ·szeregu lat nie jest w pełni dofinansowane. Czynione .starania przez Zarząd Główny w Polskiej Akademii Nauk o zwiększenie dotacji, w 8zczególnośd na działalność popularyzacyjną Oddziałów oraz działalność wydawniczą, nie dały dolychczas pozytywnego rezulta;tu. Wydaje się zatem konieczne prowadzenie &tarań przez po.szczególne Zarządy Oddziałów o u.zyskiwanie funduszy od wladz lokalnych na określone badania, wydawnictwa, akcje populm'yzacyjne. Preliminarz budżetowy na rok 11973 został zatwierdzony przez Akademię w wywkości zł 2.048.444 po .stronie wydatków i dochodów. Dotychczć1sowe dochody i koszty kształtują .się na poziomie planu. Z braku sprawozdań finansowych z wielu Oddziałów podawanie sum bezwzględnych dałoby niewłaśC'iwy obraz finansowy. V. P l a n p I' a c y T {)war z y s t wan a 1973 r. Plan ten przewiduje zgodnie z prespektywicznym planem na lata 1D70~1!J7'5 realizację: 1. Rocznych planów wydawniczych, 2. Pomoc w realizacji planów Odd,ziałów, ::l. Kontynuację prac Zarządu Gl. w zakresie: a) gromadzenia i opracowywania księgozbioru, b) kontynuacjG prac ODilE, c) kontynuację prac Sekcji amerykanistycznej d) udział w akcji "KultUJ'a ludowa - dobrem narodu". Ponadto plan przewiduje .zakończenie rozpoczętych prac organizacyjnych związanych z: l) zorg;mizowanicm Sekcji muzN\ugiczncj, folklorystycznej i filmu ctno- �.r---~ /:.-.. t.'łi,~ 1«:;'- '.)\ :f~'1j:G(:~' F,,;\'~l \' ./ I(l'olli"a '. . '" . • . \. fi '" / pl'zy l' .'l'L; 2) ZCIwarnem 11lllOWy O 1V,~pujprac.l' na\lkOW1~.J l ()rl.(;lllJ:I,C1C.vj~,..:-nej ze Słowackim Towarzystwem Luc!{)znawczym (Slovenska Narodopisna Spolccnost); 3) zawarcie umowy o współpracy z Centralnym OśrDdkiem Metodyki Upowszechniania Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki; 4) kontynuacją rozmów z TDwarzySi1:wem Współpracy z Polonią Zagraniczną "Polonia" co do form współpracy i świadczeń naszegD Towarzystwa na rzecz Polonii; 5) lwnt:ynuowaniem starań o zdobycie dodatlwwych funduszy na reedycję wyczerpanych tomów DWOK i APSL. Ponadto zgodnie z zaleceniami ostatniej kontroli finansowej biegłego księgowego Zarząd planuje przeprowadzenie inwentaryzacji majątku wszystkich Oddziałów PTL oraz przedy.!>kutowanie wyceny wydawnictw PTL, które jak się wydaje mają zbyt niskie ceny, jak również zbadanie raz jeszcze możliwości upłynnienia nadmiernych zapasów wydawnictw Towarzystwa. W zwiqzku z potrzebami rozwojowymi Towarzystwa będą wszczęte starania na Uniwersytecie Wrocławskim o uzyskanie lepszego lolmlu dla pomieszczeń biblioteki, archiwum, biura oraz redakcji wydawnictw PTL. gl'CillCZl1t'gO Opracowała: Bronisława XLVIII WALNE ZGROMADZENIE PTL I SESJA NAUKOWA W DNIACH 8-10 CZERWCA 1973 R. Jaworska W LUBLINIE XLVIII Walne Zgmmadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego odbyło się w Lublinie-Zamku w dniach 8-10 czerwca 1973 r. Po powitaniu uczestników przez dyrektora Muzeum Okręgoweg{) w Lublinie, dr Zygmunta Ślusarskiego, prezes Zarządu Głównego PTL, prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska, dokonała w dniu 8 czerwca 1H713 r. otwarcia obrad, proponując przewodnictwo mgr Zofii Neymanowej. Propozycję tę zaakceptowano i następnie przyjęto porządek obrad: l. Uczczenie pamięci zmarłych członków PTL; 2. Odczytanie protokołu z poprzedniego Walnego Zgromadzenia; :3. Wybór Komisji Matki i Komi.sji Skrutacyjnej oraz Komisji Wnioskowej; 4. Sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego; 5. Omówienie wniosków z dyskusji Oddziałów na temat kierunków i form działalności PTL; 6. Sprawozdania z działalności Oddziałów; 7. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej; 8. Dyskusja; 9. Wręczenie legitymacji honorowego członka PTL prof. dr Tadeuszowi Sewerynowi; 10. Wybór nowych władz PTL; 11. Przedstawienie planu pracy i budżetu; 12. Omówienie wniosków przez Komisję Wnioskową; 13. Zamlmięcie obrad. Ad. 1. Minutą milczenia zebrani uczcili pamięć zmarłych członków PTL: prof. dr Włodzimierza Antoniewicza z Warszawy, doc. dr Adolfa Nasza z Wrocławia wiceprezesa Zarządu Głównego PTL, doc. dr Tadeusza Wróblewskiego z Poznania byłego wiceprezesa Zarządu Głównego, doc. Józefa Ligęzy z Bytomia, dr Sebastiana FlizakLl z lVIszany Dolnej - członka honorowego PTL, mgr Janusza Optołowicza z Lublina, mgr Jana Janoty i Władysława Stożka z Mszany Dolnej oraz prof. dr Sulo H8.lt.sonena z Finlandii - członka honorowego PTL. Ad. 2. Protokół z XLVII Walnego Zgromadzenia, które odbyło siG w czerwcu �](ronliw 1-972 r. w Ostrołęce, odczytała mgr Małgon:ata Orlewicz. Do protokołu nie wniesiono uwag. Ad. 3. Wybrano Komisję Matkę, do której powołano 5 osób: dr Stanisława Błaszczyka, dr Kazimierza Piet.kiewicza, dr Longina Malickiego, dr Bolesława Lopuszańskiego 'i dr Leszka Itmana oraz Komisję Skrutacyjną w składzie: dr Anna Kowalska-Lewicka, do.c. dr hab. Zbigniew Jasiewicz i mgr Józef Jastrzębski. W skład Komisji Wnioskowej weszli: prof. dr Franciszek Wokroj, dyr. Ignacy Kuźniewski i mgr Medard Tarko. Ad. 4. Sekretarz Generalny Zarządu Głównego PTL, doc. dr hab. Bronisława Jaworska, przedstawiła sprawozdanie z działalności PTL w okresie ostatniej 3-letniej kadencji Zarządu - od września 1970 1'. do czerwca 197:3r. W sprawozdaniu zostały omówione sprawy organizacyjne, działalność naukowa i wydawnicza, sprawy archiwum i biblioteki PTL, działalność Ośr-od-ka Dokumentacji i Informacji Etnografi'cznej oraz inne dziedziny pracy. Odczytane zostało również spr!1wozdanie finansowe PTL za lata 1970-1972 (zob. teksty na s. 307-316). Ad. 5. Doc. dr hab. B. Jaworska odczytała zbiorczą listę wniosków i postulatów Oddziałów PTL, zgłoszonych w toku ogólnej dyskusji ·członków w 1972 r., dotyczącej kierunków i form działaruia Towarzystwa. Zdaniem większości Oddziałów Towarzystwo nasze powinno skupiać nie tylko zawodowy·ch etnografów, ale również miłośników kultury ludowej, działaczy i regionalistów, których należy włączać do prac organizacyjnych. Wys·unięto postulat częstszego organizowania zjazdów w mały,ch miejscowościach, dla ich zaktywizowania. Wskazano na pilną potrzebę nawiązania stałej współpracy z PoLskim Towarzystwem Turystyczno-Krajoznawczym i innymi instytucjami tego typu w kraju, zacieśnienia kontaktów z Polonią zagraniczną. Podkreślono konieezność opracowywania i wydawania materiałów oraz podręczników i instrukcji dla zes.połów folklorystycznych, poradników bibliograficznych, folderów związany'ch z akcją "Kultura ludowa - dobrem narodu", katalogów wydawnictw itp. Postulowano potrzebę rozszerzenia pra'c badawczych, zaznaczając przy tym, że OddziaIy Powinny kierować swe wysiłki na badanie kultury ludowej regionów, w których działają; zauważono także potrzebę zwiększenia kontaktów PTL z nauką zagraniczną. Doc. dr hab. B. Jaworska odpowiedziała w imieniu Zarządu na postulaty Oddziałów. Stwierdziwszy, że .stanowią one w sumie bardzo cenny materiał wyznaczający kierunek i formy de,iałalności Towarzystwa, zaznaczyła, iż reałizacja projektów zależna jest w dużym stopniu od aktywności członków, jak też od pomocy finansowej i poparcia Polskiej Akademii Nauk (zob. tekst na s. 325-328). Ad. 6. SprawozdaThia z działalności Oddziałów PTL pr,zedstawili: mgr Krystyna .szałaśna z Gdańska, dr Bolesław Łopuszański z Krakowa, mgr Eugenia Pietrewicz z Koszalina, dr Krystyna Marczak z Lublina, Jan Migdał z Łańcuta, doc. dr" Jadwiga Kucharska z Łodzi, mgr Piotr Kaleciak z Mszany Dolnej, mgr Józef Wieczerzak z OLsztyna, dyr. Ignacy Kuźniew,ski z Opola, mgr Stefan Lew z Przemyśla, dr BogusIaw Linette z Poznania, mgr Hanna Wojciechowska z Torunia, dr Krzysztof Makul.,>~i z Warszawy, mgr Mal'ia Rostworowska z Wrocławia, mgr Krys.tyna Kaczko z Zabrza, dr Wanda Jostowa z Zakopanego i mgr Irena Pujanek z Zielonej Góry. Z większości .sprawozdań wynika troska o rozwój działalności Oddziałów, wiele jednostek może pos21czydć się nowymi osiągnięciami, zwIaszcza w dziedzinie popularyzacji kultury ludowej oraz uczestnictwa w ruchu regionalnym. Ad. 7. Mgr Józef Jastrzębski złożył ,sprawozdanie z działalności Głównej Komisji Rewizyjnej i w imieniu Komisji zgłosił wniosek o udzielenie absolutorium u"tępującemu Zarządowi. Absolutorium udzielono wi('kszuśei'l głosów (od głosu ws.tl'zymaIy się 3 osoby - członkowie Prezydium). �Kronika 3Hl Ad. U. W dyskusji nad sprawozdaniami zabrało gŁos wielu obecnych. Poruszyli oni główne problemy, którymi żyje Towarzystwo: treść i formy pracy, aktywność w środowisku lokalnym i współpraca z pokrewnymi placówkami czy instytucjami, miejsce PTL w polskiej etnografii i folklorystyce, podstawy finansowe itp. Doc. dr hab. B. Jaworsl<a zwróciła uwagę na nietypowość działalności PTL: badania naukowe i działalność popularyzatorska spada na Oddziały, które działają społecznie. Prof. dr K. Zawistowicz-Adamska zaznaczyła, że mimo trudności Hnansowych istnieją liczne możliwości zaktywizowania działalności PTL. Oddziały, które znalazły własny, odpowiedni do warunków miejscowych modeł działania, rozwijają się dynamicznie, np. Oddziały Koszaliński i Zielonogórski. Prof. dr F. Wokroj zwrócił uwagę na formalną stronę sprawozdań: powinny one zawierać informacje o zrealizowanych bądź niezrealizowanych uchwałach, co nie zawsze miało miejsce. Ad. 9. Zgodnie z uchwałą poprzedniego zjazdu dokonano wręczenia dyplomu członka honorowego PTL nestorowi polskiej etnografii ~ pmf. dr Tadeuszowi Sewerynowi. Ze względu jednak na nieobecność Profesora z powodu złego stanu zdroWia, dyplom wręczono prezesowi Oddziału Krakowskiego PTL, dr A. Kowalskiej-Lewickiej, z prośbą o uroczyste przekazanie prof. Sewerynowi. Wręczenia dokonała prezes PTL, prof. dr K. Zawistowicz-Adamska. Ad. 10. Komisja Matka przedstawiła 25 kandydatur do Zarządu Głównego spośród zgłoszonych propozy,cji oraz po 5 kandydatur do Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeń,skiego. Obecni zgłosili dodatkowe kandydatury, dokonując na wniosek dr A .Kowalskiej-Lewickiej - prezenta,cj;i ,swych kandydatów nieznanych ogółowi (kandydatów zgłoszonych przez Komisję Matkę przedstawiła doc. dr hab. B. Jaworska). W wyniku niejawnego głosowania w skład Zarządu Głównego PTL nowej kadencji weszły 22 osoby, które na zebraniu w dniu 9 VI 73 r. ukonstytuowały się następująco: l) prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska prezes, 2~3) prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa i dr Laszek Ibman - wiceprezesi, 4) doc. dr hab. Bronisława Jaworska - sekretarz generalny, 5) doc. dr hab. Dorota Simonides - zastępca sekretarza generalnego, 6) dr Stanisław Błaszczyk skarbnik, 7) prof. dr Stanisław Bąk - z-,ca skarbnika, S-9) dr Longin Malicki i prof. dr Maria Znamierowska-Priifferowa - członkowie Prezydium, 10) prof. dr Józef Burszta - przewodniczący Rady Wydawniczej. Członkowie Zarządu: 11) prof. dr Maria Frankowska, 12) mgr Eugeniusz Jaworski, 13) dr Władysław Jeż-Jarecki, 14) mgr Piotr Kaleciak, l;) dr Janusz Kamocki, ,1'6) dr Krystyna Marczak, 1'7) mgr Zofia Neymanowa, Ifl) dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, 19) dr Kazimierz Pietkiewicz. Zastępcy człon: ków: 20) mgr inż. Homana Krzanowska, 21) mgr .Józef Lech, 22) mgr Mewia Suboczowa. Skład Głównej Komisji Rewizyjnej: 1) prof. dr Franciszek Wokroj przewodniczący, 2-3) dr Bogusław Linette i mgr Stanisław Chmielowski - członkowie. Zastępcy członków: 4) mgr Stefan Lew, 5) dr Jadwiga Pawłowska, G) mgr Aleksander Posern-Zielil1ski. Sąc! Koleżeński: 1) dr Tadeusz Prus-Wiśniowski - przewodniczący, 2--5) dr Witold Armon, dr Maria Biernacka, prof. dr Aleksander GodlewsJd i dl' Bolesław Lopuszal1ski - członkowie. Ad. 11. Plan pracy Zarządu Głównego na najbliższe trzy lata, którego wytyczną jest uchwała Zjazdu Towarzystw Naukowych z czerwca 1'973 r., przedstawiła w formie projektu doc. dr hab. B. Jaworska. Przewiduje on kontynuClcję dotychczasowych głównych kierunków działania, a w szczególności prowadzenie prac wydawniczych i popularyzator,skich, prac Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej, akcji "Kultura luclowa--·· dobrem narodu" oraz działalności sekcji amerylwnistycznej poc! kierownictwem prof. dl' M. Frankowskiej, jak też tworzenie nowych �320 Kronika form dzi.ałania, m. in. pr<:e<: zurgaui<:{)wanic trl.ccl1 d,l1.szych ,.,ckcj i: [olldury.s!.yc<:nej, muzeologicznej i filmu etnograficznego, zacieśnienie współpracy z Cen.tralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania Kultury, gdzie przewiduje się udział w szkoleniu działaczy kultury, wspólne zebrania w celu opracowania metod szkolenia, przeprowadzanie ekspertyz, fachowy instruktaż itp. Doc. dr hab. D. Simonides, która będzie kierowała -sekcją folklorystyczną, zaproponowała następujący plan pracy .sekcji: nawiązanie kontaktu .z członkami Towarzystwa zajmującymi się folklorem, doszkalanie etnografów w zagadnieniach folklorystyki, zbadanie zasobów PTL w zakresie materiałów folklorystycznych, służenie ekspertyzami i pomocą zespołom amatorskim. Sekcja projektuje wydanie słownika wierzeń ludowych oraz skryptu z dziedziny folklorystyki. Prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa określila główne zadania sekcji muzeologicznej, którą organizuje; opracowanie metody klasyfikacji i typologi·i muzealiów (obecnie brak całościowej systematyki), instruktaż i inne formy pomocy działaczom regionalnym, udział w pracach programowej Rady Muzealnej przy Ministerstwie Kultury. i Sztuki, w skład której powołano dwóch etnografów: prof. dr M. Znamierowską-Priifferową i dr K. Pietkiewicza. Zadania .sekcji filmu etnograficznego postanowiono opracować w pozmeJszym terminie. Zebrani przyjęli tu jako słuszne stanowisko, by środowisko etnograficzne oficjalnie odcięło się od Towarzystwa Filmu Etnograficznego, którego działalność jest pod względem merytorycznym Il'iekompetentna. Plan finansowy PTL w najbliższej przyszłości oparto na dotychczasowych podstawowych źródłach: dotacji PAN, sprzedaży wydawnictw, składkach członkowskich i subwencjach specjalnych. Obowiązkiem Zarządu i wszystkich członków jak stwierdzono jest właściwe gospodarowanie posiadanymi zasobami oraz przestrzeganie dyscypliny finansowej, a także ;poszukiwanie nowych źródeł. Ad. 12. Wnioski członków PTL (zgłoszone jeszcze przed zjazdem) zostały w zna-cznej części twórczo wykorzystane przez Zarząd ":N programowaniu pracy Towarzystwa, co zostało wyżej omówione. W czasie obrad zgłoszono kilka nowych wniosków, które zostały zatwierdzone więł{JSzością głosów; 1) W celu skrócenia terminu przyjmowania nowy,ch członków Zarząd Główny upoważni Prezydium do bieżącego decydowania o zatwierdzeniu kandydata. 2) W skład kolegium decydującego w sprawach opieki nad zabytkami budownictwa drewnianego w Polsce powinien wchodzić etnograf - członek PTL; wniosek ten zostanie przekazany Naczelnemu Urzędowi Konserwator.sikiemu Mini-sterstwa Kultury i Sztuki. 3) W celu zaktywizowania Towarzystwa - na wniosek Oddziału Toruńskiego - należy zwiększyć liczbę delegatów na doroczne zjazdy (jeden delagat na 10 członków). Wniosek .ten zatwierdzono jako wytyczną dla nowego Zarządu, gdyż jego realizacja w obecnej sy· tuacji finanso'wej nie jest możliwa. Przedstawiciel Oddziału Warszawskiego, dr K. Makuiski, zgłosił wniosek nagły: Oddział Warszawski zaproponował odby-cie następnego zjazdu PTL w Warszawie. Wniosek przyjęto jednogłośnie. Ad. 13. Obrady zamknięto podziękowaniem za udział organizatorom, uczestnikom i gospodarzom zjazdu - zwłaszcza dyrektorowi dr Z. Ślusarskiemu .i personelowi Muzeum Okręgowego, w którego salach toczyły się oiJnlcly, oraz prezesowi dr K. Marczakowej i członkom Lubelskiego Oddziału PTL. W sobotę dnia 9 czerwca 1973 r. w .sali Domu Kultury w Lublinie odbyła się pod przewodnictwem dr L. Itmana Sesja Naukowa PTL, w l~tórej obok uczestników zjazdu wzięli udział etnografowie i działacze kulturnlni z Lubelszczyzny, regio- �321 Kronika naliści i twórcy ludowi, a także przedstawiciele miejs-cowych władz i społeczeństwa. Sesja została poświęcona problematyce badawczej i admini.stracyjno-organiza,cyjnej związanej z rozwojem kultury ludowej w Lubelskiem. Referat pt. "Wybrane zagadnienia z kultury ludowej Lubelszczyzny" wygłosił doskonały znawca problematyki i terenu, proC dr Roman Reinfuss. Referent zwrócił uwagę na potrzebę nieprzerwanej kontynuacji badań. Wygłoszono także kilka komunikatów o osiągnięciach etnografii i muzeologii lubelskiej, o planach badawczych, działalności Stowarzyszenia Twórców Ludowych (mgr J\/I. Grubeł-Myskuła) i in. W dyskusji zdążyło wypowiedzieć się 12 osób, pozostali uczestnky mogU złożyć swe wypowiedzi pisemnie. Jak stwierdził w podsumowaniu dr L. Itman, dominowaly w dyskusji praktyczne zagadnienia muzealnictwa i plastyki ludowej, takie jak: miejsce .skansenu lubelskiego w planie rozwoju przestrzennego miasta i założenia doboru obiektów do tej placówki, współpraca muzeów z twórcami ludowymi, gospodar!,a Funduszem Rozwoju Twórczości Ludowej (mgr E. Mach zaproponował wy.stąpienie z wnio.,ldem do 'wladz Cepelii o zwiększenie funduszu na badania terenowe i publikacje oraz na 'nagrody za twórczość w dziedzinie folkloru), weryfikacja dzid twórczości ludowej i twórców (dr J. Rogala zgłosił projekt utworzenia \V jednym z muzeów ga lc>tii samorodnej twórczości ludowej, wypły'wającej z inspiracji samego twórcy), wychowanie plastyczne dzieci, 'większy udział tematyki wiejskiej i ludowej \V tW<"ll'Czośoi artystów-plastyków, pomoc PTL w -tworzeniu pleneru dla artystów i in. Mocno podkreślono potrzebę dals.zego rozwijania społecznego ruchu w dziedzinie ludoznawstwa regionalnego. Pominięto natomiast w dyskusji główne problemy naukowo-badawcze wysunięte w referacie prof. dr R. Reinfus.sa. Zakończenie Sesji uświetnił występ znakomitego ludowego kabaretu satyrycznego "Rzep" z Kl'zczonowa. Trzeci dzień zjazdu, 10 czerwca Hl?:! r" upłynął w terenie. Z rana delegacja uczestników złużyła wieńce i wiązanki kwiatów pod pomnikiem ofiar zbrodni hitlerowskich w obozie śmierci w Majdanku, a także na grobach etnografów lubelskich - prof. J. Świeżego i mgr ,T. Optołowicz:l, Następnie uczestnicy odbyli wycieczkę naukową trasą: Lublin - Urzędów (zwiedzenie słynnego ośrodka garncarstwa i budownictwa ludowego oraz udział w kiermaszu wyrobów garncarskich) Kazimierz nad Wisl<l (zwiedzenie Muzeum i miasta) - Nałęczów (zwiedzenie Muzeum Prusa i Chatki Żeromskiego). Wycieczka była bardzo pożyteczną imprezą naukową Na podstawie protokołów i materiałów Danuty Penkalównej, Kry'styny Marczakowej, Eugeniusza Jaworskiego, Elżbiety Królikowskiej i Wandy Drewniak opracował Medard Tarko DYSKUSJA ODDZIAŁÓW NA TEMAT OSIĄGNIĘĆ I CELÓW PTL Podsumowanie II Kongres Nauki Polskiej, który wytyczył główne kierunki i zadania na.uki polskiej na przyszłe dziesięciolecie, stał się okazją do krytycznego spojrzenia na dorobek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, jego eele oraz kierunki i formy {zia21 -- Lud, tom LVIlT �322 kronika łania. Jak IXJwszechnie członkom wiadomo, różne były zadania, które stawiało wbie Towarzystwo w poszczególnych okresach swej blisko BO-letniej działalności, podobnie jak różne były zadania ,stawi.ane w tych okresach etnograf,ii. Z inkjatywy Sekretarza Generalnego, jesienią 197'2 r. Oddziały Towarzystwa zorganizowały zebrania dyskusyjne, na których członkowie zastanawiali się nad dotychczasowym dorobkienl i przy.szłym planem pracy Towarzystwa, nawiązując do ustaleń ogólnopoLskkh dyskusji nad k;ierunkami działania i organizacją nauki polskiej, toczący,ch się po VI Zjeździe PZPR. Owocem zebrań i dyskusji członków PTL były zgłoszone Zarządowi Głównemu liczne wnioski, 'postulaty, uwagi krytyczne li dezyderaty, w wyniku których zarysowuje \Się projekt planu pracy Towarzystwa na przyszłość, planu stanowiącego odzwierciedlenie dążeń i zamierzeń szerokiego ogółu członków. Najważniejsze kwestie poruszone w dyskusjach oddziałowych dotyczyły ogólnego charakteru naszego Towarzystwa i profilu jego działalności, potrzeby stymulowania ruchu naukowego poprzez organizowanie sesji i konferencji naukowych oraz badań naukowych, popularyzacji wiedzy etnograficznej oraz wewnętrznej organizacji pracy Towarzystwa, ze szczególnym uwzględnieniem działalności wydawniczej. 1. O g ó l n y 'c h a rak ter PTL Zdaniem większości Oddziałów najważniejszą funkcją spełnianą przez PTL jest integracja środowiska etnograficznego obejmującego zarówno ,specjalistów i amatorów etnografów, jak też specjalistów innych dyscyplin naukowych związanych przedmiotowo z etnografią, którzy poprzez uczestniczenie w pracach PTL mają możliwość wymiany swoich doświadczeń. Postulowano, by Towarzystwo nasze bardziej rozszerzyło zakres swojej działalności dążąc do tego, ;aby stać się pomostem między naukowymi ośrodkami centralnymi a regionami; niektórzy członkowie uważali przy tym, że koncepcji tej powinno podporządkowa6 się całą działalność Towarzystwa, o czym będzie mowa niżej. Nie brakło jednak i innego spojrzenia :na ogólny profil PTL. Np. członkowie Oddziału Sląskiego wyrazili opinię, że Towarzystwo powinno raczej zrzeszać ludzi zajmujących się zawodowo etnografią, uzyskując tym samym cenzus Towarzystwa o charakterze wyłąc,znie naukowym. Generalnie jednak biorąc przeważała koncepcja Towarzystwa zrzes,zajqcego zarówno zawodowych etnografów, jak również liczny{:h sympatyków ludoznawstwa, ludzi bez cenzusu naukowego, lecz zasłużonych dla etnografii poprzez swą działalność w terenie. OddZiał Krakow;ski postulował nawet stworzenie ogniw PTL skupiających młodzież szkolną zainteresowaną etnografią. Oddziały Krakowski i Łódzki sugerowały potrzeby wprowadzenia odn~bnejkategorii członków Towarzystwa, tzw. członków-korespondentów, rekrutujących ,się z miejscowej inteligen{:ji, jak również aktywu społecznego. Członkowie ci mogliby dostarczać materiałów terenowych do specjalnie utworzonej w tym celu placfl\vl,i (archiWum), co mogłoby znacznie usprawnić prace naukowo-badawcze. 2. O r g a n i z a c j a ż y {:i a n a u k o w e g {) Większość Oddziałów widzi i aprobuje dążenie Zarządu i poszczególnych Oddziałów do organizowania etnograficznego życia naukowego w ,skali całego kraju, dążenie do organizowania ogólnopolslkichkonferencji naukowych, zjazdów oraz sympozjów, jak ,również dążenie do poszerzenia kontaktów z instytucjami pokrewnymi, I,tórych krąg stale wzrasta. �Oddział Krakow.';I'i stwierdza, że Zarząd Glowny zbyt rzadko organizuje .sesje og(Jlnopolskie (zasadniczo raz do ruku z okazji Walnego Zgromadzenia) przy czy,m poziom tych sesji jest nicl'ówny, że sesje takie powinny być - za przykładem tego Oddzialu - l1!'zcldzane częściej przez poszczególne Oddziały. Jak wiadomo, niektóre Oduzialy nie wykazują żadnej działalnoś·ci w tym zakresie, co zdaniem członków Oddziału Krakowskiego budzić musi niepokój. Oddzial Warszawski postuluje urządzanie dla człDnków Towarzystwa odczytów wygłaszanych przez specjalistów z pokrewnych dyscyplin naukowych. Ich obserwacje i doświadczenie mogłyby być dla etnografów bardzo przydatne. Oddział Toruński L:Vł!"acauwagę na to, że aby intensyfikować działalność naukową należy pamiętać o włączaniu do bl'iższejwspółpracy miejscowych Tegionalistów-ludoznawców, m. in. poprzez zapraszanie ich do uczestnictwa w sesjach naukowych. Zdaniem tego Oddziału bardzo pożyteczne także byłoby organizowanie dobrze prz.\·gotowanych pod względem naukowym wycieczek krajowych i zagranicznych. Wiele krytycznych uwag i konkretnych postulatów dotyczyło organizacji Walnych Zgromadzell i towarzyszący'ch im sesji naukowych. Niektórzy członkowie sugerują przyjęcie zasady, by Walne Zgromadzenia odbywały się częściej w małych miejsco\Vośdach, co powinno przynosić i Towarzystwu, i miejs,cowym działaczom obopólne korzyśd. Można bowiem łatwo zauważyć, jak na każdym Walnym Zgromadzeniu społeczeńst.wo miejscowe pragnie dyskusji związanych tematy'cznie z jego regionem, odczuwając potrzeby wiązania jej z problematyką naukową bardziej ogólną. Se"je i dyskusje naukowe winny być jednak lepiej przygotowywane pod względem organizacyjnym i merytorycznym. :l. P o d n o s z e n i e p () z y c J e t.n o g r a f i i etnografi'cznej 1 i p op ul a r yza cj a w i e ciz y Oddział '1'oruńs,ki uważa, że pierwszoplanowym zadaniem w tym zakresie powinno być ponowne W$zczęcic .przez PTL poważnej i nieustępliwej akcji zmi€Tzającej do restytucji na Uniwersytetach sl{asOwanyd"l ldedyś katedr i kierunków studiów etnograficznych, przy równoczesnych zabiegach o wprowad:óenie wykładów etnograficznych do szkół wyższych i średnich (w zależności od ich charakteru). Tenże Oddział postuluje 'również, aby PTL wystąpiło do II Kongresu Nauki Polskiej (przez Wydział I PAN) o zaakceptowanie roli i zasług Polskiego Towarzystwa Lud{)znawczego w poLskim .ruchu społecżno-naukowym. Oddział w Mszanie Dolnej proponuje wyshlpienic do odpowiednich władz o uznanie PTL za towarzystwo o wyższej użyteczności społecznej. Wiele Ocktziałów uważa, ;i,e PTL jalw instytucja zrzeszająca większość fachowców z dziedziny etnograf.ii powinna występować w Toli eksperta i konsultanta w poczynaniach mających n" celu s7.erzenie treści folklorystycznych. W celu realizacji tego postulatu poszczególnc Oddziały wskazują instytucje, do których PTL powinno /,wJ'(Jcić si(~ z pJ"()pozy'cj~l"wej pomocy i usług. Oddział Toruńskii uwa7.a, żc m. in. naló.ałolJy zWI"lJcićsil; du Ministcl'stwa Kultury i Sztuki (COPiA, COMUK) w celu ustalenia zakresu współpracy, zwłaszcza w dziedzinie realizacji timprez folklorystycznych, Interesująco możnaby ułożyć współpracę z PTTK, przeszkolenie etnograficzne instruktorów obslugujących wycieczki mogłoby służyć popularyzacji zagaclnień ludoznawczych. Oddział Warszawski zwrócił uwagę na to, :<:cczęsto .się zdarza, iż audycje radiowe i telewizyjne .są .przygotowywane przez niefachowców i nie są kDnsuUowane ze specjalistami, Właśnie PTL winno w tych spd1wach pełnić funkcję konsultanta oraz pJanowa(' i knol'{lyn.)wać udział p05iZczególnych zes;polów i osób w audycjach �i{ronika folklorystycznych. Wskazanym byłoby też nawiązanie współpracy z PUPiK "Ksją~ka-Prasa-Ruch", w porozumieniu z którym możnaby organizować w terenie np. wystawy objazdowe dla "Klubo-kawiarni". Oddział Lańcucki sugeruje, aby w oparciu o doświadczenia tego Oddziału przeanalizować możliwość organizowania w plenerze wystaw malarstwa uwzględniającego problematykę etnograficzną, jako atrakcyjnego środka popularyzacji. Oddziały Warszawski, Śląski i Poznański uważają, że celowe byłoby daL~ze rozwijanie współpracy z Towarzystwem Lączności z Polonią Zagraniczną "Polonia". Polonia zagraniczna bowiem szczególnie interesuje Sil~ sprawami folkloru i kultury regionalnej oraz wydawnictwami folklorystycznymi. Dużą rolę mogą tu odegrać odpowiednie katalogi, jak np. katalogi Dziel wszystkich O. Kolberga wydane ostatnio w języku rosyjskim i angielskim, a także wystawy i punkty 'sprzedaży wydawnictw PTL, w organizowaniu ~tórych zainteresowane jest Tow. "Polonia". Istnieje realna możliwość pełnienia przez PTL funkcji konsultanta przy badaniach nad Polonią w krajach, w których są ośrodki emigracyjne. Wielu członków wskazuje na to, iż ważną funkcją PTL jest służenie informacją wszystkim zainteresowanym. Funk'cję tę Towarzyslwo może wypełniać poprzez dobrze zorganizowane poradnidwo (np. dla prowadzących izby .pamiątekilp.). Liczne sygnały z terenu wskazują na konieczność opracowania i wydania bibliografii dla wszystkich realizacji ,scenicznych wykorzystujących folklor. Mogłyby t•• być poradniki bibliograficzne dla zespołów regionalnych itp. 4. P l' ac a naukowa Oddziały rozwazaJą sprawy aktywizacji prac badawczych organizowanych przez PTL. Odwołując się do okresów, w ·których działalność Towarzystwa obejmowała przede wszystkim szeroko zakreślone prace badawcze, posluluj:] wprowadzenie zmian w tym zakresie. Oddziały Poznański i Mszański zastanawiają się nad taką organizacją pracy Oddzialów, aby wysiłki koncentrowały się przede wszystkim na badaniu i ochronie kultury ludowej regionów, w których działają. Oddział Sląski w dyskusji tej zwraca uwagę na t9, że etnograficzna działalność badawcza powinna być korygowana zapotrzebowaniem społecznym, m. in. ze względu na możliwości otrzymania na ten cel cJodabkowych funduszów. Ten sam Oddział (wraz z Oddziałami Krakow.skim ,i Toruńskim) jest poważnie zaniepokojony faktem nie podejmowania dotychczas przez PTL inicjatyw badawczych poza granicami kraju, zwłaszcza w krajach demokracji ludowej. Należy w związku z tym wszcząć starania o przyznanie PTL funduszu dewizowego. Tematyka podejmowanych badań powinna dotyczyć przede wszystkim krajów Europy, ze szczególnym uwzględnieniem 'krajów obozu socjalistycznego. Odrębną propozycję wysuwa Oddział Lódzki proponując utworzenie Sekcji badań terenowych, posiadającej własny program naukowy, organizującej seminaria i dyskusje nad opracowanymi tematami. Oddział Krakow.ski zwraca uwagę na potrzebę spopularyzowania zbiorów BibtLoteki PTL we Wrocławiu i łatwiejszego ich udostępnienia. Zdaniem Oddziału Lódzkiego nie mniej pilną i ważną potrzebą jest podjęcie odpowiednich kroków w celu zabezpieczania i zbierania rękopisów będących w posiadaniu star:;zych wiekiem miłośników ludoznawstwa. 5. S p r a w y w e w n ę t r z 'fi o - o r g a n i z a c y j n e Uwypuklając PTL, członkowie liczne potrzeby w zakresie organizacji ruchu naukowego przez widzą wewnętrzne niedostatki utrudniające realizację tak sze- �325 Kron!ka roko zakrojunych planów Towarzystwa. Większość Oddziałów główne trudności widzi w braku czasu członków, niemożnoś'Ci organizowania szerszej działalności ;bazującej li tylko na pracy SiPołecznej. Postuluje więc Oddział Krakowski zatrudnienie sprawami ogólno-administracyjnymi oddzielnego pracownika w biurze Zarządu Głównego PTL. Oddział Mszański zgłasza postulat, ażeby dla większych Oddziałów (ponad 3{) członków) przeanalizować możliwość uzyskania przynajmniej pół etatu celem zatrudnienia pracownika, któryby odciążył członków pracujących społecznie od zbyt obciążających ich prac technicznych (prowadzenie rachunkowości, biblioteki i archiwum Oddziału). Oddział Toruński zwraca uwagę na fakt, że Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL, który jest rzecznikiem polskiej etnografii w kraju i na świecie i prowadzi wiele ważnych prac związanych z tą działalnością, dysponuje zaledwie jednym etatem. Możliwość ożywienia działalności PTL widzi Oddział Krakowski w większej rotacji członków Zarządu Głównego PTL;chodzi o uaktywnienie tych osób, które dysponują większą ilością czasu wolnego dla prac Towarzystwa. Oddział Krakowski także domagał się przywrócenia zwyczaju odczytywania na Walnych Zgromadzeniach sprawozdal1 z działalności Oddziałów. 6. S P l' a w y w y d a w n i c z e Wiele uwagi poświęcono sprawom polit)l1ki wydawniczej. W trakcie toczącej się dyskusj.i padło sporo zgodnych uwag i dezyderatów. Oddział K-rakowski z niepokojem podkreślił, że poza "Ludem" i "Literaturą Ludową" pozy-cje wydawane w innych seriach ukazują siG nieregularnie, wydawane .są najczęściej w zależności od uzyskanych dodatkowych (unduszy, co powoduje, że nie zawsze zgadza się to z intencjami planu wydawniczego, opracowywanego przez Radę Wydawniczą. W tych warunlmch nie jest modiwe realizowanie przyjętej przez Towarzystwo zasady, że w publikowanych seriach wydawniczych partycypować będą wszystkie OddZJiały. W związku z postulowaną potrzebą większej integracji członków PTL w skali całego kl'aju, Oddziały Krakowski i Mszal1ski postulowały wydawanie bieżącego informatora o dzlałalności Zarządu Głównego, Prezydium, poszczegó1nych sekcji itp. Nadto -- obok istniejących już bardzo potrzebnych i pożytecznych serii wydawniczych podkreślono brak stałego periodyku naukowo-informacyjnego. W tym zakresie Oddziały wysuwają różne propozycje, domagając się informatora o różnej postaci: od skromnego przynajmniej biuletynu powielaczowego, poprzez pismo wydawane .~zlachetniejszymi technikami poligrafii, do atrakcyjnego magazynu dla szerokiego grona osób, stanowiącego zarazem ·przewodnik metodyczny dla członków oraz in(ol'malor organizacyjny . .Jednocześnie uznano, że w związku z programem "Kultura ludowa - dobrem narodu" należy koniecznie wydać sepię poradników i materiałów iJnstruktażowych, a także atrakcyjne foldery, katalogi itp. Opracowali : Bronisława Jaworska, Jerzy Lewowieki W ODPOWIEDZI ODDZIALOM - UWAGI PREZYDIUM ZG PTL Na wstępie na!L:ży zauważyć, że pr{)fil działalności Towarzystwa przechodził różne fazy, zależne w dużym stopniu od tendencji odgórnych PAN (np. wskazania �326 Kronika odnośnie do nacisku na popularyzację wiedzy J;;:Q:>zlembadań !ere-now.veil. nil'równomierny dopływ funduszy na działalność podstawQwą T{)warz.Y~twa itp.), Sl'ld też konkretne propozycje Oddziałów pozwalają wprawdzie ZarządQwi nakreślić teoretycznie zarys przyszłej działalności, lecz trzeba pamiętać, że pełna re.d izaeja tego projektu 'zależeć będzie m. in. od uwzględnienia niel,tórych postulatów przez władze PAN. Ad. 1. C h a rak t e r Towar z y s t w a. Prezydium ZG PTL przychyla ~it; do głosu większości, że członków Towarzystwa powinno się rekrutować z różnych środowisk, zarówno etnograficznych zawodowych, jak i amatOl~skich - mHQśników ludoznawstwa, a także z środowisk pokrewnych. Stanowisko takie popiera obecnie także PAN. Uważamy, że ramy naseego statutu umożliwiają już teraz organiwwanie kół młodzieżowych. Prezydium myśli też o szerokim weroowaniu członków z regionalnych środowisk działaczy kultury. Chodzi nie tyle o stworzenie nQwej kategorii członków korespondentów, co o formy aktywizacji etnografów amCl!orów, którzy dobrowolnie zgłaszaliby ak,ces, m. in. do pracy zbierackiej. Ad 2. Organizacja życia naukowego. Odnośnie do sugestii organizowania większej ilości sesji naukowych (postulat Oddziału Krakowskiego) prezydium jak najbardziej popiera to stanowisko. Dotychczasowe ograniczenia w tej mierze wynikają jedynie ze skromnych możliwości finansowania tych imprez przez PTL. Ponadto, aby zapewnić minimum funduszy, trzeba je zaplanować z rocznym wyprzedzeniem i koszty wstawić do ;planu finansowego. Podobną trudność sprawi,\ organizacja wycieczek, których koszt jest znaczny, a Towarzystwu brak środków na dofinansowanie tego rodzaju akcji. Prezydium popiera całkowicie propozycje urządzania Walnych Zgl'OmadZCli Delegatów w ośrodkach regionalnych (w ostatnich latach Walne Zgromadzenia odbyły się w Limanowej, Międzyrzeczu, Ostrołęce i Łomży). Organizowanie Zjazdu nie jest jednak możliwe w każdej miejscowości ze względu na konieczno~ć zagwarantowania minimum 150 miejsc noclegowych. Troska o .staranne przygotowywanie corocznych sesji zasługuje naszym zdaniem na dużą uwagę; myślimy, że sytuacja się poprawi gdy zaczną pracować organiz.owane obecnie sekcje specjalistyczne, które będą mogły wziąć na siebie trud przygotowania niektórych sesji z okazji WZD. Ad.3. Pozycja etnografii i popułaryzacji wiedzy. Prezydium ZG w miarę swoich możliwości czyni wysiłki, aby włączyć się do różnych akcji. sugerując zarazem potrzebę oferowania fachowego poradnictwa rÓ7.nym zainteresowanym instytucjom. Wydaje się nam, że i członkowie ze swej stnll1,v powinni w interesie całej naszej o rgaJIlizacji wykorzystywać każdą okazję Spl'zyjającą nawi'lzywaniu takich kontaktów. Prezydium ZG czuje -się w ooowiązku poinformować, że podjęło już uprzednio rozmowy z Towarzystwem Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia" i wzięło udział w zjeździe uczonych zagranicznych polskiego pochodzenia, który odbył się w Krakowie w lipcu 1973 r. W czasie zjazdu, prócz okolicznościowej wystawy wydawnictw PTL mogących zainteresować Polonię zagrani'czną, odbyliśmy rozmowy z przedstawi,cielami Polonii, m. in. z prezesem Fundacji Kościuszkowskiej dr Eugeniuszem Kusielewiczem, na temat wzajemnej współpracy kulturalnej i naukowej. P,rezydium nawiązało kontakt z Centralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania Kultury przy Minister.stwie Kultury i Sztuki oraz bierze instytucjonalnie udział w akcji "Kultura ludowa dobrem narodu". reprezentując PTL w Komitecie ogólnopolskim. powstałym przy Ministerstwie Kultury i Sztuki. Reprezentanci PTL są <:zlonkami KomilC'lu kr;lj{)wq~o JVlięc!zyI1;ll'<)(lowl·j LJllii �Kron/.ka 327 Nauk Antropologicznych i Etnologicznych oraz Komitetu Nauk Socjologicznych PAN (brali udział w organizowaniu Sekcji Etnograftcznej tego Komitetu). Zarz<\d PT1, zdaje sobie sprawę z tego, że Po1slde Towarzystwo Ludoznawcze petni ważne funkcje ideologiczno-polityczne. W ludowym Państwie" w którym problemy l<ultury ludowej znajdują się w centrum uwagi społeczeńSItwa, PTL - towarzystwo powołane do rozwijania działalności na tym polu - winno traktować swą działalność jako ważne zadanie :ideologiczne. Pełnienie tego ,zadania podnosi rangę pracy całego Towarzystwa w oczach działaczy terenowych i centralnych. Pamiętamy, że Towarzystwo jako trybuna polskiej etnografii jest w dużym stopniu odpowiedzialne za realizację programu ochrony kultury ludowej. Powinno więc w poslaci apeli, interwencji i akcji społecznych czuwać nad prawidłowościami popularyzacji tych problemów. Powinno występować z nowymi inicjatywami do władz cenlralnych i terenowych, do różnych towarzystw i instytucji, domagając się rozszerzenia wszelkiego rodzaju akcji ochronnych i I>Opularyzatorskich. Ad 4. P r a c a n a u k o w a. Na temat badań poza granicami kraju możemy zakomunikować, że w toku załatwiania jest ,Siprawa zawarcia umowy o współpracy ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym, w której to umowie przewidywany jest udział członków w konferencjach, sesjach i badaniach. Wobec tego, że uzyskanie specjalnych funduszów dewizowych na ten cel jest niemożliwe, będzie to jedyna dostępna forma prowadzenia badań poza granicami kraju. Należy nadmienić w tym miejocu, że zgodnie z sugestiami PAN prace badawCi,:e Towarzystwa powinny być prowadzone be<'- specjalnych nakładów finan;;owych, raczej jako uzupełnienie działalności "oficjalnych" specjalistycznych placówek, powolanych do życia w określonym celu i funkcjonujących zgodnie z zaplanowanym profilem instytucji użyteczności pub~icznej. Ad 5. S p r a w y we w n ę t r z n o - o r g a n i z a c y j n c. Zatrudnienie dodatkowych osób jako pracowników administracyjnych w PTL pociąga konsekwencje finansowe i wymaga zgody PAN. Akademia zaś zazwyczaj tej zgody nie udziela wychodząc z zalo7.enia, że c<,-łonkowie niektóre funkcje (zwłaszcza w Oddziałach) powinni pełnić społecznie. W związku z sugestiami na lemat rotacji członków Zarządu pragniemy zwrócić uwagę, że apelowaliśmy do poszczególnych Oddziałów, aby zgłaszały swoich kandydatów. Na ten dwukrotnie zgłaszany apel odpowiedzi wpływają bardzo powoli. Pragnęlibyśmy ponadto, aby kandydatury zgłoszone Walnemu Zgromadzeniu Delegatów daly możność zorientowania się w dotychczasowej działalności proponowanych kandydatów w ramach prac Towarzystwa. Zarząd ubolewa, podobnie jak członkowie, z powodu braku wewnętrznego informatora działalności Towarzystwa, jednakże w obecnej .sytuacji nie Wiidzimy żadnych ,szans na rozwinięcie akcji wydawniczej o jeszcze jeden tytuł. Chcąc jednak poszerzyć zakres wewnętrznej informacji postanowiono sporządzać odbitki z rocznych sprawozdań PT1, publikowanych w "Ludzie", a ponadto zaopatrzyć wszystkich członków w odbitkę artykułu Prezesa, prof. dr K. Zawistowrcz-Adamskiej, na temat naszego Towarzystwa i jego działalności, opublikowanego w czasop. "Nauka Polska" nr 1173 w związku z II Kongresem Nauki Poll5kiej. Jeśli chodzi o odczytywanie sprawozdań na WZD, to z inicjatywy Prezydium. były one odczytywane w 1971 i 1972 r., lecz z przykrością należy stwierdzić, że delegaci nie zawsze byli obecni w sali obrad. Ad li. S p l' a w y w y d a w n i c z e. Wątpliwości Zarządu i członków w sprawach wydawniczych .są zbieżne. Niestety, stała dotacja PAN starcza wyłącznie na wydawanie dwóch reprezenta<:yjnych wydawnictw ciągłych: "Ludu" i "Lileratury �328 Kron.ika Ludowej". Inne serie wydawnicze lub tytuły poza .>eriami mog;l ukazywać si~ w miarę zdobywania funduszy ze sprzedaży zapasów wydawnictw PTL i uzyskiwania specjalnych subwencji. Zarząd zwraca się więc do członków z apelem, aby pomogli w kolportowaniu wydawni'ctw PTL. W akcji "Kultura ludowa - dobrem narodu" prace wydawnicze, zgodnie z sugestiami Ministerstwa Kultury i Sztuki, prowadzą komitety wojewódzkie, w których aktywnie działają Oddziały PTL. Słuszne są głosy członków, że zakres tych prac niewątpliwie należałoby jak najbardziej poszerzyć i rozwinąć. Opracowala: Bronisława Jaworska DZIALALNOŚC OŚRODKA DOKUMENTACJI I INFORMACJI ETNOGRAFICZNEJ PRZY POLSKIM TOWARZYSTWIE LUDOZNAWCZYM W 1972 R. Ośrodek Dokumentacji i Informacji .Etnograficznej PTL w Łodzi, prucujący początkowo pod kierownictwem prof. dr K. Zawistowkz-Adamskiej, a następnie od połowy 11971 r. pod kierownictwem doc. dr B. Kopczyńskiej-Jawor.skiej, rozpoczął swoją działalność we wrześniu 1968 r. Powołana z inicjatywy spolec.znej pla'cówka, zgodnie z intencjami zalużycicli miała służyć zarówno dokumentacji poczynań naukowych w dziedzinie etnografii, jak i świadczyć usługi na rzecz organizatorów prac kulturalno-oświatowych, udzielając informacji z zakresu szeroko pojętego folkloru. Zamierzenia te jak dotychczas zostaly tylku cZI:śdowo zrealizowane. Pierwszy okre5 pracy Ośrodka (lata '1"968-1969) wstał poświęcony założeniu podstawowej bazy dokumentacyjnej przedsięwzięć folklorystycznych. Ośrodek prowadził dokumentację dotyczącą dzialalności naukowej placówek etnog;ra[icznych w S\Vlecie, w tym towarzystw międzynClrodowych, kolekcjonował mat(~rialy ze zjazdów, konferencji i sympozjów krajowydl i zagranicznych. Powyższe działy dokumentacji uzupełniane były w latach następnych . .Jednocześnie ·czyniono wysiłki w celu nawiązania kontaktów z różnymi rouz<Ija'lli phcówek etnograficznych zarówno w kr<lju, jak i za granic;l ella z()n~<Iniznw:lI)i:1IW pośredniej wymiany świadczeń. S ł u ż b a i n f o r m a c y j n a. W ramach działalności na użytek \Vłasne~~oś;'odowiska etnograficznego ODiIE kolportował wśród poszczególnych osób i pl:w',wek, w zależności od ich specjalizacji naukowych, informacje o zjazdach i konl'vrencjach zagranicznych uzysl(iwane na podstawie zaproszeń przysyłanych du PTL od organizatorów. Ponadto opracowywano zestawy informacji do kroniki kolejnych tomów "Ludu" l. W odpowiedzi na sugestie zgłoszone pl'zez czlunków PTL w .ruku 1972 OŚ!'ockk przystąpił do zbierania informacji na temat opracowywanych kwestionnriuszy I,- 1 Zob. sprawozdania [w:] "Lud" 1971, t. 55; s. 365-366; 1972, t. 56, s, 364-365, ara, "Lud" t. 54; 1970, Muzealne wystawy etnograficzne w latach 1963-69, Doktoraty i habilitacje: "Luci" t. 55, R. 1971, Festiwale, "dni", konkursy w 1969, Badania tereno\l.,re prowadzone przez J11UZCCI w latach 1968-70, Skanseny, Wykaz prac magisterskich, Etnograriczne wystawy czaso"'e eksponowane \v r. 1970, Doktnraty i. habilitacje przygotowano kronikc; do 56 tomu "Ludu". 7. zal<Tcsu eLnografl.i \V lat-ach 19(;n-7H. W r. J97~ �I{ronlka 329 (ankiet) do tcrellowydl badełl'! etll{)graficznyc1l. Wysłano 200 ankiet, w odpowiedzi otrzymano 110kwestionariuszy. Kwestionariusze przekazane przez autorów są przechowywane w zbiorach Ośrodka, z kwestionariuszy wypożyczonych do wglądu sporządzono mikrofilmy. W tym samym roku opracowano i rozesłano około 400 ankiet adresowanych do zespołów folklorystycznych. Otrzymane w odpowiedzi informacje pozwoliły uzupełnić posiadaną kartotekę zespołów. Tegoż ,roku, korzystając z akcji weryfikacyjnej twórców ludowych prowadzonej przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, .zapoczątkowano weryfikację danych w kartotece twórców (zweryfikowano z wykazami Ministerstwa 7 województw). Pominw wysiłków zmien:ających do informowania jak najszerszego kręgu działaczy kulturalno-oświatowych o istnieniu Ośrodka (rozesłano komunikaty {) powstaniu Ośrodka do Wydziałów Kultury Prezydiów Rad Narodowych), stosunkowo rzadko udzielane 5<1 informacje dla tego rodzaju odbiorców. Najczęściej udzielanym rodzajem informacji na zapytania indywidualne z kraju, jak i z zagranicy, są wskazówki bibliograficzne oraz wiadomości o osobach i instytucjach prowadz,~cych badania na określone tematy. Pracownicy Ośrodka, z wykształcenia etnografowie, w miarę możności śledzą i dyskutują metody pracy i techniki dokumentacji naukowej. Główna uwaga zwrócona jest obecnie na sprawę klasyfikacji materiałów. Ośrodek podjął w.stępne wysiłki w celu opracowania etnograficznego tezaurusa. Etapy dyskusji i wykonywanyd1 prac w lej dziedzinie znajdują swe odbicie w kilku artykułach opublikowanych Ol'aZ znajdujących się w druku 2. K o o r d y n a c j a i w s pół p r a c akr a j o w a. Ośrodek nasz jest jedynel w Polsce placówkil dokumentacyjną w dziedzinie etnografii. Ostatnio wzrosła jego rola w związku z pracami przygotowawczymi do Kongresu Nauki Polskiej {)LraZ pracami 'powołanej w 1972 r. Sekcji Etnograficznej przy Komitecie Nauk Socjologicznych PAN. Dla potrzeb tej Sckcj i Ośrodek .sporządził szereg zestawiel'! informacyjnych (wykazy pracowników działających na polu etnografii, wykazy wydawnictw etnograficznych, towarzystw itp.). Ponadto Sekcja zleciła Ośrodkowi organizację i prowadzenie prac z zakresu bieżącej bibliografii. ODiIE powstaje również w kontakcie z ODiIN PAN ucz~'slniCl.'lc w mian; mu;(.ności w seminariach organizowanych przez tl; instytltcję 'l. Najlepiej przedstawia się współpraca z działami etnograficznymi mu:r.eów, kl6re przekazuj,! nam slale swe informacje. W s pIj ł P r a c a III i l; d z y n a r o ci o w a. O~r<.lljd; ŚWi:ldczy ró;i.ncgo rod:r.aju usługi informilcyjne zlecane mu przez Zarząd Główny Pols.kiego Towarzystwa Lu(loznawczeg<J, jak przekazywanie danych do rejestru stowarzyszeń nauk spolecznych (UNESCO), danych do informatorów międzynarodowych itp. W roku 1972 .sporz'ldwno selektywną bibliografię prac etnograficznych publikowanych w 1971 r. dla międzynarodowej bibliogl'afii nauk społecznych, wydawanej przez Comite International pour 1~1Documentation des Sciences Sociales (CIDSS UNESCO) w Paryżu. 2 E. Królikowska, Uwagi na tcmat zagadnień dokumentacji i informacji naukowej, ,.EIllI'· graCia Polska", t. 16: 1972, S. 259-266; E. Królikowska, Z problematyki klasyfikacji, ,.Pracc i Materialy Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Lodzi", seria etnograficzna, t. 17 IV druku, B. Kopczyńska-Jaworska, Problematyka dokumentacji muzealnej, tamże. 3 B. Kopczyńska-Jaworska, E. Królikowska, Uwagi o stanie źróde1 pochodnych w etnografii, Stan i Potrzeby Informacji Naukowej IV Naukach Spo1ecznych, Materialy z III sympozjum Pracowników Informacji Naukowej PAN i CAV IV Zakopanem w 1970 r. ODIN PAN, \V-wa 1971. �330 KronIka OSJ'<)ckk prDwad;o:i s1:ilł'l wymianę ma1:eriałów z Pracownią Dokumentacji InstyI.ulu Etnografii Sluwackiej Akademii Nauk (Narodopisny Uslav SAY) w Bratysławie. W 1972 1". prl:ygolowal1o materiały {) działalności Ośrodka na konferencję zorganizowaną przez międl:ynarodowe etnograficzneczasopis.mo dokumentacy jne "Demos". P<JIladto referat na temat klasyfikacji dany'ch dla potrzeb etnografii - na Międzynarodowy Kongres Nauk An1:ropologi·cznych i Etnologicznych, który ma się odbyć w Chicago w 1973 r.4• D a Is z y r {)z w Ó j P l a c ó w 'k i. Opierając siG na analizie d{ltychczasowej, czteroletniej działalności Ośrodka dyskutowana jest obecnie spi'awa dalszego profilu praey. Ze względu na ograniczone możliwości kadrowe (2 osoby na pól etatach) i niewielkie kredyty na prace zlecone, działalność.ta, jak się wydaje, musi ię skoncentrować na ,zagadnieniach uznanych za podstawowe dla naszej dyscypliny. W tym względzie nie podjęto jeszcze ostatecznych decyzji, ale tok dotychczasowych dyskusji sugeruje, że w pierwszym rzędzie będzie to dokumentacja bibliograficzna prac publikowanych oraz pra,c badawczych będącyoch w toku, wraz z informacją o miejscu i stanie przechowywania materiałów źródłowych. Opr<Jcowala Hroni:;Za wa Jaworska SPRAWOZDANIE Z MIĘDZYNARODOWEJ KONFERENC.JI CZASOPISMA "DEMOS", POSWIĘCONEJ WDRAŻANIU JEDNOLITEJ KLASYFIKACJI PRAC ETNOGRAFICZNYCH I FOLKLORYSTYCZNYCH, Hl7:3 Kiedy na konferencji redakcyjnej w Brnie w roku 1971 ustalono ostatecznie za.sady nowej klasyfikacji .systematycznej p.rac etnograficznych i folklorystycznych w omówieniach informacyjnych pl'Zeznaczonych dla .,Demosu·', międzynarodowego etnograficznego organu informacyjnego krajów socjalistycznych, wyłoniły się problemy teoretyczno-metodolog.icznej natury, związane z uzgadnianiem międzynarodowym terminologicznego zakresu pojęciowego deskryptorów. Poslanowiono wtedy mimo to .nową sy.stematykę wprowadzić do "Demosu" już w roczniku 1972 z tym, :i.e redalccje krajowe uwagi .swoje dotyczące funkcjonowania nowego systemu przygotują do następnej konferencji, 'której zorganizowania podjęła się Bułgaria. Bulgars,ka Akademia Nauk. reprezentowana przez Instytut Etnograficzny i Muzeum w Sofii, zaprosiła Redakcję Główną, wydawców i delegacje redakcji Jo-ajowych do Albany pod Warną. Konferencja odbyła się tam w d.niach od n do 11 maja 1973 1". Uczestni'czyli w niej z Bułgarii - dr M. Veleva, ell' St. Stoikova i dr T. ŻivI.;:ov,z Cze~hosłowacji - clI' L. Kunz i doc. clr A. Robek, z Jugosławii - dl' M. Radovanović i dr J. Bezić, z NRD - ell' R. vVeinhold, ell' B. Weis.sel, dr W. Fiedler. dr S. Kube i B. Emmrich, z Polski - prof. dl' A. Kutrzeba-Pojnarowa i ell' S1:. Bł.as7,czyk, z Węgier - dr E. Barabiis-K,isban i dr 1. Kriza. z ZSRR - prof. ell' 1. N. Terenlieva i prof. dr B. PU'tiłov. Ponadto brai udział w obradach dr P. Wick z Centralnego Instytutu Historycznego Akademii Nauk NRD on'lZ H. Palm, pJ·zed- .\ B. KOPczyńska-Jaworska, "Classification tation et de I'information ethnologique". des donnees mises au service tle la tloC:l1lncn- �Kronika 331 stHwiciC'lI;;1 wyr];1\vnidll''1 AkH(lc-l1llCVcrbg. Nie przyhyli delegaci z Alh;:1l1ii Hll1ll1.1ni i. Ot.WH1'Ci;1k'mfercllcji dukunala dr Veleva, cl.łu!wk bułgarskiej redakcji \,r,lj,,II'Cj, a I. ramienia Bułgarskiej Akademii Nauk przemówienie powitalne wyg;losil d,vrektOl' Instytutu Etnograficznego i Muzeum pwf dr Vesselin Hadżinikołov. Przedmiotem obrad plenum redakcyjnego były, jak zapowiedziano, pmblcm,l' I.lviązane z wprowadzeniem do praktyki redak<:yjnej "Demosu" jednolitej systema1\'I,i etnograficznej i odpowiedniej w związku z tym klasyfikacji zawartośd prac etnogra[iczn~rch \V referatach rlostarcmny-ch przez redakcje 'kl'ajowe do druku, Przedyskutowano przygotowany przez Redakcję Główną częściowy spi" deskrypt.ur(IW ural. pomocnicze zestawienie haseł w ujęciu rzecwwym i alfabetycznym. Dl' 'Wick, kt.óry przedslawil zasady doboru deskryptorów dla nauk historyc7.nych \1' liczbie uj·wlo 2''i00 terminów. uzgodnionych ze specjalistami różnych dziedzin nauk humanist.ycznYoC'h, wyjaśnił, że na etn.ognlfię i folklorystykę przypada z tego okolo 650 deskryptorów, \Vybór ich spośród wielu tysięcy terminów obiegowych został tak dokonany, aby przy pomocy modyfikatorów, będących synonimami lub ąuasisynonimami oW~'ch wybranych deskryptorów, można było w miarę precyzyjnie i jednolicie z zastosowaniem .systemu cyfrowego wykazywać zawartość referowanych w "Demosie" prac. Ponieważ cała ta robota przygotowawcza dol{onana została na gruncie terminologii niemieckiej, wobec tego zadaniem redakcji kraj 0\\,\'ch bqdzie musiało być w~\pracowanie specyficznych deskryptorów, oddających rodzime poj':cia, Gel." to trudne zadanie zos:tanie przez wszystkie redakcje krnjowc \I'.I·konane, a I)(;dzie to wymagało częstych bezpośrednich kontaktów z Redakcj" Gł'Jwną vI' Drcź,nie, to uzyskamy VIi pełni sprawny aparat informacyjny, przysto.sowany du maszyn cyfrowych. Będzie wtedy też m07,na przystąpić do prac nad międl.ynarodowym leksykonem nauk społecznych, który mieści się w perspektywiczn,l'ch planach w.vclawni·czych. Uczestnicy konł't'renc,ii mieli okazję prześledzić sposób cyfrowego opracow<lnia i owaczenia zawal'lości zamieszczonych w "Demosie" dwóch pozycji, których to prób dokonali dr Kube i dr Weinhold. W nawiązaniu do tych prób zaznaczył Weinhold, że w roku 1974 pojawią się już deskryptory cyfrowe oznaczające za\Vartoś~ informacji, które będą umieszczane na końcu każdej pozycji. Pracę tę będzie wykonywać początkowo Redakcja Główna, później zaś, gdy deskryptory bęcl,] gololve w poszczególnych językach, trud ten będą musiały wziąć na siebie redakcje krajowe czy nawet autorzy referatów. Jako pierwsi opracują swoje deskryptory w ciągu najbliż;s:/.ego roku Rosjanie, Bułgarzy i Węgrzy. W następnych latach prace te będ;~ mu.siały wykonać pozostałe redakcje narodowe. W dyskusji zwracano uwagę na zadania "Demosu" jako jedynego międzynarodowego czasopisma informacyjnego krajów socjalistycznych z zakresu etnografii i folklorystyki i w zwi'1ZkU z tym na konieczność celowego doboru referatów mogących informować o wszystkich ważny'ch dla rozwoju dyscypliny naszej publikacjach w ramach obozu socjalistycznego, mogących też ten dorobek badawczy prezentować na zewnątrz, tj. państwom niesocjalistycznym, co jest szczególnie ważne wobccc wzrastającego zainteresowania tymi pracamicalego Zachodu. Z Inyślq () t..l'm. by ,.Demo,>" mógł jeszcze lepiej niż dotąd pełnić swą odpowiedzialną informacyjn'l funkcję i objąć szersze rejony oddziaływania, postawiła delegacja polska wniosek () drukowanie tytułów referowanych publikacji nie tylko jak dotqd - w brzmieniu oryginalnym i w tłumaczeniu niemieckim, ale również w wersji l'OsY.i'ikiej i angie].sldej. Wniosek zyskał poparcie plenu:I11 i od rolni Hl74 "'pt'"wadzi Sil; Il; inlHlwacj,;, korzystni! sz<:zególnie dla młodszego pokolenia Il'lda- �332 Kronika C;t,y,wśród których --- jak w Pob.ce - znajomość jc;zyka niemieckiego jest mniej rozpowszechniona niż angielskiego czy rosyjskiego. Delegacja polska w poro.zumieniu z Wydziałem I - Nauk Społecznych PAN zaproponowała też, by następna konferencja redakcyjna "Demosu" odbyła się w 1974 roku w Poznaniu równolegle z plenum redakcyjnym "Ethnologia Slavica" i by uczestnicy obu konferencji mogli wziąć udział w przygotowywanym w tym czasie w Poznaniu sympozjum pl. "Kultura ludowa - kultura narodowa". Propozycja ta zostala przez zebranych z uznaniem przyjęta. Na zakończenie podzielił się prof. Putnov z Leningradu swoimi wrażeniami i spostrzeżeniami z podróży na wyspy Oceanu Spokojnego śladami Mikłucho-Makłaja. Organizatorzy konferencji, której patronowaly wladze polityczne i administracyjne okręgu tolbuchiń5kiego, dały delegatom na konferencję okazję do uczestniczenia również w sympozjum folklorystycznym, które odbywało ,się równolegle w Albenie od 8 do 11 maja. Wygło.szono na nim 32 referaty. Obejmowały one szeroki wa,chlarz zagadnie{l zw.iązany.ch z dawnym jak i w!>półczesnym folklorem oraz oddziaływaniem tradycji ludowej na kulturę narodową naszej doby. Szczególnie dużo uwagi poświęcono kulturze ludowej Dobrudży i jej związkom z całą kulturą bułgarską. Nie hylo to przypadkowe, gdyż sympozjum odbywało się właśnie na obszarze tej ziemi. Ponadto umożliwiono uczestnikom obu imprez zwiedzenie Balcziku, Kaliakry, Rusałki i stolicy okręgu. z otwartym w roku 1'970 muzeum, mieszczącym się w zrekonstruowanym domu -z XIX-wiecznym wnętr/.cm mieszkalnym i urządzonym w nim pokazem ludowej kultury Dobrudży. Ucze~tnicy wycieczki do Tołbuchina mieli ponadto możność zwiedzenia nowo zbudowanego i celowo wyposażonego pałacu ślubów i nadawania imion. Dało to m.in. okazję do wymiany zdań na temat obrzędowości świec1<iej i jej stosunku c1n ludowej t I'ad.vcji. Opr<tc{)w,l1i: A. Kutl'zcba-Pojnamwa, Stanislaw II MIE;nZYNAHOlJOWE SYMPOZJUM ETHNOLOGL'\ BI{ATYSLAWA 19-22 X 1972 Hlaszczylc SLAVICA Doruc~ne .sputkanie -członków redakcji, wsp61prucownik,',\V i ;t,apl'oswnydl gości wydawanego przez Katedrę Etnografii Uniwersytetu Komeńskieg{) w Bratysławie rocznika "Ethnologia Slavica" miało miejsce w Bratysławie w dniach 19-,22 X 1972 1'. Wzięło w nim udział 11 członków redakcji i 6 go,ści. Pierwszy dzień sympozjum poświęeono tematowi: "Aktualne problemy i zadania etnografii słowiańskiej", Glówną uwagę zwrócono na pojmowanie przedmiotu słowiańskiej etnogl'afii i folklorystyki, na stosunek etnografii do pokrewnych dyscyplin naukowych w zakresie badań slowiańskich oraz na stan badań kultury ludowej w poszczególnych krajach słowiańskich, Podstawowy referat wyglosił odpowiedzialny redaktor "Ethnologia Slavica", Jan Podol6.k. Dalsze referaty i komunikaty wygłosili: K. V. Ćistov (Leningrad), J, Burszta (Poznaó), P. Nedo (Lipsk). V. K. Bondarcyk (Mińsk), M. Gładysz (Kraków), M. Barjaktarović (Belgrad), B. Ri',,!Dvski (Skopi~') i B. Bpne.~ (Brno). W dyskusji W,vstLlPili ponad!,,: Ch. Vakar('!<;k;i, ,J. Tome';' S. Genc:ev i J. Komol'ov.skY. �Kronika W drugim dniu odbyło siG posiedzenie ]wmitetu red:lkcyjnego ES poświGcone aktualnym problemom tego międzynarodowego czasopisma. Referat wprowadzający wygłosił również J. Podolak, naświetlając dotychczasowy rozwój ES, aktualną koncepcję rocznika i dalsze 'jego perspektywy. Dodatkowe informacje podał ·sekretarz redakcji, J. KomorovskY. Referaty i dyskusja wskazały na znaczenie ES jako jedynej wsp,',!nej instylucji etnografów słowiańskich, umożliwiającej publikowanie wybranych artykułów i rozpraw dotyczących kultury ludvwej Slowian. Chodzi o dalszy ilościowy i jakościowy jego rozwój oraz a ewentualne jego poparcie ze strony UNESCO. Dotychczas,)we międzynarodowe oceny tego czasopisma są pozytywne. Rozważam) możliwość wydawania dwóch zeszytów rocznie, postanowiono rozszerzyć dział dyskusji, ulepsz.\'Ć część informacyjną i recenzyjną ważniejszych dzieł i czasopism oraz publiko\\'ać bibliogra[jc;my wybór prac o ·charakterze etnograficzno-slawistycznym. \V zakresie .spraw organizacyjnych postanowiono, aby prace redakcyjne przejQly w większej mierze filialne redakcje narodowe: w ZSRR przy Instytucie Etnografii AN w Moskwie i Leningradzie; bułgarska przy Instytucie Etnograficznym BAN w Sofii; w NRD przy Instytucie Łużyckim w Budziszynie; polska przy PTL redakcji "Ludu"; jugosłowiańska przy Towarzystwie Etnologicznym w Belgradzie. Redakcje filialne wezmą na siebie odpowiedzialność za przesyłane do ES arty1wly i opracowania, za przygotowanie bibliografii oraz za propagowanie ES w 8wych kr:ljach. Do zadań instytucji ES należy organizowanie dorocznych redakcyj-nych sympozjów naukowych. Najbliższe, w r. 197:3, odbędzie się w Jugosławii (Macedonia, Ochryd), czwarte zaś (HJ74) w Poznaniu przy UAM, polączone z II Międzynarodową Konferencją Etnografów S!owiat'lskich; piąte (197'1 r.) ma mieć miejsce w Mińsku IV Instytucie Elnogrnfii. Józef lU MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM ETHNOLOGIA OCHRYD 5-6 VII .l9n RU1'8zta SLAVICA Zgodnie z poprzednimi postanowieniami, III Międzynarodowe Sympozjum Ethnologia Slavica odbyło się w miej3cowości Ochrycl, w Maceclonii(Jugosławia). Gospodarzem by! Instytut Folkloru w Skopje, kierowany przez dra B. Ri'stovskiego. Wzięło w nim udział {)k. 40 uczestników, cz!onków redakcji i współpracowników "Ethnologia Slavica" oraz zaproszonych gości z następujących krajów slowiańskich: Związku Radzieckiego, Polski, Czechosłowacji, NRD, Bułgarii i wszystkich republik Jugosławii. Tematem .sympozjum by!y "Atlasy etnograficzne a narody słowiańskie". Wiodący referat wygłosił B. Bratanić (Zagrzeb). Wskazał on na podstawowe zalożenia teoretyczno-metodologiczne kartografii etnograficzm~j, podkreślił jej znaczenie jako heurystycznego środka poznawczego etnologii, jako "półfabrykatu" do dalszych operacji naukowych o charakterze historyczno-porównawczym i etnogenetycznym służącym do rekonstrukcji historii ludów i ich lwitur. Wiąże się z tym zagadnienie właściwegO opracowania masowych danych z dużych obszarów oraz sprawa ich jednoznacznego pl'zedstawienin na kartogramach, a następnie należytej ich inter- �3iH I~roni1aJ. pl'daeji. Na t.ytrl tle pl'dcgcl1t przedslawil aklu:llny st.an iJadan <JlIas<J\vych IV poszczególnych krajach europejskich, zwłaszcza slowiański·ch, ilust.rując niekt\Jre kWestie konkretnym materiałem. W dalszym ciągu sympozjum S. 1. Bruk z Moskwy przedstawił pwblemy atlasów historyczno-etnograficznych i kh znaczenie poznawcze, ilustrowane na przykładzie opracowanego już takiego atlasu w ZSRR (atlas Russkije). Podobne zagadnienia odnośnie do opracowywanego atlasu historyczno-etnograficznego Białorusi przedstawił K. V. Bondarcyk, a w odniesieniu do Bułgarii Ch. Vakarelski i B. Tumangelov, S. Kovacevicova z Bratysławy w obszernym referacie przedstawiła postępujące prace nad Atlasem Etnograficznym Slowacji, a Z. Kłodnicki (Wrocław) niektóre zagadnienia związane z wydawaniem Polskiego Atlasu Etnograficznego. J. Burszta przedstawił opracowany wspólnie 'Z Z. Sobierajskim Iwmunikat o założeniach i charakterze będącego we wstępnym stadium przygotowawczym i badawczym Atlasu języka i kultury ludowej Wielkopolski. Nad wygłoszonymi referatami rozwinęła się ożywiona dyskusja. Drugi dzień przeznaczono głównie na posiedzenie kolegium redakcyjnego "Ethnologia Slavica". Redaktor ES, J. Podolak, zainali%iOwał szczegółowo dotychczasowe prace nad czterema już wydanymi i dwoma oddanymi do druku rocznikami, scharakteryzował ich pozytywy i braki i zary.sowal .szereg postulatów i wytycznych odnośnie do ułE.1Pszeniaposzczególnych działów tego periodyku (dział artykułów, informacji, recenzji, dysku.sji, bibliografkzny). W -dyskusji zwrócono również uwagę na zwiększające się zadania redakcji narodowych. Na zakOJ1czenie J. Burszta zaproponował i rozwinął pl'obiematykę nauko\\'<l IV Sympozjum, jakie ma odbyć się w Poznaniu w 1974 l'. Ma być nią t.emat "Kultura ludowa kultura narodowa". A znów K. V. Bondarcyk wysunął sugestię, by na V Sympozjum w Mińsku (1975) omawiano zagadnienia etnogenelycznf' . .J(jzeJ D/ll's:::fn MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA PT. "PRZEMIANY TRADYCJI LUDOWYCH W CSRS", SMOLENICE, 2:3-25 X 1972 Instytut Etnografii Słowackiej Akademii Nauk przy współpracy ze Słowackim Towarzystwem Etnograficznym (Slovensk<'l narodopLsna spolocnost) zorganizował w dniach 23-25 X 1'972 w miejscowości Smołenice k. Bratysławy międzynarodow;ł konferencję na wspomniany wyżej temat z udziałem ponad 50 etnografów i folklorystów czechosłowackich, przedstawicieli odpowiednich instytutów akademickich, katedr uniwersyteckich, muzeów itd., oraz delegacji naukowc\)w z (j europejs.];ic!J krajów socjalistycznych: z ZSRR - :l, z Polski - li, z NRD - 2, z Bulgari i - 5, z Węgil:r - 2 i z Jugosławii - 3. W konferencji wzięli udział także uczestnicy 1I Sympozjum Ethnologia Slavica, odbytego dopiero co w Bratysławie. PierwBze dwa dni konferencji poś'więcono teorii i .problemom badawC:7.ym przemian kulturowych, omówionym w 10 referatach plenarnych. Tak więc A. Pl'anda z Bratysławy mówił na temat podstawowych czynników procesu zmian slowac:kiej i czeskiej kultury ludowej po drugiej wojnie światowej; K. V. Clstov z Leningradu omawiał tradycyjne i "wtórne" formy i problemy kultury współczesnej z położeniem nacisku na rolę "regenerowanych" form kultury tradycyjnej w procesie etnicznej !wnsolidacji współczesnyeh narodów; J. BUl'szla (pozn:l1'l) l-Jl'zedstuwił zus:ld- �331 KroniIw niCl.l' za!'."";\' prol)lcl\1u współistnienia l.raclyc.ii i nn\"rfJczcsl1ości IV że'ciu wSJl(,lo~csnego społeczeń:>twa; B. Kopczyńska-Jaworska (Łódź) miała jako temat "Przemiany kulturowej hierarchii wartości" ilustrowane na przykładzie konkretny'ch społeczności lokalnych; R. Peseva-Popova (Sofia) zastanawiała się nad strukturą i prawidłowościami bytu z uwzględnieniem istotnych wchodzących tu w grę pojęć; A. Sulitka (Bratysława) mówił o roli tradycji we współczesności; J. Vareka (Praga) wygłosił referat pl. "Teoretyczne problemy badań etnograHcznych w regionie północnych Czech", zaś M. Sarkany (Budapeszt) "Niektóre problemy podejścia społeczno-antropologicznego do rozpadu kultury ludowej na Węgrzech"; J. KramaHk (Praga) omawiał zagadnienie pojmowania tradycji w etnografii, zaś A. Robek (Praga) mówil ,,0 niektóry·ch problemach przemian tradycji w dziedzinie kultury duchowej". W sekcji etnograficznej wygłoszono na:stępmie 13 referatów na tematy konkretnych badań społeczności lokalnych w różnych regionach Czechosłowacji (referenci: R. Jerabek - Brno, L Heroldowa i F. Vancik - Praga, J. Podolak, K. Podolakova i P. Skalnik z Bratysławy, J. Tomes - Strażnice, J. Usak, O. Danglova i S. Kovacevicova z Bratysławy; V. Kovaru, A. Jerabkova i V. Svobodova z Brna). W .sekcji folklorystyki przedstawiono podobnie 10 referatów z zakresu różnorodnej problematyki badań różnych dziedzin folkloru na obszarze Czechosłowacji. Referenci: M. Lescak, V. Gasparikova, S. Vanovicova, S. Burlasova i J. Michalek z Bratysławy; M. Sramkova i B. Benes z Brna; M. Musinka z Presowa i L. PourovaVolbrachtova z Pragi. Tematem ostatniego dnia konferencji były problemy i wyniki badań nad przemianami tradycji ludowych i współczesnych zjawisk kulturowych w innyeh poza Czechosłowacją krajach socjalistycznych. Tak więc np. T. A. Żdanko z Moskwy mówila na temat tradycji i nowoczesności w życiu codziennym ludów ZSRR, M. Gładyszowa (Kraków) o tendencjach współczesnych przemian w kulturze ludności góralskiej, W. Paprocka (Warszawa) o roli industrializaeji w procesie zmian gospodarczych, społecznych i kulturowych wsi polskiej. R. D. Rakić z Belgradu mówił o współcze"nych przemianach w życiu narodowym w Serbii; T. Hofer (Budapeszt) dal szereg metodologicznych uwag na marginesie procesu ;przejścia kultury wsi węgierskiej z systemu pelnochłopskiego do pochłopskiego. Podobne zagadnienia w odniesieniu do Bulgarii poruszali przedstawiciele Instytutu Etnograficznego z Sofii: D. Todorov, B. Tumangdov, L. Dukov i M. Todorova-Vasileva. Łącznie na tym ostatnim plenarnym posiedzeniu wygłoszono 13 referatów. Konferencja ukazała .szeroką gamę problemów teoretyczno-metodologicznych związanych z badaniami przemian społeczno-kulturowych współczesnych społeczeństw w krajach socjali-stycznych. ujawniła osic1gnięcia badawcze na tym odcinku w poszczególnych krajach i wytyczyła dalsze perspektywy badawcze. Postanowionn ]wntynuować tego rodzaju badania i knnferencje mi(;c1zynamc]owc. .J óze J Burs:~ta VI BAŁKAŃSKI FESTIWAL PIESNI I TAŃCÓW LUDOWYCH ORAZ III MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM FOLKLORU BALKAŃSKIEGO OCHRYD 3-B LIPCA 197:1 Otwarcie VI Bałkaitskiego Festiwalu Pieśni i Tańców Ludowych w Ochrydzie w dniu :3 lipca 1'973 r. zainaugurował marsz uczestników ulicami miasta oraz przejażdżka łodziami po jeziorze. W manifestacji tej wzięło udział ponud 400 tancerzy i śpiewaków ludowych z krajów balkaJlskich i przylJałkailskich. Imponujący prze- �glącl żywego folkloru ludów balkalls.kich i ich "'<jsiadów, który 0dbywal się w teatrze letnim "Dolni Saraj", zainaugurował zespół macedol'lski "Mirce Acev" z Prilepu tańcem "teskoto". Zespół .słoweński wykonał żywe i rytmiczne tailce związane z weselem wiejskim oraz archaiczny taniec "Oracze", ukazujący wygnanie złych duchów, co według wierzeń ludowych gwarantuje dobre z1Jiory. Duże wrażenie wywarła gra na instrumencie muzycznyom "oprekol", znany·m w Słowenii od kilku wieków. Węgierski zespół z Galgamaksa wykonał pieśni i tańce, jakich nie widziano w poprzednich festiwalach w Ochrydzie. Węgrzy wykonali l;;:ilka tańców żeńskich j dwa czarda.sze weselne. Dużymi aplauzami wynagrodzili widzowie występy węgierskiego zespołu dziecięcego. W programie zespoIu "Aco Marović" z Obicia (Kosów) znalazły się albańskie oraz serbskie pieśni i tańce ludowe. Imponująco został wykonany taniec "sota"; taniec "rugowo" symbolizował walkę o zdobycie dziewczyny. Bułgarski zespół ludowy wykonał tańce .i zabawy zwiivmne z kolędowaniem. Dość ciekawy był także ich taniec "kukeri" wykonany przez przebrańcl)w, ilustrujący ludowy karnawał. Wystąpiła też bułgarska staruszka, Irena Angelova, która wykonała kilka trackich pieśni ludowych. Na zakończenie Bułgarzy wykonali oryginalny cykl pieśni i tańców "bujenec", związany z wiosennyomi pracami chłopa i z wierzeniami ludowymi. Zespół "Młody Metalowiec" z Sarajewa przedstawił autentyczny folklor Bośni i Hercegowiny. Grupa tancerzy wykonaIa regionalne pieśni i tańce, m.in. taniec "zapalanie łuczywa", 'kryjący działania magiczne. Bośniacy wykonali także pieśni i tańce ludnośd muzułmańskiej z okręgu Jajce. Starodawne pieśni i tańce łudowe zaprezentował zespół albański "Dur,s" z okręgu Dracz. W barwnych strojach ludowych w ciągu całej godziny przedstawiał on bogaty dorobek kultury artystycznej swego kraju. Czystą muzykę ludową i żywe tań-ce sel'bskie z Szumadiji wykonali członkowie utalentowanego zespołu holenderskiego z Amsterdamu. Jak zauważyli rzeczoznawcy serbscy, w ich wykonaniu nie było żadnych usterek. Przedstawili oni ponadto starodawne tańce swego narodu. Zespoły serbskie z wiosek Nadrlje i Gornja Crnucia składające się z mężczyzn .i kobiet, których wiek wynosił od 15 do 72 lat, zdobyły sympatię widzów dzięki dynamicznemu i wspaniałemu wykonaniu bogatego programu, składającego się z żywych tańców i pieŚini ludowych. Duże brawa uzyskał zespół "Njegos" z Cetynji (Czarnogóra), który przedstawił tańce i pieśni ludowe z Boki Kotorskiej. Zespół ów, jeden z naj starszych na Bałkanach, wykonal ta6ce rycerskie mężnego ludu tego górzystego kraju. Wystąpił także Czarnogórzec, ,gęślarz ludowy Gruica Vuković, który wykonał urywek z poematu Górski wieniec poety narodowego - Petra Njegosa. Włoskie zespoły z Setingiano oraz Briatano (okręg Kalabrii), składające się z uczniów i robotników, przedstawiły bogate tradycje folkloru włoskiego tego regionu. W rytmie tarantelli zaprezentowały życie Kalabryjczyków oraz prace związane z winobraniem, żniwami, łowieniem ryb i zabawami ludowymi. Po występie Włochów zaprezentowali .swój program Chorwaci. Rekrutują się oni z mieszkańców wsi Vrsnica na wyspie Krk. Zademonstrowali oni piękne tradycje ludowe, przekazywane z pokolenia na pokolenie, wykonując m.in. tańce symbolizujące cztery pory roku. Chłopi z tej wyspy chorwackiej przywieźli dwa dość rzadkie muzyczne instrumenty ludowe: "velę" oraz "małą sopilę"· Jako ostatni wystąpili gospodarze festiwalu Macedończycy. Trzy zespoły �Kronika 337 z trzech oddalonych od siebie regionów: ze wsi Gorna Belica w okręgu Strugi, z okręgu Kostur (część Macedonii należąca do Grecji) oraz ze wsi Petrovo w okręgu Gevgelija, tańcami i pieśniami ludowymi pokazały, że mimo wielowiekowej niewoli tureckiej i rozdzielenia Maced<mii między sąsiadujące państwa, folklor zachował swoje piętno narodowe, jedność geograficzno-etnografi.czną oraz wysokie walory artystyczne. Zespół żeń!>ki z okręgu Kostur wykonał kilka obrzędowych pieśni ludowych, związanych z obchodami święta Jerzego i innych wiosennych świąt obyczajowo-kalendarzowych. Wielką manifestację tej niecodziennej imprezy zamknął program tancerzy ze wsi Petrovo w okręgu Gevgelija. W barwnych strojach ludowych wykonali oni atrakcyjne tańce i pieśni ludowe z dużym temperamentem. Tań,ce i pieśni z ich repertuaru rozbrzmiewają tu po dziś dzień podczas obchodów świąt wielkanocnych. Zaznaczyć należy, iż pieśni i tańce ludowe wykonywane podczas obchodów śWi,ll kalendarzowych u ludów bałkańskich, mają charaIder czysto obrzędowy, a nie religijny. Równolegle z VI Bałkań,skim Festi walem Pieśni i Tańców Ludowych, w dniach 7 i li lipca odbyło się w Ochrydzie tradycyjne już III Międzynarodowe Sympozjum Folkloru Bałkańskiego. C{} dwa lata w ramach Festiwalu Pieśni i Tańców ludowych Ochryd jest {}środkiem wymiany poglądów i przeglądu rezultatów badań folkloru bałkańskiego. Tym razem zgłos.iło swój udział na tym sympozjum 85 folklorystów ze Związku Radzieckiego, Polski, Czechosłowacji, NRD, NRF, Węgier, Rumunii, Grecji, Albanii, Bułgarii, Turcji, Francji, Ghany, Austrii, Izraela, USA oraz ze wszystkich związk{}wych republik Jugosławii. Najliczniej byli reprezentowani MacedOl1czycy, którzy wystąpili z 26 referatami. Otwarcia sympozjum dO'konał sekretarz Oświaty i Nauki Rady Wykonawczej SR Macedonii, Ljupcio Koprovski. Organizator sympozjum, dyrektor Instytutu FolklOl'ystycznego SR Macedonii, dr Blaze Ri.stovski, w gorących .słowach złożył uczestnikom życzenia o\V{)cnych obrad. Na posiedzeniu pierwszej sekcji poruszane były zagadnienia ogólne, dotyczące folkloru ludów bałkLlliskich isł{lwiań"kich, na drugiej zaś referenci .przedstawili wiosenne zwyczaje i obyczaje oraz wiosenne pieśni {lbrzędowe tych ludów. Część referatów poświęcona byla bałkańskim instrumentom muzycznym dętym typu "oboa", pozycji i r{lli kobiely przy wykonaniu tańców i pieśni ludowych, a także proble~ mom terminologii i klasyfikClcji krótkich utworów ludowych. Wspólny referat S. L Bruka z Moskwy i K. V. Cistova z Leningradu pt. "Podstawowe kierunki badań folklorystycznych" zawierał główne zagadnienia folkloru słowiańskiego, którymi zajmują się badacze Związku Radzieckiego. W. K. Bondarcyk przedstClwił opracowany wspólnie z A. S. Fedosikiem referat pt. "Naukowe podstawy wielotomowego wydania folkloru białoruskiego". Nawiązał on także do bogatej działalności wydawniczej pozostałych narodów słowiańskich podkreślając duże zasługi folklorystów radzieckich w badaniu twórczości ludowej Słowian zachodnich i południowych. Józef Burszta z Poznania w sposób syntetyczny omówił zainteresowania Polaków folklorem Słowian bałkai1skich w wieku XIX i XX. Zatrzymał się bardziej szczegółowo na postaci Oskara Kolberga badacza kultury narodów Chorwacji, Słowenii i Serbii. Z drugiej .strony ujął szczególne osiągnięcia badawcze w zakresie folkloru bałkańs.kiego doskonałego znawcy kultury ludowej Słowian - Kazimierza Moszyńskiego. Aleksandra Popvasileva mówiła o bilingwizmie w macedońskich bajkach Iudo22 - Lud, tom LVIII �338 Kronika wych, zaś Orhan Acipay.amli z Ankary przedstawił problemy terminologii folkloru tureckiego, a Katarzyna Podolakova z Bratysławy mówiła o determinantach zmian folkloru w warunkach ustroju socjalistycznego. Wiele referatów, jak już wspomniano, dotyczyło wiosennych zwyczajów i obyc,zajów oraz pieśni obrzędowych narodów bałkańskich. Zagadnienia te nie są w pełni opracowane. Sporadyczne prace dotychczasowe mają charakter lokalny lub ogólny. Nie ma prac omawiający,ch w całości poszczególne grupy pieśniowe danego narodu bałkańskiego, nie mówiąc już o pracach porównawczych z sąsiednimi ludami. Sympozjum dokonało de,cydującego 'kroku w tym kierunku. Było wiele referatów. w których poruszono na tle porównawczym wspólne i odrębne cechy wiosennych obrzędowych i obyczajowych pieśni ludowych narodów bałkańskich. Emilia KomiĘ;'elz Bukaresztu mówiła o wspólnych elementach folkloru wiosennego ludów balkańskich i przybałkańskich. Gereald Frorian z Wiednia zaj'lł ,się wi·osennymi ob:,czajami i pieśniami ludowymi z Poludniowej Koruszki. Michail Bukureśtlijev z Sofii omówił utwory te u niektórych narodów balkańskich oraz przedstawił formy dziecięcego folkloru muzycznego. Muzyczne cechy wiosennych pieśni z okręgu Kumanovo (SR Macedonia) były przedmiotem l'eferatu Boriv(Jja Dźimrevskiego ze Skopje. O pieśniach łazarskich Dolnego Połogu (okręg Tetowo), mówił Trpko Bicevski ze Skopje, a o tych samych utworach lecz z regionu Prespy - Michajlo Brz.anov ze Skopje. Lazarskie obrzędowe pieśni taneczne z regi·onu Struga przedstawił Michajło Dimovski ze Skopje, natomia·st Susanne Ziegler z Berlina zachodniego mówiła o figurach, powtarzających się w macedońskiej muz.vce i \V tekstach p.ieśniowych. Sporo miejsca poświęcono .popularnym pieśniom i obrzędom związanym z dniem św. Jerzego. Vaclav Frole·c z Brna mówił o ludowej tradycji św. Jerzego u ludów słowiańskich, a niżej podpisany przedstawił pieśni i zabawy ludowe wykonywane w dniu św. Jerzego u Macedończyków, Serbów i Bułgarów; autor wskazał na odrębne i wspólne cechy tych utworów, wynikające z jednakowych lub odrębnych warunków ży'cia społecznego i historycznego na przestrzeni wieków. Nawiązał także do folkloru greckiego udowadniając, iż utwory tych trzech ludów słowiańskich oraz ich obrzędy, zabawy, zwyczaje i obyczaje mają charakter łudowy, a nie religijny, że są pozostałością dawnych tradycji prasłowiańskich. O niektórych macedońskich regionalnych obrzęda-eh i utworach poezji ustnej mówili Blaze Petrovski, Tanas Wrazinovski oraz Olga Bekjarova (wszy,scy ze Skopje). Natomiast E. Zakhos-Papazahariou z Paryża mówił o wqtku wiosennym w pieśniach łudowych Ałbanii i Grecji, w którym jest mowa o zabiciu smol<a przez bohatera. W drugim dniu obrad (8 lipca), w pierwszej s,ekcji, której przewodniczył Jan Podolak z Bratysławy, redaktor naczelny czasopisma "Ethnologia Slavica", Tatiana Koleva z Sofii mówiła o pochodzeniu wiosennych obyczajów dziewczęcych u Słowian południowych, zaś Abdulhac Salih o obyczajach pierwszomarcowych Turków zamieszkałych w Ochrydzie. Zbieracz macedońskich utworów ludowych, Milan Risteski, omówił obyczaje przypadające w pierwszym dniu wiosny w niektórych regionach Macedonii. Jan Podolak przedstawi! na tle porównawczym pasters,kie obyczaje wiosenne ludów bałkański,ch i górali Kal'lPat. Dragoslav An(.oniević z Serbs.l<iej Akademii Nauk wsposób .syntetyczny przedstawił obyczaje i pieśni ludowe bałkańskich hodowców owiec. Leopasava Spirovska, pracownik Instytutu Folkloru SR Macedonii, mówiła o obyczaju "tajane" u Macedończyków i Wałachów zamieszkałych w mieście Kru·szevo. Natomiast Slobodan Zecević z Belgradu zreferował wiosenny obyczaj "german" (błaganie o deszcz). �1{ronik(/. W sekcji drugiej Kiril Penusliski z Uniwersytetu w Skopje, znany folklorysta macedoński, mówił () tematyce maced011skich wiosennych pieśni ludowych rozmieszczonych na całym obs.zarze etnograficznym kraju, a Rosica Angelova z Sofii poświęciła swój referat motywowi balladowemu pieśni wiosennych Słowian południowych. 1 ad er ciekawy był referat gQSpodarza sympozjum, dra Blaze Ristovskiego, o macedońskich ludowych pieśniach obrzędowych poświęconych św. Lazarowi. Referent przedstawił obecny stan tych utworów obrzędowych na ziemiach macedońskich, gdzie stare wqtki zostały spojone z życiem współczesnym chłopa macedońskiego. Do pieśni łazarskich, cytowanych przez Ristovskiego, weszły postacie życia politycznego Jugosławii. Tito np. zastępuje w nich dawniej opiewanych królów i władców. Inne referaty, wygłoszone przez młodszych pracowników naukowych SR Macedonii. poruszały zagadnienia związane z obrzędowymi pieśniami i zabawami wiosennymi, lecz dotyczyły szczupłego zasięgu. Ciekawy był referat Igora Michajlovica Septunova z lVloskwy. Przedstawił on św. Jerzego występującego w hajduckich pieśniach ludów bałkańskich. Bazując na serbskich i bułgarskich hajduckich pieśniach ludowych wskazał, iż wpływ utworów gjurgjewdeńskich (o św. Jerzym) na nie jest duży. Zjawisko to jest znane w poezji ludowej Słowian, bowiem granice poszczególnych grup pieśniowych nie występują ostro i pewne utwory wykonywane są l!1ie w wyznaczonych świętach obyczajowo-kalendarzowych, z którymi są związane tematycznie przez długi okres, lecz wchodzą także do repertuaru .innych utworów obrzędowych. Pięć referatów poświęcono instrumentom muzycznym, zwłaszcza "zurli" i "dudce". Etnomuzykolodzy z Węgier, USA i Albanii mówili lO archaicznych tańcach i o dramacie ludowym, wykonywanych przez kobiety ,południowo-wschodniej części Europy. Bohuslav Benes z Brna przedstawił klasyfikację krótkich utworów związanych z prognozą pogody u południ()wy<:h i zachodni·ch Słowian: Referat Vasile Adascalitei z Rumunii omawiał rolę kwiatu w ściennym malarstwie wiejski,m li Rumunów, Polaków i Węgrów, zaś Niko Tozi ze Skopje mówił o kwiatach w ozdobach rzeźbiarzy z północno-zachodniej Macedonii, natomiast Georgi Zdravev ze Skopje mówił o kwiecie w tekstylnym przemyśle Macedonii, podkreślając duży wpływ folkloru na współczesne wzornictwo. Sumując, III Międzynarodowe Sympozjum Folkloru Bałkańskiego licznymi referatami i bogatą dyskusją 'przyczyniło się do wyjaśnienia wielu zagadnień związanych z twórczością ludową narodów południowo-wschodniej Europy. Pozostaje jednak jeszcze wiele problemów, które w kolejnych Sympozjach będą przedmiotem rozważań badaczy bogatego i oryginalnego folkloru bałkańskiego. Kole WYSTAWY ETNOGRAFICZNE WOJ. BIAŁOSTOCKIE B i a ł y s t o k - Klub Budowlanych - "Białostockie wyroby ludowe" B i a ł y s t o k - KaW\iarnia "Związkowiec" - Wyroby łudowe B i a ł y s t o k - Klub Białost. Sp-ni Mieszk. W 1972 R. Simiczijew �340 Kronilat - "Kurpiowskie wydnanki ludowe, dziecięce" B i a ł y s t o k - Księgarnia Naukowo-Techniczna - "Kultura ludowa - dobrem narodu" B i a ł y s t o k - Sala wyst. Sp. Zrzesz. Wytwór. Przem. Artyst. - Wystawa pisanek ludowych - "Sztuka ludowa - dobrem narodu" C i e c h a n o w i e c - Muzeum Rolnicze im. K. Kluka - "Sztuka ludowa Białostocczyzny" Lomża - PDK - Wycinanki kurpiowskie Lud. WOJ. BYDGOSKIE B Yd go sz c z - Klub Energetyka - Wystawa prac dziecięcych B y d g o s z c z - Klub Plastyków Amatorów - Wystawa - izba kujawska, hafty, kowalstwo - Wystawa twórczości ludowej pow. chojnickiego Bydgoszcz - Sala BWA - Wystawa Rumuńskiej Sztuki Ludowej B y d g o s z c z - Sala MPiK - "Piękno ziemi Krajeńskiej", fotogramy i stroje krajeńskie B y d g o s z c z WDK - "Złote ręce seniorów" Aleksandrów Kuj.-PDK - "Ochrona zabytków kultury ludowej" B r u s y - Grom. Ośrodek Kultury - Wystawa twórczości ludowej i pamiątkarstwa C h o j n i c e - Kinoteatr - Wystawa twórczości ludowej, plastyki, wydawnictw pow. chojnickiC'go C h o j n i c e - PDK - Wystawa wycinanek Bronisława Dudy C i e c h o c i n e k - sala wystawowa Biblioteki - "Kujawska sztuka ludowa" Grudziądz - Muzeum - Wystawa rzeźby ludowej z Prabut i sztuka zdobnicza Kaszub - Wystawa ludowej sztuki rumuńskiej P ę P e r z y n (PGR) - Klub "Ruchu" - Wystawa haftu i robót ręcznych mieszkanek Pęperzyna R a d z i e j ó w - PDK - Wys1awa sztuki ludowej pow. radziejowskiego Rypin - PDK - Wy.stawa twórców ludowych pow. rypińskiego S ę p ó l n o - PDK - Wys,tawa rzeźbiarza WI. Licy z Wdzydz Tucholskich Szubin - "Wiosna na Pałukach - 1972" T o ruń - Muzeum Etnograficzne - "Sztuka plastyczna proletariatu miejskiego" - Wystawa .prac <twórców ludowych Feliksa Mailca i E. RaszaŁa T o ruń - Klub "Pod Trójką" �KronIka - Wystawa kujawskiej sztuki ludowej Tuchola - Dom Rzemiosla - Twórczość ludowa Borów Tucholsl{ich W lo c Ła wek Muzeum Kujawskie - Pokonkursowa wystawa fajansów malowanych Wyda.rtów - Klub "Ruch" - Wystawa sztuki ludowej Paluk Z n i n - Muzeum PTTK - Wysfawa twórców ludowych Paluk WOJ. GDAX'lSKIE Gdańsk - Wystawa twórców ludowych woj. gdańskiego G d a ń s k - O I i w a - Muzeum Etnograficzne - Wystawa rzeźby ludowej Polski Północnej G d a ń s k - Kawiarnia .,Palowa" - Pokonkursowa wystawa dzieci "talentów ludowy~h" Koś c i e r z y n a - Sala MRN - Wystawa sztul,i ludowej Ziemi kościerskiej K w i d z y ń - Muzeum Zamkowe - Wystawa rzeźby ludowej Luzino - Wystawa haftów kaszubskich - W d z y d z e - motel Wystawa haftów i plecionek We.i herowo - Klub "Senior" - Wystawa haftów kaszubskich WOJ. KATOWICKIE Częstochowa - Muzeum - "Sztuka Bali" - ,.Ludowe wYl'Oby kowalskie reg. częstochowskiego" S k o c z Ó w - Sala Och. Str. poż. - Wystawa twórczości ludowej Beskidu Śląskiego i Zywieckiego T a r n o w s k i e G ó l' Y - Muzeum - Wystawa kraszanek śląskich Wo d z i s l a w - Muzeum - .,Rzeźba \V w~glu" WOJ. KIELECKIE K i e I c e - Muzeum Świętokrzyskie - Wy,stawa rzeźb J. Pilata (pośmiertna) Kielce -Klub MPiK - Wystawa sztuki ludowej Kielecczyzny K i e l c e - Sala WRN - Wystawa malarska Stefana i Remigiusza póltor.aków B u k o w a - DK ZakŁadów Przem. Wapien. - Wys.tawa rzeźby ludowej I l ż a - Sala PRN - Wystawa sztuki ludowej pow. jjźeckiego K o z i e n i c e - PDK 341 �342 Kronika - P.okonkursowa wystawa sztuki ludowej Nowa Słupia - "Dymarki 72" - Pokonkul1SQwa wystawa sztuki ludowej O p o c z n o - Klub "Pax" - WYl5tawa twórczości ludowej o tematyce sakralnej Opoczno - Pokonkursowa wystawa sztuki ludowej pow. opoczyńskiego O s t r o w i e c - Muzeum Regionalne - Wystawa prac Czesława Waszki P r z y s u c h a - PDK - Pokonkursowa wystawa sztuki ludowej Opoczyńskiego Radom - Muzeum - "Kowalstwo ludQwe Ziemi Radomskiej" S z y d ł o w i e c - Zamek - "Kielecka współczesna sztuka ludowa" WOJ. KOSZALmSKIE Koszalin -. Wystawa twórców ludowych regionu koszalińskiego K o s z a l,i n - Muzeum Archeologiczno-Historyczne - "Jamno i okolice" R u s i n ów - Ośrodek "Nowoczesna Gospodyni" - Wystawa miej5kiej sztuki ludowej S ł u p s k - Dom Towarowy - Wystawa haftu kaszubskiego S ł u p s k - Muzeum Pomorza Środkowego - "Sztuka Indonezji" S z c z e c i n e k - PDK - Wystawa twórczości ludowej pow. szczecineckiego Z i mow i sko (PGR) - Klub "Ruchu" - Wystawa rzeźby ludowej WOJ. KRAKOWSKIE Kra k ó w - Muzeum Etnograficzne - Wystawa dawnej rzeźby ludowej w fotografii J. Świderskiego - Malarstwo Eweliny Pęksowej - Maroko - stroje, tkaniny, rzemiosło, folklor - Folklor Maroka w malarstwie Zofii Piramowi<:z Kra k ó w - Muzeum Archeologiczne - "Gwinejskie safari" Kra k ó w - KDK - galeria twórczości ludowej - Wystawa prac malarskich T. Miodońskiego i J. Ptaka Kra k ó w - Galeria Desy - Wystawa ceramiki Stanisławy Piętkowej Kraków - Klub ZZK - Wystawa artysty ludowego Kazimierza Gądka Kra k ó w - Muzeum Historyczne - "Szopki krakowskie" 1971 - "Szopki krakowskie" 1972 �343 Kron!ka B o c h n i a - PDK - Pokonkursowa wystawa twórczości ludowej pow. bocheńskiego Krynica - Wystawa prac Nikifora, Ireny Włodek i rzeźbiarzy ludowych M y d l n i k i - Stara Kuźnia - Wystawa twórcy ludowego E. Condka M y ś l e n i c e - PDK - .,Drewno w sztuce ludowej" - Wystawa rzeźb Wiktora Cwierzyka Nowy Sącz - Muzeum - "Współczesna rzeźba ludowa Karpat Polskich" - Współczesna sztuka ludowa pow. sądeckiego N o w Y T a r g - Sala NZPS - Wystawa pokonkursowa twórców Podhala Olkusz - Wystawa etnograficzna zachodniej Afryki R a b k a - Muzeum im. Orkana - Wystawa pokonkursowa "Kwiaty w zimie" S u c h a - Zamek - ,.Budownictwo regionu Babiogórskiego dawniej dziś" oraz ludowe S z c z a w n i c a - Muz{~um -~ Wystawa prac M. Słowika-Dzwona, J. Wierzby, Sto Czai Z a k o p a n e -- BWA - "Życie górali podtatrznńskich" Za l i p i e - Wystawa malarek zalipLulskich Ż y w i e c - Muzeum Ziemi Żywieckiej - "Wieś żywiecka w sztuce" WOJ. LUBELSKIE L u b l i n - Muzeum Okręgowe - "Sztuka ludowa narodów świata w świetle publikacji" L u b l i n - Akademia Medyczna - Wystawa sztuki ludowej L u b l i n - Klub w D. Sf. "Femina" - Wystawa wycinanek lubelskich B i ;Jł a P o d l a s k a - Muzeum - Wystawa rzeźby ludowej i garnc;Jrstwa - Stroje ludowe północnej Lubelszczyzny B y c h a w a - PDK - Wystawa sztuki ludowej C h e ł m - Muzeum - ,.Stroje ludowe Lubelszczyzny" L u b a r t ó w - Muzeum - Wystawa prac rzeźbiarzy ludmvych Łuków - Muzeum - Wystawa strojów ludowych północnej Lubelszczyzny S i e ill i e ń - Klub OSP - Wystawa sztuki ludowej rzeźba malanstwo �344 Kronika WOJ. LOnZKIE L ó d ź - Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne - "Twórcy ludowi regionu Borów Tucholskich" - "Włocławskie fajanse malowane" - Wystawa twórców ludowych Białostocczyzny L ó d ź - sklepy CPLiA - "Tydzień sztuki ludowej" L ó d ź - Biblioteka rejon. 22 - "Kultura ludowa - dobrem narodu" B r z e z i n y - Szkoła Podstawowa nr 2 - "Sztuka ludowa pow. brzezińskiego" wystawa pokonkursowa Lask - PDK - Wystawa pokonkursowa twórczości ludowej pow. la~l;;jego S i e r a d z - Mu.zeum Regionalne - Wystawa twórcwści M. Wojciechow,skiej z Ch{)jnego i J. Gl'ali z Burzenina T o m a s z ó w M a z o w i e c k i - Muzeum Regionaln,~ - "Wystawa twórczości ludowej Józef y Siwek na tle sztuki ludowej wsi Zukościelc" - "Sztuka Bali" W i e l u ń - Muzeum - Pokonkuroowa wy,stawa sztuki pow. wieluńskieg<J Zakościele - Wystawa twórczości ludowej mieszkańców Zakościela WOJ. OLSZTYŃSKIE O l s z t y n - Muzeum Mazurskie - "Rzeźba ludowa Warmii i MClzur" B a r t o s z y c e - PDK - Wystawa twórcwści ludowej pow. bartoszyckiego G i ż y c k o - PDK - Wystawa twórczości ludowej i pamiątkarstwa I ła wa - PDK - Powiatowa wystawa twórczości ludowej i amatorskiej Mrą g o w o - PDK - Wystawa tkaniny i haftu ludowego O s t ród a - PDK - Wystawa twórczości lud'Owej regionu Ostródy P a s łęk -- PDK - Powiat'O\va wystawa twórczości ludowej Reszel - Wojewódzka wystawa sztuki ludowej woj. olsztyilskiego WOJ. OPOLSKIE O P o l e - Muzeum Wsi Opolskiej - Pokonkursowa wystawa !sztuki ludowej i pamiątkarstwa - "Dawna wieś opolska" - rysunki dziecięce Ol eśno - PDK - Powiatowa wystawa twórczości ludowej i pamiątkarstwa R a c i bór z - Sala "Strzechy" - Wyst.awa kolaczy, kraszanek i strojów lud{,)wych powiatu 25-lecia woj. opolskiego �34:J Kronika WOJ. POZNANSKIE P o z n a li - Pałac Kultu!'y - "Ludowe elementy we współczesnej odzie;i;y" Poznań - Arsenał - "Malarstwo, grafika, s,ztuka ludowa, rzemiosło artystyczne" "Ruchu" Dymaczew Nowy - Klub Rolnika - Wystawa haftów ludowych Kalisz - KDK - "Etnografik" - wystawa zbiorów J. Orczykowskiego w reprodukcjach WOJ. RZESZOWSKIE R z e s z ów - Muzeum Okręgowe - "Budownictwo ludowe i jego ochrona w woj. rzeszowskim" - "Łowicka sztuka ludowa" Rzeszów - Wystawa rzeźby ludowej M. Hessa R z e s z ó w - Dom Sztuki - Wystawa współczesnej plastyki ludowej i amatorskiej woj. rzeczowskicgo Kro s n o - Muzeum Regionalne - Wystawn twórczości ludowej i amatorskiej ziemi krośnieńskiej Łań c u t - ŚwieUica PRN - "Tematy etnograficzne ze wsi łańcuckiej w akwareli i rysunku Fr. Frączka" Mi el ec - Wystawa plastyków amaturów i twórców ludowych WO.l. SZCZECINSKIE szczec in S - - Muzeum Narodowe "Współczesna sztuka ludowa regionu s.zczeciriskiego" z c z e c i n - Zamek Wystawa sztuki ludowej i pamiątkarstwa "Wystawa prac ludowych i plastyków amatorów Ziem nocnych" WOJ. WARSZAWSKIE Nadodrzańskich I WARSZAWA War s z a w a - Dom Chłopa - Wystawa twórczosci SI. Korpy - Wystawa twórcy ludowego AJ. Kucharskiego - Wystawa prac J. Franusika - Wystawa kowalstwa ludowego i artystycznego Podhala War s z a w a - Dom Kultury Nauczyciela - Wystawa ceramiki ludowej, dziecięcej z Rzeszowskiego War s z a w a - Sala WRN - Wystawa ochrony budownictwa i sztuki ludowej Maz.owsza War s z a w a - Pałac Kazimiel'Zowski - Wystawa sztuki ludów a[rykań.skich War s z a w a - MPiK (Ściana Wschodnia) - Wystawa sztuki ludowej Afryki, Azji i Ameryki ŁaciJ'lskiej War s z a w a - Kordegarda w Łazienkach ziemi radomskiej Pół- �346 Kronika - Wystawa pokonkursowa "PQlskkh Szopek LudQwych" - "Rzeźba ludowa z woj. warszaw.skiego i lubelskiego" - "Kaszuby w Łazienkach" - Wystawa wycinanki kUl'piowskiej Czesławy Konopkowny War oS z a w a - Zachęta - "Twórczość Piotr'a Waligóry" War s z a w a - Muzeum Literatury - Wy.stawa rzeźby z pow. sierpeckiego B a r a n ó w - Kinoteatr - Wystawa kurpiowskiej sztuki ludowej C i e c h a n ów - PDK - Wystawa sztuki ludowej Klli'pi G a l' w o l i D - PDK - Wystawa twórczości ludowej pow. garwolińskiego G o oS t y n i n - PDK - Pokonkursowa wystawa dziecięcych wycinanek ludowych G l' z y m a ł y - Szkoła Podstawowa - Wy.stawa tkanin ludowych z Grzymal Mława PDK - Wy.stawa art. ludowej Zofii Kawcckiej Ostrołęka - .,Sztuka ludowi] w.szkole·' - "Sztuka ludowa Puszczy ZieIQDe,i" P ł Q C k - Klub Sp-ni Mies.zk. "Tysiąclecie" '- ,,\Vspółczesna tkanina ludowa woj. vvarszawskiego" P u ł t u oS k - PDK - "Sztuka ludowa Kmpiów Białych" P u ł t u s k - Rotunda Zamkowa - .,Budownictwo drewniane na Kurpiach" Siedlce -- SPDK - 'Wystawa twórczości ludowej S i e r p c - Muzeum Regionalne - "Sierpecka rzeźba ludowa" S o koł ó w P o dL - PDK - Wystawa sztuki ludowej ziemi sokołowskiej S t o k R u s l, i - Szk01a Podstawowa - Wystawa wyrobów ludowych i sprzęt.u obróbki lnu W i Ś n i c w - Szkoła PodstawoWe) - Wystawa sztuki ludowej W I a d z i 111 -- Klub "Ruch" - Wystawa sztuki ludowej reg. kolbielskiego WOJ. WROCLAWSI<IE W r o c l a w - Muzeum Etnograficzne - Wystawa pisanek dolnośląskich i wyrobów ze slomy - Wystawa prac twórcy ludowego .J. Lurki Wrocław -- MPiK - Wystawa pisanek Al. Polańskiej-Hryńczuk B l' Z e g D o l n y - Klub ZMS "Atikor" - Wystawa rzeźby artysty ludowego Fl'. Jóźkowa �3·l'j Kronika WOJ. ZIELONOGÓRSKIE G o r z ó w - Muzeum Regionalne - Pokonkursowa "vy~tawa sztuki ludowej S t l' Z e l c e Kra j e ń Si k i e - PDK - Powiatowa wystawa twórczości ludowej POLSKIE ETNOGRAF'lCZNE WYSTAWY CZASOWE W 1972 R . EKSPONOWANE ZA GRANICĄ ..Ziemia Kielecka" Bratysława, Praga, Budapeszt, Sofia, Magdeburg, Berlin zorganizowana staraniem WRN-Kielce, Muzeum Świętokrzyskiego i BWA Wystawa polskiej sztuki ludowej - Mińsk (Białoruska SSR) Wystawa sztuki ludowej woj. bydgoskiego - Pite!?ti (Rumunia) - zorganizowana staraniem WRN-Bydgoszcz i Kujawsko-Pomorskiego T-wa Kulturalnego Wystawa strojów i tkanin ludowych - Miluza (Francja). Z materiałów aDiIE Krystyna WYSTA WA KOLBEHGOWSKA W KRAKOWIE, opracowała Selmowicz 197:3 W dniach l-!i lipca 19n r. \V sali. 26 Collegium Novum Uniwersytetu Jagicl10t1skiego w Krakowie czynn,: była okolicznościowa wystawa pl. "Folklor w dziełach Oskara Kolberga omz w wydawnictwach Pol9kiego Towarzystwa Ludoznawczego i Polskiego Wydawnictwa Muzycznego". Wystawę zorganizowało Polskie 1'0wal'zysLwo Ludoznawcz~ wes,pół z Towarzystwem Łączności z Polonią Zagranicznil "Polonia" oraz Polskim W.vd,nvnictwem Muzycznym i Lud(lwą Spółdzielnią Wydawniczą. przy życzliwym zainteresowaniu rektora UJ pl'Qf. dr NI. Karasia i dyrektora administracyjnego UJ mgr S. Bąka oraz kierownika Zakładu Polonijnego UJ cloc. clI' hab. H. Kubiaka, z okazji odbywającego się w tym czasie w UJ zjazdu uczonych zagranicznych polskiego pochoclzenia. Celem wystawy było bowiem uk;lzanie g{)ściom polonijnym (]Drobku naukowo-edytor·skiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Polsklcgo Wydawnictwa Muzycznego w dziedzinie kultury ludo\\'ej. której treściq współczesną i tradycyjnymi formami Polonia żywo się interesuje. Główną CZeŚĆ wystawy zajęło monumentalne wydanie DZ'iel wszystkich O. Kolberga (55 tom{lw wydrukowanych od }!HH r. na wystawie oraz 25 w przygotowaniu i druku): przy dzicł,lch umieszczono portret uczonego oraz fotokopie jego rękopisów, z których dzieła Sci wydawane. Ta <:zęść wystawy sprawiała imponujące wrażenie, toteż nieustannie przykuwała uwagę zwiedzających. Dziela wszystkie a. Kolberga, zwane po prostu "Kolbergiem", to przecież niezmierzona, stale ukazująca nowe złoża kopalnia materiałów do etnografii PoLski i Słowian, folklorystyki, muzykologii, historii i innych nauk, to materiały opisowe oraz teksty i melodie ludowe z XIX wieku coraz częśetej wykorzystywane twórczo we wszystkich dziedzinach współczesnej sztuki i kultury. Z uznaniem należy podkreślić specjalne wydanie z tej okazji katalogu polsko-angielskiego Dziel /Vs.:ystkich, który zawiera krótką biografię twórcy i historię Dziel maz omówienie zawartości poszczególnych tomów. Wydawnictwo to z pew- �348 [{Tonika nOSClą spopularyzuje Dziela w skupiskach zachodnich, podobnie jak katalog kolbergows.ki wydany w 1972 r. w jęz. rosyjskim uprzystępnił Dziela czytelnikom we ws~hodniej części Europy. Warto w tym miejs-cu wspomnieć, że władze uniwersyteckie zgłosiły życzenie, by podobną wystawę kolbergowską zorganiZiować w najbliższej przyszłości w Domu Pra9 Twórczej UJ w Modlnicy - miejs~u pobytu O. Kolberga w latach 18711884 - wraz z sesją naukową z okazji 160 rocznicy jego urodzin. Oprócz Dziel wszystkich O. Kolberga zainteresowaniem -cieszyły się na wystawie także inne wydawnictwa PTL, jak np. Atlas polskich strojów ludowych czy monografie obrzędów weselnych, oraz starannie wydane pozycje Polskiego Wydawniclwa Muzyanego, zwłaszcza monografie regionalne czy antologie pieśni i muzyki ludowej, literatura chóralna, opracowania teoretyczne z dziedziny etnografii muzycznej i in. I tu cennym uzupełnieniem ekspozycji były przejrzyste i efektownie wydane katalogi wydawnictw PWM. Zwiedzający wystawę, wśród których byli wicepremier, prezes Towarzystwa Łączności z Polonią Zagrani·czną "Polonia" - Wincenty Kraśko, profesorowie literatury polskiej w Kanadzie i USA - E. Ordon i T. Domaradzki, w Szwecji prof. J. Trypućko, prezes Fundacji Kościuszkowskiej w USA - dr E. Kusielewicz, z którym przedstawidele PTL .prof. dr K. Zawistowicz-Adamska iprof. dr M. Znamierowska-Pri.ifferowa przeprowadzili rozmowę na temat współpracy naukowej i kulturalnej, prof. Anna Cienciala z USA oraz wiele innych osób z kraju i zagranicy, zwrócili uwagę na to, że nie można nabyć kompletu Dziel wszystkich O. Kolberga czy AtLasu polskich strojów ludowych z powodu wyczerpania niektórych tomów i zeszytów. Zauważono również brak wydawnictw folklorystycznych pilnie obecnie poszukiwanych, jak np. zwięzły·ch "kieszonkowych" monografii: polskiego stroju ludowego, pieśni i muzyki ludowej, budownictwa, zwyczajów i obr2<;c1ów itp., leksykonLl etnograficznego, małej encyklopedii współczesnej kultury ludowej, serii regionalnych utworów s-cenicznych i chóralnych, informatora wydawnictw z dziedziny kultury ludowej, bibliografii dla zespołów artystycznych itp. Na tego rodzaju literaturę zgłas.zali zapotrzebowanie wszyscy przedstawiciele Polonii zagranicznej zwiedzający wystawę. Połączona wystawa PTL i PWM spełniła zatem całkowicie swoje zadanie zarówno jako pokaz dorobku, jak też jako punkt wymiany myśli wydawniczej i kontaktów w sprawie dalszych form współpracy. Medal'd KRAJOWE SESJE, SEMINARIA SESJA I KONFERENCJE NAUKOWA ETNOGRAFICZNE NA TEMAT KULTURY (KRAKOW 29 IV) Tarko W 1972 R. MAROKA W dniu 29 kwietnia w Muzeum Etnograficznym w Krakowie nizowana staraniem Muzeum i Krakowskiego Oddziału PTL sesja ~ona kulturze Maroka. Na ,całość sesji złożyło się pięć referatów jów, slosunków społecznych i 1'01nic;o:ych,kontaktów kulturowych: c1zaj<'lcyna temat kultury Maroka wygłosił Sekretarz Ambasady odbyła -siG zorganaukowa poświędotyczących: dzieI'<"rerat wprowCłMaroka w Polsce. �Kronika Uzupełnieniem sesji naukowej byly ol warte jednocześnie dwie wystawy cza,owe: Mal'oko, stroje, tkaniny, rzemioslo, folklor i Folklor Maroka \V malarstwie Zofii Piramowicz, SYMPOZJUM KULTURY INDIAN (KRAKOW 21-23 IV) W dniach 21-2:3 kwiet.nia odbyło się w Krakowie w gmachu Muzeum Etnograficznego sympozjum na temat kultury Indian zorganizowane staraniem tegoż Muzeum i Oddz. Krakows:kiego PTL. Na całość konferencji złożylo się 12 referatów merytorycznych, dwa omawiaj[ICe posiadane przez Muzea krakowskie zabytki indiańskie oraz c1~'skusja. KONPERENCJA ROZWOJU (WARSZAWA WSI I ROLNICTWA 11-12 V) W dniach 11-1·2 maja odbyła się w Pałacu Staszica w Warszawie konferencja zol'ganizowaI':t pi'zez IFIS PAN, Sekcję Socjologiczną Wsi i Mias! KNS i PTS, Tematem konferencji byla polityka rozwoju wsi i rolnictwu, problemy i możliwości. Wygłoszono relcraty zgrupowane wg tematów: 1. Młode pokolenie a rozwój wsi i rolnictwa indywidualnego; 2, Zmiany i rozwój rolnictwa nieindywidualncgo; :3. Możliwości i drogi rozwoju wsi, or<1Z zmiany w rodzinach, go.)poc1arstwo i sytuacja kobiety wiejskiej. IV SEMINARIUM OSRODKA BADAŃ NAUKOWYCH 1M, W, KĘTRZYŃSKIEGO (ILA W A 29-31 V) W OLSZTYNIE W dniach od 29-31 maja odbyło się w !ławie (Ośrodek wypoczynkowy sportów wodnych PTTK) Semin,lrium poświęcone zagadnieniom malych miast i ich rozwoju ze szczególnym uwzględnieniem miast Ziem Zachodnich i Pólnocnych, Wygłoszono 9 referatów omawiających maIl' miasta jako przedmiot badań socjologiczny,ch, strukturę pochodzeniową mieszkańców, perspektywy rozwoju, powiązania z rolnictwem, przemiany społeczno-kulturowe, rozwój demograficzny i migracje na terenie W<lj. krakowskiego oraz problemy etnograficzne na przykładzie Wielkopolski. Seminarium to bylo czwartym z kolei organizowanym już tradycyjnie przez Ośrodek Badań Naukowych im. W, Kętrzyńskiego, SESJA NAUKOWA (LOM2:A-OSTROLĘKA PTL 16-13 VI) W dniach 16-Hl czerWC,l odbyła się w Lomży i Ostrolęce Sesja Naukowa poląClona z Walnym Zgromadzeniem PTL, ~sja byla poświęc·')n~ działalności naukowej i społecznej doc. clI' Adama Chętnika, Poza ogólnym referatem wprowadzającym wygłoszono :l referaty poświęcone działalności Adama Chętnika, Po sesji uczestnicy zwiedzili Skansen \V Nowogrodzie założony przez A. Chętnika, Muzeum w Łomży oraz Sp. "KUl'pianka" \V Kadzidle, gdzi~ odbyły się występy zespolu ludowego. KONFERENCJA NAUTOLOGICZNA (GDYNIA 26-23 XI) W dniach 26-2fl XI oelbyla .się w Gdyni doroczna Sesja Towarzystwa Nautologicznego, organiZDwana przy wspólpracy Ministerstwu Żeglugi, Zakładu Historii Naul,i i Techniki PAN oraz Zjednoczeni::! Przemysłu Okrętowego, Jakkolwiek nie była to konferencja etnograficzna, podajemy o niej informacje, gdyż tematyka po- �350 Kronika ruszanych zagadnień angażuje etnogr<1fów. Jdór:<:~' byli na ni,! wproszeni. Obrady toczyły się na zebraniach plenarnych i w 4 sekcjach: 1. historii żegl ugi. 2 historii okrętownictwa, :3. historii portów i 4. historii środowi.5k nautycznych. KONFERENCJA EKSPERTOW EUROPEJSKlCH (TORUŃ 2-4 Xn) DO SPRAW HYIlOL()\\,STWJ\ W dniach 2-4 grudnia w Muzeu.m Etnograficznym w Toruniu odbyła się zorganizowana staraniem PTL konferencja robocza ekspertów europejskich do spraw rybołówstwa, będąca przygotowaniem do organizowanego w ] Bn r. Kongresu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Chicago. Tematyk;l poruszanych :<:agadniel1 obejmowała następujące kwestie: 1. Współczesna sytuacja spolcezno-gospodarcza rybaków w porównaniu z sytuacją innych grup ludności; l. Kultura rybaku\\': :]. Narzędzia i metody pracy w rybołów5twie: 4. Zagadnienia b<",(\;I11i ekspozycji db potrzeb muzealnych z uwzglęc1nieniem historii rybolt)\vstwa i historii badań. Po zakończeniu konferencji uczestnicy ode.vli wy·cieczkę. \\' t rakci,' ktc'lI'cj zapoznali się z ośrodkami rybackimi tego regionu oraz muzeami. KONFERENC.TA FOLKLORU R:l.ES:l.OWS%CZY%NY (RZESZO W 2-4 XII) 'vV dniach 2-4 grudnia odbyła się w Rzeszowie O~ólnopol.ska Kunferencja FolJ\.lorystyczna Regionu Rzesz.Q\vskie;,\o zorganizowana przez COK. Kunferencja połączona była z występami zeSipołów re~i()nalnvl'h i zwied/:anil'lll okolicznościowl'j wystawy w Muzeum Okn;gowym. KONFERENC.JA KOMITETU BADAŃ REJONOW (WLOCLA WEK H-!J XlI) UPTIZEMYSLAWTANYCJI We Włocławku odbyła się IV dniach 3-9 gmdnia w Klubie MPiK konferencja na temut: Społeczno-ekonomiczne problemy uprzem.vslawianego rejonu włocławskiego zorganizowana staraniem Komitetu Badal1 Rejonów UprzemysIawianych PAN. Tematyka Konferencji omawiająca osadnictwo, demografię, :<:atrucinienie, migracje, zagadnieniu kulturowe uwzględniała również zag,ldnienia l'1.nograficzne. Z materiałów ODilE Krystyna SESJA MUZYKOLOGÓW opracowała Selmou:icz W POZNANIU W dniach 26 i 29 października .1972 r. odbyła się \V Poznaniu sesja muzykologów z okazji 50 rocznky powstania Katedry Muzykologii przy Uniwersytecie Poznańskim, zorganizowana przez Sekcję Muzykologiczną Poznal1s1\iego 'Towarzystwa Muzycznego im. H. Wieniawskiego. Referaty wygłoszone na sesji poświęcone były wyłącznie środowisku poznal1skiemu. P,rzedstawiono IV nich powstanie w 1922 1'. i dzieje Katedry Muzykologii aż do jej likwidacji w 1965 1'. oraz działalność naul<ową i Llrtystyczną muzykologów do chwili obecnej (referaty dra Mariana Obsta, mgr Salomei Muszkiety, dra Bogusława Linette'a). Naświetlono sylwetki pierwszych muz.vkologów: ks. dra Józefa �31)1 Kroni1w Surzyńskiegc i ks. dra Wacława Gieburowskit'go oraz kolejnych kierowników Katedry: prof. dra Lucjana Kamieńskiego, prof. dra Adolfa Chybil'i.skiego i doc. dr Marii Szczepańskiej (ref. dr Krystyny Winowicz, dra Tadeusza Nowakowskiego, doc. Hanny Rudnickiej-Kruszewskiej). Następnie omówiono szczególnie ważną rolę ośrodl,a poznc .ńskiego w badaniach polskiego folkloru muzycznego (ref. dra Jarosława Lisakowskiego). Tu bowiem już w latach lfJ24/25 L. Kamieński zapoczątkował badania folkloru, tu też powstało w 19:30 r., działające do r. ,1939 pierwsze w kraju Regionalne Archiwum Fonograficzne, zorganizowane przez Ł. Karnieńskiego przy Zakładzie Muzykologii. Kontynuacją jego jest dzisiejsza Pracowni.a Folkloru Instytutu Sztuki PAN. W Poznaniu w ciągu tych lat wykształcili się czołowi polscyetnomuzykolodzy. Katedra była również kolebką polskich badań naukowych z zakresu akustyki muzycznej. Badania w tej dziedzinie prowadzone początkowo samotnie przez prof. dra Marka Kwieka poszerzyły się znacznie z chwilą dworzenia odrębnego Zakłclc1u Akustyki (ref. dr Heleny Harajdy). We wszystkich referatach oraz w dyskusji podkreślono potrzebę reald.ywowania Katedry, która poza kształceniem nowej kadry koordynowałaby prace naukowe muzykologów, podejmowane dotąd indywidualnie. W zwiilZku z tym wystoSOw,111yzostał i podpisany przez uczestników zjazdu memoriał do władz uniwer,,·leckich w sprawie pl'zywrócenia Katedry Muzykologii. Sesję uświetni! koncert dawnej muzyki VI wykonaniu Poznańskiego Chóru Chłopięcego pod dyr. Jerzego Kurczewskiego, wychowanka Katedry. Otwarta została również wystawa okolicznościowa ilustrująca dorobek naukowy i artystyczny poznańskich muzykologów. Na zakończenie zjazdu uczestnicy złożyli kwiaty na grobach A. Chybińskipgo, M. Szczepańskiej i M. Kwieka. 1 Danuta MAGISTERIA I DOKTORATY Z ZAKRESU ETNOGRAFII Pawlak W1972 R. PRACE MAGIS "ERSKJE Uniwersytet ,Jagielloński - Kraków BARTOSZ Adam, Gospodarowanie Cyganów na Polskim Spiszu, prof. dr Mieczysław Gładysz. BRZEZIŃSKI Jacek, Przeszłość własnej wsi i regionu w świadomości mieszkańców Podhala, prof. dr Mieczysław Gładysz. BURZYŃSKI Tadeusz, Stosunki społeczno-gospodarcze w argentyńskim rolnictwie w XIX i XX wieku (głównie na przykładzie rozwoju Pampy), prof. dr Andrzej Waligórski. DUDZIAK Wojciech, Etnograficzne poznawanie Słowaków przez Polaków VI latach 1804-1876, prof. dr Mieczysław Gładysz. JANICKA Urszula. Magia handlowa na Polskim Spiszu na przelomie XIX i XX wieku, prof. dr Mieczysław Gładysz. KANTOR Ryszard, Film na usługach etnografii. Zclrys problematyki zwi<)zanej z szerokim wykorzystaniem techniki filmowej w naukowo-badawczej, dydak- �Kronika tycznej i popularyzatorskiej działalności placówek etnograficznych, prof. dr Mieczysław Gładysz. KASPRZYKOWSKI Zbigniew, Przeobrażenia w praktyce instrumentalnej Podhala na przykładzie miejscowości Bukowina Tatrzańska i Murzasichle, prof. dr Mieczysław Gładysz. KUREK Jan, Struktura widowiskowa obrzędowości dorocznej we wsiach Beskidu Sląskiego i Zywieckiego w Jaworzynce, Koniakowie, Istebnej, prof. dr Mieczysław Gładysz. PALUCHOWSKA-TARGOŃSKA Anna, Z:mik funkcji zwyczajów dorocznych na przykładzie okresu Bożego Narodzenia w Istebnej na przestrzeni XX wieku, prof. dr Mieczysław Gładysz. SALWA Wojciech, Rozwój konstrukcji pomieszczeń pszczelich w Polsce od kłody do współczesnych uli nadstawkowych, prof. dr Mieczysław Gładysz. TRACZ Marek, Rola gospodarki chłOtpskiej w kraju słabo rozwiniętym na przyldadzie Peru, prof. dr Andrzej Waligórski. TRACZYŃSKI Edward, Twórczość artystyczna Jana Kołodziejczyka, rzeźbiarza ludowego ze wsi Pasierbiec, pow. limanowskiego (Zarys monograficzny) prof. dr Mieczysław Gładysz. U n i w e r s y t e t im. A. M i c k i e w i c z a - P oznań BARANlUK Tadeusz, Założenia teoretyczno-metodologiczne współczesnej radzieckiej etnografii i folklorystyki, prof. dr Józef Burszta. BIELECKA Elżbieta, Ludność polska Warmii i M3ZLll' w etnografii niemieckiej do 1918 rQku, prof. dr Józef Burszta. DOPIERAŁA Włodzimierz, Tradycyjna kultura ludowa w wartościowaniu i postawach młodego i starego pvkolenia wsi, prof. dr Józef BurszU!. KORZENIOWSKI Jacek, Tak zwane "poniatówki" jako typ zabudowy wsi wielkopvlskiej w okresie międzywojennym, prof. dr Józef Burszta. MONIAK Andrzej, Problemy akulturacji u Indian Aymara w boliwijskim Altiplano, prof. dr Maria Frankowska. MUSIELAK Krystyna, Kaszubkie budownictwo mieszkalne typu szkieletowego w powiecie kartuskim, prof. dr Józef BUl15zta. OLIŃSKA Barbara, Sylwetka naukowa prof. dr Bożeny Stelmachowskiej na tle etnQgrafii polskiej, prof. dr Józef Burszta. PENKALA Danuta, Problem bohatera kulturowego w mitologii polinezyjlskiej, prof. dr Maria Frankowska. SOJA Henryk, Ludność polska Pomorza Zachodniego w etnografii niemieckiej do roku 1918, prof. dr Józef Burszta. Uniwersytet Warszawski - Warszaw'a BUCEWICZ Krystyna, Modernizacja gospodarstw" domowego po drugiej wojnie światowej na wsi rzeszowskiej, prof. dr Anna Kui-rzeba-Pojnarowa. CZAJ Joanna, Zamierzone i rzeczywi~te funkcje społeczne sołtysa na przykładzie wsi Sufczyn w gromadzie Kołbiel, doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. FADYSZAK Barbara, Instytucja społecznego referenta do spraw kultury (Ocena eksperymentu Wojewódzkiej Rady Narodowej 7 1970 r.), doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. GŁOW ACKA Joanna, Aktywizacja kulturalna wsi na przykładzie wsi rzeszowskiej, prof. dr Ann3 Kutrzeba-Pojnarowa. KAMIŃSKI Marek Ignacy, Studium socjo-etnolDgiczne Cyg<inów Romów z Czecho- �3153 I{ronika słowacji (próba modelu powstania wariantów akulturowych), prof. dr Witold Dynowski. KRASNOWOLSKI Andrzej, Powstawanie nowych sJ)Qłeczności lokalnych w Bieszczadach, prof. dr Witold Dynowski. MASNY Ewa, Rola społecznego referenta do spraw kultury w aktywizacji kulturalnej wsi, doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. OLESZCZUK Anna Iwona, Targi i jarmarki w Kołbielskiem i loch rola we współczesnej gospodarce chlopskiej, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. PAWLICZEK Jerzy, Organizacje polityczno-społeczne wsi współczesnej (w porównaniu z okresem międzywojennym), doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. PRZYBYL Grażyna, Wplyw pracy pozarolniczej na przemiany życia mieszkańców wsi Wula Sl1!'czyńska, pror. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. RADZlE.JOWSKI Janusz, WspMczesne .stosunki nal'od{)wościowe na Podlasiu. Świadomość narodowościowa i etniczna oraz jej czynniki na przykładzie mniejszości bi<.Jlorl1skiejw Polsce, pm£. dr Witold Dynowski. SIEWIERA Kazimierz, Hybolówstwo w strukturze spoleczno-gospodarskiej w,si podlaskiej Nur, pr<lf. dr Anna Kutaeba-Pojnarowa. SULIŃSKA JolanUl. Podzial pracy w rodzinie wiejskiej, prof. dr Witold Dynowski. TOMrCKl Ryszard, Wierzenia i obrzędy związane ze śmiercią w tradycji społeczności wie.h·kich, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. WASI LEWSKI Eu.stdchy, System cargos we wspólczc3nej strukturze społeczno-gospodarczej Meksyku, prof. dr Witold Dynowski. WODZI CK I Mieczysław, Przeobrażenia kulturalne wsi podwarszawskiej pod wpływem .-:mian struktury spoleczno-go;podarczej, prof. dr Witold Dynowski. ZAWIER UCHA Anna, Przeobrażenie warunków życia i struktury społeczno-gospodarczej wsi Bóbrka poe! wpływem uprzemy.slowienia, doc. dr hab. Zofia 30kole,vicz. ZIOŁKOWSKA .Justyna, Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w życiu gromady, uoc. clI' hab. Zol'ia Sokolewicz. PHACE DOKTORSKIE Uniwer<;ytct Jagielloński - Kraków SZROMBA-RYSOWA Z{)fia, Stuclia nad pożywieniem ludności Śląska w latach 1!JOO-HJ70. Promotor: prof. dr Mieczysław wiejskiej Gładysz. Górnego Praca oparta jest na wynikach badań :3 wsi w powiatach: Prudnik, Tarnowskie Góry, Cieszyn. Na treść pnlcy składają się następujące rozdziały: Wstęp, podstawowe z:tłożenia, zalFes i metouy badawcze, stan badań nad p'ożywieniem ludności wiejskiej w Polsce, charakterystyka badanych wsi z wyszczególnienim elementów warunkuj<'lcych poziom i strukturę pożywienia, zagadni.enie samowystarczalności żywnościowej. kształtowanie i kierunek przemian, kulturowe i s.poleczne znaczenie pożywienia, zakończenie. ZAMBRZYCKA-KUNACHOWICZ An.na, Uwarunkowanie pozycji społecznej rzemieślnika wiej;;kicgo (na przykładzie wybranych wsi Kotliny Nowotarskiej), promotor: prof. dr Mieczysław Gładysz. Przedmiotem rozważań jest funkcjonowanie i struktura rzemiosła w określony,ch społecznościach wiej!;kich. Dążono do ustalenia zależności występujących między układem g{)spoc1arezo-s·połecznym na wsi a .strukturą organizacyjną war23 - Lud, tom LVIll �354 Kronika sztatów rzemieślniczych, strukturą organizacyjną a prestiżem społecznym rzemieślników na tle systemu wartości układu s.połeczno-gospodarczego oraz kulturowego, oraz między strukturą organizacyjną rzemiosła a prestiżem poszczególnych zajęć. U n i w e l' s y t e t im. A. M i c k i e w i c Z ARMON Witold, Dzieje Frankowska. polskich badań nad Jakutami. 3 - P ozn a ń Promotor: ·prof. dr Maria Praca jest monografią z zakresu h15torii etnografii, jej zadaniem jest zobrazowanie i podsumowanie polskiego dorobku w badaniach nad Jakutami. Opierając się na dostępnych źródłach ustalono nazwiska 25 Polaków zajmujących się tym zagadnieniem z tego 11 o.sób dotychczas nieznanych. Omówiono również działalność naukową polskich zeslańców politycznych i ich udział w ruchu rewolucyjnym Rosji, stosunki ich z Jakutarni i omówiono sylwetki najbardziej zasłużonych baduezy. BARANOWSKI Władysław, Kult świętych w tradycyjnym katolicyzmie ludowym na przykładzie poludniowych powiatów woj. łódzkiego. Promotor: prof. dl' Józef Burszta. Praca oparta jest na źródłach pisanych z różnych okresów historycznych i na badaniach etnograficznych z tego teł'enu. Celem jej jest wykazanie his-toryanych uwarunkowań kultu święty'ch na przełomie XIX i XX wieku i przedstawienie tego kultu jako części skła{]owej tradycyjnego katolicyzmu ludowego. BLASZCZYK Stanisław, Ludowa :plastyka figuralna w WielkopoLsce, Promotor: prof. dr Józef Burszta. o charakterze kultowym W pracy omówiona jest twórczość plastyczna: drzeworyty, malarstwo na szkle, papierze, blasze, litografia, rzeźba, kapliczki przydrożne. Zestaw .materiałowy poprzedzony jest rozważaniami nad zmianami poglądów na sztukę ludową i metodami jej badań, a rozdzial zamykający pracę jest charakterystyką oblicza wielkopolskiej plastyki figuralnej, jako zjawiska historycznego i społecznie uwarunkowanego. Zdaniem autora kryteria oceny i wartościowania tej sztuki nie mogą się opierać na schematach formalny'ch w sztuce ludowej obowiązujących, gdyż doprowadzalo to do mylnego wartoś·ciowania nie doceniającego stadium rozwojowego ludowej sztuki figuralnej w Wielkopolsce. Uniwersytet Warszawski - Warszawa ZADROZYŃSKA-BARĄCZ Anna, Motywy zawarda i oceny małżeństwa a 'system wartościowania wSjpólczesnych spolecznoś·ci wiejskich w Polsce. Promotor: Prof. dr Witold Dynowski. Praca jest próbą odnalezienia "zasady genE'ralnej" względem której istniałaby możliwość analizowania i interpretowania kulturowych zachowa!'l społecznych i indywidualnych 'zróżnicowań kulturowych oraz dążeń jednostek. Analiza opiera się na wynikach badań ze wsi podlaskich. Na podstawie motywów zawarcia małżeństwa i ocen przeżytych malżeństw porównano i odszukano różnice w zespołach wsi. Dokonano też próby zbudowania modelu .systemu warl·ościowania, jako nadrzędnego ukŁadu warunkującego zachowanie jednostek j badanych grup. Układ ten okazal się stabilnym w odniesieniu do za5ad warto~'ciowania, nal<Jmiast w płaszczyźnie wartościowań realizacyjny,ch wykazuje wahania i <Jdchylenia od tradycyj-O nego modelu wartościowań. Z materiałów ODiIE opracowała Krystyna Selmowicz � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/838116c127240e7aac1f77f5f571f46e.pdf cf42d9754115ec672551f5295588be74 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1475 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1364 Title A name given to the resource Recenzje, przeglądy wydawnictw i czasopism / LUD 1974 t.58 Description An account of the resource LUD 1974 t.58, s.237-306 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R III. E c E N z J E Lud, t. 58, 1974 Hermann a.nalyse. Carl Bausin~er, Vollcskunde. Von der illte1·tumsfol'schung zur Habel Verla~sbuchhandlung. Berlin-Darmstadt, bel., ss. 303. Kult11r- Książka Bau,singera różni się bardzo od dotychczasowych niemieckich n ieniemieckich podręczników ludoznawstwa. Na ogól prezentowały one jedynie UP,)rząd kowane w pewne działy rakty kultury ludowej określonego k!'aju bądź regionu: r7.adziej zawierały także wprowadzenie w warsztat naukowy ludoznawcy. W obu jer/nak wypadkach ludoznawstwo przedstawiane było jako solidna dys,cyplina naukowa, o wypróbowanych metodach i pokaźnym zasobie wiedzy. Na wiedzę ludoznawcy składaly ,się o:)isy poszczególnych faktów kultury ludowej: domu, mebli. stroju, zwyczajów, elc. Bau,s.inger ocenia negatywnie dotychczasowe metody i wyniki ludoznawstwa. Wedle niego są one nie tylko niezadowalające pod względem naukowym, lecz ponadto są wyrazem konserwatywnych postaw ich twórców i przyczyniają się do trwania konserwatywnego porządku społecznego, zafaŁszowując i.stniejące w nim stosunki społeczne. Dlatego - jak powiada we w.stępie - w miejsce opisów faktów stawia problemy, przed którymi staje współczesny ludoznawca w wyniku rozwoju nauk społecznych i w wyniku zmian rzeczywistości przez niego badnnej. Ksią~ka Bausingera sldada się z cztercch głównych rozdziałów, z których każdy rozpada się na I~ilka podrozdziałów. Pierwszy rozdział zawiera krótką historię ludoznawstwa niemieckiego. VI drugim przeprowadza Bausinger krytykę kilim podstawowych pojęć tradycyjnego ludoznawstwa. Trzeci poświęcony jest 1'0 lkkll'OW i wc w.spókzesnym s-połeczellstwie przemysłowym, czyli tzw. folkloryzmowi. W czwartym l'Ozdziale przedstawia autor pewne propozycje analizy kultury i wlasml kon('('pcję ludoznaw.stwa jako krytycznej teor;i kultury. Przclistawi()ny w pierws·zym rozdziale zarys dziejów ludoznaw.stwn niemieckiego obejmuje okres od Ocll'odzenia po nalXJdowy socjalizm. Prezentując J(olejne etap" historii ludoznawstwa autol' nie dąży do maksymalnej pełności faldograficznej. lecz na przykładzie prac wybranych autorów pokazuje powstanie pewnych idt'i. które jako [)udstawowc zalożenia po dziś dziełl determinują myślenie ludoZnaWCI)w. Szczeg(')lny zaś nacisk kładzie na historię tych zaloże!'l i prakt.yk badaw-· czych. które .spowodowały. iż. ludoznawstwo niemieckie zc wszystkkh nauk humanistycznych ,;jało się dys.cypliną najbliższą narodowemu S'.lcjalizmowi. Słownik i zawartość sporej ilości prac ludoznawców niemieckich zbliżone byly do słownika i trcści ksi:l~ek ideologów nazistDwskich {mlZ propagandy partyjnej. W obydwu rodzajach publikacji występowal.v te same podstawowe pojęcia: lud (Volk), ludowość (Volkstum), obyczaj (Sitte), niemieckość (Deutschtum), wspólnota (GemeinschaH), plemię (Stamm) etc. Literaturze ludoznawczej i narodowosocjalistycznej wspólne te~ byly pewne podstawowe twierdzenia. Do taJ,i·ch należaIo np. twierdzenie () zasadniczej ciągłości między opisywaną przez ludoznawców niemiecką kulturą ludową a kulturą plemion germańskich. Twierdzeniu temu towal'zy;szyła na ogól teza o identyczności cech biologicznych i psychicznych dawnych GE'rmanów i współczesnych chlopów niemieckich. Identyfilmwanie tego, co germańs.kie z tym, �238 Recenzje, przeglądy wydawnictw i czasopism co chłopskie (= ludowe) szło w parze z pozytywną oceną obydwu zarówno przez narodowy socjalizm, jak i przez ludoznawców. Te zuieżności w dziedzinie języka, twierdzeń i postaw zbliżały ludoznawstwo do narodowego socjalizmu, co znalazło między innymi wyraz w fakcie, :iż ludoznawstwo niemieckie w okresie III Rzeszy pod względem instytucjonalnym ucierpiało mniej ni:i: inne dyscypliny humanistyczne (np. socjologia, której prawie wszyscy wybitniejsi przedstawiciele musieli wyemigrować). Zdaniem Bausingera zbliżenie ludoznawstwa niemieckiego do narodowego socjalizmu bylo konsekwencją rozwoju ludoznawstwa. Zatem nie wystarczy, jak to uczynili niektórzy ludoznawcy po roku 1945, odciąć się od narodowego socjalizmu i nadal ze spokojnym sumieniem uprawiać tradycyjne ludoznawstwo, lecz nale~.y poddać krytyce jego założenia, dorobek i przeslanki ideologiczne, Dlatego też w drugim rozdziale przeprowadza autOl' krytykę kilku podstawowych pojęć tradycyjnego ludoznawstwa - pojęcia ciągłości, w>spólnoty, plemienia i obyczaju. Pojęcie ciągłości służyło ludoznawcom przede wszystkim do "udowadniania" pierwotności, pradawności opisywanych przez nich faktów niemieckiej kultury ludowej. Zakładano, iż większość rejestrowanych przez nich Iaktów nie uległa zmianom przez stulecia. W ten spo.sób założenie o ciągłości stawiało całą lmlturę l udo W-l poza historią, co zwalnialo ludoznawców z obowiązku śledzenia historii poszczególnych faktów. Kulturę ludową opisywano jako twór pierwotny, pradawny. Ponieważ zaś przez to, co pierwotne, pradawne rozumiano lo, co germaiLskie, zalem kultura ludowa była po prostu kulturą germańską. Dzięki tego rodzaju zabiegom zapomniano o dwu tysiącleciach historii. Niekiedy posuwano się jeszcze dalej. Zal<ladano niezmienność podstawowych struktur psychicznych i w niemieckiej kulturze chłopskiej widziano ich właściwy wyraz. Ponieważ zaś zakładano nie tylko niezmienność lych struktur, lecz także ich powszechność, zatem w niemieckiej kulturze chłopskiej wiuziano środowisko autentycznie ludzkiej egzy.stencji. Takiemu rozumowaniu sprzj'jało traktowanie fakt6w kultury ludowej w izolacji i przypisywanie im jednych i niezmiennych znaczeń. Nie brano pod uwagę, iż dwóm przedmiotom podobnym pod względem surowca i kształtu mogą przysługiwać odmienne znaczenia (funkcje). Pojęcie wspólnoty wprowadzone zostało do humanistyki przez Ferdinanda Tónniesa w roku 1887 w jego pracy Gemeinschajt und Gessellschajt. Mimo iż pojęcie to zostało wprowadzone przez socjologa, zrobiło więk.szą karierę w luuoznawstwie niż w socjologii. Wspólnotę przeciwstuwiano społeczeństwu i wzumiano przez nią orga'lliczną zbiorowość ludzką, w której jednostki połączone 5<1 związkami naturalnymi - krwi i miejsca, podobieństwem psychicznym, emocjonalnym poczuciem jedności. Charakterystyczna jest dla niej struktw'a stanowa. W mniemaniu ludoznawców pojęcie wspólnoty zdawało się talt doskonale oddawać istotę badanych przez ni·ch społeczności, iż zwalniało ich z obowiązku badania rzeczywhstych .-.tosunków społecznych. Rodzina, sąsiedztwo, wieś, plemię, naród wszystkie te rodzaje społeczności reprezentowały, zdaniem wielu ludoznawców, typ wspólnoty. Według Bausingera pojęcie wspólnoty nie tylko stało na przeszkodzie poznaniu rzeczywistości społecznej, lecz także ograniczało badanie kultury ludowej. Ponieważ kulturę ludową uważano za wyraz życia w;spólnoty, przeto za fakty godne opisu ludoznawczego uważano te tylko, które wydawały się być właśnie wyrazem życia wspólnoty. Tak np. z pieśni śpiewanych na wsi nie badano wcale szlagierów, względnie arii operetkowych. Natomiast badano pieśni mające być wyrazem życia w.spólnoty wiejskiej, a śpiewane w towarzystwach śpiewaczych, ·chociaż te towarzystwa wcale nie miały charakteru wspólnoty. �n~c"n:j~, Jll':~alqrll/ lIll/(!all1llictw i czasopism 230 Polskil' IX)jęcie "plemię" nie oddaje dobrze niemieckiego ,.Stamm", które lączy \v sobie treści zawartl' C<1n:.Jjmniej \V tl~/.ech polskkh pojęciach: plemię, grupa etniczna, region. Nikt nie używa t.erminu "plemię" do opisu wspólczesnych realiów spoleczn.vch Polski. Natomiast termin .,Stamm" nie tak dawno jeszcze można byl<1 znaleźć w więk~osci niemieckich publikacji. Nie ,spoSób mówić o ludziach Z<.lmieszkujący{,h np. Wielkopolskę, iż tworzą oni plemię, natomiast w ludoznawstwie niemieckim mówi się np. o mieszkańcach Szwabii jako o plemieniu (=- Stamm) Szwabów, Przez plemię (c.o Stam.m) rozumie się na ogół w niemieckiej literaturze ludoznawczej pewną jednolitą część narodu, której jednolitość jest konsekwencjq wspólnot.v pochodzenia od jednego i tego samego plemienia germańskiego. Przesłanką lak l'ozumianeg{) pojęcia plemię (= Stamm) był<1 założenie o biologicznej, psychicznej i kultmowej ciągłości. Ponieważ zaś to założenie było tezą fałszywą. przeto w rzeczywistości p{)jęcie plemienia (-- Stamm) służyło integrowaniu faktów kultul'Ow,vch z ]'(')żnycl1 epok w jedną całość opatrzoną etykietką "Stamm". Zarówno w języku niemieckim jak i polskim używa się często pojęcia obyezaju (Sitte) zamiennie z pojęciem zwyczaju (Brauch) I. Bausinger referuje 'czynione w niemieckim ludoznawstwie próby rozgraniczenia obydwu pojęć. Wedle pewnych autorów oby'czaj miałby b.vć tym, co iJstotne, substancjalne, a zwyczaj byłby wówczas t,nn, co zewnętrzne, podlegające kapryśnym zmianom. Wedle cytowanego przez 8ausingera Dietera Narrll obycznj je.st "podstawową slilą" detel'minując<l w t.radycyjnej wsi nie tylko wszystkie zwyczaje, lecz także postawy i zachowania religijne, prawne, a nawet uczucia, Bausinger nie podaje własnej definicji obyczaju, lecz wskawje jedynie na pewne konsekwencje wynikające z tradycyjnego ,sposobu używania pojęcia obyczaju w ludoznawstwie. Wedle Baus.ingel'a pojęcie obyczaju .sugerowało istnienie jednego systemu norm w kulturze chłopskiej, podczas gdy naprawd(; istniały w niej k()lllkul'encyjne systemy norm. Dlatego pojęcie obyczaju ,szkodziło raczej niż s'Przyjało poznaniu kultury ludowej. Co gorsza, uniemożliwialo krytykę rozpowszechnionych obyczajów i zwyczajów, gdyż w pojęciu obyczaju tkwi założenie o niezmienności obyczajów. Przedmiotem rozdziału trzeciego jest funkcjon·owanie folkloru w kulturze współczesnego społeczeństwa przemysłowego. Termin folklor rozumiany jest przy t.ym bardzo ·szeroko i obok tractycji ustnej obejmuje także np. zwyczaje i strój ludow,\'. Zdaniem Bausingera elementy folkloru chłopskiego, na które dzisiaj natrafi<.l ludoznawca niemiecki, występują w zupełnie innych związkach i spełniają całkowicie oclmil'nne funkcje niż w dawnej kulturze chłopskiej. Dlatego też autordla podkreślenia zmiany funkcji omawianych zjawisk - miast o folklorze, mówi o folkloryzmie. Zmiany funkcji pokazuje autor na wielu przykłada,ch. I tak np, z dawnego stroju lud'owego kultywowany jest nadal tylko strój świąteczny, który też na ogół uległ pewnej stylizacji. Strój ten wkl:lda się tylko z okazji widowisk folkklr)',stycmych; zatem jego funkcja jest podobna do funkcji rekwizytu teat.ralnego, a więc zupełnie różna niż w kulturze chłopskiej. Podobnej zmianie funkcji uległy wszystkie elementy tradycyjnego folkloru. To, co w zwyczajach miało charakter t.eatralny, nabiera ('oraz większej wagi, tak że zwyczaj zaczyna funkcjonować wyłąc7,nie jako teat.r. W związku z folkloryzmem interesują autora przede wszystkim trzy sprawy: a) zależności między zjawiskami folklorystycznymi a turystyką; b) funkcjonowanie 1 Wyraz "Sitte" bywa często tIumaczony jako "zwyczaj", Ponieważ pojęcie "Sitte" etymologicznie i treściowo jest bliskie pojęciu "SittlichkeH" (="obyczajność", "moralność"), sądzę, iż w Języku polskim naj adekwatniej oddaje je pojęcie "obyczaju", którc również etymologicznie i treściowo jest bliskie pojęciom "obyczajności" i "moralności", �2-bO Recenzje, przeglqny wydawnictw i czasopism folkloryzmu jako świata kom,plt'mE'ntarnego, innego, POi:Ost:1jilcPgo w Oj)Oi:ycji (Gcgenwelt) do środowis'kH stw<Wlonego przei: rozwój nauki, techniki i pn:emysłu: c) wintegrowanie folkloryzmu w ramy kultury masowej i w układ stosunków komercyjno-pri:emysłowych. Masowy ruch turystyczny i:rodził się w wyniku rozwoju przemysłu jako środek zaspokojenia tęsknoty za światem innym niż środowisko pri:cmysłowo-miejskie. Kompensacyjny charakter ruchu turystyczncg{) determinował możliwe miejs·ca docel{)we:winny one bvć nieucywiliz-owalll~ i pierwotne. Takimi winni b~'ć też ludzie w nich mieszkający i ich kultura. Zależności, jakie powstały między turystami i urlopowiczami a mieszkańcami miejscowości turystycznych, opisuje Bausinger [Xlsługując się kategorią roli: a) turyści i urlopowicze oczekiwali od tubylców zachowania zgocinego z przypi.saną im .rolą; nie szukali oni sobie równych, lecz ludzi "pierwotnych", "bliskich naturze"; b) tubylcy ziwkceptowali w\'suwane poci ich adresem oczekiwanie i przyjęli przypisywallij im r{)lę; c) gely speJnianie tej roli popadało w konflikt z akcept<lwanymi przez nich wari<lściami i przyjmowanymi postawami, wówczas grali rolę podwójną. W ż.vciu prywatnym tubylcy dążyli do go~p(ldal'czeg<l i kulturalm'go postępu, natomiast dla turystów i ul'!opowiczów byli żywymi reliktami. Spełnianie tych dwu ról nie pozostawało w konHikde, gdyż to wlasnie d,)ch()c1 lli:y,;kany z ruchu turystycznego pozwalul realizować nowe wzorce życia. Te nowe wmrce życia nic' mogły jednak całkowicie wyprzeć pewnych reliktów prJ:c;sz!{)ści. gdyż wówczas miejs{:owość traciła na atrakcyjności. Świadczą o tym chociażby rei(JillllY miejscowości turystycznych, w których atrakcja folklorystyczna zajmuje c:wlowe miej.sce. Nowe wzorce życia przejmowane przez tubyków groziły jednak caJlwwitym zanikiem folkloru i dlatego poczęto aranżować dla tur.\r,stów i urlopowiczów widowiska folklorystyczne. Bausinger wyróżnia dwa typy funkcjonowania folkloryzmu tury~tycznego. W pierws,zym obecna jest gloryfikacja przeszłości i tradycyjnych form życia. Ten wydaje mu się być niebezpieczny, gdyż widzi w nim ucieczkę od realnych problemów ~p'Ołecznych. Natomiast drugi typ fołkloryzmu Illa charakIel' W.'·lqcznie zabawowy i występuje bez kontekstu ideologicznego. Już przy referowaniu pewnych twicrdzel1 Bausingera o zależnościach mi~(\z.'" zjawiskami [olklorystycznymi a ruchem tury:stycznym wspomnialem () jego lwncepcji tolkklru jako innego świata (Gegenwelt). W \wlejnym podrozdziale autol' i:ajmujc się dokładniej historią tych zjawisk, wywoŁującymi je motywami i ich roI ej we ws.pólczes·nym społeczeństwie. W zakol1czeniu st.wierdi:a, iż wspóJcześnie folkloryzm spełnia rolę innego świata w stosunku do wszystkich gl'UP społeczeńst Wił. W,~zystkie znajdują w nim możliwość ucieczki od lIcywilii:owanego, stechnicyzowanego i sk()!1wencjonaliz{)wanego życi;] wc wspókzesnymspołeczeństwie przemySolowym. Możliwość t.a istnieje dlutego. iż ze zj;łwis\;ami folkloryst~··cznymi wiqże sit; cechy przeciwstawne <.'y\vilii:acji: spontanicznośt. pierwotność. niekonwencjonalność, ludowość. W rzeczywistości zjawisku folklorystyczne tych cech nie posiadają. Są one towarami, którymi rządzą te same prawa popytu i podaży, {'o pozostałymi produktami zorganizowanej gospodark; przemysłowej. W o.statniej częśc·i książ.ki przedstaw.ia BaLlsingcr pewne problemy analizy kultury i własną l«lncepcję ludoznawstwa jako krytycznej teorii kultury. Zdaniem Bausingera tradycyjne ludoznawstwo poprzestawało na opisach fenomenali:stycznie rozumianych przedmiotów, nie uwzględniało funkcji faktów kulturowych. Związane to było z podziałem kultury na pewne działy (bajka, pieśó, dom etc.) i badaniem w rama.ch tych działów genezy i filiacji poszczególny'ch raldów. Bausinger zdecydowanie opowiada się za funkcjonalną analizą kultury. Problemy tej analizy są �241 przccimioklll dwu picl'I\'sz:;ch pJ)ciroz<lzialfl\v o~tatni('j Cl.ęśei książki, VI następnym pocirozcizi,lic pnJponujl' alltor IriJdYC,I'jlw w ll.ld"zn:l\v.sh ••.ie badanie dyfuzji [aktów uzupl'lni{ i>ndanicrn innowacji, śmdk,',w prZl'kilZII <Jraz spoirobów komunikacji, KOliez,)' ksią:%k,: pl'wgl:!<l \V."llókz('sn~'ch w Niem'czech sp.osobów uprawiania lucioznawstwa i bardz() og{,!nie zarysowana ]wllcepcja ludoznaw"twa, z którą sympat\'zuje Bausing('l' i kVJrl'j wyrazem j<;sl. jego ksią:%ka, Zdaniem Bausingera ludol.11a\I'slwo winno byt', iuyl,vezl1()-l'mpiryczn:l n,"uką () kultul'Ze, Wedle tej koncepcji \\' iu<loznawsl.wil' obowi:l:t,uj'ł Ic' 'san,e n,et.o<iy empiryczne, co i w innych naukach ,sp"kc/.nych, NatoiTli'hl n":%lli lu<!ozl1nw,stwo ,-,d socjologii przedmiot zainteresDwań, kt,'nym nil' s;l in"'rakcjl', "'CI. il'h środowisko kulturowe, VV szczególności będzie l" kullura warstw ni:%szy<:!l,Z krytyczl1Cl teorią ,społecznq lączy ludoznawstwo kryi,\'C'zne nasl:nvi('nie <lo wspó1cz<'snej rzeczywistości s-poleczno-kul1.uTowej, Bausinger i poc\zielaj:)cy jego 1)()glącly ludoznawcy ,niemiE'cc,." - np. lJtz Jeggle, Roland Narr Iwgatywllie (1('l'lliaj;1 w,s.pókze,;na kulturę :n;]!'OW~), Ale v.; odróżnieniu od wielu luc\ozl1awc",w ich negatywna ocena kullury masowej nie idzie w parze z pragnieniem kultywowania ['('Iikt,)w lraclycyjnej kultury ludowej, Możliwość zastąpienia kultury masowej kultur:j bardziej zgodną z potrzebami ludzkimi widzą oni jedynie na drodze rewolucyjnej zmiany całego ,społeczeństwa, Co pravvda - jak Bausinger ,,;am nrzvznajc - nie m:t,ią oni wyraźnego obrazu tej z.mian,\', 'l'n:śc: ksiq:%ki Bnusingel':l pozo.s:taje w zgodzie z poglądami wyrażanymi przez nic'go II' da\\'nil'jsl.,\'Ch pl'<l<'i\ch", Niewielkie modyfikacje w pewnych kwestiach nie ll1<1.i'! I\'i,,·kszcgo zn"cz<'llia, Rozrzuc,)!"" w r,):%nych pracach wątki zostają w tej ksi:l:%C(,scalonl', IJrzy 1.\'111nil'kl<'Jl'l' z nich Sil r()z\Vil\il~!<'szcrz('j niż to miało miejsce \ITdall'ni('jsz,vcll pr'lc<lcil, inne ZitS ,Sil l,}().pn"stu sh'ć,sZCZOfH',Mimu to książka godna ,il'st zainteresownnia ludoznawców, prace B<lusi.ngera Sil bowiem rozproszone w różn~'th czasopismach i na ogół iructno do niC'h dlltrzeć, RpC'l'llzowana pl'<Ica stwarza Illn:%liwość zapoznania się z podstawowymi zaloi.eniami uprawianego przez Bausingera ludoznawstwa i ze sporą częścią jego wynik",lv, Przede wszystkim zaś jest godna polecenia z powodu mnóstwa pomysłów, któl'c w postaci hipotez zastaly w niej wyrażone, Wiele z nich mogloby stanowić punkt wyjscia dlil interesujqcych badm'i nad kulturą ludową i nad samym ludoznawstwem, Te hipotezy stanowi;,) najbardziej wartościowy element pracy Bausin~('\'a, Dotycz,,! Z:IŚ one prl.c'dc wszysll;im 1rzech c1zil'dzin: a) historii ludoznawstwa, iJ) i'unkej()ll()\\'<lJlia pewll,\'ch plldstaw"wy<:h pojet: w 11lc1{Jznawstwie, c) zjawisk folkl()l'~'st~:cznyC' II, Natomiast sprzeciw budzq llajogólJliejszt-~ założenia ludoznawstwa jako krytyczIlfl-cmpirycznej nauki o kulturze, Zostały {JJW w wiqksz-ośei zapożyczone z prac szkoł,l' i'rankfurckiej, g!,',wllie Maxa Horkheirn.era, Theodra W, AdOl'ny i Jiirgena TInilerlll<ls:1. ]>'ormll1-owan"są (1I1t~ilal'c!zo nil'pl'ec:yzyjnie i dalekie są od oczywistości, kl,jr:) Pl'Z,\'jlisu,i(' im illIi"r, Gel'haTd Kloska 2 Mam na myśli przede wszystkim następujące pracc: Volkskltltur in der technisch.en Welt, Stuugart IR61; Zw' volkskulttlr der inrlustriellen Gesellsc:haft, [w:1 "Zeitschrift des lJCulsc!lcn Verbandcs der Gewerl>elehrcr e.V," (tytu] zeszytu: Die beJ'ufsbildende Schule) J'/!;<, n" 5, s, ~20-J30; ZUI' Kritik uel' Fol/;'tul'ismuskl'it.ik, [1V:l .. Populus Revislls", seria Volksleben, t, 14, Tubingen 1966, s, 67-75; ZitI' Pl'oblematik histol'isc1ler Volkskun<1e, [w:J "Abschled yom Volkslchen", seria Volksleben, t. 20, Tubingen 1970, s, 155-172, Zoslaly one przeze mnie omówione w "Ludzje" 19{iH, L 53. s. :lU2-~22 i IfJ7l, t. 55, s. ~15-247 oraz w "Etnograf H Polskiej" ID,O, t, H, z, l, s, 819-n5, 16 - Lud, tom L VIII �R,(,(,C17z)e, Iro-Volkskunde. Volkskultur fot. 2B8, Europiii.~che in der Gegf'llwal't. JH'u?(Jlqdll Lćindel', 1I',lIr!nwnir11.o j Behal'1'lmg Red. T, Gl'bhard C;{f,cwpism unci del' europaischC'll Miinclwn HHi::, ,;s, :lO'i. Wandel i ,J. Hanika. ryc. 71, map 2:;, Tom jest uzupełnieniem wydawn.ictwa z 1962 r. pl. Irn-Viilkerlmne/e dot~'czl1cego krajów pozaeul'ope}ski'ch, Jak za:.maczajq redakturzy. \\' n<1r<',i.niclliu od p"przedniego pragnie on zajmować .się nie kulturą ludó\\' europe,jsl<ich (Viilkerk,l/lldc Ew'opas) .lecz kuJturą krajów europej-skich (Volkslwnde EU1'O)Jiiisc/wr Liine/er), nawiązujqc do postu.latów wielu kongl.·esów, do ,oprilcow:lI'1 niekU"I'\'ch proll.l('IllÓ\\· w skaJi europejskiej i (lo atJa,sów etnograficznych EUl'opv, Opracowanie podziel{)\)p wstało na rozdziały ol11awiajqcT C': nogrilfię Nil'l11il'c. Austrii, SzwajcarH, pat'is:tw Beneluksu, Francji, WIocI!. Hiszp:l1lii. W. I3rylanii i Irlandii, Skandynawii, Finlandii. Europy południowo-wschodniej i ZSRR. Sześi' z tych rozdziałów opracowali autorzy z NRF, d\va Auslriaey, ~l tylko cztC:'ry przedstawicieleinnyrh nal'Odow,ości (Szwajcar, Irlandczyk, Norweg, Fin). Pmca uzupełnioni; jest notami biograCi{:znymi o autora~h, wykazem Iit.eratury oraz indeksem osobowo-rzeczowym. Bog<oltą szatę ilustra~yjną tworzy 25 map, 69 kolorowych i 2Hl jednobarwny~h fot.ografii oraz 71 rysunków. Prezentacja poszcze/?;ólnych krajów obejmuje !lajczęściej takie dane. jak: WPj'{lwadzenie, osiedle i dom, sztuka .ludowa, strój, zwyczaje i o\)rzęcly. SellCmat ten nie jest bynajmniej przestrzegany jako jednolity. Autorzy slusl.niestarali się uwzględniać zagadnienia etnogenetyczne o tyle, o ile to bylo konieczne, a kbśc:· nacisk na te element.v trilc.!ycyjnej kult U'l'y ludowej, kl,;re nit' milj;l charakleru przeżytków. Znalazlo to wyraz zwlaszcza \\. świetnie dobranych i c1os1wnałej jakości fotografiach, które są wYl'azem świadomej kon~epcji przedstawiania tradycji II'C wsplilczesności (np. ol'szakuobrzędoweg{) z traktol·ami). il niC' upoznw8n.\'{'h sk8mielin przeszłości. Słuszne te":: wydaje ,ię zmicnianil' sclll'lllatu omówiel'1 w zależności od specyfiki tradycji kulturowych danego kraju. Natomiast nieco zbyt do, wolne jest (zapowiadane zresztq we wstępie) przystosowywanie (JpislI do moi.liwości ~twGl'zonych przez i'siniejący stan badat'i, I tak np. więcej uwagi poświęcono tZI\'. Rauchstnbenhatls w związku z badaniami V. von Geramha w Karyntii. chociai. z prac lego samego autora wiadomo, że jest to zjawisko o wiele .szersze, a dl'l Austrii nicspe-cyficzne. Istnieje rozziew pOlTIięclzy np. dość traliyejonaJislycznvm przedstawieniem szeregu j';j,'ajów europej-skich, a bardzo syntetyczl1\'m, soejo!ogizującym opisem Szwajcarii. Interesująca mapa na s. 12:{ przedstawia stopień utrzymywania się i zaniku tradycji ludowy'eh wc WI{)szech, ak nit's!l'ly nil' ma odpowiednika w podobnycll ujc;ciaeh dla i.nnych krajów. Niert'Jwnomicrna jest lei. charakterystyka historycznych nawarstwień etnicznych IV pGszczegól:1ych krajach. Ni('którzy autorzy tłumaczą to wprawdzie nachyleniem tendencji badawezych w po,gzczególn.\'ch szkołach nnrodowyeh. ale w świetle islniejl1ccj literatury nie wydaje' się rzeczą niemożliw,) przyjęcie jakiegoś, w ogólnych zar~'sach kll'dziej .jpdnolilego s~'.stcrnll prezentacji. Osobne omówienie najeży ,się sposobowi potraklowania prZt~Z i1lltorów zagadnień kultury ludowej niemieekiej z jednej. a kra.iówF:l1rop~' środkowej i wsehodni('j z drugiej .slt'ony. Przed<;tawienie to nie może być uznane za obiektywne. Nudne już staje się odnotowywanie rewizjonistycznej idee fixe w postaci określenia NRD jako "Niemiec środkowych", polskich województw zachodnich i północnych jako "ziem pod pobką administracją" itp. Odnotujmy jednak także zaznaczenie dawny,ch granic Finlandii jako "granicy dawnych krajobrazów etno.logiczno-historyczn~'('h": oznaczenie granicy między językiem francuskim a niemieckim (') biegnącej przez �AlzacjI;. GÓl'I1et Adygc; określono także' jako "SLidtirol". Nie ma natomiast oznaczenia ugrupowall poLskich w okolicy Wilna, jak tD z reguly podaj et opracowania radzieckie. Aui<Jrzy doszli tylku do tego \Szczebla świadomoś'ci, że np. Pomorzan czy Sh\zaków określają jako gn\py etnogra[i·czne"nowe", ale oczywiście "niemiE'ckie". Hasła "Polska" brak nawet w .indeksie. Wszystko, cokołwiek występuje na iL'renacl1 niemiecJ,ich, jl'ist. prezentowanl' w związku z Niemcami bez względu naL;t'ne/.I; z.i'lwiska. Zarys elnograliiniemieckiej ilustrowany jest np. danymi z Siedmiogrodu, z węgiel'skiego komitatu I-leves ("Egerlanci") itp. Przy omawianiu Norwegii uznano za st.osowne wyodn;bnić osobny podrozdział dotyczący Lapońn:yld,w. nalomiast. na 15 st.ronach omówionD ,culą Europę południowo-ws,chodnią, :1 wil;c Humunów, Wt;grów, Albmkzyków, Greków i ludy słowiallskie. Słowian zachodnich właściwie zignorowano. Szczytem niesmacznej propagandy jest 15 stron jJ{)świc;con,lTh Zwiqzkowi Radzieckiemu. Tekst ten nie z(li'adza znajolllościchociażby cytowanej w wykazil' litel'atury pracy S. l\. Tukarewa, };Inuglafia narodów ZSRR, a nawt't przymiotnik ",socjalistyczny" pisze .sit; tam w ironicznym cudzysłowie. Zafascynowany pasj,] polityczno-polemiczną autol' zapomnial właściwie o istnieniu takich ugrupowałl etnicznych, jak Słowianie wschodni czy ludy bałtyjskie. Czytelnika polskiego zainteresuje jeszcze, że z polskich opracowali wymieniona jest tylko Kultura luciowa SIoll7ian K. lVIoszyńskiego (nazwisko zniekształcono na lVIoszczyński) i lo we wstt;pie, ale już nie w wykazie literatury. Wy'kaz literatury dotyczącej Niemiec natomiast obejmuje niemieckie prace {) stroju górllośląskim, etnografii Spisza ilp. Hl'asumu.i:lc można powiedzle(', że recenzowanl' 'Opracowanie jest wartościowe jedynie jako dy,<.;kusyjna próba zaproponowania schematu nie--etnograficznego ujęcia etnograficznej problematyki etnografil Europy. Osi'lgnięcia tej pracy wydają liit; jednak bardziej zasługą poligrafii, niż etnografii. Sukcesy w przedstawieniu pewnych problcm(Jw i działów kultury w IX)sizczególnydl krajach są nie do. oceny w książce, puświęconej ,calościowemu przed,stawieniu nie najmniej ważnego kontynentu świata. W takiej pracy liczą się umiejętności przedstawienia calości w porównywalnych i obiektywnie skonstruowanych opisach częściowych. Autorzy recenzowanej pra·cy przekreślili osiągnięcia niektórych opracowań 'cząstkowych przez to, że zapomnieli (J starej prawdzie: etnocentryzm nigdy nie tworzy etnografii, tym bardzit'j etnocentryzm subil':idywny i .stmnniczy, kt(Jry nazywamy .szowinizmem. Zofia Staszczak Giinter Wiel{elmann. Alltagsund F<'stspeisen. Wandel unci Gegenwiirtige StelVerlag lVIarburg HJ67, ss. 270 26 kartogramów. Hans J. Teuleberg- i Giinter ""iegeimann, Der Wandel der Nahrungsgewohnlwilen linter dem Einfluss der Industl'ialisi,eninY. Gottingen-Vandenhoeck u. Ruprecht l rJ72, ss. 417 I ;, kartogramów i 20 rycin. IUIlY. N. G. Elwl'rt Problematyka pożywieni'a wzbudza w Europie od pewnego ·czasu coraz większe zainteresowanie wśród badaczy dyscyplin humanistycznych. Rozwojem pożywienia interesują się w różnych aspektach ekonomiści i statystycy, historycy gospodarczy i ludoznawcy. Świadczą () tym ml1lOżące się !publikacje, w tym także różne reedycje �Recenzje, 11"="01'1.:1.1/ wwlllwnietw j emso]Jism oraz organizowane konfert>ncje specjalistów, W powojennej europejs!;iej literaturze etnograficznej ukazało się l>poro interesujących rozpraw wzbogacających dotychczasową wiedzę na ten temat. Wystarczy w&pomnkć ch{lciażby takie publikacjI' jak: .T, Drummond'3 i A. Wilbraha.n, Tlw Englishman's Food. London IH:17 (o POŻ,\'wieniu Brytyjczyków), A. Hausera, Vom Essen lind Trinken im allen Zurich, Z\'Irich 1!)()2 (o pożywieniu w dawnym ZUI'.Vl:hu), czy Nil.sa-Arvida Bringc'usa, 1\1all. Food and Milieu, [w:] .,Folk Lil'e" R. S, 1970 (Człowiek, pożywienie i środowisk'l) i tegoż autora, 1'I'Obleme und Met/lOden ethnologischer Nahrungsfol"~chllng im Lichlf.! jungster schwedischer Untersuchungen, [\v:j "Elhnologia Scandinavi-ca" HJ7L (O problemach i meuKlach bada1'l nad pożywieniem). Do nich naleŻll równipż recenzo· wane publikacje G. Wiegelmanna. WŚJ'(',d organizowanych zjazdów na uwagę zasłużyły szczególnie dwa ostatnie, a mianowicie VI[ Międzynarodowy KongrŁ'5 OJżywiania w Hamburgu (l!jOO) i Międzynarodowe Sympozjum. Etnograficzne Badań nad Pożywieniem w Lund (1970), Ich wyniki oraz dotychczasowe ustalenia literatur.\· stanowią poważny wkŁad do rekonstrukcji dróg r,ozwojowy,ch ludowego pożywienia w Europie. Znaczny udział w tym zakre!;ie przypada także G. Wiegclmannowi. W dotychczawwym dorobku pisarskim G. Wiegelmanna, byłego wspólpracownika Niemieckiego Atlasu Kultury Ludowej (obecnie profesora w Munster), znajdujemy kilkanaście pozycji dotyczących pożywienia, w tym kilka na temat kierunków i metod badawczych. Recenzowane pozycje odbiegają swym uj(;:ciem od dotychczasowych stereotypów, dają nowe spojrzenie na przedmiot badań etnograficznych. Autor, reprezentując kierunek badawczy zwany Kulturraumforschung, w któ1'Y111 .na'czelną zasadę stanowią dwa podstawowe kryteria poznawcze·· obszar lub region i wal-stwa albo formacja społeczn\J-ekonomi<:zna (Riiume und Schichten), pojmuje kulturę pożywienia jako zmienną w czasie strukturalno-funkcjonalni{ całość, W pierwszej z omawianych prac .stam się Vviegclmann ustalić, jakie reguły powodują zmiany w pożywieniu ludowym i na ile pozwalają one poznać bliżej podstawowe struktury. Przy takim założeniu niel11{)żliwe byłoby ujmowanie wszystkich elementów kulturotwórczych, ponieważ to utrudniałoby osiągnięcie celli. Rozpatrując bowiem jednocześnie pierwswplanowe i drugorzędne elementy, niewidoczne byłyby, zdaniem autora, podstawowe linie przeobrażell . .lako podstawę do rozważań przyjął autor: rozwój uprawy ziemniaków i włączenie ich do pożywienia, spadek uprawy prosa oraz zanikanie ;potl'aw z kaszy jaglanej, następnie przenikanie kawy do !posiłków codziennych i świątecznych, dalej rolę klusek w potrawach świątecznych, wreszcie wprowadzanie w XVIII i XIX w. nowych sposobów przyrządzania mięsa, które to elementy, jego zdaniem, wywierają decydujący wpływ na przeobrażenia. Ich analiza, potraktowana jako całość, daje ujęcie sprzężeń między e1L'mentami jej układu. Ustala także ich rolę w ramach całości. Podobnie postąpil autur \V analizowaniu każdego z osobna z wybrany'ch elementów. Autol' wydzielił cztery okresy w rozwoju codziennych i świątecznych polraw: I) zanik średniowieczn.y.ch zwyczajów IXlkarmowych (lata 1500-H(80); 2) upowszechnienie się nowych produktów żywnościowych .i używek (16HO-1770); 3) przyjmowanie nOWości przez ludność wliejską (1770-1850); 4) pokarmy w wieku światowego handlu i technizacji produkcji (1850 do współczesności). Kolejny rozdział, dotyczący roślin pokarmowych i ich znaczenia w posiłkach, obejmuje upowszechnienie uprawy ziemniaków w środkowej Europie i włą,czanie ziemniaków do potraw codziennych i świątecznych, zanikanie uprawy pro&a i dalej - wypieranie kaszy jaglanej przez ryż. Następny rozdział dotyczy przenikania kawy do potraw codziennych i świątecznych, Dalej kolejno przeanalizował autor posiłki z klusek oraz rolę, jaką �HeCCHZjl!, lJr~eglącly wydawnictlv l. czaS01Jis1IL one spełnialy w wiejskich posiłkach świątecznych, następnie serwowanie i:ch na L1CZlach weselnych w Turyngii i Górnej Frankonii, wreszcie pnwjmowanie się angielskiej kuchni w Niemczech. W końcu rozwinął wprowadzanie nowych lX)traw mięsn,\'ch \V XVIll i XIX wieku, a to IX)c1wpływem Wiednia (sznycle i gulasz) oraz l. Francji (kotldy). W zakOllczen.iu potwierdza raz jeszcze założenia wstępne, mian<)wicie', że praca jest tylko przyczynkiem do kulturowo-przestrzennego (kultulTamlich) układu. Drll~a z n~cenz{)wanych puiJlikacji, również dotycząCl.l przeobrażeli w tX):t.ywieniu, jest cidwwYI11 i udanym przykładem współpracy autorskiej hllitoryka gosp<)dal"cze~o i e1no!~ra[a. Każdy z autorów rozwiąwje problem z punklu widzenia l'eprczentll\V,lnl'j przez siebie dyscypliny. Historyk gosIJ{ldarczy analizuje dokonuj'lce się pud wpływem industrializacji przeobrażenia od slrony sIJ{lłeczn{l-ekonomiczilej. Ustala wielkość wyprodukowanych i spożywanych produktów :t.ywnościo\V~·ch. daj'lc równocześnie odpowiednie zeslawienia tabelaryczne. Mówi wreszcie () dystrybucji, () cenach i sytuacji społec:wej rolX)tników I<lbrycznych. Etn'J.~r<lr nalomia,t patrzy na to z:agadnienie od strony kulturowej, rozpatrując przemiany zachoc\z;lce pod wplywem industrializacji od strony różnorodności i spożywanych [Xlsilkc'm' lla wsi i w mieście. Uwzględnia także zróżnicowanie regionalne i ,s.po!cc/.IW po:i.ywienia Oi'az omawia porządel~ i ład w posiłkach, spoooby jedzenia. C'z:<;ść'G. Wiegl'lmann<l, iJo Ul chcemy się bliżej zająć, nosi t.ytuł: Ludoznawcze studia przemian IV jedzeniu i posiłkach. Aulor podejmuje się w niej odpowiedzi na [ld'llli,'. w jakim IVymiilrz:e i IV jaki SlXJsób i jednocześnie \V jakich posiłkach zmieIlia sit; pożywit'nie n,1 wsi i wśród plebsu miejskiego na ·5kut.ek rozwijającego się uprZ:t'l11ystowienia. Równocześllie zwraca uwagę na zachodzące zmiany w pokarJllach i posilk,lch d<Jimnuj'łce się [XHJ wplywem przechodzenia od pracy na roli do pr/.elll)"slu. Zv,r<Jca także uwagę na rolę, jaką &pelniają nowoczesne spo;.o!Jy konst~nvowania zilpasów Ol·a/. fabrycznie wytwarzane pl'odukty żywnościowe w jadlo,spisach naj szerszych Will',!w -s,połecznych. Rozwiązanie tych spraw znajduje czy telnik IV sZl'ściu rozdziałach. Pierws.zy wprowadzający ujmuje zagadnienie teol'elycz" Ill'. ;i.1·,·,dłowei llwlod.\"l'ZIW. Drugi wyjściowy zawiera zróżnicowanie regionalne i &PO!ccl.nt' pożywieni,.! przed LImo rokiem. Wewnętrzny jX)dział lego rozdziału jest niejednolity i dlategu budzi u polskiego czyteln.ika zrozumiałe zastrzeżenia. Tu autol' omawia pożywienie \\' dużych mia,stach, stosunki w zakres.ie pożywienia w miastach plJlnocnych j południowych Niemiec, w małych miasteczkach i na wsi, różnice miGdzy północnoniemieckilll a lXlłudniowonjemieckim sy·stemem jX)karmów, sytuację w zachodnioniemieckich regionach przemys-lowych oraz tradycyjne stosunki w Niem<:Lech południowych i Austrii. Układ rzeczowy jest tu zagmatwany i w trakcie czylania ucieka czytelnikowi główny wątek. W trzeciej partii autor omówił: główny p<.)silek dnia l'Oboczego, podawanie IX) obiedzie kawy 11 niższych warstw miejskich <)raz po wsiach, zmiany w obiedzie, rolę sposobów jedzenia, podstawowe tendencje w przygotowywaniu IJ{ltraw oraz używaniu przypraw, zastosowanie słodkiego IJ{ldkładu do chleba omz różne przeciwieństwa w uIJ{lwszechnianiu jedzenia chłeba z masłem. W kolejnym rozdziale o sytuacji w jX)żywieniu po stu latach (tzn. IV początkach XX w.) l'ozpatrzono wyżywienie miejskie i różnice między tym, a wiejSiI<im. Następnie przeallali7.0wano zmiany w lX)karmach z okolic wiejs,ko-[Jrze11l\'slowych i wrc!'>Zcie posiłki robotników miejskich. fu)Zdziały uogólniające zawieraj'! periodyzację przL'Obrażeli, ujęcie wyników i wypływających z nich dalszych postulatów badawczych. Podstawę ;i.ródłową obu l'ecenzowanych prat', o czym warto wSIJ{lmnieć, stano\\'ila w zasadniczej części jedna i ta sama baza materIalowa. Dzięki wSIJ{ll11nianej �246 Recenzje, pr-::eglądy wyclawnictlv i. czasop;s'm już współpracy z redakcją Niemieckiego Atlasu Etnograficznego auto]' wykorzystCll zbierany dla tegoż w latach 19'30-193'5 material ankietowy, ~i<;:g,ljąCYdrugiej polow,\' XIX wieku. Wykorzystano także dane tzw. ankiety Bawarii, Westralii i Wirtembergii z lat 1900~1910 dotyczącej pożywienia, posiłków, jedzenia i sposobu przygotowywania, dalej materiał konkursowy 7. 1000 nadesłanych prac z lat: 1938-1939 na temat: "Ulubione potrawy" i wreszcie l1l'zebogat:ą literaturę (w pierwszej pracy sięgaj'lc;1 ponad 700, w' drugiej 900 pozycji). Material ankietowy poslużył Wiegelmannmvi w pierwszej kolejności do opracowania l;:a,rtogramów a(ln.~{)wych. które nash:pnie odpowiednio w poszczególnych roz,działach sikomentowal. W pierwszej zamiE'Ścił ich 32, w d.rugiej 5. Przec:tstawione w kartogramach dane rozmies:ucwno na obszarze Niemiec w granicach pańi'Ytwowych do 119'3-9 r .. tj. z okresu przeprowadzonych badań, Niektóre z nich zaznaczon<.l nawet na terenie Wielkopolski. POnlOl·Z<1. Górnego Śląsk;l i w obrębie Czechosłowacji, Przy lrwzględnianiu danych z terenu p,lll;;tw sw;icdnich autol' po'winien był pominąć \\' ogóle granice paTl.';twowe, eo odpmvi,Hlałtlb,\' zres;'.lą tytułom recenzQ'Wanych prac. W przYP<lClkuzaś uWl.glęc1nienia :~ranic należałoby zaznaczyć aktualnie obowiązujące. Dane c.1Qtycz'lcc terenów polskich mog"j b.vć prz~'datne przy opracowywaniu syntezy etnogrnficznej. Wartoby przepl'Owadzić porlobne badania po '50 latach i na ich porl,~tawie c1okonać odpowiednich porównań, Analiza poszczególnych elementów kultUl'<rwvch przeprowadzon:l została z dużym znawstwem przedmiotu. Autorowi udało się osiągnąć w obydwóch praeach :~amierzone cele. Warto więc poznać bliżej osiągnięcia warsztatowe G. VJiegelmanna, Walerian SoiJisiak Birthe Traeru}), East m(£cedonian Folk S07lfJ.s. Cont,em)lorar!! tl'(lllitinnal Malesevo, Pi.janec and the R.azlog District. .,Acta. Ethnomusicologic;l nr 2, Akademisk Forlag. Copenhagen 1970, ss. 242. from Macedońska pieŚ1'l ludowa staje się coraz częściej przedmiotem badaczy z różnych krajów eUl'Opejskich. Po monografii Herberta mat.erial Danie:(" zai ntel'lolsOIvani;\ Peukerla Serbokroatische und Makedonische Volkslyrik. Gestaltuntersuchungcn (Ak8demie-Verlag, Berlin 19HL ss, 211) ukazała się monografia Dunki - profesorn etnomuzykologii. Birthe Traern'P. Jest to jedna z poważniejszy'ch pozycji dot.vczacveh folkloru słowiańskiego, jakie pojawiły .się na ZClchDdzie po drugiej wojnie światowej. Książka ta składa się z wc,;tępu (s. 4-23) oraz z głównej czc;ści, w której Clutorka omawia rytm i strukturę wersa oraz mel<Jdi.i (s, 25-82). Ponadto podaje ona 70 tekstów pieśniowych z nutami w wersji orygincllnej i w filologic;mym pl'zekładzie n<1 język nngiels'ki (s, 83-221), Na zakończenie c1okonuje klasyfiki1cji ogloswn.'·ch m,lcedońskich pieśni ludow~'Ch, załącza słowniczek, indeks,v. bibliografię. mapę etnograficzną Macedonii oraz kilka ilustracji. Praca jest o tyle ciekawa, że odkrywa bogate l.rady,cie mi1cedońskiej poezji ludowej terenów wschodni'ch, m;llo znanych. nie zbi1c1an,vC'hw stopniu z,]clowal;]j'lC,\'m przez rodzimych badaczy, Autorka postawiła sobie za cel przedstawienie plonu swych badań przygranicznych teren0\V mac~dońskich należ<'lC,vehdo Jugosławii i Bułgarii. Problem rozwoju kultury jest tu bardw ciekaw\' i interesując,v. gdyż po podziale Macedonii w 19V1 r. zerwane wstały ściślejsze kontakt,\' rni(;dl.v ludami tveh dwóch części krnju -- SR Macedonii i Macedonii Pirińskiej. �Rc<..'eH ?je, pr.:eu1qfly IF!j(lawnieitv i c.?:uSOlJiSHl Z inicjatyw,! zl>i<o'r;mi;lmaleriału w okręgu Maleszewo i Pija:ncc Birthe Traerup \vystąpiła jeszczc IV roku 1955. Uczestniczyła wtedy w ekipie folklorystów i etnomuzykolW~ów macedońskich badajclcych tl~ część Macedonii. Wówczas to zbadała ona stan folkloru w miastach Berowo, Pechczewo i Delczewo oraz we wsiach Stojmirowo, Ratewo, Wladimirowo i Trabotiwiszte, Pieśni zawarte w omawianej monografii p<iL'h<Jciz,\ Z 1l,,1;tleszcw,li Pijancc, W roku Elli! Twerup przebywaJ a i w Maccckmii Pirińsldej, gdzie przy lXll110CY zn:llwgu Tlluzykol<Jg;1bułgarskiego Pl'OI'. Stojana Dzudzva zebrała material we wsiach Uohriniszte orLlZ OiJidin w okr<;gu RilZlog, Na podstawie zebraneg{) materiału udało się Llutorce przedstawić boga<:lwo maccdońskiej poezji i muzyki ludowej. Miała ('\la okazjq usl\'szeć 'I. ust prostych lucizi ;"ywy folklol' macedoński. Aulorka dokonujc krótkiego przeglc\du histQrii Macedonii, Omavvia okres osiedlania się plemion slowiańskieh na terenach Macedonii dzisiejszej, lilta niewoli tllI't'ckiej, walki n;I!':>dowo-w,)'zwolel1cze, rozbiór i okres d['ugiej WQjlly światowej oraz cza,;v powojenne. Traerup podkreśla duż<! rolę, jaką odegralo dla rozwQju kuN ury ciuchowej zachowanie macedońskiego ;języka narodowego. Nawiązuje do świetnych tradycji piśmiennictw,l starosłowiańskiego, którego ojczyzną była Macedonia dzięki 11l,is,iiapostolsl·;:jcj Cyryla i Metodego, Na,~tępnie przechodzi do omówienia dziejów zbil'I·;lclw<1. zat.rzymując ,siq przy odkrywcach macedońskiej melodii lud<.Jwej, pon:ą\\sz,l' od kOlica minionego wieku. do naszych czasów. Szczególni] uwagę zwr;lca na publikacje et nOll1uzykologi{'zJ1l'. podając przy okazji bogalą bibłiogn\fię. Pisze tak/.e o instrullJentach nlllzyczn,l'ch I fI specyfice rytmu melod,ii macedot1skich pieśni ludowych. lic OllJilll;ła tak/.", walorów artystycznych tekstów pieśniowych, "Char,J1dl'l ludu macerluIiskiego pisze mo:i-na zrozumieć najlepiej, jeśli ktoś zna jl'g•• pieśni, II' kkW\Th odhite S;'j w.\darzenia życia coc1ziennE'go" (s. 22). Wśnici 70 pieśni zawartych w t.ej monognlfii znajdują się: l ulw')[' epicki, ·1 hiSIOI,\'CZlll"H hajduckidl, 4 omawiające ciężką .sytuację ludu podczas pięciowiekowej nie\\'<Jli lUl'ecl,ie.L ;) mitycznych, 2;) miłQsnych, 14 () stosunkach mięclzyludzkich, l żniwiarskie. :j paster,slde i 2 humoryst.yczne. Są wśród nich pieśni powsItale także po drugiej wojnie światowej, jail: np, pieśń nI' 56 o mlockar'ce, opiewająca zmodcrniZ<.iw;lnąjuż gospodarkę Macedonii. Z monografii wynika jasno jcdn<lść kultury ludowej obu tych części Macedonii, mimo podziału państwowego. Ludność kontynuuje dawną tradycję, która posiada \\'.,;pÓJne cech,\'. Świadczy lo o etnograficznej jedności ludu. Zawa.rty material (leksty i melodie) dowodzi. że poza niektórymi cechami lokalnymi występują te same wqtki i melodie na całym ob.szarze Macedonii. Prof. Birthe Tra('rup jest wybitm! speejalistlq w omawianej dziedzinie. Bierze '.'11;< także czynny udział w międzynarodowych spotkaniach naukowych poświęcon\'('11 melodiom Słowian Poludniowych. Kole ",lmcry1<a PWN, Warszawa lndialls1<a .,-' - Sporu () llist.urię, Wybór wstęp Simiczijcw Huggicro H<.>mano. Ul71. ss. 4'iB. A III C rY/,;f[ lndialis/(a nie jc!:;l monografią problemu lecz antologią artykułów, studiów, rozpraw, szkiców, j'cferatów i fragmentów książek wybitnych zn,lwców problematyki incii;uiskiej. Ksią:i-ka zawiera również wyjątki z opracowali Między- �24R narodowego Biura Pracy duiycZilcych społeczności indiańskiej w Ame1'yc(' Laciliskicj, Autorem trafnej, muilll zdanielTl, ,selekcji lllatcri:lłów jest Huggic1'o Romano, znakomity znawca historii Sp{J!eC:ćerlstw kontynentu ame1'ykańsJdego, On także napisał wstęp i komentarze do pos/'czególnych tekstów, Wydana przez PWN pozycja sItanowi niew;lipliwic jedni! z n;ljw;n'tościnWcsz\'l'h powojennych publikacji na lemat Anwryki Lacit1skiej, oddanych do qk polsl\il',l'" czytelnika, ,Test z jednej .... tron." ciekaw,! form,! zwrócenia uwagi opinii publiczne',j na palące problemy ludności autochtonicznej rejunu Amel'yki Lacińskiej, /, drugiej - okazją do uka/'mia na tym tle niektórych elementów kulturowych, wres:'.ci(' próbą wywołania na nowo ukierunknwanej dyskusji na temat udziału ludności indiańskiej w życiu Sl){)łeczeństw tego kontynentu, Dlatego też książkC; wydano w ramach cyklu .,Spory () histul'iC;", przedstawi;l {)JW bowiem jeden z !J;lrdzn waŻn."l'!l spor6w o miejsce ludno.ści indi;n\skiej wc wsp('llcze~mejstrukll1l'ze delllogr;lliczl1e,i Ameryki Środkowej i Poludniowej, o klllturc; incliariską, o .sytuacjI: spułec/'n'l i ekonomiczną współczesnych Indian, Tytuł omawianej antulogii moi,e LJy6 przez większośt, czylc1ników źle Zl'OWmiany, Dopatrywa6 siC; mo~na łatwo pod nim egzotycznych opowieści o Inkach, JV!;ljach czy Aztekach, Sam ;nl1O]' wc w::>tc;piewyraż<l W'ltpliwość co du trafnego zrozumienia przez czytelnika tytułu opracowanej ant'ulogii. Nic zdziwi on ,kdnak i nil' wprowadzi w bląd choćby tych, którzy bądź przeczytali wydane dotąd II n;lS publikacje na temat Ameryki Lacińskiej, bądź w inny ,sposóLJzetknęli się z problemat."l", "vsp6Ic.zesnych Indian Ameryki Środkowej i Poludniowcj, Z<lpytat' wi<;c nWŹl1<l,dL, czego nie "Ameryka Lacińska", a "Ameryk;l Incli;lllska?" I z tym dylematem polemizuje Huggiem Homanu, Nie zaprzcczaj'lc islnieni<l Ameryki Łaeillskicj wychodzi ze słusznego stanowiska, że nil~ wolno problemu r1:ćisiejszych Indian amerykaiJskich ,sllrowadza6 tylko do !"olklm'u, I'ojl;cie 1.)()Wil'l11 "Ameryki Łacińskiej" pow'"tclło przed niespełna wiekiem jaku wyraz lenclenc,ii świata hiszpańs,kiegu i francuskiego do przeciwstawienia siC; wpływum anglosaskim, do utrzymania republik śrudkowo- i [Jnludniowoamerykańskich IV grankach odl'l;llnego kręgu kulturowego, Można jednak postawić pytanie, w jakim sensie spo!cczl'listwa te znalazły się w tyni kręgu i czy Jdedykolwiek w tej wyimaginowanej wspólnocie kulturalnej pozostawały? Hozwijające się coraz b,wdziej tendencje "autochtoniczne" w Środkowej i Poludniowej Ameryce wywodzą siC; z "gruntu" indiall\Skiego mającego kiJka tysięcy Jat licz'l':ą tmdycję, Wartości kułtllr<Jwe wytworzone przed wiekami przez społeczeństwa indiarlskie przetrwdły :300 letni;~ okupacjI; hiszpal1,slq i żyją do dzisiaj w mowie, Obrzcldku religijnym, slroju j innych ell'nwnlach kUl1111',l' materialnej oraz w ZWycziljacl1 milionów rnieszkaliców republik an1l'l'yk:ulskich, Coraz częściej dzisiaj spotykamy sif: z procesem pl",'.l'!;:sz!;llc;mia pnj(;cia Anwr,\'ki Południowej i Środkowej w "ilmcrykmls1q" -- prz,\' czym oki'('ślenie ,.lacit'lska" zmienia swoje poprzednie znaczenie, a 'Cn]':IZwyraźnie,iszego znac:ć','l1i;) naiJiera "indiański" aspekt Ameryki Omawiana publikacja skladasię z ośmiu oddzielnych tck,to\\' w\'I)ill1\('11 /,nawc6w problematyki indiarlskiej, \Iole \Vstęp!c Ruggiero Romano IV !J;m];/,,, cil'k:l\\'y ,:<pos6b komentuje każdy z przytoczonych szkiców, Walury ksiilżki uwpl'lnia iudd" plemion indiallskich oraz slowniczek poję6, cytowanych w puiJlik:1Cji, Dokonując wyboru poszczególnych studiów, Huggicl'O ROl11:mo nil pil'l'W,I,\'111 miejscu cytuje referat dyrektora Instytutu Indimlskiego \V Meksyku, d"ktora All'unso Caso, dotyczący definicji Indianina oraz indiallskości, AulOJ'owi ll'kslu ud:IIo sil; w dotychczas najbardziej doskonałej formie wykazClt" k"gu w I'IRczywislośl'i lnUŻn<l uznawać za Indianina, kim jest dzisiejszy Indi:min, jaka jesl jego ruja w sp(J!c- �Hel:cft1.'je, }11'.z:cglqtly l.oydawlli<.:l"w 21U i czasopistll czeństwie amerykańskim. Wśród szeregu kryteriów stosowanych przy ustalaniu pokci:l Indianina aulur kładzie nacisk 11:1warIuści kultury materialnej i duchowej mas indi'lliskich. Alfonso Caso należy be~ wątpienia do szeregu ludzi, którzy najwil.;cej uc~ynili clbl 7.wrócenia uwagi publicznej i świata nauki na miejsce Indian \\' i\nH'I',I'l'(' Lacil'lskiej, ['miJlem indi,lI'lski t'J pl'/.ede wszystkim problem clllupski. Tym zagadnieniem :.'::Ijllluje sil.; n<lsl<;;pnyal"lykul. Napisal g'J wybiIny peruwiański uczony, mad;,sisla ,Josc' Carlos 1\J1;lriategui, kIóry wykazuje pl'ilwdziwe oblic~e .sytuacji agrarnej w swujej ojczyżnie od si runy spolecznej i kulturowej oraz glówne kierunki walid mas indialiskich u zdobycie ~iemi, {) uzyskanie należnej im pu~y'cji ,v dzisiej\S~'ych .spolec/.cńst wach amerykalis-kich republik. PwiJIcm inIegrm;ji spoiec:.':ności indi,uiscl-;.ich jest prz'_'clmiukm artykułu Andrew GumleI' Fr;ulka, a Lnny liczony, Laurette Sejour,ne, wykazuje z kolei wielkie w,u'tości oritz form,\' świadoJ11ilŚci Indian umożliwiające przetrwanie - w tak trudnych warunkacil marginesu !ipolecznego -- niekiedy bardzo poważnych liczebnie grup l'l nic:.':nych. Bardzo realislyczne światło na życie Indian rzuca m. in, artykuł Jurge Mallcias'a pL Warunki i tryb ,życia Indian elnuaclol'skich. Szczególnie uwypuklone został,\' \V nim lalde problemy, jak: środowisko i podstawowe potrzeby Indianina oraz ~Iosunki ekonomii.:zne, a z kulturowych [Ol'my posi<ldania i uprawy ziemi, narZI,'dzia pracy oraz obyczaje, Heasumując, Amerykę India1iską uwazac można za niezwykle cenną publikacjl.;, klc)ra kwes\.ie; indiańskćł analizuje nie tylko z płaszc~yzny gospodarczej i społeczno-p<>lilyn:nej, lecz \.akże ukazuje bogate i różnorodne formy kulturowe społeczności inr1i:II'lskiej. szczególnie w rozprawach omawiajćlcych kryteria kwalifikacji ludnośl'i 'llIlochlonicznej. Przy okazji należy wyrazić uznanie dla wydawcy, że tą drogą umożliwi! poJsI,ic'I1lU c:.':,vtelnikowi zapoznanie się z trudno dostępnymi tego typu źródlami, a także Ż\'czY(', aby !tUl1liICZOnOna język polski podobne prace postęl){)wych działaczy i nauko\\'cóW, Jan Pawalowsh:i Plyniesz Olzo .., T. I: Zarys kultury ciuchowej ludu dcszYliskiego (I!J67); T. 1[: Z'lr,'·s kultury 111i1lerialnej luciu cieszyl'i,skiego (lU72). Praca ~biol'Owa poci red. Danil'lil Killllubcil. Wyd. Prom, Ostrava, s,s. 22:3 i 287. J)oc, dr D, Kadłubiec wraz ~ zespołem wspólpr«cowników skup'ionych w Sekcji 1"olklolTsiycznej działaj,)cej przy Zarzc1dzie Głównym Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Cieszynie C~eskim, podjął się realizacji ambitnego dzieła, jakim jest ,synteza kultury ludowej Śląska Cies.zy1'lsldego. W założeniach redakcyjnych jako punkt \\·,\'jśc'ia przyjęli> opracowanie monografii folklorystycznej, w dalszym etapie zamierzuno w odrębn.Yll1 tomie ukazać czytelnikowi obraz kultury materialnej ,'raz sztuki ludowej (ego terenu. Zasadniczą bazę materiałową stworzyły wieloletnie badania terenowe w Irakcie których zebrano wiele cennych materiałów dotąd nie1.11.1 n,\'(:h; po 1';1/, pierwsz,\' sq one publikowane w ornawianej monografii. Odnosi się lo szc:óeglllllie do niektórych wytworów kultury materialnej. Publikacja ta ~pelllia �Recenzje, więc wszystkie przL\Szłości postawione wartości przeglądY z<.tclania kulturowych. wy<lawnictw i czasopism dokumentacji Według nalci.ącydl załużeli praca cl'.ęstokroć ta ma oi)ecnie charakter do popularno- naukowy. W tumie gólnych u pierwszym, działów regionalizmie Sląska i istotę i folkloryzm folklor stanowić prucesie olllawi'-l nia byly lulaj silne RcJwnież L. drukom, Kłucki litera - lurze Ziemi L. Brożka, tylko chłopskich. pracy lecz ludowe Polskiego Związku D. Kadłubca opowiadania ludowe, dzięki gęszczonym l'ozkwit wpływom szlakom wydobywa Ie momenty z Przysłowiom ludowym zwroty i przysłowia zestawione bogactwo, pozwala,iące i dowcip, trafnuść dań, lal'i.e są <Jl'tykul J. Szymiczka K.ozuka bych wiadania ludowe, na Dwa slawia mie dla poświęcony w nich ich w charakterystyczne. dalsze p<.lświęc{llly 1,al1cuwala tym opracuwania J. Ondrusz: tYIll zawarlD Śpiewki równkż lerenie rozwinął l.!ot,yCZ'1 pieśni stare artykuł ale ja.rc, p,·obtl'l1lmvych. slwierdza pogody. się szczegl1lnie, ludowej. a melodii na Obszerne który, Niezwykle i.ycio\\'.''Cll. pmlstawic studiulll ba- . 1. 1\1<11'- podobnie t WOI'Z'lC lud-ow"Th prze- zawkraj,]cy ci'lgu \II uŻ.\·ciu: wi.)i.(' sit; równiei. Charakler,I·,tyk(; o oi.Jrzl;c1ach lur!{)\vych ono syluacjach są IV d;:lszym Z przysłowiami ludowego. llw<lrunko- którym g,-upach za- szcz('wjlll.\' l,olejnl> dzięki rozmaitych terenie d'II\'n;1 opowi,HI,'Il .1. Onclnh'iZa, lal'lca J. Ondnlsz;\ od artykuł 1\utor przepuwiedniolll dotyczy ludu, wi'li.e tym osi;lgnę!d omawia dziC;ki j'lrITlal'CI'.nn-ud- istnicj;!c.l'lll W'ltl~Ó\V .i treścI określon.vch ui.ywanie literalurze ludowemu. został Na nic Współ- ludowym Olzy. lu- -- konl,\'llUOWane znad dzi(;ki społecznego pisarzy KoniIlst,iel';<J pisarstwem D. KadIubiec anali;:.\' opracowanie kat eg'JI'i i w.\'wudzą nada] ludn pisarstwu życia na Z że nie tylko dawne przysłowia i porzekucIla napotkać można na ~zereg zupełnie n'Jwych. cincowej jest cie~zYllskjej terenami. dokonuje 1rwału. iell .~ję ·z tej przenosz-on.\'lll oraz z innym.i hbtoryczno-spo!ecznc, oraz klórzy Cieszyll,skirn zll'iązilnych zl>stało L. 1'01(; niljw;li.niej- postaci najważniejsz.ych K. Cinciala charakteryzując zes(awipnic poświęcone dorubku odegrały 1\. ZIlClczn'l R. Daniel wskazaniami wspomnianej handlowym w porównaniu wania n,gionu O powic.~ciach obcym i Cieszyna, Slulmuch, Z<\warto które kullurowym. CiCSZVI'lsl,ie charalderyslyk<;: Kulluralno-Oświ<ltowego. studiulll silnym za tych, Sląs'ku ~i(: p{miekącl pus(owej, tym a także icląc także' na również przeglądu - obcych, jarmarczno-odpustowej, tego dokonal nich ,sil; kul t Ul')' lu- rieszYIlskiego (l'. (In lucl{)\vej, Le uwarunku\\'d- ~lanie drukarnie że określa IUIT wpływów CieszYli~ka" artykule ludowym autol' do pisarstwo W oral. śrmlDwiska wspomina cie~)zyńskill1, Pisarzom w którym pi~al'zy czesne tym kuj n,1 obecnym tutaj literaturze O wpływie zaliczywszy wpływ ••Gwiazdka Cieszynskiej. Z ludoznawstwem. pic;tno twón:zy wyraźnie, k[('ne kształtowania dulyczące D7.iałnj,-]ce oraz o folkIurze swe rolę slolicO'. założyciele) publikacji dowych, Ddegral gazecie ludowej. [olidorystykę szych tym proce, E'l'- terenie socjolecll11icznegn (I źródłach II historycznej nd zdel lym tego zWi'IZków, szkic rozważania i wycism;ly duch{)\vej pudnosi oddzi<.tływania prze~zlości wpłynęły są i rcJżno)'{,dne rolę swym dzięki IV z b-oga(ej w Na i pug!t;bi,lj'lcy nie całoksztallu Brożek, które interesuj'-ice pnJcesie IV czynnikstymuluj'IC,\' elementów pn'ibuje IV wa i'Un kach narodowej, ii. szkicL~ j"tJlkJoru i rC'f)iunalizlH z regionem miniO poszcze- interC'suj,]ce c!ural,!erysl."kt; regiuil Na.sz mniejszości spułeczności Ludwik momenty Szczególnie pełniącego i wśród ogólnq lVit;zi dos'lrzegn, z ważnych spoleczno-go'ipudarcze, dowej. is[otr;y jeden regionalizm. wybrane sit; dotyczące zmvarttJ Ol'az artykule do aulor rozwijania twórczy w l wun~enia stanowią Jednocześnie oprac1JWani,1 wprowadzającej ludowej przynależności regionalizm. jako kultury H, Jasiczek faklem może zgl"Omac1zono w części rcgi(lnalizmu, minowanych folklor którym źródłach Cieszyńskiego. określić w w folklorystyki, 8nlllo j,lk opo- !iCZ:lC wariant.". tek>\I"I\' Rygiel. i ZWyczclj<lC!J, IV przedW lol-<tLJl'yc!J �Hecen.'tje. jJl'.:eglqdy wydalvn"ic(wi czasopis"nt autol' ukazał i'itnienic całego .szeregu ciekawych wariantów obrzędów ludowych. stwierdzając, że zagCldnienie to wymaga dalszych, bardziej szczegółowych opranJII·arl. W zakorlczeniu. ob{Jk osobno zestawionego matE~l'iału ilustracyjnego, Zćl\vart{) także niezwykle użyteczny słowniczek wyrazów gwarowych i zapożyczonych. Tom drugi, {) podobncj szacil' graficznej i [Jodziale wewnętrznym, poświ(;cono glc)\vnie kultur:l.l' materialnej. Układ tematyczny jest tradycyjny. Jak w większości l11onq;.;ral'ii r('gionalnveh {Hl1('J\vionokolejno: osadnictwo i kształty wsi, budownictwo, \\'n(;i r:l.e. narzęd:l.ia I'D! n icz.e. transport i komunikację, wytwórczość ludowo"~ pożywienie, w :l.akoi'l(·:l.eniu strój i sztukę ludową, poświęcając {)sobr:e miejsce malarstwu na szkle i ludowej ('wi-bie w drewnie. Większość artykulów ma charakter wybitnie Illateriałuwy, zarejestrowanu w nich mimo szczupłości miejsca, wiele ciekawych clen1l'JltlJ\v tradycyj l1ej kul t ury materialnej. Slusznie też red ak lor tomu pisze we wstępie: .,W ten sposób pr,lgniemy (la(; obraz ludoznawczy Sląsk;) Cieszyńskiego. obrćlz wprawdzie z grubsze) naszkicowany, ale niewiltpliwi'c bardzo potrzebny. Z biegiem czasu mug'l i)yć opracowane jego szczegóły w formie samodzielnej publikacji. ..". Do ciekawszych artykułów zaliczyć należy artykuł D. Kadlubca o kształtach i {)sadniciwie wsi eieszYr1skiej, poruszający zagadnienie rozwoju osadnictwa, ze szczególn,vlTl ll\vzglc;c1nieniem kwestii nazewnictwa. Sporo cieka\vcgo materiału poj'(·)\I'n'lwcl.ego dostarl'zaja opr<ll'ow<mia WI. Szymik () narzędziach rolniczych oraz trac1ycyjnym transporcie i komunikacji, K. Piezgi o ludowym budownictwie drewnia-· nym i wytwórczości. G. Fierli D .sprzeciarstwie domowym. Część poświęconą sztuce ludowej, z artykułami G. Fierli Rze;źba ludo/Da w drewnie i J\iIalarstwo ludowe na. s,::kle, zilmyka opracowanie B. Bm:ielich o trac1ycyjnej i współczesnej .sztuce łudowej. Podobnie j;lk w tomic [)'llprzec1nim, w zak0l1czeniu znajdujemy bogaty materiał iluslrClcyjny wral. ze slowniczkiem wyrazów gwawwych i z<)[)ożyczonych związanych z kulturą ma1crialną Wybitnym walorcm tcj ciekawcJ i wielofunkcyjnej publikacji jest bogactwo ln;.lt~'l'inlu.jaki ona c1o:..;l<l1T7.<l, .Jest. to ocz,vwiście \v.vnik ogromneg-o z<langaż{)\vania i zapału w prCl'CYbac1awczc'j <lU(Ol'ÓW.Mimo ii: w niektórych przypadkach sposób ujęcia problematyki, jaki zaprezentow<my został w tej pracy, nie zawsze oc1powiach wymaganiom współczesnej metodologii, to jec1nak posiada ona znaczenie i wartość naukową jako cenna i bogata baza materiałowa. Na zak0l1czenie dwbna uwaga: bri)k spisu treści zrekompensowany zostal całkowicie doskonal,! szatą graficzną Andrzej Hohuslav rzie. Helles, SoCtskri Univel\';ita J. E. Purkyne, kramarska piseh. Phspf>t'ek Ie poetice Bre nez pololidove po- Brno 1970, s. 288, ilustr. Istniejl' II' kulturze, w dziedzinie literat.ury, muzyki, plastyki pewicn ob.szar zjawisk art.ystycznych znajdując\' sil? na pograniczu tWÓ1TZOści profesjonalnej przeznaczonej clh odpowiednio przygotowanego, a więc w jakimś sensie elitan1l'go odbiorcy -- i twórczości ludowej, obracającej siC; w kręglI t.radycyjnie pojmowanej .'polec;;:ności wiejskiej. Obszar- ten wypełnia amatOl'ska twórczość autorów wywodZ<lCYl'h Sil; ze śrl'clnich warstw społecznych, z jednej strony zaspokajaj<lca ich \I'bsne ;1ll1bicje lll'órTle, z drugiej zaś strolly odpowiadająca potrzeb{)lll estctycL:- �Rec.:en,zje, pr:eylqc1y wydawnict'w i (:zasopi.::i1H nym środowisk o niskim stopniu wywbienia kulturalnego, obejrnuj;[cych spo!cczności miejskoperyferyjne, małomiasteczkowe a po części także wiejskie. Owa Iw(jrczość, określana często pogardliwym mianem kiczu lub amator.szczyzny, przez długi czas nie przyciągała uwagi dyscyplin naukowych zajmujących się badaniem zjawisk kultury: literaturoznawstwa, historii sztuki, muzykologii z jednej, a l'olkloryslyki i etnQgrafii z drugiej strony. Staje .się IQ zl'Qzumiałe, jeśli ;1,ważyć na skomplikowan.'· l'()dowód histQryczno-społeczny i artystyczny omawianej twórczości, jej niezgodność z obowiązującymi kanonami estetyki nOl'matywnej, trudność oga]'niGcia całol.;:sztaltu zjawisl.;:a wobec jego niestabilnego zasięgu terytorialnego i socjalnego oraz wit'lkiego bogactwa a zarazem ulotności i nietrwałości form -- dzięki czemu opi,ywane zjawiska kulturowe niełatwo poddają się pOl'i.:ądkującc':i myśli leorelycznl'j. Dopiero od \cil\.;:u lat daje się li nas zaobserwować wzrost zainter0sowmi \'l dziedziną twórCl'..ości: staje się ona obecnie przedmiotem badań naukowvch i d\'skusji zmiel'zających do stworzenia odpowiednich koncepcji metodologicznych i uogólnień teoretycznych. Zainteresowania te przejawiaj,! sil,' !'ównlc;1, \V coraz częstszym publikowaniu materiałów literackich, organizowaniu wystaw tworów l,iczowatej plastyki; niektóre muzea zaczynają gromadzić wytwory (pj pogardzanej dotąd twórczoś'ci, słusznie dostrzegając jej historyczne znaczenie jełko dokument u upodobań estetycznych określonych war.stw spolecznych 1. Nadal jednak w polskiej literaturze przedmiotu odczuwa sic: niedost,l\ck podstaw teorety'cznych i koncepcji metodologicznych. Przejawia się to już ('hnćlJy w braku adekwatnej nazwy generalizującej całokszt:llt omawianej twórczości we wszelkich jej odmianach nie wedle kryteriów gatunkowych, lecz genetycznych. Tymczasem w Czechosłowacji, gdzie znacznie wcześniej niż w Pulsce i na większą skalę rozwinięto badania nad tego typu twórCZOŚCi,,)(a podobnie cizi,lio się IV ZlVi'lZku Radzieckim, we Francji i in.), od dawna już przy jął się dla niej [ermin ,.twórczość póHudowa" ("połolidova tvorba"). Wydaje się, że nic nie sloi na przeszkodzie. by ta w trafny sposób oddająca istotę desygnatu nazwa przyjęła się także LI nas. Dotychczas bowiem stosowana w Polsce terminologia ma charakter cząstkowy i nic obejmuje całości zjawiska 2, natomiast termin "twórczość póHudowa" wypełniłby cały ów nienazwany obszar między profesjonalną twórczością artystyczną a folklorem i sztuką ludową. Od spraw terminologii ważniejszy jest jednak problem l'O;1,Wi'VLlti ogólnoteoretycznych w badaniach nad omawianym nurtem twórczości. W lej kwestii wa!'t(l sięgnąć do doświadczeń folklorystyki czeskiej, która w przedmiocie !Jad,u'] n;\(1 pólludową literaturą wykazać się może konkretnymi sukcesami. Przcniesil'nie tj'ch os,iągnięć na nasz grunt mogłoby być pożyteczne cll,\ folklorystyki polskiej i 7.:1oszczędzić jej część wysiłków. Z bogatego dorobku pisarskiego folklorystów czeskich i ,sIOlv;n:kich na bliższe poztwnie zasługuje szczególnie praca na temat ś\\'ieckil'll pieśni stl'agLlnowyeil I3o- 1 Prublen1atylnl zjawisk z pogranicza litcraturr pl'(Jfc~.ionall1('j i folkloru l;ł.itlll1je sh; prl IH.'\vnego czasu sysielnalyeznie ,.Literaiura Ludowa", przynusząe \v kulcjnych Illoncraci1 ~crif.; publikacji na ten temat (por. np. nry l, 2, 3 z r. lUn i weześniejszc). Ut'''z'']a siq l.d pierwsza wlęks2a publikacja materialawa : S. NyrkowskiegoKanwU'<t1 r/2iadow,ki (Warszawa 197:1, ss. 391 +- 24 nlb., ilustl'.). Inleresujc)cYlll przyc7.jlni(iclll s~ \VSIH1TłI11.ienia W~(lr01V1WU() kra 111(/1'.:'(1 E. Kozlowskiego (poznań 1971, ss, 130). Z kolei zainteresowania peryferyj n,! plastylq znajduj,! od l.;:ilku lat odbicie na lamach .,Polskiej Sztuki Ludowej". 2 Por. takie terminy jak twórChość plebejska, literalura slragano\V<l, ph':jni nvwiniarskil', folklor przedmieść itp. �n(1ccn~:j(', l)/',:'('afądn wydawnictw i czasopisnl 2f);3 husIav,l 8ellesa - wybi tnego zn<:1Wcyprzedmiotu, który poświęcił literaturze pólludowej wiele lat badań uwiet1c~onych pokaźnym dorobkiem publicystycznym. Znaczenie wymienionej pracy polega przede wszystkim na tym, że jest to rozpraw,l ;malityczno-tcoretyczna zawicraj'lca konkretne sformułowania teoretyczne i wnioski uogólniające, zaś dołączona skromna część materiałowa stanowi jedynie zbiór prz.vkładów ilustrujących tezy autora. Książka .składa się z trzech części z<:1s.adnicz,·eh oraz towarzyszclcego im źródłowo opracowanego wykazu 2·:jri pozycji literatury kramarskiej wykorzy.'itanyeh jako matedał analityczny. Całość uzupełniają: indeks ineipilowy. obszerna bibliografia, strE~szezl'nie w języku niemieckim oraz dodatek ilu,[rileY.in\' zawieraj'ley fotokopie kilkunw;tu .starych druków straganovvych. Dodać (r/.C'b<:1, że praca wydana został<l prze/. Uniwersytet im .. T. E. I'urkyniego w Brnil' w serii Orwra Universitati,; PurkvninnaC' Brunens.is Facultas Philosophica, jako l){)Z,'cja IriO. Pr/.eszł'J połow(.: obj(:toścj ksi'1żki zajmują dwie najważnieJsze częś'ci pracy. poświęcone rozważaniom merytorycznym. W części pierwszej zatytułowanej "Poezja kl'amarska jako zjawisko arty.styczne i społeczne XVI-XX w." autor definiuje na wstępie pojęcie literatury półludowej przedstawiając w obszernym wywodzie je';' l'Odowód społeczny i artystyczny w rozwoju historycznym na terenie krajów Europy Środkowej - głównie Czech, Austrii i Niemiec. Ustalając kryteria zjawiska określa on najpierw pl'Zynależność socjalną twórców literatury półludowej, upatrująe ich przede wszystkim wśród małomiasteczkowych rzemieślników, drobnych urzędników. n;1Uczycieli i księży, po czym .stwierdza, iż twórczość t.a, z powodu .swej przystępności fonn<:1lnej i myślowej. stała się ulubioną lekturą a następnie częścią kultu!'Owej świadomości warstw ludowych. Na tych przesłankach opiera autor nader istotne twierdzenie, iż tennin "literatura pólludowa" ex definitione obejmuje zal'<',wno jej autorów, jak i odbiorców. Dodaje przy tym, że twórczość ta rządzi się nieco innymi prawami niż twórczość ludowa, różniąc się od niej formą pisaną, brakiem warianlów oraz doborenl tematyki oscylującej między folklorem a litemturą profesjonalną W dalst.ym. toku rozważat1 autor wylicza różne gatunki literatury półludowej wymieniaj'le takie formy, jak pamflety polityczne i religijne, pieśni nowiniarskie. powinszowania, oracje na różne okoliczności, wierszowane przepisy kulinarne, opowiadania. humoreski, wreszaie drobne formy dramatyczne dla teat.rzyku kukiełkowego lub aktorskiego - niekiedy nawet z oprawą muzyczną. Następnie omawia cechy stylislyczne tej twórczości: zalicza do nich przede wszystkim realizm wypowiedzi granicz,JCY często z naturalizmem, moralizatorsko-dydaktyczny lub anegdotyczny wydźwięk, nierzadko elementy parodii, skłonność do sensacyjności, wreszcie 'spotykany niekiedy charakter udanej powagi lub pseudouczoności. Wspólnym mianownikiem całej tej twórczoś·ci jest jej użyteczność społeczna, praktyczne służenie współczesności. Dopiero na tak .szeroko nakreślonym tle literatury pólludowej w ogóle przechodzi autol' do omawiania i wszechstronnej analizy gatunku, który jest właściwym lematem pracy: pieśni kmmal'skiej. Również tu ustala on kryteria i definicje pojęcia "pieśt1 kramarska", któq odróżnia wyraźnie od druku straganowego, a n<:1stępnie w kolejnych rozdziałach omawia społeczne fLmkcje. styl i historyczny roz\V,',j tego galunku twórczości. Druga część rozprawy poświęcona jest w całości analizie filologicznej tekstów czeskich pieśni kramarskich. Autor dzieli je według treści na pieśni epickie, liryczne oraz mieszane: liryczno-epickie i ballady. Na koniec analizuje elementy dramatyczne i teatralne zawarte w pieśniach kramarskich. �R(>(,{,HT)e. p1';l?(Jląt/U lt'!!(lo1.onicflu i c::aso/lisrn Jak z p.owyższy,ch uwag w,\'nika. l11er~'torn'znil czę,';c· )11';IC.l'Benl";] zawil'l'a wyczel'pującP omówienie ca/nl<.szlaltu problemat.yki związanej z w.l'mieniQn~·m r{l~ elzajem t.wórczości i wiele gotowych srol'mulowali, które ,:e wz.~If'du na mit;dz.,·narodowe filiacje i powiązania tego gat.unku, ;] l<.lkźe w,spóJne ella wiplu krujów uwarunkmvania społeczne i funkcje - mogą miel' znaczl'llie uniwers;dnl}, DLllegu tl'ż pl'aca la slanowi ważnq pozycję w ogólnoeuropejskiej litera(up.p rolldur.l'sh'cznl'j. Trzecia CZf'ŚĆksiążki zawierajqca or,vginalne leksI,\' 20 czeskich pieśni kramar.skich stanowi w teg(l typu pl'a'c~' czy,·st.y ozdobnik litC'i'acki, prz.,' lak niewielkiej liczbie przykładów nie możnn bowiem Llw;lżn,:' pracy ,:a nldtel·jało\V'l. Tvrn niemniej wybrane przez Clut.ora t.ekst\' budz:) zainten'sowanil' już przez to sam(), że daj,) wgl'lu w It; t.ak 11'1.i110 dotw1 poZn,ln,) i trud no (ioslr;pn;ł dziedzin!; I",tl\'Cz.,ści. BogusIa Dorota Simonides. lf1l1ch. [nst.~'tul Śląski Powstania śląskie we współczesnych w Opolu. Opoll' 1972. KOlllunik,lly. Ul Linette opowiada.niach ludo- Sl'ria lit.l'I·'lcka nr 11, ~. 91. Najnowsza praca Doroty Simonides jest. konsekwenc,jq wsy..vst.kich .ki c]ot.ychcz,lsowych dociekali naukow~'Ch. Za!'as,cynowana llogaclwcm zj;nvisk otacza.i'"l('ej nas rzeczywistości autorka z pietyzmem śledzi wszelkie pl'l.ejawy lolkloru, l!.\' z t.ypową dla siebie żarliwością udowadniać jc'g.o sti1f:) żvwo1.noAć i l'iclg!y. dynamiczny rozwój. Przy nieustannie narastających glosach POw'1tpiewania wislnienie jeszcze czegoś t.akiego, co folklorem zwykliśmy określać, kolejne prace Doroty Sirnonides wykazują na podstawie prze)xJgatego maleriału, zebranego g!<')wnil' na terenie Śląska, że nie tylko są podstawy do tego, by mówić o islnieniu \V.spółczesnego folkloru, ale co więcej, że nadal Soięon rozwija zgodnie z odwiecznie panującymi w nim prawami. I nk nie wskazuje na to, by głoszenie "śmierci r()lkloru" był{) uzasadnione. Postawienie zreszt.ą takiego t.wierdzenia, a naweL wykazvwanic jego słuszności i niepodważalności wypływa z bardzo prostego raklu - nieznajomości tegoż, czego śmierć się glosi. Eo tylko lai!wwi w kulturze ludowej dane będzie dostrzec jakieś oznaki letargu (by pozostać przy narzuconej przez polemi,slów metaforze). Gdy bowiem odrzucimy potoczne, cz~sto błędne rozumienie samego terminu, gdy odejdziemy od złudnych pozorów, okaże się, że właśnie wsp(>lczcśnie, niemal na naszych oczach dokonują się w folklorze gwałtowne przetasowani<l. Swoisty konserwatyzm kultury ludowej, gdzie z niezwykłymi opor"mi znajduj<l pndatny grunl dla siebie wszelkie i\l1.10wacje, świadoma konlynuacja lr"d.\'(:ji, utrudniają jednak analizowanie tego zjawiska. Nic wit;c dziwnego, Że w)'ll1>lga lo oc! bad"cza mozolnej syst.ematyczności, cierpliwego śledzenia [aktów 01''''1. zlebrani~1 ogromnej ilości materiału. Tym zadaniom sprostała autor].;:'l Berów .~miesznych i uciesznych. Wszystkie jej dotychczasowe penetracje naulwwe obracHł.,· .się między innymi slale wokół problemów związanych z funkcjonowaniem i przeobrażeniami współczesnego folkloru. W jednej z pierwszych swych większych prac na t.en temat, Wspólczesnej śląskiej prozie ludowej, analizując współcze:me opowiadania ludowe dostrzega już, iż p.odstawowym wyróżnikiem tradycyjnych ()powieści kst fanIastyka. gdy natomiast w opowieściach nowych dominuje realizm. Tndno więc h~'lo owe H'i1listyczne opowi,eści znklasyfikowat' do znanych nam svslemat.vk. ZaproPQ- �Re('C'71::'je. pr:'N)fąc1y 10ydawnictw 'Ż e,znSO[JiS1n nowilny przcz Dor!>!(,' Simoniril's pOdZ,j;ll opowiac1m'! na trzy zespoly (opowieści bio:~r:tfic/,nl', niC'prilwc\op{)(\()!m(' i kOlniczt1l') zoc;tirt już w n;luee przyjęty, a dla .Józefa Ligęzy stal się ponadto zaczynem myślowym rio dalszC'go mzwoju własnych badar'!. l tak, .J(,zcf Ligl;za, icl;le tokiem rozumowania D. Simonides dochodzi do wniosku, i.e g\':altowny t"fJzw,",i op()wil'ści wsp'omnieniowych stworz,vl sprzyjające w;11'unld ,!o I'Oz\\'ojn pilmir;tnikin',slwa, kt"'l'c uznajc Zil ..wieli") i'orml; opowiE'ści wspomnicnillw,l'(~h" '. Prczcnt uj;lc mcchanizm j'unkcjonowania opowieści wspomnieniowej ;J utorka opicra sil; WSWl'j najnowszl~j lwacy na materiale tematycznie związanym z pow,l;lI1iami ślw;ldmi. Wvriaje sir;. i.l' wybór ten nie byl przypadkowy. Specyfil\a prowadzonej walki /Społecznej i narodowej, powszechny udział w powstaniach zadl'('\'([ow;ił,1' o \V\·.i;llkowcj aktualności tego tematu w środowiskach wiejskich, a ponadt" Sil ,iui. \(' l'ilkt\· na tylC' odll'gle, że moi.na śledz,ić na przykładzie rerll'C'zentantów trzech pokoleń dokonujące ,się zmiany w opowieśdach, badać przyczyny ich popul;II'!1()ści \\' duiu dzisiC'jszyrn ora'z zdobyć wystarczający material teoretyczny do dnaliz.1 opowieści zwi'lzanych z innymi. późniejszymi kręgami tematycznymi i podstawy do okrl'Ślenia przcobrażeń prozy ludowej w przyszłości. Zaprezentowane w pracy 5:3 tl"ksty folklorystyczne .stają sil.) dla autorki odbiciC'1ll sp()leczne.i świadomości historii. Szczególnie podatne do takiej analizy okazujil Silp opowieśl'i Ildl'n'ile na dwu ;rutentycznych wydarzeniach: morderstwie dokonanvm przez grupy Grenzschutzu na Izydorze Murku, znanym działaczu śląskim z Kac!łub'l Wolnego i na ksil;dzu lVIark,sie z Olesna Starego. Wzajemnie uzupełniajilcl' sic 11.11) korygu.ii\ce opowiadania przynoszą dopiero pełne wyobrażeniE~ o opowil',;ci wspomnieniowej, jaku g,ltunlnl funkcjonuj'lcym w folklorze. Pflnadto na ich przykładzie zaoLserwmval' możemy proces twórczy jakiemu podlegają wybrane mC'moraty oraz dJi.norakie możliwości "obróbki" tego samego zamysłu artystycznego. Zagac!niC'nia fabularyzacji i folkloryzacji sUl'{Jwego, indywidualnego materiału wspomnieniO\vego nalei.;~ więc do najbardziej pasjonująceg,o fragmentu rozważarJ. Oka/.uje Sil;, "że wszy,stko to, C{) jest zbyt indywidualne, zbyt jednostkowe, C{) wyraża treści zbyt oddalone {)e! świadomości danej grupy społecznej bywa wyeliminowane na r:t.ecz tego co wspólne, typowe i zrozumiałe dla wszystkich" (s. 2:3). I chociaż w opowieściach wspomnieniowych na plan pierwszy wy.suw8się faktografia, to trudno jednilk uznal~ .iL' za materiał historyczny, skoro otrzymujemy w rezultacie zbiorową ,interpreta'cję jakiegoś wydarzenia. Fabularyzacja wspomnień proces dług{)trwały i uzalei.niony {)(] wielu czynników, a przede wszystkim od narratora z jednej stmny wzbogaca dotychczasową tradycję litemtury ustnej, a z drugiej, co szczególnieciekaWl'. aktywizuje .stare, tmdycyjne wątki, które teraz, w nowej sytu'Icji oirz,vmuj;l l'C,'tlia powstańcze (np. powstaniec dostaje się w ręce Niemców z powodu zdrad\' kochanki -- w<jtek znany m.in. w folklorze zbójnickim, a sięgający c:t.a,()\\' biblijn,\'ch -- s. 44). Obl'cTHlś(' opowieści powst;lńcz,vch w n~pertLlarze młodzieży dowodzi nie tylko ;Cywot.ności "powieści wspomnieniowej jako gatunku, ale dlwnież wyjątkowej popularności samego temal u. Źródeł tego dopatruje się ,wtorka między innymi w aktywizacyjnej roli mdia i telewizji, które przybliżają młodym przeżycia okupacyjne i wojenne rodzicr'!w oraz popularyzują określony typ bohatera (seriale telewizyjne: .,Czterej pancerni i pies", ,.Stawka większa niż życie, film K. Kutza "Sól ziemi czarnej"). Prowilcizi to nawet. do identyfikacji bohatera z kapitanem Klossem i jego 1.T. Ligr;za, Awans opowieści wspomnieniowych, Studia jolklorystyc.znc. Warszawa-Wroclaw-Kraków-Gdmisk [w:] Z Zagadnie li twórczo.'id 1972, s. 155-170. lUdowej. �o~ync1mi oraz do whjczania w !t'kst p<"źnit'jsZ,\Th W,'(\;II'Zl'I'1 (g!<',wniC' z II wojny świ,llowej), Pl'aca Doroty Simonides warta jest, uwagi ni(~ tylko Zl' wz;..dt;<!<"wn,lukowYl'iJ, Mechanizm funkcjonowania wsp6łczesnych opowieści luciowych sklani;1 do widu refleksji. Przeobrażenia, jakim one T){)dlegają, wyraźnie wskazuj,j gl<"wny kit'runel;: zmiany v\' literaturze ludowej: zwycit;żania realizmu i r,lCjonalizmu oraz fJodporZijdkowania mu raktc'Jw irracjonalnych, Z~{)dni(' z prawl'm funkcjonalności folkloru OI,Y<Jwit'ś(,wspomnienkl\\'a r{)zwijać się będzie głównil' lam, gd/'.ie poprzl'z rozwf'>j kuJluralny ()dbi{)rcy utraCił ~W;1 aktualność gatunki tradycyjne, takie j;}k \.lajk;) i podilnie, utrzymanie któryd1 bę<lt.ie możliwe tyllw IX) dokonaniu pewn,v{'h znliall (gł()wnie celu wypowiedzi), Zawsze bowiem, jako że wiąże się to ze s(lI'C',dikq PS,\'chiczml jednostki, żywo-t:na będzie potrzeba słuehania i opowiadania, Nerwowy, zagoniony dzi,siejszy "świat" nie Spt'zyja dostrzeżeniu wielorakich, czasem bardzo subtelnych powiązań, jakim,i spojony jest l,ażdy z nas ze spo!eczełlstwem, Podążajqc drogą lekst6w ustnych, poprzez analogie;, dotrwć możemy do źródeł narodzin wszystkich znanych nam z historii opowieści, do jednostkow,\'C'h, konkretnych przeżyć, wzruszeń, doświadczell, ukonkretnić al'or\'zm, iż "człowiek, Wsz,\'tkim co tworzy, SW"Jjczas odbija", .Janina .Józef Ligęza, Podania górnicze z Górnego Sląska, Rocznik kiego w Bytomiu, Etnografia, zeszyt nr 5, Bytom 1n'i2, s', 152, J-ll1jrilll~ MU7,t'l1J1lG(')rn()śl~IS- Od lat żyje w świadomośc.i społecznej pogląd, i:~ folklor to dziedzina ku1t.ul'Owa obejmująca niemal wyłącznie wieś, Pogląd ten zaważył na długie lata na obliczu europejskiej folklorystyki. Dopiero tuż przed II wojn<ł światmvą zaczętu wy,suwać postulat badania folkloru w jednej grupie etnicznej, a p,';źniej środowiskowej, W Polsce postulat taki głosił, realizował i przełamał istniejqce t.u stereotYm' zmarly w gt'Lldniu lUn t'. wybitny folklorysta, Józe[ Ligęz;1. "") właśnie on pierw~zy zwrócił uwagę na zjawisko nurastania na pierwotnym zJ'(:bie literatury i 1'01klonl chłopskiego nowych treści, nowych twodnv, które rosnąc razem z pracą przy ul'i1banill podziemnych skarbów, dl'f)g'j przekazu lIstneg" weszly do tradycji górniczej i tu osadziły się tak mocno w realiach zawodowych tej grupy, iż posiadaj~l poza walori1mi literackimi także duże war10ści poznawcze, nawet dla dziejów techniki górniczej, Józef Ligęza spostrzegł nie tylko {)dl'ębno~ć folkloru górniczego, nie tylko fakt jego zmienności, lec:~ zauważył zmiany determinowane wykonywanij praC'l, śmdowiskiem zawodowym, zwłaszcza o tak dużej i długiej trad,~'cji, ja\; gÓl'l1icza, Obserwacje jego, zuprezentowi1ne na znakomilej Lur(()ll.'cj literaiurze górniczej I, były zarazem otwar,ciem szerokiej bramy dla folkloru nie tylko jednej grupy zawodowej, ale wytyczały szlak: przy"'złych bacl,lń nad folklorem poszczególnych grup zawodowych, Ludowa literat/Lra górnicza ukaza!<l tematykę prozaicznych opowieści górników, Hllę kobiet w ich l'ozp<Jwszechnianiu ori1Z genetyczne związki tej literatury z jej prototypem chłopskim, AUt'Ol' doszedł tu do wniosku, 1 J, Ligęza. Ludowa lite'ratura górnicza, Katowice 19:;8, �RCrPll?j(", pr,7(lqlqr/u 'wydawlli£'tw 257 i. cZflsopism 17, nie lICl;1 .,i,; prz."plIszczlilni(' już nigdy od!w·,,!,zy'" Ili'Uee,su przemian Inlltury chlopskit'j w g,"rnic/ą Mechanizmu tego nikt buwiem dnwniej nie obserwował, ucl;iło Sil; n;l\()miasL ,r. Ligęzie uchwycić dmg;) pOl'ównawcz:\ wytwory chłopskiego poch<ldzl'nia i poprzez zl'sl:<lwicnie ich z f(,lIdol'em gÓtnicz,\'Ill wydubyć wklad twór(,I.y gr',mik,',w, Zcst"wil'ni,' o!Joksil'bie Lek,It',w clli{)p~i,ich i tekstu\\' gurniczych p()z\\'olilo autorowi na $chal',dderyzowanie ~ppc.vriki lite!',lIulT g('rniczej, Kilka lat p(,;,niej. razem z M, Ż,\'w irsk'·l. wyd"l %arys I.:ultu!'!! f}<Jl'Hi,czej, II' którym ukazal nil' tylko IiLcraclq tW,'ll'CZOŚĆomawianej gnlpy Z3wor!owej, 1('(''(. lakże wierzenia, pl'zc-.;qdy i cIernnnnlo,ldq g{n'nik{)\v. Kole,in,! prllCC z k.go zakresu stanowia \V\'c1artc w l!Hi:: 1'. stuelia Siadami tl'a:', Tu już autol' ,sięga r!Ii\eko pozu 8111Sk i II' oparciu najs!arsze źródłowe pl'zekaz,l' i spi'ane dokumenty s(at'a się pn:eQslawi(, kryt,'ria wYl'óżll.!ają<:e literaturę górnicz,! mi chłopskiej, Nil' czyni te,go pnplzl',~ analizl: wiltk;)\\', motywów, lecz kryterium o(\n:bności wil1l.i w realiach. ,.Realia pisze ;lUtnr występujące IV opowieściach górnirzych wyróżniujq je z calego zespnlu ulworów literatury ludowej równie nic,{)ln\'i"lie, jak wyciągowe wieże, rozległe sfJrt.ownie, lampiarnie ele., cechujące wylącznie kopalnie, pozwalai'! z łatwości'l odnale;;ć je wśród wszystkich innych zakładów przemysłowych", Je~l w ksią).C'c wiele innyr:ll ważnych problemów, jednak świadomie mocno eksponuj£' w~pomnial1l' t.L1realia -- jako że nikt dotąd II' Polsce nil' zwr<'I('il llll',lgi na Lt; melod,; analiz\' !pkslów f01klorystycznych. Ostalni:l prill';l 1,IlWl'łPgo są Poda.nia {jrll'nic:::e z GÓ"I'Il<'go Sląska, które stanowią ogniwo II' omawianym t u h111cuchu pra·c i sludiów dn(yc/.ąc,\'ch literatury i folkloru ;~<'H'nik,iw,Praca (a sldada .się z dw,',ch cZl:ści. Jest to ostat.nio w folklorystyce najczęściej w,ystl)[Ju.i:lca Ilwtmla opracowaniil i prezentowania zagadnienia. Tak więc część pierwsza 1l1"IZLl,il'problem poci,u; g(n'niczych i stanowi zarazem próbę ich monograficzneg" ujGcia; CZ(;ŚĆdruga jest antologii) tekstów tego gatunku li terackiego i znakomiciC' uzupełnia postawione w monografii tezy. Jest to szczególnie wa:i-ne wówczas, gdy manw do cZ,\'nienia z tekstami dotąd nieopublikowanymi i zupełnie niecil)stępnyl11 i. Książka Podanin uórllicz('". sliJnowi z£ll'azem pożegnanie z trady·cyjnym gatunkiem i'olklol'yslyezlwm, jakim jest. podanie wierzeniowe, które wyritsta z magicznego świalopoglc)l1u i ulegcl zanilwwi wraz z m,\'śleniem magicznym. Autor dowodzi, iż w wkl'csil' I('go gal.unlm nic noweg<) ju), nie przybędzie, gdyż działa tu prilwitllo\I'O':;'" znana I\'Sp{J!cl,eSI1.Vmfolklorystom. ,I polegająca na parodiowaniu wierzeni{)\V~'('h pod:Il'l. P"I wi,'rdza,i<l si~ (u tez,\', które autD]' POda1l. gó1·niczych ... zawarl w arlykuk na lemal Głównych kierunl,.ó1V przemian w prozie ludowej 3. Można Sil; jak najilal'd/,iej zgodzić I. aut.orem, gd~' pi~ze: "Nadzieje bowiem na \V/.I:ogan'llic zbioru o dalsze lego rodzaju ul wory okazały się płonne i jeśli on wzrasta, lu .~j,',\\'ni(' dzil;ki ane.~dotoll1, opowieściom wspomnieniowym, czy wspomnieniom", I III wido('Zll:t jest zgłaszana jJl'Zl'Z wielu j'olklolTstów obserwacja, wyrllżllj;jCa Sil; t 1'l'II<i,'rn <I" n:llbn ia r"lkl{)J"iJlVi chFlraktenl rozrywki, zamiany jego rllnkl'ji obr/,<;dowej \V .Il1dycznl\, ('ZI;Śl" 1l10nflg,'ariezlla przedstawia i {lInawia dwu glówne źrót.lła podań, a miarwwic.il' polskie i nielllieckie, Należy tu dobitnie podkl'eślil\ iż autDr dokonał ogromnej pracy, pl'zewl'rtowal wiele źródet, aby w~'dobyć na,i'>tarsze pol,skie przekazy .~órniczych PO(i<1I1,Pamiqla~ ix)wiem musimy. iż IN z3kresie zbieractwa podań, folk!oI'Y8t1'ka na<;Z,l posincln ognllHne z::ni<'dbanin. Bl',lk wió;c zarówno materialów, dlleji I) 2 Tt'lIżC, .">ladami trarl1/cji. Stur/ia nad jo{.k{.()l'em. gÓ1'111c:;YJll, TIocznik Muzeum Górnoślą~I{iego w Bytolniu, Etnografia. zeszyt nr 3, Byt(lłTI 19G3. 3 Referat wygłoszony przez J. Ligęzę na ogólnopolskiej sesji folklorystycznej zorganlzo- 17 - Lud, lom LVIII �f:'ccC'n::jf'. pr:rglą(ly H~udaHlnict?.J) i czasopism jak i systematyki nielicznych podań polskich. W tej .sytuacji autor musiał sam przedrzeć sit; przez gąszcz rozmaitych kronik, naj starszych pr;]c i ustnych przekazów żyjących starych górników. Zdobyte w ten sposób rn<1terialy podzielił na dw,1 działy: podania autentyczne. nie buclzclcc' zastrze)erl. "r,l/, na podania literackie, wzięte z literiltury. Prowadząc badania także na obszal"Ze śląskim, a więc na terenie nil'gdyś dwujęzycznym, musiał wziąć pod uwagę i niemieckie źródła, zwłaszczC1 że wiele materiałów zebrali tu niemieccy folkloryści i opuhlikowali w zhiorach (np, Ki.ihnau. Schlesische Sagen: Oberschlesische Sagen keschichtlicher Art i inne). Sporo materiałów wydali górnicy w wychodzących na Górnym Śląsku czasopismach lokalnych. przeznaczonych dla szerokiego odbiorcy, Należało zatem zapoznać się i z t:,mi publikacjami oraz z wyd,mym w 19f)7 r. w Marburgu ogromn,vm zbiorem pUdal) górniczych środk{)wej Europy'. Znajdują się t'1 bowiem 1<lkże górnicze podan!:1 ze Śląska. Nietrudno się domyśleć, że skoro mowa o górn.iczych podaniach, to niewątpliwie najwięcej miejsca zająć musi postać wierzeniowa związana z tą grupą zawodową, a mianowicie Skarbnik. Temu demonowi poświęcił Ligl;za najwięcej miejsc:l dając studium ukazujące genezę nazwy, rozprzestrzenienie na terenie Polski orClZ przedstClwiając najczęściej występujące wątki wokół tej właśnie postaci wierzeniowej. Część druga obejmująca teksty zawiera 135 podall, Pod k,lżdym p{)dClniem znajduje .się mała metryczka donosząca o źródle oraz nazwisku narratora, a także o miejscu i czasie zapisu tekstu. Tam, gdzie tekst wymaga komentarza, .L Ligęzcl dołącza go do metryczki zwracając uwagę albo na ,Nyjątkowość tekstu, lub też na jego kontaminację z innym. Teksty są podane w transkrypcji pólliterackiej, s,! czytelne i w pełni komunikatywne, Do tekstów dołączony jes! słowniczek wyrazów gwarowych i zawodowydl, Autor zamierzał w ten .spos(,b 'wydać ! opracować' wszystkie gatunki folkloru górniczego. Pisze b{)wiem we wstępie do omawiCll1('j książki: ,.Chciałbym w przyszłości przygotować zbiory poświęcone pozostałym gatunkom literackim górniczego dorobku, któreby pozwoliły nil, bardziej pełną jego dokumentację. W tym zamyśle zbiór podań górniczych posiaclCl fundnmentCllne znaczenie. Dlatego właśnie od nieg'o rozpoczynam zamierzoną edycję", Niestety. śmierć nagła przekreśliła i te pla.ny, Jednak do his10rii polskiej folklorystyl,i wejdzie Józef Ligęza jako odkrywca folkloru g{)rnirze,g(), D01'Ota Krzysztof Kwaśniewski, Wrocław jakiego nie znamy, Ossolineum Simonides Inn, ss. 1:2·t, K. Kwaśniewskiego w każdej kolejnej pracy intryguje zjawisko przetrwaniil polszczyzny na Śląsku, utrzymania tradycji polskiej mimo naporu germanizacji i stałego zwalczania wszelkich przejawów polskości. Zjawisku 1ernu poświęcił już wanej przez Zakład Literatury Ludowej w Warszawie w listopadzie 1970 r. 4 Por. G. Iieilfurth unter lVIitarbeit rle,. De"tsclls]JJ'(Ichigen Saqeniibe,.lie!e,.ung Jnstytutu Badal; Literackich Polskiej Akademii von Ina-lVIaria Greverus, Dergbau unLl BefyJl1ann 1VIitteleu"o]Jas, t. 1 Quel!e!l, Marburg 1967. NClUI, 'in �wiele pr~1C, że zaś cechuje go sto:mnck tw()l'czy do przedmiutu, każda następna praca wnosi coś nowego, .it'st zaskakujqca puprzez świt'żuść spojrzenia na zagadnienie, zdilw,dob\' ,;i'; już znane. To samo od{'zuwam,' iJiu)'ClCdo ręki ostatnią jego publikac,i~', Także i ona wyrosła z zainteresowat'l tradycjami i teraźniejszości;l polskit'j kultury ludowej na Sl'jsku. AutOl' nie omawia w niej jakiejś jednej dziedziny kuli my, jilkiegoś jedneg'J zjawiska kulturowego, lecz próbuje przed oczami w>spółcZt'snych mi,'szkaóców i sympatyl':<'lw \Nrocla\Vi~,1 wyczarować obraz dawnego polsl;iego miast,\. \Nszystko lo, co lworzv trudną do spl'ecyzowania atmo:;ferę rniasta, jego klimat, ż,lcie, to, co wplyw" na specyticznq więź i przyjażll między człowiekil'm a l1li:lstt'lil, lo, 'Co pozwal~l utożsamiać miaslD z domem, z ojczyzną "- zostało lu I1chw\'coI1C" przedslawione i w kontekście historycznym omówione. Autorowi udalo ,ie,' znakilmicie przybliżyć dawny WrGc!aw l.vm ludziom, którzy lej właśnie wie;zi z lraclycj~l l1lia'.ta nit' mogli pU,iiad;lć, gdyż, wic;?, lak" up~ll'la ua nieprzenvanYl1l ciqgu t t'advcji roct:r.inwj czy scjsiedzkic'j. !cjc:r.yb ich niegdyś z innym miastem, z .ich rodzinnymi slronami. Aulor :r.da,ie s{)bie sprawe; :r. istniejącego wsp(JlC'ześniC' s('t'Clc'cznego - j:lk to określa pr:r.ywi'l:r.'1l1ia Wrocławian do swego miast;l, Pragnie on jednak przywiązanie to wzbogacić pewną sumą wiedzy historycznej, kulturowej, aby w ten .spos(Jb wypclnić' lukę w cSamowiedzy mieszkańców. "Celem naszym - pisze - jest pokazanie nieco n a,s :r.e j przeszłości w naszej tel'aźniejszości nawet tam, gdzie tak [rwały malerial, jak kamień, nie wytrzymał prób,Y czasu, a wytrzymała ją lnvals:r.a od kamienia polskuść Wrocławia". Polskości Lej poświęca wiele kart książki pl':r.('dslawi~lj;1c j'l z podziwu godną skrupulatności'l i z wyczuwanym szacunkiem. Ha:r. jes:r.cze potwierdziła się zn~ma już zasada, że żywiol polski utrzymał się najdlużej wśród ludności wiejskiej, ubogiej, która najwiel'niej pielęgnowała swe tradvcje, Książka K waśniewskiegu dotyka także zagadnienia matecznika polskuści, zagadnienia losu kultury polskiej w murzu niemieckim. Aulor śledzil i ukazał wiele cech kulturowych prapols,kich, które dawno już wyginęly w Polsce, a które jesz·cze w XIX wieku znane byly tamtejszej ludności p{)lskiej. Obrona własnego bytu, własnych wartości etnic:r.nvch slala się zara:r.em obroną p<Jlskich i słowiańskich dóbr kult urowych. Książka jesl napisana interesująco, przystępnie l dobrym językiem. Szkoda, że Kwaśniewski - ,lUtOl' Podali i. legend dawne[Jo Wrocławia uraz PodaJ! dolnośląskich nie uzupelnil nieklórych opisów zabylkówpodaniami, które są mu tak dobrze znane. Książka stała by się jeszcze ciekawsza, a młodzież zapełniłaby i te; lukę w swoim dzieciństwie, Studium o Wroclawiu składa się z czterech rozdziałów: Rozwój dawnego miasla, Pomniki i buduwle, Lud wroclLlwski uraz Okolice dawnego Wrocławia, Każdy rozdzial jest obficie ilustrowany slarLlnnie dobranymi i wartościowymi rycinami. ł llisi racje pełni'l t u dodatkowu mię poznawcz'l i są pot\vierdzeniem słów autora. (,,,Ll ksi'lżka napisana ,i es,!. w len ,sposób, że wspólc:r.esny Wwdawianin może na dobrej spraWl'; w,vbrać się na wycieczkę po Wcocławiu na "niby", Wystarczy wzi,!ć książkl; do ręki, :r.alącz.ony z tylu plan :itarego miasta i... zwiedzać, Autor onnwiająe bowiem to, co byln dawniej, .slale przyl'ównuje z tym, co jest teraz, t WOl'ZqCw len sposób, także w zakresie zjawi.sk kulturowych pomost między dawnymi a nowymi laty. Dorota Simonides �260 Recenzje, pr:eu1qr1JJ Maria Henslowa, 1Vi,edza ludowa Antiqua" 1972, t, 19, s. 81-168. 1l'.lj(1n.wnicflv o /lożym i. CZnSOI)ism dr.zell'ku. /lUlk!1 i piolunie, .. Slavia Obszerna rozprawa Marii Henslowej z zakresu elnobotaniki jest l({)niynuacj;l dawniejszych prac autorki poświęconych tej dziedzinie wiedzy', .Jak doUld, Henslowa jest jedynym badac7.em 7.ajmującym się u nas tym zagadnieniem. Nie znala7.1:1 {ma naśladowców wśród etnografów, n szkoda, gdyż niniejszy m'tykuJ, jeszcze wyraźniej niż poprzednia prdca ukazuje, ile interesujących wiadomości potrafi dostarczyć~ wnikliwe studium poświęcone roślinom użytkowanym na polskiej wsi, Fakt, że autork,l zainteresowaJa się roślinami używanymi na "zerol,,! sk<llę w lecz·, nictwie pozwala tę pracę zakwalifikować równocześnie do nielic7.nych w I){)lskiej etnografii opracow<lll z zakresu medycyny ludowej, tematu pasjonującego, a tak sJabo u nas znanego. Studium dotyczy trzech roślin z gatunku Artemisia, Dobór okazal sil~ tra[n~'. gdyż wszystkie te rośliny (boże drzewko, bylica i piołun) znal,lzJy bogate zastosowanie w wielu dziedzinach wiejskiego życia. Używa się ich do celów 1l'cznic7.ych i magicznych, są wreszcie jednym z rekwizytów obrzędowości ludowej, Z opisanych roślin jedynie boże drzewko zostało wprowadzone do kultury ludowej stosunkowo późno, za pośrednictwem ldasztorów, gdzie tę roślinę uprawiano z uwagi na jej lecznicze i aromatyczne właściwości. Piołun, dziko li nas rOsmlC,\', stO'sowany był przede wszystkin1. do celów leczn iczych, Najbardziej wrosła w ku 1turę polską bylica, której miejsce w obrzędach, zarówno dorocznych jak i rodzinnych (utrwalone w pieśniach i przysłowiach) wskazu,k na jej w'Li.nrj "Oll; i Slilq genealogię· Każda z omawianych roślin posiada w pracy Henslowej osobn;1 monografir;. która zilczyna sir; od opisu botanicznego, obszaru wystqpowanii( \\' Polsce j ,ki zasięgu światowego. Poznajemy następnie nazewnictwo (w Polsce i innych krajach) i już na podstawie na'lW możemy niejednokrotnie wyciągać wnioski o użyciu tej rośliny przez człowieka. Niljobszerniejsza część opisu dotyczy roli danej rośliny w lecznictwie ludowym w rozbiciu na różne typy schorzeó. Dalej mamy jej znstosowanie w weterynarii, jako środka przeciw szkodnikom, ewentualnie zastosowani l' jako rośliny technicznej (np. jako barwika). Po tym .,racjonalnym" przynajmniej w swych założeniach użyciu rośliny autorka pl'Zechorlzi dn omawiani;l jej funkcji w zwyczajach, obrzędach i magii ludowej, Jak więc widzimy, uwzględnione tu są wszelkie aspekty użytkowania opisywanej rośliny przez ludnoś{~ wiejską Źródła na jakich Henslowa oparła swą pracę są bardzo r(,żnoroclne, ale podstawę badafl stanowią źródła etnograficzne (XIX i XX w,), pochodz;lce z lerenu Polski w jej historycznych granicach. Autorka Iwrzysta jednak obficie ze źródl'! historycznych, gJównie herbarzy i podręczników gospodarstwa wiejskiego z XVI 1\', i następnych, a zwłaszcza z herbarza Syreniusz<J, który pl'I:ez kilkaset lat h~'J encyklopedią wiedzy zielarsko-medycznej i wywarł silny wpływ na ówczesną medycynę. Nie ograniczając się c1n wiedzy trnd,vcyjnej '" omalNianvch roślinach aulork:, stara się, przez porównanie z danymi dzLsiejszej J'al'lnakologii i nwd,vc1'Jl\', zwn')ci{' uwagę na zastanawiające nieraz zbieżności, jakie w,vstępują miqclzy za,\o.-;owanipm leków roślinnych w medyc~'nie l11c1oWE'j,a dzisiejszą wiedz;, o ich właściwości;wh leczniczych i innyc1l. l Maria Henslowa. Rośliny dziko 1'osnące w kultnrze /Iulu po/skiego, "Archiwum E1nograficzne" Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, nr. 25, Wrocław 1962, ss. 90 I- V. POI', również olnó\vienic tej książki: Anna Kowalska-Le\vleka, EtnolJotaniku, "Etnografia Pols1<a" 1964, t, 8, s. 207-214. �Recenzje, pr.zeylą(]y wyt.ia wu.ictuJ i c2asopisllł 261 Autorka sic;gH p<madlo du materiaJów z innych krajów Europy i choć zastrzegH sil,'. i.e wi;Ilj')lllo";ci jakimi operuje ,Są fragmentaryczne, puszerza dzięki nim :maczIlie nasz'l wiedzc; o zasięgu .pewnych praktyk medycznych, czy obyczajowo-magiczn.\'l'h zwiqzaJl.vch z roślinami. Rozliczne rUi1kcj(~ rośliny: w .gospudarstwie (np. odpędzanie szkodllik(m'), w 111('" d.I'C.'·nic'. \1' obrzędowości, I11H:4iiitd. wskazują na daleko idące zazębianie się wiedz." r;lcj,)nalnl'.i i nl'lgiel.ncj, ktl'ąa w umysłach ówczesnych ludzi l'1czyla .się w jedn'l całość'. Zostawienie wiadorl\ości o\'Oślinnch ZJlujcluj,\cych się w herLJarzn Syrcniusza z tradvcyjn'l wiedz,~ ludow,j XIX i XX w. otwiera nu we spujrzenie na kultun; wsi poLskiej. Widzimy, j,lk wiadol11oś·ei głosl.One przez tego lypu łiteraturę przenikał.\' (za pośrednidwem aptek dworskich i klasztornych, cyrulików dzialających \I' lIliast;lCh i miasteczkach) do wiej,kich znachorek i do szerokich rzesz chłopskich. Byla tu równoc;;eśnie drog<l, jaką na polską wieś dostała się wiedza c;;er-· palla przez t.veh autorów z dzieŁ stan.żytnych i z średniowiecz.nej literatury europejskiej. Z drugiej strony nie wojno zapomnieć, że autorzy XVI-XVIII-wieczlli nic tylko \\,zvr()wali się !la obcej lileratur;;e, ale i utrwalali w swych dziełach ówczesnq tradycyjnq wiedzę polską Na mar~inc'ie wspomnq tylko, że analiza tych dziel z punklu widzenia mdzinwgo i obcego puehlldzenia zawartej tam wiedzy mllgłaby dać bardzo intC'l'csujące rezull aty dla hislorii naszej kultury tradycyjnej, Ol}{)k ll'go przekroju w ci:asie, równie intcrE"'ująCo pl'zec1-stawia się spojrzenie przestl'i~enne na niektóre zjawiska, \Vystępowanie pewnych ~wierzeń i zabiegów w Pol.scc i kraja<:h EUj'()jl,\' Z:lclwclnicj ZWl'HC<lnaszą uwag(;~ na wspólne ceehy 1;lcząee cal,j kultul'l,' Europy w jedllq całość. Bardzo charaktery,styczny jest tu choćby przykład poszukiwHnia między korzeniami bylicy "węgiell;.ów", klón' spelniaj'ł różne runkeje magiczne i maj;.! przynosić szczęś<:ie. Ten drugorzędny element kultury, znany w Pols'ce, Anglii, Meklemburgii. na Litwie, w Szwecji (pisze o nim Linneusz), ma zasięg istotnie zastanawiajclc.\'. To co niejednokrotnie skłonni :ie.steśmy uważaĆ za czy,sto ]){)lskie, czy słowiańskie, okazuje się by'ć rozpowszechnione w calej Europie. Różnica l){)lega lylko na chronologii występowania elementu kulllll'OWeg,), który u nas, w zapadJych kątach kraju, zachował się do początków XX w., podc;;as gdy w niektól'ych kr,ljach Zachodniej Europy wcześniej wyszedt z ui.y'da, CI o jego islnieniu dowiadujemy sil;' (lzi(~ki zapisom z wieków ubiegły,ch. Badanie jednego chućby. wąskiego tematu z kultury polskiej wsi w perspektywie czasu i przC\<;lrzcni jC'szczc raz stawia przed nami zagadnienie: czym jest na,za kultura ludowa, o ill' je<;t ona wytworem lucht zamieszkującego od wiel,ów terytorium Polski i jak dalece j'~st inna od kultur innych narodów, względnie o ile bl'/a kiedyś od ni<:h l'óżna w czasach, kiedy cala Europa stala mniej więcej na podubnym stopniu rozwoju. ZakoJ1czm.1' nasze omówienie pewnym (k'zyderatem pod adresem autorki, czy w ogóle etnografii. Obszerna literatura (ponad 200 po;;ycji) jaką posługuje się HensIowa, przynosi -- jak widzimy -- bogaty materiał c1oty{'zący wiedzy o roślinach. Bardw często 111<11(,l'ial.\· ll' są jedJlak nazbyt. lakoniczne, niedokładne, notowane tylko mimochodem. A wierny, jak islotne znaczenie dlC1 dalszych wniosków mają I){Jzornie drugori'.ędnesi'.czególy. Np. wiadomości o tym, \\' jakim c;;asie zbiera ~ię roślinę leczniczą, jak się ją zbiera, jak przechowuje, jakiej jej części używa się w leczeniu danego schm'zenia i .iRk przyrządza się i stosuje lek, moglyby nam wiele powied;;icć o poziomie wiedzy medycznej znachorów. (W niel{tórych nielicznych relacjach sz<:zególy Ic zostaly zanotowane, ałe to na ogół wyjątki), Równie interesuj'lce byłoby zanotowaniE', jak chlopi interpretują użycie rośliny w obrzędach czy �262 Recenzje, przeglądy wydawnictw i czasopi.sm magii. Dla uzupełnienia więc, niezwykle zres;dą rzelelnych studiów Hen~lowc.i, bardzo wskazane byłyby badaniu terenowe. Sądz<;" że ludowej wieclz,v () rDślinach należałoby poświęcić pewną ilość map Polskiego Atlasu Etnograficznego. Że tQ o~tatnie lata, kiedy można jeszcze, choć z niemały:n trudem, zna l('źC:, w lerenie resztki tradycji dotyczących zaslo.sowania roślin w medycynie i innvcl1 ich funkcji - o tym pisać nie trzeba. Anna Ethnology. An International burgh, t. 10, 1971, z. 1-4. Journal ot Cultural Kowalska-Lewic/w and Social Anthropology, Pitts- Zawartość dzie-siątego lomu półn{Jcno-amerykańskiego czasopisma "Ethnolog\'" wskazuje na pewne zmiany w profilu pt'i:yjmowanych do teki redakcyjnej art.\'kułów. Pierwotne założenie, aby organ len był forum, n<1 klórym prezent uje si~ wyłącznie wyniki aktualnie prowadzonych na świecie badań terenowych, zosIa]" nieco osłabione. W rezultacie w omawianym tu roczniku znalazły się również artykuły o charakterze metodologicznym {)raz e!nohistorycznym, co wyraźnie ożywia pismo, wychodząc poza {Jpłotki zawężonego, acz potrzebnego przyczynkarstwa. Warto również podkreślić, że w artykułach wqskotem<lt.ycznych, stanowiących efekt określonej cl'isploracji terenowl'j, znalazlvsil: interesujące gcnl''l'alizacj(', WZiJog,lC;l,j,!l'<' ogólną teorię kultury. Nawiązvwallie w nich do wcześniejszych an<lliz badane).!,,, wycinka rzeczywistości społeczno-kulturowej, polemizowanie z istniejącymi już hipotezami, przy równoczesnym wysu'Naniu nowych propozycji interpretacyjnych cz.vni z tych rozpraw bardzo wartościowy i poż<ldany typ dociekali naukowych, tzw .. ,ca~p-studies", których zadaniem podstawowym jest właśnie weryfikacja prawdziwości dotychczasowych uogólnień. W niewielkiej jeszcze grupie rozpraw metodologiczn.vch na uwuW; l.asluguje artykuł M. Embera, An Empirical. Test of Galton's P1'Oblem (z. l, s. OB-lOG), stanowiący jeszcze jeden głos. w ożywionej na gruncie antropologii ameryl,ańskiej d.\·skusji nad zasadnością prowadzenia tak m{Jdnych obecnie badań typu .,cwss-culture". Ich przeciwnicy, na których czele 'stoi Galton, podl<reślają możliwość uzyskania w efekcie studiów ,,-cross-culture" zbyt .szerokiego margine<;u błędu, abv bez zastrzeżell akceptować ich naukową prz.vdatność. Sam Galton zakwestionował słuszność testowania hipotez naukowych przy pom{Jcy odpowiednio zestawianych. wyabstrahowanych elementów różnych ku1tUl', które traktuje sit" w t,\'ch analizach jako systemy od siebie niezależne, mimo istniejących pomiędzy nimi niewątpliw\'ch związków historycznych. Ich efektem s'-\ zawsze prOl:es~' c1vl'lIzji. stanowi;I('(' bezpośrednią przyczynę znac;i;nej liczby stwierdzanych w badaniach .,C'l'OSs-cu!t\lre" różnego typu korelacji. których analiza w zwiąr.ku z t.ym mu,si nieuchl'Onnie prowadzić do fałszywych wniosJ,ów. Stanowisl·i:O to. podkl·l'.~lające wzajelllnq :l.al"żnoś,; a,nalizowanych społeczności. niedwuznac:l.nie c1epreejonll,il' za';;ldnoś": stosowani;l w studiach antropologicznych wspomnianej melody. Z poglądem t.ym polemizuje Ember, który \V oparciu o badania statystyczne podjął $ię :jego sprawdzcnia. W cfcl,cie wła.snych dociekań zanegował słuszność zastrzeżcli Gałtona pod \\'arllnkiel11 wszakże, że antropolDdzy będq posługiwali się \V studi:lch typu "cross-culturc" prólJ- �_~~ _t..: ..•.jC, lJn.culq([y kami L'1emenl()\,y ~. całkowil:ie wydawnictw przYP3dkowo i czasopis1n dobranych systemów społeczno-kult.u- nJ\v .••.. {'h. Metodykt; badań ;ll1tropologi{,Zllych wzbogaca artykuł S. A. Freed i R. S. Freed, lor St.udying Role Behavior (z. 1, s. 107--121). Autorzy zaproponowali now<j, zobiektywizowanq mc\oc1<; badania ludzkich zachowar'!, uwanmkowanych prZl'Z !'Ule SPO!cCZ1W poszczeg()lnych osobników. Polega ona na zastosowaniu spccj;l1nego testu, któl'y umożliwia zdobycie danych liczbowych. Przy ich pomocy mużna c!okonyw;tć pomiarów anali:(.Owanych zachowań, przy równoczesnym uwzględnieniu ich szu.q~ółowych charakter ..•.. styk, ujętych w określone kategorie. Test t.en, ze \Vzglt;du na ow'! obiektywizacj<; danych, umożliwia prowadzenie właściwych studiów porównawczych. Ponadto jest przydatny do weryfikacji istniejących już, często ze sobą sprzecznych, poglądów. W przekonaniu autorów -- opracowana przez nich nowa technika badawcza i przykładowo zaprezentowane efekty jej ,stosowania (zachowania krewnych względem siebie u Navajów i Washów) winny uzmysłowić antropologom korzyś{'i, wynikające ze stDsowania tego typu met.od ilościowych. Znakomita większość artykułów dotyczy rozmaitych problemów .społecznych, począwszy od .struktury rodziny poprzez różnorodne aspekty systemów pokrcw:ieńst wa, aż IX) ogólne układy społeczne, organizujące życie określonego ludu. Zainteles(Jwilnia Ie widoczne Sil również w publikacjach poświęconych innym zagadnieniom, np. wierzeniom, ,vzorom zachowań, czy stosunkom interetnicznym. WI tej grupie wymienić należy zespól dwóch polemizujących ze .sobą artykułów, poświęcon~'ch interpretacji 6y;;temu 'sp{)!ecznego Natchezów: 1) J. P. Brwin, The Natchez "Paradox" (z. Z, s. 215-2'2.2) i 2) D. R. White. G. P. Murdock, R. Scaglin, Natchez C/.ass and Hank Reconsidered (z. 4, s. :~69-3all). Obie publikacje nawiązują do klasycznej już rekonstrukcji 5wantona, dokonanej na początku XX w., a kwestiono\\'anc,j przez wielu późniejszych badaczy. Pierwszy z wymi,~nion'ych autorów podjął .';it! obrony i rehabilitacji stanowiska zaslużonego wielce antropologa. \'1 tym celu posłuż.vl się d;lIlyrni zarówno archeologic:~nymi jak i etnologicznymi, aby przy ich j}ul1locy dokonać rei nterpretacj i owych wcześniejszych ustaleó naukowych, zwłaszcza ich części poświęconej mechanizmom powstania i sposobom funkcjonowania systemu .społecznego Natchezów. W rezultacie tej analizy Brain wysunął interesuj;lc;l hipotez<; odnośnie do warunków kształtowania się społeczeństwa złożonego oraz organizmu proto-pań.st wa, czyniąc tym samym wkład do jednej z dwóch opoz\T\'jn,\'ch teorii genez\-' palis! wa, znan~i już od czasó'"'' Herakl.ita (VI w. p.n.e.) knncepcji l:'.w. ,.konfliklu zewn'~trznego" jako czynnika państwotwórczego. Społeczna dyferencjacj<l Natchezów rozpoczęła się, w interpretacji Braina, wskutek pokonania ich wraz z północnymi sprzymierzeńcami przez agresywne plemiona C~ikasawó\\' i Czoklawów. Szczególnie dotkliwie rozbici i wydziedziczeni sprzymiel":/,ellcY Natchezów poczęli w tej~ytuacji szukać schronienia na ich lerytoriach. lVIill"1{\ językowej obcości zostali oni zasymilowani, ;11e jako niższa "klasa" nowego. etniczllie mieszancgo społeczeós(\va. W związku z ust,lleniem takiego wJaśnie biegu \\·,H\;lr:'.eń w o!Hl'sie poprzerizaj:'jcym jeszcze przybycie Francuzów, autor artykułu \n'suwa hi polezę, :i.e hierarchiczny system spo!eCZi1Y Natchezów był efektem logiczllC'go w warullk<ll'h zewnętrznych nadsków przekształcenia istniejącego uprzednio endogamicznl'go s)"!emu kastowego, który stanąl przed :tlternatywnym wyborem pomiędzy możliwości'l pełnej asymilacji obcej ludności. a nieuchronnym powstallil'm chaosu spolE'cznego. Wykształcił się wówczas .swoisty mechanizm obronny rdzl'nn.\'ch NatclH-'zów, który poprzez matrylinearyzlll przekształcil ich w arystokrację. Według Braina. Nalchezowie w chwili zetknięcia się z Francuzami uczestniczyli w procesie ,1symilow;lI1ia obcych grup i budowania społeczeństwa opartego ii Technique �264 o nowy typ s<Jlichuności etnicznej, Ws;,;ystkie I.e uwagi poc;,;ynione na podstawie bogatych materialó\\' l.n')(IIO\vych potwil'l'dzają w opinii autora arl.ykultl wcze~nil'j szą interpretację SW;lnhlJla, Bezpośrednią polemikc;'; poglw1ami Swanl.ona, a pośrednio z u.staleniami Br<lina, podjęli autor;,;y drugi\'-,~{) z w,vtnicnionl'l'h ,lriyku!<',w, WYSUW;I.i:lCwtasn'l opo:r.yryjn;j interpretację swantQno\\'.,kicj l'ckonslnil':('ji unikalnego w !\meryce PMnocllt'j Systemu stratyfika{'ji Sl){)l('cZilCjN;llchel.()w. I:lildacze ci zaprezl'ntow,lli n;1 w:-;tt;pie ich strukturę "kla:iow;l" w ujcciu Swanton;l, n;lsU;pnie wyk;Jz,lli najważniejsze jego błędy, kładąc ,szczególny nacisk na polknil;ci;l logiczne. Następnie ;,;apropono\l';l1i własne rozwiązanie prohlemu, !,!óre uciosi(onala interpretację Swanl.ona, czyniilc j;1 wewnętrznie niesprzecZJH1. VV świel k owych uzupdn i('ń pocldaji1 ponownej rlllalizic' skonstruowany pn:ez nil'go mudel ',vs1c'mu sp-oł('('r.ne!~o Nalcht,zów, \V oparciu o It' nowe elementy oraz gruntownil r"i Ilt.,'rprl'i :Il',k sw,llltonowsl,ich ustaJeIi. clok<.ln;di ponownej annli!.y problemu klas,l' iralIgi spoiccl.l'lL'j lej grupy północno-<lllleryJ"i11skich Indian. Transformacji i rildYl'yjl1('~" ,sy«1C'l11l1 spnłt'l'/.Iwgo pod wplywem zmi'IIl.I· W;Il'lIllków życia grupy, IV której nn obowiązywał, dotycz.''' r'Jwnież artykuł C. S. Lancastera, The Economics of Social Organization iIt un Ethnic BordeI' Zone: The Coba (Northern Shona) of the ;/'(()))b":i.i Vallcy (z. 4, s. ·jA!'l-:J(j5). Jest to rozpraWił o charakterze ctnohisturyc;.mym, poświf;conil p"clobnie ,jak dwie wyżej omówi<>Jw rozprawy interpretacji wydarZl'11 sprzed kilku stuleci. W()WCZ'IS to Gobowie, ,lflTkańscy hodowc~' byrlła f. Doliny Zamber.i. zmuszt'ni ;.';nsl;di rio llligl'<lcji !lil p"J!llOC. gdzie nie było odpowil'ciniell warunków kontynuowania tradycyjnego modelu gosP'()darczego, Translokacja ta .spnwiła ponad lo usytuowanie się I.ej lurlności pomiędzy dwoma dużymi blokami odmiennych uidildów społecznych: matl'yiint':lI'lH'1l\ i pat.r,I'linearnym, DziC;ki temll bu l'oruwl'1ll u polożeniu, przy ]'ÓWnOCzl"illl'j konieczn{l~t'i zmiany dotychczasowego .typu ekonomiki, Gobowie dokonali odpowiedniej adaptaeji własnej orgFlI1izacji spo1eczlwj. reprC'zC'ntujqc dziś illterC'suj,(C;l formę przC'jści')wij pomiędzy grupą p(lzoshłveh na południll pobratymców pa(n'lincill'nych Shon,\. a grupą matrylinearnych Tonga, graniczących z nimi na północy. A zatem kontakty z odmiennym p()L"ządkiemspołecznym, pl'zede wszystkim zaś czynniki ekonomiczn(" zadecydowaly {) ukształtowaniu ,się nowych wz{)rów życia spo!ec;,;negn. potwierdzając raz jeszcze znane w tym względzie uogólnienia. Ameryka Lacil1.ska .iest tym regionem, w którym na cw!o problemów społecznych, eh()ć równ!C';.; ekonomicznych i ku1turow~rch, WySUW;l.i;) sit~ slosunki interetniczne. określaji\ce I.vpy relacji lącZ'lcych ludność au1:oehtoniczll<1 z potomkami białych konkwist'ld{lrów. urzędników kolonialn~rch i osadnik,')w, Kszlall i charakter o\vych ,s-1osllnl\'lw kładą .sit; większym luh mniejszym cieniem na politycz.ną sytuacje: państw lal.Ylwskich, leż,j': LI tJodslaw ich wielu wewl1l.;l.l'znych pel't ul'bacji. W związku z tym istnieje duże zapotrzebowanie na d{)gł~bne .studia nad {lwI'mi stosunkami interet.nicr.nvmi, poc:qw,sz.v od badań przyczynkarskich, poprzez opracQlVania pro1:Jlemowe aż do ró:i.norodnyc]l syntez i I'Ozpraw teoret.~-czn\'(:h. Od nich wszystl<ich oczekuje .się bąd7. to konl,rctnych l'ecept socj()technicznych, h'ldź I.eż t;lk sformułowanych wyników badań. by w oparciu o nic móc lwnstruolVać skuteczne metud." polityki społecznej, Rezultatv antropologicznych analiz IV I.akl'esie sto,~t1nków interetnicznych są 'I' związku !. t~m bacznie śledzone prze;,; I'lwnilit'e ugrupowania polityczne, od skrajnie konserwatywnych do rewolucyjnej lewicy, które przy ich pomocy starają ,się zoplym,llizować efekty wla.snej działalności, Do omówionego wyżej rodzaju studiów nilleży artykul N. B. Sdnv:lrl.za, Assimilation and AecllUul'Cltion: Aspects of Elhnici.ty in a Gt/,aie/ll,alan Town (z. :~, �s. :l!)J-:lI(). kllj,jc)Th Autor jedno skojęzyczna, zćljmu.ie Sil~ problemem 1'~\I';demahkicll asymilacji miast, l%:w, "Ladinos", którego Zarówno wśród mźnie świadomość autochtoniczności, dnic7.ncgo zrói.n icowania 111 i eszk;uiców II' Il,'pui:wii IHlllliędz,v ;;zedt Indian kulturowymi bowiem znaczenia majq wcale ramach z ni'l "tatusem rói.nice tzw. każdegcl cyjnych. lacji bad;)nego W zwi:!zku Indian. lluścią tura spoleczna. tyczność grup etnicznych 1u tomie z uwzględniaj'lc jednak D. R. Grossa, serwatywne cechy llych, to projekcjI; Grossa, norm formuły: ziem.ski'Ch zasadniczy Drugim gelicznych, Ten efekt ,społeczne tycznej na jellnym nader lat taka dla asymiefektyw- Schwartz właśnie nie struk- dlaczego iden- przedstawicieli na te Ameryki sama obu pytania być Laciliskiej, tak życie .sys,ternowi wartościowym na straży artykuł E, ukształtował elćjżeti jego się na kolejne to pozostały Szczególnie przez do świeckiej, przyczynkiem W niezbędnym społeczpoprzez przekonaniu akceptacji istniejących całego systemu owe on tzw, spo- w łatach do kulty do ogólnej XX i ieleologiczne intc- stwierdzenie apogeum swego faktu, rozwoju, działałności Artykuł w., rzeczywistości mechanizmem jest wiedzy ewan- z cywilizacją 40-tych nowej nadal ,Argent.ine kultów Toba zracjonalizowanej Tobów, The S. Millera, organizacyjne interesujące równouprawnienia ani układów sakralną,' Indian członków mimo minięciu jest kon- sprowadzają ideołogicznego Dotyczy uwagę po nie pełnej argentYliskich ruch l'unkcji zachowawcze, niezmienności 149-159), ,5, to Nor- społecznych funkcjonuje, jest (z, 2, sferę z artykuIów względzie poparcia na pielgrzymka tym blok wierzeń, Pilgrimage aktualnych które przeszli I'7.l'CZ społecznego w on pielgrzymka w,szy.stk'-J - ,Tednym analizy Uwypuklił zwróci! Tobów. GO-tych, religijni w niej interesujćlcy problematyce społeczne, petryfikacji stoi także A Religious konkluzje kontaktów społeczno-religijny kultów, połowie owa Service Autol' przywódcy Jego przystosowawczych owych że w pomiędzy Odpowiedzi aspekty dokonał "I'eligioznawczych" 'ipołeczno-kulturowej, liczni akuHura- () pełnej izolacjonizm, zasługuje katolików, a nade transformacje gl'ujqcym Autor pielgrzymki H.eligious stanowiqcych wyraz w społecznej tyIlI:{), że poświęcono międzyludzkich w którym z grupy industrialną. stanowiąc ich owemu stosunków zachowali, Evangelical które koniecznym ona rytuał społecznych na uwagę aczkolwiek dostarcza łeczno-kulturowego, 'roba funkcjt; i związanym rolę się z jednakowymi and Conformity: instytucji. też warunkiem jednak Szkoda społecznyd1 względzie procesów mówić i C!o- po p l'I:e z [Jrzes,tn:e- "symetrii społecznego. wszystkim Hitual brazylijskich owej do nastt~pującej ani tym ważną społecznej utrzymuje z mi(jw w wtaśnie, międzygrupowy artykułów, (z. :l, s. 129-143). religijnych elementem, jest "Ethnology" przede pielgrzymek się wyraźnej JmdaIi najistotniejszego Bardzo rnożna wy- rozl'Ozl1leniu Nil podstawie zaawansowanych dlaczego na najważniejszą bQdzie istnieje trzon problemu przebkg.lj;jcym większą Ona autor;) nie awansu trzech jes.! rozprawa Brazil - jednego hiszP;lll- gl'llPy nią kul1ywowanych. złożony theastern [xJpulacji. równoznaczna w obćlleniu Vi omawianym iematyczny jest I,nnie,z- opad o roli i asymilacyjnych, pytanie mu7.liwościami przez decyduje istnienie podyktowany nie 11\0że pomogłyby pieczołowicie na czym kultul'owa O wiele długo akulturacyjnych Indian, ludność etnicznej spoIecznych. według wykaza! i.yda. stosunków miejskiej z 1,\,111jeszcze siC; odpowiedzieć ich mil110 nie''.wykle A z:t1em autOl' pmcesów starał mias!,l, autor odn;bności która odgrywa i drugiej kulturowe, "ethnicity", cztonka jak i ;lsymitacji aspektami struktura ,g;lnie etniC7.1wj endot(;lmii, or,ganizacji ilkultur'lcji i.e ella zachowania Sil; odgrywać w jej jednej .stanowi która stanowi zasadniczy miel s Ia, Rozwai.an ia nad i s!)(ltecznymi do wniosku, nie l'Otl; zdaje Ill'lni Ilrol'cqmi i akulturacji więks7.oŚĆ jest o ruchach więc polijeszcze społeczno- �20(; Recenzje, przegląuy wydawnictw i C,?<lso]Ji.sm -religijnych trzeciego świata. Ze względu na SW;! interesując,! warstw\; interprcl.acyjną .stanowi również poważny wklad do teorii genezy i rozwoju tego typu zjawisk. I wreszcie wypada omówić artykuł M. P. Centlivresów i M. Sl<Jbin;l, A Muslim Shaman of Afghan Turkestan (z. 2, s. 160-173), który w swej części materiałowej poświęcony został pewnej odmianie leczniczej działalności szamanów. Poleg;l ona na tYln, że podstawowym narzt;clziem uzdrawiani;l jest ins.trument l11uzyc<.n,. zwany qobuz. Praktyki tego rodzaju uprawiali Kazachowie i Kirgizi, o czym od dawna wiedziano, ale na terenie Afganistanu odkrylo je dopiero przed j,ilku jaty. W czt;ści ogólnej omawianego tu artykułu zaprezentowano działalność, status oraz rol<;: SP{)leczną szamana z afgańskiego Turkiestanu. Problemy te rozpatrzone zos,taty w kontekście pozycji społecznej szamana śrocUwwoazjatyckicgu oraz pdni<mych przez niego funkcji. Na tym dopiero tle uwypuklono specyficzne ·cechy szamanów afgań.'ikich. Ta skromna z konieczności prezentacja zawartości omawiarwgo (u czasopisma nie daje oczy\viście pelnej o nim informacj i. Warlo [)uclkreślić korzyst ne zmian.\" w doborze artykułów, których wachlarz temat.l'czny i zakres prublemowy czyni,\ z .,Ethnology"c<Jraz bardziej interesujący organ ameryl,al'lskiej etnologii, odzwierciedlaj'lcy w dużym stopniu jej aktualn·~ nmty bildawcze. Mirustawa Ethnology. An Int.ernational burgh, t. 11, 1972, z. 1-4. Journal of Cultural Puse rn-Zieliliska and Soci;\l An(hrop()I(l;!.Y. Pitts- Po raz pierwszy w dziejach wvdawniezych cza';{)pism<.i .,[~(lll1ologv" ukaz;lł sit: caly zeszyt poświęcony wyłącznie eur<Jp€jskim pw!)lemont ·spr!leczno-I<ullurowym. Redakcja, dzięki tej akcji, pragnęła wyjść naprzeciw du;i.emu 'lbecni<:, zainleresuwaniu nauk spolecznych procesami industrializacji i urbanizacji, rozwoju gospoc1arczego oraz zmian społeczno-kulturowych, działającymi w spoleczenst.wach zlo;i.onych. Etnologia Europy, której perspektywy badawcze ulegają w o,tatnich c1ziesi<;cioleciach gwałtownym zmianum, dostarcz;] wiele c7.ąstkowych rozwi'lwli (yeh właśnie problemów. Są one najczęściej efektem badal'l nad różnymi sposobami adaptacji spoleczności wiejskich i małomiasteczkowych do odmiennych warunków powojennej rzeczywis'\'ości. Ale nie t.ylko ta duża przydatnosć osiągnięć europeislyki stała się przyczyn'l zaabsorbowania nią uwagi wydawców omawianego tu amerykańskiego czasopj"m:l. Redaktorzy ci, zarażeni bowiem europejskim s<:eptycyzmem cu do da1sz,vch losów etnologii na starym kontynencie, która w najbliższej rzekomo przyszłości sl'i1zana jest na Utl'Htę swego dotychczasowego przedmiotu bad;lń, zamierzali - póki czas stworzyć w ten wlaśnie .sposób .,mi<;:dzy.narodowe forum dla europejskich badarl dnologicznych" (z. L s. 1). Paekunanie to zdaje się by(; jednak 1ll0CllU pri',esacli:one. I.JDwiem od dawna już is-(.nieje na gruncie eUrDpej-skim ·szereg 'c:m'>opism naukOlvych. ktÓfych lamy udostępniane byly międzynarocl{)wej wymianie myśl i. Niltomiast oslatnio !"Olęstałego organu etnol{)gii europejskiej odgrywa znakomi La .,Blhnulogi;1 8ul"Opaea", a także "Ethnologia Slavica". W tym świetle wydaje siq, że ini('jatywq fl'dakcji "Ethnology" należałoby wyjaśnić bardziej bezprL'l'.'llsj0n;:lnie, j,J1w formę �Recenzje, przeglądy wy<lnwniclw i czaSOpiS1l1 zaprezentowania t'urllpeistYl:znego dorobku bad<:H:zy pólnocnoamcrykańskil:h (o <:zym ś\\'iac!Lzy najclobilniej sklad zesp-olu autorskiego) międzynarodowemu gronu czylelników tegoż pisma, którzy na pewno nie śledzą wszystkil:h lokalnych periodyl,ów USA i Kanady. Opublikowane na łamal:ll .,Ethn<)[."g,y·' rtlzprawy są c(ekt.Llmi wspólcZŁ'śnie 1'1'0,,\'adzlln~'ch b,luali terenowych w Norwegii, Irlandii, Austrii, .Tugo,ławii i Hiszpanii. Najbardziej ogólny charaklei' posiada artykuł G. K. Parka, Regio-nal Versions of NOI'IL'egian Culture: A Trial F01'1nulation (7., 1, s. 3-14), który rozpatruje problemy ważne dla wszyslkich regionalnych barlań etnografii europejskiej. Punktem wyjści-owym analizy jest zagadnienie zróżnicowania regionalnego, z którego wynikają oclmiel1lw wzory ,Hlaplal:ji pod wplywem nowy<:h bodź<:ów .spolel:znych i kul,turowych, Artykuł otwieraj'l rozważania nad specyficznym charakterem badań "kultur lokalnych", slanowiących różne wersje określonej kultury narodowe.i. Różnią się one lXlwiem znacznie od studicJ\v nad bardziej zamkniętymi systemami, jakimi są kultury społeczelistw plemiennych, W przypadku badań p1"Owadzonych nad regionem wchodzi np. IV gl'(; niezmiernie ważny element redfieldowskiej "inlerakcji pomiędzy wielkq i mulą lraclye.iq", któr,Y w poważnej mierze kształtu.ie kulturowq i społeczne, r;r,eczywi-;to,~{; wsi \\' społeczellstwie zloi.onym. Zasadnkz<l część rozprawy otwiera jJrezentac.ia przedmiotu barlall (krótka charakterystyka głównych regionów Nol'\\·egii). wykorzystanych źl'ódeł oraz omówienie konkretnego celu studiów autora, tj. nakreślenie zasadniczych różnic pomiędzy regionem Helgolandu i tzw. regionem zachodnim. Anal i;r",' tvch o!Jszal'ów popl'zedzo krótka ich chal'aktery.styka z uwzględnieniem pcrspektywy przede wszystkim historycznej i ekokJgi'cznej, Na tym tle ukazana została struktur,l ,sjJ{Jleczna oraz stale migracje ludności. Wreszcie przedstawion,) olX.lwiqzujące w -obu regionach spoleczne, n~ligijne i polityczne sposoby zach<l\\·,ui. W tej części rozprawy znalazly się także rozważania. na temat l'adykalizmu i konserwatyzmu uraz ich społeczno-kultul'{Jwych uwarunkowań, <:harakterysl.yka I«Jdeksu moralnego {ll'az c1uminujących poglądów polityczny'Ch. Reasumując powyższe omówienie. warto zwrócić uwagę na szczególną metodologi'czną wartość artykułu Pal'ka. Tnlktować go lx)wiem należy raczej jako zespół w znac;r,nej mierze nowatorskich. inspirujących dyrektyw teol'etyczno-prakty'Cznych, które powstały w oparciu o konkretne badania nad l'eglonami NOl'wegii. To terytorialne zawężenie egzemplifi:,acji ogóln.vl:h s!'ol'mulowati metodologicznych nie zaważylo w najmniejszej mierze na ich uniwersalności. W 7wi'lzku z t.ym omówiona tu rozprawa w.inna zaint.el'esować \\'szyst kich wspólczesnvch badaczy-regionalislów bez w7.ględu na t.eren nauko\\·e.i ek<ploracji. Al'tykul tJ'(I.~\Vięcuny Irlandii pióra D. G. Symesa, Farm Household and Farm Performance: i\. Study oJ Twentieth Centur!J Changes in BallY.ferriter Soutlnvest Ireland (z, l ,s. 2'i-:JBl, dotycz,\' problemu aktualnej różnorodności typów gospodarstw chlopskich i WZ{Jl'('l\Vproc1ukl:.ii rolnej. Zróżnicowanie to stanowi efekt postępu.iącego na irlandzkiej wsi procesu intensywnych zmian społecznych i ekonomiczny<:h. Zagadnienie owej rc'J7:norodności rozpat.rywane jes'~ w kontekście wyludnienia si~; wsi wskutek mechanizacji j uprzemysłowienia pl'Odukc.ii rolnej, Dzięki temu zniknęła np, całlwwicie grupa najemnych robotników rolnych, a następnie zaczęła się również zmniejszać liczba członków rodziny gospodaru.iącej na farmie. To z Iwlei poci'lgnęlo ;r,a s'ob'l zmian,\' w .slrukt.ur7p gcs'poc1:.ll',sl\\·a rolnt'go. One to Wl'az ze zmieniaj'lC,l'11l się areałem farllly oraz p,'zL'obl'ażeniami cyklu prowadzonego na niej życia staly się przedmiotem omawian.\'t'h tu rozważań. \TV cpal'ciu o prowadzone badania autol' dokon:ll occny bezpośrednich skutków tych zmian w zakresie spl'awności dzialania gospodarsl w wlnYl:h, pocllcgaj'IC}'Ch owej nieustannej modernizacji. �Recenzje, Kolejny of Southern Austria artykuł wydawni,ctw l (',~:aS(}]JjsIH L. A. Brudnera, T/w Maintenance uf Bilinguadotyczy problemu dwujęzyczności na niekHlrycb obszarach Karyntii. Regi{)n ten byl od tysiąca lal. terenem intensywnej germańskiej kolonizacji, która doprowadziła os.tatecznic do w.naźm'j dominacji ludności naplywowej nact słowi<:ulskimi. autochtonami. F.:fel,lem koęgzystencji dwóch L'!niczni(' róźnych grup było m. in. p\Jwstanie r1wu:i<;zyczności. kUn'a \\. miar<; up!.'·wu czasu przeksztalciła się w monolin;.;ualizm, ale tym r,u:cm jui. niemiecki. Proce.; len objąl niemal caly region z wyjątkiem jego poludniowych skrajów, na których ;\0 dziś ludność wiejska jest dwujQzyczna. Omawian,l hl !"Ozprawa kOllcenlruje sil; na c/.ynnikach hamuj'lc:-:ch proces pełnej germanizacji ludności ;Jowiarlsl<iej, które tym samym umożliwiaji\ dalsze trwanie zjawiska bilinguali/.ml.l. Aulorka stawia ili[lole;r,ę, że jednym /. ow.vcil specyCicznycil mechanizm{,w oporu S'I lokalne, wiejskie slowarz,vszenia i niefQrmalne korpora:.:je luc]zi sQIi<laryzuj;IC.\'cl1 się i współuzialaj'lcych ze SQbą. Hipotezę t~ Brudner popiera konstatacją że \\'szl;dzie tam, gdzie tego typu ugrupowania nic istniały, bądź były bardzo słabe. tam sz.vbko nast~pQwal() przyjmowanie języka niemieckiego pl7.y równoczesnei eliminacji w!aslll'go. Nal()miast we wsiach d\Vu:ięzycznych stwierdzono ich wzmOżo\l;1 aktYWność. co upraw· nia <lu uznania wyżej wspomnianej k()relacji. Kolejny artykuł \'1. G. Lockwooda, Con!Jerts and C071sangllinitu: The Sucial Organizat.ion of Moslem Slavs 'in 1Vestern Bosnia (I.. 1, s. ;j5-7D) stanowi efekt stu<li{J\v mld wspólczesne1 orgnnizacją s.poleczmj muzułmmlskicj ludności B(lśni. Autol' na wstępie ujawni! dwie podstawowe 7.asady organizuj'lce ,spoleczność wiejskel muzu1manÓw. S'I nimi wspólnota: a) krwi i b) zamieszkania, przy czym większe znaczenil' ma ta ostatnia. Tym wlaśnie zasadom autor podporządkował uklad artykułu. Otwiera go prezentacja i analiza gl'Up społecznych. któr.'·ch geneza uwarunkowana z('stala wspólnym miejs·ccm zamieszkania. Zosl.aly więc lu omówione: 1) gospodarstwo domowe, 2) zespól kilku sąsiadujących i współpracujących ze sobą gos.podarstw i wreszcie :n wieś jako z\Veu'la społeczność lokalna. DI'Ugq część rozprawy poświęcono grupom spolecznym, ukształtowanym w oparciu () zasadę pvkrewieńslwa. Znalazły się w niej rozważania na temat: 1) malej rodziny,2) rodu, :~) rywalizujących ze sobą na terenie wsi większych grup, k1:óre wywodZi! pokrewiellstwo swych członków od wspólnego, bardzo odleglego prwdka, 4) pokrewieństwa fikcyjnego, ;j) malżeństwa i powinowactwa. Biorąc pod uwagę clu2e niegdyś wpływy kultrowe Turc.ii na bośnia·ckkh muzułmanów, autor rozpatrzyl ich organizację .społeczną na tle analogicznych ,struktur tureckich. SkoDsotatowal wszakże, iż nie jest ona ani ich kopią ani też nie pokrywa się z organizacjami społecznymi Południowych Słowian ch1'Ześcijan. Nie jest również jakąś formą pośrednią, tj. eklektyczną mieszaniną elementów zaczerpniętych z obu obcych sobie system6w spolecznych. Stanowi natomiast efekt swoistego .synlueLyzmu spolecznego, w którym poszc:t.ególne komponenty zostaly ze sobą w nierozerwalny sposób głęboko zintegrowane. tworz'lc w sumie wartość jakośc.iowo nową. Żywiołowy ]'{)zwój tu r:-';;tyki w Europie zachodniej J)<lci;u~nell za sob'l SZl~l'C~ konc;ekwenc.ii kulturowych, których amJ1iz'l zaj;lł się D. J. Greenwood w artykule pL '1'ollrism as an Agent of Change: A Spani.sh Basqlte Case (I.. 1, s. 80-91). Badacz len podj"l trud wniknięcia w istotę i znaczenie zmian wy\ovolanych przez turystyl,ę w baskijskim miasteczku Fuen1:errabia i jego nC\jbliższych okolicach. DokonC\ł on analizy l'Ozwoju turystyki oraz jej społeczno-ekonomicznych skutków, kladąc szczególny naci,sk na zmiany w rolnicl.wie, które pod wpl\'\vcm ogfJlnego wzrostu gospodarczego uleglo daleko idącej komercjalizacji. Silny rozwój turystyki spowodował jednak wknitce s;r,ereg nega1.ywn.\·ch zjawisk również w rl:t.iedzinie gospodarki. Turystyczna atrakcyjność badanego tenmu /.aintere·sowala bowiem kapitał zewIl<;l.rzny, lis/n "europeistyczny" 11/",:;eutąr!Y (I.. 1. ,~. 39·-54) �(7.eccn.,:je, ]Jl'.:-rq'ątlll 'w!Jr!nwnicfw ,l c'!'o5wpis'111 pozalokalny, kl<'lI"y jXlczynil szereg poważnych inwestycji, czerpiąc z nkh później ogromne dochody. Z możliwościami tych potentatów finansowych, rozszerzających coraz bardziej zakres swych ekonomicznych wpływów, nie mogli konkurować 10-' kalni przedsiębiorcy, furmerzy, rzemieślnicy. Wskutek tego pozbawieni zostali dochodów, które w całości niemal odpływały poza omawiany tu obszar'. Sytuacja [a przyczyniła się do stopniowego upadku lokalnych gałęzi gospodarki rolnictwa, r~'bołówstwa, rzemiosła. Na zakol'lczenie rozważal'l autor zadaje clramatyczne m'tanie dla kogo przeznaczone są efekty wzrostu gospodarczego, zdetermin{)wane.~o \V całości prze:r. tury,stykę? Ludność owego atrakcyjnego turystyc:r.nie regionu Hiszpanii zostalu bowiem wykluczona :r. grona czerpiących korzyści materialne, a nadto odczuła przykre skutki zmian społecznych i Iwlturowych, jakie zapoczątkowała i stymulowała turystyka. Zaprezentowana powyżej :r.3wa1"lQŚĆzeszytu, poświęconego w całości problematyce europejskiej, stan{)w,i zapewne swoiste odbicie poziomu amerykilliskiej europeistyki. Wszystkie artykuly, z wyjątkiem pierwszego, są zasadniczo pozbawione wnikliwszych re(leksji, niektóre zaś prezentują wręcz banalne, zdroworozsądkowe wnioski. Należy się jednak spodziewać, że amerykm1.ska europeistyka w oparciu o rozwiniętą bardzo antropologię kulturową nadwbi wkrótce wszystkie dotychczasowe zaległości. Niemniej obecnie ze względu na reprezentowany poziom i niewielki jeszcze dorobek nie m~);i.eona pretendow:\ć do roli .swoistego protektora. i koordynatOt'a poczynań etnologii cmopejskiej, w jakiej zapewne pragnęliby jq widzi('{' m. in. wydawcy "Ethnology". Szerokie - ze zrozumiałych względów - potraktowanie w I1lnteJszym omówieniu pierwszego zeszytu czasopisma nie pozwala na prezentację trzech pozostałych części rocznika. Poniższy spis tytułów nieuwzględnionych tu rozpraw umożliwi jednak zorientowanie się w pełnej zawartości przedstawionego periodyku: H. P. Lundsgaarde i M. G. Silverman, Categoru and Gronp hL Gilbertese Kinship: An Updating of Goodenough's Anal'ysis; G. E. Currens, The Loma Avonculate: A.n Exe1'cise in the Utility of Two Models; M. Suenari, Yirst Child Inheritance in .Japa.n; R. C. Busch, In-laws and Out Laws: A. Discussion of Affinal Components of Kinship; J. M. Taggart, Fissiparous Process in Domestic Groups of a Nahuat-speaking Community; L. C. Watson, Sexual Socialization in Guaji1'o Society; G. Weiss, Campa Cosmology; H. Wimberley, 'rhe Knights of the Golden Lotus; W. Goldschmidt, The Operations Of a Sebei Capitalist: A Cont1"ibution to Economic Anth1'opology; G. Condominas, Aspects of Economics among the lHnong Gar of Vietnam: Multiple Money and the Middleman; D. Damas, Central Eskimo Systems of Food Sharing; S. Lindenbaum, SorceTers. Ghosts, and Polluting Women: An Analysis of Religious Belief and Population Control; G. P. MUl'dock i S. F. Wilson, Settlement Patte1'ns and Community Organization: C1"OSs-CuLtural Codes; Ii. Barry III i J. M. Roberts, Infant Socialization and Games of Chance; The Editors, Societu f m· Cross-Cultu1"al Research; H. E. Driver, .J. A. Kenny, H. C. Hudson i O. M. Engle, American Indian Ethnic Units; R. Price i S. Price, Saramaka Onomastics: An Afro-A1Jw1·ica.n Naming System; A. Strnt.hern, The Entrepreneurial Model of Social Change: Yl'Om Norway to New Guinea; R. .T. Perry, Stnlctural Resiliency and the Dangel' ot the Dead: The Western Apache; R. A. Barrett, Social Hierarchy and Intimacy in a Spanish Town; S. A. Freed i R. S. Freed, Cattle in a North Indian Village; B. T. Grindał, An Ethnog1'aphic Classification of the Sisala of Northern Ghana; C. Lortin. Galton's Problem as Spatial Autocorrelation: Comments on Ember's Empirical Test; A. Tuden i C. Marshall. Political Organization: Cross-Cultural Codes 4. Mirosława Posern-Zieli1iska �270 Rer:l?'17zje, Human Relations HRAF jest prrl?(Jlądu wydn/unicflv i C'?:n8o])is'HI Area Piles (HRAF'I * korpflracją () celach badawczych, \Vspiel'an'1 i konll'Ol()wan'1 przez uniwersytety i instytucje badawcze. Funkcja lIHAF !){)!ega na prz~'czynieniu się cło poznania człowieka i jego w~·t\V()rll .- l<ultury ._.. l){)[)rzez bndania JXlrólVnawcze i intcrclysc.v[)linarne o zachowaniu człowiek;], ż~'eiu spolL'czn~'m i kulturze. Prekursorem idei powołania do życia HRAF jest socjolog William Graham Sumner. Ideę tf; pocz(~li realizD\vać od 19:37 r. Mark A. May oraz George P. Munlock. W l!H9 r. do działalności lIRA!" włączyły się uniwersytety Han\'ard, Oklahoma. Pensylwania, Waszyngton, Yale, Chicago, Karolina Północna, Południowa KaliIornin, ;1 następnie 12 innych wielkich 1.1niwersyt.etcJw, Smithsonian In.stitution w USA. Ecole Pratique des Hantes Etudes we Francji, uniwersytcl K~'oto \If .Japonii j inne. Mnteriały HRAF udQstępnione są instytucjQm czlonkowskim, które ze swej st.rony mają obowiązek zasilać systematycznie HRAF własnymi badaniami. P r z e d m i o t i c e l d o k u m e n t a c j i. Przedmiotem pro\VilClzonej analiz.\· i dokumentacji w ośrodku Human Relation Area Files działającego w New Han'n (USA) są wybrane monografie etnologiczne. Klasyfikacja zawartości (.reściowej tych tekstów zgodnie z przyjętymi założeniami ma na celu zebl'anie źródeł do studió\\' porówna wczych. W treści dzieła wyróżniona jest przede wszyst.kim lokalizacja informacji, następnie zakres wiadomości kulturologicznych oraz ubocznil' spo'sóh ich ujęCi;l i cech.\· formalne analizowanego dziela. Prace analizowane dobierane są z punktu widzenia bogactwa dokumentacji źródłowej, a nie interpretacji etnologicznej. System klasyfikacji etnogeograficznej. Podstawy klasyfikacji etnogeograficznej zostały opracowane w Outline of World Cultures (New Haven 1949). W pracy tej obszary kulturowe zostały przyporządkowane kolejno częściom śwLata (pierwsza duża litera), następnie w obrębie danej części świata organizmom pfJlitycznym i bardziej znanym jednQstkom etnicznym lub obszarom geograficznnn (kolejna litera duża i cyfra arabska). Jest. to więc podział trzystopruiowy. Na początku każdej większej podgrupy pierwszy dział poświęcony jest na og<'>lne wiadomości historyczno-archeologiczne z analizowanego terenu, a drugi punkt na ewentualne informacje o cywilizacjach archeologicznych z tego terenu. Dalsze podpunkt\· są przezna,czone na wyUczenie poszczególnych ludów i grup etnicznych. Gd.\' teren jest mniej znany pod względem zróżnicowania kulturowego. podziel'>D~' jest na obszary geograficzne. Wszy,<;tkie materiały zgromadzone w HRAF są w pierwszym rzędzie pose.gregowane według układu etnogeogra[icznego, a następnie wewmltrz tego podziału przedmiotowo. Jest to konsekwencją głównego założenia omawianej instytucji 11:1dania .stosunków ludzkich w ich I}l'Zestrzennym zróżnicowaniu (Bumem Rel;llio'l Area). System klasyfikacji przedmiotowej Zawartość tl'cściowa prac analizowana jest zgodnie z przyjętym systemem klasyfikacji rZL'C7.0WL,j. opracowanym przez Gem'g P. Murdocka w Outline of Cultuml Material,~ (New Haven 19;)4) . 2,;) największe • Opracowała B. Jaworska na podstawie następujących publikacji 7.na.idujących się w ODnE (Ośrodku Dokumentacji Polskiego Towarzystwa Ludo7.nawczego): Outline Of World CuUm'e, New Haven 1949; Outline of cultural Materials (fragmentów powielonych: table of Contents s. 9, index S. 150); Hra! reseal'ch gulde, wyd. powielone HRAF', ss. 44; Jlf'(lf microfiles, odbitka z: "Behavior Science Notes" 1966, vol. l, No 2, s. 111-11fi + 10 nlb. �R(,(,(,lI:'jP, Jest to klasyfikacja została dwustopniowa, podzicloll'l Obok n, Spol0czne. sq z.Qoclnc z pn.vjętym Zgl'llpOW;1Il0 t."lko t,vk;! kultu!'y), Układ poszczcgóllwch abccadłowy). i \\'z,ljcml1<ł występują zakresem klas l('('z w Iqc;~n1)ś(; dzi,-dcllV międzv bardziej logiczne (np, podstawowe slowa nie- szczegółowe (np. dział dzial," IS. Kultura, zagadnie!'l zwiqzClnych ,: problcma- nie całkowicie mE'chaniczny systemu p('wnym kullurowej dZied/',in," określające używanego wewnątrz uwzględnia klasy h3.sła w.v!Jran,'ch problematyki obejmuj<\ w niej Ponaclto kilk:1 pojętej które 271 c'{,(lsopism. j szeroko klas. 75, Ch()l'oba), nic zawszc (np. Calo,~ć kl;],s ()gólnych w którym 1P1l17nWHir-IIP na 7,9 podstawowych współrzc;dne, Problem." 1>1'7P(llą(1!! jest st()]mi<l 5(1)<), jednakże porz'łdpk nie IOf~jczny w spas{,!J zagadnj(,l1 wyczcrpuj<\CO s,"- stcnul\'C7.ny: n, 13-] Hl Zagadnienia logiczne 17-lB z nauk Zagadnit·nia Kornunikacjei 22 :2-1 Podstawowe 25 2()-:l6 Prze! wórst wo Różne dzi,~dzin.v :l7--Il Sih' 42-47 Slosunki 4B:iO Transport :il Warunki :i2·-:14 ;j:; WvpoczynC'k.i \V,vtwór·cze konsumpcji i środki pror!ukcji, produkcji własność, wvrni~na, bytow(' rOZl'.vwk;.l Zagac1nicni<) pn1\Vne 70-7:2 Obrona i organizacja 7:l Problf'lTw 74-76 Zdrowie 77-7D Problem.v gO--Bl Wiedza życi8 s,po]ecznego. społeczna. Problemy etniczne repl'Odukcji pod.s(aW{lWC, i socj;llizacji. oznaczone sq {)Ile również (Out/.ine OCM llwzglt;c1nia się w układu systematycznego wiem, jak o tym wzięte łącznie działach Całość Cultw' była różnI' poruszanej problematyki J'{)zumieniu łeCZIlE'l-(n dorobku ludu oraz w niezależnie którym nie warunków wykluczaj w.vstępuje cały zespół słownika zaś podziału n. sil' stopniu ma cha- b b{)- łogicznego, wzajemnie, hasel tematów. Klasyfikacja nac1rzęr!nego. odpowiada od podlegaj,! gdyż a podziały Ponadto w różnych podziału. zakresem A. Kłoskowskiej pojęci3 też rodzaj w małym zakresu (kryteria) stąd fwo]'zy kultur<Jlogicznej. spełnia klas całego zasady z okreśłeniem l!Hi4, s. 9-9:l) nie dwucyfro\ovymi. logicznie, Material) dokumentacyjnej, mowa, życiowy. numerami problematyki niE' wyczerpują (zgodnie środowiska, i śmierci z tym, że w niektóry·ch działach poddzi<'lmają po pięć poddziałów). Podobnie jak niewspółmierne of pl'Oponowanych stosowano gicznemu" szawa już czqstkowe Cykl kolejnymi analizie rakter zakresy życia religii daLszym podziałom, w zasadzie dziesiętnym łĆJw jest mniE'j (najmniej rozbudowane które obyczajowość pal olugi i społecznej i opieka Pmblem~' :::1--:::: Problemy w pracn i 1,omuniIGl<:jn :J:;-()(i główne psycho- gospodarki ()7 --(iD zaw,lrtych biołogiczne, informacje działy Sztuka Strukt.ur,) dzialy (gC()gmficzne, ogólnokulturowe 20 Działy pomocniczych itp.) kUltUl'}'. stopnia (np. a więc jegn 754. najszerszemu por. włącza społecznej Czary Ktlltura i do "antropolo- masowa, niej zło7A)ności 757. Opieka całość Warspo- i bogaclwa medyczna), �273 znr(,wno zach{)wania ludzl,ie, jak i wytwory tych zachowall (202. Przekazywanie' wiadom')ś'ci i 215. Fotografia, c:"y 222. Zbierac-lwo i 227. Narl'.l;c1zia r~'backie itp.). Obok klas wyszczególnionych na podstawie kryterium zawal"lnści treści, I-::las\'l"ikacja OeM wyszczególnia dwa pierwsze działy zgodnie z c('ehami formalnymi ,lI1aliwwanych dziel. Dział pierwszy (lO. Orientacja) gromadzi material.." uzupełnia .. j;lce właściwy tekst, takie jak: mapy, słowniki, indeks~' itp. Dzial drugi (12. Biblio· grafia) zawiera pełną notę bibliogrDficzną każdego' analizowanego d/.iela, noll; okolicznościach jego powstania, datę prowadzenia badań, noll; o (hubie autora wraz z określeniem jego kompetencji zawodowych, nazwisko analizującego. Dane' zgJ'(Jmadzone w tym dziale ,stanowią podstaw(~ ch) oznakowania k:lżdej karty ::lI1ali'·().Ivanego tek::;tu dodatkowymi symbolami, które infol'muj'1 o n:lzwisku nutora, kg" kompetencji, dacie przeprowadzenia badań i opublikowania clziela analizowanego. Do określenia kompetencji autora sluży dodatkowa lista, kt{)l'a wyróżnia np. <lr,chc'<)loga (A), folklorystę (B), fizycznego antropolog'H (D), etnologa (E), ul'zędnika kolonialnego (F), urzędnika miejsc{)wych władz (G), podróżnika (T) itp. Do oceny źródla sluży dodatkowa "skala oceny źródła", która obejmuje tylko pięć stopni: 1) slaby, 2) dostateczny, 3) dobry, 4) znakomite wtóme dane, 5) znal\{)mite pierwotne dane. Dzial trzeci (l:~. Metodologia) dotyczy zawal"!ości tekstu, ale nie jeJ;o pl'zeclmi{)tu, lecz sposobu ujęcia, tzn. założcll rnetodologiczn,vch baei;lIi i ich intcrpretacji. sposobu przeprowadzenia badań itp. Dane te znajdują się w omawianym dzi31l' tylko wtedy, gdy autor analizowanej praey wykład3 je explicit,' II' jf'j (e'kście. Nic jest to więc nigdy interpretacja lub ocena osoby anc'lizującej. Nadmienić należy, że zarówno analizujący jak korzystający z HRAF muszq posługiwać się stale pełnym wykazem hasel OCM, gdyż w wykazie t.ym znajdują siC; deCinic:ie z3kl'esu przedmiotowego 'wszystkich haseł, oraz wykazy o(byłaczy do hasel zbliżonych zakresem przedmiotu. Ani spis haseł w ukladzie np. lemntY'cznym, ani ich spis alfabetyczny (indeks) nie mogą wystarczyć, gdyż samo sformułowanie hasel, jak już o tym byla mowa, jest często niejednozna{'zne, S p o s ó b k o clo wan i a, PeIny tekst angielskiego oryginału \)'lclż tłumaczenia obcojęzycznej wybranej pracy (ponieważ omawiany ośrodek clokull1C'nlacji prO\\'~I" clzony jest w New Haven, analizę prac publikowanych w jl;zykach obcych popr7.l'clza proces tłumaczenia ich na język angielski; ('ala dolwment.ncja oiwjmujqca puhlikacje et.nologiczne o zasięgu światowym prowad"ona jest bO\\,j,'m IV języku allgielskim) poddawany jes't analizie treśdowej i poszczególne strony, czy nawet częśei stron, zostają zakwalifikowane przy pOlTIOcy symboli literowych według owe (Outline of World Cultures) do poszczególnych grup zagadnień. Symbole nanoszone są na marginesie. Każda analizowana strona powielana jest przy pOIl1OCYkserografu lub mikrofilmu w tylu egzemplarzach, ile zawiera wyodn;bnionych z:q.,(ac!niC'li.Kopie t.e ukladane są W odpowiednich działach prowadwnych karIolek (Files). Każd'l karla anali:wwanego oryginału trafia zazwyczaj do kilku dział,')w równocześnie. Karty ukladane są wedlug nazw ludów zgodnie z kolejnością wyszczeg,',lnioną w OWC, a następnie w obrębie wyszezególnionego ludu kolejno zgodnie z numc<) racją zagadnień IV OMC. Od 195B r. HRAF sporządza również wel'sję mikrofilmową kartot.<'k (mikl'ofiles). Dzięki temu np. wszystkie strony pracy zawierające dane o sl.l'Oju S'lInO;l można znaleźć w dziale 291 (strój) IV kartotece "Wyspiarze Samoa". W dziale 1](i można znaleźć kompletną reprodukcję źródła, co umożliwia poznanie c:l!e.~o \(I)ntekstu. W pl'zypadku materiałów obcojęzycznych bowiem, IV poszczególnych dzi:'ł- �Rerrn,jr, l'r;reqlljfly 273 W111/ItIl'nil'/W ;. r~a.s0l'ism SAMPl.E FilE SLIP (actual size) \ 1"'1'''''' ,... .•.•.• i .l,..,~:~~l "'ił : 1; •.. .:;. ••• '.. \\',\,:,', <::,"'.',:.'!::;~':' -~':!~'.' ' ' :.:~:._~. '~:,'_~.,.';:~~ l: . _ .• - E-S Lewi.' :;.\J!. or -~ ./ (195&_1957) j_.;"" li fi•.. i.-! ," N .. Mb. ..,--...., 1958 n,\rf. FI•.. L~ \"0~';( Of 1 so.,:,lli ~.Jr~l{ 1:" ł. sI ~·~.;l':,;::w:, ':"i 'OC':OU':"" /' 0r '"-J;:~I;"': "'0"0 '.~')['U"S lGO! : ~(o·i,,;. o: CC!\';';'H( !'•. ,,;~~ MO"/' .:ł()"-J MOOEJlN POU11CAL MOVEMENTS IN SOMALILAND """"'& ł" dUd. and ••••• tlit<:--olthough ch= i, tomething of thi, ospcci>Uy !h. S.b 'C;" olSom.Wa. The n:aJ struggle is berween thejdc:a1 ofnatiom.! unity u opposed to the reality of the: .:a.luel of dmship Uld 5eCtiooa1kimhJp inten:ats in the lineage s:y~W'n. Al a whole. the Somali1ands, bcc:sUK-of their po'vetTJ iD mrunl rtSOUl'C", _have. btta little L'kcte4 cconomia.Uy by Ewopao colonization. Paatoal ooma.wsm ramios the bt.~c economj. carrying with it fQr the majolity o( the popuJttioo the cuditiooal politiaJ struaute and kinłhip valoa: dc,ctibc:d abo.c:. Thue hu bc:ea. AOgtDe:n.l JoW lM\Ut.rial rnolu.tion aDd correspondingly li~e large-scale w:b&niuboa. 1be main towns iD. the Somali temtoriet: uc: tabuJated here fot comp.uison ••ith ••lima ••• of theU population. (,2.. _ .. 117 3bf _..._ ..+ l _+_ l fftDCh Btitisb Soma.1iJ&nd PrO\:t.e.totatt H.raf Provm« ol Elhiopia Somalia Jibuti, oew town,. popwation '" }O,OOO (I~'oo¢ Somali),' Hugelta. oew town.. popuJ.atina' r. }O,OOOSónWi Ibm. Ladrot city, poplol.lat.iOD~ .r:'60,ooo (ol,COO? Svmali}. Mopdabu, &a(iwt ~ty,1 popw..~ (. 1tO,ODO. tf1f1 or. dau oC tnder:s is O() new płKoomciioD. ahhough, the: Sona.li a. opposed lO the Alian imm.ign.nt, Iu.~ prob;l:bly com,ldc:rab~.•. l.IlWt twenty yean. 1hrough" foreign c.olon12:u..ioa n)atk~ts hue widcoed lf1d trade C'1KDdcd.ln the abttnce of any wg( Europe:w st:ctlc:t commun.iry in Soma.lila.nd w middle: ebss of' ac:w men '. which has arisc:nelsc::wbc:Tc: in Africa in te!poost to colomal f1.I1t', ba.s btt.n largdy,absorbed iD posts in the: admin.istnOvc: KtTK.es. The inlłuaw;c of a Ewopun 'tJlca., community is IJl()$t m1:!kc:din SomaliJ" the fonoer IWiua colony and the focxhold foc:the luli.a.a c.ooquc:st of Ethiopia. But, comr&red ....-ith othc:t MriC&Q~olonia. the oW'Cbcn Ue' small-st present including upnriate administntive'~ amounting to lin.lc over 4.000--artd economic ~·dopIT.cOt:S and the attn.cti04 of (orcign iD'\'CłtmeO~ have been COf'Te$pooGingly d.ight. Certainly in Somalis the work ol the agricu.hun.l ass~tioos (the lugest \:Icing the $łNNJdA,f;rVDU 11.1, SA.1.S.) constitutes au rccmom.ic: development of SO~ importaou.' BUl the l!umbu oC1a~_~empłoycd hat :and i:l light industri« is small. The popuJuioo of Soma1.is.,~"estima~'.to wns.in of ,.o pu ~af_ .noDU~. 'Gr ZJO pet can. putoralis.ts who p~ s.ome agncuJturc:. %0 IX'r oenL nn:nne cu1u~ .atOf'5,.-od 10 per ccnL tOWD,dwclkn. In the- British Protectorate, per c~t. of the popubtioa ate thought to ptktise ~~atiOQ (the OOr1.b·,·C'StUllcultivators), J per o=t. to live. in t091l$. aM the-,eaWndu C90pu lXOt.) to be fully nonu.di(:.1 In the. saW} ttrrifory of frc:DChSonulilsttd.. oa the other h2.l1d,u'Y'\OSthalf of tht: mixed SoaW.i..Daa.alr..il.tDd .Anb population is c.;:JDcentnled in thr ~tivc:ly hnvily iDdustritl.u:ed port of Jibuti, 00. which the a»J.Dtry's t:cooomy ttai..'lJy dcpet}(k _".hl.a •.•bok" the-Somali hUł: not bun h.ulhl, sdmi..o.inc~ or u~tdy opprt:sscdGqq UAdtr the coloAitJ rt-gima. This common "pur to Q.J,aonwm- /SI form of n oppołiUoa to c.oIoci.a1rWc-ft$ prob1bll. however, of lIome SJgn.iiKm« in Somtlis G," b ~ pteSUlU jt, element in tlUKd I _ _ Sb?> OWf'"the S,,""'. w -l. I TU-r.,CJł .iwtI1~bodlc1.-..oI Mno in 'T. lładfbs', 'tWI~'. Cd_i'; ~_. Lo••d••• • O"-flJWUIltf-l.No. ••.••Feb.If'J".,.'- 1"'- . ł C--.J .....w..-..: Ił.q#u, J...m.J~, '11,IJ. •" ••p.to,,; •.•• £••••łolJ ••-.c. • 11IM••••.•. WI' 1"7 fN- p._r«onkd &tt I.,łbyFl'toM·.llnr, I"ł. p_ I R..1P- ... S-.fór. 'tu.p. lift· • k" ~p;-t, .. 5.'-};'. 'tlJ. pp.6.4-'11; I'H.pp. ao-la. • ~Pl-' ... S-W, IJf), p. 'fI HUll" '''I,P. Hl,. u.u. III • łach rozkłada się kartki tłumaczenia angielskiego, a kopię tekstu oryginalnego można znaleźć jedynie w dziale 116. Zasady kodowania nagłówka (zob. włączony przykŁad). 2: numer kolejny analizowanego źródła. Lewis: nazwisko badacn ~au"ora). E - 5: dane o z::twodzie autora, ocena danych (etnolog, znakomite pierwotne dane). (1956-1957): data prowadzenia badań, 1958: rok publikacji. M04 przed slowem Somali: oznaczone miejsce, w którym można znalaźć kompletny teksl prac~'. lVI04 po słowie Somali; oznacza kartotekę, do której należy dana strona. Cyfry na marginesie pracy oznaczają działy przedmiotowe, do których zakwalifikowano ,tekst analizowany. Każda z wydzielony,ch klas działów opatrzona jest 18 - Lud, tom LVIIJ �27·1 Rl'Cl'I1ZjC, trzycyfrowym symbolem, stopniowi podmiotu. np.: 75 7~1 752 753 754 755 756 757 75B pl".re(flqc/!/ którego dwie wydawnictw; pierwsze c!asopi..m cyfry odpowiadają pierwszemu Choroba Medycyna zapobiegawcza Uszkodzenie ciała Teoria choroby Czary Terapia magiczna i psychiczna Psychoterapia Opieka medyczna Personel medyczny Znakowanie systemu HRAF jest stosunkowo proste, lecz ilość wyróżnionych działów przedmiotowych stosunkowo duża .(583 działów-haseł) z tym, że tyllw w ograniczonym stopniu posiada on zdolność rozbudowy w postaci wolnych miejsc w niektórych miejscach naturalnego szeregu symboli o gdyż nie każdy z działó\\' ma wykon>:ystanych dziewięć poddziałów. Ponadto cały układ kończy się liczbą Bn działów, co pozwoliłoby na dodanie jesz·cze l l działów głównych bez naruszania całego systemu trzycyfrowej symboliki. Nie jest to jednak sy.stem, który pozwalałb.\· na stosowanie nieograni·c7.0nej rozbudowy i - o ile można wywnio.'ikować z posiadanych informatorów - organizatorzy HRAF uważają indek., hasel za całkowicie wyczerpujący. War u n k i u cz es t n ic t w a w kor p o r a c j i. Warunkiem zapisu do HRAF - Mikrofiles Member,ship (seria mikrofilmów) jest zakupienie 58 do 62 sel·ii. które kosztują 3750 dolarów. Serie 63 do 67 - po 750 dolarów za rok, począwsz,' od 1968 r. senii 68 roczna prenumerata wynosi 875 dolarów. Wykonana seria obejmuje około 100000 stron. Każdy prenumerator otrzymuje 6 kopii przewodników OCM i OWCo Bl'oni.slalva J a'U'ors/ca Ethnologia Europaea. Revue Internationale d'Ethnologie Europeenne. A World Review of European Ethnology. R. I, 19£7, Paris, z. 1-4; R. II-III, 1961l-69 (wyd. Arnhem 1<970);R. IV, 19'70 (wyd. Arnhem 1971); R. V, t971 (wyd. Gi.ittingen 197:!). Międzynarodowe czasopismo "Ethnologia Europaea·'. zmierzuj'lce do koordynacji działań etnograficznych w skali europejskiej, powstało głównie dzięki inicjatywie i zabiegom organizacyjnym SigUl'da Erixona. Ten wybitny szwedzki etnograf prz,\'pisywał dużą rolę w tym zakresie właśnie czasopismom o charakterze międzynarodowym. Dlatego też tym celom służyły wcześniej założone i przez niego redagowane czasopisma, jak "Folk-Liv" (wydawane od 1937 r.) ora7. "Laos" (od 1951 r.) wychodzący pod patronatem UNESCO. "Ethnologia Europaea" ma stanowić organ łączności nie tylko etnologów europeistów, ale i specjalistów z innych dyscyplin pokrewnych, a poczynaniom tym patronuje grupa najwybitniejszych etnologów. Czasopismo zamierza bowiem przełamać barierę dzielącą nie tylko etnografię Europy od ogólnej, ale także chce �R(,cCTl -;.:jc, 1H'Zf'(JlqrlU U'JJClCl'Ulwtct li' "i C'?asopis"U1 275 ułatwić kontakty rcprezentantom różnych krajów i szkól. Założono, że dostępność wyników badań l<rajów europejskich publikowanych w językach powszechnie znanych (angielskim, francuskim, niemieckim) przyczyni się do wypracowania jednolitcj terminologii, systematyki, metod badawczych stosowanych w etnografii, co z kolei pozwoli na przygotowanie szerszych ,syntez, niż ujęcia narodowe. "Ethnologia Ellropaea" ukazała się w 1'967 r. pod redakcją międzynarodowego czteroosobowego zespołu (S. Erixon Szwecja, B. Bratanić Jugosławia, J. Dias - Portugalia, G. de Rohan-Csermak - Francja). Rada redakcyjna liczyła 29 osób, ostatnio zaś została poszerzona o dalsze :3 osoby. Redakcja czasopisma znalazła się w Paryżu, gdyż redaklorem odpowiedzialnym był w tym czasie Rohan-Csermak. W tym pierwszym, początkowym okresie czasopismo było pomyślane jako kwartalnik, toleż rocznik za HJ67 r. zawiera 4 zeszyty. Zmiany osobowe, jakie miały miejsce w okresie późniejszym, tj. wyjazd Rohan-Csermaka do USA, a potem do Kanady spowodowaly, że redaktorem odpowiedzialnym zastal A. J. B. Kempel'S przy wspólpracy H. W. M. Plettenburg, a redakcja została przeniesiona do Holandii, gdzie znalazła siedzibę w "Het Nederlands Openluchtmuseum" w Arnhem. Tu zosIały wydane tomy II-III za lata 19'68-69 i tom IV za rok 1970, do których materiały zebra! jeszcze Rohan-c'sermak. Nie bez wpływu na realizację omawianego czasopisma w lym czusie była śmierć prof. S. Erixona (1888-1968), którego zabrakło już przy opracowywaniu drugiego rocznika. Od 1'971 1'. na konferencji w Bratysławie zdecydowano powierzyć "EŁhnologia Europaea" zachodnioniemieckiej firmie wydawniczej. " redakcję obi<lł z kolei G. Wiegelmann, który wydał rocznik V za 1971 1'. SIedząc zawarlość wydanych dotychczas pięciu rocznik6w można zauważyć, że VI okresie, gdy redakcja czasopisma znajdowała 6ię w Paryżu, poszczególne zeszY'ty rocznika I zosta!.\' wydane jako ujęcia pl'Oblemowe, do której to koncepcji powrócono znów w roczniku V. Natomia,st roczniki od II--IV zawierają artykuły o bardziej zróżnicowanej tematyce. Na pierwszy rocznik "Ethnologia Europaea" złożyły się cztery zeszyty, z których pierwszy poświęcony jest w całości teoretycznym zagadnieniom dotyczqcym europejskiej etnol()gii. Profil tematyczny drugiego zeszytu zosIa! określ()ny przez redakcję hasłem "histo11ia a etnologia". Tematykę tę kontynuuje zeszyt trzeci, poszerwny jeszcze o problemy dotyczące subdyscyplin etnologicznych. Zeszyt .czwarty, zamykający rocznik pierwszy, poświęcony jest w całości informacjom z zakresu organizacji nauczania etnografii na europejski-ch uniwersytetach, ze szczególnym uwzględnieniem etnografii Europy. Otrzymaliśmy z tego zakresu dane z 29 krajów Europy oraz z Ameryki pó!n. i Meksyku. Na uwagę zasługuje tu zwłaszcza wymieniony wyżej zeszyt pierwszy (R. I) zawierający następujące programowe artykuły: S. Erixon, Etnologia Europy w naszych czasach; A. M. Cirese, Z7'óżnicowanie i uwarstwienie kulturowe w społeczeństwach zwanych wyższymi; S. A. Tokarew, Granica badal/' etnologicznych ludów kmjów przemysłowych; A. Hultkrantz, Uwagi () współczesnej europejskiej myśli etnologicznej; G. de Rohan-Csermak, Pojęcie: eU1'Opejski kompleks etniczny. Wymienione opracowania dotyczą przedmiot u i zakresu badał1 etnografii. Z'wracają uwagę na w:spókzesne zrozumienie specyfiki etnicznej w warunkach cywilizacji, industrializacji i urbanizacji i poszukiwanie nowy.ch źródeł. Jest to próba odszukania nowych obszarów, w których gromadzą się tradycyjne elementy kultury po wyparciu z niektórych dziedzin ży'cia przez zuniformiwwaną technikę i jej reperkusje, a także próba programu badań Łych tradycyjnych uwarun1{Qwań, którymi obrastają instytucje i zjawiska nowoczesne. Wszystkie te artykuły mają wydźwięk optymi.styczny w tym sensie, że nie starajq się nikogo przekonywać o przydatności spolecznej etnografii ani nie wy- �276 Recenzje, przeglądy wydawnictw i c.msopi8m kazują tendencji do samoredukcji do roli nauki pomocniczej, względnie nauki, której przedmiot badań oddala się w przeszłość. Bez kompleksu niższości sięgają one po problematykę i literaturę socjologiczną, widząc niewątpliwą i jasną specyfikę swej dyscypliny naulwwej w .s,pojr<:eniu poprzez narosłą i ciągle narastającą specyfikę ciągłości kontaktu pokoJel1 ludzkich z naturalnym i stwarzanym przez siebie otoczeniem. Jak wspomniano wyżej, od rocznika II-IV "Ethnologia Europaea" zamieszcza w jednym tomie już większą ilość artykułów (tom II-lU 2i6, a tom IV :39 prac). Na treść tych roczników zlożyły się artykuły, które można sprowadzić do następujących zespolów: a) opracowal1 teoretycznych; b) prac na temut organizacji, metod i rozwoju badań etnograficznych; c) syntetycznych opracował'l problemowych w skali europejskiej; d) opracowań problemowych w skali kraju lub regionu; e) artykułów poświęconych pamięci SigUl'da Erixona. Do pierwszej wyróżnionej wyżej grupy opracowal1 teoretycznych zaliczyć można 22 artykuły. Ze względu na ramy niniejszego omówienia trudno je tu wszystkie nawet skrótowo scharakteryzować, czy chociażby wymienić. Poruszają one problemy teorety'czne Ważne dla etnografii w ogóle, a dla etnografii Europy w szczególności. Kilka z nich dotyczy np. stosunku etnografii do innych nauk (R. II-Ill: J. Barabas, Rozróżnienie celów etnologii i socjologii; R. Jerabek, Etnologia a historia sztuki i in.) oraz przedmiotu badań etnografii (np. R. II-III: G. HeilfurLh, Problemy antropologii spolecznej i kult'U1'owej w badaniach ludu; R. IV: K. ViIkuna, Istota badali etnologicznych i in.). Na specjalną uwagę zasługują prace poruszające zagadnienia związane z etnografią Europy, jak np. B. Bratank, Uwagi o dzisiejszej etnografii EuroP1l i etnogmfii ogólnej (R. II-III) lub Ch. H. Lange, Etnologia Europy a antropologia ame1'yka1iska (R. IV) i in. Jeżeli chodzi o drugą grupę opracowań dotyczących Ol'ganizacji, metod i rozwoju badail etnograficznych, to w omawianych dwóch rocznikach reprezentowane są przez 9 artykułów, Rola tego rodzaju doniesieil naukowych jest bardw istotna, przynoszą bowiem materiał informacyjny z zakresu rozwoju badań etnograficznych na poszczególnych obszarach narodowych, o stosowanych metodach badawczych i przyjmowanych systemach kwalifikacyjnych europejskiego materiału etnolo~cznego. Wymienić tu należy np. N. A. Bringeus, Perspektywy szwedzkiej etnologii; B. Kempel'S, Etnologi.a w Holandii (R. II-III); G. Lutz, Niemiecka etnografia a etnoorafia Europy (R. IV) oraz szczególnie interesujący artykuł H. Rasmussen, Systemy klasyfikacyjne europejski.ego material'll etnologicznego (R. l V). Trzecia grupa opracowań, które określiliśmy jako syntetyczne oprai::owania problemowe w skali europej,skiej, nie jest liczna (9 artykułów), Poruszają one różne problemy, częściej z zakresu tzw. kultury materialnej, np. narzędzi rolniczych, meblarstwa wiejskiego, stroju oraz kultury społecznej. Wskażemy kilka tego typu opracowań, np.: B. Benes, Estetyczne ujęcie prawdy w środkowo-europejskiej pólludowej literaturze; S. Kovacevieowa, Dwie cywilizacje ;;: tego samego korzenia (R. II-III); B. Szabó, O zwyczaju karania na granicach; T. Weber-Kell€rmann, Uwagi o tradycji, mod.zie i innowacji na przykladzie części SI roju (R. IV). Dużo miejsca w omawianych dwóch rocznika'ch zajęły artykuły, które są opracowaniami problemowymi w skali kraju lub regionu. Wśród 29 Lego rodzaju artykułów można wyróżnić dotyczące wąsko wybranych zagadnień z zakresu kultury materialnej poszczególnych krajów, np.: C. O 'Danachair, Cep w Irlandii (R. IV), jak i liczniejszą grupę artykułów z zakresu zagadnień kultury spolecznej, np. B. Gunda, Organizacje spoleczne pasterzy na wielkiej nizinie węgierskiej; J. Gran'lund, Formy organi.zacyjne wspólpracy chlopskiej w poludniowej Szwecji (R. II- �Recenzje, przeglqdy wydawnielw 277 i czasopism Ill); B. A. Person, Zwyczaje gminne w Szwecji (R. IV). Nie brak też opracowań z zakresu literatury ustnej, np. A. Scheiber, Orientalne pochodzenie trzech bajek węgierskich i in. W tej grupie należy wymienić i polskie opracowania, np. B. Kopczyńska-Jaworsl,a, Użytkowanie terenów górskich i rozwój stosunków gruntowych; A. Kowalska-Lewicka, Tradycyjny wyrób serów w Polsce' (R. II-III). Wydaje się, że nic wszystkie z tych ul·tykułów są wystarczająco interesujące jako szerszy materiał porównawczy, by znaleźć się w czasopiśmie poświęconym etnografii Europy. Przecież wiele podobnych :::trtykułów publikują dostępne specjalistom czasopisma dnograficzne różnych krajów. Opracowania tego typu powinny być publikowane \v' tym czasopiśmie raczej wtedy, kiedy istnieje możliwość równoczesnego przedstawienia danego zagadnienia w różnych krajach Europy. Po tej też linii ,poszły prace redakcyjne ostatnio wydanego V rocznika Ol'az będącego w druku l'ocznika VI. Koncepcja ta mogła być jednak. zrealizowana głównie dlatego, że wykorzystano referaty przyg(Jtowane na konfel'em:ję naukową zorganizowaną w 1970 1', W Lund na temat pożywienia. W ten sposób otrzymaliśmy w V roczniku "Ethnologia Europ,lea" 25 opracowań omawiających pożywienie w różnych krajach Europy. Osobne miejsce w roczniku II-III zajmuje .kilka prac poświęconych biografii, dorobkowi naulwwemu i teoretycznemu oraz bibliografii prac SigUl"da Erixona. Jak wideu: z tego s.krót.owego z konieczności omówienia, "Ethnologia Europaea" jest czasopismem interesującym i dobrze slużącym nie tylko specjalizacji z zakre.su etnografii Ew·oP.v, ale i ogólnoteoretycznym problemom etnografii. Ta dyscyplina naukowa stoi w sposób nieuchl'onny przed koniecznością nowego określenia przedmiotu badat1 w szybko zmieniającym się świecie. Europa jako Iwntynent najbardziej zaawans.ow'1I1y cywilizacyjnie, a zarazem dysponujący (w przeciwieństwie do Ameryki czy Australii) ciągłością starych tradycji kulturowych, stanowi najlepsze laboratorium dla takiego samookt·eślenia. Osobna wzmianka należy się trudnościom (Jrganizacyjnym i wydawniczym (trzykrotna zmiana wydawcy!), z którymi borykać się niestety musiało to pożyteczne czasopismo. W Pol·sce jest ono niestety trudno dostępne, a "Ruch" odmawiał realizacji prenumcl'aly nawet tzw. członkom. stowarzyszonym, mimo że przedsiębiorstwo to i ceny w złotych ·podawane były (chyba nie bez uzgodnienia z Polską) na okładkach pierwszego. rocznika omawianego czasopisma. Za! ia Staszc.zak Ethllologia Sca ndinaVlca. A journal for nortiic ethnology. Lund, roczniki 1971, 1972, ss. 200. 192. Znane czasupismo ,,Folk Liv", którego gorącym popularyzatorem przez trzydzieści lat był Sigurd Erixon, zmieniło tytuł na "Ethnologia Scandinavica". Użyty \V tytule termin "ethnologia" od 1971 roku określa zamiennie termin "FolklivsfOl"Sking" i odnosi się do ogólnej nazwy naszej nauki w Szwecji. Rocznik "Ethnologia Scandinavica" będzie, jak zapowiadają wydawcy, w dalszym ciągu poruszał główne problemy wszystkich dziedzin kultury materialnej i społecznej, natomiast istotne sprawy związane z folklorem, znajdą swoje miejsce, jak dawniej w akademickim czasopiśmie "Arv" wydawanym w Uppsali. �278 Recenzje, pr.::cglqdy wydawnictw i c.::usopisJn Już z dwóch pierwszych rQczników daje się odczytać układ treściowy tego cwsopisma, w którym obok działu artykułów zamiŁ\5zczony jest przegląd nowych publikacji, not bibliograficznych oraz sprawozdań. Pierwszy rocznik dotyczący etnogastmnomii prezentuje materiał z Pierwszego Międzynarodowego Sympozjum Etnograficznego poświęconego badaniQm nad poż,vwieniem, które odbyło się w Lundzie w roku 1970 (omówienie Sympozjum zamieściła A. Kowalska-Lewicka w "Ludzie" 197[1,t. 55, s. 3,27-329). Dorobek naukowy owego Sympozjum zamyka s,ię w 22 referatach, które pogrupowane zostały w następujące działy: 1) Pl'Oblemy i metody; 2) 2ródła i sposuby ich wykorzyst,ll1ia: 3) Głód i dostatek; 4) Narzędzia kuchenne i nawyki jedzenia; :i) Kompleksowe studia nad pożywieniem; 6) Rozkład i zmiana; 7) Pojedyncze elementy pożywienia. W pierwszej grupie referatów GUnter WiegE;'lmann postawił IV temacie twt.anic: Was ist der spezielle Aspekt ethnologischer Nahrungsforschung? Autor w syntetyczny sposób omówił najważniejsze problemy badań nad pożywieniem i wgadnienie metod badawczych związanych z tym tematem. Michał Markus przedstawił artykuł pl. Genwinsame Probleme lind AlIfgab!!n der Volksnahrungsforschung im Karpaten-Raum, w którym zasygnalizował najistotniejsze problemy i zadania, jakie stawiają sobie etnografowie w badaniach nad pożywieniem w rejonie Karpat. Zawarte zostały one w ośmiopunktowym układdzie tematycznym: 1) Technologia; 2) Przechowywanie środków żywności i ich transport; 3) Pożywienie roślinne; 4) Pożywienie zwierzęce; '5) Narzędzia - inwentarz kuchenny; 6) Tradycyjne pożywienie - posiłki, zwyczaje przy jedzeniu i piciu; 7) Napoje; 8) Palenie. NiLs-Arvid Bringeus podjął z kolei temat: Probleme und Methoden ethnologischer Nahrungsforschung im Li,chte jiingster schwedischer Untersuchungen. Na [)(J(lstawie naj nowszych badali z terenu Szwecji zostal)' w artykule omówione interesująco i wnikliwie podstawowe problemy i metody związane z etnogastronomią. Autor skupił dużo uwagi na sprawie bazy materialnej i to zarówno tej, przejawiaj'lcej się w starszym materiale współczesnym, jak i hi.storycznym materiale źródłowym. Ponadto Bringeus uwzględnia w badaniach aspekt przestrzenny i społeczny oraz rozpatruje pożywienie jako kulturowe dziedzict.wo i zapożyczenie. Ostatni w tej grupie referat zatytułowany: Directionsin Food Habits Research, napisany .przez Roberta L. Freedmana, również zawiera problematykę ukierunkowania dalszych badań nad pożywieniem. W celu komplek.sowegu ujęcia zagadnienia autor postuluje współpracę antropologii z innymi dyscyplinami naukowymi, m. in. botaniką i farmakologią. W drugiej gru1Jie referatów znalazły się dwa studia. Don Yodel' w cu'l.ykule Historical Sources for American Foudways Research and Plans fUl' an American omawia wykorzystywanie źródeł historycznych dla badań nad pożywieniem z terenu Pensylwanii. Autor wyróżnia trzy typy źródeł: 1) Teksty drukowane; 2) Rękopisy dotyczące kulinarstwa; 3) Materiały ikonografiezl1l'. Drugi zaś referat przedstawiony przez Fritz Hahna Arbeitsstudien als HHjsmi.ttel d.er Nahrungsforschung zwraca uwagę, iż w badaniach roboczych nad pożywieniem należy również wykorzystywać materiał historyczny zgromadzony w archiwach i muzeach. Zagadnienie kun,sekwencji biologicznych na skulek głodu omówione zostało w artykule Haralda Hvarf'nera: Hu.nger at Fixed Times. An Ethnic Accumulation with Biologi.cal Consequences? Podobny problem, ale od stron~' kulturowej. przerlstawiła Anna Kowalska-Lewicka w studium zat~,tllłowan'yl11 De1' H111lger 11 nd die Foo(l1.vays Magie des Archive, ()berflllsses an Nnhru.ng i.n der traditionellcn Kultur der polnisel/ell �Hcccn:je, prwglą<1y wydawnictw i czasopism 279 Karpaten. Autorka usiłowała pokazać, w jaki sposób trudne warunki bytowania, okresowe braki żywności, głody, wpływały na .sposób życia łudności Podhała, wresz2 cie, jak sytuacja ta rzutowała na stronę obrzędowo-zwyczajową tradycyjnej kultury polskich Karpat. W następnej grupie znalazły się dwa referaty. KÓrQły Gaal: Soziale und wirtschafliche Zusammenhćinge in der i'inderung der Kochausriistung, zajął się wpływem sytuacji społecJ:no-gospoc!arczej na zmiany w wyposażeniu kuchni, jakie zaszły pod koniec XIX w. Natomiast Anni Gamerith zajęła się probłemem paleniska IV artykule Feuerstćittenbedingte Kochtechniken und Speisen. Na materiałe z terenu Austrii autorka przeanalizowała wnikliwie zależności pomiędzy techniką gotowania i rodzajem pokarmu a typem paleniska. W bloku całościowych studiów nad pożywieniem Renee Vałeri przedstawił IV referacie Study of Traditional Food Supply in the South-West of France, na podstawie materiału terenowego z południowo-zachodniej Francji, tradycyjne sposoby zaopatrywania się w pożywienie. Autor wiełe miejsca PQświęcił również omówieniu metod i technik stosowanych w czasie badań. Ciekawe zagadnienie zreferowane zostało przez Hilkka Uusivirta: Festspeisen in der Stadt Pori 1880--1900, który na przykładzie Qśrodka miejskiego z zachodniej c!.ęści Finlandii przeanalizował życie towarzyskie od strony kultury jedzenia. V/ykorzystując różnego typu hist{)ryczne dokumenty odnoszące się do bardzo zresztą krótkiego okresu. bo dwudziestu zaledwie łat, wyprowadza wniosek, że zasadniczy wpływ na charakter uroczystości i związane z nimi formy wystawnych przyjęć miały takie cl:ynniki, jak gospodarczy dobrobyt mieszkańców, handlowe kontakty I: zagranicą oraz 'wewnętrzne uklady w postaci kręgów społecznych. O PQżywieniu Karakaczanów w Bułgarii traktuje artykuł Vassila Marinova, Die Nahrung bei den nomadisierenden K(tralcatschanen in Bulgarien. Autor zaproponował następujący schemat ujęciowy dla tego typu problematyki: 1) Warunki przYl'Odu-ge{)graficzne, ekonomiczne i historyczne; 2) Wypiekanie i konsumpcja chleba; :3) Rodzaje potraw; a) pochodzenia roślinnego wszystkie główne rodl:aje i warianty, b) pochodzenia zwierzęcego - wszystkie główne rodzaje i warianty: 4) Gotowe p{)żywienie dostarezane przez naturę; 5) Czas spożywania potraw, sposoby spożywania, zastawa stołowa; 6) Napoje. Bela Romer w artykułe Brot und Fladen im pannonischen Gebiet Jugoslawiens rom Standpunkt eines Ethnologen und Lebensmittelchemikers, przedstawił punkt widzenia etnologa i technołoga żywności na wypiek i spożyeie chleba oraz placka w pannońskim okręgu JugQsławii. Zróżnicowaniu przestrzennemu niektórych produktóvv' żywnościowych poświęcone są trzy artykuły: Gus,tav Rink, Vel'breitungsverhiiltnisse einiger Milchprotluklc im eurasichen Raum, omawia podobieństwa i różnice niektórych produktów mlecznych na terenie Eurazji; następny artykuł 'l'oivo Vuorela, Die finnischen IVltrste. omawia różne typy fińskich kiełbas i kiszek ze wzgłędu na gatunek mięsa i technologię wyrobu w układzie przestrzennym; trzeci artykuł Hansa-Jurgen Teute·· berga. Fariations in Meat Consumption in Germany, dotyczy potraw mięsnych z obszaru Niemiec IV całej różnorodności. Ostatnią grupę artykułów-referatów cechuje znaczny eklektyzm tematów. I tak: Margaret L. Arnott, The Breads oj Philadelphia: A Survey, daje przegląd różnych gatunków chleba produkowanych w Filadelfi oraz rozpatruje socjo-kultumwą stronę tego zagadnienia. Alexander Fenton, HajeT und Gerstenmehl aZs Hauptgegenstand der schottischen Nahrungsforschllng, zapoznaje z podstawowymi badaniami z terenu Szkocji nad owsem i mąką jęczmienną jako wa:~nymi ełementami pożywienia. �280 Recenzje, Historię wydawnictw i czasopism na terenie Szwecji przedstawił Gosta Berg w artykule Skandynawia jest jednym z nielianych obszarów świata, gdzie produkuje się jeszcze w różnych odmianach sposobem domowym piwo. Odd Nordland, Traditional Beer in Scandinavia and Some Reflections on Taste, zamieszcza sporo ciekawych refleksji będących w znacznej mierze rezultatem własnych studiów terenow-ych, ()' tradycyjnym "\vyrobic piwa w Skandynawii. Wreszcie ostatni artykuł szeroko omawia popularną potrawę szwedzką: zupę śledziową, jako etnograficzny aspekt odnoszący się d{) p<ltraw w ogóll'. Artylntl zoslol napisany przez Goran Norsander, a nosi tyluł: Heringssuppe. Zum ethnologischen Die ziemniaka przeglądy Kartoffel aspekt und i rzepy die Rube. eines Ge1"ichtes. Rocznik 1"97'1 "Ethnologia Scandinavica" zamykają informacje () rlzialalności środowisk naukowych w zakrc,sie etnologii oraz recenzje .sl<<llltlynawskich p<lz,l'cji książkowych. Roczriik następny omawianego p€l'iodyl<u zawiera skromnit'js;r,y wybór m'lykułów o różnorodnej tematyce, Pierwszy artykuł pochodzi spud pióra specjalisty w zakresie europejskiej etnologii, Bjarne Stoklund z Kopenhagi, I,tóry sytuację etnologii europejskiej śledzi przede wszystkim na przykładzie Danii. Zwraca on uwagę na to, że współczesną etnologię europejską charakteryzuje ścieranie się dwóch punktów widzenia - jeden sllnie obciążony lokalnymi tradycjami naukowymi i wplywem szkoły niemieckiej, drugi wniesiony stosunkowo niedawno przez antropologię społeczną. W tym stanie rzeczy dochodzi do zakłóceń na tle problematyki badawczej, jak również wodnie·· sieniu do stosowalności właściwej terminologii naukowej. Symbol tej sytuacji zawarty został w tytule: Europiiische Ethnologie zwischen Skylla un Charybdis. Jednocześnie autor stara się odpowiedzieć na pytanie, jakie jest obecnie miejsce etnologii w rzędzie innych nauk oraz jakie społeczne zadania stawia się przed nią. Matyas Szabó w artykule Die Ziehschaufel in ScandinaŁ'ien przeprowadził wnikliwą analizę reliktowego dziś już narzędzia (szufli) do równania terenu. Autor omówił narzędzie p<ld względem zróżnicowania form, funkcji, p<lchodzcnia oraz zasięgu występowania w Szwecji, Finlandii i Danii. Równie zajmującym z punktu widzenia etnologii historycznej jest artykuł Gosta Berga, Der Ringstock. Rozprawa dotyczy używanego przez pasterzy narzędzia w rodzaju laski lub krótkiego kija z łukowato zagiętym odrostkiem, na którym nanizane są metalowe pierścienie wydające przy potrząsaniu charakterystyczny brzęk. Różne odmiany tego brzękacza znane są oprócz Skandynawii, m.in. na terenie Litwy, płn. Polski, Niemiec, Szwajcarii, Austrii i Słowacji. Autor odnotowuje występowanie tego narzędzia w materiałach ikonograficznych od XVII wieku. Anne-Berit t'>stereng Borchgrevink w artykule Peat as Fuel in Norway omówiła zagadnienie torfu jako opału w Norwegii. Na uwagę zasługuje zarówno sama technologia wydobycia torfu i sposobu jego składowania, jak również narzędzia pracy, w szczególności zaś różne typy łopat. Artykuł Haralda Swesish Food Areas dotyczy regionalnego zróżnicowania ludowego pożywienia na obszarze Szwecji. Autor omawia podstawowe czynniki sprzyjające utrzymywaniu się tych odrębności. Kolejny artykuł Knut Weibust, Ritual Copamnthood in Peasant Societies, dotyczy obrzędów rodzinnych w chlopskich społecznościach, w szczególności zaś chrzcin, komunii i wesel. Funkcję tych obrzędów l'Ozpatruje autOl· od sh'Ony zrytualizowanych personalnych relacji w obrt:bie wyznaj'! kościda rzymsko-katolickiego i ortodoksyjnego kościoła greckiego, Ostatni wreszcie artykuł Brily Egardt, Kór)Jerliche ZuchtigunU tmd Schand- �Recenzje, pl'zeglądy wydawnictw 281 i czasopism in der schwcdischen Volksschule des 19. Jahrhunderts, stanowi ciekawe studium z terenu Szwecji na temat różnych form stosowania fizycznych kar i upokorzeń w szkołach w XIX wi~ku. Materialodnosi się do pierwszych 50 lat istnienia powszechnych szkół ludowych. Rocznik 1972 "Ethnologia Scandinavica" zamyka przegląd not biogl'aficznydl i omówienie w zwięzlej formie nowych publikacji będących dorobkiem etnologii skandynawskiej. straje Bolesław Zcitschrift fiir Ethnologic, Januszkicwicz t. 94, 1969, z. 1-2, ss. 3'15, Braunschweig. Kolejny, już 94 rocznik wielce zasłużonego dla etnografii zachodnioniemieckiego czasopisma ZfE, nie wyróżnia 5i<: wśród tomów poprzednich niczym szczególnym. Zamieszczone w nim artykuły posiadają w przeważającej mierze charakter przyczynkarski, a solidność i skrupulatność poszczególnych opracowań zdecydowanie góruje nad oryginalnością ujęć czy nowatorstwem metod analizy. Artykuły prezentowane w omawianym tu roczniku zgrupowane zostaly w trzy zespoły obejmujące krąg problemów amerykanistycznych, afrykanistycznych i azjanistycznych. W takiej też kolejności przedstawiamy niżej skrótowo ich zawartość. Zanim jednak to uczynimy, zwróćmy uwagę na okoli,cznościowe omówienie dotychczasowej działalności ZfE (s. 161-162), opublikowane w związku z setną rocznicą założenia tego czasopisma w 1'. 1869 przez wybitnych etnologów: Adolfa Bastiana i Roberta Hartmanna. W owym czasie periodyk ten ukazywał się najpierw pod dość przydługawym tytułem "Ethnologie undihl'en Htilfswissenschaften aIs Lehre vom Menschen in seinen Beziehungen zur Natur und Geschichte". Niebawem jednak zmieniono ten tytuł na znacznie krótszy i prostszy, istniejący do dziś. Warto zauważyć, iż właśnie na łamach ZfE publikowali rezultaty swych badań pionierzy niemieckiej pozaeuropejskiej penetracji terenowej, a wśród nkh np. F. Luschan, B. Ankermann, F. Grabner, K. v.d. Steinen, P. Ehrenreich, E. Seler i K. Th. Preuss. Zaraz za tym jubileuszowym wstępem znajdujemy pośmiertne wspomnienie o życiu i naukowej działalności światowej sławy uczonego Roberta Heine-Gelderna (1885-1968). Znany amerykanista Paul Kirchhoff (s. 163-168) zwrócił uwagę na wkład tego uczonego w badania kultur Azji Południowo-Wschodniej i Ameryki, a następnie scharakteryzował aktualny stan poglądów różnych środowisk naukowych na forsowane przez Heine-Gelderna koncepcje transpacyficznych kontaktów między starożytnymi cywilizacjami Azji i Ameryki prekolumbijskiej. Tuż za tym omówieniem znajdzie czytelnik opis działalności naukowej jednego z prekursorów nowoczesnych badań terenowych w Afryce (Kamerun) i Ameryce Południowej (Peru) - Giintera Tessmanna, napisany w związku z 85 rocznicą urodzin tego niemieckiego uczonego, zamieszkałego od 1936 r. w Brazylii (s. 169-170). Charakterystyk<: artykułów dotyczących l{Qntynentu amerykańskiego rozpocznijmy od studium Gustava A. Konitzky, Nordamcl'ikanische Indianel'mas1cen (s. 59Ill). Jest to opracowanie pretendujące do miana ujęcia syntetycznego. Autor posługując się bogatym matet'iałem muzealnym, w tym również obiektami ze stanowisk archeologicznych przepl"Owadza analizę porównawczą poszczególnych stylów, zasla- �2t)2 Recen.?je, przeglądy lvydawnictw i czasG}JiS17t nawia się nad związkiem ma'sek :r. wYDbrażeniami religijnymi i praktyk,! rytualną Draz przedstawia w zarysach tajniki ich konstrukcji Draz metody :r.dobnicze. Konitzky uważa, że pod względem przestrzennego ro:r.mies:r.czenia można wydzielić trzy podstawowe regiony występowania masek, a mianowicie: terytorium zamieszkałe niegdyś przez tzw. Indian leśnych (północny wschód USA i obszar Wielkich Jezior), po drugie rejon tzw. PołudniDwegD Zachodu <J1-;:upow,my przez grupę Pueblo i wreszcie Północno Zach<Jdnie Wybrzeże. Zastanawia si<: także nad moż!-iwościami opracowania klasyfikacji indiaMkich masek p,·'!nocnoamerykallskich. W rezultade dochDdzi d<J wniosku, że najwartoś'ci<Jwsze byłyby tego rodwjLl poczynania taksonomiczne, których ustalenia nie posiadałyby \\ialDrU uniwersalnego, za tD stalyby się przydatne w granicach konkretnegD Dbszaru ku!tumwego. W pn:eciwnym b<Jwiem wypadku w nazbyt Dgólnyd1 systemach klasyfilmcyjnych zacZ)'.:' lwłyby d<Jminować elementy f<Jrmalne, spychając na plan dalszy islDtne czynniki funkcj<Jnalne. Języko:muwców zainteresuje przede wszystkim artykuł Heinza-Jlir.c;ena Pinnl)\\", Entlehn"llngen Don Tiernamen tmd Na-Dene sOH'ie Gnwdsiit.zliches .ZU·" Entlelmugs- (s. 82-1(2), choć .i elnograf zajmujący się północno-zachodnimi oly;zarami Ameryki Północnej znajdzilC w nim cenne konslatacje na temat etnogenezy zamieszkałych tam grup Indian. tras ich IVl:drówek, wzajemnych wpływów interkulturowych i dyfuzji, VV zespole artykułów poświęconych pn>blematyce poludniowO,lIneryk,l!Jskiej na wyróżnienie zasługuje publikacja Gerh:1l"da Baera. Ein besonderes JVIerknwl des siidamerikanischen Schamanen (s. 284-292), w której autor zajmuje się PDrównawcz<j <malizą głównych i najczęściej .spotykanych atrybutów i symboli szamana, lakich jak: błyskaIVica, piorun i deszcz. Wyjaśnia przy tym IV s[1o.sób prze!wnywający genezę związku tych zjawisk przYr<Jdy z praktyką szamanistyczną. Analiza oparta na autorytatywnych opracowaniach materiałów z dawnych badall terenowych dokonanych przez -klasyków etnograficznych studiów nad Indianami Amer.vki Południowej. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie śl"(Jdowisk etnograficznych badaniami nad różnego typu środkami toksycznymi i oszałamiającymi, znanymi i sloso\\iany'mi przez marginalne plemiona tropikalnych puszcz i sawann. W dużej mierze sp(J\vod<Jwane to został<J przez kDnkretne zamówienia przemy"łu chemicznego i farmaceutycznych instytutów badawczych, które poszukując s1'ale nowych prcpara!<J\\" nie .szczędzą środków na finansowanie badań nad tzw. luc10wq medycyn;]. i wicdz;j przyrodni·czą. Przykładem takiego opracowania, dokonanego przez etnologa niemieckiego Ge<Jrga J. Se.itza, jest artykuł Die Waikas und ihre D1"ogen (s. 266-2113) omawiający w sposób szczegółowy produkcję, zastosowanie oraz działanie pewnegu ty·· Pll trucizny do strzal i oszalamiającego proszku zwanego "epene" o działaniu halucynogennym. Autor swe informacje oparł na bezP<Jśrednich studiach terenowych odbytych IV latach 1956-1966 w trakcie sześciu wypraw na tereny plemienia Vvaika (inne nazwy: Yanonami, Yanoama), zamieszkującego brazylijsJw-wenezuelskie pogranicze. Rezultatem jego P<Jszukiwań stał się nie tylko udokumentowany ,lll:llityczny opis etnograficzny, uzupełniono go bowiem IiImami ilu~tru.iącymi doklaclnie przcbieg produkcji tych środkóv,'; zostały również zebrane próbki posl.czegr·,lnych składników jak i gotowych prepal'atów w celu pociciania ich badaniom lal)oralo["rjnym. Dla Iyeh, klórzy interesują się studiami typu el.nobislor.vcznego pr:r.yd,dna sIanie się z pewności;] lektura artykułu brazylijskiego badacza Prot.;:l·sio FrikcLl, Tradition tur.d Archii.ologie im Tunmk-H-u:ma.k, iVordbrasilien (s. [():j.-nO). Aut<Jł'a zainlereso!mge bei Ind'ianersprachen �Re('etl~'je. pr:.'eg!q(]y toyclawn'iclw i c.:asopism wała przcdc wszystkim pl"oblematyka rekonstrukcji kolejnych faz kulturowego l'0Zwoju na uwidocznionym w tytulc artykułu obszarze. Bogata tradycja folklorystyczna zarejestrowana u żyjqcych na tym terenie grup Indian dała mu okazję do przeprowadzenia studiów nad możliwościami jej wykorzystania do interpretacji materialnej spuścizny kulturowej wymarłych już grup ludności tubyl'czej. Zadanie to ułatwiał fakt polegajqcy na tym, iż wspókześni mieszkańcy stykają si~ bezpośrednio na co dzień z zabytkami archeologicznymi takimi, jak np. ślady dawnych obozowisk. grob,\', ceremonialne place, miejsca kultowe, ry'sunki naskalne itp., z którymi wiqżq swe opowieści, mity i lcgendy. Po odtworzeniu ukształtowanego w zmistyfikowanej świadomości historycznej współczesnych Indian obrazu kultury ich przodków autor porównuje go z danymi uzyskanymi w wyniku przeprl()wadzonych badaJ'! wykopaliskowych. co pozwala z jednej strony na dalszą wcryfikację materiału folklorystycznego, z drugiej nalumiast umożliwia cbleko idącą interpretację zabytków arocheologicznych. W zespole artykułów poświęconych problematyce afrykanistycznej na uwagę zasługuje przyczynl'k Hansa Himmelhebcra, Zum Problem der anatomisch unrichtigen Proportionen in der Negerkunst, (s. 247-25,1). Autor nawiązując do modnych ostatnio rozważań na temat specyfiki murzyńskiej estetyki w odniesieniu do sztuk plastycznych, przeciwstawia się tezie w myśl której deformacje proporcji w figuralnej rzeźbie afrykańskiej miałyby być rezultatem przemyślanych, świadomie wypracowanych oraz przckazywanych drogq tradycji wzorów i kryteriów piękna. Skłania się on raczej ku stanowisku, według którego styl rzeźby poszczególnych regionów Czarnej Afryki powstał w rezultacie nieuświadamianych procesów twórczych, które utrwalone w kulturowym kodzie grupy uzewnętrzniają się każdorazowo \V dziełach murzyI'iskiego snycerza. Pogląd ten, nie mniej kontrowersyjny aniżeli poprzedni, stanowi interesujący wkład do szel'szęj dyskusji nad tzw. "stylem ludowym" i jego determinantami, w której wypowiedzi afrykanistów winny zostać skonfrontowane z teoretycznymi ustaleniami specjalistów w zakresie europejskiej sztuki ludowej. Współczesnym afrykańskim rzemiosłem artystycznym zajęła się Herta Haselbergel'. Bemerkungen zum Kunsthandwerk in del' Republik Haute Volta: Gourounsi und Altrolker des iiussersten Sildwestens (s. 171-246), która w .swym artykule poświęconym niektórym grupom etnicznym Górnej Wolty, dokonała przeglądu takich działów ich materialnej kultury, jak budownictwo, zdobnictwo dl()mos:tw mieszkalnych, rzeźba, plecionkarstwo, garncarstwo, metaloplastyka, tatuaż, tkactwo, obróbka skór etc. Natomiast Helga Uplegger, 2ur Korbflechterei in Marokko (s. 259-2 65), zainteresowała się wyl'Qbem wielkich, osiągających wysokość człowieka, koszy zasobnikow:,ch wyplatanych w północno-zachodnich regionach Maroka. Artykuł ten, ilustrowany dobrymi zdjęciami, prezentuje posz'czególne fazy produkcji, charakteryzuje surowiec i ukazując sieć powiązaI'i handlowych wiążących wiejskiego producenta z regionalnym rynkiem. W sumie jest to wartościowy przyczynek do etnograficznego poznania materialnej kultury ludowej krajów Maghl·ebu. Frapujqcy temat poruszył Otto Meinardus, The Upper Egyptian Practice of tlw Making of Eunuchs in the XVIIIth and XIXth Century (s. 47-58), który w oparciu o dawne dokumenty i relacje podróżnicze omówił działalność górnoegipskiego centrum kastracji niewolników murzyńskich eksportowanych z Sudanu do cesarstwa Ottomańskiego. Na szerokim i dobrze udokumentowanym tle historycznym ukazuje autor przebieg operacji dokonywanej przez wyspecjalizowanych w tym "rzemiośle·' koptyjskich mnichów, którzy współpracując z handlarzami niewolników przygotowywali kolejne transpol'ty młodych eunuchów do tureckil:h haremów. Artykuł lwń1 �Recenzje, przcglącly wydawnictw i czasopism czą interesujące uwagi autora na temat powolnego upadku tego "zawudu" w XIX w. w związku z zamierającym popytem na tę kategorię niewolników i represjami <lngielskich władz kolonialnych. Trzeci clział reprezentowany w 94 roczniku zm obejmuje kilka pozycji dotyczących kultury ludów Azji. Japoński etnolug, Obayashi Taryo, \V artykule Menhire und Verdienstfeste bei den Yao (s. 1-14) zajął się związkiem życia rytualnego ze zwyczajem fundowania megalitycznych pomników, na przykładzie kultury mniejszośdowej grupy etnicznej Yao, zamieszkującej południowe prowincje Chin. Artykuł ten wnosi szereg nowych cennych uwag i informacji, gdyż zoslal w dużej mierze oparty o niedostępne w Europie i dotąd nie znane źródła oraz opracowania chińskie. Etnografów-nautologów zadekuwi z pewnością artykuł Hansa E. Kau[fmanna pl. Die Nouka auf dem Sangu, ein Bootstyp in Ostpaldstan (s. 15-02), będący monograficzny,m opracowaniem używanej w Bengalii ł007.i typu dłubanki zwanej tam "nouka". W oparciu o penetrację terenowćl połączoną z eksper,vmentalnymi próbami nawigacyjnymi kreśli autor opis konstrukcji, przedstawia 1echnnlogię procesu budowy łodzi, omawia jej wyposażenie, charakteryzuje walory użyt.kowe, znajdując nawet nieco miejsca na ekonomiczną analizę kosztów produkcji. W tym samym roczni·ku ZfE znajdujemy ponadto art..vkuły Wolfganga Laade o mieszkańcach wysp Cieśniny Torressa, Ethnographic notes on the Murray Islanders, Torres Strait (s. 33-46). Adolfa R. Herrmanna o Indianach Kuna z Panamy: Kuna Indianer und ihl'e K1Llt1Lrel'be im Sog del' Gegenwart (s. 131-13:) i Hansa W. JUrgensa o zmieniających się pod wpływem procesu cywilizacyjnego aspiracjach społecznych członków grupy plemiennej Haya z Tanzanii: Beobachtungen ii.bel' das Sozialprestige bei den Haya in Nordwest Tanzania (s. 2;;2-25B). Dwa zeszyty składająe sil~ w .su/mie na !H tom ZfE zamykaj:l jak zwykle doniesienia o najważniejszych wydarzeniach życia naukowego zachodnioniemieckiego środowiska etnograficznego oraz obszerny dziat recenzji i omówień naj nowszych pozycji książkowych. Zaprezentowany tu rocznik jest z pewnością ilustracją szerokiego wachlarza ell1ologicznyd1 zainteresowar'l zachodnioniemieckich badaczy trzech kontynentów. którzy jednakowoż w przeważającej mierze koncentru.ićł się na problemach wycinkowych, wąsko specjalistycznych, za to dobrze udokumentowanych źródłami historycznymi lub wspartych własnymi gruntownymi obserwacjami terenowymi. Aleksander Ethnom.edizin/EthnomecUcine. Zeitschrift burg. Bd. 1, H. 1-2, 1971; Bd. l, H. 3-4, 1972. f tir Interdisziplintire jJosern-Zieliliski F'orschung Ham- W roku 1971 literatura etnograficzna została wzbogacona o nowy cenny periodyk. "Ethnomeclizin" jest -- jak wskazuje podtytuł - czasopismem interdyscyplinarnym, wydawanym przez Towarzystwo Medycyny Etnicznej w Hamburgu; w skład rady redakcyjnej wchodzi 23 specjalistów z całego świata. Zeszyt pierwszy tego kwartalnika nie był osiągalny, z lwnieczności więc ogra- �Rccen.zje. l)l'zegl'ldy 'IO!/du'IOni.ctw i. c.znsopi.sm niczę się c1Q wymienienia wystąpienie programowe jedynie ważniejszych wzpraw i artykułów. Zeszyt otwiera Annemarie i Wernera Leibbrand z Hamburga pt. Ethnomedizin. Gadenken zum Konzept eine'l' Zeitschl'ift. Następnym jest artykuł znanego rumuńskiego historyka medycyny z Cluj, Waleriu L. Bologa, Volksmedizin und Schulmedizin. Kolejny artykul programowy (zarys czasopisma) napisał przedstawiciel redakcji Joachim Sterty, Ethnomedizin. W dziale "Rozprawy i dyskusje" znajdują się na<;tępujące prace: Sigird Paul, Zacho1'o'walność a zmiana kulturowa w Kenii. A bagllsii odpowiada na medyczne pytania; Khawaja A. Hasan, Hinduska praktyka dietetyczna i Tytualy k1Llinanw w pólnocnoindyjskiej wiosce. Analiza etno- AlI"ons Huber, Okaleczanie narządów pfciowych dziewcząt af1'ylw1iskich; Ernest HaaJ, Z życia kobiet Meta (Kameru.n). Miesiączka, ciąża i pOTód; Inge von Vedermeyer, Coca, środek odurzający w .starożytnym Peru; Bernhard Zepernick, Nomenklatura zoologiczno-botaniczna jako powszechny ś1'odek porozumiewania się; Wulf Schiefenhóvel, P1'owizoryczny katalog objawów dla etnomedycznych badań te1'enowych. W dziale "Komunikaty i marginalia" znajduje się pięć kilkustronicowy,ch komunikatów, m. in. J. Starly o imbirze na obszarze poludniowo-zachodniego Pacyfiku, oraz sprawozdanie N. Dunare z XXII Międzynarodowego Kongresu Historii Medycyny. W końcu - obszerny dział "Buchbesprechungen", który zawiera J'(:,cenzje literatury przedmiotowej z całego świata, a także przegląd czasopism, komunikaty Towarzystwa oraz spL<;ws'pólpracowników redakcji, Zeszyt drugi ot.wiera ciekawy artykuł Valeriu L. Bologa o wzajemnym wpływie medycyny akademickiej i medycyny ludowej, badanym na przykładzie Rumunii oraz na materiale porównawczym z innych terenów. Autor podkreśla doniooly wplyw medycyny ludowej na medycynę akademicką. Otto F. A. Meinardus w art.ykule A Critical Examination of Collective Hallucinations after the Six Days' War in the Middle East opisuje reakcję koptyjskich libańskich (jakobickich) chrześcijan oraz społeczeństw muzułmańskich na pewne nietypowe zjawisko, jakim było rzekome ukazanie się świętej Dziewicy w Kairze i Bejrucie po izraelskiej agresji na kraje arab.skie w czerwcu '10967 r., ukazywanie się Panny MarH nad kopułami ortodoksyjnego kościola koptyjskiego w Zeitum na przedmieściu Kairu począwszy od 2 kwietnia 1!WB 1". oraz nad kopułą syryjskiej .katedry ortodoksyjnej w Museitbah w Bejl'llcie od lO kwietnia 1970 l". Przy interpretowaniu reakcji społecznych na te zjawiska autor sugeruje możliwość zbiorowych halucynacji występujących w sytuacji socjo-r~sychologicznego .szoku wywolanego klęską Arabów, zbiorową frustracją i poczuciem bezradności, a także rozgoryczeniem z powodu niemożności wypełniania takich olxlwiązków religijnych, jak np. odbywanie pielgrzymek do miejsc świętych. Kolejne d\va artyJ,uly traktują o używkach w Nepalu i Nowej Gwinei. Są to prace: Sigrid Knecht, R.auchen und Rćiuchern in Nepal oraz Karl Holzknecht, Die Genussmittel der Adzera in Nett-Guinea. W artykule On the Diet of Women in Childbed in Finland autorka, Anna Maria Reinilla, przedstawia krótką charakterystykę potraw podawnych położnicom w Finlandii. Praca daje pogląd na złożoną problematykę geogral'icznej, historycznej i społecznej pozycji poszczególnych potraw. Chodzi tu glównie o jedną z potraw, zwaną voimuru, tj. chleb gotowany w maśle potrawę szeroko stosowaną w początku XX wieku w okolicach przesmyku Karelskiego, mającą także pewne analogie na terenach Niemiec i Danii. Jak w poprzednim numerze, dużo miejSo<.'<1 zajmuje dział recenzji, przegląd prasy i komunikaty TowUl'zyslwa. Zeszyty trzeci i czwarty (l972) zamieszczają na wstępie wspomnienie pośmiertne pl. Vale1"iu Lucian Baloga. 1892-1971, pióra .J. Sterly. Bologa był wybitnym hi6to- medyczna i strukturalna; �Recenzje, 7l.•.,e(lląriy wydawnictw; czasopism rykiem medycyny, profesorem tej dyscypliny na Uniwersytecie w Cluj. Wiele miejsca w swej pracy poświęcił on zagadnieniom med,vcyn~' ludowej. W dziale "Artykuły" zamie.,>zczono nas.tępujące rozprawy: Marg. MiicJdi von Seggern, Kozica w medycynie ludowej terenów alpejskich; Joseph Hartog i Gerald Resner. Koncepcje i praktyki malajskiej medycyny ludowej ze szczegcilnym uwzQlędnieniem zabU'l'ze(~ psychicznych. Autorzy przedstawiają pewne koncepcje i praktyki n1l'dycyny ludowej związane z zaburzeniami psychicznymi wśród Malajów, które zmtały odkryte podcz[ls 2-letnich studiów nad kwestią zaburzeń umysłowych w Malajzji. Praktyki te .są przeciwstawione zachodnim lub "nowoczesnym" odpowiednikom w celu IX)dtrzymania założenia, że ludowe koncepcje i prnktyki przetrwały w zmienionej formie. Informacje oraz przykłady uzyskano poprzez wywiad medyczno-psychiatryczny, badania lekaI':;kie, obserwację kluczowych informatorów. Tych wyłoniono w nieformalnym procesie luźnych związków międzyosobowych. W artykule dokładnie opisano lekarza ludowego (bomoh), praktyki diagnostyczne i terapeutyczne. Przedstawiono też problemy zdrowia pubJi.cznego i aspekty społecznego zdrowia psy,chicznego. Autorzy omawiają również krótko różnice międz~' techniczną a teoretyczną ewolucją lud<lwych !wncepcji i praktyk w ps.vchiatrii. Sugerują oni otwar·cie, że większość "nowoczesnych" koncepcji i praktyk związanych z zaburzeniami psychicznymi związana jest z nienaukową przes;dością. Sugerują oni także, że programy ochrony zdrowia miałyby większą szansę powodzenia. gdyby były powiązane z tradycyjnym systemem lecznictwa. Pn:ecJstawione przez autorów zagadnienie wskazuje na możliwości praktycznego zastosowania doświadczcó etnografów w dziedzinie wiedzy medy'cznej; Heinrich Au[enanger, Dinggan - duch choroby z centl'alnej wyżyny Nowej Gwinei; Michael H. Logan, Humoralna medycyna ludowa. Potencjalna pomoc w opanowaniu pelagry w Meksyku; Ernst Haef zamieścił studium poświęcone chorobom uwarunkowanym pożywieniem w zachodniej Afryce. Dział ten zamyka artykuł Hermanna Fis'cher-Haniehausera poświęcon,\' problemom ekologii społecznej w nowoczesnych europejskich osiedlach. W dziale "Dysku-sje" zamieszczono tylko jedno wystąpienie pióra Gerharda Astm', Education Sanitai7'e dans la Republique du Niger. Pmpositions pour l'Organisation et l'Application d'un Prog7'amme d'Etat conce'rnant l'Edllcation Sanitai7·e. Dział "Komunikaty i marginalia" zawiera m. in. interesujące doniesienie J. Sterly o Muzeum Historii Medy'cyny syjamskiej. Jak w poprzednich zeszytach, znajduje się tu obszerny dział omówień książkowych i przegląd prasy fachowej oraz komunikaty niemieckiego Towarzystwa Historii Medycyny. Nowe czasopismo, przedstawione z konieczności bardzo pobil').nie, z,lsługuje na szerszą uwagę etnografów zajmujących się medycyml ludową. Marek Gawęcki Schweizerisches A'I'chiv fU7' Volkskunde. Vierteljahr'SchriCl im Auftrag cler Schweizerischen Gesellschaft fUr Volkskunde herausgegeben von Robert Wildhaber. 6fi Jahrgang Basel '1970, Heft 1/2, 3/4; 67 Jalugang Basel 1971, Heft li:l, 4. W zeszytach "Archiwum" znajdujemy sporo drobnych i większych przyczynków wypełniających luki w literaturze przedmiotu, a dotyczących różnych dziedzin szwajcarskiej kultury ludowej, zwłaszcza dziewiętnastowiecznej. Szczególnie inte- �287 resuhc~'mj S1) W.I'st'wieni:l d<)I~'cz1)cewspółczesnego stosunku do religii, problemów emigracy jn~'Ch oraz prz~'Obrażeń w budownictwie, A oto zawartość poszczególnych woluminów. Zeszyt 1/2: Th. Btihler, 1,Vust'Ung und Fehde. Z histOl'ii prawa oraz ludowych z\l'yezaj,')\\, pl'awnych. Dopuszczana przez lud możliwośl~ znisz,czenia. komuś jego d,)bylku na "kulek z:J!<u·gl.1;Iso Baumel', Chl'istentwn Religion - Magie. Z etnografii religii, Pn"\)a w.\'jaśnienia powi'lzań między chrystianizmem, religią i magi1), Odpowied;i. na pytanie, dlaczego współc-zesny człowiek jest niewierzącym; Walter Heim, Die "grneuel'te Kil'c1w" Papst Clemens XV in del' Schweiz. Antypapież i jeg<J "odnowiony kości!,!". Rozprzestrzenianie się nowej religii odłamu katolickiego 1\' Sz\\'ajc;·lrii. Organizacja, hierarchia - dopuszczalność kobiet do stanu duchownc.~o. Zes:l..I't 3,4; Emil\' Gen·t ner-Hirzel, Vollcserzćihlungen at/s Bosco Gurin. Różnego rodzaju OlJowiac1ania ludowe. Materiały z terenu; Wolfgang Mieder, Das Napoleon-BHd in den We1'ken von .Je1'emilLl' Gotthelf. Obraz Napoleona w twórczości GottheJJa, W opowiadaniach występują różne porównania chłopów, a zwłaszcza ich czynów clo czynów cesarza; Dietz-RUdiger Maser, Johannes Hadlaubs "Nachtlied". Zum Problem des Wi1'klichkeitsbezuges im spiiten Minnesang. Utwór "Nocna pieśl1" -przycz.\'nek do p<'Jźnośredniowiecznej poezji miłosnej; Robert Wildhaber, Das bulgarische Fl'eilichtmuseum in Etera. Komunikat o pierwszym, jeszcze w budowie, skansenie bulgal'.';kim . .Jego profil podobny jest do muzeów w Sibiu (Rumunia) i Hagen (Wl'st!'alia, NRF). Na terenie muzeum czynnych jest ponad 20 obiektów, \1' których produkują - dla zwiedzaj,,\cych - swoje wyroby różni rzemieślnicy. Zeszyt ) t;\ (I!l7!) wstał IXlświęcony 75 rocznicy założenia Szwajcarskiego Towa]';I,ystwa Ludoznawczego i zawiera. artykuły dotyczące etnografii XIX w.; Theod01' BUhler, Del' schweize7'ische Zweig de7' historischen Rechtsschule und die Volkskunde. Przedstawiciele ,<;zwajcal:s1ciego odłamu historycznej szkoły prawa i etnografii; Arnold iederer, Beme7'kungen z'u Louis Coul'thions "People du Valais", Uwagi do wydanej w l!lO:) 1'. pracy przedstawiciela szkoły "La Playe". Niektóre sformułowania metodologiczne ;;1), zdaniem autora, nadal aktualne; Eduard Stri.ibin, Obe7' Heimatkunde unci schweizel'ische Heimatkunden im 19, Jahrhunde7't. Zarys badari nad krajoznawstwem, albo przeszłości",! regionu, traktującym dany obszar od strony geograficznej, biologicznej i historycznej. Przedstawiciele, problematyka, .stosunek do etnografii; Hans TrUmpy, Volksku1lcle im Schulbuch des 19. Jahrhundel'ts. Ludoznawstwo w podręcznikach szkołnych, Analiza 94 wydanych w latach 1872-1H99 książek, w któn'ch uwzględniano; literaturę ludową, folklOl' muzyczny, najważniejsze święta roku obrzędowego, zajęcia produkcyjne, stosunki społeczne, kult przodków, ora:l. w których zwalczano zabobony; Leo Schelbert, Die Funfte Schweiz in der Bel'ichterstattung des "ilufrichtigen und Wohlerfahrenen Schweizer-Boten" 1804-1830. Problematyka emigracyjna w tygodniku szwaj.carskim oz I połowy XIX w. Informacje o wychodźcach, miejscu ich pobytu (Krym, USA i Brazylia) oraz podejmowanej prze:l. nich pracy; Iso Muller, Die bundnerische Wallfah7't zwischen Aufkliil'ung wul R.omantik. Z etnografii pielgrzymkowej. O miejs·cach pątniczych, motywach, wier:l.eniach i pielgrzymkach; Jacques Tagini, Les mascarades de l'Escalade a'll. 19" siecle. O korowodach przebierańców, balach maskowych i maskach. Zeszyt 4: Fran<;ois-Xavier BrodaI'd, Chansonettes, l'ondes et comptines fribom'geoises de la fin du XIXe siecle, Omówienie zebranych w terenie (rejon Fryburga) piosenek śpiewanych przez dzieci i młodzież podczas różny'ch zabaw. Podano przykłady tekstowe i nutowe; Martin St.aebelin, Ein Basler Soldatenlied des 19. Jahrhunde7'ts und der Ursp7'ung einer vergessenen Schnitzelbank-'I'radition. Porównanie �288 Recenzje, pl'zeg!qrly wycIawnict.w 'i czasopiRI7l tekstu plesm żołnier:skiej z wierszykami satyrycznymi z tzw. Schnitzelbanlc (seria obrazków z wierszykami); Ottavis LUl"3ti, Abitudini alimentari del/.a popolazion!' ticinese fino alla meta dell' Ottocenta. Z kultury p{)żywienia, o {XJtrawach z kasztanów, kukurydzy, ziemnia.ków i jarzyn oraz o posilkach spożywanych w czasie wojny, glodu i zarazy; Henri Gremaud, "Poyas", Les peintures de montel' li l'alpage. el~ gruyere. Obrazki malowane przez wiejskich artystów przedstawiające sceny z wypasania trzód na halach. Analiza ich genezy, treś-ei i stylu; Alain Jeannert, I,e vignoble de Cortaillod ci la fin du XIXe siecle. Problemes economiąues et sociaux Evolution et modifications. Problemy ekonomiczne i spoleczne, rozwój i przemiany w uprawie winnej latorośli na przykladzie winnic miejscowości Cortaillod w oparciu {) w.spomnienia i informacje jednego z mieszkańców; W. Egloff, Alte Konstruktionen im Walliser Holzhandwerk. Dawne budownictwo drewniane w dolinach alpejskich. Wykorzystywanie przez ,cieśli starych ,s'{XJsobówstawiania chałup; M. Gschwend, Wandlungen im liindlichen Hausbau des 19. Jahrhunderts in der Schweiz. Przeobrażenia w wiejskim budownictwie mieszkalnym XIX w. Zmiany funkcjonalne, przebudowa i rozbudowa dotychczasowych {XJmie.szczeń, nowe surowce i nowe formy konstrukcyjne; Rudolf J. Ramseyer, .Eine FrohlichI' StubI' gegen die Sonne. Materialien zum Berner Wohnungsmark V01' 150 Jahren. Zestawienia ogloszeń tygodnika berneńskiego z 1112.l r. doty,czące sprzedaży i wynajmowania mieszkań; Texte Z1l-1' schwe'izerischen Volkskunde des 19. .Jahrhu.nderts von zeitgeniissischen ./itttoren. Herau.sgegeben von Mitgliedel'n des Seminal' fur Volkskunde del' Univel'siW t Basel. Wybrane teksty źródłowe z różnych XIX-wiecznych przewodników, kalendarzy, opisów podróży, {XJdręcznych atlasów oraz listy i ()dpowiedzi na ankiety. Materiały te dotyczą zabobonów, wierzeń, zwyczajów dorocznych i !>trojów. W każdym z zeszytów znajdujemy świetnie zredagowany, bogaty zestaw recenzji, omówień i not bibliograficznych najnowsz('j. europl',hkil'j i pozaeuropejskiej literatury etnograficznej. Walerian Osterreichische Zeitschrift fur Volkskunde. Neue Serie, Band Sobisiak XXVI, Heft 1-4, Wien Hl72. Ostatnie numery austriacl"iego czasopisma eLnograficznego zawieraj,\ r<"żnej wartości i przydatności spmwozdania czy komunikaty z badań terenowych. Interesui'lce . są jedynie: krytyczna wypowiedź na temat metod prowadzenia badań terenowych oraz ciekawa pod względem metodologicznym praca dotycząca dawnych i współcześnie występującyeh grup rówieśniczych. Zeszyt 1: Artur Kutzelnigg, Die BrentI', Ein alpenliindisches, auf dem Riicken gestragenes Gefass. Worterklii1'ung aus der Sachgeschichte. Analiza znaczeniowa słowa Brente, nazwy kosza ze skóry, drzewa lub blachy, służącego do przenoszenia na plecach różnych produktów, takich jak sól. woda, mleko. Siedem rycin ilustruje wygląd sprzętu; Maria Lang-Reiństatter, Vieh u.nd Futter in Villg-raten, Osttirol. Surowy material źródłQwy z terenu, dotyczący głównie chowu bydla w górskiej wios'ce; Wol.f Dieter Zupfer, Gegen eine scheinbar problemlose Feldfol'schung. Kritische Oberlegungen am Beispiel des "Walfau-Berichts". Bardzo obiektywna krytyka �Recenzje, szeroko przeglądy wydawnlctw 289 i czasop-Ism reklamowaneg<:J 400-stronicowego komunikatu na. temat badali terenowych 1965/66. Eisenstadt 1969), obalająca lansowaną w nim tezę o "wolny;m od teoretycznych uprzedzeń obiektywnym spostrzega(Wolfau. Bericht iiber die FeLdforschung niu". Zeszyt 2: Berti młodzie;i;y męskiej roku obrzędowego wszechnej ankiety. Petrei, Die Burschenschaften im Burgenland. Grupy rówieśnicze życiu w:;i. Ich udział w obchodach zwyczajów rodzinnych, oraz w uroczystośeiach kościelnych, zebrane na podstawie poRupel't Feneberg, Das Hottinger PeterlspieL FOl'mgeschichtHche Untersuchungen zu einem aUen TiroLer PuppenspieL Rozwój form ludowej sztuki kukiełkowej "Peterlspiel", przedstawianej od dawna w czasie karnawału; Leopold Kretzenbacher, Christus soU nicht gegeisseU we-rden. Ein mitteLaUerHch-schwedisches Visionsmotiv in einem aUsteirischen PassionsspieL Analiza przedstawienia ludowego o m~e pańskiej, zawierającego scenę nie dopuszczającą do biczowania Chrystusa. Zeszyt :~!4: Gerhard Maresch, Die verzie-rten holzernen Stubendecken des oberen Pielachtales. Ozdobne drewniane sufity_ Opisy :l8 zinwentaryzowanych pułapów zawierających daty (Hi10~18n). Omówiono: konstrukcję, technikę zdobienia oraz rodzaje wzorów. Pracę ilustruje 14 rycin; Maria Leiner, Der ZeiLenziehel', ein HHfsgeriit im Ackerbau. Znacznik jako pomocnicze narzędzie uprawy ziemi; Hiltraud Ast, Arbeit und Leben eines wandernden SagfeHers. Z kultury grup zawodowych. Praca i życie wl;drownego rzemieślnika zajmującego się ostrzeniem pH - 14 ciekawych rycin; Richurd Pittioni, Ein Steim:eugkrug aus dem Stitt HeiHgenkreuz bei Baden, N-b. Opis zrekonstruowanego ze znalezionych części, kamiennego dzbanka; Emil Schneeweis, Ein "Holzbarometel''' aus dem Yspel'tal. Omówienie występującego w terenie, z wikliny zrobioneg<:J barometru. W dziale "Kronika" na uwagę zasługują obszerne komunikaty o międzynarodowym sympozjum garncarstwa ludowego (31 VIII-8 IX 71) w Austrii oraz międzynaroclo\Vt'j roboczej ](()nft'rencj i allasc,\V ctnognlficznych \V Stockholmie 18-21 VII 72. w Walerian Allna/i del Museo Pitre, Sobisiak L 1--15, Palel'm() 1950-1964. Wlo,ka literalura etnograficzna zajmuje na łamach naszych fachowych czasopism mit.jsCl' raczej marginalne_ 1\ by choć \V małej częśei wypełnić tę lukę przedstawiam najwnżnicjsze pozycje opublikowane w 15 rocznikach Muzeum Etnograficznego im. Giuseppe Pitrego w Palermo, uzyskanyeh w drodze wymiany przez bibliotc·kę Polskieg{) Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu 1. "Annuli del MuseD Pitre" stanowi<l ambitną kontynuację "Archivio per ID studio delIe trac!izioni popolari" - jednego z czołowych czasopism folklorystycznych XIX w., założonego przez G. Pitrego i S. Salomone Marino 2. Do roku 1953 wydawane były pod <lllspicj:j A,;;:sessorato delia Pubblica Istruzione delia Regione Siciliana, a od 19:14 r. do kOlieCI, tj. do roku lH64, z udziałem Fondazione per l'Incremento Economico Culturale e Turistico della Sicilia "Ignazio Mormino", Banco di Sicilia oraz Istituto <Ii Stor'ia <lelle Tra<lizioni Popolari c1,,1l' Universita di Palermo. 1 Roczniki te ukazały siq w 6 voluminach \V następująeej kolejnośei: t. 2-4; 195~-1956, t. 5-7; 1957-1959, t. B-In; 1960-1962. t. 11-13; 1963-19r.~. t. 14-15. 2 Zob. R . .Jezierska, GiUseppe Pit.,..! - sycy!ijsk'i Oskar Kolberg. ,.Lud" 19 - Lud, tom L YIn 1950. t. I; 1951-1953, 197:l, t. 57, s. 335-3~2. �290 Recenzje, przeglądu wydanmietw i ('zasopisln Zgodnie z zalożeniami redakcji, na czele z redaktorem Giuseppe Cocchiarą jednym z naj znakomitszych folklorystów europejskich, profesorem historii tradycji ludowych na Uniwersytecie w Palermo i dyrektorem Muzeum im. Pitn§go -z "AnnaU' wspólpracowali uczeni europejscy publikująey materialy poehodząe~ z badań i studiów związanych zarówno z folklorem, jak i etnologią. Problematyka wiodąca, związana z teorią kultury ludowej, odnotowana jest w następujących artykulach: G. Cocchiara, Note sull' arte popo~are (t. 8-10, s. 1-15): tenże, Poesia e cuUura popolare (t. 14-15, s. 53-79); tenże, Uarte popolare come problema (t. 11-13, s. 88-111); tenże, Presenza dell'etnologia e del folklO1'e nella cultura moderna (t. ll~13, s. 1-9); P. Tosehi, Rapporti fra regione e tradizione popolare (t. l, s. 22-29); F. Fazio Allmayer, Sulla natura deg~i studi di folkLore (t. l, s. 1421); A. M. Cirese, Aspetti della l'icerca folklorica (t. H-D, s. 33-51); G. Ortutay, Della trasmissione orale neL fol/dore (tamże, s. 52-37); S. F. Romano, Coscienza regionale e vita popolaJ'e nella letteratura (t. 8-10, s. 68~105); G. B. Bronzini, Crisi delle definizioni (tamże, s. 237~2;52); V. F. Allmayer, Cultura e educazione regionale (t. 5-7, s. 12-W); F. Pandolfi, Lo spettacolo cinematografico nella societci (t. 11-13, s. 112~131); D. B. Emrich, Considerazioni su~ fo~klore (t. 14~15, s. 5-12); S. Caramella, Kant e ~e razze umane (tamże, s. 13~'39). Na sz;czególne zainteresowanie zasługują rozważania G. Cocchiary na temat genezy sztuki ludowej; próbuje on także formukJwać zakres treściowy tej sztuki rozważając przy sposobności zagadnienie odlamu sztuki "podszywającej" się pod ludową. Sygnalizuje również zagadnienia dotyczące pojęć: "ludowe" i "nieludowe". Najbardziej zaś istotne problemy badań folklorystycznych zawarte są w artykul~ M. Cirese. Cenny material do studiów nad rozwojem folklorystyki wloskiej i europejskiej XIX w. stanowi korespondeneja G. Pitrego, znajdujqea się w posiadaniu Biblioteki Muzeum im. PitregQ .1 częściowo QPublilwwana na lamach "Annali". Są to listy D. Comparettiego do G. Pitrego w opracowaniu G. Cocc;hiary (t. 1, s. 1-13); listy Pio Rajny do G. Pitrego w opracowaniu G. Bonomo (t. 2-4, s. 1-18); listy H. Usenera, W. Mannhardta, K. Krohna do G. Pitrego w opracowaniu także G. Bonomo (t. 5-7, s. f.-ll) oraz listy F. J. Childa do G. Pitrego w opracowaniu A. Rigoli (t. 810, s. 1:34-141). Na oddzielną uwagę zasluguje bibliografia sycylijskich ll'adyeji ludowy~h za lala lfł20-1955: Giuseppe D'Anna, Bibliografia delle tradizioni popoLari siciliane (t. 5--7, s. 114-2,10), zawierająca ponad 1000 pozycji bibliQgraficznyc;h. Z artykulów typu informacyjnego wymienić nalezy: E. G., Vicende dei primo Istituto di Antropologia Sociale in Italia (t. 14--15, s. 230-232) o pierwszym włoskim Instytucie Antropologii Spolecznej zalo7Amym w PalerulQ w 19·53 r.; Sebastiano Lo Nigro, n fo~klore neUe Universitd degli Stati Uniti d' America (t. 2-1, s. 41-47) - ocena wartości studiów nad folklorem oraz udoskonalenia metod badawczych w programach Ll11iwersyteckich w Stanach Zjednoczonych AP; Marisa La Scala, Nota sul Congresso Internazionale Argentino del FolkLore (t. 11-13, s. 22:JZ:Y3) o Międzynarodowym Kongresie Folklorystycznym w Argentynie, którego celem było przedstawienie rozwoju studiów nad folklQrem w krajach Ameryki Poludniowej; Nello Ponente, La mostra dell'al·te messicana a Roma (t. 14-15, s. 21922'2) - o wystawie ,sztuki meksykańskiej eksponowanej w Rzymie w Pallazzo delIe Esposizioni w 19'63 r.; Relazione della Giuria deL 3" Premio Internaziona~e Giuseppe Pitre (tamże, s. 233-2:39) o trzec;iej międzynarodowej nagrodzie folklorystycznej im. G. Pitr,ego. Specjalna komisja w składzie przedstawicieli Muzeum im. Pitn§go, uczonyeh włoskich i europejskich oraz przedstawicieli Azlenda Autonoma dl Tu- �Recenzje, p"zeglqdy wi/dawnictw 291 i czasopism ri,.;mo \\' Palermo, przyznaje coroczne nagrody za najlepsze prace związane z histoI1ią ~.tudiów naci tradycjami ludowymi i folklorem, Obecnie przyznawane jest Premio Internazi,male cli Fotklore "G. Pitre" i Premio Nazionale cli Folklore "G. Cocchiara"; G. Bonomo, Ricordo di Giuseppe Pitre (tamże, s. 3-4) wspomnienie także o Cocchiarze w związku z jego śmiercią w 1965 r, Wiele miejsca na lamach "Annali" poświęcono różnym dziedzinom folkloru, a zwłaszcza liler~llurze i muzyce ludowej, w której lud wIoski byl i jest szczególnie rozmiłowany; tu wymienić należy: Alberto M. Ciresc, Note sugli scritti italiuni intonwalIa puesia popolare deI 181Z al 1827 (t. B-lO, s. 106-133) - analiza początków badań nad włosk~l poezją lucltlwą; Vincenzo Carollo, Costantino Nigra folklorista (l. 2-4 s. 4H··(1)- o Nigrze, jednym z naj wybitniejszych włoskich filologów-folklorVilów piel'Wszej ptllowy XIX w., autorze Canti popolari deI Piemonte, Torino 1388. Jest ttl podkreślenie olbrzymie'go wkładu Nigry do rozwoju bada{) nad włoską pieśni<:t lucJtlwą; Aurelio Rigoli, Idelfonso Nieri novellie7'e (t. 5-7, s. 84-91) - dotyczy okresu wznlOż,mych na terenie Wioch studiów nad literaturą ludową i wydanej w lym czasie pracy I. Nieh, Racconti popolllri lucchesi, Castelnuovo Garfagnana 1889; .8t1..o1'eLi GotU, PastWa sullej strambotto (t. 2-4, s. 62-67) - o pochodzeniu strambotlo, włoskiej pieśni lirycznej; m. in. 5'1 tu przytoczone teorie na ten temat D'Ancony, F. Novati, Le Gentil i in, Szczególne' miejsce w studiach nad ludową poezj'1 wioską zajmuje słynny i najLJarclzil'j ('l'nny \V IlOPz.Jiliycylij.skiej .szesnast{lwieczny poemat o wzruszających i tragiczllyC!1 kolejach losu ~ miłości i śmierci - bohaterki baronówny z Carini. Tekst lego poematu został po raz pierwszy opublikowany przez sy·cylijskiego folklmystę S. S. Marino pl. La baronessa di Carini. Leggenda stoTica popolare del sec. XV l in poesia siciliana eon discorso e note, PalermQ uno. Na ten temat piszą: G. Cocchiara, Origine e vicende d'una canzone popolaTe (t. 2-4, s. 68-76); Ottavio Tiby, Leggenda e realta d'una canzone popolare (t, 5-7, s, 63-83); A. Rigoli, I testi inediti da "La Barunissa di Carini" in un manoscritto di SulvatoTe Salomone Marino (l. !l-l:{, s. 161-17U). Problem "cantastorie", tj. osób zajmujących się zawodowo opowiadaniem lub recytowaniem poezji ludowej, zawarty jest w następujących artykułach: Antonino Buttitta, Cantastorie in Sicilia - premessa e testi (t. 8-10, s, 149-236); tenże Le storie di Cicciu Busacca (t. 14-15, s.l'19-124); Rosalia Perret, U cuntu (t. 5-7, s. 107-1,1:5). W dziedzinie zbierania .i dokumentowania folkloru uwagę zwracają dwa artykuly: G. Cocchiara, Il corpus di musiche popolari. siciliane di Alberto Favara (t, 5-7, s. 54-62) - {) Albercie Favarze, wykładowcy Konserwatorium Muzycznego w Palermo i zbieraczu pieśni ludowych w końcu XIX w.; Cocc!liara podkreśla jego olbrzymi wkład do studiów nad włoską muzyką ludOWi[, wyra7..ony w wydanej ostatnio ksiilżn' Fav;)]'y pl. Il corpus di musiche popolari siciliane, poprzedzonej wstępem wybitnego historyka muzyki, Ottavio Tiby: Paul Collaer, Note pl'eliminai7'e relative aux enl'egistrements effectues pal' ranee dans Ie Sud de la Sicile Ie Centro Internazionale en 195.5 (t. 8·-10, s. U-lO) Studi Musiche {) wynikach l'IIed'iter- akcji bada\Vc~ej zorganizowanej przez Centro Internazionale Studi Musiche Mediterranee poci kierunkiem p]'oC O. Tiby w ·celu rejestracji pieśni ludowych w południowej Sycylii. Interesujące są także dwa artykuliki związane z malarstwem ludowym: A. Butlitta, Caratteri, momenti e motivi della pittura del cano siciliano (t. 5-7, s, 92-101)próba analizy początków i funkcji malarstwa słynnych - dzięki swym barwnym malowidlom dwukołowych wózków ,sy.cylij.skich, skupiających od lat zainteresowanie szeregu uczonych różnych krajów, Buttitta przedstawia w tej sprawie - �292 Recenzje, vrzeglqrly 1vyda1.vnicf,7v l r::;asopism punkt widzenia takich uczonych, jak P. Toschi, K Magnuco, A. Hauser, J. Wydra i in.; Ettore Li GoW, Nicola Faraone chi era co~tui'! (t. ~)~7, I0:2·-10{) _. o Nicola Faraone, malarzu scen do ludowy,ch teatrzyków kukiełkowych wywodzących sit.; w prostej linii z tradycj l commedia dell·arte. Niemało miejsca w "Annali" zajmuje problematyka związana z obrzędami i zwyczajami ludowymi, w tym także dolycz'1ca terenów pozawioskich, ściśll'j Europy południowo-wschodniej: A. Buttitta, La Je~ta dei morti in Sicilia (t. 11-U, s. 145-1(0) -- o zwyczaju obdarowywania dzieci pouarunkami, tzw. "strenne ai fanciulli", w dniu święta zmarłych, praktykowanym tylko na Sycylii i w kilku miejscow{)ściach południowych Włoch; autor artykułu p{)(lejmuje pr(jbę analizy pochodzenia i znaczenia tego zwyczaju; Vittorio Lante,'nari, II culto dell'acqua nella Sardegna arcaica (t. 2·-4, s. 105-120) o kulcie wody na Sardynii, zwiqwnym ściśle z kuHm'q pasterską tej wyspy i - co za tym idzie - kultem płodności i urodzajności. Omówiono tu rytuał mający na celu sprowadzenie deszczu, podano przykłady tradycyjnych pieśni (inwokacji) pasterzy sardy jskich; Eugenio Manni, Hicerche ~ulla prei~toria del cuUo di Marte (t. B-lO, s. 32-!i7) w nawiązaniu do prac.I· G. Dumezil, Juppiter lVlar~ Quirinu~ (tłumaczenie F. Lucentini, Torino 1955), dotyczącej baclań nad religią rzymską i jej związkami ze światem indoeuropejskim, autol' omawia liczne studia kultu Marsa oraz analizuje wiele hipotez odnoszących się do etymologii nazwy tej planety; G. Cocchiara, II ponte di arta e i sacriJici di costruzione (t. l, IS. 38-81) - omówienie starego zwyczaju wmurowywania ofiary IV fundament konstrukcji budowlanej, występującego niegdyś na znacznych obszarach Europy. Przykłady przetrwania tego zwyczaju w pieśniach ludowych z teren<"II' Bułgarii, Serbii i Rumunii; Giuseppe ROSlsi-Taibbi, Sopl'al'l'ivenze di riti dionisiaci nella Tracia orientale greca. Le anastenaria (t. 2-4, s. 77~l(4) _ .. tematem artykułu jest ,ciekawy rytuał o charakterze orgiastycznym wywodzący sit.; z kultu Dionizosa, uprawiany w dawnej Tracji wschodniej, tzw. anastenaria. Prócz opisu poszczególnych faz obchoclzenia anCllstenarii, ich odrodzenia na terenie Bułgarii i Macedonii i represji stosowanych przez kościół w stosunku do ludności je uprawiającej, autor omawia badania naukowe nad anasteriami przytaczając przyklady naj starszych dowodów praktykowania ich; Giorgio Megas, 1l carnevale in Grecia (t. B-lO, s. 17:n) - opis karnawału greckiego, składającego się z szeregu okresów: tzw: triodo okres poprzedzający, profane pierwszy tydzień karnawału, creatine drugi tydzie/l, tyrine - trzeci tydziell itd. Warto wskazać także na inne, interesujące artykuły zawarte w "Annali" : V. Lanternari, Slllle origini. dell'agricoUnra (t. 5-7, s. 20-5:~) ._- o badaniach nad pocZ'1tkami rolnic twa; autol' przedstawia poglądy takich uczonych, jak D. S. Davidson, V. G. Childe, N. J. Vavilov, K. Birket Smith, O. Sauer, P. Laviosa Zambotti, R. Biasutti. L. Frobenius, A. E. Jensen, R. Thurnwald, E. Halm. B. Malinowski, H. B. Hawthorn, L. Austell, H. Firth i in.; Ant{mio Pagliaro, ],e origini della tragedia greca (t. ll~U, s. 10-:32) omówienie najważniejszych pozycji związanych z pochodzeniem tragedii greckiej; G. Megas, La funzione del vestibolo nella compo~izione della ca~a rnstica greca e La sua rela.zione con la casa greca antica (t. 14b, s. 99-1(4) ~- tekst referatu wygłoszonego przez G. Megasa w dniu 10 czerwca 19B1 1'. W Palermo o funkcji i ewolucji vestybulu w greckiej architekturze wiejskiej; A. Rigoli, Giuocchi popolari descritti in un vocabolario ~iciliano seicento (t. 14-15, s. 105-11B) - o anonimowym słowniku sycylijskim z XVII w., znajdującym się w komunalnej bibliotece w Palermo, w którym jest spis i opis zabaw oraz ludowych gier sycyli,i'ikiC'h; Carmela Galanti, Te~tilrlonianze <Ii Jolldol'e romano nell' Edmondo deI Bresciani (t. 8-10, .s. 142~14B) - o ksi,r~ce Edmondo o dei co- �Recenzje, pr:zeglqdy wydawnictw 2\);3 i czasopisnt dcl popolo rOll1ano (Roma 1859), będącej pokażnym wkładem do studiów nad tradycjami ludowymi, a ściślej l'zymskimi, pierwszej polowy XIX w; Vincenzo Carollo, [,a piazza universale (t. 1, s. 14a-158) - o Tomaso Garzoni da Bagnacavallo i ,jeg{) książce La piazza universaZe di tntte Ze professiani del mondo (Venezia W5I), w której przedstawil m, in. świadectwa zwyczajów ludowych w zawodach najbardziej upokarzajć)l'ych, tcu1l'e, zabawy, gry ludowe itp. Zdaniem V. Carollo ksić)żka może stanowić interesujący materiał dla uczonych zajmujących ,sit; b~J[{aniem tradycji ludowej; Giuseppe Bonomo, ]l MaTleu8 malefiearum (t. 1, s. 120147) - o P(}l'zć\tku r{)zwoju literatury demonologicznej w wieku XV, która s,tala się prawdziwq kopalnić) rnateriaI<'J\v zwiqzanych z wierzeniami i zwyczajami lud{)\\'ymi oraz o jednym z przykladów lego typu literatury, jakim jest właśnie Malleus maleficarum księ,l4~1procesów przcciwko czarownicom, wydana w 149G 1'. w Nol'.\·mberdze (ostatnie wydanie' i\;lalleus malefieannn, Translatedwith en introduction-Bibliography anti Notes. London 1(28), a przypisywana dwom dominikanom, proCesorom teologii: Mircea Eliade, L'ori,z,zontemitieo della ballata di Mastro Manoll' (t. 14-15, .s. 80-96) - o niektórych j'ezultatach badania sławnej ballady rumuńskiej o Mastro Mi.Jl1ole na tle ogólnych bada!'l nad balladami rumuńskimi i bałkć1l1.skimi. Na zak{)l1czenic [Jragl1l; zwrócić uwag,; czytelnika na dział rccenzji i wiadomości zamykający każdy rocznik. Dział recenzji jest bardzo obszerny, dający zaw.sze starannie opracowany i wyczerpujący przegląd literatury świa10wej z zakresu etnologii, antropologii lizycznej i .społecznej, folklorystyki, socjologii. językoznawstwa, religioznawstwa, psychologii, archeologii, historii sztuki i medycyn~' ludowej. Autorami recenzji Sćl znani specjaliści. VV dziale wiar1omo.Ś,ci zawarte zosi oily ,sprawozdania z r1zić\l,l!ności Muzeum im. Pi trego. informacje u wzmiankach o tym Muz.eum \V czasopismach włoskich i europejskich (m. in. o "Ludzie" 1950, t. 1), in[ormacje o nowowy,chodzących ,czasopismach i wyciqgi z ciekawszych art~'kulów w nich zamieszczanych, in[orn,acje o zjazdach, konferencjach naukowych, świć'towych kongresach, ze szczególnym uwzględnieniem udziału nauki wkhkiej. Śmierć prof. G. Cocchiary w 19:65 1'. przerwała edycję "Annali". Od 19H9 r. wychoclzi tyllw biuletyn poel nazwą II "Pitrp". Bollettino Museo Etnografico Siciliano .,G. Pitrc" e annessa Biblioteca, ograniczajć!CY się do informacji związanych z działalności,) Muzeum i Biblioteki. stll1ni Renata Ethnologia Slal'lca, t. :t 1971, Bratislava Jezierska 1972, ss. 280, Trzcci tom zawiera 2:) artykuły (dwukrotnie 'więcej niż tom poprzedni) i nową rubrykę pl. ,,1!1formatione"·. W .,Recensio librorum" odnotowano m. in. zawartość t. '}:) "Luciu". W przedmowie redaktor naczelny, prof. dr Jan Podolak, podsumował dorobek trzech tomów. M. in. podkreślił fakt szepszej popularyzacji materiałów słowimiskich drukowćlllych w jl;zykach zachodnioeuropejskich oraz przedstawił profil i dalszy �294 Recen.zje, przeglądy wydawnictw i czasopism program pisma jako organu rozwijającej się międzynarodowej współpracy w za~ kresie badania słowiańskiej kultury ludowej. Artykuły poruszają 3 grupy zagadnień: biogratkzne, metodologiczno~teoretyczne i problemowe. W piewszej grupie znajdujemy 2 .szkice poświęcone naj wybitniejszym folklorystom XIX wieku - Erbenowi i Kolbergowi. Jift Horak (praha) w artykule Karel Jaromir Erben (0870) und die Erforschung der slawischen Volksiiberlieferung przedstawia dombek tego zasłużoneg0 zbieracza i wydawcy folkloru czeskiego i słowackiego oraz jego znac7.enie jako podstawowego materiału we wspókzesnychkrytyczno-porównawczych badaniach folkloru słowiańskiego. Józef Burszta (Poznań) w artykule Die Interessen Oskar Kolbergs fur Kultur der West- und Siidslawen omawia jeden z naj.więk-;zych działów pracy Kolberga, mianowicie badanie etnografii Słowian i podsumowuje jego wkład materiałowy (tekstowy i muzyczny) dotyczący Słowian z<lchodnkh i południowych oraz nClświetla jego kontakty z etnografami słowiańskimi. Zagadnienia metodQIQgiczne i te0retyczne zostały poruszone w następnych 5 artykułach. Jan KomorQvsky (Bratislava) w: Die historisch-komparatil'c Methode in der Erforschung der geistigen Kultur der Slawen omawia stosow:mie metody historyczno-porównawczej w folklorystyce czeskiej przez J. Polivl<ę, który rozwijaj,)e te0rię przeciwprądów oraz poligenezy wątków i motywów A. N. Veselovskiego uwzględnia w swych badaniach związki interetniczne i zróżnicowanie regionalne. Dziś badanie etnograficzne narodów .słowiańskich nie jest już możliwe bez ludoznawstwa sąsiadów niesłowiański-eh; chodzi o to, by ustalić, czy badane przeja'wy mają wspólne źródła genetyczne, czy też powlS-tały niezależnie w ramach poszczególnych etników, jak też Q zbadanie procesów wynikających z kontaktu dwóch kultur. J. V. Bromlej (Moskva) w pracy Ethnos and the Ethnosocial Organism rozw;Jża zagadnienie zmienności formy istnienia etnQsu i omawia ścisłe pojęcie organizmu społecznego, jakim jest historycznie ukształtowana społecznQść, którą cechują zarówno etni'czne jak i interetniczne komponenty kultury. Pozostając w stałym związku ZE' swym środowiskiem, które tworzą czynniki natur.alne oraz rozwijającego się Qrganizmu społecznegQ, oddziaływuje na nie i ulega ich wpływom i staje się syntetyczną fQrmą istnienia zjawisk etnicznych (kulturowych) oraz społeczno-ekonomicznych. Christo Gandev (Sofia) w <lrtykule Ethnographische Forschungsaspelcte in der Ethnogenese des bulgarischen Volkes przedstawia specyfikę metod i problematyki w badaniu etnogenezy narodu bułgarskiego, wynikając<) ze złożoności procesu kształtowania się naJ'()du. Etniczne składniki badanej dzisiaj społeczności są następstwem wpływów kulturowych różnych ludów - Traków, Greków, Rz~·mian. Słowian i in .. t0też każda war.stwa kulturowa musi być badana odrębnie. Podkreślaj<jc postęp etnografów w ostatnim 25-leciu w tej dziedzinie Gandev zwraca uwagę zarówno na osiągnięcia (np. opracowanie mapy nawarstwień etnicznych od II wieku p.n.c. po wiek XII), jak też na trudności badań prowadzonych kompleksowo z pomoc;) wielu dy.&Cyplin. Christo Vakarelski (Sofia) w pracy Das historische Wesen der Ethnographie und eine vordringliche Aufgabe der slawischen Ethnographen omawia najpilniejsze i najważniejs.ze zadania etnografów słowiańskich, prz,'jmuj;lc /,;1 punkt WY.lsCJa w swych rozważaniach historyczny charaktcl' et nografii. Do zadali tych zalicza �Reccllzjc, przeglądy wydawnictw 295 i czasopism przede wszystkim zbadanie początkowy'Ch etapów rozwojowyd1 Słowian i ich pozniejszego zróżnicowania ku1turowegQ, czyli opracowanie historii kultury narodów słowiańskich. W badaniach etnograficznych - zdaniem autora - dużą rolę winny odegrać studia nad folklm-em i kulturą społeczną Słowian. Vakarelski mocno podkreśla konieczność pilnego opracO"wania encyklopedii .słowiańskiej etnografii, od dawna już postulowanej m. in. przez Jagićia, Niederlego, Moszyń.skiego, Fischera i in. W ,lrlykule Vadima 1\. Aleksandr<JVa (Moskva) pt. The P1'oblem of Comparative Stud1J of the Material Culture of the Russian Population of Siberia (17th-19th znajdujemy inleresujące wypowiedzi na temat badań history·czno-porównawczych prowadzonych nad kultmą ludową rosyjskich osadników w Syberii z okresu XVII-XIX w. W badaniach tych najważniejsze miejsce zajmuje zagadnienie więzi kulturalnej powstałej mięrlzy elementem autochtonicznym i osadniczym w rezultacie wzajemnego oddziaływania obu tych społeczności. Chodzi bowiem o wyjaśnienie, na podslawie jakich tradycji i kiedy w rezultacie współżycia powstał kompleks elementów kultury odpowiadającej potrzeoom gos'podarczym, .społecznym i estetycznym środowi,ska i jak w niej odzwierciedlaj" się trady.cyjne formy kultury ogólnorosyjskiej. Podobnym zagadnieniem, t.j. badaniem historyczno-porównawczym, w tym wypadku pasterstwa karpackiego, zajn1l1je się Jarosłav Stika (Brno) w pracy pt. Die historische ilnalyse aIs G'rundlage 2um Studium von Analogien in der karpatischen Almenwirtschaft. W badaniu analogicznych zjawisk kulturalny'ch, spotykanych \\. pasterslwie karpackim i p()za tym obszarem, autor stosuje metodę analizy tzw. diachronicznej, rozpatruj'1c zjawiska z punktu widzenh ich pochodzenia autochtonicznego, bądź pozal<Jrpackiego. Obszern'l grup(: art.ykułÓw problemow,vch ot \Viera zwięzłu infr>l"macja Vlarlymira Zinyca (Kijiv) pl. The Ukrain.ian Traditions in Ethnographical Studies of the Slal'oni.c Population of tlw Carpathian Regi.on, poświęcona wykazaniu wkładu nauki ukraińskiej do batlall nad etnografią S.łowian w obrębie Karpat od ubiegłego wieku po dziell dzisiejszy. Inforr.1;H:ja zawiE'l'a nazwiska bar!aczy, kierunki i ośrodki badań (z głównymi centrami w Instytucie Sztuki, Folkloru i Elnografii im. M. T. R.ylskogo AN USR.R. w Kijowie oraz w ośrodkach uniwersyteckich we Lwowie i Użhol"Oc1zie),tytuły prac iCZ3sopism, osiągnięcia placówek muzealnych i in. Wśród wymienionych dawniejszych badaczy zabrakło jednak nazwisk polskich etnograf6w i folklory.stów, jak np. Oskara Kolberga, Wacława z 01esk3, Żegoty Paulego czy Izydora Kopernickiego, których zbiory folkloru ukrnińs·kiego, słowackiego i polskiego z obszaru Karpat pomnoży/v dorobek słowianoznawczy tego regionu. Josef Vai'eka (Pr;lha) \V artykule Zum P.roblem de1' Integration des Bauernhauses in den Tschechischen Dbrfern in Slavonien, opartym na materiale terenowvm sprzed kilku laty, porównuje czeski elom chłopski z domem ,sławońskkh Chorwatów i Serbów w lalach 7n-l~'ch ubiegłego wieku, tj. ,v okresie nasilenia migracji Czechów i Morawian do lej ż)'znej krainy, a następnie bada rozwój domu we wsiach czeskich osadników w Sławonii. Rozwój ten odbywał ,się w 4 etapach przy u<;ilnym współudziale Czechów. od dawnego w:spólnego domu z ogniskiem, która to (Qrma panowała w SławQnii w chwili napływu osiedleńców, poprzez budownictwo gliniane bądź drewniane wieloizbowe (połowa bieżącego wieku), do budynku typu mieszczallskiego rozpowszechnionego obecnie. Artykuł ciekawie ilustrowany. Elena Koleva (Plovdiv) w artykule Calend'ries en bois - Raboches en Bulgarie opisuje (i ilustruje) {'enn~ relikty starobułgarskiej kultury, jakimi są drewniane kalendarze oraz laski i tabliczki karbowe. Ten prQsty sposób zapisu i przekazu od Centuries) �296 Recenzje, przeglądy wydawnictw i czasopism dawna był stosowany zarówno w żydu religijnym, jak i w potrzebach .~połeczno-~ospodarczy.ch, m. in. przez karczmarzy, handlarzy, rzemieślników itp. Badane przedmioty wykorzystuje się jako dowody w bułganskich badaniach etnogenetycznych. Michal Markus (Kosice) w artykule pt. Probleme und A.uf(Juben der Erjorschung der volkstilmlichen Erniihrung der Slawen in MUteleuropa zajmuje się problematyką badawczą dotyczącą pożywienia Słowian \v Europie środkowej. Zdaniem autora, dotychczasowe studia i materiały w tej dziedzinie Scł niewystarczające i nie dają podstaw do syntezy, której brak utrudnia szensze badania etnograficzne; jest więc potrzeba prowadzenia systematycznych i kompleksowych prac badawczych oraz publikacji u wszy.stkich narodów słowiańskich. Autor postuluje opracowanie programu wzajemnej współpi'acy z udziałem narodów niesłowiUliskich, obejmującego prócz badań także opracowanie odpowiedniego atlasu cLlropcjskiq~o. Mirko Barjakiarović (Beograd) w lwit;'złym artykule pt. On same Ethnical Characteristies of Montenegrians zapoznaje nas z wynikami badania przeżytków najdłużej w Europie zachowanej organizacji plemienno-rodowej w okolicy Czarnogór,v i Arbanasu w Jugo.sławii. Wśród potomków tych dawnych zwi<IZków plemiennyC'h zachowały się do dziś (w formie .szczątkowej) starożytne zwyczaje i normy społeczno-prawne, jak np. egzogamia, wzajemna pomoC', wspólnota obrony, podział ?racy na męską i kobiecą, vendetta i ,in. Tego rodzaju badania mają bardzo duże znaczenie w studiowaniu etnogenezy Słowian. Ivanicka Georgijeva (Sofia) w artykule The Bulgarian Kinship System przedstawia system pokrewieństw<l u Bułg<lrów we wschodnich regionach kraju, z<lchuwujący cechy charakterystyczne dla (uran{)-chanowskiego system u pokrewieństwa (wyraźne rozgrankzenie linii matki i ojca). W XIX w. \System ten rozwijał sil; w I<ierun.ku stopniowego przcC'hodzE'nia od ..~ymelrycznego" ku ;lsymcł.rii. tj. w Iderunku łączenia linii ojc" i matki, <:0 dok{Jnywało się poci wpływem rozwoju ekonomicznego i rozdrabn~ania się dawnych zbiorowości na mniejsze rod dny. Pokrewne zagadnienie porusza Raina Peseva (Sofia) w artykule pl. Late Patrimonial Traditions in the Social 01'ganization oj the Slavs. Om,\\via ona późniejszc formy tradycji rodowej w Bułgarii i szerzej, w społeczeństwie Slowian, zwracając uwagę na to, że społeczne funkcje stosunków pokrewieństwa, takie jak np. wspólnota działania, wzajemna pomoc, pozostały żywe do poczqtków bieżącego stulecia, a i dziś jeszcze spełniają .swoją rolę. Społecznej problemat.vcl' badanej współczesności poświ<;cila~\Vój orl~'kul Olga Skalnikova (Prahal, Common PToblems in the Study or Ethnographic Pre8ent. Autorka przedstawia c.ht.vchC'zasowe bad<1nia nad współczesnymi przemianami na wsi. zwł<1szcza 'wśród zróżnicow<lnych warstw nierolniczych i rz'~mieślniczych, zachodzącymi pod wpł~'\Vem socj<llistycznych form gospodarowania i postuluje konieczność szybkiego rozwoju badań interetnicznych w tej dziedzinie. Badaniem winn~' być objęte m. in. grupy emigracji zamorskiej Slowian - cala problem<ltyka społeczna tych grup: procesy adaptacji środowiskowej i asymilacji skupisk clniczn~'Th w ośrodkach przemy~łowych, stosunki rodzinne, wzory żyda it p., w Id{))'\'ch zawm'le .są treści. tr;Jdy'cyjne. Nikola Pantelić (Beo[(nll1) w artykule Snahacestl'o in Sel'bi.a and its Origin omawia istniejący do dziś w zanikającej formie u Serbów, 7.IHII1~'dawniej LIwszystkich niemal Słowian zwyczaj .,snahaceiS.tva", tzn. wspólżycie świekra (teścia) lub dziewierza (brata męża) ze swoją synową czy bl'atową jako młodą ŻOIHInielelniego męża, w jego zastępstwie. Współżycie płciowe świekra z synow;1 w zastępstwie nieletniego jej męża, cz,y pełnienie tego obowiązku przez brata jej mc;ża. nic .icst jak konkluduje autOl' bczpo;-;n~dnim reliktem malżeiJs! \\';1 grupowego ani Ilu,:niej- �Recenzje, p'rzeglądy wydawnictw 297 i czasopism sl.<\ form'l stosunków rodzinnych, lecz przejawem pl"cl\,va w rozwiniętym wyżej typie rodziny, c1wrakler.vstyeznym \V sl'}oleczeństwie klasowym. Tatiana /I.. Koleva (Sofia) \V: Paralleles balkano-caucasiens dans certains rites et. COl/iumes omcl\via zagadnienia zwi,p:;me ;r. badaniem paralelnych zjawisk kulturowych na obsz<ll·;r.ebalk,1I1sko-l<Hukaskim w celu objaśnienia procesów rozwoju spolecznego. Ro;r.wai..ania autorki są oparte na badaniach i obszernej literaturze ora;r. materialach lnstytutu Etnogwlii AN BRI,. Zauważone identyczne funkcje w wielu zwycz<.Jjach i obrzędach balkaóskich oraz kaukaskich, jak np. zielone drzewko IV ;r.wyczajach noworoc;r.nych i wiosennych symbolizujące ciągłość życia, lub obrzędy magiczne odprawiane w celu sprowadzenia deszc;r.u, potwierdzają wspólne pochodzenie i jednolity charakter podstaw kullury śródziemnomorskiej i kaukaskiej. Jednym ;r.e nvyczajów weselnych zajmuje się Helena Lozar-Podlogar (Ljublana) w artykule Die Szelle mit der "Falschen Braut" in clen s'iidslawischen Hochzeitsbrduchen. Aut(Jrka rozpatruje różne ,formy i znaczenie magi<.:zne ,tego znanego niemal w całej Europie zwycl:aju przedstawiania młodemu "fałszywej narzeczonej" podczas obrzędu weselnego. Wiele wal'iantów tej dramatycznej sceny weselnej ;r.achowało się do dziś u Słowian południowych, gdzie pokazuje się młodemu stanl babę, pr/,ebran\'cl1 za kobiety mężczyzn, kul<lę słomianą itp. Podstawą tych praktyk (apo(ropeicznych) jest wiant w skuteczność zabezpieczenia w ten .sposób przed złem pra wdzi wej narzeczonej. ]3{Jl'is TUI11,ll1ge\ov (Sofia) w artykule Ahnlichkeiten und Unterschiede in den Systemen de)" Kalendertestbriiuche (Wi.nte)"- und Friihlingszyklus) bei den Tsche- przedstawia rezullat badań porównawnych nad bułgarskim i czeskim kalendarzem ;r.wyczajów świątecznych cyklu zimowego i wiosenneg(J. Zbieżności i różnice );,1 rezultatem historycznego rozwoju dwóch kalendarzowych systemów dzialających w Bułgarii i Czechosłowacji. Autor postuluje konieczność rozwijania tych badań. Boris N. Putilov (Leningrad), Slavonic Epic Community in the Light at Contemporary Comparatil)e-historical Studies. Jest to artykuł omawiający bardzo obszerne i złożone zagadnienie z dziedziny folklorystyki. W świetle współczesnych badań historyc7.l1o-porównawczych słowiańska wspólność epicka, której obecność potwierdzają l:iczne zjawiska w folklorze i kulturze ~połecznej, opi.era się - zdaniem autora - na podobnych niegdyś warunkach historycznych i archaicznej tradycji. W dalszYI11 badaniu węzłowym problemem jest historyzm epiczny, tzn. system stosunków eposu elo r;r.ec7.ywistości historycznej, historyc;r.ne uwarunkowanie samej struktury eposu itp. Cały znany materiał słowiańskich epicznych pieśni trzeba poddać specjalnej analizie porów.nawczej w celu ujawnienia w nim śladów najdawnie}szych form i rodzajów eposu ludowego, Dagmar Klimova-Rychnov,j (Praha) w artykule Die Folklore und Migrationsstromllngen omcl\\'ia zagadnienie baelania małych ruchów migracyjnych ze wsi: sezonO\V~'('h robotników, rzemieślników, woj'skowych, ludności bezr<llnej itp. Chod;r.i o badanie wewn<:lrznych prawidłowości w kształtowaniu specyficznych form folkloru \\. t~'ch grupach oraz związanych 7. migracją tego typu zagadnień infiltracji, fluktuacji, eg7.0gamii i innych zjawi~k społeczno-etnicznych. Mi.kromigracje, jak twierelzi autorka, po;r.oslawiają w folklorze bardziej wy.raźJH! ślady niż duże .skupllika et nic;r.ne. Aulol'1,a zajmuje się głównie sprawą tworzenia i wymiany dóbr folkloru \\. warunkach sqsiedzkich kontaktów, enklaw językowych i ukazuje możliwość rekunstrukcji migracji historycznej z P01110GI analizy folkloryslycznej. chen lind Bulgaren �298 Recenzje, przeglądy IGydawnictw i c,zasopism Na kOlku tomu zamieszczona etiologicznych dotyczących walki guerres jest, tejże autorki, dalsza czt:ść katalogu tekstów z Turkami w opowiadaniach ludowych, pl. Les dans les narrations populaires II. Les recits etiologiques. Catalogue. turques Medard Slovenski Ljubljana Etnograf. Letnik XXIII-XXIV, Slovenski 1970-1971. Tarko etnograf.ski muzej. ·1972, .ss. 153. Tematyka recenzowanego rocznika słoweńskiego muzeum etnograficznego sl,upia sil; w zasadzie wokół kilku problemów z zakresu kult my materialnej. Znajdujemy tutaj opracowania zagadnień związanych z bud'Jwniotwem, meblami, strojami, sprzt:tem chmielu oraz zakresem pojęciowym twól"Czości ludowej, którymi aktualnie zajmowano się w dziale naukowym muzeum, Dwa z ni,ch mają charakter uogólniający. Są to referaty, które zostały wygłoszone na konterencji muzealnej w Lubljanie w 1969 1'. Im właśnie warto się bliżej przyjrzeć. Gorazd Makarović zastanawia się w ,swoim wystqpieniu zatytułowanym Kaj je ljudska umetnost What is the Folk Art nad zakresem pojęciowym twórczości ludowej. Przytaczając pokrótce panujące dotąd w nauce poglądy, reprezentowane przez A. Riegela, A. Spamera, A. Hausera, A. Haberlandta, H. Neumanna, J. Strzygowskiego i W. F'raengera przedstawia następnie własne .spostrzeżenia na len lema\. Makarović stwierdza, iż twórczości ludowej nie można uważae za oryginalną arlyst.ycznie, niezależną i uniwersalną kategorię w czasie i przestrzeni (I.judskic umetnosti kot gorije ni defined likovne, bilo umetnostno mogoce as an artistically samostojne, utemeljeno opredeliti independent casorno - uni'Uersal folk in prostorska art category could univerzalne not in time authentically katebe and space). W ba- dania<:h należy ją traktować jako <:ałość struktur'alnie powiązan'l z życiem niższych warstw społecznych. Drugi referat, to wypowiedź Mar-iji Makarović, znanej w literaturze słoweliskiej badaczki w dziedzinie włókiennidwa i od-zieży, na temat słoweńskiego stroju ludowego pt. Narodna nosa - The National Costume. Aulorka twierdzi, iż taką rangę uzyskał strój sIoweń,ski dlatego, ponieważ był powszechnie noszony od drugiej polowy XIX w·ieku przez niższe warstwy społeczne, a z okazji różnych obchodów narodowych także przez ziemiaństwo jako wyrc.z odrębności et.nicznej. Dokumenlowano w nim tę odrębn<lść wobec ;wborców, później szczycono się nią wobec innych ugrupowań etnicznych Jugosławii, Wspótcześnie slrój ten jest. alrakcją dla licznie odwiedzających Słowenię turystów. W swoim wystąpieniu Makarović pn:eprowadzila interesujący wywód na lemat przeobrażeń jakie pn:echodzil pod wpływem zmian ekonomicznych, polit.ycznych i społecznych strój ludmvy w poszczególnych okresach historycznych, zanim zdobył sobie WSIX)lllnianą wyżej rangE;. R(}'!-waż,mia autorki uzupełnia 20 udanych fotografii; szkoda, że nie zosla!y one wykonane w kolorach naturalnych. Komunikat Angelos Bas, Obimnje hmelja na kmecfcih posestvih tv Savinjski dolini The Gathering oJ Hop on Peasants' Fanns in the Savinjsfca Valley jest ulxlrządkowanym zestawem zebranych przez niego malerialów dotyczących sprzęlu chmielu. Aulor przedslawił w 32 punktach odpowiedzi k\Vc~li()ł1ariuszowl' (każdą �Recenzje. przeglqdy wydawnictw 2!J!) i czasopism w trzech przekrojach, tj. do 1914 r., w okresie międzywojennym i po drugiej wojnie światowej) c1otyc:r.ące pos:r.czegÓlnych faz zbioru chmielu. Uzyskane dane pochodzą :r.l:3 wsi (w każ.dej od dwóch producentów chmielu zwanych hmeljarami). W pracy zamieszczono kilka [otogarfii niektórych faz sprzętu. O malowaniu chłopskich mebli pisze Anka Novak w: Poslikano pohistvo v Dolini BellLalte Mobel in der Dolina. Artykuł zawiera obszerne opisy malowideł umieszczonych na skrzyniach, kolebkach, łóż!{ach i drzwiach pl'ZechQwywanych w słowcI1skich muzeach. Zwyczaj malowania chłopskich mebli przyjął się, zdaniem autorki, w epoce renesansu. Wówczas pojawiły się pierwsze wiejskie warsztaty zajmujące siG przyozdabianiem sprzętów. Przy malowaniu wykonawcy stosowali początkowo motywy geomell'yczne oraz symetryczne wici. W okresie baroku, aż po lata siedemdziesiLlte XIX w., malowano przedmioty w różne wzory kwiatów, serc i wici, a w okresie międzywojennym przyozdabiano meble w motywy re1Jigijne. Cena Avguiitin w: Zeleni kamen v gorenjski arhitekturi Der gl'une Stein in ArchitektItr von Gorenjs/co pisze o zastosowaniu w budownictwie specjalnego kamienia pochodzenia wullGmi'cznego, zwanego trasem. Wykorzystywano go od XVI wieku do wyrobu portali oraz {lbramowań {lkiennych wmurowywanych w k{lściółkach wiejskich, w chałupach zamożnych włQścian oraz w rezydencjach ziemian. Autol' przebadał zachowane i-ch przykłady w terenie. Przeprowadził także wywiady z rzemieślnikami i użytkownikami oraz uzupełnił p{lszukiwania źródłami archiwalnymi dając w sumie interesujący wywód wykorzystywania sur{lw·ca, działalności produkcyjnej warsz!'a!ów oraz opisy w~'tworów i ich ornamentów ilustrowane kilkuna·stoma trafnie c!obl'anymi :~djęciami. Rocznik uzupełniają: komunikaty D. Drljaca o jugosłowial1skich etnogl'a[i.cznych filmach dokumentarnych, F. Sarra o wy'stawach muzeum w Ljubljanie i A. Novak () ekspozycji mm:eum w Kranj oraz bibliografia zawartości czasopk;ma "Slovenski Etnograf" roczniki I-XXII. Omawiany zeszyt został bardzo starannie wydany. Zadbano o jego szalę graficzną ·i okładkę. Jeśli ·chodzi o treść - czytelnik otrzymał przekrój aktualnej działalności naukowej muzeum. Szczególną wartość przedstawiają wywody na temat Łwórcwści ludowej {lraz strojów. Walerian lA'!t.opis. Jahresschrift de.s Instituls V{llkskunde. Nr 17, Baul7.en 1971. fLir sorbische Volksforschung. Sobisiak Reihe C - Om'lwin.ny rocznik zawiera, pod{lbnie jak dwa p{lprzednie, serię art.ykułów specjalnie przygotowanych dla upamiętnienia kilku rocznic cenionych w NRD naukowców. Znajdujemy w nim rozprawę poświęC{lną Pawłowi Ned{l (pol'. nr H!l2 i 13 "Letopisu"), d{ltYCZ;-IC<l puszukiwań archiwalnych {ll'az znaczenia źródeł historycznych dla prac etnograficznych (G. Kettmann). Następna l'{lzprawa o brjazyńskim malarstwie ścienn.vm (P. Findeisen) przeznaczona została dla Fritza Lofflera z okazji jego 70-tej rocznicy lII'oclzin. Pozostałe poświęcono Pawłowi N{lwotnemu, redaktorowi naczelnemu .,Letopisu" i równocześnie dyrektorowi instytutu, w związku z ukończeniem przez niego sześćdziesiąteg{l roku życia. Dotyczą {lnl' problemów baclawl'z.\'C'h nad wspólcze;mości'l (Z. Musial), .specyfiki serbołużyckich pieśni ludo\\')'ch (D. Kobida) oraz sposobów życia mbolników leśnych (M. Schober), �300 Recenzje, przeglądY wydawnictw i CZaS01Jism Paweł Nowotny, notabene przedwojenny absolwent filologii p·olskiej UAM IV Poznaniu, od dwudziestu już lal kieruje instytutem serbołużyckim IV Budziszynie. Na lym stanowisku dal .się poznać jako niezrównany organizator oraz inicjator różnych przedsięwzięć naukowych. Przypomniał o tym czytelnikom P. Nedo w otwierającej rocznik wypowiedzi. M.in. dzięki NOIVotnel11u zdob.vla sobie s{)raiJistyka odpowiednią rangę IV ramach .sławistyki nie 1..\'11;:0 w NRD, ale również szcroko pUl:a jej granicami. Na podkreślenie zasługują jego koncepcje !Jadań nad współczesności~l oparte w pewnym .stopniu n<ł naszych c1oświadc~eniach. Ich zacz<]tkiem były obserwacje w Rac1ibor ("Niel,tórc wnios'ki z s·ocj{)logic;mych badat'l \V Radworju H)(j5"). Dalszą konty.nuację stanowily bnclani;l puszczmiskiej wsi Panvil.z (wyniki opublilwwane w 1972 r.). V/reszcie podstawowc zn<łczenie ma obserwacja udziału Serbołużyczan \V budownictwie socjalizmu (197U). D<>dać należy, iż dotychczasowa działalność Jubilata została wysoko oceniona zilrówno pl'ZCI: władl.e państwowe, jak i instytucje nuko\Ve, czego c1{)wodem są otrzymane w'yróżni~,nia. tytuły i nagrody. Spośród opublilwwanych w roczniku \vs]Jomnian,\'ch rozpr~l\V na szczegóJIl'l uwagę zasługuje artykul Zygmunta Musiata, E'iniye Gru1lflproblenw del' sorbischcn Volkslol'sc/mng bei Twmplexen Gegenwartslorschungen. Autol' przedstawia w nim niektóre podstawowe problemy lu';;yckich badań ludoznawczych, J'YJre należy rozwiązać \V ramach kOlupłeksowego tematu "Serbowie IN socjalizmie" (Die Sorben 'im Sozial'ismus). Obserwacją należałoby według niego objąć dolwnujące siG przeobrażenia w .sposobie życia ludności serbołużyckiej. Główną uwagę winno ~ię ,~kupić na formach współży'Cia brygad pracowniczych w przemyśle i rolnictwie pudczas pracy i poza nią, a dopiero w dalszej kołejności przeanalizować ';;ycie rodzinne tychże grup pr.acowniczych. W obserwacji winno ,~ię uwzględnić elementy kulturowcwłaściwe dla .społecznej działałności produkcyjnej w fabrykach i sp{)łc1zielniach produkcyjnyd1, w tym organizowane uroczyswści i święta przedsiębiorstw oraz udział kh w obchodach Swięta Kobiet, 1 Maja, Dnia Republiki, Dnia Górnika czy Dnia Chemika. Przebadać winno się również rolę przedsiębiorst.w w dobztalcaniu pracowników, w organizowaniu im wypoczynku, .sportu oraz w zapewnieniu robotnikom świadczeń .socjałnych. Uwzględnić należy również oddziaływanie zakładów pracy na ży'Cie moralne, kulturalne swoich pracowników oral: wychowanie społeczno-ideowe oraz podejmowanie przez nich czynów .społecznych. W badaniu ';;ycia rodzinnego należałoby obejmować strukturę społeczn;1 rodl:in, zwyczaje rodzinne, w tym upowszechnianie socjali.stycznego przyjmowania młodzieży do spułeczności (przeciwstawność dla konfirmacji - soz'iaHst'ische Jugendwe'ihe) zwyczaju nie znanego w naszej kulturze narodowej. W swojej propozycji badawczej nie uwzględnia Musiat laickich zwyczajów ślubn.vch i pogrzebowych, przyjmujących ,~ię u nas. Obsenvacj~ obejmuje natomiast święta rodzinne i udział w nich krewny<'11 i znajomych; prace kobiety -- zawodowe, domowe i wychowawcze; zmiany w życiu rodzinnym spowodowane przechodzeniem od pracy na roli do przemysłu oraz "przyzwyczajenia" w pożywieniu i ubiorze. Pominięto w tym układzie również zagadnienia związane z przeobrażeniami zachodzącymi w wyposażeniu mieszkali, w higienie, w zajęciach u1>o('znych itp. PrOp{lllOWane problem.I' mają znaczny w.vdźwięk spoleczno-polityczny. Artykuł Gerharda Kettmanna. Zlll' Bedeutung historischer QtLelLen unc! i1rchir.fol'schungen liil' die Volkslwnde im siichsischen Hallin wykazuje, iż wyjaśnienie niektórych pocls.tawow,Ych elementów kulturow.vch jest możli\\'(' tylko pl'Z.\' p()moc~' źródeł archiwaln.l'ch, o czym nic zaw·szc chc<l pamiętać e1nograro\\'it'. Na potwierdzenie swojej tezy Hulm' przylacza banlw inleresuj'lce prl:yJd;l<1y z z;1kresu łui.yc- �Reccn:je, przcgl·ą<ly wydawnictw 301 i czasopism kich zwyczajów Z:łpustnych (Fastnachtzeit) z XV-XVIII w. Polski czytelnik znajdzie w nich .'>poro nawiązilll do naszych warunków i praktykowanych u !las zwyczajów. Praca Manrreda Schobera, Arbeitsund Lebens!'erhiiltnisse der Waldarbeiter i III EL!J,wmtl.steinge/)irge dolyczy kultury grupy zawodowej robotników leśn~;ch. W I:\m roczniku opublikowano pierw.szą jej część, historyczno-gospodarczą, pod lylułem A1'!Jeitsu'eise des WaldU1·beitel'.~ und seine soziale Lage. Dl'uga, dolycząca wyłącznie kultury. znajdzie się w na~.lępnym zeszycie. W tej części swojej pracy Schober przeclstawia tradycyjnym sposobem, w rozwoju historycznym, wykorzystuj,!c żl'(ldła archiwallll' i wywiady terenowe: sposoby wyuczenia zawodu, kategorie pracownik,')\\, oraz warunki pracy i plac,", ubiór roboczy, narzędzia, deputat \V drzewie. drogę (]{l pracy, ubiezpieczenia, zapomogi itp. zagadnienia, W nil-których opisach autor omówił dan~' problem także od strony etnograficznej. Praca zaopaIt'zona jl-sl w bardzo interesujący matel'ial ilustracyjny, w tym kilkanaście fotografii .sprzC'd piE'rwszl.'j wojny światowej, przedstawiający wszystkie fazy pracy \\' lesie. Muzykologa zainterl.'.suk z pewności'1 systematyka serbskich pieśni ludowych (Detlev Ko\)e!a, Formale Spezifika des sorbischen Volksliedes), natomiast hi;;toryka szluki artykuł przedstawiający opisy wraz z fotognlfiami., odkrytych w J!)54 r. rresk,',w wiejskiego kościólka (Peter Findeisen, Die I3riesne1' Wandmale1'e'i von 1486). W ~umie intereslIjqca lektura, wzboga·cającn w znacznym stopniu dotychczasowy dorobek z zakresu etnograli i slowiallskiej, Na podkreślenie znsługują problemy związane z \Vsp(>łczl'sn~'mi prze{)brażeni[lmi kuHul'owymi. Walerian Naro!lna 1cnji::el'llost. Sobisiak Pl'iredio Vlnrlnn Nectić. Beograd 196f;, ss. 528. Drugi t.om ser ii Srpska knjizevnost 1L knjizevnoj kritici (Literatura ser1:J.ska \\' kryt.yce literackiej) -- praca zbiorowa pod redakcją prof. Vładana Nedicia pt. Nal'odna knjizel'/lOst (Literatura ludowa) -- jest rodzajem antologii. Zawiera wyb(lr najważniejsz"ch prac folktorystycznych dotyczących twórczości ludowej narodów jugosłowi,lIiskich, zwłaszcza Serbów. Nedić pominąl prace ni.eaktuałne i mniej wartościowe, podaj:lc jedne w całości, inne zaś w ury\\rkach. Publikacje tego rodzaju ciesz'l się w Jugosławii dużym powodzeniem, Naroclna knji{;emtDst tralnie prezentuje 130-letni dorobek badaczy folkloru serbskiego, a lakże w pewnym stopniu i pozostałych ludów jugoslowiańskich. Dotąd nie ma jt'szcze oprac{)\vany-ch dziejów fotklorystyki jugosłowiańskiej i dlatego zredagowana przez Nec\icia pozycja jest cennym informatorem o bogatych tradycjach kultury duchowej Jugoslowian, Wielonarodowa Jugosławia z mozaiką kultur ludowych była i jest ciekawym terenem badań folklorystycznych, l'oczclwszy od pierwszy-ch lat XIX wieku, kiedy niestrudzony entuzjasla lolkloru serbs,[dego - Vuk Stefanović Kal'adzić - odkrył piękno i bogactwo serbskiej pieśni ludowej, po dziś dzień zdobywa ona coraz nowych miłośnik6w. Serbskimi pieśniami ludowymi zachwycali się jak wiadomo - Goethe', Puszkin, Mickiewicz. Nie slabnie i dziś sława pieśni ludowych �302 Recenzje. pl'zeglqdy wydawnictw i czasopism Serbów oraz pozosl:alych narodów Jugosławii, nie tylko w ich ojczyźnie, lecz także poza jej granicami. Przyklad<:"m tego może być omawiana książka, w której zamieszczone zostały prace naukowe folklorystów rodzimych, jak też zagranicznych. Znajdujemy t.u wypowiedzi Karadzicia, Goethego, J. Grimma, Mickiewicza. a takżc prace PavIa Popovi.cia, Gerharda Gesemanna, Aloizego Szmausa, Vidy Latkovicia oraz współczesnych - Maximiliana Brauna, Alberta Lorda, Vladana Ncdicia, Vojislava Gjuricia, Nikolaja Banasevicia, folklorysty rosyjskiego Nilm1aja Kravcova i wielu innych badaczy jugosłowiańskich. Książka składa .się z trzech części. W pierwszej (s. 11·-45:l) znajdują się prace poświęcone zagadnieniom związanym z epiką i liryką 1udow,! (4~ autor(,w), w drugiej (s. 457-502) omawiane są bajki (6 autorów), w trzedej zaś zamieszczono rozprawę pióra Lazy Kosti'Cia () dramacie ludowym (s. 505·-517). W zakończeniu podane są metryczki zamieszczonych tu materiałów zawierające nazwiska autorów, tytuly prac oraz miejsce i rok ich wydania. Tego typu antologie spełniają pozytywną rolę. Umożliwiają folklorystom zajmującym się twórczością ludową Jugosławii korzystanie z najważniejszych prac, jakie ukazały się na przestrzeni ostatnich 150 lat. Jakkolwiek materiały poświęcone są twórczości ludowej wszystkich narodów jugosłowiańskich, jednak - jak wspomniano - z wyjątkiem :l lub 4 prac, gdzie omawiana jest twórczość innych narodów jugosłowiańskich, wszystkie pozostałp poświęcono folIdorowi serbskiemu. Na podkreślenie zasługuj,! prace o lir~'ce ludowej V1adana Nedicia, o epice Svetozara Maticia, Bogdana Popovicia, Henryka Baricia i Radovana Medenicy, o pieśniach hajduckich SaUci Nazicia, o utworach partyzanckich Izidol'Y Sekulicia oraz o śpiewakach ludowych Vidy Latkovicia, Miłorada Panicia-Supera, Vladana Nedicia. Stanislava Vinavera oraz Alberta Lorda. Ciekawe są artykuły Nikolaja Banasevicia i Miros1ava Pantici,l c1oty'czące historii folklorystyki jugosłowiańskiej. Tematyka prac jest różnorodna. Mimo to taki zestaw ułatwia rozwiązanie wielu zagadnień nurtujących wspólczesnych badaczy folkloru narocl<"l\v jugosłowiańs.kich. Kole Simkzijew T·raditiones. Acta Instituti Etnographiae Sloveniorum. Vol. l, Ljubljana Slovenska Akademija Znano.sti i Urnetnosti. Razred za F'iloloska in Literarne ss. 2·26. 1972. \,pde, W ostatnim okresie słowiańskiej etnografii można zaobserwować rozwoJ prezentacji dorobku poszczególnych placówek etnograficznych na łamach coraz liczniej ukazujących się nowych periodylców. Trend ten uwidacznia się silnie i w Jugosławii, gdzie &pecjalistyczne periodyki ukazują się niemal we wszystki'ch republikach, na terenie których działają organizacje etnograficzne. Począwszy od 1972 r. poprzez Traditiones reprezentowana jest etnografia słoweńska. Droga do własnego pisma nie była łatwa. Warto pokrótce przypomnieć historię etnograficzno-organizacyj,nej działalności w tej republice, bowiem prezentowana publikacja - jako zeszyt pierwszy nowej serii - ma charakter rocznicowy. Wydaw- �R('('('n,je, 1"'Wl]llJ</y wy</awnictw 303 i czasopism ca - Instytut Etnologii Słowel1skiej, lXlprzez stworzenie tego periodyl<u, rezygnując z wydania publikacji jubileuszowej, pragnął uczcić 25-lec:ie powojennych badań etnograficznych podjętych przez powolaną w 1947 r. Komisję Etnologii Słoweńskiej, Z Komisji tej w 1951 r. wyłonił się Instytut Etn{)logiczny, który wskutek trudności kadrowych i urganizacy jnych nie mógł w pełni realizować bogatego programu działalności, obejmującego wszystkie działy' kultury ludowej, Wysunięty około 1954 r. projekt wzmocnienia Instytutu przez połączenie z mającym już dużą tradycję i zasłużonym Instytutem Etnomuzykologii (utworzonym w 1934 r,), zrealir.owany został formalnie dopiero w 1971 1', Problematyl\Cl zawarta w omawianym zeszycie, będąca odzwierciedleniem główneg{) kierunku pr<lC badawczych prowadzonych w Słowenii, doty'czy wyłącznie kultur\' spdecznej i duchowej, a niektóre rozprawy poświęcone zostaly folklorowi muzycznemu tego regionu. W dziale artykułów można znaleźć m,in. ciekawe pozycje oparte nu szerokim materiale porównawczym, dotyczącym pochodów przebieraI1ców w okre.;ie Nowego Roku (Helena Lozar-Podlogar), zwyczajów obrzędowych w Słowenii (Niko Kuret). Z dziedziny folklorystyki wymienić tutaj należy opracowania Zmagi Kumem dotyczące porównania słoweńskich wyliczanek z austriackimi i południowo-niemieckimi oraz Mirko Ramovsa G "Idowym tailcu słoweńskim potrkan, jego typach i zasięgu występowania. Na ,o;zczególn'l uwagę zasługuje artykuł Vilko Novaka, który omawia działalność w Słowenii naszego rodaka, Emila Korytki. Jak wiadomo, Emil Korytko, zesłany do Ljubljany za działalność rewolucyjną w 13:37 r., rozpoczął tu pod wpływem poety Fr. Preśera pracę nad encyklopedią (pisaną w języku polskim) o kulturze ;;łoweńskiej. Tom pierw'5zy encyklopedii miał zawierać opis 'kultury materialnej i duchowej oraz literatury łudowej Słowenii. W 1838 1'. Korytko opublikował odezwę do przy jaciól, w której zaapelował o zebranie i dostarczenie mu materiałów o zwyczajach i wierzeniach ludowych, o literaturze itd. Było to pierwsze wezwanie do zbieranin materiałów dotyczących .słoweńskiej kultury ludowej. Autor artykułu publikuje nieznaną dotychczas, odnalezioną w spuściźnie Korytki konce,pcję odezwy, porównując ją z oryginałem. Na podfitawie listu Korytki do Bartkowskiego, V. Novak rekonstruuje program działalności Korytki. Zamieszcza także niedrul;:owaną część jego artykułu, w którym znajduje się wyjaśnienie szeregu nieznanych dotychczas fragmentów działalności E. Korytki. Opracowanie V. Novaka powinno być szerzej udostępnione czytelnikowi polskiemu. W dziale materiałów znaleźć można liczne przyczynki z zakresu kultury duchowej i folklorystyki. Nadto w zeszycie zawarto kronikę, bibliografię prac w językach obcych etnogral'ów sloweńsbch oraz miscellanea. O przyszłym profilu pisma dowiadujemy się z wstępu. W artykule programowym stwierdzono, że dalsza koncepcja wydawnicza poszczególnych numerów wyłoni ,się w trakcie pracy. Jej podstawą jest założenie, że pismo w,inno dać czytelnikowi pogląd na całokształt prac badawczych prowadzonych w republice, z tego też powodu dążyć się będzie do rozszerzenia kręgu zainteresowań w kierunku kultury materialnej. Jednocześnie zajdada się, że dobór dalszych tematów nie będzie ograniczany, gdyż jedynie szeroka wymiana myśli i poglądów da oczekiwany efekt. W zakończeniu należy podkreślić trafny, bo adekwatny w stosunku do zawartości tytuł pisma, Nazwa Traditiones, jak stwierdza redakcja, wywodzi się z przekonania, że tradycja jest prawdziwym przeclJmi{)tem badań etnologa. Andrzej Brencz �:Wl Rccen.':jc, )H·ZC'Olqr1.lIw!/dawnicfw i czasopism Zbornik Slovenskeho Nlt1'odneho M {fzea. Etno~rnfia. Slovenskc Naroclne Ml\zeum w Martinie, ss. 2-l7. l. I::' flocznik LXVI. Inn. Kolejny rocznik "Zbornil.;:a", stanowiący zarazem tom trzynasty serii elnogr;J,ficznej, poświęcony został pamil;ci prekursor!)w słowackiej etnografii: KriStofovi Chorw{\tovi i Pawolovi Solhanovi oraz dedykowany _. z racji 70-tej rocznicy urodzin - słowackim etnografom i muzealnikom: dr Janovi Mjartanovi oraz Michalosovi Markusovi. Życiory.sy ich, ze ;szczególnym uwzględnieniem całokształtu dorobhl naukowego, otwierają omawiany tom. Problematyka zcnvarta w publikowanych artykuIach ..- ma.ią('ych charakter opisowy i przyczynkarski - jest zróżnicowana. Większość rozpraw poświęcono w~'branym zagadnieniom z zakresu kultury materialnej, s.-:czególnie buclownicl wa. a także z zakresu sztuki ludowej. Oprócz prac autorów słowackich, praeownik{)\\' Muzeów w Martinie, Bratysławie, K{lszycach i Trnawie, zamieszczono praCl' elnografów bułgarskich. Do ciekawszych prac zaliczyć należy rozprawę Igora Kriśtka, [)oświl;COllą zagadnieniom zróżnicowania i organizacji rzemiosła kowalskiego. Autol' w oparciu o materiały poch{)dzące z terenów północno-zachodniej Słowa{;ji, na podstawie kryteriów ekonomi{;zno-.społecznych wyróżnił i określił posz·czegól'ne kategorie zawodowe w rzemiośle kowalskim, wykazując jednocześnie głębokie powiązanie nowych kategor.ii kowali (powstałych wskutek przemian społeczno-gospodarczych) z traclycyjną kulturą ludową. W dalszej części śledzi autol' wpływ Irad.veji na procp,; zdobywania kwalifikacji w rzemiośle kowalskim. We wnikliwym, opartym na bogatych materiała{;h artykule dotyczącym typologii cech budownictwa ludowego w rejonie dawnego Tekova, Andrej Polonec omawia i analizuje poszczególne zachowane tradycyjne formy budownictwa pomieszczeń mieszkalnych i gospodarczych, wykazując ich powiązania z warunkami geofizycznymi oraz historyczną i gospodarczą przeszłością tego ciekawego regionu. Artykuł Viery Kiejlowej, poświęcony pełnemu opisowi drewnianej cerkiewki w Maty,sowej, jest między innymi efektem prac badawczych prowadzonych przez Muzeum w Koszycach na terenie wschodniej Słowacji. Obiekt, opisany przez autorkę niezwykle starannie, jes't charakterystycznym przykładem budownictv •.a łemkowskiego występującego na tym terenie. Ciekawy opis małych młynów wodnych, zwanych haradzejkami, pochodzących z początku XVIII w. i zachowanych w okolicach Plovdiv, pióra Eleny Kolevovej z Muzeum Etnograficznego wPlovdiv, jest interesuj,jcY!T\ pn:ycz~'nkiem zarówno dotyczącym budownictwa ludowego, jak i technilci mlynarstwa wiejskiego. W kolejnych dwóch artykułach omówiono na podstawie zbiorów Zachodniosłowackiego Muzeum w Trnavie wybrane zagadnienia sztuki ludowej, a więc malal'stwa ludowego na szkle (Irena Pisutova i Drahomira Pillova), oraz charakter~'stykQ zdobnictwa wyrobów garncarskich (Drahomira PiJlova). Milowan Chlebana w swym £lIiykule porusza niektóre zagadnienia z zakresu pasterstwa, skupiając s\\"l llwagQ na wypasie bydła rogatego w Rejonie Pogórza Spiskiego. W dziale materiałów i archiwaliów opublilwwan{) wypisy <Irchiwalne dotyczyce dziejów włókiennictwa na Orawie (E. Kovalikova) oraz lustracji gospodarstw chł{)pskich dwóch kategorii poddanych: ieHam, tj. małorolnego chłopa z końca XVIII wieku i mieszczanina z początku wieku XIX (Slavo Chury). Kolejny dział poświęcony jest muzealnictwu etnograficznemu, w którym zarejestrowano wszelką działalność na tym odcinku. Znaleźć tu można Ul"tykul dotyczący całokształtu dot~'chczasowej działalności Muzeum w Trencine, działalność Cislerreichischer Frcilicht- �Reccłn<:)e, museum przeglądy wyd!LtVnictw i czasopislYl kolu Gra.:w (.rosef Vai'eka) oraz Parku Elnograficznego Elai' w Bułgarii (L, L Donkov), Ciekawy i bogato ilustrowany rocznik zamyka dział recenzji. Zróżnicowana problematyka poruszana na łamach omawianego tomu stanowi, jak się wydaje, odzwierciedlenie aktualnych zainteresowań indywidualnych etnografów słowackich i kierunków prac badawczych prowadzonych przez muzea działające na tym terenie, w SlUbing w rejonie Gabrovska Andrzej 20 - Lud, tom LVIII Brencz � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/67c4be9fee0f0e7421970bcb9e1e816a.pdf 51bd96bd59caa61ae487880ec978f4f4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1478 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1367 Title A name given to the resource Varia,indeksy,spisy treści / LUD 1974 t.58 Description An account of the resource LUD 1974 t.58, s.373-408 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text VI. V A A I R Lud, t. 58, 1974 NA.JWAŻNIE,JSZE NABYTKI I3lIJLIOTEKf POLSKIEGO ZAGRANICZNE TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO ZA LATA 1972-1973 (BEZ CZASOPISM) IM. ,r. CZEKANOWSKlEGO ATLASY ETNOGRAFICZNE ATLAS DER DEUTSCHEN VOLKSKUNDE, Neue Folge, Marburg, Lieferung 1 1958 r., Lieferung 2 - 1959 r., Lieferung 3 - 1962 r., Lieferung 4 - 1965 r. ATLAS DER SCHWEIZERISCHEN VOLKSKUNDE, Basel, Erster Teil: 6 Lieferung 1961 r., 7 Lieferung 1968 r., Zweiter Teil: 6 Lieferung 1963 r., 7 Lieferung - 1971 r. WEISS RICHARD, Einfiihrung in den Atlas der schweizerischen Volkskunde, Basel 1950, s. 110. bSTERREICHISCHER VOLKSKUNDEATLAS, Wien, 2 Lieferung -- 1965 r., 3 Lieferung - 1968 r., 4 Lieferung - 1971 r. BIBLIOGRAFIE BIBLIOGRAFIA Argentina de historia, La Plata, t. 1 - 1960, s. 132, t. 2 - 1961, s. 168. BIBLIOGRAPHIE d'Etudes Balkaniques vol. 4 - 1969, Sofia 1971, s. 394, vol. 5 1970, Sofia 1972, s. 440. INTERNATIONAL, Bibliography oJ Social and Cultural Anthropology, London t. 11 - 1965, t. 12 - 1966, t. 13 - 1967, t. 14 - 1968, t. 15 - 1969. KUBOV A MILADA, Bibliografia slovenskej etnografie a folkloristiky za roky 1960-1969, Bratislava 1971, s. 194. KYJOVSKA BOZENA, Lidova kultura na jizni, jihovychodni a jihozapadni Morave. Soupis literatury, Brno 1968, s. 46. LEXIKON der VOlker und Kulturen von Dr. Waldemar Stohr. Band 1-3, Braunschweig 1972, s. 154, 156, 18B. MATERIALY k retrospektivni bibliografii ceske etnografie a folkloristiky. Red. R. JeNl.bek. Tom 1 - A. Jerabkova, Soupis bibliografii ceske a slovenske etnografie a folkloristiky vydanych v letech 1945-1963, Brno 1965, s. 69. Tom 2 J. Rousova, Soupis D<lrodopisnych pi'ispevku v casopise Vlasteneckeho spolku mu- �374 Varia sejniho v Olomouci, Brno 1966, s. 52. Tom 3 - B. Bogatyrjova 1916-1967, Brno 1968, s. 45. OSTERREICHISCHE volkskundliche Bibliographie 1970-1971, s. 178, 138. PACIFIC Islands and Trust Territories a select s. 171. PLOMLEY N. ,T. B., An Annotated Bibliography London 1969, s. 143. Benes, Bibliografie fUr das Jahr bibliography, praci G. P. 1969, Wien Wa:;hington 1971. 1968. of t.he Tasmanian Aborigines, OGÓLNE ANNIVERSARY contributions to Anthropology. Twelve essays, Leiden 1970, s. 161. ANTROPOLOGISTS in the field edited by Jongmans D. G., Gutkind P. C. W., Assen 1967, s. 277. ANTROPOLOGICESKAJA rekonst.rukcija i problemy paleoet.nografii, Moskva Hl?:!, s. 190. ARBEIT und Gerat in volkskundlicher Dokumentation. Tagungsbericht del' Kommision fUr Arbeits- und Gerateforschung der Deutschen Gesellschaft. fUr VolksImnde. Schleswig 5-8 April 1967. Herausgegcben von Wilhelm Hansen, Munster J 969, s. 275. BARTH FREDRIK, Models of Social Organization, London 1%6, s. :\2. BROMLEJ JU. V., Etnos i etnografija, Moskva 1973, s. 280. CEBOKSAROV N. N. Ceboksarova L A., Narody, rasy, kultury, Moskva 1971, s. 255. ESSAYS on the Verbal and Visual Arts. Proceedings of the 1966 Annual Spring Meeting of the American Ethnological Society. Editor ,June Helm, Washington J967, s. 215. FOLKLORISTIKE si folklor, Kiśinev 1970, s. 16!. FORM of Symbolic Action. Proceedings of the 1969 Annual Spring Meeting of the American Ethnological Society. Editor R. F. Spencer, Washington 1969, s. 233. HISTORYand Social Anthropology. Edited by I. M. Lewis, London J968, s. :J07. ITOGI polevych rabot Instituta Etnografii v 1970 godu, Moskva 1971, s. 178. KINSHIP Studies in the Morgan Centennial Year. Edited by Priscilla Reining. Washington 1972, s. 190. THE LIMITS of Integration: Ethnicity and Nationalism in modern Europe. Edited by Oriol Pi-Sunyer, Amherst 1971, s. 187. LONGACRE WILLIAM A., Archeology as Anthropology. A Case Study, Tucson J 970, s. 57. MAN AND CATTLE. Proceedings of a Symposium on Domestication at the Royal Anthropological Institute 24-26 May 19(jO. Edited by A. E. Mourant and F. E. Zellner, London 1963, s. 166. MEAD MARGARET, L'anthropologie comme science humaine, Paris 1971, s. 270. MIGRATIONS and Anthropology. Proceedings of t.he 1970 Annual Spring Meeting of the American Ethnological Society. Editor R. F. Spencer. Seattle and London, 1970. PANOFF MICHEL, Bronisław Malinowski, Paris 1972, s. 157. PANOFF MICHEL ET FRANCOISE. L'ethnologue et son om bre, Paris 1968, s. 192. PROBLEMY etnografi i antropologii v svcte naucnogo naslegija F. Ęngelsa, MoSk\"3 1972, s. 180. �37;) Varia SKALN l KOV A OLGA. FO.JTIK KAREL, K teorii etnografie soucasnosti, Praha 1971, s. 79. SOCIALIZATION: the Approach from Social Anthropology, London 1970, Edited by Mayer Philip. London 1970, s. 352. STIGLMA YR ENGELBERT. Ganzheitliche Ethnologie. Ethnologie ais integrale Kultu rwissenschaft. W ien 1970, s. 21:3. STUDIA Ethnographica et Folkluristica in honorem Bela Gunda. Red. J. SzabadJalvi, Z. Ujvary. Mi.iveltseg es hagyomany t. 13-14, Debrecen 1971, s. 755. STUDIES in Kinship and Marriage. Edited by 1. Schapera. London 1963, s. 113. SZUR L. A.. K beregam Novogo Sveta. Iz neopub1ikovannyeh zapisok russkich putesestvennikov nacala XIX veka, Moskva 1971, s. 285. TILL W., Schuh- und Fussformige Anhi.inger und Amulette, Mi.inchen 1971, s. 171. VOLKSKULTUR und Geschichte. Feslgabe fill' .Josef Di.inninger zum 65. Geburtstag, Berlin 1970, s. 694. VOLKSKUNDE. Faklen und Analysen. Festgabe fill' Leopold Schmidt zum 60. Geburtstag. Herausgegeben von Klaus Beitl, Wien 1972, s. 524. ETNOGRAFIA SŁOWIAŃSKA BANDARCYK V. K .. Gistoryja belaruskoj BEREZOVSKLT 1. I'., Ukrainska narodna savietskoj etnagrafii, Minsk 1972, s. 164. tvorCist (20-30 roki XX st.), Kiiv 197:3, s. 150. CEPENKOV MARKO K., Makcdomki narodni umotvorbi vo deset knigi, Skopje 1972. CESKOSLOVENSKA vlastiveda, t. :3 --- Lidova kultura, Praha 1968, s. 78:3. DOBSINSKY PAVOL, Prostonarodnć slovcnske povesti, t:. l, 2, Bratislava 1966, s. 4:37.471. DOBSINSKY PAVOL, Prostonarodne slovenske povesti. Vyber, Bratislava 1969. Hradiśte 1966, o vojne, Brno s. 26:3. I'ROLEC VACLAV, Vinohradnicke stavby na Slovclcku, Uherske s. 55. HAVLIKOVA CECILIE, Katalog textovych variant lidovych pisni lDti8 HOLECZYOV A ELENA, V:vsivka v oblasti Trnavy, Bratislava 1968, s. 170. HYCKO JAN, Źatevne a mlatobne naradie, Martin 197:3, s. 210. \8TORICESKI.JE pE'sni XVIlI veka, Leningrad 1971, s. 354. TVANCAN IV AN. Narodni plescvi Dalmacije t. 1 Od Konavala do Korcule, Zagreb 197:3, s. :1l4. KAHOUNOV A EMA, Ludove vinohradnicke stavby a lisy, Bratislava 1959, s. 118. KLANICA Z.. Velkomoravske ['emesło, Liberec 1972, s. 60. KLEMENCIĆ lVIARIJA. Biblioteka in publikaeije Slovenske Akademije Znanosti in Umetnosti v letih 1952-1971, Ljubljana 197:~, s. 298. KORZUN L P.. Preodolenie razlicij mezdu gorodom i derevnej v bytu i kulture. Tstoriko-elnograficcskojc issledovanie po materiałam BSSR, Minsk 1972, s. 159. KOV ACEVICOV A SOŃA, Schreiber Bedrich, Volksplastiken, Bratislava 1971, s. 31. il. 10J. KRAVCOV N. L, Problemy slavjanskogo folklora, Moskva 1972, s. 359. KUNZ LUDVIK. ~,id()V~1v.Yklenkova plastika, Brno 1972, s. nlb. ID, i!. 58. MAKAHOV A T. J., Polivnaja kcramika v drevnej Rusi, Moskva 1972, s. 20, tab!. VIII. �376 Varia MJARTAN JAN, Ludo'll': J'yb,lrstvo na (~eskoslovCll~kom PomoJ'avi, Uhcrskć Hra· diSte 1967, s. 115. lVIOZEJKO Z., Pesennaja kultura be!orusskogo Polesja. Seło TOllcZ, Minsk 1971, s. 136. NIKOLSKIJ N. M.. Proischoi.denie i istorija Iw1<lrtlsskllj ,'vad('hlwj ollr,iadnosŁi. Mimk 1956, s. 272. ORGANCIEVA CVETANKA, Osvrt 'lrz izuellvalljata lIa nas!allll\"lI1jeŁu i razvilolwt na juznoslovcnskata epika do InO godina. Skopje lnn. s. J J 9. PAJTONDZIEV GANCO, Makedonski narodni ora, Skopje JH7:l, s. :355. PANTELIC NIKOLA, Nakit i kićenje u XIX i XX 'leku, Beograd Hnl, s. J 18. PROBLEM I na blgarskija I:olklor. Dokladi i izsicdvanija, Sofij,l 1972, s. 427. RISTOVSKI BLAZE, Gorgija M. l'l.llevski i ncgovit,· klli;;j<:i .,Samovila Makedonska" i "Mal{edonska pe:-CJ1arka·'.Skopje 197:3, s. 80. RAD XVII Kongresu saveza udruzenja folklorista Jugoslavije-Porec 1970, Zagreb J 972. s. 586. ROZDESTVENSKAJA S. E., ZiliSce rabocich gorJwvskoj oblasti (XIX-XX 'Iv.). Etnografiecskij oeerk, Moskva 19'72, s. 154. RUSSKAJA narodnaja proza. Russkij Folklor t. 13, Leningrad 1972, s. :1I6. SAlVIOJLOVICZ V. P., Ukrainske narodne zitlo, Kiiv 1972, s. 24, tab!. SCHEUFLER VLADIMIR, Lidovć hrncirstvi v ceskych zcmich, Praha Un2, s. 222. SLAVISTIKA. Narodopis. Red. Jan lV!jartan, Bratislava 1970, s. :r~8. SLAVJANSKIJ i balkamkij folklor, Moskva 197], s. 250. TEODOROV E. K.. Drevnnt.rakijsko nasledstvo v Balgarskija [0111.101', So[ija lWI:!, 5. 301. TRAERUP BIRTHE. Ea,t Macedonian Folk Songs. Contemporary Traditional Material from Male~evo, Pijanec and the Hazlog District. Copenhagen UJ70, s. 242. URBANCOV A VIERA. PociaU~y slovl'l1skcj etnografie, Bralislava 1970, s. 385. ETNOGRAFIA POZASŁOWIAŃSKA EunOPA BUCSAN ANDREI, Specificul dansului popular Rom£mesc, Bucuresti ]971, s. 45:l. CHITIMIA 1. C.. Folcloristi ~;i foldoristica Romanescii, BlIcuresti 1968, s. 404. DROST DIETRICH, Wegweiser dUH'h Gcschichte und Ausstellungen. Museum fiir Volkerkunde zu Leipzig, Leipzig 1971, s. 108. DUTU ALEXANDRU, Cartile de intelepciullc in cultura rom;ll1a, Bucuresti 1972, s, 167. DUTU A, Les livres de sagesse dans la culture roumaine. Introdudion ,l l'histoire des mentalites sud-est europeennes, Bucarest 197 J, s. Hl]. EESTI kalapi.iiigiriistad (Estonskijc orudija rybnoj łovli), Tallinn ] 970, s. 16, iI. 48. ETNOLOGICESKIJE issledovanija ;w rubjezom. Kriticeskije occrki, Moskva 1973, s. 230. FALQUE EDITH, Voyage et Tradition. Approche sociologiquc d'un sous-groupe Tsigane Les ManoLlches, Paris Enl, ~. 259. F£L EDIT AND HOFER TAMAS, Proper Peasants. Traditional Life in a Hungarian Village, Chicago 1969, s. 440. FOCHI ADRIAN, Rechen:hes comparees de Folklore sud-esl EUrOpel'll, Bucaresl 1972, i. 339. �Varia 377 FdDERMA YR FRANZ, Zur Gesanglichen Stimmgebung in der aussereuropaischen Musik. Ein Beitrag zur Methodik del' vergleiehenden Musikwissenschaft. Band 1, 2, Wien 1971, s. 188, il. 134. FRIDOLIN A., BENTZON W., The Launeddas. A Sardinian folk-music instrument. Vol. 1,2, Copenhagen 1969, s. 158,160. I\. GARLAND of Rue. Lithuanian Folksongs of Love and Betrothal. Collected and edited by Kenneth Peacock, Ottawa 1971, s. 60. DIE GESCHICHTE del' Volkskunst in Ungarn. Ausstellung des Ungarischen Ethnographischen Museums April-September 1971, Budapest 1971, s. 14, il. 40. GRAKOV, B. N., Skify. Naueno-populjarnyj oeerk, Moskva 1971, s. 166, tabl. 28. GUSTAVSSON ANDERS, Kyrktagningsseden i Sverige (mit einer deutschen zusammenfassung), Lund 1972, s. 339. HAU S und Hof in dsterreichs Landschaft, Wien 1973, s. 242. HUGGER PAUL, Hirtenleben und Hirtenkultur im Waadtlander Jura, Basel 1972, s. 273. IVANOV A .J. V., Severnaja Albanija v XIX-nacale XX v., Obscestvennaja zizń, Moskva 1973, s. 256. IZ KULTURNOGO naselenija narodov Rossii. Sbornik Muzeja Antropologii i Etnografii t. 28, Leningrad 1972, s. 301. JEANSSON GABRIELLE, VALERI RENEE, Viken, aldre bebyggelse och miljo. Engl. summary. Lund 1972, s. 95. KALOJEV B. A., Materialnaja kultura i prikladnoje iskusstvo Osetin, Moskva 197:l, s. 145. MIKUŚEV A. K., Epiceskije formy Korni folklora, Leningrad 1973, s. 253. MINNHAGEN MONIKA, Bodens bostad. En studie rorande boningsHingans form, funktion och fOrandring i sydostra Skane. Deutsches Ref., Lund 1973, s. 161. NEUMANN SIEGFRIED, Mecklemburgische Volksmarchen, Berlin 1971, s. 360. ORTUTA y GYULA, Hungarian Folklore. Essays, Budapest 1972, s. 430. ROSSEL SVEN HAKON, Den Litteraere Vise i Folketraditionen, Kobenhavn 1971, s. 268. SELSKI.JE poselenija Pribaltiki (XIII-XX v.), Moskva 1971, s. 249. STORA NILS, Burial Customs of the Skolt Lapps. FF Communications No. 210, Helsinki 1971, s. 323. SYME RONALD, Danubian Papers, Bucharest 1971, s. 252. SZALONTAI BARNABAS, Keramia a Nyirbatori paraszti haztartasban (Kerarnik im Bauernhaushalt von Nyirbator), Debrecen 1960, s. 241. TARA BIRSEL. Red. Nicolae Dunare, Bueuresti 1972, s. 474. TRApCEA T. N., Milin J., Limba slava veche si Slavona (Texte si glosar), Timisoara 1971, s. 270. VULcANESCU ROMULUS, Coloana Cerului, Bueuresti 1972, s. 268. WOLFRAM RICHARD, Die Jahresfeuer, Wien 1972, s. 96. ZEREBCOV L. N., Chozjajstvo, kultura i byt udorskich Korni v XVIII - na cale XX v., Moskva 1972, s. 124. AZJA ABRAIVIZON C. M., Kirgizy i ich etnogenetieeskije i istoriko-kulturnyje svjazi, Leningrad 1971, s. 401. BERNOVA A. A., Nasclenie Malych Zondskich Ostrovov. (Istoriko-etnografieeskoje issledovanie), Moskva 1972, s. 153. �378 Varia CUISENIER JEAN, Economie et parente essai sur Ie;; affinites dc structure entre systeme eeonomique et systeme de parente, Lille 1971, s. 862. DOURNES Jacques. Coordonnees. Structures .Tiirai familiales et sociales. Travax et Memoires de l'Institut d'Ethnologic t. 77, Paris 1972, s. :{2:;. DŹARYLGASINOVA R. Ś., Drevnije kogurescy. (K etnicesl{Qj istorii Korejcev). Moskva 1972, s. 200. ETNICESKAJA istorija narodov Azii, Moskva 1072, ;;. i!J!. FISCHER EBERHARD, Shah Haku, Kunsttractitionen in Nordindicn. Stalllmcskunst, Volkskunst, klassische Kunst, Boblingen 1972, s. 04. I<'RIEDL ERIKA, Trklger medialer Begabung im Hindllkusch und Karakorum. Acta Ethnologica et Linguistica nr 8, Wien 1!J65, s. 127. GAFUROV B. G., Tadziki. Drevnejsaja, drevnaja, i srednevdwvaja istorija, Moskva 1972, s. 657. KA,JMARAZOV G. Ś., Ocerki istorii kultury narodov Dagestana. Ot vremeni prisojedinenija k Rossii do nasi ch dniej, Moskva 1971. s. 472. KULTURA narodov zarubie~noj Azii. Sbornik Muzcja Antropologii i Etnografii t. 29, Leningrad 1973, s. 241. KUMEKOV BUŁAT E., Goslldarstvo kimakol' IX-Xl VI'. po arabskim istornikam, Ałma-Ata 1972, s. 154. LARICEV V. E., Paleolit severnoj, ccntralnoj i vostornoj A;:ii. Cast 2 A;:ija i problema lokalnych kultur (issledovanija i idei), Novosibirsk 1972, s. 412. LEBEDEV A. A., Demograficeskije problemy Iordanii, Moskva 1972, s. 98. MONOGAROVA L. F., Prcobrazovanija v bytu i kultUfe pripamirskich narodnostej, Moskva 1972, s. 172. MUCHAMEDOVA R. G., Tatary-Miśari. Istoriko-etnografićcskojc issledovanie, Moskva 1972, s. 246. OCERKI po istorii chozjajstva narodov Srednej Azii i Kazachstana. Trudy Jllstituta Etnografii im. N. N. lVIikłucho-Makłaja. N. S. t. 913, Lenim'.rad 1!l7:), ;;. 2(jO. OKLADNIKOV A. P., Centralnoaziatskij orag piervobytnogo iskusstva, Novosibirsk 1972, s. 75. RELIGIOZNY.TE predstavlenija i obriady narodov Sibiri v XIX -- nat'ale XX veka. Sbornik Muzeja Antropologii i Etnografii t. 27, Leningrad 1971, s. 299. ROMANOVA A. V., Murejeva A. N., Folklor Evenkov Jakutii, Leningrad 1971, s. 329. SCHUBERT JOHANNES, Paralipomena Mongolica. Wissenschal'tliche Notizen tiber Land Leute und Lebensweise in der Mongolischen Volksrcpublik, Berlin 1971, s. J24, tabI. 16. SOVREMIENNAJA kultura i byt narodov Dagestana, Moskva 1971, s. 2:l7. STIGLMA YR ENGELBERT. Fodermayr Franz, The BarelaBhilala and their Songs of Creation. Musical Analysis of tl:e Songs. Acta Ethnologica et Lingui;;tica nr 20, Wicn 1970, s. 246. SUSANKO M., Dungane (istoriko-etnografire~kij ocerk). FrUll'l.C 1971, s. :W5 TER-SARKTS.JANC A. E., Sovrernicllnaja sernja 11 Arrnjan. Po 11latl'l'ialarn sebkicll raju[JOv Arrnjanskoj SSR, Moskva Hl72, s. 204. VASILEVSKIJ R. S., Proischozdenije i drevniaja l\Ultura Korjakov. Novosibirsk 1971, s. 250. VOSTROV V. V., Kauanova X. A., Materialnaja kultura kazaclJskogo naroda na sovremiennom etapie, Alma-Ata 1972, s. 271. WENINGER MARGARETHE, Physisch-anthl'opologische Untersuchungen an ('inigen SHimmen Zcntralindiens. Acta Ethnologica et Linguist.ka lll' 3, Wicn 1952, s. 156. �Varia 37!J Ar"HYKA ASAMOA ANSA, Die C;psellschartlichen Verhaltnisse del' Ewc-Bevolkerung in SUdost-Ghana, Berlin 1971, s. 227, tabl. XVI. BOSER-SAIUVAXEVANlS RENEE, Textilhandwl'rk in West-Afrika, Basel 1972, s. ~4. tab!. :J1. CAJ'HON .JEAN, Comlllllnautes villageoises Bwa. Mali -Haute Volta. Tome 1. Memoires dl' l'Institut d'Ethnologie t. 9, Paris 197:~,s. :380. EKHOLM KA,TSA, Power and Prestige. The Rise and Fall of the Kongo Kingdom, Upp:-;ala 1972. s. 19li. FERCHIOU SOPHIE, Techniques et societes. Excmple de la fabrication des chćchias en Tunisie, Paris 1971, s. 2:jfl. HIBEHTH .JOHN. The Gbaya. Studia Etllnographica Upsaliensia t. :J7, Uppsala 1973. s. 93. HONEA KENNETH HOWARD, A Contribution to the History of the Hamitic Peoples of Africa. Acta Ethnologica et Linguistica nr 5, Wien 1958, s. 1U9. .rUILLCHA T BERNARD, Les bases de l'organisation sociale chez les Mouktele (Nord-Cameroun). Structures Iignagcres et mariage, Paris 1971, s. 271. PRINS A. H. ,1., Sailing from Larnu. A Study of Ma!'itime Culture in Islamic East Africa, Assen 1965, s. :320. SCHOENAKER SmONIUS, Dil' ideoIogischen Hintergri.inde im GemeinschaHsleben der Pogoro. Ada Ethnologica et Linguistica nr 7, Wien 1965, s. 176. STIRNIMANN HANS, Nguni und Ngoni. Eine Kulturgeschichtliche Studie. Acta Ethnologica et Linguistica nr fi. Wien 196:3.s. 192. SUNDSTROM LAHS. Ecology Clnd Symbiosis Niger Water Folie Studia Ethno~raphica Upsalicnsia t. :35, Uppsala Hl72, s. 176. THAUSING GERTRUD, Sein und Werden. Versuch einer Ganzheitsschau del' Heligion des 1'llaraonenreiclles. Acta Ethnologica et Linguistica nr 23, Wien 1971, s. 298. AMERYKA ALLIANCE ill Eskimo Society. Edited by Lee Guemple, Washington 1972, s. 131. ANTHROl'OLOG y of tllc Numa . .John Wesley Powell's Manuscripts on the Numie Peoples of Western North America 1863-1380. Editors Don D. Fowler and Catherine S. Fo\\'lcr, Washington 1~171,~. :31)7. BASSO KEITH H.. Western Apache Witchcraft. Anthropological Papers of the Ulli\'('!'sity of Arizona t. 15, Tucson 1969, :;. 75. BERZIN A M. ,JA., Formirovanije etniceskogo sostava naselenija Kanady. (Etnostaliccskoje isslcdovanije), Moskva 1971, s. 193. BHATFIELD MAITLAND, The Changing Pattern of Hopi Agriculture. Hoyal Anthropoloc;it'al Institute Occasional Paper nr 30, London 1971, s. 66. BRODA DE CASAS .JOHANNA, The Mexican Calender as Compared to Other Me~oamcril"an Systems. I\da Ethnologica et Linguistica nl' 15, Wien 1969, s. 105. CARVALHO-NETO PAULO DE, History of Iberoamerican Folklore. Mestizo Cultures. Ooslerllout 1969, s. 262. CRUMRINE LYNNE SCOGGINS, Ceremonial Exchange as a mechanism in tribal integratioll among tile Mayos of Northwest Mexico. Anthropological Papl)rS of the Univl'rsily of Arizona nr 14, Tucson 1969, S, 52. �380 Varia FEDOROV A S. G., Russkoje naselcnije Aljaski i Kalifornii. Konec XVIII vcka 1867 g., Moskva 1971, s. 269. FURST PETER T., The Parching of the Maize: An Essay on the Survival of Huichol Ritual. Acta Ethnologica et Linguistica nr H, Wien 1968, s. 42. HILL JAMES N., Broken k Pueblo. Prehistoric Social Organization in the American Southwest. Anthropological Papers of the University of Arizona t. 18, Tucson 1970, s. 150. KLYMASZ ROBERT B., Folk narrative among Ukrainian-Canadians in Western Canada, Ottawa 1973, s. 133. KREUTZINGER HELGA, The Picture of Krio LiCe Freetown 1!JOO-192U. Acta Ethnologica et Linguistica nr 11, Wien 1968, s. 1UO. KROEBER A. L., More Mohave Myths. Anthropological Records t. 27, Berkeley 1972, s. 160. LAGUNA FREDERICA, Under Mount Saint Elias. The Historyand Culture of the Yakutat Tlingit. Part 1-3, Smithsonian Contributions to Anthropology vol. 7. Washington 1972, s. 1395. LONG ELEANOR, "The Maid" and "The Hangman". Myth and Tradition in a Popular Ballad. Folklore Studies t. 21, Berkeley 1971, s. 170. LUKESCH ANTON, Mythos und Leben del' Kayapo. Acta Ethnologica et Linguistica nr 12, Wien 1968, s. 316. MUNK BENTON GABRIELE, Mexikanische Lyrik aus fri.ihgcschichtlichen Zeiten: Acta Ethnologica et Linguistica nr 10, Wien 1967, s. 83. NORTH American Indians. A Comprehensive Annotated Bibliography for the secondary Teacher, Tempe 1973, s. 123. PERKOWSKI JAN L., Vampirs, dwarves, and witches among the Ontario Kashubs, Ottawa 1972, s. 85. ROBE STANLEY L., Mexican Tales and Legends from Veracruz. Introduction. Classification, and Notes. Folklore Studies t. 2~1,Berkeley 1971, s. 161. ROGERS EDWARD S., The Quest for Food and Furs. The Mistassini Cree, 19531954. Ottawa 1973, s. 83. STUART W. B., Gambling music of the coast Salish Indians, Ottawa 1972, s. 114. THOMPSON JUDY, Preliminary study of traditional Kutchin clothing in Museums, Ottawa 1972, s. 92. TREMBLAY M.-A., Laplante M., Famille et parente en Acadie. Ottawa 1971, s. 174. WATSON LAWRENCE C., Self and Ideal in a Guajiro Life History. Acta Ethnologica et Linguistica nr 21, Wien 1970, s. 112. WEAVER SALLY M., Medicine and Politics among the Grand River Iroquois. A Study of the Non-Conservatives. Ottawa 1972, s. 182. AUSTRALIA I OCEANIA BERNDT CATHERINE H., Women's changing ceremonies in Northern Australia, Paris 1950, s. 84. BERNDT RONALD M., Berndt Catherine H., Sexual Behavior in Wcstern Arnhcm Land, New York 1951, s. 247, tabl. 24. FIRTH RAYMOND, Maude Honor, Tikopia String Figures. London 1970, s. 64. FIRTH R., SPILLIUS J., A Study in Ritual Modification. The Work of the Gods in Tikopia in 1929 and 1952, London 1963, s. 31. �381 Valia GLADWIN THOMAS, SARASON SEYMOUR B.. Truk: Man in Paradise, New York 1953, s. 65l. PANOFF MICHEL, La terre et l'organisation sociale en Polynesie, Paris 1970, s. 286. STAGL JUSTIN, Del' Geschlechtsantagonismus in Melanesien. Acta Ethnologica et Lingistica nr 22. Wien 1971, s. 109. SYSTEME des Titres, Electifs ou Hereditaires dans les Nouvelles-Hebrides Centrales d'Efate aux iles Shepherd. Memoires de L'Institut D'Ethnologie t. 10, Paris 1973, s. 491. Zestawiła J. Gerlach-Klodnicka ��INDEKS BeiU R. 135 Bckjarova Olga :l:J8 Benes Bohuslav 251-254, Acipayamli Orhan :338 Adascalitea Vasil :~:H) Al bisetti C. \;3,1 Alcksandl'(wa V. A. 211:; Allmaycr F. Fazio 2911 Angelova Rosica :3:39 Ankermann B. 281 Antonievii' Dragoslav :3:38 Antoniewicz Włodzimierz 220 Armon Witold :11!l,:35·1 Arnott Margaret L. 27~) Assarodobraj Nina 114 Ast Hiltraud 289 Astor Gerhard 286 Aufenanger Heinrich 286 Austen L. 292 Avguśtin Cena 29!l Baer Gprhard 282 Bako Ferenc 210 Bąk Stanislaw :W7, :119. :':'17 Baldus H. 138 Banasević Nikolaj :302 Barabas .J. 276 Baraniuk Tadeusz :352 Baranowski Władysław :354 Barjaktarović~ Mirko R. 87-98, Bartosz Adam :)31 Bas Angelos 298 Bastian Adolf 281 Batky Z. D6 Baudouin de Courtenay .J. 99 Baumann H. 211 Baumer Iso 287 Bausinger Hermann 237-241 Bazielich B. 251 Bednarik R. 2117 OSOBOWY 276, 3:32, 335, :3:39 Berg Gosta 280 Bernsdorf W. 139, 146 Biasutti R. 292 I3icevski Trpko 3:38 Bielecka Elżbieta 352 Bieńkowski Wiesław 107 Biernacka Maria ;308, 319 Bierzanówna J. 112 Birket Smith K. 292 Birou A. 138 Blaszczyk Stanislaw 1M, 307, 319, 330- 332, 354 296, :5:32 Bobióska Celina 111 B0dker L. 1:32, 13:3 Bohdanowicz Janusz 199-21li Bohusz Ksawery 112 Bolog Valeriu L. 285 Bondarcyk V. K. :332, 334, 337 Bonomo G. 291 Brain J. P. 263 Branicki Konstanty 226 Bratanić B. 275, 276, :33:3 Brencz Andrzej 249-251, :302-:305 Bringeus Nils-Arvid 75, 244, 276, Brodard F. X. 287 I3romlej J. V. 294 Bronzini G. B. 290 Brożek Ludwik 250 BrUckner A. lllI. 136 Brudner L. A. 268 Bruhl L. L. 95 Bruk S. J. :334, 337 Brzanov Michajło 338 278 �38·l Brzeziński Jacek a51 13ucewicz Krystyna :l52 Buhler Th. 287 BukureStlijev Michail 338 Burlasova S. :3:35 Burszla Józef 151, 152, 294, :107, :lO8, :\09, :H9, 332-335, 337 Burzyński Jacek 351 Buttitta A. 291, 292 Byhan A. 211 Bystro!'l J. S. 186 Cabej E. 93 Ćajkanović V. 95, 96 Caramella S. 290 Caratini R. 138 Carollo Vincenzo 291, 293 Caso Alfonso 249 Cazeneuve J. 134, 142 Centlivres M. i P. 266 Chętnik Adam 190, 217-223, 349 Childe V. G. 292 Chlebana Milowan ~3()4 Chmiel Adam 187 Chmielowski Stanisław :.1l9 Chorvat Kristof 304 Chybiński Adolf 351 Cienciała Anna 348 Cinciała A. 250 Cinti J. 138 Cirese Alberto M. 275, 290, 291 Cistov K. V. 3:32, :334, 337 Clark J. G. D. 83, 214 Cocchiara Giuseppe 290, 291, 292 Collaer Paul 291 Coon Carleton S. 177 Czabiaruk A. J. 77 Czacki Tadeusz 120 Czaj Joanna 352 Czambel S. 101 Czech Józef 187 Czechowiczowa N. 221 Czerwiński M. 167 Czubala Dionizjusz 181-198 Danachair C. O. 276 Danglova O. 335 Daniel R. 250 D'Anna Giuseppe 290 Davidson D. S. 292 Dc)browski K 1:1:) Dekowski Jan 184, :WS Dias J. 275 Dimitrijević S. 90 Dimovski Michajlo :::lB Djordjevi<:: D. 8(). DO, nu Dobrowolski K. 1511 Domaradzki T. :>48 Donini A. 94 Donkov L. J. :lO5 Dopierała Włodzimierz :152 Drljaca D. 299 Drobnjaković B. 74 Drummond .J. 244 Duczmal-l'acowska Halina 217-22:3 Dudziak Wojciech :151 Dukov L. 335 Dulczewski Z. 5 Dumezil G. 292 Duvignaud J. l:3() DziQgiel Leszek 41-72 Dzimrevski Borivoj :338 Dygacz AdoH 181i Echanove C. A. 1:38 Ega!'dt Brita 280 Egloff W, 288 Ehrenreich P. 281 Ek Sven B. 75 Eliade Mircea 29:3 Ember M, 262 Emrich D. B. 290 Engels Fryderyk 124 Erben Karel Jaromi!' 294 Erich O. A. 135 Erixon Sigurd l:n, 274, 275, Fadyszak Barbara :1.')2 Fairchild H. P. 1:18 Falkowski J. 208 Fava!'a Albert 291 F'eneherg Rupert 289 Fen ton AłexLllld('r 279 Fierla G. 251 Filipovi{: M. S. 8B, 8n Findeisen p, 29D Firlh R. 292 Fischer A. 208 Fischer-Harrichauser Herman Fosler George 166 277 286 �38t; Franko Andrew G. 249 Frankowska Maria 307, 308, 309, 319 Freed S. A. 263 Freedman Robert L. 278 Fried J. 137 Frikel Protasio 282 Frobenius L. 292 Frolec Vaclav 338 Frorian Gereald 338 Fryś-Pietraszkowa Ewa 319 Gaal Karoly 279 Gajek Józef 77, 208, 209 Galanti Carmela 292 Galton 262 Gamerith Anni 279 Gandev Christo 294 Gasparikova V. 335 Gawęcki Marek 2!!4 28(j Gencov S. 96 Gennep A. van 132 Georgijeva Ivanicka 296 Gergelewicz E. 110 Gerstner-Hirzel E. 287 Getz L. 15 Gieburowski Wacław ;151 Glasenapp H. von 139 GIoger Z. 136 Gładysz M. 3:32 Gładyszowa M. 3:15 Głębiński S. 110 Głowacka Joanna 352 Godlewski A. L. 308, :11!J Gołębiowski Ł. 18!! Gotti Ettore L. 292 Gramsci A. 161 Granlund J. 276 Grabner F. 281 Grbić S. 89 Greenwood D.. J. 2(j8 Gremaud Henri 288 Gross D. R. 265 Grubeł-Myskula M. 32l Gschwend M. 288 Gunda B. 136, 276 Haberlandt Arthur 74, LI!}, 210 Haer Ernst 28(; Hahn E. 292 Hahn Frib: 278 Hajduk .Tanina 251 25ti 25 - Lud, tom LVIII Halicka Antonina 220 Haltsonen Sulo 371-372 Harajda Helena 351 Hartmann Robert 281 Hartog Joseph 286 Haselberger Herta 283 Hauser A. 244, 292 Hawthorn H. B. 292 Heilfurth G. 146, 258, 276 Heim Walter 287 Heine-Geldern Robert 211, 281 Henslowa Maria 260-262 Heraklit 263 Hermann Adolf R. 284 Hernas Czesław 107 Herodot 93 Heroldowa I. 335. Heymann Jerzy 149-158 Himmelheber Hans 283 Hirny B. 15 Hirschberg W. 134 Hobley C. W. 94 Hochfeld J. 146 Hofer T. 335 Hoffman-Krayer E. 137 Holzknecht Karl 285 Hołubowicz Włodzimierz 182 Hoops J. 135 Horak Jifi 294 Hrebinczyszyn J. 15 Hultkrantz A. 131, 132, 133, 275 Hvarfner Harald 278, 280 Itman Leszek 307, 319 Jaczewski T. 227 Janicka Urszula 351 Januszkiewicz Bolesław 159-169, 277-281 Jardas I. 91 Jasiczek H. 250 Jasiewicz Zbigniew 308 Jaster J. 227 Jastrzębski Józef 308 .Jaworska Bronisława. Zob. Kopczyńska-Jaworska Bronisława .Jaworski Eugeniusz 319, 360-371 .Jeannert Alain 288 .Jegglc Utz 241 .Tdski Konstantyn 22ti .Jensen A. E. 292 .Jei-abek R. 276, 335 �380 Jerabkova A. 335 Jezierska Renata 289-·293 Jezierski F. S. 115 Jeż-Jarecki Władysław :319 Jostowa Wanda 308 .JUrgens Hans W. 284 Kadłubiec D. 249, 250, 251 Ka1eciak Piotr 307, 319 Kamieński Łucjan 351 Kamiński M. 1. 352 Kamocki Janusz 319 Kantor Ryszard 351 Karadzić Vuk Stefanović 87, 92, 301 Karaś M. 347 Kasprzykowski Zbigniew 352 Kauffmann Hans E. 284 Keesing F. M. 166 Kej10va Viera 304 Kempers A. J. B. 275 Kempers B. 276 Kettmann G. 299, 300 Kirchhoff Paul 281 Kitowski Wincenty 183 Klimaszewska J. 309 Klimova-Rychnova Dagmar 297 K10nowicz S. F. 188 K10ska Gerhard 237-241 Klucki L. 250 Kłodnicki Zygmunt 73-85, 334 K10skowska A. 271 Knecht Sigrid 285 Knezević S. 89, 91 Kobela Detlcv 299, :301 Kobiela D. 299 Kolberg Oskar 294, :337, 347 Koleva Elena 295, 304 Koleva Tatiana A. 297, 338 Kołłątaj Hugo 108, 113, 118, 119-127 Komisel Emilia 338 Komorovsky Jan 294 Konitzky Gustav A. 281 Konig R. 138 Kopczyńska-Jaworska ' Bronisława 151, 270-274, 277, 307-317, :319, 321-:330, :3:35 Korta A. 111 Korzeniowski Jacek 352 Korzoń Tadeusz 114 Korytko Emil 303 Kossina Gustaf 73 Kostic L. 302 Ko:;tov S. 2US Kostrzcw:;ki J. 214 Kostrzewski Jakub lHi Kostysz Juliusz 187 J(ovacevicova Sonia 271;, :3:)4 Kovalikova E. 304 Kovaru V. 335 Kowalska-Lewicka Anna 260-262, 277, 278, 307 Kozłowski E. 252 Kozłowski Roman 220 Kozyr-Kowalski St. 153 Krakowski P. 165 Kramai'il~ J. 335 Kraśko Wincenty 348 Krasnowolski Andrzej 35:3 Kretzenbacher Leopold 289 Kristek Igor 304 Kroeber A. L. 134 Królikowska E. 329 Krupiński Jędrzej 116 Krzanowska Romana 319 Krzanowski Andrzej 309 Krzyżanowski Julian 117, 136 Kryłacz J. 15 Kubiak H. 347 Kuczyóski Antoni 308 Kula Marein 309 Kulbakin S. M. lal Kulisić S. 90 Kurek Jan 352 Kurjaković M. 91 Kusielewicz E. 348 Kutrzeba-Pojnarowa Anna :307, :;09, 319, 3:30-3:32 Kutzelnigg Artur 288 Kuzyk K. 14 Kuźniewski Ignacy :J08 Kwapieniowa Maria 183 Kwaśniewicz W. 151 Kwaśniewski Krzysztof 1:37, 258-259 Kwiek Marek :J51 Kwilecki A. 5, (j, 27 Laade W. 284 Laan K. 137 Lafontain Leopold 116 Lancaster C. S. 264 Lange Ch. H. 276 �Lang-ReitsH\tter M. 2811 Lanlprnari Vittorio 2!J2 Laviosa Zambotti P. 292 Leach M. 137 L"ch .J'·)zcf 308, :n!l Lchr-Spławir"Jski Tadeus/. !HI-I0:' Leiner Maria 289 Leroi-Gourhan A. 138 Lescak M. 335 Leśnodorski B. 112, 115 Lew Stefan 308, 319 Lewowicki Jerzy 321-325 Ligęza Józef 255, 256-258, 360-371 Linette Bogusław 251-254, 308, 319, 350 Lipióski A. 153 Lisakowski Jarosław 351 Lissa Z. 159, 163 Lockwood W. G. 268 Loffler Fritz 299 Logan Michael H. 286 Lorane W. 162 Lorentz F. 99, 100 Lovretić J. 91 Lozar-Podlogar Helena 297, 303 Lurati Ottavis 288 Luschan F. 281 Lutz G. 276 Ładosz J. 153 Łapski O. 14 Łopuszaóski Bolesław 319 Łoś J. lal, 103 Macaj S. 89 Maciejowski W. A. 112 Mackenscn L. 137 Magnuco E. 292 Makarovi6 Gorazd 298 Makarovi6 Marya 298 Malicki Longin 308, 319 Malinowski B. 94, 167, 292 Małecki Mieczysław 10:~ Małkowska Krystyna :i09 Małkowski Stanisław 219 Mancias Jorge 249 Manni Eugenio 292 Marchwiński M. 110 Marczak Krystyna 308, 319 Maresch Gerhard 289 Mariateglli Jose Carlos 249 Marino S. Salomone 289, 291 Marinov Vassil 279 Markus Michal 278, 296, 304 Masny Ewa 353 Mauss 164 May Mark A. 270 Megas Giorgio 292 Meinardus Otto 283, 285 Mentuch A. 15 Michalek J. 335 Mićević L. 90 Mieder Wolfgang 287 Mikkola J. J. 99 Mili6ević M. 88 Miller E. S. 265 Milosavljević S. 89 Mjartan Jim 304 Mockli von Seggern M. 286 Mokłowski K. 208 Moniak Andrzej 352 Moser Dietz-Rudiger 287 Mostny G. 133 Moszyński Kazimierz 74, 103, 151, 207, 337 Mrakovcić V. 91 Mrozówna E. 102 MucchieIli A. i R. 138 Muh1mann W. E. 139, 146 Muller E. W. 146 Muller Iso 287 Murdock George P. 263, 270 Musiat Zygmunt 299, 300 Musielak Krystyna 352 Musinka M. 335 Muszkieta Salomea 350 Muszyński J. 14 Nahodil Otokar 159, 161-J 62, 164 Narr Roland 241 Naruszewicz Adam 118 Nasz Adolf 307, 355-360 Nedić Vladan 301 Nedo P. 299, 332 Neymanova Zofia 319 Niederle L. 95, 101, 208 Niederer Arnold 287 Niedźwiedziński Przemysław 308 Nigra Constantino 291 Nikolic V. 90 Nitsch Kazimierz 99-105 �388 Nolle W. 134 Nordland Odd 280 Norsander Goran 280 Novak Anka 299 Novak Vilko 208, 303 Nowakowski Tadeusz 351 Nowotny Paweł 299, 300 Nyrkowski S. 252 Obst Marian 350 Oelmann F. 214 Oleszezuk Anna I. 353 Olińska Barbara 352 Ondrusz J. 250 Opałek Kazimierz 110, 111, 113 Optołowiez Janusz 308 Ordon E. 348 Ortutay G. 290 Osil1ski A. 138 Ossowski S. 146 bstereng Borehgrevink A. B. 280 Pagliaro Antonio 292 Paladi Kovacs Attila 77 Palm H. 199 Paluehowska-Targońska Anna 352 Pandolfi F. 290 Pankiw W. 15 Pantelić Nikola 296 PantH: Miroslav 302 Paprocka W. 335 Paradowska Maria 225-236, 309 Park G. K. 267 Pasek Jan Ch. 190 Pastuszkiewiez Stanisław 188 Pauli Elisabeth 78 Pavicić-Surnjić M. 90 Pawałowski Jan 247-249 Pawlak Danuta 350-351 Pawliczek Jerzy 353 Pawlikowski J. G. 165 Pawłowska Jadwiga 319 Peeueh G. 15 Penkala Danuta 352 Penusliski Kiril 92, 339 Person B. A. 277 Perzyna L. 116 Peseva-Popova R. 335 Peseva Raina 296 Petrei BertI 289 Petrova E. 208 Petrovski Blaze 3:38 Peukert Herbert 246 Picasso 165 Piegza Karol 251 Pietkiewicz Kazimierz :\08, :W) Pietraszek E. 151 Pietrzak Teresa 221 Pikelis A. M. 171 Pillova Drahomira 304 Pinnov Heinz-Jurgen 282 Piramowicz Zofia 349 Pisutova Irena 304 Pitre Giuseppe 289 Pittioni Richard 289 Plettenburg H. W. M. 275 Podolak Jan 293, 332, 335, :3:38 PodoHlkova Katarzyna 3:35, :n8 Poirier J. 133 Pokropek Marian 222 Polański Jarosław 13, 15 Polivka J. 294 Poloczkowa Barbara 171-189 Polonec Andrej 304 Ponente Nello 290 Poniatowski S. 211 Poniatowski Z. 139 Popowska J. 15 Popvasileva Aleksandra :3:37 Posern-Zielińska Mirosława 262-269 Posern-Zieliński Aleksander 167, 281-284, :308, 309, :319 Potieehin I. I. 135 Pourova-Volbraehtova L. 335 Pranda A. 334 Preuss K. Th. 281 Prus-Wiśniowski Tadeusz :l08, :319 Prvulović B. 89 Przybył Grażyna :35:3 Pszezółkowska-Simiczijew .Janina 107-129 Putilov Boris N. 297, :n2 Radomski B. 1:39 Radziejowski Janus7. :35:, Rakić R. D. 335 Ramovs Mirko 30:3 Ramseyer RudoH .r. ~~HH Hiink Gustaw 27!) Hasmussen H. 27(; Redfield H. ](ifJ �389 HeinfllSs Homan 308, 321 RcinilHi Anna Maria 285 Rej M. 187 Resner Gerald 28(; Rhamm Karl 73, 208 Rigoli Aurelio 291, 292 Ristcski Milan 3:38 Ristovski Blaze :l:32, :3:39 Rivet P. 138 Robek A. 335 Rohan-Csermak G. de 275 Romano Ruggiero 248 Romano S. F. 290 Romer Bela 279 Rossi-Taibbi Giuseppe 292 Rost F. 100 Rozwadowski J. 103 Różycka Teresa 222 Rudnicka-Kruszewska Hanna Rygiel Bruno 250 Ryszkowski K. F. 116 Siemiradzki .T. 227 Sicwiera Kazimierz 35:3 Simiczijew Kole 246-247, 301-302, 339 Simonides Dorota 254-259, 320 Skalnik P. 335 Skalnikova Olga 296 Slobin M. 266 Sławski Franciszek 80 Smereka M. 15 Smidt R. R. 93 Smith Kaj Birket 94 Smolarski M. 110 Smoleński W. 115, 116 Sobierajski Z. 334 Sobisiak Walerian 243-246, 286-289, 301 Sobolevski A. A. 101 351 Salih Abdulhac 3:38 Salwa Wojciech 352 Samochwałenka E. 14 Sarkany M. 335 Sauer O. 292 Sawaniuk M. 15 Scaglin R. 263 Schelbert Leo 287 Scheuermeier Paul 77, 199 Schier Bruno 74, 199 Schleicher August 99 Schmidt Leopold 73, 74, 75 Schneeweis Emil 9:3. 239 Schneider A. 136 Schober Manfred 299, 301 Schrader O. 135 Schreiber A. 277 Schwartz N. B. 2G4-265 Segui Antonio 165 Seitz Georg J. 282 Sejourne Laurette 249 Seler E. 281 Seligman E. R. A. 1:l8 Selmowicz Krystyna 339-347, 349-354 Septunov Mich{ljlović 339 Seweryn Tadeusz 181, 319 Seyda Bronisław llfi Shils E. 159 SocMii Pavol 304 Soja Henryk 352 Sorokin A. P. 164 Spirovska Leopasova 338 Sramkova M. 335 Staeblin Martin 287 Stalmach P. 250 Staszczak Zofia 131-148, 242-243, Staszewski Kazimierz 222 Staszic Stanisław 111, 118 Steinen K. 281 Stelmachowska Bożena 352 Sterly J. 285, 286 Stieber Zdzisław 103 Stigum H. 133 Stika Jarosłav 295 Stoklund Bjarne 280 Stohr W. 134 Striibin Eduard 287 Suboczowa Maria 209, 307, 319 Suchodolski B. 118, 163 Sulińska Jolanta 353 Sulitka A. 335 Sumner William Graham 270 Surzyński Józef 351 Svobodova V. 335 Swanton 263-264 Szabó B. 276 Szabó Matyas 280 Szacki Jerzy 159, 160 Szczepallska Maria 351 Szczepański J. 146, 147, 160 335- 298- 274-277 �390 Szczotka S. 190 Szeluka J. 15 Szendrey Z. i A. 136 Szolnoky Lajos 210 Szromba-Rysowa Zofia 353 Sztolcman Jan 225-236 Szyjkowski M. 110 Szymiczek J. 250 Szymik W. 251 Symes D. G. 267 Śreniowski S. 112 Świętochowski A. 112 Taczanowski Władysław 226, 228 Tagini Jacques 287 Tarko Medard 293-298, 321, 347-348 Taryo Obayashi 284 Tessmann Gunter 281 Teuteberg Hans-Jurgen 243, 279 Theodorson A. G. 138 Thomas W. L. 171 Thurnwald R. 292 Tiby 0.291 Tischner H. 134 Todorov D. 335 Todorova- Vasileva M. 335 Tokarew S. A. 275 Tomeś J. 335 Tomicki Ryszard 353 Toschi P. 290, 292 Tozi Niko 339 Tracz Marek 352 Traczyński Edward 352 Traerup Birthe 246-247 Triimpy Hans 287 Trypućko J. 348 Tumangelov Boris 297, 334, 335 Tyszka A. 154-156 Uplegger Helga 283 Usak J. 335 Uusivirt Hilkk 279 Vakarelski Christo 77, 294, 334 Valeri Renee 279 Vancik F. 335 Vanovicova S. 335 Vafeka Josef 295, 305, 335 Vavilov N. J. 292 Venturelli A. J. 135 Veselovski A. N. 294 Vierkandt A. 146 Viires Ants 75 Vilkuna K. 133, 276 Vujić V. 90 Vuorela Toivo 279 Walendowska Barbara 309 Wali górski Andrzej 41-72, 171 Wanke A. 139 Wasilewski Eustachy 353 Weber A. 163 Weber Max 166-167 Weber-Kellermann I. 276 Weibust Knut 280 Weichart Teodor 116 Weinhold R. 331 Wenhrynowicz T. 15 Werba A. 15 Werbowy M. 10 Wesołowska H. 355-360 Westphal-Hellbusch S. 146 Weyer Edward 177 White D. R. 263 Wick P. 331 Wiegelmann Gi.inter 77, 243-246, 275, 278 Wieruszewska-Adamczyk M. 152 Wierzbicki Zbigniew T. 5-39 Wihorny A. 14 Wildhaber Robert 287 Willems E. 138 Winick C. 133 Winowicz Krystyna 351 Wodzicki Mieczysław 353 Wokroj Franciszek 307, :319 Wrazinovski Tanas 338 Wroński J. M. Hoene 109 Wrześniowski A. 228 Wydra J. 292 Zad rożny J. T. 138 Zadrożyńska-Barącz Anna 354 Zakhos-Papazaharion 338 Załuski Stanisław 113 Zambrzycka-Kunachowicz Anna 35:; Zawierucha Anna 353 Zawistowicz-Adamska Kazimiera 151, 307, 308, 319, 348 �391 Georgi 339 Zecević Slohodan 88. :):)8 Zelenin D. n:l Ziegler Susanne :1:18 Zieliński S. 227 Ziółkowska Justyna 35:) Zinyc Vladymir 295 Zdravcv Znamierowska-Priifferowa 319, 320, 348, 372 Zupfer Wolf Dieter 288 Żdanko T. A. 3:35 Żygulski K. 162 Yoder Don 278 Maria 307, �INDEKS akulturacja u Indian 265, 352 architektura wiejska grecka 292 astTonomia ludowa 52 badania nad kulturą robotniczą 150 - - regionem 367 - - współczesnością 151, 300 - procesów społeczno-kulturowych 1'19158 - społeczności lokalnych 267, :{35 - terenowe 'VI Europie 267 bajki jugosłowiańskie 302 - węgierskie 27 ballada rumuńska 293 bibliografia sycylijskich tradycji ludowych 290 budownictwo ludowe 242, 251,283, 2fJ8, 304 - - alpejskie 288 - - czeskie 295 - - kaszubskie 352 - w Peru 232-233 - sakralne bursztynial~stwo w Polsce 217-223 cargos3'53 cep w hlandii 276 chleb, placek 279 czarownice 293 czas'opisma slawistyczne 102-103 demograficzny słownik 139 demonologiczna literatura 293 dramat ludowy 302 egzogamia 296 epika ludowa 302 RZECZOWY epos słowiański 297 etniczne grupy 14:{ etnoootGnika 260 etnogastronomia 273 etnogeneza Indian 282 - narodu bułgarskiego 294 etnografia angielska 171-189 - Europy 133, 242-243, 274-277 - niemiecka 276 - słoweI1ska 302-30:l - społeczeństw pierwolnych I:l4 - ukraińska 295 et.nograficzna dokumen lacja :310 - klasyfikacja systemalyc:r.na 270-27·!, 276, 330-332 clnograficzne allasy :l3:l-3:H - opisy Peru 230-235 - prace magisterskie :{51-:l53 - sesje, seminaria i konferencje 27f:, 289, 290, 309, 332-335, 337-:139,:348-351 - słowniki i encyklopedie l:ll-H;) - wy'stawy 339-347, 348 etnograficzny film 290, :l'51 etnografii początki 108-I2B - 'Przedmiot i zakres 'bada!'! 273, 271; etnologia holenderska 276 - szwedzka 276 elnomedycyna 284-286 etnomuzykolodzy poznal1scy :151 etno s 294 folklor 136, 254, 256, 297 - bałkański 335-339 - białoruski 337 - cieszyński ~:;O - garncarski 197 - serbski 301, 302 �39;3 - słowiański 294 - rzeszowszczyzny 350 - w Czechosłowacji 335 folklorystyczne słowniki i encyklopedie 137 - zespoły tmraińskie 11-14, 17-18, 22,23, 24-25, 26 folklorystyka europejska 290 - jugosłowiańska 302-303 - włoska 290 folkloryzm 152, 164, 2:39-240, 250 fizjokraci polscy 107-1211 garncal'slwo 1111,283, 289 gospodarka chłopska 2U7, 352 - - w Kenii 41-71 gwary kaszubskie 100 - polskie 101 instytucje społeczne na wsi 352, 353 Instytut Antropologii Społecznej w Palermo 290 100, 101 99-104 kalendarz rolniczy 41-46 kalendarze drewniane 295 karnawał grecki 292 kierunek filozoficzno-historiograficzny 117 kobieta w życiu wsi 63-70, 353 kontakty transpacyficzne 281 kopaczka 47-48 korespondencja G. Pitrego 2!)0 kosze 66, 211, 283, 288 kosznice 200-204 kult Marsa 292 - świ~tych 354 - wody na Sardynii 292 kulty ewangeliczne 265 kultura 166 - lokalna 166 - ludowa niemiecka 238 ~ - rosyjskich osadników w Syberii 295 251 laska pasterska grzechotkowa 280 lecznictwo 196-197 literatura ludowa germańska 133 - - jugosłowiańska 301-303 - - włoska 291 - pólludowa 276 ludoznawstwo 2:17, 211 - niemieckie 237-241 ludożerstwo 233 ludy niecywilizowane 142 łodzie-dłubanki łopaty 280 historia ludoznawstwa niemieckiego 2;37~ 238 hodowla bydła 2811 Human Relations Area Files 270-274 jc;zyki zachodnio-słowiańskie jc;zykoznawstwo słowiańskie - materialna cieszyńskiego - robotnicza 153 - robotników leśnych 301 - społeczna Europy 276 kulturowy wytwór 167 231, 284 magia 52-55, 61, 181-182, 261, 287 - handlowa 351 malarstwo ludowe 288, 291 - - na szkle 251, 304 małżeństwo 354 maski 287 - indiańskie 281-282 meblarstwo wiejskie 276, 299 medycyna ludowa 260-261, 282, 285-286 megalistyczne pomniki 284 metaloplastyka 283 metoda historyczno-porównawcza 294 metodologia etnografii radzieckiej 352 metody ilościowe 263 metodyka badań antropologicznych 263 Międzynarodowe Towarzystwo Przyjaciół muzeów Świata 219 mi t o pierwszych rodzicach 48 mitologia polinezyjska 352 młocka 68-69 młyny wodne 304 mniejszości narodowe w Polsce 5-:3!), :l5:1 muzealnictwo angielskie 171, 174 muzyczne instrumenty 339 muzyka ludowa włoska 291 muzykologia poznańska 350-351 narzędzia rolnicze 47, 251, 276, 289 noszenie na głowie 66 obyczaj 87, 239 �394 obróbka skór 283 obrzędy 143, 242, 251, 292 - doroczne 303, 352 - garncarskie 186-191 - pogrzebowe 94-95, 191 - rodzinne 190-191, 280 opowiadania ludowe 250, 254-256, 287 organizacje społeczne 143, 268 - - pasterzy 276 osadnictwo i kształty wsi 242, 251, 352 paleniska 279 pamiętnikarstwo 255 pasterstwo 304 -- karpackie 295 pieśń żołnierska 288 pieśni ludowe 250, 287, 291 - - bałkańskie 335-337 - - hajduckie 302 - - macedońskie 92, 246-247 - - muzułmańskie 92 - - serbołużyckie 299 - - serbskie 301 - - włoskie 291 - pasterzy sardyńskich 292 - straganowe 252-253 pisarze ludowi 250 plastyka figuralna ludowa 354 plecionkarstwo 283 pług 48-49 podania górnicze 256-258 podział pracy w rodzinie wiejskiej 353 poezja ludowa włoska 291 polowania na ludzkie głowy 95 pokrewieństwo u Bułgarów 296 pożywienie ludowe 243-246, 251, 277, 278280, 288, 296, 353 przebierańcy 303 przechowywanie ziarna 68-69, 199-215 przedstawienie ludowe 289 przemiany kulturowe 296, 334, 353 przysłowia ludowe 250 region etnograficzny 267 regionalizm 250 religia rzymska 292 religie 287 religijne pielgrzymki 265, 287 religijny synkretyzm 309 religioznawcze słowniki 139 rezginie 73-85 rolnictwo 292 - afrykańskie 41-71 - argentyńskie 351 rzemieślnik wędrowny 289 rzemiosło artystyczne afrykańskie 283 - kowalskie 304 - wiejskie 353 rzeźba afrykańska 28:; - ludowa w drewnie 251 rzeźbiarz ludowy 352 rybołówstwo 309, 350, 353 rytuał o charakterze orgiastycznym tzw. anastenaria 292 serowarstwo w Polsce 277 skansen bułgarski 287 slawistyczne studia w Polsce 103 snohactwo 296 sobótki 127 spichrze 199-216 społeczeństwa pierwotne 178 społeczności lokalne 353 sprzęt chmielu 298 stosunki społeczno-gospodarcze 351 strój ludowy 242, 251, 276, 288, 298 - górnośląski 243 struktura rodziny 263 Studium Słowiańskie Uniwersytetu Jagiellońskiego 103-104 styl ludowy w sztuce 283 szamanie afgańscy 266 szamanizm południowoamerykański 282 szkoły ludowe 281 sztuka afrykańska 165 - meksykańska 290 - ludowa 242, 251, 290 - - kukiełkowa 289 - - ukraińska 23 szufla do równania ziemi 280 system klasyfikacji etnograficznej 270 - - przedmiotowej 270-272 systemy pokrewieństwa 263 - społeczne Natchezów 263 tabliczki karbowe 295 tańce ludowe 250, 293 - - bałkańskie 335-337 - - słoweńskie 303 targi i jarmarki 353 tatuaż 283 �395 teatrzyki kukiełkowe 292 teoria fizjokratyczna 108-11:1 - kultury ludowej 290 tkactwo 283 Towarzystwo Badań nad Życiem Ludu 174-176,177 tradycja ludowa 121, 122-123, 125, 127, 159-169, 293, 334-335 tradycje ludowe we Włoszech 242 tradycyjna kultura ludowa 352 transport i komunikacja 73-85, 230-232, 251 tratwy 231 trucizny do strzał 282 twórczość ludowa 298 - półludowa 252-254 typy gospodarstw chłopskich w Irlandii 267 Ukraiflskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne 8-10 ule 352 uprawa winnej latorośli 288 - ziemi 233-234 - - w Kenii 41-71 używki 285 vendetta 296 wiedza ludowa o roślinach - przyrodnicza 282 wierzenia 69, 143, 265, 288 -- garncarzy 191-197 -- związane z duszą 94-96 260-262 ~- - ze śmiercią 353 włókiennictwo na Orawie :304 wózki dwukołowe sycylijskie 2!J1 wróżby religijne 190 wytwórczość ludowa 251 zabawy i gry ludowe sycylijskie 292, 29:] zabudowa wsi wielkopolskiej 352 zagroda chłopska w Kenii 41-71 zaślubiny pośmiertne 87-97 zbieractwo 49-50 zdobnictwo domów mieszkalnych 28:J - sufitów drewnianych 289 - wyrobów garncarskich 304 zwyczaj obdarowywania dzieci w dniu święta zmarłych 292 - karania na granicach 276 -- sadzenia drzewek owocowych na grobie 89 - wmurowywania ofiary w fundament budowli 292 zwyczaje ludowe 239, 242, 292 - doroczne 288, 297, 352 - garncarskie 182-186 - gminne 277 - prawne 287 - urodzinowe 87 - weselne 87, 297 - zapustne 301 zwyczaje i obrzędy bałkańskie kaukaskie 297 zróżnicowanie regionalne 267 żniwa 65-69 �INDEKS ETNOGEOGRAFICZNY Afryka Afryka 135, 145, 211, 215, 283, 286 Afryka północna 74 Bantu 93 Egipt starożytny 78, 82 Etiopia 78, 82 Gobowie 264 Górna Wolta 283 Kamerun 95, 281 Kenia, plemię Luo 41-72 Kongo 95 Maroko 78, 283, 348 Tanzania, plemię Haya 284 Ameryka Ameryka Łacińska 247-249, 264 Ameryka Południowa 142, 145, 282, 290 Ameryka Północna 145, 281, 282 Argentyna 265, 351 Boliwia 352 Brazylia 135, 265, 283 Ekwador 227, 229, 233 Filadelfia 279 Gwatemala 265 Indianie 248, 282, :34H Indianie Toba 265 Meksyk 286, 353 Natchezowie 263-264 Panama, Indianie Kuna 284 Pensylwania 278 Peru 225-235, 281, 352 Stany Zjednoczone 142, 290 Waika, plemię 282 Azja Azja 211, 284 Afganistan 266 Bengalia 284 Chiny, grupa etniczna Yao 284 Indie i Indochiny 145 Indonezja 211, 215 .Jakuci 354 Japonia 142 Kazachowie 266 Kirgizi 266 Malajowie 286 Nepal 285 Syberia 295 Syria 78 Australia i Oceania Australia 143 Cieśnina Torressa 284 Melanezja 97 Nowa Gwinea 95, 28;), 286 Europa }<~uropa I:3:~, 21.5, 22:~, 24:3-246, 266, 274277 Europa południowo-wschodnia 242 Albania, Albańczycy 93, 210, 24.3 Alpy 74, 83 Anglia 171-189 Austria 74, 242, 279, 230, 2ll3-:WH Bajcary 74 Bałkański Półwysep 74, 78, 3') Baskowie 211, 268 Belgia, Belgowie 93, 137, 142 Beneluxu państwa 242 Białoruś 74, 80 Bośnia 74, 268 Bułgaria, Bułgarzy 144, 208, 210, 211, 215, 279, 292, 296, 297, 305 BurgenIand 74, 79 �:397 Chol'wacja 74 Czarnogóra 2!}(i Czechosłowacja 252, 297, :U5 Cyganie z Czechoslowacji :J:i2 Dania 74, 2BO Dobrudża 332 Estonia 78, 7!J Finlandia 242, 279, 280, 2B5 Francja 1'42, 242, 279 Grecja, Grecy 95, 96, 243, 2!l2 Hiszpania 16;3, 211, 214, 242 Holandia 137, 142, 276 Huculszczyzna 20B, 209 Irlandia 242, 21)7, 276 Ilalia 214 Jugosławia 87-97, 10:3, 208, 210, 215, 279, 298, 301-302 Karakaczani 27D Karpaly 83, 27:: Karyntia 26B Kreta 214 Lapończycy 243 Litwa 74, 79, 80, 280 Łotwa 74, 79, BO Łużyce 103, 300-301 l~acedonia 80, 246-247 Niemcy 135, 142, 214, 242, 243, 335 Polska Polska 82, 103, 136, 181-198, 217-223, 261, 277, 280, 354 237-241, 242, 276, 279, 280 Norwegia 24.1, 267, 2BO Orawa :304 Piemont 74 Podole 208, 209 POl-tugalia 142, 211 Rodopy !lO Rosjanie 9:3 Rumunia 210, 24:3, 285, 292 Sardynia 292 Serbia 88, 292, 296, 3:35 Serbowie Łużyccy 93 Skandyna'wia 242, 280 Slawonia, Slawonia 74, 295 Słowacja, Słowacy H2, lO:l, 20 B, 211, 215, 280, 304, 351 Słowenia 74, 298, 303 Słowiańszczyzna, Słowianie 215, 243, 294-298 Szkocja 279 Szwajcaria 242, 280, 286-288 Szwarzwald 74 Szwecja 74, 75, 276, 277, 278, :WO Sycylia 291, 292 Trakowie bałkańscy 9:3 Tyrol 288 Węgry 74, 136, 210, 215, 243, 276, 335 Wielka Brytania 142, 242 Wielkoruś 74, 82 Włochy 78, 80, 142, 242, 289-29:3 Związek Radziecki 75, 1:36, 142, 143, 2J 5, 95, 199, 207, Beskid Śląski i żywiecki :l.'i2 Białostockie 22 Bieszczady 7, 353 Bojkowie 7 Cyganie na Polskim Spiszu :351 Gdańskie 22, 28 Kołbielskie 353 Krakowskie 23 Kurpie 218 Lubelskie 25, 321 Olsztyńskie 20-22 Podhale 279, 351, 352 Podlasie 353 Pomorze, Pomorzanie 99, 24:3 Pomorze Zachodnie 352 Rzeszowskie 26, 352 Spisz Polski 351 Szczecińskie 23 Śląsk Cieszyński 249-251 Śląsk Dolny 7 Śląsk Górny 256-258, 35:3 Śląsk, Ślązacy 209, 243, 254, 258-259 Ukraińcy w Polsce 5-39 Warmia i Mazury :352 Wielkopolska 354 Wrocław 259 Wrocławskie 25, 29 260- ��SPIS ILUSTRACJI 1. Zagroda Obarego Nyaruotha (tabI. rys.) w Ng'iya (tabl. rys.) . 3. Rezginia kabłąkowata loogused. Vónnu, raj. Tartu, Estonia. Według A. Vlire.sa . 4. -Rezginia kabłąkowata pugatsid, Ampla, raj. Harju, Estonia. Według A. Viire~;a . 5. Rezginia kabłąkowata, Ivankovo, pow. Vinkovci, Slavonia. Według M. Gavazziego (za K. Moszyńskim) 6. Rezginia kabłąkowata, rezgiń, Wierzchlesie, .pow. Sokółka. Fot. J. Grocholski . 7. Transport przy pomocy rezginii kabłąkowatej, rjeski, Nowoberezowo, pow. Hajnówka. Fot. J. Grocholski . 8. Rezginia z drążkami prostymi, rete, góry Piemontu, Liguria, środkowe .i południowe Włochy Według P. Scheuermeiera . 9. Rezginia z drążkami prostymi, vorzóbla, Rodopy. Według informacji li,stownej Ch. Vakarelskiego . 10. Transport przy pomocy rezginii z prostymi drążkami, vrzmi, Macedonia Według B. Drobnjakovića . 11. Kosznica na kukurydzę z miejscowości Rogatka w Bośni. Według A. Haberlandta, Die Volkstiimliche Kultur Europas in ihrer geschichtelichen Entwicklung, [w:] mus trier te Volkerkunde. Red. G. Buschan, t. 3, Stuttgart 1926, s. :354. 12. Kosz na kukurydzę z miejscowości Tarskie, pow. zaleszczycki. Foto S. Poniatowskiego z materiałów Archiwum Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu 1:~. Koszowy spichrz z Bułgarii. Ze zbioru Ch. Vakarelskiego, Archiwum Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu . 14. Koozowy spichrz z Bułgarii. Ze zbioru Ch. Vakarelskiego . 15. Spichrz koozowy z miejscowości Rosrzniw, pow. Tłumacz. Fot. J. Gajek 16. Kosznica z miejscowości Liczkowce na Podolu. Fot. J. Gajek, l{l:36 r. 17. Kosznica z miejscowości Jabłonów na Podolu. Fot. J. Gajek lB. Kosz z miejscowości Redina w Bułgarii. Według S. Kostova i E. Petrovej, Selski bit i izkustvo v Sofijsko, Sofia 1935, s. 48 . 19. Ambal' płozowy z Węgier. Fot. K. Kwaśniewski. 20. Kosznica na kukurydzę z miejscowości Polsko w Bułgarii. Fot. Ch. Vakarelski, 1957 r. . 21. Typy spichlerzy plecionych na zboże lub kukurydzę uszeregowane zgodnie z hipotezą o ich ewolucji (labl. rys.) . 2. Targ 54 62 77 77 78 78 79 80 80 80 201 201 201 201 202 202 203 203 203 203 206 �400 22. 23. 24. 25. Hipotetyczny proce" ewolucji spichrzy Ilustracja bez podpisu (HRAF) Adolf Nasz Józef Ligęza (tabl. rys.) 212 273 355 :l61 SPIS MAP 1. Przybliżony 2. Przybliżone zasięg rezglllll w Europie . zasięgi niektórych nazw rezginii w Europie. 76 81 �ILLlJSTRATIONS 1. Farm oC Obary Nyaruoth (table 2. Market in Ng'jya (table fig.) ;l. Loogused type of bow-shaped 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 26 - fig.) . rezginia. Vónnu, area of Tartu, Estonia. By A. Viircs . Puoat~id type or j)f)w-shaped rezginia. Ampla, are::! of Harju, Estonia. By A. Viires . Bow-shaped rezginia. Ivankovo, area Ol Vinkovici, Slavonia. By M. Gavazzi (after K. MO;,ZYI'ISki) Rez(Jiń type Ol bow-shaped rezginia. Wierzchlesie, area of Sokółka. Photo by J. Grocholski . Transport using rjcski type of bow-shaped rezginia. Novoberezovo, area ol' Hajnówka. Photo by .J. Grocholski Rete type oC rezgin i:l with straight sticks. Piemonte Mts, Liguria, central and southern Haly. By P. Seheuermeier . V",.z('hlu type ol' rezginia with straight stieks. TIhodope Mts. According to the letter or Ch. Val(;lrclski Transport usil1l~ vrzmi type of rezf~inia with straight sticks. Macedonia. By Il. Drobnjakovj{: . Basket lac corn from Rogatiea, Bosnia. By A. Haberlandt, Die Volkstumliche Kultur E'U1opas in ihrer gesichtelichen Entwicklung, [in:] Illustrierte VOlkerkunde. Ed. by G. Busehan, vol. ;l, Stuttgart 1926, p. 354 . Basket for corn Jrom Tarskie, area of Zaleszczyce. According to a manuscript of S. Poniatowski, property of the Archives of Polish Ethnographic Society in Wrocław . Wicker granary from Bulgaria. Collection of Ch. Vakarelski in the Archives of Polish Ethnographic Society in Wrocłavi . Wicker -granary from Bulgaria. Collection of Ch. Vakarelski Wicker granary from Roszniv, area of Tłumacz. Photo by ,T. Gajek Basket from Liczkawce in Podolia. Photo by J. Gajek, 1936 Basket from Jabłon<"lw in Podalia. Photo by J. Gajek Basket from Redina in Bulgaria. After S. Kostov and E. Petrova, Selski bit i iz/custvo v Sofijsko, Sofia 19;~5. p. 48 . Ambar p!o:::Otcy from Hungary. Photo by K. Kwaśniewski . Basket for corn from Polsko, Bulgaria. Photo by Ch. Vakarelski, 1957 Types of wicker granaries for grain or corn. Arranged according to the hypothesis of their evolution (table fig.) . Hypothetical process li!" the C'volution of granaries (table fig.) . Lud, tom Lvur 54 62 77 77 78 78 79 80 80 80 201 201 201 201 202 202 203 203 203 203 206 212 �23. Illustration without 24. Adolf Nasz 25. Józef Ligęza . caption. (HRAF) 273 355 361 MAPS 1. Approximate 2. Approximate range of using rezginia in Europe ranges of various terms for rezginia 76 in Europe 81 �Spis treści L STUDIA, ROZPRAWY Zbigniew T. W i e r z b i oC k i, Awans Sipołecmo-kulturalny ludności ukraińskiej w PRL po 1956 r. . Andrzej Wal i g Ó l' S k i, Lcszek D z i ę g i e l, Roczny cy.kl produkcyjny chłopskiej zagrody zachodniokenijskich Luo Zygmunt K ł o d n i c k i, Rezginie w Europie . Mirko R. B a l' jak t a l' o v i ć, Zaślubiny pośmiertne albo zastępcze. (Wprowadzenie porównawczo-historyczne do objaśnienia obyczaju) Tłum. Z. Darasz . 5 41 73 87 Tadeu.sz L e h r - S p ł a w i ń s k i, wistyki Janina Pszczółkowska-Simiczijew, zaintercSQwań etnograficznych lI.ARTYKULY, Zasługi Kazimierza Nitscha na polu sla99 Fizjokraci pols·cy a początki 107 OMOWIENIA, MATERIAŁY Zofia S t a s z c z a k, O powojennej leksykografii etnograficznej Jerzy H c.y ITI a n 11. UVV<l.,:;i lU temat badania procesów społeczno-kulturowych Bolesław J a n u s z k i c w i c z, Na marginesie dwóch rozprawo tradycji. Barbara P o l o c z k o w a, Kierunki współczesnych prac etnograficznych w Anglii . • Dionizjusz C z u b a I a. Zwyczaje, obrzędy i wierzenia garncarzy polskich Ja nL.!S z B o h d a n o w i c z, Pomies·zczenia koszowate o charakterze .s.pichrzowym. Halina D uc z m a I - P a c o w s k a, Wkład naukowy doc. dr Adama Chętnika w dziedzinie bursztyniarstwa i jego działalność w Muzeum Ziemii PAN w Warszawie. Mariel P a l' a d o w.s k a, Relacja Jana Sztokmana o XIX-wiecznym Peru III. RECENZJE, PRZEGLĄDY WYDAWNICTW 131 149 159 171 181 199 217 225 I CZASOPISM Herman Bausinger, Volkskunde (Gerhard Kloska) . Iro-Volkskunde. Europaische Lander. 1963 (Zofia Staszczak) GUnter Wiegelmann, Alltags.- und Festspeisen. Wandel und Gegenwartige Stcllung. 1967 (Walerian Sobisiak) . BirŁhe Tracrup, East macedonian Folk Songs. 1970 (Kole Simiczijew) . 237 242 243 246 �104 "Ameryka Indiańska'?" - Spory {) hisiuri(;. \Ny!Jr")J' i w·;\' ..'p ]tuggie]'!) H()il1ano. 1971 (Jan Pawałowski) . Płyniesz Olzo ... Praca zbiorowa pod red. D. Ea:Hu!xa, L. 1 :2, 1!)(i7, l!Jn (Andrzej Brencz) . Bohuslav Benes, Svćtsk;j kramM'sk{1 pise{!. 1070 (LJo[Juslaw Linette) . Dorota Simonides, Powstania śląskie we wspólcze,'inych opowiar!ani,lch Judowych. 1972 (Janina Hajduk) Józef Ligęza, Podania górnicze z Górnego ŚJ:]sku. 1072 (Domla Simonidcs) Krzysztof Kwaśniewski, Wrocław jakiego nic znamy. 1!J72 (Dorota Simonides) Maria Henslowa, \V"iedza ludowa o bożym drzewIn1, bvlicy pi{)!unie. 1072 (Anna Kowalska-Lewicka) 2'17 249 251 254 256 258 260 Ethnology, t. 10, 1071 (Mirosława Posern-ZicliJ!ska) Ethnology, t. 11, 1972 (Mirosława Posern-Zieliliska) Human Relations Area Files (Bronisława JawoTs/w) Ethnologia Europaea, R. I-V, 1957-1972 (Zofia Slasze~a/;) Ethnologia Scandinavica, R. 1071, UJ72 (Bolesław Ja11l1sz1dcwiczl Zeitschrift fur Ethnologie, t. 94, 1969, z. 1-2 (Aleksander l'O.'CI'II->:iclill"';i) Ethnomedizin/Ethnomedicine. 1971, 1972 (Marek: Gawęcb) Schweizerisches Archiv flir Volkskunde. 1970. z. 1-4, 1971, z. 1-4 (Walerian Sobisiak) 262 2G6 270 274 277 2S1 284 286 Osterreichische Zeitschrift fUr Volkskunde. 1972, z. 1 4 (Walerian S"uisia/() Annali deI MUSeD Pitre, t. 1-15, 1950-1964 (Henata J eziersbl) Ethnologia Slavica, t. 3, 1972 (/VIedard TarKO) . Slovenski Etnograf. 1970, 19'71 (Walerian So1Jisia/') LE~topis, nr 14, 1971 (Walerian Sobisiak) . Narodna knjizevnost. 1956 (Kole Simiczijew) . Traditiones, vol. 1, 1972 (Andrzej Brencz) . Zbornik SlQvenskeho N{u'odnr,ho MI:lze;1.Etn{)gl';il'i;l, t. I:), 1!)T~ (/1 nc1rz('.i 1Jrcnc.:) 288 289 293 208 299 301 302 304 IV. E.IWNIK/\ Sprawozdanie z c1ziałalnoś-::i Zarządu Glównegu P1'L Z:,I (ll,j'('; tl'l.'.'(·11Lit 1:;1dencji od]9 września 1970 1'. do 8 czerwca U)7:l !'. (Bronislawa .Ialcors/w) XLVIII Walne Zgromadzenie PTL i Sesja NauJuw;: IV Lublinit! w dni:lcl1 8-10 czerwca 1973 r. (Medard Tar/w) . Dyskusja Oddziałów na temat osiąr;ni(;6 i {'l'1(j\\' 1'1'1,. I'oci';lI!1l')W;llli'l (1)1'0nislawa Jaworska, Jerzy LewowicIci) . W odpowiedzi Oddziałom - uwagi Prezydillm ze; l'TL (Hronis/all'cl Jal(,ol':;I([/) Działalność Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etno,C;l'aficzne,i przy j1oJo;kim Towarzystwie Ludoznawczym w 1972 r. (Bronisława Jaworska) . Sprawozdanie z Międzynarodowej Konferencji czasopismLl "Demus", puświ,:conej wdrażoniu jednolitej klasyfikacji proc etnograficznych i folkhl'::stycznych, 1973 (Anna Kutrzeba-Pojnarowa j Stanislaw Blasze,zyk) . II Międzynarodowe Sympozjum Ethnologia Slavica 1972 (JeJze! Bursztaj III Międzynarodowe Sympozjum EthnologiC! Slavica, ] 97:l (Jó.ze! Dllrs.zta) Międzynarodowa Konferencja pt. "Przemiany tradycji ludowych w csns", 1972 (Józef Bursz ta) . VI Bałkański Festiwal Pieśni i Tańców Ludowych ori'Z III Mic;cL-:ynarod(ll\c Sympozjum Folkloru EałlClń,!:iego, ]973 (Ko/c Simiczijcw) Wystawy etnograficzne w 1972 1'. (KrYI>tyna SeIllwwic,;) . 307 317 ;J21 :-l25 328 3:30 332 333 334 335 339 �405 Wystawa lwlbergowska w Krakowie, 197:3 (Medard Tarko) Krajowe sesje, seminaria i konferencje etnograficzne w 1972 r. (Kr1lstyna Selmowicz) 347 348 Sesja muzykologów w Poznaniu Magisteria i doktoraty z zakresu (Danuta etnografii Pawlak) 350 w 1972 r. (Krystyna Selmowicz) 351 V. IN MEMORIAM AdoH Nasz (Henryka Wesolowska) . Józef Ligęza (Eugeniusz Jaworski) . Sulo Haltsonen (Maria Znamierows1ca-Prujferowa) 355 360 371 VI. VARIA Najwa~rliejsze nicka) nabytki zagraniczne Biblioteki . Indeks tomu 58 (Jadwiga Gerlach-Klodnicka) Indeks osobowy . Indeks rzeczowy . Indeks etnogeograficzny Spis ilustracji i map Illustrations PTL (Jadwiga Gerlach-Klod- 373 383 383 392 396 399 401 �Contents 1. STUDIES, PAl'EH::> Zbigniew T. W i e r z b i c k i, The Socio-Cultural Advancemcnt of the Ukrainian Minority in Poland since 1956 . Andrzej Wal i g Ó l' S k i, Leszek D z i ę g i e l, The Annual Production Cyclc of a Peasant Farm among the West Kenyan Luo . Zygmunt K ł o d n i c k i, Rezginias in Europe . Mirko R. B a l' jak t a l' o v i Ć, Posthumous ol' Substitute Wedding Ceremony (A Comparative and Historical Background to the Explanation of the Custom). Trans!. by Z. Darasz Tadeusz L e h l' - S p ł a w i ń s k i, Kazimierz Nitsch's Contribution to Slavonic Studies Janina P s z c z ó łka w s k a - S i m i c z i j e w, Polish Physiocrats and the Beginnings of Ethnographic Interests . II. ARTICLES, DISCUSSIONS, OF PUBLICATIONS (Jan Pawalowski) 73 87 9a 107 131 14!l 159 171 181 199 217 225 AND PERIODICALS Herman Bausinger, Volkskunde (Gerhard Klaska) . Iro-Volkskunde. Europaische Lander. 1963 (Zofia Staszczak) Glinter Wiegelmann, Alltags- und Festspeisen. Wandel und Gegenwartige SteHung. 1967 (Walerian Sobisiak) . Birthe Traerup, East Macedonian Folk Songs. 1970 (Kale Simiczijew) . "Ameryka Jndiańska?" - Spory o historię. Wybór i wstęp Ruggiero Romano. 1971 41 MI\TETU/\LS Zofia I'; t a s z c z a k, Postwar Ethnographic Lexicography . .Jerzy H e y m a n n, Notes on Studying Socio-Cultural Processes Bolesław J a n u s z k i e w i c z, Two Papers on Tradition - a Side Note Barbara P o l o c z k a w a, Trends in Modern English Ethnographic Research Dionizjusz C z u b a l a, Customs Rites and Beliefs of Polish Potters . Janusz B a h d a n o w i c z, Wicker Containers Used for Granaries . Halina D u c z m a 1- P a c a w s k a, Dr Adam Chętnik's Scholarly Contribution in the Field of Amber Production and His Activities in the Earth Museum of the Polish Academy of Sciences in Warsaw . Maria P a l' a d o w s k a, Jan Sztolcman's Account on the Nincteenth Century Peru . III. REVIEWS 5 237 242 243 246 247 �407 Płyniesz Olzo... Collective (Andrzej work ed. by D. Kadłubiec, vol. 1-2, 1967, 1972 Brencz) Bohuslav Benes, Svetska kramarska piseń, 1970 (Bogusław Linette) . Dorota Simonides, Powstania śląskie we współczesnych opowiadaniach ludowych. 1972 (Janina Hajduk) . Józef Ligęza, Podania górnicze z Górnego Śląska. 1972 (Dorota Simonides) . Krzysztof K\vaśniewski, Wrocław, jakiego nie znamy. 1972 (Dorota Simonides) Maria Hcnslowa, Wiedza ludowa o bożym drzewku, bylicy i piołunie. 1972 (Anna Kowalska-Lewicka) Ethnology, vol. 10, 1971 (Mirosława Posern-Zielińska) Ethnology, vol. 11, 1972 (Mirosława Posern-Zielińska) Human Relations Area Files (Bronisława Jaworska) . Ethnologia Europaea, vol. I-V, 1967-1972 (Zofia Staszak) Ethnologia Scandinavica, vol. 1971-1972 (Bolesław Januszkiewicz) Zeitschrift filr Ethnologie, vol. 94, 1969, fasc. 1-2 (Aleksander Posem-Zieliński) Ethnomedizin/Ethnomedicine. 1971, 1972 (Marek Gawęcki) . Schweizerisches Archiv fUr ,Volkskunde. 1970. fasc. 1-4. 1971. fasc. 1-4 (Walerian Sobisiak) Osterreichische Zeitschrift filr Volkskunde. 1972, fasc. 1-4 (Walerian Sobisiak) Annali del Museo Pitre, vol. 1-15, 1950-1964 (Renata Jezierska) Ethnologia Slavica, vol. 3, 1972 (Medard Tarko) . Slovenski Etnograf. 1970, 1971 (Walerian Sobisiak) U~topis, no. 14, 1971 (Walerian Sobisiak) . Narodna knjizevnost. 1966 (Kole Simiczijew) . Traditiones, vol. 1, 1972 (Andrzej Brencz) Zhornik Slovenskeho Norodneho Mózea. Etnografia, vol. 13, 1972 (I1nrlrzC'j Bre7lcz) 249 251 254 256 258 260 262 266 270 274 277 281 284 286 288 289 293 298 299 301 302 304 IV. CHRONICLE An account on the activities of the Polish Ethnographic Society Headquarters since Sept. 19, 1970 to June 8, 1973 (Bronisława Jaworska) . The 48th General Meeting of the Polish Ethnographic Society and the Symposium in Lublin, June 8-10, 1973 (Medard Tarko) . The discussion of the Sections concerning the achievements and aims of the Polish Ethnographic Society. Recapitulation (Bronisława Jaworska, Jerzy Lewowicki) Blaszczyk) 317 321 . The Polish Ethnographic Society Headquarters explains the problems raised by the Sections (Bronisława Jaworska) The activities of the Ethnographis Records and Information Centre at the Polish Ethnographic Society in 1972 (Bronisława Jaworska) . An account from the International Conference organized by Demos magazine and devoted to the problem of the uniform classification of the ethnographic and folkloristic works, 1973 (Anna Kutrzeba-Pojnarowa and Stanisław 307 . II International Symposium Ethnologia Slavica 1972 (Józef Burszta) . III International Symposium Ethnologia Slavica, 1973 (Józef Burszta) . International conference "The Changes of Folk Tradition in Czechoslovakia", 1972 (Józef Burszta) . VI Balkan Festival of Folk Songs and Dances and the III International Symposium of the Balkan Folklore, 1973 (Kole Simiczijew) . 325 328 330 332 333 334 335 �408 Ethnographical exhibitions in 1972 (Krystyna Selmowicz) . The Kolbergian exhibition in Cracow, 1973 (Medard Tarko) Ethnographic Sessions., seminars and conferences in Poland styna Selmowicz) ;);)9 347 in 1972 (K rJJ- 348 350 . Session of musicologists in Poznań (Danuta Pawlak) M. A. and Ph. D dissertations in ethnography in 1972 (Krystyna Selnww;c.z) :)51 V. IN MEMORIAM Adolf Nasz (Henryka Wesołowska) . Józef Ligęza (Eugeniusz Jaworski) . Sulo Haltsonen (Maria Znamierowska-Priifferowa) 355 360 371 VI. VARIA The most important foreign purchases of the Library (Jadwiga Gerlach-Kłodnicka) Index to vol. 58 (Jadwiga Gerlach-Kłodnicka) List of names . List of problems . Ethnogeographical index List of illustrations and maps Illustrations Polish Ethnographic Society 373 383 383 392 396 :199 401 �"LITERATURA Dwumiesięcznik LUDOWA" naukowo-literacki Czasopismo wydawanI:' przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa I.udoznawczego ADRES REDAKCJI: 50-139 WROCLAW, UL. SZEWSKA 50{51, TEL. 446-13 "Literatura I,udowa" ukazuje się obecnie w nowej szacie graficznej jako dwull1iesh~cznik nnukowo-l iteracki. Zgodnie z nowoczesnym pojmowaniem folkloru, pismo dt1ży do ogarnięcia różnych zakresów żywej, popularnej twórczości ludowej, podejmując tym samym badania w rejonach zaniedbanych przez humanistykc~. Czasopismo ogłasza artykuły i materiały związane z folklorem różnych środowisk zawodowych. Tematyka badawcza obejmuje złożony folklor miasta przekazywany przez tradycję ustną, ale też w formie druków miejskich (ballada uliczna, powieść brukowa, sennik itp.). Stawiając szczególny nacisk na badania w rejonach zaniedbanych i na badania wokół pytań dnia dzisiejszego: o los tradycji folklorystycznych, o folklorystyczne źródła przemian literatury, o związki między pojt:ciami folkloru, literatury popularnej, kultury masowej --- "Literatura Ludowa" pragnie równocześnie utrzymać szerokie spojrzenie na całość procesu kulturowego od średniowiecza po współczesność. ('('n:1 pJ'f'nurnl'mty krnjowl' j: p()lroczna - 7.124. rOC7.na ._. 7.ł 48. Inst.ytucjl' pnristwowe i społeczne - 7.akłady pracy, szkoły itp. mogą z"lInawinć prenumerat',' wyłącznie w miejscowych Oddziałach i Delegaturach "Ruch", w terminie do 25 listopada na rok następny. Prenumeratorzy indywidualni mogą opłacać prenumeratę w urzędach pocztowych i u listonoszy lub dokonywać wpłat na konto PKO Nr 1-6-100020 Centrala Kolportażu Prasy i Wydawnictw "Ruch", Warszawa ul. Towarowa 28, w terminie do dnia 10 miesiąca poprzedzającego okres prenumeraty. Prenumeratę ze zleceniem wysyłki za granicę, która jest o 40"/n droższa, przyjmuje Biuro Kolportażu Wydawnictw Zagranicznych "Ruch" Warszawa, ul. Wronia 2:~, konto PKO Nr 1-6-100024. Egzemplarze numerów zdezaktualizowanych można zamawiać w Zarządzie Głównym PTL, 50-139 Wrocław, ul. Szewska :36, tel. 438<t2. �Cena zł 50,- WYD,\ WNICTWA JlOLSKlm~n TflWJ\lłZYSl'W,\ w latach 1895-1974 -~I '-, ~"; .•••• .) LUD (1895-1974) ,I .' ,-I - i Tomy I-LVIII PRACE I MATERIAŁY ETNOGRAFICZNE (1934-1974) Tomy I-XXVII PRACE ETNOLOGICZNE (1947-1974) Tomy I-IX ATLAS POLSKICH STROJÓW LUDOWYCH (1949-1974) Zeszyty 1-31 część I POMORZE I WARMIA zeszytów: 3 II WIELKOPOLSKA I KUJAWY zeszytów: 4 część III ŚLĄSK zeszytów: 5 (,zf~śl~ IV MAZOWSZE i SIERADZKIE zes:r.yt(l\\,: l: cZGŚć V MALOPOLSKA zeszytów: 11 część ARCHIWUM ETNOGRAFICZNE (1951-1974) Nr 1-32 BIBLIOTEKA POPULARNONAUKOWA Tomy LITERATURA (1958-1974) I-VIll LUDOWA (1957-1974) Roczników l:l ł... ODZKIE STUDIA E:TNOGRAFICZNE (1 !l5!J-197 4) Tomy DZIEŁA WSZYSTKIE wyszło: Reedycja I-XV OSKARA - :l(-j tomów. KOLBERGA Edycja - (1961-1974) 21 tomów Zamówienia przyjmuje: POl,SKIE TOWAHZYSTWO LU])OZN/\ W( ':I.E 50-139 WROCLAW, ul. SzewslHl :l(i � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b0dd066eeef0770ed862b44162c0acc7.pdf 63c6911cb927a73086e0c9e03edac155 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1477 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1366 Title A name given to the resource In memoriam / LUD 1974 t.58 Description An account of the resource LUD 1974 t.58, s.355-372 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text v. l N M E M o R l A M Lud, t. 58, 1974 ADOLF NASZ 6 VIII 1916-7 IV 1973 W dniu 7 kwietnia 197':3 r. zmarł we Wrocławiu docent dr Adolf Jan Nasz, kierownik Katedry Etnografii Uniwersytetu 'Wrocławskiego, wiceprezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego oraz prezes Oddziału Wrocławskiego P.olskiego Towarzystwa Ludoznawczego. W os,obie docenta Adolfa Nasza etnografia polska i wrocławskie środowisko naukowe straciły zasłużonego badacza kultury ludowej, szczególnie zafas,cynowanego etnograficzną problematyką Sląska, wychowawcę licznej kadry młodych etnografów, Docent Adolf Nasz urodził się dnia 6 sierpnia 1'9,16 1', w Ustrontu $ląskim w rodzinie inteligenckiej. Tam też uczęszczał do szkoły ,podstawowej, a następnie do gimnazjum. klasycznego im. A. Ossuchowskiego w Cieszynie, które ukończył w m34 r. W latach 19;34-W39 studiował archeologię i etnologię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Pracę magister,ską pt. Prehistoryczne żarna na ziemiach �356 in memoriam ukończył w 1!}3'9 r., jednal,że wybuch drugiej wojny światowej uniemożliwił mu zdanie egzaminu dyplomowego, który złożył dopiero w 1945 r. W czasie okupacji, ze względu na grożące mu aresztowanie, Adoll' Nasz opuścił Kraków i przez 3 lata przebywał w Tarnowie, gdzie był zatrudniDny jako pracownik fizyczny w kawiarni. W siel-pniu 1943 r. powrócił dD Krakowa i tutaj aż do wyzwolenia uczęszczał na wykł:-:dy konspiracyjnego Uniwersytetu J,lgiellońs],iego 0I',1Z przygotowywał pracę doktorską. Bezpośrednio po wyzwoleniu Kmkowa \V 1945 l'. został zaangażowany jako asystent do Muzeum Archeologicznego w Krakowie: równocześnie pracował w charakterze asystenta w Katedl'zl~ AI'C:!lcologii Przedhistorycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W styczniu 194r; r. przcni")sl sil:; do Wrocławia i objął stanowisko starszego asystenta w Zakladzie Prehi3tol'ii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz asystenta, a następnie kustosza w Muzeum Prehistorycznym we Wroclawiu. W maju 194(; 1'. doktoryzował się u prulc:iora K. MO-'iz~'riskiego na Wydziale Filozo(icznym Uniwersytetu JagielloliskieWl w Krakowie na l)oc1stawie pracy z pogranicza archeologii i etnografii pl. Metoda rckonstrnkcji palcoetnolopolskich gicznej tv archeologii na pl'zykladzie przedhistoryc,znych żaren. W Zakładzie Prehistorii Uniwersytclu vVroclawskiego docent Ado1l' Nasz pracowa.l clo września HJ50 'r. VI tym okresie jeg.o zainteresowania badawcze dotyczyly głównie archeologii Śląska oraz zagadnień metodycznych z zakre~u ,walizy problemów o charakterze genetyczno-historycznym w etnologii. Opublikował wtedy kilka artykułów poświęconych wynikom, prowadz·onych w pierws/.yc!l latach )Xl wojnie, badal1. archeologicznych na Dolnym Śląsku. Opracował tcż pierwszą obszel'l1iejsz,j monografię wykopalisk archeologicznych na Ostrówku \"1 Opolu, wydaną już w 1948 r. W pracy tej (Opole) przeprowadził wnikliwą analizę, tendencyjnie nie publikowanych dotychczas prawie zupełnie przez l,aukę niemiccką materiałów archeologicznych, źródeł historycznych onn danych etnograficznych, wyku7.Ując, że staropolska kultura śląska okresu wczesnośredniowiecznego reprezentowała wysoki PDziom rozwoju techniki, rolnictw:J, rzemi,osla i osadnictwa miejskiego. Rozpatrując wykopaliska opolsll:ie na tle kultury ludowej Słowian zwrócił uwagę na proces cofania .się ku wschDdowi zasięgów pewnych zjawisk etnogr<lficzny<:!l. które \V czasach przedhistorycznych występowały również i w Opolu, W pl'<1ca<:hz tego okresu szczególną uwagę zwracał Adolf Nasz na konieczność ściślejszej wsprjipracy archeologii z etnografią, W Żarnach wczesnodziejowych (Ul50 r.) oraz w Etnograficznych aspektach badań archeologicznych w Po~sce (1'931 r.) omówił obs/ernie z,l!!;adnienie metody rekonstrukcji paleoetnologicznej w archeologii. wskawjąc na istnienie "w dzisiejszej kulturze ludowej form arch<liczno-przeżytkow'ychsię.~ającv<:h swymi początkami zamierzchłej nieraz przeszłości". Szczególnic ta ostatnia praca była szcroko wykorzystywana. Od 1950 r. docent Adolf Nasz związał się już na stałe z etnografią przechodząc z Zakładu Prehistorii do Zakładu Etnologii, przekształconego w 1952 1'. W Katedrę Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego. Pełnił tam początkowo funkcjf) adiunkta, a następnie od 19,51 r. zastępcy profesora i kierownika katedry. W 1954 r. został mianowany docentem. Po reorganizacji etnogr:Jfii wrocławskiej w 1960 r. i utworzeniu dwóch katedr etnograficznych w Uniwersytecie vVr-llclawskim docent AdoU Nasz został kierownikiem Kateelry Etnografii Polski i pełnił tę funkcję do 1969 r" tj. do ponownego połączenia obu l<ateclr w Katedn) Etnogl-afii. P.owtórnie kierownictwo Katedry Etnografii objął docent Adol[ Nasz z dniem 1 paf.dziernika ,1972 r. Po przejściu clo pracy w etnografii (1950 r.) zainteresow:mia naukowo-badawcze AcloHa Nasza skoncentrowaly się przede wszystkim na e1nografii Sląska. Już w 1951 1', zorganiZQwał pierwsze na .szerszq skalę zakwjone etnograficzne badania �In memoriam 3rJ7 terenowe n~l Dolnym Ś!<lskll i Opolszczyźnie, które byly systematycznie kontynuowane. Badania te cln(yczyly dwóch gYJwnych problemów, a mianowicie: tradycyjnej kult Liry IlI<!i/wej Śląsl\a ~Jl'<łZmechanizmu przemian kult:urow'>-społecznych zachodzących na wsi śląskiej. Badania nad tradycyjną kulturą ludową Śląska podyktowane byly koniC1;ZI1ościąszybkiej rejestn:cji i dokumentacji wielu zanikających zjawisk kulturowych, na które przedwojenna etnografia niemiecka często nie zwracała uwagi ze w/.ględów natury politycznej (ich polski, względnie ogólnoslowiar',s,ki charakter). W ramo.'~h tak zo.kmjonych prac przepr{)wadzono pod kierunkiem docenta Adolfa Nasza badania powierzchniowe obejmujące stosunkowo dużą ilość miejscowości. W centrum uwagi znalazło się budownictwo, sztuka ludowa, rzemio-!;ło, luwiecl wo i ryi)n!t")stwo oraz obrzędowość doroczna i rodzinna. Do badałl nad budownictwem wie.hkim Opolszczy:t.ny pl'Owadzony·ch w latach 1953~1962 zaangażowal doc('nt AdoII' Ni\sZ do w:o,pólpracy oprócz etnografów również i a1"chitektów. Byly to picl'II'sze IV skali ~)gólno.polskiej badania etnog-rafieznc, w czasie których sPorz~ldz()no tak pełni! dokumentację techniczną według wzorów :)r-ciJitekt<lI1icznyeh i etnograficzną kilkudziesi(;ciu nieistniejqcych już obecnie zabyikowych obiektów :.I1'Chilcktul'y ludowej. Z materialów t.y-ch niejednokrotnie korzystały urzędy kon.serwatol'skic. Polski Atlas Etnograji.czny oraz Muzeum Wsi Opolskiej. Nie mniej cenny zbiór materi;t!ów inwentar,YzcłcyjnyciJ zgromad7.ono pod kierunkiem docenta Ad{)ll'a Nasz:l z zak~·e.su ;;ztuki ludowej Dolnego Śląska i Opo!;zczyzny, na który sldada sit; kilk;H!ziesiLlt barwnych pl,u'.sz, rysunków, szkiców, fotografii z różnych dziedzin plaslyki ludowej (meb!ar~twa, zdo':mictwn w metalu, ceramiki, drobnych form archilcktul'y !-'akl'allll'j). S!')oro miejsca w badaniach terenowych poświęcono również i z;mikajqc('l1lu jt.l~ w bl:\c:h pięćddesiątych tradycyjnccmu rZ2miosłu ludowemu. pl·zl'))]'owac!za.l;lc szcz':~gót()wq inwentaryzację istnic.i'lcych jes·7.cze wal'5zta«,W l;edn~łI'!-'kich, ko!-'z.vkarskicl), g~n'ncCll'skich, j({)walskirh, !wlodziejskich i innych. Dokol1<mo 1"J\vnież l'C'jestl'acji wielu cie.kawych zwyczajów i obrzędów wsi śląskiej. Wvniki t.\'C:h bad~ll'1 ('z(:~ściow(' opui>likował docent Adolf Ni1sZ w kilku artykułach. Nawi;I,.ująC <Ill w('.~c.~niejszych zaintere30wań zwracal w swoich pracach uwagę n:l rekonst rukcję p;'OCl'SlI przemian, jakim uleg~da w ('i~lgu wieków ku1tm'a wsi ślq,ki'.'.i j<lk r'Jwnież i 11<1pochodzenie, w sensie geograficznym i etnicznym, jej poszczcg"lnych c1cllwnt(J\\l oraz na mechanizm jej ogólnych przemian. Przy czym, jak np. w pr~t<:.\'pl. WptyiV .i:tąs/u)-(użyciciej Tlibieży leśnej na dynamikę procesów etIl'JfJralic.:nych, lI(].cow;lclilial elniczno-i,ultuI'Owq oraz historyczną lączność S!<l~ka z pozoslałnl1i ziemi<Jmi Pol-ski, lIzewnGt.rzniającq się w kulturze ludowej tego;: region LI. R()wnoil'"il' I. w.\·szczcgólnion'l wyi.cj problem,tlylGl docenta AdnHa Nasza żywo interesowały WSI>ółczc.slle pn~emiany kulturowo-społeczne zachodzące we wsi śląskiej. Pod jego ki(~rllnki('m ośrodek wrocławski, jak·o jeden z picrw,szych w Pol~ce, rozpoczq! badani;) nad procesem adaptucji i integracji kulturowo-społecznej imigrantów oraz nad kunsekwencjami t.y,ch zjawi'sk w poszczególnych dziedzinaeh l<u1tury wsi śląs·kiej. Prmvadzono tutaj badania zarówno typu powierzchniowegn nad wybranymi zagadnieniami kultury ludowej (np. nad -pożywieniem, obrzędowością doroczn:j i rodzinn'l, wiplJldzial;lJ1iern społeczno-gospodarczym), jak i badania int.ensywne w poszczególnych wsiach zmiet'zające do monograficznego op~'acowania tej problematyid. Wzrasiaj;lca st.ale industrializacja Dolnego Ślą.sl;a zwróc.iła również llwagt; docenta AdoHa Nasza na zagadni2nie wpływu tychże procesów na przeobrażenia I;trul<tury spokczno-z:nvodowej wsi dolnośląskiej oraz jej postęp kulturowy. Pod jego kierunkiem prowad;r,ono więc badania nad tą problematyką w ośrodku prze-o mysi u samo:'hoc1owC'go IV rejonie ,Jelcza oraz w lubiJlski!11. z~JglębjL: miedziowym. Na odrębną wzmiankę zasluguje udzial docenta Adolfa Nasza w pracach Za- �358 In memoriam kładu Polskiego Atlasu Etnograficznego IHKM PAN we Wrocławiu (w latach 19531195·6 był również pracownikiem tego Zakładu). Uczestniczył on w opracowaniu kilku ma;p wydrukowanych w lposzczególnych zeszytach PAE oraz opublikował syntetyczny szkk poświęoony narzędziom żniwnym w Polsce. Duże osiągnięda posiadał docent Adolf Nasz w redakcji prac naukowych z zakresu etnografii. Był ,redaktorem niektórych tomów takich serii, jak: "Archiwum Etnograficzne", "Biblioteka Etnografii Polskiej", "Studia Societatis Scientiarum Torunensi5", "Prace i Materiały Etnografi,czne" oraz kilku prac etnograficznych opublikowany'ch w wydawnictwach Instytutu Śląskiego w Opolu. Docent Adolf Nasz był wybitnym pedagogiem, wychowawcą i przyjacielem młodzieży. Mając na uwadze zaspokojenie najbardziej palących potrzeb w zakresie przygotowania i właściwego zatrudnienia młodej kadry etnografów na terenie Śląska, poświęcał dużo czasu pracy dydaktycznej. Już w 1!J50 r. z jego inicjatywy zostają wznowione po krótkiej przerwie studia etnograficzne na Uniwersytecie Wrocławskim, gdzie do ostatnich chwil swego żyda prowad:>:ił wykłady i seminaria. W latach 1957-1969 wykładał również w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Opolu. Ogółem w Uniwersytecie Wrocławskim pod kierunkiem docenta AdoIra Nasza przygotowały prace magisterskie 42 osoby, zaś w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Opolu ponad 30 osób. Na podkreślenie z'asługuje duży wkład pracy i poważne osiągnięcia docenta Adolfa Nasza w dziedzinie ksztaŁcenia młodej ]<;adry naukowej. Służyły temu ,celowi liczne konsultacje i dyskusje naukowe, które organizował dla doktorantów oraz młodych pracowników Katedry, jak również i angażowanie ich w kierowane przez niego badania terenowe. Uzyskiwane w trakcie powyższych badań materiały umożliwiały młodym pracownikom przygotowywanie rozpraw naukowych oraz prac magisterskich i doktorskich. Zainteresowania badawcze swych wychowanków koncentrował docent Adolf Nasz przede wszystkim na etnografii Śląska, aby zbliżyć ich do aktualnej problematyki etnograficzno-6ocjologicznej regionu, w którym większość z nich znalazła zatrudnienie, zajmując niejednokrotnie odpowiedzialne stanowiska. W latach 196()~1'973 docent Adolf Nasz promował 7 dokto·rów. Już będąc ciężko chorym, do ostatnich dni żywo interesował się postępami prac doktorskich i udzielał doktorantom konsultacji. Śmierć nie pozwoliła mu doprowadzić do końca kilku pozostałych prac doktorskich. Za osiągnięcia w kształceniu kadry naukowej docent Adolf Nasz uzyskał w 1972 1'. nagrodę Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego II stopnia. Adolf Nasz rozwijał żywą działalność naukowo-społeczną i poza katedr~ uniwersytecką. Szczególnie serdecznie zaangażowany był w prace PoIsJ<icgo Towarzystwa Ludoznawczego. Z jego inicjatywy założono we Wr'Ocławiu w 1950 r. Oddział Wrocławski PTL. W 1.9'53 r. docent Adolf Nasz jako Prezes Oddziału zorganizował we Wrocławiu XXIII Walne Zgromadzenie członków PTL, na którym on i jego współpracownicy wygłosili referaty naukowe przedstawiające pierwsze wyniki badań terenowy'ch prowadzony'ch na Dolnym Śląsku. Również położył duże zasługi przy przeniesieniu w H~5'3 r. do Wrocławia .siedziby Zarządu Głównego PTL wraz z dużym księgozbiorem tegoż Towarzystwa. Docent Adolf Nasz pełnił w Zarządzie Głównym PTL odpowiedzialne funkcje, a to: zastępcy sekretarza generalnego (Hl5319'5,6) i ostatnio wiceprezesa. WSipółpracował też aktywnie z wieloma innymi instytucjami naukowymi na terenie Śląska, szczególnym zaś zainteresowaniem darzył śłąskie placówki muzealne, udzielając licznych konsultacji naukowych ich pracownikom, z których wielu było jego wychowankami. Żywe kontakty naukovve łączyły go z Instytutem Śląskim w Opolu, z ramienia którego kierował etnograficznymi badaniami terenowymi na obszarze Śląska Opohkiego. Docpnt Adolf Nasz b~'ł także �359 In memoriam postacią znaną w kręgu śląski·ch działaczy regional.istów, z którymi wielokrotnie współpracował w zakresie szkolenia etnogr,aficznego, znajdując zawsze czas na liczne konsultacje. Przedwczesna śmierć uniemożliwiła docentowi Adolfowi Naszowi zrealizowanie szeroko planowanych przez niego prac naukowo-badawczych, które zmierzały do możliwie pełnego przedstawienia przemian zachodzących we współczesnej kulturze ludowej Śląska. Docenta Adolfa Nasza, znanego nie tylko najbliższym współpracownikom z zawsze życzliwej i zaangażowanej postawy wobec wszelkich spraw, będzie nam brakowalo. l takim pozostanie w naszej pamięci. Henryka BIBLIOGRAFIA PRAC ADOLFA Wesolowska NASZA 1947 Wyniki polskich badmi archeologicznych na Ostrowiu szyty Wrocławskie" 1'947, nr 2, s. 125-.;1'28. Zamierzchle dzieje góry Sobótki. [w:1 Przewodnik stycznego, Wrocław 1947, s. 11-24. 1948 Opole. Biblioteka Archeologiczna, t. 1, Wrocław 1'948. Wenedowie u Tacyta ·i Ptolomeusza. Problem Tumskim we Wrocławiu. Polskiego Towarzystwa starszeństwa źródel. "ZeTury- "Archeologia" 1948, t. 2, s. 178-184. 1949 Newoodkryty kościól romański w Sobótce. "Z Otchłani Wieków" 1949, t. 18, z. 911'0, s. 147-151. 1950 Zarna wczesnodziejowe, Wrocław 1950. 1951 Etnograficzne aspekty badań archeologicznych w Polsce. "Archeologia" 1951, t. 3, s. 28--47. 1958 Dawny dolnośląski DziaŁalność strój ludowy. Pol.~kiego Towa1"Zystwa "Rocznik Wrocławski" Ludoznawczego 1958, t. 2, s. 1159-188. w ostatnim prac naukowo-badawczych i wydawniczych. "Lud" dziesięcioleciu w za- 1'958, t. 43, s. 33-48. Mapy dotyczące narzędzi żniwnych w Polsce. [w:] Polski Atlas Etnograficzny, zeszyt próbny, Wrocław 195'8, mapy 8, 10, 11 (wespół z J. Pawłowską). WpŁyw śląsko-Iużyckiej rubieży leśnej na dynamikę procesów etnograficznych. Śląski Kwartalnik Historyczny "Sobótka" 19'58, t. 1'3, nr 3, 05.3,65-403. 1959 Z bada11 nad dolnośląską sztuką ludową. "Rocznik Wrocławski" 1959-1960, t. 3-4, s. 32.3-371. 1960 Narzędzia żniwne UJ Polsce. "Etnografia Polska" 1'9UO,t. 3, s. 309-327. 1964 Les migrations de populati.ons et leurs consequances cu-lturelles. "La Pologne au VII C<Jngres International des Sciences Antropologiques et Ethnologiques", Wrocław 1964, s. 171-184. Niektóre zagadnienia związane z kosą żniwną i sierpem do żniw. [w:1 Polski Atlas kresie �360 In z. 1, Warszawa Etnograficzny, men~oriam 1964, mapy 27, 28, 29, :lO (wespół z J. Pawłowską). 1965 sierpów. [w:] Polski spół z J. Pawłowską). Typy Wypieranie sierpów przez kosy z. 2, Warszawa graficzny, Z badań Atlas nad procesem żniwne i XX w. w XIX lOG;;' mapa (ia (we- [w:] Pols/ei Atlas Etno- 1:965, mapa 69 (wespół z .J. Pawlowsk<!). i integracji spoleczno-kulturowej Opolski" 1005, nr 4'44, :5. 9-2G. adaptacji "Kwartalnik Opolszczyźnie. z. 2, Warszawa Etnograficzny, imigrantów na 1969 Tradycyjna kultura opolski Współczesne ich - wsi powiatu opolskiego pl'zemiany dalszych kulturowo-spoleczne [w:] Regionalne badań. i jej wspólczesne relikty. Iw:1 Powiat Opole 1969, s. 41-71, szkice monograficzne, we wsi badania opolskiej naukowe, oraz Katowice perspektyu:y 1969. s. 198- 212. 1970 'Katedra Etnografii i dydaktyczna. t. Polski 20, Wieś dolnośląska, Przemiany "Prace Uniwersytetu w pierwszym Wroclaw 1970, kulturowo-społecznelue i Materialy W1'ocl,awskiego 25-leciu wsi Etnograficzne", PRL). "Prace (praca lWllkrJll'o-badau:c:rL i Malcrii.Jły EtnDgra[icznc". S. 3fH-374. po drugiej II'O:illic światolcej. t. 20, Wieś do!noMqska, Wl'Oclaw UHa. s. 9dolnośląskiej 52. 1971 Kilka uwag o leulturze ludowej graficznych w tyrn regionie. Opols,zczllznU oraz nULla/num [w:] Ogólnopo!sk~t Kon.rcrcn~ja stallir' baciai; etn~' Muzeólc i Parkólc Opole 22-24 IX 1970. Opole 1971, s. l:6-104. Etnograficznych, W druku Relacje z podróży Etnograficzne", naukowej t. 1. 1. Sriezniewskiego po Slqsku ... ['race i Materiały 27, Wieś śląska 10 1840 r. Zc·,tawi/a JÓZEF 28 II If. \V('Sololl's/;u LIGĘZl\ 1910--24 )ClI 1972 Nagł~ odejście docenta Józefa Ligęzy w dniu :!ł grudnia Ul72 1'. p')~~r;lż."l<J w żałosnej zadumie środowiska naukowe i kulturalne wielu regionów, a zwlasz::;ć'l Sląska, gdzie znany był najbardziej i ccniony za swą działalnoś:: naukmvq oraz aktywny udział we wszystkich niemal grupach spolecznych. Z żalem wiec żc~nali go górni'Cy, rolnicy, przedstawiciele stowarzyszeń .społeczno-kulturalnych i instytucji nau~owych oraz szeroka publiczność. Był popularnym organizatorem spoleczneg:) życia kulturalnego i naukowego. Wielkie zaslugi położyl w kształtowaniu in'ilytu{:jonalnych form śląskiej humanistyki. Byl szczerym p,ltriotą, prawdziwym de'll')' kratą i naukowcem, który potrafił realizować na oodzień zgodność gloszonyc:1 prze'!. siebie idei z własną praktyką. Humanizm w~pólczesny byl wyznacznikipJl) j(-'~..\',) życia. Jako naukowiec-etnograf i działacz .społeczny należał do jedno,tek <) \\'vjąlkowej o,;obowo.ści, wyróżni<l.i'lCej siC; w pejzażu kulturalnym Katowice i \\':l.ic\\'(;(lz- �In mcnnor!am 361 twa, toteż jego odejście stworzyło widoc:ćI1ą lul\c~ w życiu kulturalnym i naukowym Śląska - zabraklo człowieka świetnie znającego kulturę ludu śląskieg~, jego specyfikę hiiitoryczn'l, zaangażowanego w jego potrzeby. Józef Ligęza urodził się 2ll lutego uno r. w Piaskach pod Kl'a!({)wcm jako syn nauczyciela i późniejiizego pracownika Muzeum Etnograficznego w Krakowie, Jana Ligęzy, gorącego patriot,v i badacza historii regionalnej. W roku 1928 ukończył gimnazjum w Krakowie, następnie w lata'ch 1928--1932 studiował historię, etnografię i geografię na Wydziale Filozoficznym Uniwersytdu Jagiellońskiego, uzyskując 19:J2 r. stopiel1 magistra filozofii w zakresie historii. W czasie studiów P;'o\\'adzi l badania terenowe w ramach Seminar,ium Etnologii i EtnograHi Słowian UJ, l,ierowanego przez prof. Kazimierza Moszyńskiego. Byly 1"0 badania, z których materiały IV\"korzystano do opracowywanego przez tę kJtedrę Atlasu /ell/turu ludowej UJ Polsce. Ligęza wyrastał więc w klimacie racjonalnego zainteresowania polską kultu:'q ludową i badaniami słowiańskimi w Dkresie dwudziestolecia międzywojennego, kiedy to dawną spuściznę materiałową zaczęto weryfikować i systematyzować wec!lug kryteriów nowej melodolDgii naukowej, Monografie, uogólnienia, syntezy, a także sprawy podniesienia poziomu war,sztatu naukowego historyka i etnografa należały do zasadniczych treści dyskutowanych w środowisku uniwersyteckim Krakowa, Wiele z ówczesnych wskazań metodyczny'ch zrealizował Ligęza w swojej późniejszej praktyce badawczej. Nie obce mu były również aktualne wówczas hasła integracji kulturowej P015ki, szczególnie postulaty pracy w rejonach "kresowych". W ł !l~4 r. Ligl,~Zilpl'zeniósł się na Górny Sląsk do Chorzowa, gdzie został wyIV �362 In memoriam kładowcą historii w miejscowym gimnazjum. Jednocześnie w tym samym roku podjął się na zlecenie Polskiej Akademii Umiejętności wraz z muzykologiem, Stefanem Marianem Stoińskim, opra~owania i wydania wielkiego zbioru pieśni śląski~h zgromadzonych w archiwum Akademii oraz w zbiorach miejscowych folklorystów. Była to kontynuacja rozpoczętego przez Jana Slo Bystronia dzieła publikowania ślą.skich pieśni ludowych. W roku 1938 wyszedł drugi tom pl. Pieśni ludowe z pols1ciego Sląska, a w 1939 r. zeszyt pierwszy trzeciego tomu pod tym samym tytułem. Wojna przerwała druk ,całości. W 1939 r. Ligęza wziął udział w badaniach terenowych pierwszej etnograficznej ekspedycji na Sląsku, zorganizowanej przez Polską Akademię Umiejętności. Prace te zakreśliły krąg jego zainteresowań naukowych, zapoznały dokładniej z treścią śląs~iej kultury ludowej, a także z systematyką i klasyfikacją pieśni. Dały mu też okazję do wykorzystania wskazówek metodycznych prof. K. Moszyńskiego oraz prof. J. Slo Bystronia dotyczących badań nad folklorem. Zetknięcie się z terenem i z tak zasobnym materiałem wpłynęło na rozwój twórczej działalnoś'ci J. Ligęzy. W lata~h drugiej wojny światowej, nie powiększając źródeł poprzez badania terenowe, prowadził studia i rQzważania teoretyczne nad stanem folklorystyki w łonie poLskiej etnografii. Okres okupacji spędził w Krakowie pracując w przygodnym zawodzie. Tuż po wyzwoleniu 5 marca 1945 r. wraca na Sląsk. Tutaj obejmuje funkcję zastępcy naczelnika Wydziału Kultury i Sztuki w Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach, gdzie pracuje do 1952 r. Następnie przechodzi na stanowisko wicedyrektora Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, a w roku 1963 zostaje mianowany jego naczelnym dyrektorem i kieruje nim do 24 grudnia 1'972 r. Równolegle z podstawową pracą w Urzędzie WojeWódzkim, w Muzeum oraz Sląskim Instytude Naukowym, prowadzi szeroką działalność .społeczną, głównie inspiracyjną on~anizacyjną· W działaniu tym gromadzi obserwacje, weryfikuje naukQwe wnioski. W latach 1945.J1952 ze wzmożoną energią przystępuje do reaktywowania życia kulturalnego w powierzonym mu rejonie. Uruchamia teatry, muzea, szkolnictwo artystyczne, społeczny ruch kulturalny (związki śpiewacze, teatr <Jmatorski. ogniska plastyczne, wystawy). Jest tym, który pierwszy chyba w Pols.ce Ludowej, bo już w 1'947 r., organizuje w Katowicach wystawę plastyków amat<Jrów i akcję tę w latach później,szych nie tylko utrzymuje, ale i poszerza. Przyczynia się do rozwoju radia i prasy. Z pracą tą związane są jego ówczesne artykuły w śląskiej prasie codziennej ("Trybuna Robotnicza", "Dziennik Zachodni", "Trybuna Opolska") oraz kulturalnej ("Ognisko", "Muzyka", "Radio i Swiat", "Odra"). Często trudni się publi:cystyką radiową, współpracuje z całym środowiskiem lmlturalnym Katowic. Kontakty te utrzymywał do ostatniej chwili. Cechą jego osobowości była &tała aktywność na polu etnograficznym. Zawsze .i.Qdentyfikował się z zawodem etnografa i z tej pozycji działa? Toteż będąc w latach 1945-1948 członkiem Komisji Etnograficznej Instytutu Śląskiego w Katowicach brał udział w pierw5zej powQjennej naukowej eks.pedycji etnograficznej zorganizowanej w 1'[)46 r. przez PAU w Krakowie i kierowanej przez prof. M. Gładysza. Ekspedycja ta objęła swoją penetr-acją cały obszar Sląska Opolskiego. Wynikiem tych poszukiwań oraz badańprzedwojennY'ch było opracowanie pn. Lud w zbiorowej publikacji wydanej przez Instytut Sląski w Kat<Jwicach w roku 1948 pl. Sląsk, ziemia i ludzie, w którym przedstawił zarys kultury lud()wej \V nowym metody'cznie ujęciu. przy wykorzystaniu warsztatu naukowego historyka. Publikował również na łamach prasy i periodyków artykuły o potrzebie badania ludowej kultury materialnej i folkloru na Śląsku. �In memoriam 363 W latach od 1950 do 1955 organizuje na zlecenie Pal'istwowego Instytutu Sztuki w Warsz,l\vic akcjt; zbierania folkloru. Uczestni·czy w niej pod jego kierownictwem kilkuosobowy zesp()ł folklorystów (m. in. Jan Tacina, Stanisław Wallis, Adolf Dygacz, Józef Ma,i-chr7,ak). Objęto nią ,cały Sląsk, a w jej wyniku zebrano 10961 pieśni. Materiały z tej akcji weszły w skład archiwum Państwowego Instytutu Sztuki, a jednocześnie stały .się podstawą do naukowych opracowań i zbiorów publikowanych przez śląskich folklorystów. W redakcji Józefa Ligęzy i Adolfa Dygacza ukazał .się tom Pieśni ludowe Śląska Opolskiego. Obok tych prac powstały artykuły publikowane w periodykach fachowych, dotyczące ,problematyki śląskiego folkloru: Prace badawcze nad folklorem muzycznym Sląska, Kilka uwag o muzycznym folklorze górniczym, Mu.zyczny folklor Sląska i in. W tym samym czasie wespół z dyrektorem Polskiego Radia, redaktorem Koftą, w ramach regionalnego programu "Radiowa czelodka" ogłasza i przeprowadza konkursy na pieśni, opowiadania oraz sztuki teatralne. Pierwszy taki konkurs odbył się w 1953 r. pod nazwą "Zbieramy s,tare i nowe pieśni ludowe", drugi w 1954 r. pl. "Zbieramy bery, bojki i gadki śląskie". W wyniku tych hmkursów Polskie Radio w Katowicach uzyskało zbiór liczący 3812G pieśni od 1620 uczestników. Zbiór ten wykor7,ystywany był stale w następnych latach w regionalnych programach Polskiego Radia. Za przykładem Katowic poszła rozgłośnia Polskiego Radia we Wroclawiu organizując podobne konkursy. W r. 1958 Ligęza publikuje artykuł metodyczny pl. Uwagi a etnograficznych badaniach folkloru muzycznego, w którym określa dorobek etnografii polskiej w tym zakresie oraz zgłasza własne propozycje metodologiczne, będące efektem długotrwałej praktyki badawczej w dziedzinie folkloru (integralne ujmowanie folkloru, interdyscyplinarne sposoby badania oraz stosunek do praktyki wokalnej). Artykułem tym, jak i całą dalszą pracą badawczą, określa i poszerza zakres i funkcję folkloru w etnografii. D'lŻy do poszerzenia kompetencji etnografa przy badaniu folkloru, ukonkretnia nową problematykę. W latach późniejszych bardzo pozytywnie ocenia zasadnicze tendencje zawarte w podręczniku Anny Czekanowskiej Etnografia muzyczna. W okresie oc! 1957 do 196:3 1'. jest jednym z najaktywniejiSzych działaczy reaktywujących Śląski Instytut Naukowy w KatDwicach. Kieruje jego merytoryczną i realizatorską pracą w zakresie rozwoju śląskiej humanistyki, jako jego wicedyrektor. Do 1972 pełni funkcję członka Rady Naukowej Instytutów w Katowicach i Opolu, jest jednocześnie kierownikiem Pracowni Etnograficznej i iprzewodni·czącym Komisji Etnograficznej Śląskiego Instytutu Naukowego w Katowicach. Jego zasługą było 7,wią7,anie z Instytutem ludzi luźno parających się naukową humanistyką na Górnym Śląsku, uzyskanie praw naukowych i wydawniczych Instytutu. Zapoczątkował m. in. serię monograficzną miast i rejonów śląskich (Ziemia rybnicko-wodzislawslca, redakcja, wstęp). W ramach Instytutu prowadzi wraz z luźno współpracującym zespołem badania nad wybranymi dziedzinami folkloru, kulturą grup zawodowych, wkładem kultury ludowej w kulturę ogólnonarodową. Tworzy zespół realizatorski do spraw skansenu, w łonie którego kieruje pracami nad dokumentacją terenową całego śląskiego drewnianego budownictwa, nad .stworzeniem ostatecznej koncepcji Muzeum Wsi Górnośląskiej, jego merytorycznego programu, planów urbanistycznych i projektów inwestycyjnych. Do ostatnich dni sprawował fachową opiekę nad realizacją Muzeum. Równolegle w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu w latach 1952-1972 rozwijał podstawową i naukową d7,iałalność muzeów Górnośląskiego Okręgu. Jego zasługą jest ich wzrost ilościowy . .Jako :przewodniczący Komisji Zakupu Zabytków kładł �364 In memorIam silny akcent na wzrost wartości i ilości zbiorów w poszczególnych działach i muzeach, (w niektórych z nich zwiększono w tym czasie zbiory o ok. 100"/0). Przeprowadził decentralizację muzealnictwa górnośląskiego utrzymując merytoryczną spoistość Okręgu. Przyczynił się w zasadniczym stopniu do zmiany tradycyjnego modelu wystawiennictwa i uwspółcześnienia sposobu funkcjonowania instytucji. Uzyskuje dla muzeów prawa wydawnicze i kieruje naukowo tymi wydawnictwami. W przedmowie do pierwszego tomu "Roczników Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu" określa -cel, zakres i funkcję tych wydawnictw. Sam jest autorem dwóch zeszytów tej serii, pełni funkcje redaktorskie, konsultacyjne i inspiracyjne przy 2H zeszytach. Wydaje opinie i pisze recenzje dla wydawnictw muzeów w Zabrzu (,.Kroniki miasta Zabrza"), Gliwicach ("Zeszyty Gliwickie"), Cieszynie ("Pamiętnik Cieszyński") i Częstochowie ("Rocznik Muzeum w Częstochowie"). Pod jego kierownictwem prowadzi się systematyczne badania zespołowe nad współczesnym stanem tradycyjnej kultury na Górnym Śląsku. W wyniku jego starań i pomocy przebadano zespołowo prawie cały Śląsk, zgodnie z aktualnymi rejonami ekonomicznymi: GOP, ROW, CzOP, Tarnogórskie, Pszczyr'Jskie, Zagłębie Dąbrowskie w czasie od 1959 do 1968 r. Były to badania typu skróconej monografii, a materiały, zezwalające śledzić problematykę współczesnych przemian, wzbogaciły archiwa muzeów; zezwoliły onc na podjęcie racjonalnej polityki zbieraczej, eskpozycyjnej i badawczej muzeów Górnośląskiego Okręgu. \v tym czasie Ligęza był również inicjatorem wielu konkursów na ludow'l i amatorską twórczość artystyczną, jakie organizowano w muzeach. Był wieloletnim kierownikiem i twórcą Zespołu Etnograficznego, skupiającego wszystkich etnografów pracujących w muzeach śląskich. Z jego aktywnym udziałem odbyły się 102 zebrania tego zespołu. Należal również do najaktywniejszych członków śl'lskiego odd:t.ialu Polskiego' Towarzystwa Ludoznawczego (wieloletni prezes oddziału). W latach 50-tych i ostatnich prowadził naukową działalność dydaktyczn'l na Uniwersytecie Śląskim (wykłady z etnografii i folkloru), był recenzentem i konsult,mtem wielu prac doktorskich i magisterskich na uniwersytetach; .Jagie[[oriskim. Pozn::u1skim. Wrocławskim, w Wyższej Szkole Pedagogicznej i Śląskim Inst.vtucie· Naukowym w Ka1owicach. OtaczClł opieką naukową ruch folklorysl.vczny na Ś]'lskU Cic'.zyriskim. służąc fachową pomocą w ich dział;;lności Iw!tur,l!nej, badawczej wydawniczej (Płyniesz Olzo. t. 1-3, Cieszyn 197()~-1972). W uznaniu dorobku naukowego został w 196:3 1'. mi'lnowany docentem. Indywidualne zainteresowania Józefa Ligęzy obejmowały f{)l\\lor wiejski i wspókzesnych grup zawodowych, ze szczególnym uwzględnieniem grupy górniczej. W badaniu tych ostatnich jest jednym z pierwszych w Polsce inicjatorów (1'947 r.). Przyczynia się do powstania Muzeum Górniczego w Sosnowcu oraz wydawnictwa Życiorysy górników. Folklor traktuje jako element immanentnie związany z całokształtem kultury, stąd jego badania i prace dotyczą w równym stopniu kultury materialnej i społecznej Górnego Śląska. Odznaczał się szczegółową jej znaj{)moś'cią Interesowała go wielość faktologii kulturowej. przemiany kultury w czasie i przeslrzeni, przenikanie społeczne jej elementów etc. Z ważniejszych prac opublikowanych w tym czasie, reprezentacyjnych dla jego zainteresowań, wymienić należy: Pieśni ludowe ze Sląska, t. 3, z. 2 (opracowanie z F. Rylingiem); Literatura górnicza. Zarys kultury górniczej (z M. Żywirską); Sladami tradycji; Podania górnicze z Górnego Sląska; Kultura ludowa (rejonu tarnogórskiego); Zarys kultury ludowej przemian rejonu bytomskiego; opowieści Pracami ludowych Formy i treści kultury ludowej; Główne kierunTd i in. tymi cloe.. J. Ligęza nie tylko realizuje postawiony przez siehie cel 'l,ba- �365 in me'ifwriam dania i przedstawienia treści kultury grup zawodowych na Górnym Śląsku, ale i ustala prawidłowości przemian kultury wiejskiej w robotniczą, żywotność tradycyjnych elementów i narastanie nowych w warunkach zanikania rolniczej siły kulturotwórczej. Ważną cechą tych publikacji jest ich wkład w zweryfikowanie dotychczasowych poglądów na treść tej kul tury i jej braki, a często również i przerostów nadziei. Mimo iż folklor, jego treści, a także wartości są tutaj przewodnim punktem zainteresowania, wyraźnie zostal spenetrowany i przedstawiony całokształt górnośląskiej kultury, tak chłopskiej jak i robotniczej. Zrealizowany został również postulat zintegrowanego badania i przedstawienia kultury ludowej. Dziś napisanie syntezy tradycyjnej i współczesnej kultury ludowej Górnego Śląska jest realne, a wniesiony l)l'zez doc. J. Ligęzę dorobek będzie podstawowym. \iVielkie ułatwienie poznawcze maj,! dziś nie tylko etnografowie, folkloryści, ale i wszyscy praktycy współczesnej działalności kulturalnej. Powyższym publikacjom towarzyszą liczne artykuły tyczące kultury ludowej i aktualnego życia kulturalnego na Śląsku, oglaszane na łamach prasy codziennej ("Trybuna Robotnicza", "Dziennik Zachodni"), periodyków fachowych ("Muzyka", "Polska Szuka Ludowa", "Literatura Ludowa", "Zaranie Śląskie", "Studia FolIdorystyczne" i in.), oraz w wydawnictwach okazjonalnych ("XX-lecie PRL", "XXV-lecie PRL", rocznice związków śpiewaczych, zakładów pracy). Ligęza śledzi pilnie literaturę fachową i życie naukowe w kraju, pisze wspomnienia, recenzje, sprawozdania . .Jego biblioteka, bogata w wydawnictwa Silesiaca, obejmuje wszystkie aktualnie ukazujące się na rynku interesujące go pozycje. Szczególną uwagą darzy rozprawy metodyczne. Równoważnym i stalym nurtem dzialalności J. Ligęzy była - jak już wspomniano - aktywna, szeroka praca kulturalna i ,społeczna. PrzyspoJ"lył nią sobie wiele popularności i powszechnego szacunku na Górnym Śląsku. Głównym jego dążeniem było zapoznanie ogółu z ludową kulturą Śląska, podtrzymywanie i aktywizowanie śląskiej tradycji kulturowej oraz co cenił sobie najbardziej kształtowanie u szerokiej społeczności aktywnego uczestnictwa indywidualnego w kulturze (Rola ruchu spolecznego w życiu kulturalnym województwa 19(5). Stąd już od r. [H45 Ligęza intensywnie katowickiego w latach 1945- działa w śląskich towarzystwach regionalnych: reaktywuje Związek Śląskich Kół Śpiewaczych, a będąc jego wieloletnim prezesem pracuje nad poszerzeniem ich społecznego zasięgu oraz wzbogaceniem i uwspółcześnieniem repertuaru; był członkiem zarządu Towarzystwa Teatrów Ludowych, wiceprezesem Towarzystwa Miłośników Bytomia, kierownikiem sekcji Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Katowic, wieloletnim członkiem Komisji Ocen Etnograficznych CPLiA w Katowicach, członkiem Rady Naukowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Był jednocześnie członkiem Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich oraz Frontu Jedności Narodu. Praca w towarzystwach społecznych włączyła go do udziału w wielu przedsięwzięciach kulturalnych o zasięgu wojewódzkim i krajowym. Pełnił również funkcję organizatora i jurora różnych konkursów, przeglądów i festiwali przeprowadzanych w województwie w zakresie folkloru i sztuki ludowej. Tej dziedzinie działalności poświęcił bardzo dużą ilość czasu (większość niedziel, godzin popoJl.ldniowych i wieczorów). Współpracował na codzień z radiem, prasą, telewizją i filmem. Szczególną uwagą otaczał młodzież. W pracy z nią zawsze zajmował postawę człowieka otwartego, życzliwego, spolegliwego dla innych, tym zjednywał ,sobie ludzi do skutecznej współpracy. Był zawsze inicjatorem, a jak zaszła potrzeba, to i realizatorem. Obce mu było bierne uczestnictwo. Zasięg swego społecznego oddziaływania zwiększał naukowymi i publicystycznymi artykułami, omawiającymi problematykę życia kulturalnego na Śląsku. �366 In memoriam Intensywność pracy naukowej, zawodowej i społecznej zużywala jednak silO', których nie oszczędzał. W uznaniu zasług w dziedzinie rozwoju życia kulturalnego i naukowego na Śląsku został odznaczony: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, Złotą Odznaką Zasłużonego w Rozwoju Województwa Katowickiego, Złotą Odznaką za Zasługi w Ochronie Zabytków, Medalem X-lecia PRL; był laureatem Nagrody Wojewódzkiej oraz innych wyróżnień. W zakresie naukowym sukcesy badawcze doc. J. Ligęzy, jak i zespołu, którym kierował, bądź z którym w,spółpracował, warunkowane były jego programową postępowością i nonkonformizmem. Postawa ta, poparta intensywną pracą własną w poczynaniach naukowych i życiu ,codziennym, zjednywała mu autorytet oraz przynosiła efekty. Tradycję czy to naukową, ,czy kulturową, dzielił na ży'Ciowo aktywną i przeszłą. Do każdej miał inny stosunek. Afirmował podstawowe zasady współczesnej ,metodologii: przyczynowość, zmienność w czasie i przestrzeni, zmiany ilości w jakość, opozycyjność zjawisk. Ujawniał to w dyskusjach dotyczących całokształtu kultury, w rozważaniach metodologicznych, jak i w pracach publikowanych. Etnografię uważał za naukę historyczną. Stąd folklor uznawał jako integralną część kultury. Dotychczasową systematykę folkloru i kultury traktował wyłącznie jako ułatwienie robocze, lecz nie jedyne. Dlatego między innymi przy analizie folkloru tak dużą wagę przywiązywał do kryterium reałiów, a mutacje wątkowe, warianty, uważał często pod względem wartości naukowej za utwory równorzędne z wątkami podstawowymi (Literatura górnicza, Tradycja jako źródło Officina Ferraria). Interesował ,się bliżej .strukturalizmem, jego możliwościami rozwiąZali diachronii. Mimo atrakcyjności tej metody dla strony muzycznej pieśni, widział jej trudności w szerszych zastosowaniach. Śledził prace J. Piageta, R. Jacobsona, C. Levi-Straussa. R. Caillois, J. Mukarovskyego, R. Barthesa, L. Bielawskiego i innych. W twórczości bieżącej, preferując potrzeby użyteczności .społecznej i naukowej, widział w pracach nad kulturą ludową, zwłaszcza Śląska, konieczność pogłębienia .szczegółowego obrazu kultury poprzez opracowania materiałowe i uogólnienia na szczeblu empirii. Cały szereg publikacji w jego dorobku wiąże się z tą postawą, Obok folkloru i sztuki ludowej interesowały go treść i funkcjonowanie kultury jako całości. Stąd jego drugi nurt publikacji: monografie kulturowe mikrorejonów w ujęciu historycznym oraz 'cel życiowy w tym zakresie: zarys kultury ludowej Górnego Śląska, jako wynik działań zespołowych. Dzielił kulturę na wytwory i zachowania; kulturę ludową widział szerzej, jako "kulturę pracy". W ostatnim przypadku zgadzał się z wynikami badań niemieckiego folklorysty, prof. Gerharda Heilfurtha z Marburga. Tendencja ta uwidoczniDna została w jego pracach: Kultura ludowa (rejonu tarnogórskiego), bądź Formy i treści kultury ludowej. Nosił się z zamiarem rozwinięcia tego tematu. Do osobistych, życiowych i naukowych osiągnięć J. Ligęzy należą wyniki badail nad problematyką zmiany kulturowej, ujawnioną po zapocz<ltkowaniu i rozwinięciu badań nad kulturą grup zawodowych (górniczą i hutniczą). Były to lata HJ47-1950. W tym czasie etnografia polska ograniczała się w .istotnym stopniu do badań kultury chłopskiej, umiejscowionej jednoznacznie na wsi. Przekroczenie tych granic w ówczesnych warunkach badawczych wymagało wiele twórczego wysiłku, którego zakres prześledzić można w publikacjach Ligęzy poświęconych tej problematyce. Metodycznie prace te, oparte o warsztat naukowy historyka .i etnografa, cechuje zmienność schematu opracowania oraz indywidualizacja sposobu przedstawienia materiału. Szczegółowy obraz wkładu doc. J. Ligęzy do badań problematyki zmiany, metodologii badań folkloru l etnografii, jak i wartość poznawcza jego prac, mimo licznych �367 In memoriam recenzji, nic zostaly jeszcze szerzej rozpoznane. Zrobić to powinni kontynuatorzy tych badaó. Ściślejszej oceny będzie w przyszłości wymagać także jego inspiracyjna rola i wkład w rozwój śląskiej humanistyki oraz społecznego życia kulturalnego. Doc. Ligęza uosabiał współczesny wzorzec etnografa praktyka, folklorysty, muzeologa, którego wnikliwe ;poznanie przydać może wiele walorów ·pracy młodszego pokolenia. W środowisku etnografów był zawsze tym, który myślał kategoriami całej polskiej i śląskiej etnografii oraz ślą;sk.iej kultury ludowej. Skupiwszy wokół swej QSOby zespół pracujących na Śląsku etnografów i folklorystów włożył wiele pr.acy w podniesienie kwalifikacji zawodowych tego zespołu. W o.stalnim czasie no.sił .się z zamiarem napisania syntezy folkloru górniczego w oparciu o dotychczasowe publikowane opracowania. Pragnął dokonać szerokiej analizy struktury i kulturowej wartości tego folkloru. Nagła śmierć przeszkodziła realizacji tego zamierzenia. Odszedł w ,pełni .sił twórczych, gdy w oparciu o pozyskaną bazę materiałową, długoletnie doświadczenie i przemyślenia oraz pierwsze uogólnienia mógł dokonać podsumowania ważnego rozdziału swego pracowitego życia naukowego. Eugeniusz BIBLIOGRAFIA PRAC JOZEFA Jaworski LIGĘZY' 1938 Dzieje archiwów Pieśni ludowe śląskich pieśni z polskiego "Śpiewak" 1938, nr 5, s. 65-67. t. 2, oprac. wspólnie z Stefanem M. Stoińskim, ludowych. Śląska, Kraków 1938. 1939 Pieśni ludowe z po/.skiego Śląska, t. :3, z. 1, oprac. wspólnie z S. M. Stoińskim, Kra- ków 1939. 1947 Jan Fojcik. "Zaranie 1947, s. 222-223. Śląskie" "Odra" 1947, nr 14, s. 7. W trójkącie ](raków-Poznali-Wl'Oclaw. "Zaranie Śląskie" 1948 Lud. [w:] Śląsk, ziemia i ludzie, Katowice 1'94ll,s. 1'67-209. Spojrzenie wgłąb izby śląskiej. 1947, .s. 36-37. 1949 Festiwal muzyki Na marrrinesie ludowej na Śląsku. "Zyciorysów "Odra" 1949, nr 44/206. gÓ1'1lików". "Odra" 1949, nr 461208. 1950 Pieśli ludowa Beskidu Zywieckiego. "Poradnik Muzyczny" 1950, m' 4, s. 14-15. 1951 Muzyczny folklor Śląska. "Muzyka" H)-51, nr 12, s. 39-42. • Wykaz zawiera ważnicjsze opracowania. Nie obejmuje zwłaszcza artykułów publikowanych w prasie w lalach 19~5--1952, wystąpień radiowych i telewizyjnych, przygotowanych referatów oraz zawartości prywatnego archiwum, w którym znajdują się opracowania i materiały dotyczące £;l'lskiej kultury ludowej. J. Ligęza nie pozostawił bibliografii swoich prac, odszedł niespodziewanie zostawiając swój warsztat, \V tym archiwunl, w stanie roboczym. Dodatkową trudność stanowi tu ogółnie znana jego skromność. rzadko bowiem wskazywał na swojc osiągnięcia. Stąd podana w spisie liczba 89 publikacji może być nieścisla. �3t;8 In memoriam 1952 Kilka o muzycznym uwag folklorze "Polska górniczym. Sztuka Ludowa" 19'52, nr 3, s. 131-133. 1953 Przyspieszyć badania nad strojem Dod. Tygodniowy opolskim. do "Trybuny Opol- skiej" 1953, nr 19, s. 2. 1954 Pieśni ludowe ŚląSka Opolskiego. Czesław Hernas, [w:] "Sobótka" Oprac. z Adolfem Dygaczem. 1955, nr 1-2, s. 277-281. Kraków 1954, Rec.: 1955 Folklor [w:] Po X latach muzyczny. województwo stalinogrodzkie, Slalinogród 19'55, "Lud" 1956, s. 349-353. 1956 Przegląd prac nad t. 43, s. 464-471. folklorem muzycznym Śląska 1V latach 1945-1955. kultury ludowej rejonu bytomskiego. [w:] Dziewięć wieków Bytomia. Praca zbiorowa pod red. Franciszka RY5zki. Stalinogród 1956, s. 315-339. Rec.: Magdalena Meysner-Rostworowska, [w:] "Lud" 1960, t. 46, s. 451-453. Zarys 1957 "Dziennik Zachodni" 1957, nr 94, s. 4. [Rec.:] Ligoń S., Bery i bojki śląskie. Katou;ice 1957, ss. 305. "Trybuna Literacka" 1957, nr 5, s. 4. Muzea [woj. katowickiego]. "Przemiany" 1957, nr 1, s. fl. Stanislaw Wallis, etnograf Górnego Śląska. "Zaranie Śląskie" 1957, z. 1-2, s. 96-103. Gody wiosenne. 1958 Ludowa" 1953, nr 2-3, s. 43-51. Rec.: Maria Adamczyk, [w:] "Przegląd Zachodni" 1960, nr 2, s. 410-412; Krzysztof Kwaśniewski, [w:] "Roczniki Etnografii Śląskiej" 1963, t. 2, s. 283-285; Milan Kudelka,[w:] "Slezsky Sbornik" 1960, C. 3, s. 410-412. O pracach nad folklorem muzycznym powiatu opolskiego. "Etnografia Polska" 195B, t. 1, s. 232-239. Stanislaw Wallis folklorysta Górnego Śląska. "Literatura Ludowa" 1958, nr 2-3, Fragmenty Ludowa epickiej literatura gÓ1'niczej. "Literatura poezji górnicza, Katowice 1958. s. 20-24. XXXIII Walny Zjazd 1958. "Zaranie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Cieszyn 19-21 IX Śląskie" 1958, s. 1:36-137. 1959 Kultura grupy 92. [Hec.:] Śląskie górniczej. Próba chamkterystyki. pie.~ni powsta1!CZe 1919-1921. 1958, ss. 79. "Zaranie 1960 Drugie pięćdziesięciolecie [Rec.:] Gladysz "Zaranie Zebral i oprac. Śląskie" 1959, Adolf Dygacz, z. l, 5. 83- Katowice Ślą'lkie" 1959, z. 1, s. 135-136. śpiewaków Mieczyslaw, Kultura śląskich. "Życie ludu śląskiego. Śpiew" 1960, nr lO, s. 13. [w:1 Górny Śląsk, Poznań "Zaranie Śląskie" 1960, z. 1, 1959, Ziemie staropolskie, t. 5, cz. I, s. 453-522. s. 136-141. IHec.:1 Niewiarowski Marian, 60 lat kopalni węgla kamiennego "Wujek", Katowice 1959. "Zaranie Śląskie" HJ50, z. 2, s.. '313~315. Niezrównany Jan Fojci/c [w:] Księga pamiątkowa jubileuszowego zjazdu śpiewaków śląskich 1V roku 1960. Pod red. Jnna Fojcika i Józefa Ligęzy, Katowice �In tnemoriam 1!)60. Słowo wstępne, tamż.e, ~. V-VIr. Rcc.: Piotr Świerc, [w:] "Kwartalnik Opolski" ]9(;0, nr 4, s. 137-191. Spralcozdanie z Walnego Ze1J1'Ull:i.a Instytnt.//. Śląskiego ILl Opol//.. "Zaranie Śląskie" I DuO, z. 2, s. 332. SLqska technika szuka towal'zyshNI. "Nowa KulLlIl'::\" 1!)(;O, nr '!!J, 6. 5. Uwagi o etnograficznych badaniach folkloru 1J1uzyczneoo. "Etnografia Polska" 1960, t. :3, s. 279-20:1. Zwierciadło spraw śląskich. Rozmawiała Monika W:1l'uerl,ka. ,.Trybuna Ludu" 1960, nr 53, s. 4. 1961 Kultnra lndowa Opolszczyznll. "Biuletyn Nauczyciela Opolskiego" (Opole) 1961, nr 1--2, s. 40-51. [Rec.:] Kultura l'udowa Wielkopolski. Pod red. Józefa Burszty, t. 1. Poznań 1960. "Zaranie Śląskie" ·lOGI, nr 4, S. 117:I-H7(j, Ocalić pieśni od zapomnienia! Niełatwe zadanie foll;lorystów (na. Górnym Śląsku). "Dziennik Zachodni" 1961, nr 121, s. :3-4. Pieśni ludowe ze ŚLąska, t. 3, z. 2, oprac. wspólnie z Franciszkiem Rylingiem, Katowice 1961. Rec.: Piotr ŚWierc, [w:] "Zaranie Śląskie" 1962, z. 2, s. 485-487. Ta dyskusja jest pożądana. "Dziemnik Z:lchorlni" 19Gl, 111" 2:14. s. 3--4. 1962 Jak zwiększ'Yć szanse IWllumist'yki (śLąski.ej). "Dziennik Zachodni" 1962, nr 86, s. 3. IRce.:] "Roczniki Etnogl"Of'ii Śląskiej". Pod red. Leszka ftmana. n. 1, Wrocław 1961, ss. 1.17. "Zaranie Śląskie" 19H2, z. 4, s. U30-g3Z. 1963 Bytomski ośrodek etnurgafic,:ny. "Życ'le Bytoms.kie·· 196:3,nr 34, s. 3. Dygacz Adolf, Lig(;zn .JÓzef, Wilczek Stanislaw, W reda.kcj; "Poglądów" o Zespole Pieśni i Taltea "Sl·ąsk". Rozmawia Tadeusz Kijonka. "Poglądy" 1963, nr 7, s. 10-11, ilustr. Przedmowa. [w:] IV[I/z('a na Górnym ,śląsku w XIX i XX w. "Rocznik Muzeum Górnoślf1skiego w Bytomiu". Pod red. .J. Ligęzv. Historia, z. 1, Bytom 1963, s.5-7. Pr.::edmowa. rw:J A. Morawiec, Towarzl-Jstwo Spiewacze ,.Echo·· Łaziska Górne (pow. tysb). Zarys dzialalności 1913-1%3, Łaziska Górne 1963. Przysłowia górnicze. "Rocznil<i Etnogrnhi Śląskiej" 1'9fi3, t. 2.6. 7-29. Ruch śpiewaczy czynnikiem wychowania muzycznego. [w:] 50 lat w służbie pieśni. Wydanie jubileuszowe chóru mieszanegu "Ogniwo" przy Par1Stwowej Filharmonii Śląskiej w Katowicach, Katowice 196:~. Zespól etnografów Górnośląs1deyo Okręgu Muzealnego. Komunikat Muzeum Górnośląskieg,l, Bytom 19(J:~. 1964 Muzea Iw woj. katowickim] w slużbie Polski Ludowej. Wypowiedzi: Józef Llgęzn, T ,1Il1wik Dubid i inni. R()Zm;.lwin: Stnnislrl\v Wilczek. "Poglądy" 1964, nr 12, s. 4-5. Zarys kultury gÓ1·niczej. Oprac. wspólne z Marią Żywirską. Katowice 1964, mapa, ilustr. Rec.: Edward Pietras7.ek, Wieś a kultura górnicza. "Wieś Współczesna" 19(j~, nr 2, s. 147-14B; tcgoż. rec. [w:] "Etnografia PoLska" 1966, t. 10, s. 554-560; Stanislaw Wilczek, [w:] "Poglądy" 1964, nr 23, s. !G. 1965 Działalno,~ć oświato lila muzeów [woj. katowickiego] w dwudziestoleciu, "Zaranie 24 - Lud, tom LVIII �:rj"() nlemoriam In Śląskie" 1965, z. 1, s. 2{)l-2-12. żywy. Rozmawiała: Maria Podolska. "Trybuna Robotnicza" 1965. nr lBO, s. 5, portret. [Rec.:] Gładysz Antoni, Skarby ciemności, Warszawa 1965, ss. 240. górnictwie dawnym i współczesnym. "Poglądy" 1965, nr 11, s. 1H. Ochrona dóbr kultmy. Muzea, zabytki. Województwo katowickie 1945-19(J5. Prac~l zbiorowa por! reel. Józefa Ligęzy. "Rocznik Muzeum Górnośląskiego IV B.\'lomiu" 1965, z. 2, iluoStr., tabl. fRec.:] Józef Ondrusz, Śląskie opowieści ludowe. Z ust ludu ślqskiego zapisa/... Osh'awa 1963. "Zaranie Śląskie" 1965, 7.. :3, s. 781.-782. Folklor ciqgle ° Rola. t'uchu spolecznego w "Biuletyn 1945-1965. życiu kultumlnym Śląskiego województwa Instytutu katowickiego Naulwwego" (Katowice) latacll Ul nr 1965. 52. s.5-2e. Tradycja jako źródło Officina Roździeńskim, autorze Wrocław 1965. ponda, [Re<:.:] "Zeszyty ków Ziemi Fen'aria. "Officina Gliwickie". [Rocznik] Gliwickiej, [w:] Roździeńsciana. z Ferraria" Katowice Muzeum 1963, l612 w Gliwicach, 1; 1964, 1l1' o Walentym Stanisława Ros- Sttldia Poel red. r. Towarzystwo 2. "Zaranie n1' Miłośni- Śląskie" 1965. z. la, s. 421-422. 1966 Główne kie1'1mki przemian opowieści ludowych ... Literatura Ludowa" nr '1-11. l!lfif]. s. 53-66. Kultura łudowa fRec.:] Śląska, Opole 19B(l. Górnego Lampa Józef, Bajki 196~ z. 2, s. 370-372. Rozwój kultuminy (woj. warzystwa ilustr. Rozwoju i podania, zebra/. .. Wroclaw katowickiego) Ziem T'J'adycje górni.cze. "Górnik" w latach Zachodnich 196:'. 1945-196.1. na rok 1967", "Zaranie Śląskie" ,.Kalendarz śląski ToKatowice 19GG. ,s. :17-G1. 19(J(i, nr 23, s. 1-2. 1967 idą. "Kalenelarz ślą's·ki Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich na rok 1~6B". Katowice 19G7, s. 165-168, Jlus!!'. fRee.:] Hlltka Jerzy, Srodowisko robotników Jabt'ycznych Hut.y "Zgoda". I w: I Ma- Gody teriały do historii załóg .fabt"ycznych w Polsce poludnioll:ej, 70. "Zaranie Śląskie" 19G7, z. :~,s. 603-605. Muzea województwa katowickiego. [w:] Województwo wej, Katowice Podania Praca Rodowód 191ifi, w Polsce katowickie S. 7- Ludo- 1967, s. 461-464. górnicze rejonu bytomskiego. [w:] Trad·.lJcje górnictwa pieśni Tradycyjna Mrozka. Bytom H167, illts!r. powstaJ1.czych. [w:] "Zeszyty Gli,vickie" ziemi bytomskie}. pod red. Henryka SZowo wstępne. s. W1'OclulI' [w: J Ludowe warstwa zdobnictwo Officina Fen'aria. JW Górnym "Roczniki z. 5, s. 77-96. Katowice 1~(i7. s. ;'··7. Etnografii Śląskiej" 1~G7. 1. :L 1967, Śląsku, 27-38. Węzłowe problemy w Bytomiu, muzealnictwa katoll'ickiego. Komunikat Muzeum Górnośląskiego Bytom 1967. 1968 o kultut'ze. Wypowiedzi: Józef Bytomskie" 1968, nr 24, s. 3, portret. Rozmowa Siadami tradycji. St'udia skiego w Bytomiu" nad fol/dorem. 1968, z. 3, Etnografia. Kwielniewski. górniczym. ,."')zet' Ligęz<J i inni. Ż~'cie "Rocznik Muzeum Górnoślą- �371 In 1ne'morlarn. 1969 ludowa. Iw:1 Tarnowskie Góry. Zarys rozwoju powiatu. Henrvka Rechowicza, Katowice 1969, s. 505-522. Słowo wstępne. Iw:] Szt'uka starożytnego Meksyku, Poznań-Bytom Kultura UllO Kulw Praca 1969, 5. pod red. 5. I w: I Katowickie. Rozwój województwa ·1.V Polsce L·udowej. Praca pod Henryka Rechowicza, Warszawa uno, s. 201-231. Słowo H:stępne. Iw: I Ziemia ·l'!llmicko-wodzislawska. Praca pod red. Józefa Ligęzy, Katowice !!)70. s. V-VII. ra. [·Pri. 1971 Nim narodzilu ~]l. się Pie.~ni z uh'rew powst(l1teze powstali i plehi.scytll, pieśni .. Iw:1 lHaqazyn i plebiscytu. [w:] bytomski, W }Jięr'dziesiątą Bytom 1971, 1'Oc.znicę powstali s. 187·śląskich Katowice 1971, s. :Mill-:J711. 19i2 Alcuns opowieści wspomnieniowych. [w:] Red. Ryszard Górski, wa-Krak6w-Gdańsk 1972, s. 155-170. .follclor·ystyczne. Dzialalność Śląskiego Instytutu Z zagadnieli Julian twórczości Krzyżynowski, ludowej, Studia Wrocław-Warsza- w zakresie badali nad kulturą ludową Śląskiej" ]'f172, l. 4, s. 222-·229. Śląska. ..Rocznik Muzeum Górnośląskiego w BytoNaukowego (1957-1967) .. ,Roczniki Etnografii Podania f!Ól'nicz!' z Górnego miu" 1!J72, z. :i. E/.noQraj'ia. 1973 za gadką. :100 podań, bajek i anegdot z Gól'nego Sląska. Zebrał opracował wspólnie z Dorotc] Simonicles ... Katowice 1-9n. W druku Folklor. Iw:] Informator o kulturze i sztuce ludowej w województwie katowickim. Wyd. Muzeum Gómośląskim w Bytomiu i Śląski Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawc:7.ego w Katowicach. Formy i treści kultury ludowej. [w:] Monografia Katow·ic. Wyd. "Arkady". O recepcji folkloru górniczego. [w:] Ludowość dawniej i dziś. Studia folklorystyczne. Red. Ryszard Górski, Julian Krzyżanowski, Wl'oclaw-Warszawa-Kraków-Gdańsk 197:3, s. 169-183. Gadka Zestawił E. Jaworski SULO HALTSONEN Dnia 4 marca 1!1n 1'. zmarł wybitny i zasłużony llCZQny fiński, etnograf-folklor.\'s ta, b.vly wicedvrektol' Biblioteki Uniwel'syteckiej w Helsinkach, prof. dr Sulo Haltsonen. Śmierć uczonego w sile wieku boleśnie zaskoczyła licznych jego przyj3ciól. Autol' wielu prac naukowych, m.in. ogłaszanych w polskich wydawnictwach etnograficznych, zasłużył .się jako historyk etnografii fiń.skiej. Niektóre prace poświęcił literaturze pol&lciej i pisarzom - Orzeszkowej i Sienkiewiczowi. .Jeszcze przed drugą wojną światową, znany w wielu ośrodkach Polski, którą często odwiedzał, pomagał swoim przyjaciołom ułatwiając kontakty z nauką fińską, zwłaszcza przy poznawaniu prac drukowanych w tak trudnym dla Polaków języku. �3.72 In memoriam W okresie wojny serdecznie opiekował I>ię Polakami przebywającymi w Finlandii. W uznaniu zasług Polskie Towarzystwo Ludoznawcze powołało ~o na swego członka honorowego. Smierć prof. Sulo Hallsonena jest niepowetowaną li\:ratą (Hil nauk humaniIOtycznych, a dla Polski poza tym utratą prawdziwego przy jaciela. Maria Znamierowska-Priifferowa �