40 50 4499 https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/9b8272b4d20a2c428f50a9e7dd74cf06.pdf 0a7856628718de61a3b919d12f214317 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Barbarzyńca Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource umowa licencyjna z Wydawcą Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo nieregularne Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5633 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5236 Title A name given to the resource Nauki bez właściwości. O śmietnisku kultury, powijakach kulturoznawstwa i badaniu zjawisk zwykłych/ Barbarzyńca 2012 nr 18 Description An account of the resource Barbarzyńca - pismo antropologiczne, 2012 nr 1 (18), s.3-12 Creator An entity primarily responsible for making the resource Wróblewski, Filip Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Stowarzyszenie Antropologiczne „Archipelagi Kultury” Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Ylauki O śmietnisku hez kultury, właściwości powijakach kulturoznawstwa i badaniu zjawisk zwykłych z Januszem rozmawia Filip Wróblewski: Spotkaliśmy się, aby porozma­ wiać o Pana najnowszej książce Etnologia i oko­ lice. Eseje antyperyferyjne. Aż korci, aby dopytać, dlaczego „etnologia" w tytule? To słowo coraz rza­ dziej używane, zdaje się niemodne w czasach, gdy każdy pragnie się mienić antropologiem, a tytuły książek, przedmiotów, nazwy dyscyplin okrasza się „antropologią" odmienianą przez wszystkie przypadki. Przykładem może być próba (na szcze­ blu Komisji Nauk Etnologicznych i Ministerstwa) zastąpienia tytułu zawodowego magistra etnologii tytułem magistra antropologii. Zatem posłużenie się tym terminem wymagało pewnej odwagi, ale czy nie jest to cofanie się do czegoś przestarzałego? Czy to nie uwstecznienie w stosunku do dotychczasowych osiągnięć? Może jednak lepiej mówić o antropolo­ gii, wszak od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku toczono niebywałe boje o to słowo? Janusz Barański: Myślę, że tradycja polskiej etnologii jest na wskroś kontynentalna. Proszę popatrzeć na Francję czy kraje skandynawskie — tam się uprawia „etnologię". Wielka Brytania, 1 (18) PD1P BARBARZYŃCA Filip Barańskim Wróblewski a z nią cały krąg anglosaski, to jednak inna linia, związana bardziej z tradycją antropologiczną. Zatem współczesne nazewnictwo jednostek uni­ wersyteckich w Polsce i w innych krajach bloku wschodniego, wyrażające się dwoma terminami — „etnologią" i „antropologią kulturową" — zdradza głębokie rozdarcie wewnątrz samej dyscypliny. EW: Można powiedzieć: tęsknotę. J.B.: Właśnie. Ten drugi człon — „antropolo­ gia kulturowa" — wskazuje, jaki mamy obecnie stan tożsamości, również na trwający proces autodefiniowania odnoszącego się do czegoś, co u nas wciąż pozostaje w powijakach. Nie sposób zaprzeczyć, że jest to także wypadkowa pewnego etapu rozwoju dyscypliny wiedzy. Na domiar tego, cechy natywistyczne wpływają na zróżni­ cowanie w przypadku poszczególnych ośrodków, których profil przyjmuje inne postaci w Stanach Zjednoczonych, Brazylii czy Polsce. Z drugiej strony bogactwo nazewnicze, wyrażające zarazem rozległość dyscypliny, pozwala przychylić się do �Wywiad 4 Janusz Barański u r o d z o n y w 1960 r., e t n o l o g , a d i u n k t w Instytucie Etnologii i A n t r o p o l o g i i K u l t u r o w e j UJ. Z a j m u j e się teorią k u l t u r y , m u z e a l n i c t w a , kulturą materialną i współczesną. A u t o r książek: Socjotechnika, między magią a analogią. Szkice o masowej perswazji w PRL i III RP; Świat rzeczy. Zarys antropologiczny o r a z Etnologia i okolice. Eseje antyperyferyjne. Tłumacz prac z zakresu e t n o l o g i i i studiów k u l t u r o w y c h . Filip W r ó b l e w s k i poglądu, iż etnologia była i wciąż pozostaje królo­ wą nauk o człowieku; nade wszystko jednak przez to, że zajmuje się tym, co niezbywalne, kulturą człowieka w jej pierwotności oraz eksploatowa­ niem jej zróżnicowania. Ten ostatni fakt wzmac­ nia jednak zwrotnie wspomniane natywistyczne, lokalne odcienie. Trend ów uwidocznia choćby nurt world anthropologies szczególnie ekspono­ wany w takich krajach, jak na przykład Meksyk czy Brazylia, które odmawiają pierwszeństwa an­ tropologiom euroamerykańskim, odrzucają ich swoistą hegemonię. W pewnym sensie i tradycja polska wpisuje się w ten nurt — u nas nigdy nie było „antropologii". Patrząc choćby od strony na­ zewnictwa, już za czasów Stanisława Ciszewskiego uprawiano właśnie „etnologię". W dobie komu­ nizmu zwrócono się wzorem nauki radzieckiej w kierunku „etnografii", co było podyktowane względami politycznymi — potrzebą odróżnienia się od nauki zachodniej. Natomiast dopiero lata dziewięćdziesiąte przynoszą rozszerzenie nazwy. Sporo jest mody w takim kreowaniu podejścia do dyscypliny, mody na termin „antropologia". Podejrzewam, że jest to z jednej strony reakcja na pojawienie się alternatywnego, a przy tym bardzo atrakcyjnego modelu uprawiania nauki, pochodzącego „z tamtego świata", zaś z drugiej — próba politycznego odreagowania wobec „et­ nografii", która była politycznie uwikłana. Nowe nazewnictwo — co ważne, zaaprobowane przez Komitet Nauk Etnologicznych — miało służyć od­ sunięciu wrażenia o jej politycznym charakterze, a zarazem nawiązaniu do tradycji kontynentalnej, z równoczesnym podkreśleniem faktu włączenia się w nurt światowy. Wracając do etnologii takiej jaka jest, należy wskazać zatem na lokalną specy­ fikę, wyrażaną również poprzez nazwę — nauki nie da się wyabstrahować, jest uwikłana w lokalne, również pozanaukowe konteksty. u r o d z o n y w 1985 r., e t n o l o g . EW: A zatem nie wolno tracić z oczu tradycji określonej przez nazwy takie jak „etnografia" czy BARBARZVHCA 1 (18) PD1P �Nauki bez właściwości „etnologia", bo to odbija się na tożsamości współ­ czesnych przedstawicieli dyscypliny, na ich związ­ ku z własnymi korzeniami. Oprócz wymienionych pojęć, wskazuje Pan na niebagatelne znaczenie badań terenowych jako istotnych dla odrębności etnologii. Wobec diagnozowanego zjawiska etnologizacji poza samą etnologią (to znaczy przesunięcia uwagi z tekstualizmu na badania terenowe) oraz wyczerpania paradygmatów związanych z dawnym rozumieniem etnografii, wypada spytać o to, czym miałyby być obecnie źródła etnołogiczne i gdzie ich poszukiwać? J.B.: O wszystkim przesądzają dane empirycz­ ne, to one mają niemały wpływ na status i stan wiedzy, zarazem jednak nie sposób uprawiać na­ uki bez teorii, która stanowi ramy dla tej pierw­ szej. W przypadku etnologii pozyskiwanie danych było wynikiem prowadzenia badań jakościowych. Należałoby wskazać dwa filary metodologiczne świadczące o wyjątkowości, odrębności, orygi­ nalności etnologii. Pierwszy to same badania terenowe, fakt ich prowadzenia; drugi — ich ja­ kościowy charakter. Może okażę się staroświecki, ale wzorem dla mnie jest ojciec Bronisław Mali­ nowski, on jest odniesieniem podstawowym, wy­ czerpującym te dwa kryteria, choć nie rezygnował przy tym ze spekulacji teoretycznej — w końcu był twórcą wpływowej teorii antropologicznej! W ło­ nie antropologii amerykańskiej nie sposób prze­ cenić Franza Boasa z jego koncepcją relatywizmu kulturowego. W sposób dojrzały intelektualnie przyczynił się do ukonstytuowania podstawowej domeny epistemologicznej antropologii, co z ko­ lei przekłada się na rozumienie procesu poznaw­ czego. Relatywizm ugruntowuje również tradycję badań międzykulturowych, potrzebę ich prowa­ dzenia, choćby przez wzgląd na eksponowanie inności. Do pewnego stopnia rezultatem tego są pojawiające się obecnie subdyscypliny antropo­ logii, jak antropologia zaangażowana czy stoso­ wana, których nie byłoby bez tego faktu, wraz 1 (18) PD1P BARBARZYŃCA z odpowiednimi tego konsekwencjami epistemologicznymi i etycznymi. Wspominając o tym, nie sposób pominąć pragmatyzmu, który skłania ku logicznej konkluzji, iż to właśnie w zaangażowa­ niu widzieć należy przyszłość antropologii; z na­ ciskiem na zaangażowanie, a nie zastosowanie! Chodzi przede wszystkim o rys moralny, w czym niemałą rolę odgrywa tradycja pragmatyzmu czy metodycznego sceptycyzmu. Jeśli bowiem mamy różne światy i prawdy o świecie, domniemana prawda absolutna nie jest zatem — w duchu kantowskim — dostępna, a prawdą naczelną okazuje się ta, która może być najbardziej pomocna w da­ nej sprawie. Pociąga to automatycznie potrzebę dialogicznego rozumienia rzeczywistości, nie tyl­ ko wobec inności kulturowej, lecz i kulturowej swojskości — własnego dziedzictwa kulturowego. EW: Ostatnio podnoszą się głosy najmłodszego pokolenia etnologów, przyszłych absolwentów, że oto etnologia jako nauka jest zdecydowanie nie­ praktyczna, odbiega od wymogów rynku, że winna być przede wszystkim nauką praktyczną, dostarcza­ jącą „podręcznej skrzyneczki z narzędziami". Czy powyższe roszczenia, wobec skostnienia programu nauczania etnologii na polskich uczelniach, nie są pozbawione racji? J.B.: Tego rodzaju apele czy wyznania zdra­ dzają niski poziom wiedzy na temat tego, czym jest edukacja akademicka, w naszym przypadku humanistyczna. Ten rodzaj wykształcenia to nie „skrzynka z narzędziami" — tę można otrzymać w zasadniczej lub średniej szkole zawodowej; uniwersytet to nie jest szkoła zawodowa, gdzie na przykład uczy się zawodu zbrojarza-betoniarza. Uniwersytet dostarcza — a przynajmniej winien to dawać — wykształcenia najbardziej ogólnego, zasobnika dla wszelkich możliwych praktycznych aplikacji wiedzy. Podkreślał to kiedyś Ernest Gellner, kładąc nacisk na ogólny, a zarazem uniwersal­ ny charakter zachodniego wykształcenia. Stwarza �Wywiad 6 ono najszersze ramy, choć kosztem wiedzy prak­ tycznej — tę tworzy się w odniesieniu do konkret­ nego problemu, w trakcie badań czy miejscu pra­ cy Taki pogląd dominuje na przykład w akademii amerykańskiej, w tym wśród tamtejszych studen­ tów: dyplom otwiera drogę zawodową i jest jakby pierwszym i niezbędnym etapem zdobywania wiedzy z danego zakresu. Z drugiej jednak strony nasi studenci mają rację, przynajmniej w pewnym aspekcie. Na przykład badania terenowe, które mają dać podstawową kompetencję, jeśli trwają dwa tygodnie, to są ledwie liźnięciem terenu. Na rodzimym gruncie mamy mianowicie do czynienia z nadmiarem teoretyzowania kosztem praktyki. Jednak oczekiwanie dostarczenia jakie­ goś gotowego i uniwersalnego pakietu wiedzy metodologicznej i teoretycznej, a także praktycz­ nej jest nieuprawnione; każdy problem wymaga odrębnego podejścia. Tutaj zresztą pojawia się wspomniana kwestia podziałów wewnętrznych lub zjawiska interdyscyplinarności, co jeszcze bardziej komplikuje sprawę; przykładowo zmusza adeptów wiedzy antropologicznej do samodziel­ nego poszukiwania — kursów fakultatywnych, literatury, specjalistów. Na przykład dziś aplikacją wiedzy na temat antropologicznie rozumianego człowieka zajmuje się u nas głównie animacja kultury, bliska antropologii, czy pedagogika kul­ turowa. Zresztą cechuje je niedowład refleksji teoretycznej lub brak zdystansowania wobec gło­ szonej zasady, jaką jest użyteczność wiedzy. Nie bez przyczyny wspomniane orientacje badawcze wykształciły się w naszym kraju stosunkowo niedawno, dając tym asumpt etapowi rozwoju, na jakim się obecnie znajdujemy, czemu z kolei sprzyja swoisty stosunek do rzeczywistości, który można śmiało nazwać technokratycznym. To wy­ raz najnowszej fali inżynierii społecznej (kulturo­ wej), wspomaganej ponadnarodowymi grantami. Nasze społeczeństwo zmienia się dynamicznie, zaś ustrój demokratyczny ciągle nie okrzepł, toteż nie powinna dziwić zachłanność, z jaką przyswajamy takie praktyki technokratyczne. Wydaje nam się przy tym, że realizujemy zaniedbane wzorce świa­ towe. Rzecz jest jednak bardziej złożona, aniżeli może się na pierwszy rzut oka wydawać. F. W.: Jak refren powraca u Pana stwierdzenie Claude'a Lévi-Straussa — „antropolog był astronomem nauk społecznych". On sam w trakcie rozmowy z Didierem Eribonem wyznaje, nie bez obaw, że jako antropolodzy „byliśmy śmieciarzami historii i naszego majątku szukaliśmy w jej koszach". Jak pogodzić tak dotkliwy rozziew? J.B.: W tych kontradyktorycznych sformu­ łowaniach Lévi-Straussa ujawnia się znamienne rozdarcie myśli antropologicznej: z jednej strony przekonanie o owej astronomiczności dyscypliny, supremacji pośród nauk o człowieku, z drugiej — w istocie uprawiana marginalizacja na wła­ sne życzenie. Uważam, że powinniśmy się już pożegnać z tym drugim przesłaniem, wtedy ta sprzeczność zniknie; zresztą sam papież strukturalizmu mówił w trybie przeszłym. Prymarność antropologii należy pojmować w rozumieniu zakresu, a tutaj nie powinno być wątpliwości, że jest on w tym przypadku najszerszy w obrębie ca­ łości nauk o człowieku. Podkreślałem to w książ­ ce wielokrotnie — chodzi o rozumienie kultury bezprzymiotnikowe — ani ludowej, ani nieelitarnej, pierwotnej, peryferyjnej, marginesowej itd. Przypomnijmy, iż do czasu Lévi-Straussa etnologia zajmowała się tymi „śmieciami kultu­ ry", choć to określenie wydaje mi się oceniające i jeszcze pozytywistyczne z ducha. Lévi-Strauss nie wyszedł poza ten paradygmat, natomiast jego dzieło w zasadzie polega na pierwszeństwie wska­ zania, iż w istocie historia kultury to jest właśnie to śmietnisko, które winno się przeszukiwać. Chociaż, z drugiej strony, odwołanie do śmieci, odpadków, czegoś zbędnego, a co za tym idzie nieistotnego, miało prowadzić do wskazania tych elementów, jakie jednak okazują się niezmiernie BARBARZVNCA 1 ( 1 8 ) PD1P �Nauki bez właściwości ważne dla poznania człowieka. To także pod­ kreślenie szczególnej perspektywy, która przez ogólność i zakres pozwala etnologom uprawia­ jącym swą dyscyplinę na przemieszczanie się po różnych polach, zwyczajowo niedostępnych dla innych, gdzie socjolodzy, literaturoznawcy czy historycy sobie zwyczajnie nie radzą lub wcale nie podejmują ich penetracji. Można powiedzieć, że etnologia oznacza penetrowanie dna, poszuki­ wanie podstaw kultury, fundamentów gmachu, którego wyższymi kondygnacjami zajmują się specjaliści innych dziedzin. Oto nasz śmietnik, oto wykopalisko! 7 versity) czy na polskiej wsi. To tam rządził raczej obyczaj niż prawo, folklor niż sztuka, zwyczajo­ we stosunki etniczne niż zinstytucjonalizowane stosunki narodowe. W rozumieniu zachodniego centrum były to jednak peryferia. Nie znaczy to jednak, że mamy tak powierzchownie rozumiany historyczny wzorzec kontynuować. Chodzi o na­ wiązanie do wzorca pogłębionego, skrywającego się za tym pierwotnym zakresem — można by rzec — ilościowym. Chodzi bowiem o ów aspekt jakościowy, istotnościowy — chodzi o kulturę w wymiarze niezbywalności, której cechy znaj­ dziemy i wśród trobriandzkich rybaków, i wśród „białych kołnierzyków" z Manhattanu. Wskazy­ wałem w książce przykład obyczaju — jeśli rozu­ EW: Rzeczone dno można kojarzyć z programo­ mianego szeroko — jako kategorii dosyć dobrze wym dla etnologu, jaka wyłoniła się na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, bada­ oddającej zakres zainteresowań antropologii. niem kulturowych marginaliów czy obrzeży — jak Nie jest to przy tym jedyna kategoria; choćby tego chcieli Wojciech Burszta, Krzysztof Piątkowski pokrewne: rytuał, habitus, moda, etos, styl ży­ i Czesław Robotycki — na co żywotnym przykładem cia, których ważność dostrzegają dyscypliny są­ miały być pisane w tamtym okresie artykuły i książ­ siednie, nie wychodząc jednak zwykle poza etap ki. Jakie przełożenie na współczesny status badań teoretyzowania. Tymczasem takie rudymentarne terenowych ma powyższe podejście, zważywszy, że zjawiska w ciągle zmieniających się wcieleniach na mocy programu będącego podstawą przewrotu dają się rozpoznać wyłącznie przez badania em­ symbolicznego stało się ono dominującym w rodzi­ piryczne, przez wyjście w teren, podjęcie trudu mej antropologii? Czy nie jest aby tak, że to, w czym ich bezpośredniego badania i konceptualizacji na upatrywano atutu, stało się przyczyną zdeklasowa­ miarę współczesnej praktyki kulturowej i teorii naukowej. Punkt ten pokazuje prawdziwe zna­ nia dyscypliny? czenie przeciwstawienia peryferyjność—centralność, bynajmniej nie przez odniesienie jakiejś J.B.: Nie uważam, że etnologia powinna zaj­ „Warszawki" do jakiejś „Koziej Wólki", a raczej mować się badaniem jedynie marginaliów, tych przez przywracające rozumienie centralności Lévi-Straussowskich śmieci. Wspomniane dno w sensie pierwotności, rdzenności, źródłowości. to rozumienie kultury w kategoriach niesformaIdzie zatem o badanie obszarów, składających się lizowanej struktury, lecz nie w sztywnym rozu­ na podstawę świata, w którym żyjemy, pokazywa­ mieniu strukturalizmu, ile raczej w refleksyjnym nie tego, jak on funkcjonuje i dlaczego. Właśnie rozumieniu Bourdieu — wielości struktur, które to starał się pokazywać Clifford Geertz, chociaż są zarazem nieustannie strukturowane. Pomoc­ były to tylko przymiarki na owych peryferiach, na okazuje się tutaj znów tradycja uprawiania eksponował przy tym tak istotny dla antropolo­ dyscypliny: zapewne łatwiej było znaleźć ten gii rys dystrybutywnego rozumienia kultury, gdy nieformalny wymiar naTrobriandach, czy wśród pisał, że chodzi o poznanie różnych poglądów Indian Crow, którymi zajmował się Lévi-Strauss pasterzy w rozmaitych dolinach. (zresztą z perspektywy biblioteki Columbia Uni- 1 (18) PD1P BARBARZYŃCA �Wywiad 8 EW: Sporo miejsca poświęca Pan kulturoznawstwu jako młodej, a jednocześnie ekspansywnej dyscypli­ nie nauk społecznych. Jak układają się zależności między tą dyscypliną a etnologią oraz czy jest ona w stanie wyprzeć tę drugą? funkcjonującym w formie dosyć eklektycznej. Chociaż zdarzają się chlubne wyjątki, ot wspo­ mniana praca Halawy. Jednakże to, co najbardziej wartościowe w tej pracy — etnograficzne badania terenowe — zostało zaczerpnięte wprost z etnolo­ gii. Po trzecie, przez lata mieliśmy wprawdzie do J.B.: Odnosząc się do kulturoznawstwa, wy­ czynienia z ciekawym nurtem kulturoznawstwa pada w pierwszej kolejności rozszerzyć pojęcie 0 rodzimych korzeniach i specyfice. Chodzi o Je­ kultury (odmienności kulturowej) o wspomniane rzego Kmitę i ośrodek poznański, choć właściwie znaczenie dystrybutywne. Dopiero to pozwala była to raczej szkoła z zakresu filozofii kultury. patrzeć na kulturoznawstwo z różnych punktów Niestety w krajowym kulturoznawstwie znaj­ widzenia. Po pierwsze, mówiąc dosadnie, polskie dziemy jedynie odpryski proponowanych przez kulturoznawstwo to — z nielicznymi wyjątkami — ten nurt koncepcji. Wreszcie, czymś innym jest ni pies, ni wydra; to takie nie wiadomo co. Miarą kulturoznawstwo (studia kulturowe) na Zacho­ tego mogą być kursy oferowane w ramach tych dzie, które do pewnego stopnia dzieli się zakre­ studiów. Są tam rozmaite wstępy, zdarza się ani­ sem z antropologią. Ta wciąż funkcjonuje tam macja kultury, a także strzępy jakichś specjalizacji zasadniczo według starego paradygmatu — to są (film, media, literatura); to zlepek rozmaitych te Levi-Straussowskie śmieci, peryferia o cechach przedmiotów bez odrębnej tożsamości, która da­ historycznych. Na peryferiach współczesnych wałaby jakieś ujednolicone rozumienie kultury. skupiają się natomiast studia kulturowe, choć To raczej ledwie orientacja, namiastka składająca wkraczają one i do nurtu głównego, posiłkując się na rozumienie kultury w sposób humanistycz­ się przy tym często antropologicznie rozumianym ny, a zatem zdecydowanie za wąski względem pojęciem kultury oraz etnograficznymi metoda­ tego, co ma do zaproponowania ujęcie antropo­ mi badań. Pewne przymiarki teoretyczne służące logiczne. W polskim krajobrazie spełnia kulturo­ wyjściu poza owe peryferia kulturowe/historycz­ znawstwo rolę kompensującą w dwojakim sensie. ne znajdziemy wprawdzie u niektórych antro­ Z jednej strony etnologia nie wydobyła się jeszcze pologów, na przykład Paula Rabinowa w pracy z dawniejszego paradygmatu skupienia na wspo­ Marking time. On the anthropology ofthe contemmnianych historycznie/kulturowo rozumianych porary (antropologię współczesności rozumie on marginaliach, a jeśli już wykracza poza nie, to robi jednak inaczej, niż to ma miejsce w polskim jej to w duchu tekstualistycznie, antyrelatywistycz- nurcie). Wyjątkiem może tutaj być Daniel Miller nie i esencjalistycznie zorientowanej antropologii prowadzący systematyczne empiryczne badania współczesności, nie wychodząc w teren, w żywą codzienności — konsumpcji, kultury materialnej, kulturę; tutaj wchodzi kulturoznawstwo, choć multimediów — pamiętając zarazem o perspekty­ efektów jeszcze za bardzo nie widać (znanym mi wie kulturowej wielości. Wspomniawszy o nim, wyjątkiem jest książka Mateusza Halawy o roli nie można przemilczeć świetnej pracy napisanej telewizji w życiu codziennym). Z drugiej, to z Donem Slaterem The Internet. An ethnographic odpowiedź na zapotrzebowanie, jakie przyniosły approach albo książki Toma Boellstorffa Corning lata dziewięćdziesiąte z ich potrzebą ukultural- of age in Second Life. Wracając do zachodnich niania. W naszych realiach kulturoznawstwo jest studiów kulturowych, stanowią one alternatywę tworem pozostającym jeszcze w powijakach, pra­ dla historii sztuki, literaturoznawstwa, socjologii cującym wprawdzie nad własną tożsamością, lecz 1 innych, ze względu na zaplecze teoretyczne oraz BARBARZYŃCA 1 (18) PD1P �Nauki bez właściwości podejście powalające rozumieć kulturę na sposób antropologiczny. Chodzi tutaj nade wszystko o ujęcie podważające ów fundament centrum-peryferie, na którym wznoszą się również inne dyscypliny humanistyki i nauk społecznych. O ile jednak antropologia zajmowała się dotychczas owymi kulturowymi/historycznymi peryferia­ mi z perspektywy centrum, to wspomnianych sąsiadów interesowały centra właśnie, również z perspektywy centrum. Subdyscypliny studiów kulturowych (np. visual studies w miejsce historii sztuki, czy literary studies w miejsce literaturo­ znawstwa) podważają te dawniejsze kolonizacyjne podejścia centrum, eksponując znaczenie stosun­ ków władzy czy oglądowej wielości zdetermino­ wanej rozmaitymi tradycjami i punktami widze­ nia. W wymiarze politycznym perspektywa ta nie jest jednak tym samym, co projekt antropologii zaangażowanej, tak jak się on na chwilę obecną przedstawia. Jeśli zatrzymalibyśmy się przy tym krytycznym ostrzu, to studia kulturowe bardziej zaabsorbowane są polityką kulturową {cultural politics), antropologia natomiast polityką kul­ turalną {culturalpolicy). W krajach anglosaskich studia kulturowe są znacznie bardziej dojrzałe, zdążyły instytucjonalnie okrzepnąć, a zarazem stały się zagrożeniem dla dalszego istnienia an­ tropologii, ponieważ z jednej strony wykorzystują jej metody, a z drugiej ich zakresy przedmiotowe zachodzą na siebie. Pomijając tematyczne zazębia­ nie się, studia kulturowe mają coś, czego wydaje się pozbawiona antropologia — ich pazurem jest krytyka polityczna, silne uwikłanie w wartościo­ wanie pola społecznego na zasadzie podobnej do tego, jak to się czyni w krytyce postkolonialnej. U nas dzieje się to w o wiele mniejszym zakresie, mniejsze jest też zainteresowanie antropologicz­ nie rozumianą kulturą głównego nurtu. Polska etnologia ma wciąż problem z wyjściem poza opłotki przysiółków Nawet książka Tomasza Ra­ kowskiego, którą uważam za najważniejszą pracę etnologiczną ostatnich lat z powodów tyleż teo­ 1 (18) PD1P BARBARZYŃCA 9 retycznych, co metodologicznych, przedstawia temat peryferyjny społecznie. Czy znajdzie się ktoś, kto pójdzie dalej? Brakuje badań kultury rozumianej jako sposób życia, powtarzam — bezprzymiotnikowo. Na razie dysponujemy tylko obrazem, jakimś niejasnym przeświadczeniem, jak to powinno wyglądać. EW: Czy taki postulat, zresztą bardzo dobitnie sformułowany, nie jest przysłowiowym porywaniem się z motyką na słońce? J.B.: Wydaje mi się, że nie, czego zresztą do­ wiódł Rakowski, prowadząc bardzo odważne jak na obecne czasy badania. A przy tym zapropono­ wał dojrzały i osobiście przepracowany projekt etnologii. Wciąż jednak zniewalają nas ciężkie masy „tradycji": Łemkowie, zbieracze złomu, geje i lesbijki — to wciąż marginesy! Proszę spojrzeć, co stało się z pojęciem codzienności, które wydaje się samorzutnie odpowiadać zagadnieniom antropo­ logii — zostało zagarnięte przez socjologów, którzy wchodzą w puste miejsce. A przecież etnolodzy powinni się bardziej interesować tym terminem, gdyż współgra z naczelnym dla nich pojęciem kultury rozumianej jako sposób życia. Skutkiem tego mamy do czynienia z sytuacją, w której Piotr Sztompka propaguje to pojęcie, przy zdradzanym przez socjologów braku zarówno narzędzi, jak i wrażliwości niezbędnych dla jego dobrego wy­ korzystania, co widać poprzez bezustanne teore­ tyzowanie na ten temat; przez to, że nie powąchali terenu, a spoglądają jedynie zza biurka. Być może pomocny byłby w tym jakiś odnowiony projekt interdyscyplinarności, ale pozostanę sceptykiem — to pomysł dotąd niezrealizowany. Sytuację komplikują bowiem nie dające się zignorować po­ działy między dziedzinami, co jest dziedzictwem zarówno teoretycznym, zakresowym, jak insty­ tucjonalnym. Na interdyscyplinarność można sobie pozwolić, do pewnego stopnia, wyłącznie na pograniczach. Antropologia mogłaby wiązać �Wywiad 10 się z tymi subdyscyplinami, które, podobnie do niej, za dający się powiązać rdzenny nurt uznają badania terenowe oraz wspominany wcześniej sposób rozumienia kultury Ale to wciąż pieśń przyszłości. EW: Wzmianka o gejach i lesbijkach wydaje się sprzeczna z panującą poprawnością polityczną? J.B.: Zgadzam się, że w myśl najnowszego cho­ wu koncepcji postmodernistycznych należałoby uznać naukę za element dyskursu politycznego. Daleki jestem od negowania tego, choć filozo­ ficznego uprawomocnienia tego poglądu szukam w bardziej klasycznych ujęciach, jak na przykład w pragmatyzmie. Niemniej naukę obowiązuje jed­ nak wymóg poszukiwania ujęć rzeczywistości jak najbardziej adekwatnych i prawomocnych, a nie poddawanie się politycznym czy innym modom. Po debatach w łonie nauk o człowieku i filozofii można odnieść wrażenie, że jedyne ciekawe tematy to właśnie te marginesowe, stąd i jeden z powodów współczesnych wpływów antropologii — wszak to ona marginesami zawsze się zajmowała. Ale nie ma wątpliwości, że mniejszości seksualne, bezdomni, subkultury to wciąż peryferia, chociaż — nie sposób zaprzeczyć — na przykład kwestia odmienności sek­ sualnej jest ważka społecznie. Istnieją jednak waż­ niejsze problemy badawcze: co znaczy być dzisiaj heteroseksualistą/heteroseksualistką, co się składa na jego/jej życie — chodzenie do kina, jedzenie kolacji w restauracji, kontakty rodzinne, rozrywka, poglądy polityczne; podobnie dotyczyć to będzie członków klasy średniej czy subkulturowo niezrzeszonych. Gdzie nie spojrzymy, tam mamy nade wszystko reprezentantów takich właśnie grup ludzkich, świa­ topoglądów, aksjologii, słowem — sposobów życia. Kiedyś Cezaria Jędrzejewiczowa nawoływała do badania zjawisk zwykłych — pozostaje to w mocy. Dopiero to przyniesie głębsze rozumienie tego, co może znaczyć bycie gejem lub lesbijką, złomiarzem i subkulturowcem. Zgoda, politycznie popraw­ ny projekt sprowadza się do angażowania jedynie w takie marginalne tematy. Tak robią właśnie studia kulturowe próbujące skupiać uwagę na zagadnie­ niach peryferyjnych, dowartościowując tym sposo­ bem pokrzywdzonych przez establishment. W tym rozumieniu najlepiej by było, gdyby za przedmiot badań obrać czarnoskórego bezrobotnego geja z kla­ sy robotniczej (i w naszym krajobrazie kulturowym znajdziemy jego odpowiedników). Taki dopiero miałby zdecydowane fory ze strony badacza. EW: Do tego powinien być żydem, który uciekł z jakiegoś kraju Trzeciego Świata. Choć to przesa­ da, ale pokazuje ona preferencyjny sposób trakto­ wania nauki. J.B.: Dokładnie tak! Według tego programu należy znaleźć największą skrajność i dopiero ją badać. To jest wyraz kapitulacji wobec programu całościowego opisu życia ludzkiego, albo przynaj­ mniej jego istotnych domen. Biorąc za przykład nasze podwórko, właściwie nie ma komu wska­ zywać wzorców, jak należy prowadzić badania, ani czym winny one się zajmować; na domiar tego starsi zostali wychowani w innym, już prze­ brzmiałym paradygmacie. Swoje robi również rutyna intelektualna czy stagnacja powodowana instytucjonalnym osadzeniem, zajmowaniem się ciągle tym samym. Nie bez znaczenia jest również upośledzenie finansowe środowiska akademickie­ go, które sprawia, że czas, który mógłby być po­ święcony na doskonalenie umiejętności i badania spędza się na rozmaitych dodatkowych zajęciach zarobkowych. Należałoby jednak iść dalej, ale niestety prawdą jest również to, że w pewnym wieku ludzie nie mają już takiego zapału, nie ma już siły samemu robić badań, a robić je ręko­ ma studentów to marna sztuka. Studenci winni w takim badaczu widzieć inspirujący wzorzec. Sam nie jestem bez winy, weźmy za przykład mój niegdysiejszy tekst na temat reklamy, który mógłby być dobrym przykładem podnoszonych BARBARZYŃCA 1 (18) PD1P �Nauki bez właściwości tutaj krytyk. Nie wyszedłem w nim poza takie tekstualistyczno-esencjalistyczne podejście, któ­ re powinno być punktem wyjścia domagającym się dekonstrukcji w zderzeniu z realną praktyką życiową, a nie punktem dojścia. Z antropologicz­ nego punktu widzenia ważniejsze jest bowiem nie tyle to, co znaczy reklama w jakiejś hermeneutycznej czy strukturalistycznej perspektywie, lecz to, co znaczy ona w fenomenologicznej, indywi­ dualnie i zbiorowo percypowanej i przeżywanej praktyce jej użytkowników. Tutaj ujawnia się również zmienność owego kryterium centrum-peryferii, które — jeśli w ogóle się nim posługu­ jemy — ma charakter płynny. Niegdyś centrum stanowił Chopin, dzisiaj będzie to zespół Boys czy Doda, ale nie przeprogramowaliśmy się na takie myślenie. Ważne, abyśmy jako badacze potrafili dostrzegać takie zjawiska, jak choćby upowszech­ niające się ozdabianie domów w okresie Bożego Narodzenia, co może odpowiadać zmianom po­ czucia estetyki, a co za tym idzie ciągłemu prze­ kształcaniu się wrażliwości potocznej. Spotkamy się z tego typu praktykami zarówno w mieście jak na wsi, co pokazuje, że dotychczasowe gra­ nice się zacierają, a kryteria ich wyznaczania zamazują. Znakomicie pokazuje to niedawno wydana, antropologiczna z ducha, książka Johna 1 (18) PD1P BARBARZYŃCA 11 Fiske Zrozumieć kulturę popularną. Czas wreszcie zrozumieć jak kruche i ulotne, a przez to przy­ godne są kategorie czy rozróżnienia, którymi się posługujemy. A może jest tak, jak chce Przemy­ sław Czapliński, że oto wcale nie ma podziału na peryferie i centrum? W swym założeniu starałem się uwrażliwić czytelników na względność tych i innych kategoryzacji, które wcale nie muszą być takimi, za jakie zwykliśmy je brać. F. W.: Podczas naszej rozmowy, jak też na kartach książki Etnologia i okolice, często bije się Pan w pierś, iż postulowany program do tej pory nie znalazł choćby najmniejszej realizacji z Pana stro­ ny. To nieco schizofreniczne, ale spytajmy o plany wyjścia z tego impasu. Czy można się spodziewać w czasie najbliższym jakiegoś projektu idącego w sukurs rzeczonym postulatom potrzeby prowa­ dzenia badań terenowych? J.B.: Myślę o tym intensywnie, niemniej wo­ lałbym nie uprzedzać biegu spraw. W pierwszej kolejności muszę sam nadrobić sporo zaległości... Styczeń 2011 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/22fd6112f7d55e0cf48b8ca2c5c72956.pdf ff7c090d5167e2d15b6ae9ed93921210 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3427 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3212 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.71-72 Creator An entity primarily responsible for making the resource Stomma, Ludwik Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text widziałbym j a k o również i s t o t n y i c h a r a k t e r y s t y c z n y r y s etno­ w i z j i świata, której r o z u m i e n i e p o z w a l a g r a f i i . T ę oryginalność s p o j r z e n i a zawdzięcza o n a właśnie stałemu n i e j s z ą i n t e r p r e t a c j ę a k c e n t ó w , z n a c z e ń i s e n s u z a w a r t e g o w sce­ zamiłowaniu n a c h M i c k i e w i c z o w s k i c h Dziadów. do marginesu. Taka jest jej przeszłość. S z k o l n a d e f i n i c j a m ó w i n a m , że e t n o g r a f i a t o n a u k a o k u l t u ­ rze l u d o w e j , k u l t u r z e n i e znającej p i s m a , o p a r t e j n a przekazie o poezji n a głębszą i precyzyj­ D r u g a będąca z b i o r e m f r a n c u s k i e j końca X I X i początków X X esejów w i e k u , gdzie również pośród w i e l u w ą t k ó w i n t e r p r e t a c j i , a u t o r śledzi ó w nurt u s t n y m , n a t r a d y c j i . U n a s w i ą z a ł o się t o ze s t u d i a m i k u l t u r y n i z i n n y , współczesnej d o r o z w o j u tej p o e z j i , l i t e r a t u r y ludowej, rodzącej t z w . w a r s t w n i ż s z y c h , ze s t u d i a m i n a d k u l t u r ą c h ł o p s k ą , w s k a l i literatury jarmarcznej, „poezji ś w i a t o w e j — n a d kulturą społeczeństw p i e r w o t n y c h , p l e m i e n n y c h . się Zaczęto poświęcać uwagę z j a w i s k o m , które dotychczas n i e mieści­ w ł y się w g r a n i c a c h zainteresowań h i s t o r y k ó w k u l t u r y . Romantycy środków kulturalnej swoistej sięgnęli d o w a r s t w kryjących się p o d p o w i e r z c h n i ą kultury nowego t y m znaczeniu przedmieść i szyldów", stulecia — masowości technicznych kultury masowej, jeszcze j a k i e jej n a d a późniejszy przekazu i studia socjologów, b y ł o b y z d a n i e m a u t o r a n i e p e ł n e , j a k r o z u m i e n i e Fausta diowaniem zwłaszcza jego d r u g i e j części, intrygującej całych obszarów, których z pojęciem kultury nie ale intensywności. N u r t bez którego r o z u m i e n i e t e j l a w y . I c h e t n o g r a f i c z n i następcy zajęli się r e j e s t r o w a n i e m i s t u ­ swym nie rozwój jej poezji Goethego, „przedziwnym w i ą z a n o d o t e j p o r y w n a j m n i e j s z y m s t o p n i u . E u r o p a za pośred­ s y n k r e t y z m e m w y o b r a ź n i " bez u p r z y t o m n i e n i a sobio „ j a k dalece n i c t w e m etnografów i etnologów zaczęła o d k r y w a ć i n n e k u l t u r y . p o m y s ł y G o e t h e g o b y ł y związane z nizinną kulturą miasteczkową, Z b i e g i e m czasu p e r s p e k t y w a n a r z u c o n a przez etnografów i a n ­ w której m i e s z a ł y się l e g e n d y , c u d o w n e w y n a l a z k i , z d e g r a d o w a n e tropologów mity, „kultura ujawniła ludowa" — „kultura wyższa", Kultury j a k nieprecyzyjne „kultura jak w przeprowadzić i mylące są e l i t a r n a " , „kultura niższa" i wielkości. Weźmy dziełach Wielkiej o poezji F r a n c i s z k a R a b e l a i s , s t u d i u m o l u d o w e j k u l t u r z e śmiechu. granicę pomiędzy t y m , co P r a c a , która j e s t w i e l k i m e t n o l o g i c z n y m rozważaniem n a d feno­ t u d l a przykładu europejskiej jest B i b l i a , K o r a n i s l a m u , mitologię grecką, wyrosłą z n i c h wielką literaturę, poezję i sztukę. r e l a t y w i z a c j i " , ujawniając „pozytyw" krążenie, p r z e n i k a n i e , wymianę treści, n i e u s t a n n y d i a l o g t o c z ą c y się w dziełach i d z i e j a c h ry, etnografia wąskich, pozwoliła odkryć perspektywę nieznaną w socjologizujących t y w ę odsłaniającą kultu­ jedność interpretacjach kultury. zbyt Perspek­ wcale żadnym ahistoryzmem, o który mogła b y b y ć p o d e j r z a n a , wprowadziła b a d a n i a n a d kulturą w j e j uniwersalny wymiar. będąc zdaniem wersji. jej dokonuje sama dobrym w etnografom, przyszłości będzie to nie do sytuacja się etnografia. etnologiem utrzymania odwrotna. etnologicznej myśli. Już moim Nie w z b i e r a n i a materiału, r e j e s t r o w a n i a z j a w i s k kultury graf dobrym p o w i n i e n równie Kroeber dbać o to, by mówiąc, że s t a n o w i d l a n i e j wystarczające będzie sam być cel momencie dobry etno­ etnologiem. poznawczy etnografii uzasadnienie, upatrywał w t y m jej podobieństwo d o h i s t o r i i , t o t y m bardziej trafne w y d a j e mi się dostrzeżenie j e j podobieństwa p o d t y m w z g l ę d e m d o f i l o z o f i i . Jeśli r o z w a ż y ć różnorodność t r a d y c j i i k i e r u n k ó w i n t e r p r e t a c y j ­ rodne t e m p e r a m e n t y badawcze, t o można b y zaryzykować t w i e r ­ dzenie, funkcje, zafascynowała i b y ł a inspiracją d l a r o m a n t y k ó w — j e s t t o każda k u l t u r a , która żyje s w y m a u t e n t y c z n y m żyoiem bez świadomości b y c i a kulturą. S t a n o w i o n a c z a s a m i nieoficjalny, n u r t życia. Jest t o także k u l t u r a i n s t a t u nascendi. spontaniczny Przypomina o n a ów „ n a bieżąco powstający f o l k l o r , i s t n i e n i a którego o którym mówi Isaac В. Singer. nawet I jakże t r a f n y w y d a j e m i się w o b e c n i e j sąd t e g o p i s a r z a : „ B o g u d z i ę k i , kultura ludowa nie zamiera — dzisiaj nauk, nie podlega dynamicznym rozwojem r y c z n a l o k a l i z a c j a , ale sposób i s t n i e n i a . P o d o b n i e j a k t a , która wszystkich innych karnawałowej żal, że p o d c z a s g d y można być d o b r y m e t n o g r a f e m n i e będąc w k o n t a k c i e z n o w y m w s z y s t k o się zaczęło, t o n i e j e j społeczne p r z y p i s a n i e , c z y h i s t o ­ Dla jedynie n y c h , j a k i e się w n i e j mieszczą, pojemność n a n a j b a r d z i e j różno­ T o , co b o w i e m ważne w pojęciu „ k u l t u r y l u d o w e j " , o d której nie podejrzewamy", jego l u d o w e j , J a k k o l w i e k słusznym jest pogląd, że n i e można b y ć Gdy etnologicznym w wyrazić etnologizacja kultury. N i e tracąc a n i w y m i a r u h i s t o r y c z n e g o , a n i społecznego, n i e będąo święta Można nie Poprzez swe o t w a r c i e n a i n n e k u l t u r y , d o k o n a w s z y nej menem chociażby księgę ksiąg jaką d l a kręgu t r a d y c j i judeo-chrześcijańskiej i k u l ­ tury realności". I n n y m z n a k o m i t y m przykładem może t u być praca B a c h t i n a należy d o k u l t u r y o p a r t e j n a t r a d y c j i a t y m , co s t a n o w i o j e j oświeceniu f a n t a s t y k a n a szczeblu — zasadzie t r u d n o w i utrzymać kategorie tych z m i e n i a się t y l k o " . powodów proces etnologizowania obserwować że etnografia jakie współcześnie spełniała Wystarczy spełnia już się h i s t o r i i , sięganie d o doświad­ otworzyć jakąkolwiek współczesną księżkę z k t ó r y m i z a p o z n a j e się s t u d e n t e t n o g r a f i i w t r a k c i e przygoto­ z a s t a n o w i m y się n a d k i e r u n k a m i w j a k i c h r o z w i j a ć się p o w i n n a e t n o g r a f i a , b a d a n i a n a d kulturą i sztuką. Szczególną rolę pisywałbym t u dalszemu r o z w o j o w i kierunków zadanie rozumienia nagromadzonych kultury, stawiając odczytywania i podejmowanych sobie znaczeń bowiem i sensów w różnych w a r i a n t a c h i sy­ t u a c j a c h k u l t u r o w y c h , i c h ekspresję w dziełach k u l t u r y , łując problemy filozoficzne przy­ fenomenologicz­ do mogą filo­ w a n i a d o s w e g o z a w o d u . T e n f a k t w y d a j e m i się r ó w n i e w a ż n y g d y czeń a n t r o p o l o g i i k u l t u r y przez socjologię i k r y t y k ę literacką. Co tej ostatniej, n a naszym gruncie d o b r y m przykładem te zoficzną a ż e b y s p o t k a ć się z t y m i s a m y m i n a z w i s k a m i i p r a c a m i , nego, s t r u k t u r a l n e g o i semiotycznego; możemy niejednokrotnie filozofia. etnografia wywo­ m a tę przewagę, że n i e być t u p r a c e A d a m a W a ż y k a , j e d n a rekonstruująca r e l i g i j n o - m i - j e s t już więcej abstrakcyjną filozofią lecz b a r d z o konkretną drogą t o l o g i c z n y , właśnie w s w y m l u d o w y m , białoruskim n u r c i e kształt d o r o z u m i e n i a i p o z n a n i a człowieka w ogóle. dr hab. Ludwik Stomma IS PAN, etnograf 1. E t n o l o g i a n i e j e s t n a u k ą o k u l t u r a c h chłopskich. n i e jest nauką o k u l t u r a c h ludów. E t n o l o g i a n i e egzotycznych Etnologia jest też nauką o i n n y c h k u l t u r a c h n i e e l i t a r n y c h . E t n o l o g i a nauką o wewnętrznych Domeną mechanizmach wszelkich e t n o l o g i i są w i ę c z j a w i s k a zbiorowe jest kultur. mające initio". mechanizmów kultury" rozumieć p r z y t y m należy zarówno prawdziwościowe Pod pojęciem „wewnętrznych struktury t z w . pamięci k u l t u r o w e j wyznaczające ogólne r a m y k u l t u r y , j a k i i c h u c h w y t n e czasowo realizacje cha­ szczególnych opozycji i mediacji, transmisji (kombinacje po­ braudelowskie k o n i u n k t u r y ) r a k t e r nieuświadamiany, przejawiające się n a zewnątrz p o d p o ­ ujawniające się w zewnętrznej rzeczywistości k u l t u r o w e j barwną stacią, j a k wyliczał mozaiką k o n k r e t n y c h jednostek e m p i r y c z n y c h ( m i t e m y , Edward B . T y l o r : „ w i e d z y , wierzeń, s z t u k i , moralności, p r a w a , obyczajów e t c " , c z y l i działań, umiejętności zdarze­ n i a ) . Działanie e t n o l o g a n i e o g r a n i c z a się d o rozłożenia o w e j m o ­ i p r z e ś w i a d c z e ń , k t ó r y o h i n t e r p r e t a c j e — o i l e w o g ó l e są p o d e j ­ z a i k i n a c z y n n i k i pierwsze m o w a n e p r z e z członków d a n e j społeczności — przybierają z r e g u ­ obejmuje ły formę wtórnych r a c j o n a l i z a c j i l u b odwołań d o m i t y c z n y c h „ a b możliwości d o p u s z c z a n y c h p r z e z strukturę ( i o d p o w i e d n i o : i u j a w n i e n i a jej u t a j o n y c h znaczeń; również wyjaśnienie, dlaczego spośród szerokiej gamy przez 71 I �denotujące e l e m e n t y o p o z y c j i , k o n i u n k t u r y ) t e właśnie a n i e i n n e , zostały w danej k u l t u r z o w y k o r z y s t a n e . T a k więc prócz świado­ mości s y m b o l i c z n e j i przede i paradygmatycznej w s z y s t k i m , świadomość m u s i mieć etnolog też, współczesną historią (Nouvolle H i s t o i r e ) . J a k t o pięknie Levi-Strauss: osiągnąć poprzez „etnolog idzie t o , co u ś w i a d a m i a n e naprzód, sfor­ usiłując (zownętrzno), coraz wię­ c e j t e g o , c o n i e u ś w i a d a m i a n e , z w T a c a się b o w i e m k u t e m u ; h i s t o ­ ryk (wiązkami n a t o m i a s t stąpa, b y t a k rzec, tyłom, z o c z y m a utku'iony- l a się p o t o j e d y n i e , b y u j ą ć j e z b o g a t s z e j i pełniejszej tywy. prawdziwego tworzą razem 0 d w ó c h t w a r z a c h ; t y l k o o b i e t e d y s c y p l i n y łącznie perspek­ Janusa pozwalają jęcia o p t y k i p r z e d m i o t u badań, c z y l i o b s e r w o w a n y c h c i , o t y l e socjologia społecznoś­ u p r a w i a n a jest zawsze z p u n k t u widzenia o b s e r w a t o r a . C o w i ę c e j d l a e t n o l o g a ś%viadomego, i ż k u l t u r a m a np. pewne przynajmniej cechy przyjęcia jest nawiania ograniczenie korelacji między organizacji społecznych, układu s a m o s t e r o w n e g o perspektywy różnymi jak to poznawczej i usta­ typami m.in. Alfred R. wbrew zapewnieniom o swoim uniwersalnym charakterze — koncentruje się n a d a l e t n o l o g i a n i e m a l w y ł ą c z n i e n a b a d a n i u k u l t u r społoczności t z w . n i e e l i t a r n y c h i p l e m i e n n y c h ? kająca — f o r m a przejściowa z przyjmowanego Otóż jest t o p o p r o s t u w rozwoju dyscypliny, wyni­ niejednokrotnie i na gruncie innych n a u k z a ł o ż e n i a , iż a p a r a t p o j ę c i o w o - m e t o d o l o g i c z n y pracować podejmując chodziło przede analizy systemów prostszych o społeczności w z g l ę d n i e wszystkim należy d o ­ jednorodnym izolowane — (konkretnie i posługujące ustnym przekazem bar­ złożonych. I jeszcze czesnej e t n o l o g i i szczególnie Z drugiej innym zbliżać się możemy (vide odp. 1.) rządzących czasoprzestrzenna granic między stajemy i wydatniej t u wobec społecznym się d l a współ­ pasjonujące. s t r o n y pełniej przypadku niż w jakimkolwiek brzemiennego problemu a i n d y w i d u a l n y m , między kanonem a wrażliwością j e d n o s t k i , c z y l i m u t a t i s m u t a n d i s między a heurezą. średniej łość tej W żadnej bodaj innej między całej dziedzinie struk­ aktywności n i e m a m y wszakże możliwości t a k „ c z y s t e j " , bezpo­ konfrontacji pierwowzoru nimi wyznacza bez refleksji etnologicznej i repliki. Tymczasem mała zakres odleg­ prawomocności (ze s t r u k t u r a l i z m e m w ł ą c z n i e ) , która wyrosła n a spuściźnie D u r k h e i m a i M a u s s a . 3. D w a oczywiste czynniki wyznaczają i wyznaczać mutzą tendencje rozwojowe etnologii — ewolucja p r z e d m i o t u i p o d m i o t u badań. I t a k z jednej w strony dynamika przemian kulturowych plemienna, kultura zupełnie uwaga: specyfika etnologii (bliskiej s t o p n i u n a w y k o r z y s t y w a n i u źródeł t w o r z o n y c h tu znacz­ (wywoła­ nowe ramy tradycyjna (chyba, definicyjne); z logicznej przetworzył dyscypliny. trwale A n i jednego, zakres że włożymy drugiej heimowsko-fenomenologiczno-strukturalny w przełom a n i drugiego zmienić i wistycznego kształtu i nigdy też nie systemowego myślenia o k u l t u r z e — mówiąc: etnologia świadoma swojej zrezygnuje etno­ działań a n i cofnąć zaniocha je durk- metodologii zainteresowań nie d a . N i g d y więc n i e p o w r ó c i już e t n o l o g i a d o s w o j e g o się pozyty­ integralnego, wszelkiej kulturze. Inaczej t o ż s a m o ś c i ( v i d e o d p . 1) n i e z n i e j n a korzyść d u b l o w a n i a socjologii w s i , h i s t o r i i k u l t u r y materialnej etc. Tendencje t e n i e t y l k o n i e ulogną z m i a ­ n i e ale b ę d ą się n a d a l rozszerzać i pogłębiać. D l a t e g o też w n i e ­ długim jedna s o c j o l o g i i ) z a s a d z a się n a t y m r ó w n i e ż , iż o p i e r a się o n a w nym się treści k u l t u r o w y c h ) , b y o d n i c h s t o p n i o w o przechodzić, d o coraz dziej nieuświadamianego, pokrewień­ odsłaniać m o d o l i d i a c h r o n i c z n y c h , które t o zadanie w y d a j e kultura Pozostaje wszakże p o d c h w y t l i w e p y t a n i e : dlaczego — obecnie które d e z a k t u a l i z u j e coraz b a r d z i e j t a k i e pojęcia, j a k : k u l t u r a l u d o w a , Radcliffe-Brown. — norma, system poprzez się znakami nie do do klasami zjawisk proponował znaków), j a k wierzenie, stają samymi zmienność f o r m (style, o d m i a n y regionalne) s p r z y j a t u t w o r z e n i u społecznej O ile bowiem h i ­ do odtworzenia i przy­ artystyczne n i m i p r a w t y l e , żo s t o s u n k o w o ł a t w o u c h w y t n a etnologio j a k widać — wytwory komunikacji takimi do p o z n a n i a wewnętrznych mechanizmów k u l t u r y i turą do h i s t o r i i , oddala ją o d socjologii. strony systemie połacie z a c h o w a ć p r z e d o c z a m i całość d r o g i " . T o s a m o j e d n a k co z b l i ż a s t o r i a i e t n o l o g i a dążą — bowiem znakami-kluczami kolejne m i w k o n k r e t n y c h i szczegółowych czynnościach, o d których o d d a ­ H i s t o r i a i etnologia jednej społecznym stwa...; syntagmatyczną. T n a t y m w ł a ś n i e g r u n c i e n a s t ę p u j e s p o t k a n i e e t n o l o g i i ze mułował Claude Z w czasie adeptów nowoczesnej tak przewidywać dyscypliny do można zakresu akces szerokich problematyki i kręgów metodologii e t n o l o g i i . Cóż j e d n a k dalej 1 Dokąd zmierzać będzie zintegrowana i wzmocniona etnologia? n y c h ) , a w i ę c o b s e r w a c j i , w y w i a d z i e i t p . N a t y m p o l u posiłkuje etnologię jej „odpowiada nauka pomocnicza pierwszym 1 opisowi, pracy w — fazom terenie. etnografia, pracy której badawczej: Właściwym typem O t ó ż w y d a j e s i ę , iż z d i i ż y m p r a w d o p o d o b i e ń s t w e m w s k a z a ć zakres obserwacji badania etno- logicznego jest m o n o g r a f i a , dotycząca g r u p y dostatecznie ogra­ t u można t r z y perspektywy: 1. z b l i ż e n i e d o h i s t o r i i t 3 ' p u f r a n c u s k i e j N o u v e l l e 7. k t ó r ą r a z e m Histoire, utworzyłaby etnologia ową „antropologię histo­ n i c z o n e j , b y a u t o r mógł zgromadzić większość s w y c h i n f o r m a c j i ryczną", której powołanie p o s t u l u j e Jacques L e Goff. dzięki doświadczeniu o s o b i s t e m u . E t n o g r a f i a o b e j m u j o u d z i a ł e m e t n o l o g i i s t a ć b y się m o g ł o p o z n a n i e z a s a d p r z e k s z t a ł ­ również Wówczas m e t o d y i t e c h n i k i odnoszące się d o p r a c y w t e r e n i e , d o k l a s y f i k o ­ c a n i a się s t r u k t u r i i c h t r w a n i a . Jednocześnie b y ł a b y t o d y s c y p l i n a w a n i a (formalnego — p r z y p . L S ) i o p i s u poszczególnych silnie kulturowych rzędzia, niezależnie o d tego, czy c h o d z i o u z b r o j e n i e , n a ­ wierzenia, etnografii zjawisk należą czy więc instytucje" — (Claude padające Levi-Strauss). częstym i łatwym osadzona kultury — 2. przejęcie osiągnięć nicze, s t u d n i e wiejskie, wierzenia społecznego one monografie rzeczywiście o roślinach e t c . i zasięgi i c h poszczególnych pozbawione sensu, gdyby wsi itp. stanowiły k o n k r e c i o , akcentująca społeczny charakter zbiorowe". Do łupem prześmiewców — prace, w których k a t a l o g u j e się narzędzia r o l ­ występowania, w „wyobrażenia i asymilację h o u r y s t y k i . Dawało z jednostkowym współczesnych i przyszłych by to perspektywę — dostrzeżenia, (!) połączenia jak inwencja Byłyby i myślenio twórcze j e d n o s t k i mieszcząc się w s t r u k t u r a c h , równo­ (co legle wzbogacają się je i przekształcają. n i e s t e t y n i e k i e d y zdarza) cel s a m w sobie. W s z e l a k o i c h właściwą rolą j e s t z b i e r a n i e i p o r z ą d k o w a n i e źródeł d l a e t n o l o g i i . W też sensie bywają one pożyteczne i 3. r e a l n o ś ć w i z j i t r z e c i e j tym pów badań n a d cenne. fizjologią zależna j e s t o d przyszłych mózgu. Czyż n i e można sobie w y o b r a z i ć , iż k l u c z d o z r o z u m i e n i a r e l a c j i J a k w i d a ć rozróżnienie e t n o l o g i i i e t n o g r a f i i n i e jest kwestią terminologicznej niezbyt „Każdy żonglerki. u nas niestety etnolog musi Jego zaś znana dewiza być niezbędność Jean-Thierry także, choć p o części, etnografem; wszelako o d e t n o g r a f i i d o e t n o l o g i i d a l e k a jeszcze d r o g a " . 2. P r o b l e m a t y k a w i refleksji etnologicznej jednocześnie 72 badań miejsce n a d kulturą takie samo szczególnie artystyczną miejsce, j a k każda eksponowane, I jeszcze j e d n a u w a g a . Myśląc o e t n o g r a f i i n i e w o l n o n a m zapominać jak z o j e j służbie społecznej, której samego zakrosu d y s c y p l i n y e l i m i n o w a n i e i nicowanie wszelkiego zajmuje inna wyjątkowe. świadome—nieświa­ d o m e zostanie e t n o l o g i i d o s t a r c z o n y przez n p . encefalografię... ? wyznacza Maertensa: postę­ bowiem najważniejszym wynika — wymiarem, t y p u nacjonalizmów. — jest Może w przyszłości zechce e t n o l o g i a poświęcić więcej jeszcze ( v i d e J a n Stanisław Bystroń) zaangażowania, zastąpił n i e k o n t r o l o w a n e i n s t y n k t y b y łagodny natiorum. logos ethnosu � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/527349ba23197e38c81a1b9e52376eae.pdf ca933148142663c58ae8f783cc20d7c0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3432 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3217 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.77-78 Creator An entity primarily responsible for making the resource Sokolewicz, Zofia Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text prof, dr hab. Zofia Sokolewicz kierownik Katedry Etnografii U W N i e u k r y w a m , że p y t a n i a R e d a k c j i „ P o l s k i e j S z t u k i L u d o ­ wprowadzających je. w e j " wprowadziły m n i o w zakłopotanie. Dotyczą one s e r i i spraw, implikowało n a które każdy n a u c z y c i e l a k a d e m i c k i m u s i odpowiadać co r o k u metodologicznych. i definicja to wielokrotnie choć niekoniecznie n a piśmie, modyfikując więc Stosowanie w praktyce Niemniej etnografii jako radzieckiej badawczej jednak nauki o propozycji może właśnie historycznej r e z y g n a c j i z m ó w i e n i a o człowieku i k u l t u r z e w sensie d e f i n i c j i k l a s y c z n y c h z n a j d u j ą c y c h się w p o d r ę c z n i k a c h u n i w e r s y ­ a wszystkie t e c k i c h k a ż d y b a d a c z uściśla j ę z y k j a k i m społecznych b a d a ń — d e f i n i o w a n i e w n a u c e m a coś w s o b i e z p r o c e s u toku ciągłego a j ę z y k n a u k i j e s t j ę z y k i e m ż y w y m . A l e t r u d n o j e s t pisać o c z y m ś 0 czym się s t a l e Dlatego W sobie nieco przekształcić pytania w i o n o . Jeżeli b o w i e m j a sama n i e o d c z u w a m p o t r z e b y historycznie praktyce badawczej określonych, preferowano zostało wystarczająco odpowie­ nazwać. z zakresu Stosowanie pogłębione. terminów etnografia i e t n o l o g i a jest więc r e z u l ­ Sztuki jednego w Polsce wyrażało c h y b a pytań. myślność administracyjną w się badania które w e t n o g r a f i i choć zrobiło zawrotną karierę t o c h y b a n i e a właśnie dających więc s p e c y f i k i r ó ż n y c h k u l t u r a raczej społeczności, odnosząc r e z u l t a ­ t a t e m sporu metodologicznego. Ludowej" do ogólnym, t w i e r d z e n i a musiały dotyczyć g r u p e t n i c z n y c h czy d z i n a z a d a n y z b i ó r p y t a ń t o j a k t o się d z i e j e , ż e i n n i j ą p o s i a d a j ą , społecznie dlatego, t y d o badań n a d t a k z w a n y m piocesem h i s t o r y c z n y m , pojęciem, mówi! pozwoliłam R e d a k c j i i udzielić o d p o w i e d z i n a p y t a n i e , którego m i n i e posta­ zasłużona zasad prowadziła o d p o w i o d z i w zależności o d s t a n u badań. Niezależnie b o w i e m o d się p o s ł u g u j e w nie określonych i naukowo Redakcja 1980 r. p r z e d s t a w i a „Polskiej taki serwis Przyjęcie t e r m i n u etnografia j a k o w większym stopniu jedno­ niż metodologiczną. N i e m n i e j jednak, B y ł a b y t o i n n y m i słowy odpowiedź n a p y t a n i e k i e d y t o d o c h o d z i w miarę upływu czasu, słowa wrastają w glebę i z a p e w n e d o dziś w nauce do zasadniczogo przeglądu wszelkich d e f i n i c j i i dnia pojęć w i e l u etnografów podstawowych i czy m a m y w tej chwili do czynienia w etnografii dwoma polskiej może z taką właśnie sytuacją porządkowania języka. K a ż d y badacz w i e l o k r o t n i e d o k o n u j e s a m t a k i e g o porządko­ terminami — być nie widzi powodu t a k zdefiniowany, by umożliwiał b a d a n i a „ t e g o co łączy i co d z i e l i " — powiedzieć, że b a d a n i a jednego i drugiego w historii nauki. W wątpliwie podjęcia różnych p r o c e d u r 1953—56, dokonywałam przeglądu d e f i n i c j i e t n o g r a f i i w l a t a c h w c z a s i e g d y k r y s t a l i z o w a ł a się n o w a d y s c y p l i n a n a u k o w a z w a n a historią w kultury stosunku m a t o r i a l n e j . Należało do prehistorycznoj dyscyplin i wczesnodziejowej, grafii. Definicja wnioskującą więc macierzystych określająca n a podstawie ustalić to jej jest relacje archeologii śródziemnomorskiej etnografię jako i etno­ naukę o k u l t u r z e źródeł e t n o g r a f i c z n y c h nie n o w a n e g o przez W . D y n o w s k i e g o , że o d czasów T y l o r a i M o r g a n a etnografia d e f i n i o w a n a jest j a k o n a u k a o t y c h cechach kultury, które z j e d n e j s t r o n y łączą, a z d r u g i e j dzielą ród l u d z k i . D o m a ­ ogólnej, b a r d z i e j historycznej. Wiemy o s t a t e c z n i e , żo t a l i i ż ą d a n y t y p d e f i n i c j i został w r e s z c i e sformuło­ w a n y przez A. Kutrzebę-Pojnarową w I w y d . Wielkiej Encyklo­ p e d i i P o w s z o c h n e j ( t . I I I , 1964). I choć d o f i n i c j a t a d r u k o w a n a była dopiero w 19C4 r . t o j e d n a k z dyskusji polowy poszczególnych wywodzi się l a t 5 0 - t y c h . C h a r a k t e r y z u j e ją członów d e f i n i c j i , określenie grup niewątpliwie szczegółowość społecznych, których b a d a n i e m z a j m u j e się o t n o g r a f i a ; u s t o s u n k o w u j e się d o zagadnień m e t o d y i źródeł. I być może t a j e j żądana szczegółowość sprawiła, że była trudną d o przyjęcia przez nio wszystkich etno­ grafów. W s p o m n i a n a uprzednio definicja przytaczana przez W . D y ­ n o w s k i e g o , p r a w d ę m ó w i ą c , n i e b y ł a p o p r a w n ą definicją n a u k i — zdają decydują wistości d n i a , i t o właśnie o d czasów Morgana i Tylora. sprawy. O różnicy między definiojami a zasady epistemolorzeczy­ poznawania. przed Tylorem choć to chyba on taką definicję najmocniej wyeksponował. W p r o w a d z e n i e jej przez M a l i n o w s k i e g o i R a d c l i f f e B r o w n a b y ł o r e a k c j ą , c h ę c i ą o d c i ę c i a się o d h i s t o r y c z n i e i h u m a n i s ­ tycznie rozumianej etnologii i etnografii Europy kontynentalnej a przede w s z y s t k i m szkoły k u l t u r o w o - h i s t o r y c z n o j . S t a l i o n i n a gruncie durkheimowakiej zasady jedności nauki i rozumieli antropologię j a k o naukę (science). I c h p r o p o z y c j e miały c h a r a k t e r sensu s t r i e t o p o z y t y w i s t y c z n y , a l a n s o w a n a n o w a n a u k a o czło­ w i e k u miała mieć możność formułowania p r a w ogólnych. I jest rzeczą koronny p r z y p a d k u , że argument krytycy wysuwali tego podejścia pytania: jakie Rozróżnienie między m a , a rcczej miało, między etnografią filozoficznie antropologią charakter bardziej między badaczami, którzy Podkreślała t o , jodynie realny, empirycznie i etnologią podstawowy społeczną postrzegalny ogólne a antropologią charakter. Rozróż­ Ujmuje teoriom nie swój antropologia? a kulturową drugorzędny. ulegając jako to prawa w czasie w i e l o l e t n i c h badań zdołała sformułować d o dziś rzecz d l a e t n o g r a f i i , w m o i m m n i e m a n i u najważniejszą sprawą p o l o g i a była d e f i n i o w a n a j a k o ogólna n a u k a o człowieku jeszcze zdaniom zawierała terminów n i e jest n a w e t jeżeli stosujący t e t e r m i n y n i e i c h sformułowania, jej nie­ badawczych. T e właśnie z a s a d y należy brać p o d uwagę rozważając sprawę nienie jednak z tego sobie t y p u wymagają s t o s o w a n i a t e r m i n ó w a n t r o p o l o g i a społeczna i k u l t u r o w a . A n t r o ­ n i o określała dokładnie a n i p r z e d m i o t u a n i m e t o d y p r a c y w y r ó ż ­ z grona innych nauk. A sobie i sposobów niających etnografię więc poszczególnych bowiem się zasady trzeba giczne u k r y t e za n i m i , a dotyczące c h r . r a k t o r u b a d a n e j znalazła u z n a n i a u d y s k u t a n t ó w . N i e p r z y j ę t o też rozstrzygnięcia p r o p o ­ g a n o się d e f i n i c j i m n i e j Stosowanie epistemologiczną obojętną — realizację aczkolwiek w a n i a , c h o ć z a p e w n o n i o w s z y s t k i e t a k i e s y t u a c j e l i c z ą się p o t e m m o i m życiu p r o f e s j o n a l n y m po r a z pierwszy a b y posługiwać e t n o l o g i a i etnografia, jeżeli jeden z n i c h ma, moim ono różnice społeczeństwa b y t uważali za ludzkie ż e e t n o g r a f i a z a j m u j e się b i i d a n i e m z a r ó w n o c e c h u n i w e r s a l n y c h z a c h o w a n i a u k ł a d a j ą c e s i ę w sieć s t o s u n k ó w s p o ł e c z n y c h a t y m i , w ł a ś c i w y c h całoj k u l t u r z e g a t u n k u l u d z k i e g o j a k i c o c h k t ó r z y taką realność p r z y p i s y w a l i k u l t u r z e . Jednakże M a l i n o w s k i ficznych — ukazała n a m awers i rowors tej samej monety. wanie podwójnoj n o m e n k l a t u r y : e t n o g r a f i i i etnologii. m i m o różnicy d e f i n i c j i w porównaniu z Moszyńskim sprawę J . S t . B y s t r o ń i n a dobrą sprawę cała p l e j a d a 1 etnografów okresu Wprowadzenie etnografia miało Podobnie w grę może więc wchodzić t r a d y c j a danego środowiska czy k r a j u . widział etnologów międzywojennego. i metodologiczne swej t e o r i i a określał się j a k o e t n o l o g l u b a n t r o p o l o g społeczny. T u Pojęć w nauce n i e z m i e n i a się w sposób d o w o l n y — zjawiska w języku i one odbijają z t r u d e m dopasowując p o d wpływem r a d z i e c k i m jednego filozoficzne posługiwał się pojęciem k u l t u r y j a k o n a c z e l n y m w j ę z y k u stoso­ W r e a l i z a c j i K . Moszyńflkiogo t e n a w e r s i r e w e r s wyrażało — spocy- terminu: podłoże, może n i e zawsze jasno p r z e d s t a w i o n e czy n a w e t uświadamiane sobie przez gicznie Nieraz więc jakąś j a k inne rzeczywistość, nieraz s i ę a b y o d d a ć j ą a d e k w a t n i e , ściśle, l o ­ posługujemy się jakąś nazwą z powodu t r a d y c j i c z y w z g l ę d ó w s t r a t e g i c z n y c h , a n i e d l a t e g o , że d o k ł a d n i e o d b i j a o n a nasze intencje. 77 I �Pozytywistyczna metodologicznie antropologia społeczna była w Polsce lansowana przede w s z y s t k i m przez A . Waligórskiego i w sposób p a r a d o k s a l n y była p r z e c i w s t a w i a n a pozytywistycznej J e s t i c h n a w e t k i l k a , c h o ć n i e są o n e z o s t a t n i e j c h w i l i . wybija się podejście f e n o m e n o l o g i c z n e Zapewne nawiązujące do t r a d y c j i zapoczątkowanej przez Cezarie B a u d o u i n de Courtenay Ehren- chód h i s t o r y c z n e j e t n o g r a f i i . S p o r y w i ę c , chód o d b y w a ł y s i ę w p o - kreutz-Jędrzejewiczową dzięki drugiej zytywistycznej f a l i zainteresowań f e n o m e n o l o g i c z n y c h w Polsce, przede wszyst­ rodzinie, były z góry ich rozwiązania i t o z racji filozoficznych staw nauki definicji m . in. praw skazane na niemożność założeń leżących u p o d ­ i procedury wyjaśniania. A. kim szkołą choć utrechtską. odrodzone Drugą dopiero propozycję podejście s t r u k t u r a l n o s e m i o t y c z n e stanowi tak zwane ( c h o ć c h y b a są t o d w a r ó ż n e Waligórski poświęcił wiele u w a g i n a rozważania czy możliwe jest podejścia). Konfrontację połączenie jeszcze s z a w s k i e przeżyło szereg l a t t e m u , a „ s z o k u j ą c e " artykuły datują niepołączalne się z 1 9 7 3 i 1 9 7 4 r . ( „ E t n o g r a f i a P o l s k a " ) . D l a t e g o w y d a j e s i ę , ż e na płaszczyzny rok przed funkcjonalnej śmiercią przyznawał, z r a c j i właśnie założeń Zainteresowanie mające wyraźną z że historyczną jest to i epistemologicznych. antropologią tradycję już środowisko war­ czas k o n f r o n t a c j i już minął — d l a m n i e zresztą samej już w końcu społeczną w % t y m i propozycjami okresie czy kulturową, międzywojennym, l a t 6 0 - y c h . N a s t ą p i ł n a t o m i a s t czas określania w p r a k t y c e t e g o co można zrobić posługując się j ę z y k i e m wzrosło s i l n i e w Polsce n a początku l a t 6 0 - y c h w związku z re­ czy warsztatem semiotycznym czy sposobem cepcją t e o r i i M a l i n o w s k i e g o wym i zainteresowaniem kulturami tzw. fenomenologii. Wydaje m i się że te się w o b e c a n t r o p o l o g i i społecznej i k u l t u r o w e j . I d l a w i e l u e t n o ­ dowodom są grafów prac etnograficznych w problemie 11.1 (polska k u l t u r a narodowa, głównie różnicami kolejne prace p o z o r n y m i — t o co w Polsce robiło w i e l u etnografów odpowiadało jej tendencje rozwojowe przyjętym obrzędów i symboli w a n t r o p o l o g i i społecznej procedurom. Odczuwano więc odrębność n a z w j a k o odrębność h i s t o r y c z n e j d r o g i r o z w o j u na n a u k i w t y m c z y w i n n y m k r a j u , ale n i e odrębność w a r s z t a t u . artykuły Do Ludowej", jej m e t o d p r z y c h y l a l i się zarówno c i , którzy n a w r a c a l i do badań n a d u n i w e r s a l n y m i cechami człowieka j a k i c i , którzy w ludowej Komitetu „Etnografii „Literaturze Ludowej", Jeżeli i s t o t n y m m o m e n t e m drębnienie, w y p r e p a r o w a n i e Zarówno m e n t u a b y przyjrzeć c i , którzy dążyli do jako formułowania naukę praw ogólnych (science) j a k i c i , którzy formułowali prawidłowości historyczne i r o z w i j a l i b a d a n i a regio­ i wierzeń, zgłoszony w 1977 r . Słowianoznawstwa, każdego f a k t u w jego społecznym czy k u l t u r o w y m kontekście. t r a k t o w a l i etnografię Słowian, Polskiej" czego mongolistyki, rezultaty właśnie a także liczne „Polskiej „Tekstach" a Sztuce nawet „Lu­ dzie". p r o t e s t o w a l i przeciw e t n o g r a f i i Moszyńskiego i lansowali badanie i zakresu pracy, i p e r c e p c j a ) i p r o j e k t Słownika w kulturze konferencji z systematycznej działania się n a u k a m i były rezultacie jednak, odbywają tymi w strukturalnej wyjaśniania właści­ trzeciego świata. T y m s a m y m e t n o g r a f i a z n ó w w i n n a była określić różnice między już teorii z w pracy naukowej jest wyo­ jej frag­ rzeczywistości jakiegoś się m u b l i ż e j , a w n a u c e humanistycznej k a ż d e o w o p r e p a r o w a n i e o d b y w a się d z i ę k i t z w . p o j ę c i o m n y m , t o każda propozycja ogól­ t e o r e t y c z n a m u s i w i ą z a ć się z p r o p o ­ nalne, w zasadzie obce k l a s y c z n e m u f u n k c j o n a l i z m o w i . Powstał zycją języka t e j t e o r i i . Z m o i c h doświadczeń s t u d e n c k i c h pamię­ w t a m j a k ą t r u d n o ś ć s p r a w i a ł o m i p o s ł u g i w a n i e się r a z j ę z y k i e m tej dziedzinie swoisty synkretyzm. P r z e j ę c i e zaś p r z e z s o c j o l o g i ę n i e k t ó r y c h m e t o d h i s t o r y c z n y c h ale również zasad i metod antropologii kulturowej i z drugiej t e o r i i K . Dobrowolskiego, a i n n y m razem K . Moszyńskiego. B y ł y t o różne t e o r i e , różne j ę z y k i , różne cele b a d a w c z e . b a d a ń t e j n a u k i , s p o w o d o w a ł o konieczność określenia się w o b e c znaczył d l a każdego z n i c h co innego i i n n e były jego tej specjalizacji z pozostałymi pojęciami języków t y c h z różnymi określonego dla wszystkich, termin relacje teorii. M a m y obecnie w Polsce zupełnie niewątpliwie d o c z y n i e n i a O i l e j e d n a k różnice m i ę d z y etnologią i etnografią, a a n t r o ­ p o l o g i ą s p o ł e c z n ą i k u l t u r o w ą są s p r a w ą s t o s o w a n i a oczywisty historyczny zdawałoby socjologicznej. się Nawet, t a k s t r o n y ujęcie k u l t u r y w s i w d e f i n i c j i e t n o g r a f i i j a k o p r z e d m i o t u teoriami różnymi językami istotną w m e t o d o l o g i i sprawą odpowiedniości t y c h t e o r i i i t y m charakter. samym odpowiedniości ich języków. pracy etnologicznych łączą się p o w a ż n e d e c y z j e n a t u r y e p i e t e m o l o g i c z n e j t o określenie się, ż e n i e p o d j ę l i ś m y tych teorii. się e t n o g r a f i i w o b e c s o c j o l o g i i w s i m i a ł o n i e c o i n n y Obawiam i m o d e l u n a u k i , i z e ś w i a d o m y m p o s i ł k o w a n i e m się t y m i n a z w a m i n a d najbardziej (Podejmowane próby D y f u z j a m e t o d zbliżyła t e d w i e n a u k i , choć c h y b a n i o n a długo. w „Studiach Socjologicznych" Sprawa T o s a m o t w i e r d z e n i e , t o s a m o p o z o r n i e pojęcie oznacza co i n n e g o i zawierania sojuszy między naukami, zbliżania o d d a l a n i a się o d s i e b i o j e s t w h i s t o r i i n a u k i odrębną, ich ważną 1980, należy uznać za c h y b i o n e ) . w t e o r i i Moszyńskiego, a co innego w p r o p o z y c j i strukturalizmu, sprawą, którą p o z w a l a m sobie zasygnalizować. N a u k i te operując i n n e są d e f i n i c j e m a g i i i r e l i g i i , i i n n y m i b y ć m u s z ą . P r z y n a t y m s a m y m p o l u badań j a k i m b y ł a (choć d l a e t n o g r a f i i n i e w a ż n o ś ć k a ż d e j z d e f i n i c j i s p r a w d z a się n a g r u n c i e t y l k o d a n e j cała i n i e w y ł ą c z n i e ) w i e ś — teorii. Dlatego teorią, dlatego dokonały ciekawej wymiany do­ świadczeń. Definiowanie się n a u k i jest więc rezultatem konfrontacji. nie może nie uwzględniający może do jakiego być definicji religii powstać Słownik poza określoną języka teoretycznego należy d a n e pojęcie. T e n p l u r a l i z m j ę z y k o w y przeraża w i e l u k r y t y c z n e g o p u n k t u w o w y c h k o n f r o n t a c j a c h . T a k było w Polsce choć przecież bezpośrednio p o I w o j n i e światowej ( „ L u d " 1922) i n a początku J a k w każdej s p r a w i e i w t e j jest możliwe zachowanie lat umiaru historii kultury 1932). T a k b y ł o w momencie powstawania m a t e r i a l n e j i k o n f r o n t a c j i z nauką radziocką, wprowadzania metodologii materializmu dialektycznego i histo­ r y c z n e g o . T a k b y ł o w m o m e n c i e z e t k n i ę c i a się n a u k o w e j (science) antropologii i etnografii Oznaczało to jednak (art). Były t o m o m e n t y konfrontacji. również różnorodność proponowanych W mamy tradycji etnografii polskiej p l u r a l i z m metodologiczny. okresu Analiza międzywojennego twórczości którego­ k o l w i e k z w i e l k i c h etnografów tego o k r e s u m ó w i o t y m — proponował własny, indywidualny model r a l i z m b y ł siłą n i e w ą t p l i w ą . P r o w a d z e n i e każdy etnografii. Ten plu­ d o zgodności poglądów odnieść badaczy, n i e przerażał i c h p l u r a l i z m k u l t u r , które b a d a l i . (choć c z a s a m i zdrowego z d r o w s z e są p r z e g i ę c i a , a b y c o ś łatwiej z o b a c z y ć ) i z w r ó c e n i e się d o j ę z y k a n a t u r a l n e g o k t ó r y . . . t e ż j e s t językiem określonej kultury, a więc nie żadnym pan-języ- kiem. relatywizmu teoretycznego możemy mówić o sprawach uniwersalnych. Dzieje Ale jednak m i m o wspomnianego się t a k m . i n . dlatego, rozwiązań. nie etnograficzny N a s i l e n i e p y t a ń o d e f i n i c j ę s y g n a l i z u j e w i ę c z b l i ż e n i e się j a k i e g o ś 30-ych ( „ L u d " czym zbadane) że między relacje teoriami etnologicznymi odpowiedniości, istnieje istnieją (choć możliwość nie przyjęcia wspólnych założeń o c h a r a k t e r z e rzeczywistości naszego pozna­ n i a . M o ż e m y m . i n . p r z y j ą ć , żo i p o z n a n i e i k u l t u r a mają cha­ r a k t e r s y s t e m o w y , m o ż e m y przyjąć, że t o co najważniejsze jest u k r y t e , а więc prawidłowości s z u k a się n a p o z i o m i e n i e zawsze p r o w a d z i do e k o n o m i i wysiłku. D l a t e g o też n i e dręczę walnego. się s p r a w ą p o l a r y z a c j i p o g l ą d ó w w t a k m a ł y m , j a k p i s z e słusznie p o z y c j i f a k t u w b a d a n i u n a u k o w y m , neutralności f a k t u , n e u t r a l ­ Redakcja, środowisku 78 czy przedstawiono n a m jakąś nową zaczynają ności t e o r i i , r e l a c j i m i ę d z y etnografów. A l a wracając d o rzeczy — c z y obecnie p r z e ż y w a m y konfrontacji, Spory moment propozycję? się natomiast już przy nieobserwookreśleniu f a k t e m a teorią i wreszcie t e r i u m p r a w d y . A l e są t o s p o r y dzielące n i e t y l k o — kry­ etnografię, ale i całą naukę. T y m s a m y m d a j e n a m t o p o c z u o i e , że d z i e l i m y �l o s c a ł e j n a u k i i n a s z e k ł o p o t y ( i n a s z e o s i ą g n i ę c i a ) n i e są t y l k o t e o r i a m i n i e są d l a пае w d n i u d z i s i e j s z y m j e s z c z e z u p e ł n i e j a s n e . naszymi I kłopotami. Czy jednak wobec w s p o m n i a n y c h pluralizmów, relatywiz- t o s t a n o w i też k o l e j n y p r o b l e m b a d a w c z y , dla m ó w , różnic s t a n o w i s k f i l o z o f i c z n y c h etc. m o ż e m y przyjąć ogólną definicję e t n o g r a f i i ( l o g i i ) . N i e z a l e ż n i e o d d e f i n i c j i operacyjnych całej W nauki charakterystyczny współczesnej. t e j nieco obszernej wypowiedzi pominęłam wiele spraw, k t ó r e d l a p r o f i l u c z a s o p i s m a „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " są z n a c z n i e k a ż d y z n a s p o s i a d a taką ogólną definicję — j e s t o n a d r o g o w s k a ­ ważniejsze zem p y t a n i a , z g o d n i e z zasadą w s z e l k i c h przesłuchań, zostały umiesz­ naszych poczynań. D l a m n i e osobiście, poza wspomnianą od wspomnianych i może dlatego dotyczące ich d y r e k t y w ą b a d a n i a „ t e g o co d z i e l i i ł ą c z y " p r z y d a t n ą j e s t defi­ czone przez Redakcję n a końcu. Jest t o s p r a w a s z t u k i l u d o w e j , nicja, stosunku że etnografia (logia) jest t o n a u k a ogólna o kulturze, teorii kultury do t e o r i i s z t u k i , badań procesu twór­ która w s y s t e m i e n a u k pełni rolę analogiczną d o t e j j a k ą w n a u ­ czego, kach medycznych Sądzę j e d n a k , że musiałabym pełni i n t e r n a . W s w o i c h szczegółowych bada­ zmienności sztuki ludowej w świecie wypowiedzieć współczesnym. się n a t e n t e m a t n i a c h e t n o g r a f i a z a j m u j e się treściami k u l t u r o w y m i w y r a ż a n y m i odrębnie i o b s z e r n i e j . M o ż e d l a t e g o , że sądzę, że k ł o p o t y w t y m w przedmiocie różnych f o r m a c h przez różne u g r u p o w a n i a l u d z i w epokach. Analizując owe p r z y p a d k i etnografia się r ó ż n y m i t e o r i a m i , t y m s a m y m różnymi jednostkami instytucja, etc). ( l o g i a ) posługuje różnymi językami, i w t y m taksonomicznymi znaczenie różnych Relacje (wybór między kulturowy, wspomnianymi są p o w a ż n i e j s z e o d t y c h , o k t ó r y c h p i s a ł a m przed chwilą. P l u r a l i z m p o g l ą d ó w n a sztukę ludową w y d a w a ł m i się bowiem bardziej interesujący w okresie międzywojennym obecnie i n i e potrafię jeszcze odpowiedzieć n a p y t a n i e — niż dla­ czego ? prof, dr hab. Zbigniew Jasiewicz kierownik Katedry 1. O n a z w a c h kresie decyduje działalność Etnografii U A M dyscyplin naukowych, ich przedmiocie tradycja n a u k i i kraju, rzeczywista dyscypliny przejmowanie i rozwiązań działalność dyscyplin zaproponowanych gdzie i za­ współczesna Wydaje samych — g r u p y l u d z i zajmujących się tą dziedziną. pokrewnych, d l a uniknięcia d e z o r i e n t a c j i w p r o w a d z e n i e indziej p l i n y , obejmującej oraz dążenia do ukształtowania d y s c y p l i n y w k i e r u n k u u z n a n y m właściwy. i w p r z e d m i o c i e , w c z ę ś c i n a t o m i a s t są z w i ą z a n e z d z i a ł a n i a m i n a s m i się, że nasze p o l s k i e p e r y p e t i e z za nazwą wego, natrafia n a przeszkody i p r z e d m i o t e m u p r a w i a n e j p r z e z n a s n a u k i są d o b r y m p r z y k ł a d e m z atrakcyjności tak dającego różnorakich, w y m i e n i o n y c h Występuje kilka nazw i i n n y c h jeszcze, oddziaływań. nauki przy czym dwa terminy, od d a w n a u t r w a l o n e : e t n o g r a f i a i e t n o l o g i a , u ż y w a n e są w znaczeniach. R o z u m i e m y różnych je j a k o n a z w y „pełnej n a u k i " i wówczas j e d e n t e r m i n wyłącza d r u g i l u b też określamy n i m i e t a p y nia naukowego zacji), i w minów pozna­ (etap opisu i analizy; etap porównania i generali- tym w y p a d k u s t a j e m y p r z e d trudnością, k t ó r y z ter­ uznać jako obowiązujący dla dyscypliny. Pojawił się w archeologii popularność demonstrujemy lekceważenie założenia teoretyczne l u b też dla teorii. Przedmiotem naszych na jeden dane lansować w ramach jest najczęściej zjawisk grupa opis i kulturowych środowiskowa kalna, regionalna, charakterystyka w ramach czy grup głównie rzadziej tradycyjnych społecznych społeczno-zawodowa, etniczna), badań (rodzina, społeczność porównawcze lo­ badania jednej do np. mała strony niespecjaamato­ naukowych dyscyplin. Warto, zdecydowawszy jednali „etnologia", świadomość, są c z y n n o ś c i a m i M a ł o i s t o t n e są d l a m n i e o b a w y odkrywanie europej­ celem z i termin ten że wstępnymi działania i źródłami etnologii. małomiasteczkowych Realizowanym „archeografii" wynika posia­ Brak prac w y k o p a l i s k o w y c h przez i upowszechniać „etnograficzne" logii-—etnografii. i miejskich, nie tylko polskich i poziomu termin, chyba b a d a ń j e s t n i e t y l k o k u l t u r a społeczności w i e j s k i c h ale również skich, ale także pozaeuropejskich. kulturotwórcze. „socjografia" w ramach wyspecjalizowanych się auto­ źródło m . i n . opisu i kolekcjonerstwa, walory wyodrębnionego terminu z tradycyjnej działalności, biorąc rów) a z d r u g i e j z i n t e g r a c j i o b y d w u rodzajów p r a c i różne poważno listów (zakaz prowadzenia z n i m nowe perspektywy. Prowadzimy przyjmujemy wynikające dyscy­ poznania nauko­ z ograniczenia możliwości działania w t y c h zakresach spokojnie kierunkach, rodzajów etnograficznego zresztą zresztą również t e r m i n n o w y : a n t r o p o l o g i a k u l t u r o w a i związane b a d a n i a w bardzo różnych obydwa konieczne poziomy n o m i i ' t y c h dwóch Korzystne jednej nazwy dawnych Praktyka nowych i również tematów o zanik przedmiotu badawcza w powroty zainteresowania, obrębie z nowymi wydaje etno­ dyscypliny, pytaniami się p o t w i e r d z a ć m ó j o p t y m i z m . W t r a k c i e prac własnych, n a t e r e n a c h zachodniej P o l s k i a więc w z n a c z n y m s t o p n i u z m o d e r n i z o w a n y c h , n i g d y n i e m i a ł e m p o c z u c i a , że z a b r a k n i e t e m a t ó w d l a e t n o g r a f a . poszerzyć nieco i zmodyfikować pojęcie kultury Wystarczy tradycyjnej, międzykulturowe, jeszcze rzadziej próba u s t a l e n i a p r a w czy zasad wskazując n a trwałość s p o n t a n i c z n y c h zachowań n a w s z y s t k i c h rządzących poziomach ogólności wynikać kulturą. Są i w różny to także sposób z nagromadzonych założone, są w zresztą oparciu o prawa o różnym odkrywane; mają stopniu one materiałów e m p i r y c z n y c h material empiryczny albo nauk zakresu pokrewnych, dyscypliny, z którymi podlegamy łatwo współpracujemy. fascynacji daleko w t y l e za i n n y m i d y s c y p l i n a m i społecznymi w zatrudnionych Powstają obawy, zwartości oraz siły auto­ Pozostaliśmy liczby i też sprawdzane. Stosunkowo mało u w a g i przywiązujemy do wypracowania nomicznego albo zakresie instytucjonalnej. czy d y s c y p l i n a nasza p o t r a f i zachować swoją rozwoju pliny inne nauki. Wewnątrz koniec źródła w wujemy raczej współpraca z jakimi boryka samej dyecypliny, niedostatek do naukami uporządkowane. działań premiuje W d e l i m i t a c j i , obser­ interdyscyplinarnych, jednakże etnologii refleksji n a d własnymi p r o b l e m a m i : i zakresem dyscypliny polskiej badań, porządkowania występuje dyskusji nad pojęć (nie m a i w naszym z n a ć m a ł a l i c z e b n o ś ć k a d r y i słabość i n s t y t u c j o n a l n a e t n o l o g i i — zadawane ale również w w dyscy­ słowników), d o s k o n a l e n i a m e t o d , studiów n a d teorią. D a j e o sobie środowiska się e t n o g r a f i a , skłonność między wewnętrznie „Czy dla w i e l u prac, m . i n . słownikowych t r z e b n e są z e s p o ł y . W nie bierze charakterze Poważniej prowa­ otnografii" ? Trudności, swe styki badań otoczeniu powstają raz p o r a z nastroje katastroficzne, są n i e t y l k o p y t a n i a „ C z y k r y z y s e t n o g r a f i i " ? interesujące z w i ą z a n e z z a c i e r a n i e m się g r a n i c n a s z e j w tej c h w i l i w nauce t e n d e n c j i d o przesadnej przedmiotem przez na w s t o s u n k u d o d y s c y p l i n sąsiednich. Co p r a w d a n i e m a k s z t a ł c i się l u b n i e j e s t j u ż j e d y n i e dzonych i syjne, a b y uwierzyć w trwałość p r z e d m i o t u e t n o l o g i i . traktuję o b a w y tożsamość a n a w e t c z y ją k i e d y k o l w i e k posiadała, c z y n i e p r z e ­ „aspektem" cywilizacyjnego t r a d y c j i z innowacją oraz t e g o co s p o n t a n i c z n e z t y m co r e f l e k ­ części jej mają dziejach wiście czy bibliograficznych po­ formułowaniu celów i z a k r e s u dyscypliny się n a j c z ę ś c i e j p o d u w a g ę k i e r u n k ó w i g r a n i c r z e c z y ­ przeprowadzonych prac ( n i e m a zresztą analiz na ten t e m a t ) l e c z w y b i e r a się b a d a n i a s z c z e g ó ł o w e l u b c e l e i z a k r e s p o 79 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d98de3f888436961d1f4e79761b681e0.pdf d6a52edb36fb936330e5614e64f2b168 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3428 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3213 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.73 Creator An entity primarily responsible for making the resource Tomicki, Ryszard Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text dr Ryszard Tomicki I H K M PAN, etnograf 1. A b y o d p o w i e d z i e ć n a p y t a n i e : c o t o j e s t przypomnieć, występuje że w tradycji o n a z reguły nauk z etnologią etnografia? należy t z w . k u l t u r y l u d o w e , t o racją d a l s z e g o i s t n i e n i a t e j n a u k i będzie antropologicznych współ- nie t y l k o f a k t przeistaczania (choć loey obu terminów nych w chłopskie, bywały rozmaite) jako d w a p o z i o m y jednej dyscypliny. Różnicę chłopskich między nierozwiązanych nimi zdefiniować można najprościej odwołując się do w trwające Europie się społeczności nadal zmiany i t d . Miarą problemów, żywotności gotowość do społeczności nauki jest stawiania istotnych stanowi coraz bardziej p r e c y z y j n y c h odpowiedai. Biorąc p o d uwagę fakt, ich porządkowanie, mogą być jednak mających n a celu gromadzenie systematj'ke i t d . Działania przypadkowe, źródeł, tego t y p u a r b i t r a l n e , żywiołowe. nie Muszą że d o t y c h c z a s o w y rozwój metod badawczych ilość nowych, znaczenia członów — g r a p h i a i — logia. Z g o d n i e z t y m etnografia zespół działań pytań, doskonalenia rodowo-plemien- kultur e t n o l o g i i przebiegał i udzielania w dużej mierze p o d hasłem r e j e s t r o w a n i a t e g o co g i n i e , a w i ę c p r z e d e w s z y s k i m w y n i k a ć z określonych założeń t o o r o t y c z n y c h i m e t o d o l o g i c z n y c h , gromadzenia co e t a n o w i w a r u n e k i c h sensowności, użyteczności d l a r o z w i ą z a n i a n a d i c h opracowaniem i rozpracowaniem. Przekonanie o koniecz­ problemów n a u k o w y c h . Dostarczycielem ności i s t n i e n i a ż y w y c h (producentem) założeń oraz odbiorcą efektów c e l o w y c h działań e t n o g r a f i c z n y c h p o w i n n a warunku b y ć e t n o l o g i a koncentrująca s w e z a i n t e r e s o w a n i a bowiem na tworzeniu uogólnionych opisów z j a w i s k , zespołów z j a w i s k , p r o b l e m ó w i t d . , a t y m s a m y m dążąca d o formułowania t e o r i i o różnym Rozróżnienie (muzea są t o znalazło w y r a z najczęściej etnograficzne, zwykle etnologiczne), graficznego i w nazewnictwie ośrodki instytucji akademickie chociaż w p r a k t y c e działania t y p u otnologicznego tylko fazami procesu b a d a w c z e g o , f a z a m i m i ę d z y k t ó r y m i i s t n i e j e sprzężenie zwrotne щ (problem badawczy, założenia ich rozwiązanie opracowanie — dwoma są etno­ wstępne — gromadzenie problemu — źródeł, weryfikacja roz­ wiązania). wadzone byłoby są utrzymanie badania. Podstawowe wzajemnej zależności szyld p o d j a k i m pro­ znaczenie pomiędzy ma natomiast etnografią i etno­ l u d o w y c h czy p i e r w o t n y c h jako się n i e p o r o z u m i e n i e m . z wieloma dziedzinami historii Cóż dysponującymi źródeł? Współczesne n a u k i antropologiczne coraz silniej uwypuklają ponadto anachronizm dyscypliny w definiowania kategoriach przedmiotu badań warstwowo-klasowych naszej l u b cywiliza­ c y j n y c h . I d z i e t u b o w i e m raczej o p e w i e n t y p k u l t u r niż o kulturę w y b r a n y c h w a r s t w społecznych c z y g r u p e t n i c z n y c h , c o p o w o d u j e , że o b i e k t e m zainteresowań e t n o l o g i i mogą b y ć także zjawiska występujące np. we europejskich. Ograniczone współczesnej miejsce określone kulturze nie pozwala narodów n a szersze o m a ­ w i a n i e t y c h k w e s t i i , w y p a d a w i ę c j e d y n i e o d w o ł a ć się d o n i e m a ł e j już l i t e r a t u r y N i e m a zapewne większego znaczenia kultur istnienia etnologii wydaje często z a m k n i ę t y m już z e s t a w e m szczeblu ogólności. źródeł, można oczekiwać teraz i n t e n s y f i k a c j i prac ludowego". W poświęconej n i c ze s w e g o t r a d y c y j n e g o spektywy próbom zdefiniowania k u l t u r „typu t y m kontekście j a s n e j e s t , ż e e t n o l o g i a n i e traoąo zakresu z y s k u j e n o w e obszary i per­ badawcze. logią, g d y ż o i l e e t n o l o g i a n i e m o ż e uciec o d e t n o g r a f i i , o t y l e tę ostatnią cechuje wyraźna t e n d e n c j a d o a u t o n o m i z a c j i . Jest o n a zresztą warunkowana swego rodzaju ,,samowystarczalnością" źródeł e t n o g r a f i c z n y c h (zwłaszcza m a t e r i a l n y c h w y t w o r ó w k u l t u ­ r o w y c h , lecz także opisów o b r z ę d ó w , wierzeń i t p . ) . F a k t , że m o g ą one — same w sobie — pełnić rozliczne f u n k c j e , p r o w a d z i nieraz do stworzenia alternatj-wy przeciwstawiającej sobie o b i e k t y w n y e m p i r y z m będący domeną e t n o g r a f i i i poza fakty, a więc odorwane od rzekomo wybiegające rzeczywistości, spekulacjo g a b i n e t o w e . „ K o n t a k t z ż y w y m c z ł o w i e k i e m " s t a j e się w s z y s t k i m , ,,talmudyczne rozważania" niczym. Nie trzeba dowodzić, stanowisko takie prowadzi m . i n . do dowaluacji terminu grafia, który zaczyna być sjTionimem hobbystycznego dzenia mniej l u b bardziej niezwykłych, d z i w n y c h , a i s t o t n y c h faktów. w gruncie rzeczy mało że s k o r o j e d n y m z czołowych etnografów s z t u k i , f o l k l o r y s t y k a , socjologia groma­ też ono rozumowanie, polskich był Oskar w s i , p s y c h o l o g i a społeczna i t d . wkraczają w r e g i o n y będące d a w n i e j domeną e t n o g r a f i i . Rodziły się n a w e t pomysły połączenia e t n o g r a f i i z niektórymi z dyscyplin zajmuje się określonym wycinkiem rzeczywistośoi s p w e c z n o - k u l t u r a l n e j , których znajomość niezbędna jest e t n o l o g i i , ale które same w sobie n i e muszą a l b o n a w e t n i e p o w i n n y być jej p r z e d m i o t e m . T a k j a k środowisko n a t u r a l n e . Z drugiej jednak strony, dziś, gdy niemal powszechnie a k c e p t u j e się s y s t e m o w e p o d e j ś c i e w b a d a n i u k u l t u r y , trudno wyobrazić sobie b y etnologia mogła całkow cie wykluczyć p e w n e ; jej d z i e d z i n y z p o l a własnycli zainteresowań. C z y m i n n y m będzie wszakże b a d a n i e s z t u k i , b u d o w n i c t w a c z y g o s p o d a r k i z pozycji etnologicznych, a czym i n n y m z pozycji historii sztuki, historii K o l b e r g , t o zostać n i m m o ż e k a ż d y , zwłaszcza m i e s z k a n i e c w s i , kultury jeśli t y l k o w y k a ż e pewną dociekliwość i chęć o psychologii, socjologii i t d . Każda z d y s c y p l i n w y s u w a upowszechnienia nich, n a szczęście n i e z r e a l i z o w a n e . T y m c z a s e m k a ż d a z w y m i e n i o n y c h etno­ zabawnych, Sprzyja p r o l i f e r a c j i t e r m i n u w o p a r c i u o słuszno s k ą d i n ą d że 3. S ł o w o o rubieżach e t n o l o g i i i j e j z w i ą z k a c h z d y s c y p l i n a m i p o k r e w n y m i . M ó w i się, ż e h i s t o r i a k u l t u r y m a t e r i a l n e j , h i s t o r i a materialnej czy h i s t o r i i gospodarczej, n i e mówiąo już własne uzyskanej od dziadka czy b a b c i wiedzy. I nie byłoby w t y m nic p y t a n i a , d y k t o w a n e jej specyfiką. N a p o g r a n i c z a c h złego, się c z ę s t o s u b d y s c y p l i n y ł ą c z ą c e m e t o d y k i l k u d y s c y p l i n n a u k o ­ gdyby nio fakt, „zautonomizowana" jedyne i prawdziwo żo poza etnografia oblicze środowiskiem jest profesjonalnym powszechnie uważana naszej d y s c y p l i n y . Afe za utrzymanie wych, by wspomnieć t y l k o etnoreligioznawstwo, t y c h rodzą etnomuzyko- l o g i ę , e t n o p s y c h o l o g i ę . M o ż n a b y s ą d z i ć z k o l e i , iż j e s t t o objaw współzależności między etnografią i etnologią n i e jest wyłącznie r o z w o j u e t n o l o g i i , lecz t a k być n i o m u s i . W a r u n k i e m z a c h o w a n i a kwestią tożsamości, rozwój opisie prestiżu zarówno kultury nauki. Tylko etnografii ono gwarantuje skoncentrowanej konkrotnych, „ujmowanych g r u p l u d z k i c h , j a k i e t n o l o g i i kierującej natury — imperatywem na w się — równoczesny szczegółowym ich swoistości" n i e j a k o ze swej porównawczości. 2. S ą d z ę , ż e w a r t o o r o z w ó j naszej d y s c y p l i n y dbać, g d y ż nie nym stanem tegicznych. Te kultury. jej studiów były i są kultury społeczności przedmiotem pierwotnych oraz osiągnięciach, i sposobach E t n o l o g i a jest jedną z n a u k o k u l t u r z e oraz człowieku j a k o twórcy się, iż wiedzy badawczych antropologii zgodzimy differentia specified opartej n a powinno dziedzictwie myśli etnologicznej, n a jej trwałych i korespondujących z a k t u a l ­ podzielam p r z e k o n a n i a o r y c h l e j a n i h i l a c j i jej p r z e d m i o t u badań. i nosicielu k u l t u r y . Jeżeli n a w e t u t r z y m a n i a własnej b y ć istnienie świadomości teoretycznej ostatnie kulturowej, specyficznych metodach stawiania pytań, wreszcie celach stra­ pozwalają celem jest na zbliżenie budowanie etnologii ogólnej do teorii Myślę, że g d y b y p e r s p e k t y w a t a k a została s t w o r z o n e i u p o w ­ szechniona okazałoby się, że p r z y n a j m n i e j część z drażliwych 73 I �przyczyn- 4. N i e w i d z ę p o t r z e b y dłuższego z a t r z y m y w a n i a się n a d m i e j s c e m współczesnej p r o b l e m a t y k i k u l t u r y a r t y s t y c z n e j w e t n o l o g i i . Jeśli t a o s t a t n i a k u l t u r y , a z drugiej strony zbytnie teoretyzowanie, zajmowanie z a j m u j e się b a d a n i o m k u l t u r „ t y p u l u d o w o g o " w ó w c z c s w s p o m ­ się i n n y m i ludami i kulturami) nieodzowne niany i elementy obecnie zjawisk (zawężanie karstwo, odwracanie sensowne kręgu zainteresowań, się o d i s t o t n y c h p r o b l e m ó w stanowi normalne, systemu jednej zakres jest jednym z aspektów jej przedmiotu badań i p o l e m w s p ó ł p r a c y z i n n y m i n a u k a m i z a j m u j ą c y m i się sztuką. nauki. mgr Krystyna Małkowska I H K M P A N , etnograf (...) Etnografia — chodzi o nazwę dyscypliny określanej Zniechęcenie może też wywołać sama, przyjęta u nas, n a z w a również j a k o e t n o l o g i a a l b o a n t r o p o l o g i a k u l t u r o w a c z y społeczna. etnografia Właściwie nazwa e t n o l o g i a . Sugeruje t o bow i e m — zwłaszcza w szerszych m o ż e się w y d a w a ć n i e i s t o t n a , ważniejsze t o , d l a całej dyscypliny, zamiast c z y m się t a d y s c y p l i n a z a j m u j e . A j e d n a k n i e jest t o t a k i e proste. pozaprofesjonalnych, S a m a n a z w a s t w a r z a już p e w n e „ p o l e " zainteresowań, określa n i e tej d y s c y p l i n y jedynie d o s t a d i u m podstawowego t y l k o dziedzinę, a l e sposób podejścia pojmowanego, do niej. N i e jest zatem czyli w opinii właściwego społecznej — terminu ograniczenie i t o szczególnie j a k o że dostarczycielom n i e k i e d y n a w e t może źródłowych czy ,,-logia", albo „ e t n o s " c z y „antropos". B y w a , że w p r a k t y c e k o j a r z y się w i ę c w świadomości społecznej aż n a z b y t często t e n u p r a w i a n i a t e j d y s c y p l i n y powstają pewno r y w a l i z a c j e , a n a w e t typ animozje n a t l e opartego n a nieporozumieniu rozdźwięku między kolekcjonowania ciekawostek „logią" i „grafią". (...)• choć nauce Z nierzadko etnografią przydatnego, etnograficznych. P o z o s t a j o jeszcze p r o b l e m z a w a r t y w źródłosłowach „ e t n o s " Ź r ó d ł e m n i e p o r o z u m i e ń b y w a często p r z y p i s y w a n i e grup badaczy nienaukowogo, być zbieracz-amator. cennych zupełnie t y m s a m y m — ujmując rzecz źródlosłowowo — , , - g r a f i a " zgoła danych kręgach wyłącznie d o „ l o g i i " l u b „ g r a f i i " , mogą o n i czynić z w y b o r u , ale równie dobrze pewnych co oczywiście t e n s a m badacz i „antropos". etnologii Z n i m wiąże (-grafii). się r ó w n i e ż Przyjmuje o przyszłość kultury euro­ pejskiej w jej f o r m a c h „zurbanizowanych" p r o w a d z i do zaoierania m o ż e występować w r o l i e t n o l o g a bądź e t n o g r a f a w zależności o d się zróżnicowań s t a d i u m swoj p r a c y . Przez etnografię r o z u m i e m y b o w i e m a zwłaszcza t z w . l u d o w y c h . W i a d o m o poziom pytanie się, iż globalizacja kulturowych, do zanikania kultur etnicznych, j e s t j e d n a k , iż r ó w n o l e g l e bozpośredniego o p i s u d o k u m o n t a c j i — t w o r z e n i a źródeł oraz i c h wyostrzają się p e w n e świadome r u c h y a u t o n o m i z a c y j n e systematyzację, gólnych g r u p , n i e t y l k o w sensie p o l i t y c z n y m , ale równioż w n a ­ a więc istotnej p o d s t a w y wiedzy. S a m e źródła poszcze­ stanowią j e d n a k materiał t a k obszerny i szczegółowy i t a k n a m wiązaniu mało „ m ó w i ą " o rzeczywistości (choć j ą odbijają), że muszą b y ć zdają s i ę w s k a z y w a ć n a t o , ż e n a ogół p r o c e s o m u n i f i k a c y j n y m poddane procesowi objąć p o z n a n i e m i n t e r p r e t a c j i i uogólnioń, szerszy zakres zdobytą wiedzę szerszym Należy sobie kultury, a b y można a również kręgom odbiorców było udostępnić (...). życzyć, a b y o b a poziomy do towarzyszą tradycji spontaniczne wspó- tendencje Obserwacje współczosne różnicujące. Jest w t y m jakaś d i a l e k t y c z n a prawidłowość. T e n o w e zróżnicowania i treści, k t ó r y c h są w y r a z e m , dyscypliny kulturowych. pozostaną, j a k sądzę, n a d a l zainteresowań trójpoziomowej przedmiotem (czy trójstopniowej) n a u k i o k u l ­ działały ze sobą m o ż l i w i e równomiernie, a t o j e s t osiągalne p r z y turze i k u l t u r a c h , jaką jest etnografia — etnologia — antropolo­ dobrej świadomości znaczenia każdogo z n i c h oraz — d o d a j m y — g i a k u l t u r o w a . O b a w a o przyszłość naszej d y s c y p l i n y n i e w y d a j e dostatecznej liczebności k a d r b a d a w c z y c h . N a s t a w i e n i e rywaliza- się z a t e m słuszna — i t o r ó w n i e ż n a p o z i o m i e , z d a w a ł o b y s i ę , c y j n e p r o w a d z i ł o j e d n a k często w h i s t o r i i t e j n a u k i d o n a d m i e r ­ najbardziej nego wyprzedzania — graficznej, opartej w r e a k c j i n a t e n s t a n r z e c z y — d o o d w r ó c e n i a się o d w s z e l k i c h obserwacji uczestniczącej i t p . prób w materiału d o w o d o w e g o przez toorię, bądź teoretycznych nadmiarze specyfika niejako uogólnioń i w rezultacie i n f o r m a c j i źródłowych. p r z e d m i o t u zainteresowań „misję" Właściwie Ważną kiedy rolę zagubienia spełniła t u e t n o g r a f i i narzucająca j e j u d o k u m e n t o w a n i a tego, w tempie coraz szybszym, do co p r z e m i j a , zanika b ą d ź z m i e n i a się i przekształca. się z a s t a n o w i m y n a d olbrzymią (...) ilością materiałów źródłowych d o - w s z y s t k i c h u c h w y t n y c h współcześnie kultur etnicznych szeregi etnografów, Przez stulecie badawcze wysiłki typu kuli ziemskiej, ogarnia świadomość zdumienie: przez nieliczne j a k t o było możliwet dzielące n a s o d klasyków dokumentacyjnego przedstawicieli teoretyczną zebranych tej nauki. ewolucjonizmu skupiały niemal N i e nadążano prace wszystkie z refleksją n a w y s o k i m p o z i o m i e ogólności, a l e wzrastał p o z i o m 1 metodologicznej, doskonaliły się t e c h n i k i b a d a w c z e i s t a w i a n e p y t a n i a p o z w a l a ł y coraz głębiej sięgać w rzeczywistość kulturową, dostrzegać coraz istotniejsze p r o b l e m y . T e zaś m o g ą się stać p o d s t a w ą Dysharmonijny budowania stosunek teorii. omawianych wyżej stadiów cesu b a d a w c z e g o e t n o l o g i i b y w a przyczyną p e w n y c h pro­ rozgoryczeń czy zniechęceń wśród — z w ł a s z c z a młodych — j e j p r z e d s t a w i c i e l i . W y d a j e się, iż d o b r e z d a n i e sobie s p r a w y n a c z y m o n p o l e g a m o ż e być pewną wskazówką w jego przezwyciężaniu. Brak stałej k o n f r o n t a c j i , stałego przejścia m i ę d z y p o a i o m a m i „ l o g i i " i „ g r a f i i " sprzyja z nieodpowiedzialnemu teoretyzowaniu i badań staje p o d z n a k i e m 74 terenowych, zapytania. których bardziej bezpośrednioj dokumentacji n a b a d a n i a c h bezpośrednich trudno sobie wyobrazić, etno­ ,,face-to-face", a b y jakakolwiek ogólna t e o r i a k u l t u r y mogła w przyszłości powstać b e z w i e d z y o w i e l k i m zróżnicowaniu k u l t u r o d m i e n n y c h o d n u r t u „oświeco­ n e j " k u l t u r y e u r o p e j s k i e j , n a w e t p r z y założeniu i c h wzrastającej u n i f i k a c j i . A w i ę c b e z e t n o l o g i i . (...). W y d a j e się wszakże rzeczą niewątpliwą, ilością że przy źródłowych tendencje obecnym przesyceniu rozwojowe nauki materiałów o kulturze będą szły w k i e r u n k u „ l o g i i " , coraz b a r d z i e j się uniwersalizując w k i e r u n k u antropologii. W z w i ą z k u z postępującą specjalizacją naukową, nawiązującą często d o p r o b l e m a t y k i i t e o r i i n a u k socjologia, też o b a w a , ościennych (psychologia, psychiatria, ekonomia, historia sztuki itp.), że etnologia czy antropologia kulturowa się n a szereg d y s c y p l i n o w y s o c e w y s p e c j a l i z o w a n y c h istnieje rozpadnie warsztatach n a u k o w y c h . I t a o b a w a , choć z p e w n e g o p u n k t u w i d z e n i a b a r d z o realna, n i e wydaje s i ę słuszna. W i a d o m o z błyskotliwym powiedzeniem wiedzy bowiem, iż Shawa o wzrastającym w o d n i e s i e n i u d o malejącego k u z e r u z a k r e s u zgodnie poziomie rzeczywis­ t o ś c i , w y n i k i t a k i e g o s t a n u r z e c z y są w s e n s i e p o z n a w c z y m m n i e j zadowalające. Równolegle z a t e m coraz rośnie p o t r z e b a scalania w i e d z y p o p r z e z integrację n a u k . S t a w i a t o n o w e w y m o g i metodo­ logiczne, różne o d przyjętych i w y s p e c j a l i z o w a n y c h m o ż n a b y określić j a k o p r z e d e wszystkim m e t o d , które analityczne. uogólnianiu jednej s t r o n y , a z d r u g i e j — mało sensownemu mnożeniu nie­ przemyślanych Tym zagrożonym: przydatność pozo­ Każda z wyspecjalizowanych dziedzin wiedzy o kulturach t z w . p i e r w o t n y c h l u b l u d o w y c h z a j m u j e się szczegółowo j e d n y m t y l k o z j e j aspektów, n i e wnikając głębiej w jego związki z całym � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/82ce1eea30ae566f5537330065cc5a7b.pdf 8e6d7bca8a8c540ca85b8f76864d8ce0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3426 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3211 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.70 Creator An entity primarily responsible for making the resource Benedyktowicz, Zbigniew Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R a d z ę więc sięgnąć d o h i s t o r i i e t n o g r a f i i p o l s k i e j , artykułów podsumowujących dorobek mierza Dobrowolskiego, zwłaszcza etnografii PRL; Józefa B u r s z t y , W i t o l d a Dynowskiego, Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej i wielu innych. W Polskiej", „Ludzie", Również czy „Polskiej pytanie drugie Sztuce Kazi­ „Etnografii Ludowej". sformułowałabym t r a d y c y j n e j i j e j współczesnych p r z e m i a n jest miejsce d l a studiów n a d plastyką ludową. B r a k j e d n a k n a ogół prób zastosowania i n n y c h niż h i s t o r y c z n e m e t o d a n a l i z y . B r a k jest d y s k u s j i m e t o ­ dologicznej oraz udziału historyków s z t u k i , k o n f r o n t a c j i spojrze­ n i a n a sztukę l u d o w ą z p u n k t u w i d z e n i a kierunków współczes­ inaczej. Jeśli nych, systemowego widzenia z a k r e s e t n o g r a f i i j e s t sprawą u m o w n ą i ulegał z m i a n o m w p r a k ­ kultury. Co d o trzeciego p y t a n i a : mało m n i e interesuje n a z w a d y s c y ­ t y c e działania p r z y występowaniu różnych i n s t y t u c j i , s t a w i a n i u p l i n y . N i e uważam, że e t n o g r a f i a (w jej obecnych zainteresowa­ różnych pytań oraz współdziałaniu różnych d y s c y p l i n w p r a c a c h niach p r z e d m i o t o w y c h i problematyce teoretycznej) jest związana n a d kulturą ( w s i , m i a s t a , r o b o t n i k a , kulturą n a r o d ó w i p l e m i o n ) t o wyłącznie uwzględnienie w pracach etnografów p r o b l e m a t y k i s z t u k i l u d o w e j przewiduję u t r a c e n i a p r z e z nią j e j p r z e d m i o t u badań. wynikało zarówno z c h a r a k t e r u pytań a u t o r a i e p o k i , j a k i przy­ różnic w k u l t u r z e i j e j mechanizmów gotowania teoretycznie kadry etnografów. Wiemy doskonale, że ani tych z badaniem 0 genezę k u l t u r y z b y t l i c z n e j k a d r y specjalizującej się i znajdującej pracę w i n s t y ­ natury t u c j a c h b a d a n i a s z t u k i l u d o w e j . N i e m n i e j t o , czego w dotychczas d o k o n a n o w zakresie i n w e n t a r y z a c j i s z t u k i l u d o w e j i opracowań syntetycznych osiągnięcie. i W monograficznych, etnografii należy polskiej, w uznać za badaniach wyraźne kultury wsi kultury w s i , toteż jest ciągle ż y w y , człowieka, o j e j rozwój kulturą ludzką nie traci ważny Pytanie i zmiany, o również swej nie Problem i p r a k t y c z n i e , d l a działania społecznego. p y t a ń n i e k i e r o w a n o z b y t często d o s z t u k i l u d o w e j , a n i n i e b y ł o z „tradycyjnej" związek aktualności o b l i c z u zagrożenia przyszłości k u l t u r y . E t n o g r a f i a n a pewno przeżyje n a s s a m y c h , chociaż może o t r z y m a inną, m o d n ą nazwę 1 w różny sposób w r o z m a i t y c h e p o k a c h zakreślać będzie bliższe pole badań. dr Zbigniew Benedyktowicz IB P A N , etnograf Co t o jest e t n o g r a f i a ? — Odpowiedź moją d y k t u j e m i sama p o e t y k i rozmaitych f o r m ustnej literatury ludowej; obok studio­ n a t u r a n a u k i , o której t u m o w a , a także p e w n e specyficzne d o ­ wania t e c h n i k pamięciowych, świadczenie, c h a r a k t e r y s t y c z n e d l a ż y c i a n a s z y c h p o l s k i c h środo­ rzęta, zwyczajowych w i s k n a u k o w y c h , doświadczenie, c z y t e ż w ł a ś c i w i e złe czajenie z jakim mamy przyzwy­ do czynienia, g d y idzie o tego rodzaju zajmowania studium się form rzeźbą, o darze, nazewnictwa, zwracania malarstwem, 0 s y m b o l u i myśli nieoswojonej. sorów administrujących młodymi wzrośli w zawołań do na ludzi, strojem o komizmie, o ludowej p y t a n i a , a n k i e t y i i n i c j a t y w y . Zarówno wśród l u m i n a r z y , profe­ dawna się znajdziemy kosmologii, Jasną j e s t rzeczą, że a b y p o ­ donie- dołać i zbuntowanymi pracownikami nauki, którzy w sposób r z e t e l n y z a d a n i o m s t a w i a n y m p r z e z własną d z i e d z i n ę , t y m doświadczeniu i wyssali odpowiednią wiedzę, tej rozległości etnograf m u s i być zainteresowań i jednocześnie sprostać w stałym k o n t a k c i e z i n n y m i d y s c y p l i n a m i 1 studiować kach b y ć w s z y s t k i m p o t r o c h u : trochę h i s t o r y k i e m , trochę s a k r a m e n t a l n e p y t a n i e „ k o m u t o s ł u ż y " ? G d y słyszy się że tu studium daną dyscypliną j a k i p o m i ę d z y j a k t o się m ó w i z m l e k i e m m a t k i , p o j a w i a się w t a k i c h p r z y p a d ­ bowiem, zwie­ etykiety, dana dyscyplina rozmywa wiedzieć wszystko po trochu, archeolo­ innych, g i e m , trochę językoznawcą i f i l o l o g i e m , trochę literaturoznawcą i trochę h i s t o r y k i e m s z t u k i , ale selekcja faktów j a k i e j d o k o n u j e , differentia specifica — w ł a s n y sposób s p o j r z e n i a s p r a w i a , że n p . studiując n i e o d m i e n n i e u r u c h a m i a się n a w y k t a k dla zetatyzowanego społeczeństwa, k a ż e m y ś l e ć o t y m , co s i ę z a t y m k r y j e ? tut...? i Badania w musi g d y s t a w i a się p r o b l e m g r a n i c , z a k r e s u d a n e j n a u k i , p y t a o j e j charakterystyczny się n i e j a k o je. E t n o g r a f interdyscyplinarne...? reforma p r o g r a m u nauczania...? Otworzą n o w y Reorganizacja może n o w y Insty­ studiów wydział, c h u n i e b ę d z i e t e g o robił j a k a r c h i t e k t , że badając będzie t o robił z zupełnie i n n e j p e r s p e k t y w y log, czy formy da­ nazewnictwo aniżeli d i a l e k t o ­ gwaroznawca. czy Z d a r z a się o c z y w i ś c i e e t n o g r a f o m zejść z t y c h m a r g i n e s ó w . IV?) Z d a r z a się w y p a ś ć z t e j m a r g i n e s o w e j s y t u a c j i , która z d a w a ł o b y A k a d e m i i Nauk...? Będąpieniądze n a badania... nowe etaty...itd., się j e s t błogosławieństwem d l a o c z u i zasadą stanowiącą o spe­ też odrębna sekcja A który w r a m a c h jakiegoś wydziału ( I I czy i t d . c z y l i „ k o m u t o służy" ? N i e c h m i więo będzie w o l n o wyrazió c y f i c e i c h s p o j r z e n i a , i b y w a t a k , że e t n o g r a f o w i e zostają wchło­ g ł ę b o k ą nadzieję, i przeświadczenie, że a n k i e t a t a i i n i c j a t y w a nięci z jaką wystąpiła r e d a k c j a „Polskiej m i e l i się poruszać. W Sztuki Ludowej" zawiera n a j i s t o t n i e j s z y , m o i m z d a n i e m , e l e m e n t charakteryzujący właśnie etnografię. E l e m e n t , o którym (różnice w n a z w a c h w stosunku do antropologii wynikające — z odmiennych tradycji amery­ przez tę dziedzinę, po której granicach przecież rzadko bardziej agronomem, botanikiem, krawcem, dietetykiemZapomina o pewnej cenie, jaką d a w n o a n t r o p o l o g i a postanowiła płacić i studiowanie kultury-jako za widzenie całości. Cenie, k a ń s k i e j , a n g i e l s k i e j , n i e m i e c k i e j i f r a n c u s k i e j n i e są w t e j c h w i l i o której wspominał c y t o w a n y już A . L . K r o e b e r , podając •ważne) — kład, t a k pisał A . L. Kroeber: „Antropologia posiada tę tylko t a k i c h w y p a d k a c h e t n o g r a f staje się n i e ­ w którym mówi o sinologu i antropologu przy­ badającym wspólną cechę z historią, że n i g d y p o w a ż n i e n i e p o d t r z y m y w a ł a kulturę C h i n . T e n d r u g i b y ć m o ż e n i g d y n i e doścignie w s u b t e l ­ twierdzenia ności, p r e c y z j i i zasobie w i e d z y o swojej praktycznej użytecznośoi ale wychodziła pierwszego, ale w o l n y jest rów­ z założenia, że j e j cel p o z n a w c z y s a m p r z e z się s t a n o w i d l a n i e j n i e ż o d j e j c i ę ż a r u , o d o g r a n i c z e ń j a k i e n i e s i e ze s o b ą , w r a z wystarczające swym Zresztą uzasadnienie". przed tym użytocznościowo-praktyczno-organizu- pojmowaniem naukowości, t r a d y c j a filologiczna. p o l o g zaś n i e j e d n o k r o t n i e w y p r z e d z a pretację grafa drugi o d n i e s i e n i e m d o szerszego tła s y t u a c j i k u l t u r o w y c h i zagadnień istoty etnografii pozwalającym i w przynależny zawarty w również moim etnograficznym przybliżeniu określić tę zdaniem do doświadczeniu, naukę, jako naukę podnoszonych przez siebie t a k różnych c y p l i n . T a k , etnografia t o marginesowa n a u k a bez granic. N o b o Okrzyki przekupniów etnograficznych zainteresowań. Obok fascynacji w zakresie żywionej dla s t u d i o w a n i a f o r m d a c h u , o r n a m e n t u , narzędzi, t e c h n i k u p r a w , śledzenia i c h r o z w o j u ; wienia, weselną, 70 przygotowania balladą, obok zainteresowania pokarmów; przysłowiem — sposobami poży­ teorię czy filozofię zaś g d y kultury. I dysponuje właśnie zjawisk i poświęconych i wędrownych i m rozpraw, rzemieślników, znaki to J. rosnącym (C. Lóvi-Strauss), S. B y s t r o n i o w i p i s a ć miasta Warszawy, n a d pieśnią podobne szerzej, o b o k studiowania monografie tę etnograficzną swobodę, która monografię bratku pozwala stołecznego w e d l e p o d o b n y c h reguł i z w y c z u l e n i e m zagadnienia, z jakim pisane były przez jak reklamy (P. B o g a t y r i e w ) ze s t r u k t u r a l n o - s o m i o t y c z n y m s t u d i u m O dziko studiów obok zwłaszcza nieskrępowanie i rozpiętość, która p o z w a l a n a sąsiadowanie o b o k b e z g r a n i c i naukę poruszającą się n a m a r g i n e s a c h i n n y c h d y s ­ przecież w y s t a r c z y spojrzeć czegóż t o n i e z n a j d z i e m y kultury, filologa, g d y idzie o inter­ jącym n a w y k i e m myślowym „komu m a to służyć" c h r o n i etno­ element i zrozumienie ze Antro­ na etnografów egzotycznej w i o s k i n a D o b u czy T r i o b r i a n d a c h — �widziałbym j a k o również i s t o t n y i c h a r a k t e r y s t y c z n y r y s etno­ w i z j i świata, której r o z u m i e n i e p o z w a l a g r a f i i . T ę oryginalność s p o j r z e n i a zawdzięcza o n a właśnie stałemu n i e j s z ą i n t e r p r e t a c j ę a k c e n t ó w , z n a c z e ń i s e n s u z a w a r t e g o w sce­ zamiłowaniu n a c h M i c k i e w i c z o w s k i c h Dziadów. do marginesu. Taka jest jej przeszłość. S z k o l n a d e f i n i c j a m ó w i n a m , że e t n o g r a f i a t o n a u k a o k u l t u ­ rze l u d o w e j , k u l t u r z e n i e znającej p i s m a , o p a r t e j n a przekazie o poezji n a głębszą i precyzyj­ D r u g a będąca z b i o r e m f r a n c u s k i e j końca X I X i początków X X esejów w i e k u , gdzie również pośród w i e l u w ą t k ó w i n t e r p r e t a c j i , a u t o r śledzi ó w nurt u s t n y m , n a t r a d y c j i . U n a s w i ą z a ł o się t o ze s t u d i a m i k u l t u r y n i z i n n y , współczesnej d o r o z w o j u tej p o e z j i , l i t e r a t u r y ludowej, rodzącej t z w . w a r s t w n i ż s z y c h , ze s t u d i a m i n a d k u l t u r ą c h ł o p s k ą , w s k a l i literatury jarmarcznej, „poezji ś w i a t o w e j — n a d kulturą społeczeństw p i e r w o t n y c h , p l e m i e n n y c h . się Zaczęto poświęcać uwagę z j a w i s k o m , które dotychczas n i e mieści­ w ł y się w g r a n i c a c h zainteresowań h i s t o r y k ó w k u l t u r y . Romantycy środków kulturalnej swoistej sięgnęli d o w a r s t w kryjących się p o d p o w i e r z c h n i ą kultury nowego t y m znaczeniu przedmieść i szyldów", stulecia — masowości technicznych kultury masowej, jeszcze j a k i e jej n a d a późniejszy przekazu i studia socjologów, b y ł o b y z d a n i e m a u t o r a n i e p e ł n e , j a k r o z u m i e n i e Fausta diowaniem zwłaszcza jego d r u g i e j części, intrygującej całych obszarów, których z pojęciem kultury nie ale intensywności. N u r t bez którego r o z u m i e n i e t e j l a w y . I c h e t n o g r a f i c z n i następcy zajęli się r e j e s t r o w a n i e m i s t u ­ swym nie rozwój jej poezji Goethego, „przedziwnym w i ą z a n o d o t e j p o r y w n a j m n i e j s z y m s t o p n i u . E u r o p a za pośred­ s y n k r e t y z m e m w y o b r a ź n i " bez u p r z y t o m n i e n i a sobio „ j a k dalece n i c t w e m etnografów i etnologów zaczęła o d k r y w a ć i n n e k u l t u r y . p o m y s ł y G o e t h e g o b y ł y związane z nizinną kulturą miasteczkową, Z b i e g i e m czasu p e r s p e k t y w a n a r z u c o n a przez etnografów i a n ­ w której m i e s z a ł y się l e g e n d y , c u d o w n e w y n a l a z k i , z d e g r a d o w a n e tropologów mity, „kultura ujawniła ludowa" — „kultura wyższa", Kultury j a k nieprecyzyjne „kultura jak w przeprowadzić i mylące są e l i t a r n a " , „kultura niższa" i wielkości. Weźmy dziełach Wielkiej o poezji F r a n c i s z k a R a b e l a i s , s t u d i u m o l u d o w e j k u l t u r z e śmiechu. granicę pomiędzy t y m , co P r a c a , która j e s t w i e l k i m e t n o l o g i c z n y m rozważaniem n a d feno­ t u d l a przykładu europejskiej jest B i b l i a , K o r a n i s l a m u , mitologię grecką, wyrosłą z n i c h wielką literaturę, poezję i sztukę. r e l a t y w i z a c j i " , ujawniając „pozytyw" krążenie, p r z e n i k a n i e , wymianę treści, n i e u s t a n n y d i a l o g t o c z ą c y się w dziełach i d z i e j a c h ry, etnografia wąskich, pozwoliła odkryć perspektywę nieznaną w socjologizujących t y w ę odsłaniającą kultu­ jedność interpretacjach kultury. zbyt Perspek­ wcale żadnym ahistoryzmem, o który mogła b y b y ć p o d e j r z a n a , wprowadziła b a d a n i a n a d kulturą w j e j uniwersalny wymiar. będąc zdaniem wersji. jej dokonuje sama dobrym w etnografom, przyszłości będzie to nie do sytuacja się etnografia. etnologiem utrzymania odwrotna. etnologicznej myśli. Już moim Nie w z b i e r a n i a materiału, r e j e s t r o w a n i a z j a w i s k kultury graf dobrym p o w i n i e n równie Kroeber dbać o to, by mówiąc, że s t a n o w i d l a n i e j wystarczające będzie sam być cel momencie dobry etno­ etnologiem. poznawczy etnografii uzasadnienie, upatrywał w t y m jej podobieństwo d o h i s t o r i i , t o t y m bardziej trafne w y d a j e mi się dostrzeżenie j e j podobieństwa p o d t y m w z g l ę d e m d o f i l o z o f i i . Jeśli r o z w a ż y ć różnorodność t r a d y c j i i k i e r u n k ó w i n t e r p r e t a c y j ­ rodne t e m p e r a m e n t y badawcze, t o można b y zaryzykować t w i e r ­ dzenie, funkcje, zafascynowała i b y ł a inspiracją d l a r o m a n t y k ó w — j e s t t o każda k u l t u r a , która żyje s w y m a u t e n t y c z n y m żyoiem bez świadomości b y c i a kulturą. S t a n o w i o n a c z a s a m i nieoficjalny, n u r t życia. Jest t o także k u l t u r a i n s t a t u nascendi. spontaniczny Przypomina o n a ów „ n a bieżąco powstający f o l k l o r , i s t n i e n i a którego o którym mówi Isaac В. Singer. nawet I jakże t r a f n y w y d a j e m i się w o b e c n i e j sąd t e g o p i s a r z a : „ B o g u d z i ę k i , kultura ludowa nie zamiera — dzisiaj nauk, nie podlega dynamicznym rozwojem r y c z n a l o k a l i z a c j a , ale sposób i s t n i e n i a . P o d o b n i e j a k t a , która wszystkich innych karnawałowej żal, że p o d c z a s g d y można być d o b r y m e t n o g r a f e m n i e będąc w k o n t a k c i e z n o w y m w s z y s t k o się zaczęło, t o n i e j e j społeczne p r z y p i s a n i e , c z y h i s t o ­ Dla jedynie n y c h , j a k i e się w n i e j mieszczą, pojemność n a n a j b a r d z i e j różno­ T o , co b o w i e m ważne w pojęciu „ k u l t u r y l u d o w e j " , o d której nie podejrzewamy", jego l u d o w e j , J a k k o l w i e k słusznym jest pogląd, że n i e można b y ć Gdy etnologicznym w wyrazić etnologizacja kultury. N i e tracąc a n i w y m i a r u h i s t o r y c z n e g o , a n i społecznego, n i e będąo święta Można nie Poprzez swe o t w a r c i e n a i n n e k u l t u r y , d o k o n a w s z y nej menem chociażby księgę ksiąg jaką d l a kręgu t r a d y c j i judeo-chrześcijańskiej i k u l ­ tury realności". I n n y m z n a k o m i t y m przykładem może t u być praca B a c h t i n a należy d o k u l t u r y o p a r t e j n a t r a d y c j i a t y m , co s t a n o w i o j e j oświeceniu f a n t a s t y k a n a szczeblu — zasadzie t r u d n o w i utrzymać kategorie tych z m i e n i a się t y l k o " . powodów proces etnologizowania obserwować że etnografia jakie współcześnie spełniała Wystarczy spełnia już się h i s t o r i i , sięganie d o doświad­ otworzyć jakąkolwiek współczesną księżkę z k t ó r y m i z a p o z n a j e się s t u d e n t e t n o g r a f i i w t r a k c i e przygoto­ z a s t a n o w i m y się n a d k i e r u n k a m i w j a k i c h r o z w i j a ć się p o w i n n a e t n o g r a f i a , b a d a n i a n a d kulturą i sztuką. Szczególną rolę pisywałbym t u dalszemu r o z w o j o w i kierunków zadanie rozumienia nagromadzonych kultury, stawiając odczytywania i podejmowanych sobie znaczeń bowiem i sensów w różnych w a r i a n t a c h i sy­ t u a c j a c h k u l t u r o w y c h , i c h ekspresję w dziełach k u l t u r y , łując problemy filozoficzne przy­ fenomenologicz­ do mogą filo­ w a n i a d o s w e g o z a w o d u . T e n f a k t w y d a j e m i się r ó w n i e w a ż n y g d y czeń a n t r o p o l o g i i k u l t u r y przez socjologię i k r y t y k ę literacką. Co tej ostatniej, n a naszym gruncie d o b r y m przykładem te zoficzną a ż e b y s p o t k a ć się z t y m i s a m y m i n a z w i s k a m i i p r a c a m i , nego, s t r u k t u r a l n e g o i semiotycznego; możemy niejednokrotnie filozofia. etnografia wywo­ m a tę przewagę, że n i e być t u p r a c e A d a m a W a ż y k a , j e d n a rekonstruująca r e l i g i j n o - m i - j e s t już więcej abstrakcyjną filozofią lecz b a r d z o konkretną drogą t o l o g i c z n y , właśnie w s w y m l u d o w y m , białoruskim n u r c i e kształt d o r o z u m i e n i a i p o z n a n i a człowieka w ogóle. dr hab. Ludwik Stomma IS PAN, etnograf 1. E t n o l o g i a n i e j e s t n a u k ą o k u l t u r a c h chłopskich. n i e jest nauką o k u l t u r a c h ludów. E t n o l o g i a n i e egzotycznych Etnologia jest też nauką o i n n y c h k u l t u r a c h n i e e l i t a r n y c h . E t n o l o g i a nauką o wewnętrznych Domeną mechanizmach wszelkich e t n o l o g i i są w i ę c z j a w i s k a zbiorowe jest kultur. mające initio". mechanizmów kultury" rozumieć p r z y t y m należy zarówno prawdziwościowe Pod pojęciem „wewnętrznych struktury t z w . pamięci k u l t u r o w e j wyznaczające ogólne r a m y k u l t u r y , j a k i i c h u c h w y t n e czasowo realizacje cha­ szczególnych opozycji i mediacji, transmisji (kombinacje po­ braudelowskie k o n i u n k t u r y ) r a k t e r nieuświadamiany, przejawiające się n a zewnątrz p o d p o ­ ujawniające się w zewnętrznej rzeczywistości k u l t u r o w e j barwną stacią, j a k wyliczał mozaiką k o n k r e t n y c h jednostek e m p i r y c z n y c h ( m i t e m y , Edward B . T y l o r : „ w i e d z y , wierzeń, s z t u k i , moralności, p r a w a , obyczajów e t c " , c z y l i działań, umiejętności zdarze­ n i a ) . Działanie e t n o l o g a n i e o g r a n i c z a się d o rozłożenia o w e j m o ­ i p r z e ś w i a d c z e ń , k t ó r y o h i n t e r p r e t a c j e — o i l e w o g ó l e są p o d e j ­ z a i k i n a c z y n n i k i pierwsze m o w a n e p r z e z członków d a n e j społeczności — przybierają z r e g u ­ obejmuje ły formę wtórnych r a c j o n a l i z a c j i l u b odwołań d o m i t y c z n y c h „ a b możliwości d o p u s z c z a n y c h p r z e z strukturę ( i o d p o w i e d n i o : i u j a w n i e n i a jej u t a j o n y c h znaczeń; również wyjaśnienie, dlaczego spośród szerokiej gamy przez 71 I � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f3e35bb5ef1bce8e9179470208b9a385.pdf 44f2ff23d1f013afbd72a1ea37d9afda Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3429 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3214 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.74 Creator An entity primarily responsible for making the resource Małkowska, Krystyna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text przyczyn- 4. N i e w i d z ę p o t r z e b y dłuższego z a t r z y m y w a n i a się n a d m i e j s c e m współczesnej p r o b l e m a t y k i k u l t u r y a r t y s t y c z n e j w e t n o l o g i i . Jeśli t a o s t a t n i a k u l t u r y , a z drugiej strony zbytnie teoretyzowanie, zajmowanie z a j m u j e się b a d a n i o m k u l t u r „ t y p u l u d o w o g o " w ó w c z c s w s p o m ­ się i n n y m i ludami i kulturami) nieodzowne niany i elementy obecnie zjawisk (zawężanie karstwo, odwracanie sensowne kręgu zainteresowań, się o d i s t o t n y c h p r o b l e m ó w stanowi normalne, systemu jednej zakres jest jednym z aspektów jej przedmiotu badań i p o l e m w s p ó ł p r a c y z i n n y m i n a u k a m i z a j m u j ą c y m i się sztuką. nauki. mgr Krystyna Małkowska I H K M P A N , etnograf (...) Etnografia — chodzi o nazwę dyscypliny określanej Zniechęcenie może też wywołać sama, przyjęta u nas, n a z w a również j a k o e t n o l o g i a a l b o a n t r o p o l o g i a k u l t u r o w a c z y społeczna. etnografia Właściwie nazwa e t n o l o g i a . Sugeruje t o bow i e m — zwłaszcza w szerszych m o ż e się w y d a w a ć n i e i s t o t n a , ważniejsze t o , d l a całej dyscypliny, zamiast c z y m się t a d y s c y p l i n a z a j m u j e . A j e d n a k n i e jest t o t a k i e proste. pozaprofesjonalnych, S a m a n a z w a s t w a r z a już p e w n e „ p o l e " zainteresowań, określa n i e tej d y s c y p l i n y jedynie d o s t a d i u m podstawowego t y l k o dziedzinę, a l e sposób podejścia pojmowanego, do niej. N i e jest zatem czyli w opinii właściwego społecznej — terminu ograniczenie i t o szczególnie j a k o że dostarczycielom n i e k i e d y n a w e t może źródłowych czy ,,-logia", albo „ e t n o s " c z y „antropos". B y w a , że w p r a k t y c e k o j a r z y się w i ę c w świadomości społecznej aż n a z b y t często t e n u p r a w i a n i a t e j d y s c y p l i n y powstają pewno r y w a l i z a c j e , a n a w e t typ animozje n a t l e opartego n a nieporozumieniu rozdźwięku między kolekcjonowania ciekawostek „logią" i „grafią". (...)• choć nauce Z nierzadko etnografią przydatnego, etnograficznych. P o z o s t a j o jeszcze p r o b l e m z a w a r t y w źródłosłowach „ e t n o s " Ź r ó d ł e m n i e p o r o z u m i e ń b y w a często p r z y p i s y w a n i e grup badaczy nienaukowogo, być zbieracz-amator. cennych zupełnie t y m s a m y m — ujmując rzecz źródlosłowowo — , , - g r a f i a " zgoła danych kręgach wyłącznie d o „ l o g i i " l u b „ g r a f i i " , mogą o n i czynić z w y b o r u , ale równie dobrze pewnych co oczywiście t e n s a m badacz i „antropos". etnologii Z n i m wiąże (-grafii). się r ó w n i e ż Przyjmuje o przyszłość kultury euro­ pejskiej w jej f o r m a c h „zurbanizowanych" p r o w a d z i do zaoierania m o ż e występować w r o l i e t n o l o g a bądź e t n o g r a f a w zależności o d się zróżnicowań s t a d i u m swoj p r a c y . Przez etnografię r o z u m i e m y b o w i e m a zwłaszcza t z w . l u d o w y c h . W i a d o m o poziom pytanie się, iż globalizacja kulturowych, do zanikania kultur etnicznych, j e s t j e d n a k , iż r ó w n o l e g l e bozpośredniego o p i s u d o k u m o n t a c j i — t w o r z e n i a źródeł oraz i c h wyostrzają się p e w n e świadome r u c h y a u t o n o m i z a c y j n e systematyzację, gólnych g r u p , n i e t y l k o w sensie p o l i t y c z n y m , ale równioż w n a ­ a więc istotnej p o d s t a w y wiedzy. S a m e źródła poszcze­ stanowią j e d n a k materiał t a k obszerny i szczegółowy i t a k n a m wiązaniu mało „ m ó w i ą " o rzeczywistości (choć j ą odbijają), że muszą b y ć zdają s i ę w s k a z y w a ć n a t o , ż e n a ogół p r o c e s o m u n i f i k a c y j n y m poddane procesowi objąć p o z n a n i e m i n t e r p r e t a c j i i uogólnioń, szerszy zakres zdobytą wiedzę szerszym Należy sobie kultury, a b y można a również kręgom odbiorców było udostępnić (...). życzyć, a b y o b a poziomy do towarzyszą tradycji spontaniczne wspó- tendencje Obserwacje współczosne różnicujące. Jest w t y m jakaś d i a l e k t y c z n a prawidłowość. T e n o w e zróżnicowania i treści, k t ó r y c h są w y r a z e m , dyscypliny kulturowych. pozostaną, j a k sądzę, n a d a l zainteresowań trójpoziomowej przedmiotem (czy trójstopniowej) n a u k i o k u l ­ działały ze sobą m o ż l i w i e równomiernie, a t o j e s t osiągalne p r z y turze i k u l t u r a c h , jaką jest etnografia — etnologia — antropolo­ dobrej świadomości znaczenia każdogo z n i c h oraz — d o d a j m y — g i a k u l t u r o w a . O b a w a o przyszłość naszej d y s c y p l i n y n i e w y d a j e dostatecznej liczebności k a d r b a d a w c z y c h . N a s t a w i e n i e rywaliza- się z a t e m słuszna — i t o r ó w n i e ż n a p o z i o m i e , z d a w a ł o b y s i ę , c y j n e p r o w a d z i ł o j e d n a k często w h i s t o r i i t e j n a u k i d o n a d m i e r ­ najbardziej nego wyprzedzania — graficznej, opartej w r e a k c j i n a t e n s t a n r z e c z y — d o o d w r ó c e n i a się o d w s z e l k i c h obserwacji uczestniczącej i t p . prób w materiału d o w o d o w e g o przez toorię, bądź teoretycznych nadmiarze specyfika niejako uogólnioń i w rezultacie i n f o r m a c j i źródłowych. p r z e d m i o t u zainteresowań „misję" Właściwie Ważną kiedy rolę zagubienia spełniła t u e t n o g r a f i i narzucająca j e j u d o k u m e n t o w a n i a tego, w tempie coraz szybszym, do co p r z e m i j a , zanika b ą d ź z m i e n i a się i przekształca. się z a s t a n o w i m y n a d olbrzymią (...) ilością materiałów źródłowych d o - w s z y s t k i c h u c h w y t n y c h współcześnie kultur etnicznych szeregi etnografów, Przez stulecie badawcze wysiłki typu kuli ziemskiej, ogarnia świadomość zdumienie: przez nieliczne j a k t o było możliwet dzielące n a s o d klasyków dokumentacyjnego przedstawicieli teoretyczną zebranych tej nauki. ewolucjonizmu skupiały niemal N i e nadążano prace wszystkie z refleksją n a w y s o k i m p o z i o m i e ogólności, a l e wzrastał p o z i o m 1 metodologicznej, doskonaliły się t e c h n i k i b a d a w c z e i s t a w i a n e p y t a n i a p o z w a l a ł y coraz głębiej sięgać w rzeczywistość kulturową, dostrzegać coraz istotniejsze p r o b l e m y . T e zaś m o g ą się stać p o d s t a w ą Dysharmonijny budowania stosunek teorii. omawianych wyżej stadiów cesu b a d a w c z e g o e t n o l o g i i b y w a przyczyną p e w n y c h pro­ rozgoryczeń czy zniechęceń wśród — z w ł a s z c z a młodych — j e j p r z e d s t a w i c i e l i . W y d a j e się, iż d o b r e z d a n i e sobie s p r a w y n a c z y m o n p o l e g a m o ż e być pewną wskazówką w jego przezwyciężaniu. Brak stałej k o n f r o n t a c j i , stałego przejścia m i ę d z y p o a i o m a m i „ l o g i i " i „ g r a f i i " sprzyja z nieodpowiedzialnemu teoretyzowaniu i badań staje p o d z n a k i e m 74 terenowych, zapytania. których bardziej bezpośrednioj dokumentacji n a b a d a n i a c h bezpośrednich trudno sobie wyobrazić, etno­ ,,face-to-face", a b y jakakolwiek ogólna t e o r i a k u l t u r y mogła w przyszłości powstać b e z w i e d z y o w i e l k i m zróżnicowaniu k u l t u r o d m i e n n y c h o d n u r t u „oświeco­ n e j " k u l t u r y e u r o p e j s k i e j , n a w e t p r z y założeniu i c h wzrastającej u n i f i k a c j i . A w i ę c b e z e t n o l o g i i . (...). W y d a j e się wszakże rzeczą niewątpliwą, ilością że przy źródłowych tendencje obecnym przesyceniu rozwojowe nauki materiałów o kulturze będą szły w k i e r u n k u „ l o g i i " , coraz b a r d z i e j się uniwersalizując w k i e r u n k u antropologii. W z w i ą z k u z postępującą specjalizacją naukową, nawiązującą często d o p r o b l e m a t y k i i t e o r i i n a u k socjologia, też o b a w a , ościennych (psychologia, psychiatria, ekonomia, historia sztuki itp.), że etnologia czy antropologia kulturowa się n a szereg d y s c y p l i n o w y s o c e w y s p e c j a l i z o w a n y c h istnieje rozpadnie warsztatach n a u k o w y c h . I t a o b a w a , choć z p e w n e g o p u n k t u w i d z e n i a b a r d z o realna, n i e wydaje s i ę słuszna. W i a d o m o z błyskotliwym powiedzeniem wiedzy bowiem, iż Shawa o wzrastającym w o d n i e s i e n i u d o malejącego k u z e r u z a k r e s u zgodnie poziomie rzeczywis­ t o ś c i , w y n i k i t a k i e g o s t a n u r z e c z y są w s e n s i e p o z n a w c z y m m n i e j zadowalające. Równolegle z a t e m coraz rośnie p o t r z e b a scalania w i e d z y p o p r z e z integrację n a u k . S t a w i a t o n o w e w y m o g i metodo­ logiczne, różne o d przyjętych i w y s p e c j a l i z o w a n y c h m o ż n a b y określić j a k o p r z e d e wszystkim m e t o d , które analityczne. uogólnianiu jednej s t r o n y , a z d r u g i e j — mało sensownemu mnożeniu nie­ przemyślanych Tym zagrożonym: przydatność pozo­ Każda z wyspecjalizowanych dziedzin wiedzy o kulturach t z w . p i e r w o t n y c h l u b l u d o w y c h z a j m u j e się szczegółowo j e d n y m t y l k o z j e j aspektów, n i e wnikając głębiej w jego związki z całym �kontekstem kulturowym. Takie całościowe widzenie przypada nież i c h e m o c j o n a l n e g o zainteresowania i związanej я n i m nie­ właśnie e t n o l o g i i . Sądzę, iż p o d o b n i e j a k r o l a e t n o l o g i i p o l e g a n a ufności d o uogólnień, d o r e d u k c j i c e c h b a r d z i e j s c a l a n i u i uogólniającej i n t e r p r e t a c j i w i e d z y o różnych k u l t u r a c h nych pierwotnych łączących, b a r d z i e j u n i w e r s a l n y c h , p o z w a l a j ą c y c h zbliżać się d o bądź wykorzystywanie pomostem, i c h poszczególnych doświadczeń nawiązaniem do aspektach, tak z kolei n a u k ościennych, będące pewnych charakterystyk jakby kultury n a rzecz u j a w n i a n i a u k r y t y c h głębokich w zasad określonego pod nimi światopoglądu. świetle których m o ż e m y lepiej uszczegółowio­ cech i s t o t n y c h , tych zasad, zrozumieć cały szereg Do zacho­ t y p u europejskiego, jest przede w s z y s t k i m zadaniem a n t r o p o l o g i i w a ń k u l t u r o w y c h . D z i ę k i r ó ż n i c o w a n i u c e c h ze w z g l ę d u n a i c h kulturowej stopień ogólności u k a z u j e się n a m zespół p o z i o m ó w w jej bardzioj uniwersalnej refleksji. n y c h , w i ą ż ą c y c h się w s e n s o w n ą całość. K a ż d y W i e l o k r o t n i e m ó w i ł a m w y ż e j o różnicach — o w y d o b y w a n i u struktural­ element szcze­ n a j a w cech specyficznych poszczególnych zespołów k u l t u r o w y c h , g ó ł o w y u z y s k u j e d o p i e r o w t e d y s w ó j p e ł n y sens i s w o j e czego znaczenie jest o c z y w i s t e . w całości. C h c i a ł a b y m , a b y e t n o g r a f o w i e u w i e r z y l i , że t a k a w i z j a różnicujące cechy O w e r z u c a j ą c e się z w y k l e w o c z y c h a r a k t e r y s t y c z n e , są przedmiotem bezpo­ miejsce m o ż e b y ć źródłem n i e m n i e j s z e j radości niż bezpośredniość badań terenowy cli. średniego z a i n t e r e s o w a n i a p r z e d e w s z y s t k i m otnografów, a rów- doc. dr hab, Tadeusz Chrzanowski IS P A N , historyk sztuki N a j p i e r w wyjaśnienie osobistej n a t u r y : n i e j e s t e m etnogra­ stanowego w zasadzie układu społecznego. A l e k i e d y f o m , a co gorsze etnografią, j a k o dyscypliną, n i g d y n i o z a j m o ­ Polska Rzeczpospolita wałem L u d e m , w o b e c e t n o g r a f i i stanęło z a s a d n i c z e się, n i e z n a m literatury teoretycznej i zabierając głos czynię j a k ó w oświeceniowy d z i k u s , t y l e że n i e w i a d o m o z p e w ­ jąc jej o b i e k t y w r a m n c h K a t a l o g u Z a b y t k ó w S z t u k i w Polsce. I n t e r e s o w a ł o m się r ó w n i e ż s z t u k ą p r y m i t y w ó w tywną (i nawet jednak zwrócić coś n a t e n t e m a t uwagę, że i sztuką popełniłem w wymieniam te prymi­ PSL). dwie Proszę kategorie od­ d z i e l n i e , o b a w i a m się z a ś , ż e u n a s z b y t m a ł e w p r a k t y c e c z y n i się p o m i ę d z y n i m i d i s t i n g u o . 1. N a p y t a n i e p i e r w s z e dokształcenie 3. P r z y s z ł o ś ć pytanie nie powinienem właściwie się j e d n a k p o d z i e l i ć m o i m n i e p o k o j e m odpowiadać. Chciałem odnośnie d o pojęcia l u d . M o ż e istniał o n w epoce K o l b e r g a , m o ż e jeszcze w czasach „We­ etnografii? naiwne, takie do taka sama Albo przyjmiemy, j a k prayszłoeć wszystko spokojnie W (acz Przepraszam wzruszania PSL, serc. To ale jest przyszłość przez technokratów, albo nie bezkrytycznie) realizować też i gdzie o d dawna się będziemy swoje h i s t o r i i s z t u k i , która o d d a w i e n d a w n a zajmuje zamkniętymi to jest innych dyscyplin humanistycznych. ż e w o g ó l e d y s c y p l i n a m i n i e są i d a m y zepchnąć n a m a r g i n e s obszarami z u w a g i n a wyżej w y m i e n i o n e nie- pytanie: albo n i c . nością w j a k i e j m i e r z e e z l a c h e t n y . N a t o m i a s t , , o d z a w s z e " i n t e ­ r e s o w a ł e m się t z w . s z t u k ą l u d o w ą , n a w e t c z y n n i e , i n w e n t a r y z u - powstała L u d o w a , c z y l i o d k ą d w s z y s c y s t a l i ś m y się założonia. się g ł ó w n i e jest dobrze p o d w u ­ nastej d l a s z t u k i średniowiecza, renesansu, b a r o k u , k l a s y c y z m u i t d . , wciąż jeszcze pełno jest t e m a t ó w i p o m i m o bytków p r z y r a s t a problemów. następnych Wystarczy u b y w a n i a za­ togo i d l a nas i dla pokoleń— s e l a " ( i t o tuż za r o g a t k a m i ówczesnego K r a k o w a ) , ale już w m e j wczesnej młodości, w okresie międzywojennym, s p r a w a n i e była tak oczywista. Oczywiście kraj był wówczas r o l n i c z y , a w p o l i t y c o działały p a r t i e l u d o w e odgrywając w niej ważną rolę. Niemniej zdecydowanie (resp. chłopskie), nie wiadomo dokładnie g d z i e — p o z a „ w s i ą spokojną, wsią wesołą" — było kończy Jeśli e t n o g r a f i a zechce przystać n a p r o g r a m o w y izm", w a n i e w a r s z t a t ó w b a d a w c z y c h . (...) tylko „wszystko­ t o m u s i się w y r a ź n i e z d e c y d o w a ć n a p o d z i a ł i zróżnico­ W m o i m przekonaniu trzeba trochę więcej stanowczości. A l b o — jak się l u d w s y t u a c j i niezupełnie u k o n s t y t u o w a n e g o ( p o z a Zagłębiem, się t e g o , co j e s t (czy p o w i n n o b y ć ) j e j p o ż y w k ą , a l b o ograniczy Łodzią, się d o k u l t u r y kilku większymi miastami) proletariatu i niezupełnie s k r y s t a l i z o w a n e j burżuazji (zwłaszcza w j e j o d k i m i e p r z e z m a r k s i z m okroślanej p o g a r d l i w i e j a k o „ d r o b n a " ) . A już wówczas гагз-sowało się w y r a ź n e klas pomieszanie, więc mimo perspektywy towarzyszyć chce stawania i to inne dyscypliny — etnografia procesowi Warszawą czynią l u d o w e j , t o znaczy z a m k n i e p r z e d sobą n a przyszłość i s t a n i e się d y s c y p l i n ą z a m i e r a j ą c ą w r a z z o d d a l a n i e m się o d n a s t a m t e g o : i młodopolskiego szersze emerytalną, kolbergowego ludu. doc. dr hab. Leszek Dzięgiel IHT Kraków, etnograf 1. E t n o g r a f i a , etnologia, antropologia logia k u l t u r o w a , a także socjologia jego kultury. Badają go Nie one wyłącznie, rzecz jasna, ludzkiej. Używać będę antropo­ ale także przyszłość d l a zwięzłości Rozdział między d w o m a szości m o ż l i w i e j a k n a j w i ę k s z y c h m a s l u d z k i c h , c o n a t u r a l n i e n i e o kierunkach kultury przeszkadzało z a j m o w a n i u się p e w n y m i w y d z i o l o n y m i g r u p a m i naukami tymi oraz uważam które w y t w a r z a określoną kulturę. N a t u r a l n i e kulturę bardzo T o , co n i e w c h o d z i człowieka. i Ale utarło się rozdzielać n i e m a m z a m i a r u n i k o m u psuć polega n a odmienności metody jednej pożądane, elementy metod przeszłości w i e m , czy i socjolog Nadto zakres za zabawy. w swej być odgraniczał ją od Różnica czystej socjologii być może i i c h kulturą, lecz t y l k o p o t o , b y łatwiej o w e możliwie i raczej masowe zjawiska N i e będąc f o r m a l n i e s o c j o l o g i e m przechodzę (nio studiowałem tej n a u k i ) d o e t n o g r a f i i , t a k i e j jaką ją Etnografia dzieli się typowe przedstawiać. na trzy bloki rozumiem. tematyczne (mówię o e t n o g r a f i i p o l s k i e j , l u b raczej e t n o g r a f i i u p r a w i a n e j w Polsce): b l o k h i s t o r y c z n y •— b l o k w s p ó ł c z e s n y — b l o k p o z a e u r o p e j s k i . (...) (aczkolwiek tylko łączności dadzą ofekty wyłącznie, t a k zwane badanie t r a d y c j i k u l t u r o w e j , a więc k u l t u r y etnografii na przeszłej, głównie w s i , a n a d t o małych m i a s t e c z e k i t y c h m a r g i ­ może od pojmuje biologii etnografię badawczych i drugiej nauki poznawcze). m i się, badanie s p o s o b u ż y c i a , s p o s o b u z a c h o w a n i a się w p r z e s z ł o ś c i i t e r a ź n i e j ­ t e r m i n y etnografia w że w s w o i m założeniu o b i e t e n a u k i miały za zadanie one. usiłując dosyć d z i w n y , ponieważ j e d n a i d r u g a b a d a społeczeństwo l u d z k i e , szeroko. w jego rozważaniach o społeczeństwie d a w n y m ) . W y d a j e nieraz w j e g o przeszłości i teraźniejszości, wysnuć w n i o s k i n a najbliższą socjologia. społeczna, badają człowieka o d s t r o n y nacisk socjologii n i e p o w i n i e n udzielić p o m o c y (chociaż nie historykowi Blok h i s t o r y c z n y w Polsce t o przede nesów dawnego w s z y s t k i m , jeśli n i e społeczeństwa w i e l k o m i e j s k i e g o , k t ó r e n a rzecz w s i i małego m i a s t e c z k a pracowały, świadczyły i k u n i m były 75 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a221385aca0e7eb1672db1dd46e8fb70.pdf 72e5c8c3ac84a034408a53d46f1d6f2a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3433 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3218 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.79 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jasiewicz, Zbigniew Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text l o s c a ł e j n a u k i i n a s z e k ł o p o t y ( i n a s z e o s i ą g n i ę c i a ) n i e są t y l k o t e o r i a m i n i e są d l a пае w d n i u d z i s i e j s z y m j e s z c z e z u p e ł n i e j a s n e . naszymi I kłopotami. Czy jednak wobec w s p o m n i a n y c h pluralizmów, relatywiz- t o s t a n o w i też k o l e j n y p r o b l e m b a d a w c z y , dla m ó w , różnic s t a n o w i s k f i l o z o f i c z n y c h etc. m o ż e m y przyjąć ogólną definicję e t n o g r a f i i ( l o g i i ) . N i e z a l e ż n i e o d d e f i n i c j i operacyjnych całej W nauki charakterystyczny współczesnej. t e j nieco obszernej wypowiedzi pominęłam wiele spraw, k t ó r e d l a p r o f i l u c z a s o p i s m a „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " są z n a c z n i e k a ż d y z n a s p o s i a d a taką ogólną definicję — j e s t o n a d r o g o w s k a ­ ważniejsze zem p y t a n i a , z g o d n i e z zasadą w s z e l k i c h przesłuchań, zostały umiesz­ naszych poczynań. D l a m n i e osobiście, poza wspomnianą od wspomnianych i może dlatego dotyczące ich d y r e k t y w ą b a d a n i a „ t e g o co d z i e l i i ł ą c z y " p r z y d a t n ą j e s t defi­ czone przez Redakcję n a końcu. Jest t o s p r a w a s z t u k i l u d o w e j , nicja, stosunku że etnografia (logia) jest t o n a u k a ogólna o kulturze, teorii kultury do t e o r i i s z t u k i , badań procesu twór­ która w s y s t e m i e n a u k pełni rolę analogiczną d o t e j j a k ą w n a u ­ czego, kach medycznych Sądzę j e d n a k , że musiałabym pełni i n t e r n a . W s w o i c h szczegółowych bada­ zmienności sztuki ludowej w świecie wypowiedzieć współczesnym. się n a t e n t e m a t n i a c h e t n o g r a f i a z a j m u j e się treściami k u l t u r o w y m i w y r a ż a n y m i odrębnie i o b s z e r n i e j . M o ż e d l a t e g o , że sądzę, że k ł o p o t y w t y m w przedmiocie różnych f o r m a c h przez różne u g r u p o w a n i a l u d z i w epokach. Analizując owe p r z y p a d k i etnografia się r ó ż n y m i t e o r i a m i , t y m s a m y m różnymi jednostkami instytucja, etc). ( l o g i a ) posługuje różnymi językami, i w t y m taksonomicznymi znaczenie różnych Relacje (wybór między kulturowy, wspomnianymi są p o w a ż n i e j s z e o d t y c h , o k t ó r y c h p i s a ł a m przed chwilą. P l u r a l i z m p o g l ą d ó w n a sztukę ludową w y d a w a ł m i się bowiem bardziej interesujący w okresie międzywojennym obecnie i n i e potrafię jeszcze odpowiedzieć n a p y t a n i e — niż dla­ czego ? prof, dr hab. Zbigniew Jasiewicz kierownik Katedry 1. O n a z w a c h kresie decyduje działalność Etnografii U A M dyscyplin naukowych, ich przedmiocie tradycja n a u k i i kraju, rzeczywista dyscypliny przejmowanie i rozwiązań działalność dyscyplin zaproponowanych gdzie i za­ współczesna Wydaje samych — g r u p y l u d z i zajmujących się tą dziedziną. pokrewnych, d l a uniknięcia d e z o r i e n t a c j i w p r o w a d z e n i e indziej p l i n y , obejmującej oraz dążenia do ukształtowania d y s c y p l i n y w k i e r u n k u u z n a n y m właściwy. i w p r z e d m i o c i e , w c z ę ś c i n a t o m i a s t są z w i ą z a n e z d z i a ł a n i a m i n a s m i się, że nasze p o l s k i e p e r y p e t i e z za nazwą wego, natrafia n a przeszkody i p r z e d m i o t e m u p r a w i a n e j p r z e z n a s n a u k i są d o b r y m p r z y k ł a d e m z atrakcyjności tak dającego różnorakich, w y m i e n i o n y c h Występuje kilka nazw i i n n y c h jeszcze, oddziaływań. nauki przy czym dwa terminy, od d a w n a u t r w a l o n e : e t n o g r a f i a i e t n o l o g i a , u ż y w a n e są w znaczeniach. R o z u m i e m y różnych je j a k o n a z w y „pełnej n a u k i " i wówczas j e d e n t e r m i n wyłącza d r u g i l u b też określamy n i m i e t a p y nia naukowego zacji), i w minów pozna­ (etap opisu i analizy; etap porównania i generali- tym w y p a d k u s t a j e m y p r z e d trudnością, k t ó r y z ter­ uznać jako obowiązujący dla dyscypliny. Pojawił się w archeologii popularność demonstrujemy lekceważenie założenia teoretyczne l u b też dla teorii. Przedmiotem naszych na jeden dane lansować w ramach jest najczęściej zjawisk grupa opis i kulturowych środowiskowa kalna, regionalna, charakterystyka w ramach czy grup głównie rzadziej tradycyjnych społecznych społeczno-zawodowa, etniczna), badań (rodzina, społeczność porównawcze lo­ badania jednej do np. mała strony niespecjaamato­ naukowych dyscyplin. Warto, zdecydowawszy jednali „etnologia", świadomość, są c z y n n o ś c i a m i M a ł o i s t o t n e są d l a m n i e o b a w y odkrywanie europej­ celem z i termin ten że wstępnymi działania i źródłami etnologii. małomiasteczkowych Realizowanym „archeografii" wynika posia­ Brak prac w y k o p a l i s k o w y c h przez i upowszechniać „etnograficzne" logii-—etnografii. i miejskich, nie tylko polskich i poziomu termin, chyba b a d a ń j e s t n i e t y l k o k u l t u r a społeczności w i e j s k i c h ale również skich, ale także pozaeuropejskich. kulturotwórcze. „socjografia" w ramach wyspecjalizowanych się auto­ źródło m . i n . opisu i kolekcjonerstwa, walory wyodrębnionego terminu z tradycyjnej działalności, biorąc rów) a z d r u g i e j z i n t e g r a c j i o b y d w u rodzajów p r a c i różne poważno listów (zakaz prowadzenia z n i m nowe perspektywy. Prowadzimy przyjmujemy wynikające dyscy­ poznania nauko­ z ograniczenia możliwości działania w t y c h zakresach spokojnie kierunkach, rodzajów etnograficznego zresztą zresztą również t e r m i n n o w y : a n t r o p o l o g i a k u l t u r o w a i związane b a d a n i a w bardzo różnych obydwa konieczne poziomy n o m i i ' t y c h dwóch Korzystne jednej nazwy dawnych Praktyka nowych i również tematów o zanik przedmiotu badawcza w powroty zainteresowania, obrębie z nowymi wydaje etno­ dyscypliny, pytaniami się p o t w i e r d z a ć m ó j o p t y m i z m . W t r a k c i e prac własnych, n a t e r e n a c h zachodniej P o l s k i a więc w z n a c z n y m s t o p n i u z m o d e r n i z o w a n y c h , n i g d y n i e m i a ł e m p o c z u c i a , że z a b r a k n i e t e m a t ó w d l a e t n o g r a f a . poszerzyć nieco i zmodyfikować pojęcie kultury Wystarczy tradycyjnej, międzykulturowe, jeszcze rzadziej próba u s t a l e n i a p r a w czy zasad wskazując n a trwałość s p o n t a n i c z n y c h zachowań n a w s z y s t k i c h rządzących poziomach ogólności wynikać kulturą. Są i w różny to także sposób z nagromadzonych założone, są w zresztą oparciu o prawa o różnym odkrywane; mają stopniu one materiałów e m p i r y c z n y c h material empiryczny albo nauk zakresu pokrewnych, dyscypliny, z którymi podlegamy łatwo współpracujemy. fascynacji daleko w t y l e za i n n y m i d y s c y p l i n a m i społecznymi w zatrudnionych Powstają obawy, zwartości oraz siły auto­ Pozostaliśmy liczby i też sprawdzane. Stosunkowo mało u w a g i przywiązujemy do wypracowania nomicznego albo zakresie instytucjonalnej. czy d y s c y p l i n a nasza p o t r a f i zachować swoją rozwoju pliny inne nauki. Wewnątrz koniec źródła w wujemy raczej współpraca z jakimi boryka samej dyecypliny, niedostatek do naukami uporządkowane. działań premiuje W d e l i m i t a c j i , obser­ interdyscyplinarnych, jednakże etnologii refleksji n a d własnymi p r o b l e m a m i : i zakresem dyscypliny polskiej badań, porządkowania występuje dyskusji nad pojęć (nie m a i w naszym z n a ć m a ł a l i c z e b n o ś ć k a d r y i słabość i n s t y t u c j o n a l n a e t n o l o g i i — zadawane ale również w w dyscy­ słowników), d o s k o n a l e n i a m e t o d , studiów n a d teorią. D a j e o sobie środowiska się e t n o g r a f i a , skłonność między wewnętrznie „Czy dla w i e l u prac, m . i n . słownikowych t r z e b n e są z e s p o ł y . W nie bierze charakterze Poważniej prowa­ otnografii" ? Trudności, swe styki badań otoczeniu powstają raz p o r a z nastroje katastroficzne, są n i e t y l k o p y t a n i a „ C z y k r y z y s e t n o g r a f i i " ? interesujące z w i ą z a n e z z a c i e r a n i e m się g r a n i c n a s z e j w tej c h w i l i w nauce t e n d e n c j i d o przesadnej przedmiotem przez na w s t o s u n k u d o d y s c y p l i n sąsiednich. Co p r a w d a n i e m a k s z t a ł c i się l u b n i e j e s t j u ż j e d y n i e dzonych i syjne, a b y uwierzyć w trwałość p r z e d m i o t u e t n o l o g i i . traktuję o b a w y tożsamość a n a w e t c z y ją k i e d y k o l w i e k posiadała, c z y n i e p r z e ­ „aspektem" cywilizacyjnego t r a d y c j i z innowacją oraz t e g o co s p o n t a n i c z n e z t y m co r e f l e k ­ części jej mają dziejach wiście czy bibliograficznych po­ formułowaniu celów i z a k r e s u dyscypliny się n a j c z ę ś c i e j p o d u w a g ę k i e r u n k ó w i g r a n i c r z e c z y ­ przeprowadzonych prac ( n i e m a zresztą analiz na ten t e m a t ) l e c z w y b i e r a się b a d a n i a s z c z e g ó ł o w e l u b c e l e i z a k r e s p o 79 �p r o s t u się d e k l a r u j e . P r ó b o m ś w i a d o m e g o kształtowania p l i n y , a t a k i e są n i e w ą t p l i w i e p o t r z e b n e dyscy­ i n i e było i c h dotąd z b y t wiele, w i n n a towarzyszyć analiza dotychczasowego dorob­ „etnograficzne" może kulturotwórczym, pozostać nie w powinny dalszym zostać ciągu czynnikiem zaprzepaszczone. t r z e b n a jest pogłębiona i szerzej u p r a w i a n a refleksja Po­ metodolo­ g i c z n a umacniająca tożsamość e t n o l o g i i i r o z w o j u j e j działalności ku. 2. M i e j s c a , j a k i e z a j m u j e w e t n o g r a f i i p r o b l e m a t y k a k u l t u r y a r t y s t y c z n e j n i e s p o s ó b o k r e ś l i ć ze w z g l ę d u n a z n a c z e n i e p r z e d ­ miotu, jakim jest s z t u k a i j e j społeczna recepcja. istotną dziedziną k u l t u r y religia, wiedza Sztuka ale n i e m n i e j i s t o t n a jest p r o d u k c j a , i t p . N a t o m i a s t można ocenić o w o miejsce p o d uwagę dotychczasowe biorąo d o k o n a n i a w badaniach n a d ludową kulturą artystyczną. W j e j w y n i k u n i e t y l k o zgromadzono źródła, dokonano dostarczono pisanych penetracji syntez piórem jest i ujęć wielu szczegółowych problemowych, etnografów, ale bogate dziedzin, n i e zawsze również oczekuję. N i e ż y w i ę o b a w o p r z e d m i o t n a u k i . B ę d z i e n i m n a d a l k u l t u r a t r a d y c y j n a , stawiać sobie można t y l k o p y t a n i e , c z y będzie t o n a d a l k u l t u r a „ l u d o w a " ? N i e ulega d l a m n i e wątpliwości, że długo jeszcze w s t r u k t u r z e w s z y s t k i c h poszukiwać sfer ,(ludowości" — k u l t u r y t r a d y c y j n e j i s p o n t a n i c z ­ nej w życiu l u d z i , bez względu n a i c h klasową i środowiskową przynależność. Zmniejszony zresztą spopularyzowano sztukę ludową i nieprofesjonalną. B r a k u j e jednakże n a g r u n c i e p o l s k i m p r a c „ e t n o l o g i c z n y c h " — ujęć p o r ó w n a w c z y c h i g e n e r a l i ­ zujących. społeczeństw w y s t ę p o w a ć będzie w jakimś s t o p n i u „ l u d o w e " . O b o k tego j e d n a k będziemy zostanie od ich naukowego d y s t a n s dzielący gromadzenie opracowania. ces u j e d n o l i c a n i a s i ę b a d a ń n a t e r e n a c h europejskich 3. E t n o g r a f i ę — e t n o l o g i ę wykorzystać widzę atrakcyjność jako swego naukę, która przedmiotu nadal dla pod­ i poza­ europejskich i integracja t y c h dwóch różnych kierunków badań etnologicznych; badań przewiduję rozszerzenie się polskich p o z a e u r o p e j s k i c h . M i m o u t r z y m a n i a się p o d e j ś c i a potrafi źródeł B ę d z i e i n t e n s y f i k o w a ł się p r o ­ relatywistycz­ nego i r o z p a t r y w a n i a k u l t u r w i c h l o k a l n y c h w y m i a r a c h , w ba­ daniach t y c h n i o zrezygnuje się z a n a l i z p o r ó w n a w c z y c h oraz t r z y m a n i a n i m z a i n t e r e s o w a n i a niespecjalistów, stanowiących n i e p r ó b dojścia d o k a t e g o r i i u n i w e r s a l n y c h . Realność t e g o w zasa­ tylko dzie ważnych współpracowników — dostawców t w o r z ą c y c h p o n a d t o społeczne z a p o t r z e b o w a n i e Walory etnologii, która poprzez działalność źródeł ale n a nasze prace. i zainteresowania optymistycznego uzależniam obrazu jednakże i możliwości od przyszłości aktywności, etnologii w wewnętrznej Polsce integracji etnologów. prof, dr hab. Mieczysław Porębski kierownik Katedry Historii Sztuki U J , historyk sztuki N A U K I 1. Z a i n t e r e s o w a n i e antropologicznymi HUMANISTYCZNE e t n o l o g i ą , a m ó w i ą c s z e r z e j -— n a u k a m i ze s t r o n y n a u k h u m a n i s t y c z n y c h , historii sztuki, historii literatury i językoznawstwa, zwłaszcza zaznaczyło się w y r a ź n i e n a p r z e ł o m i e l a t p i ę ć d z i e s i ą t y c h i s z e ś ć d z i e s i ą t y c h . A ETNOLOGIA Jeszcze z a n i m (TEZY) dotarła d o nas z Z a c h o d u fala zainteresowania problematyką i p r o b l e m a m i antropologii strukturalnej, nieźlo obznajomieni z funkcjonnlizmem z koncepcjami Czarnowskiego byliśmy Malinowskiego czy wprowadzającymi pojęcia S a c r u m , N i e był t o m o m e n t p r z y p a d k o w y . Charakteryzują go t r z y nader i P r o f a n u m , C e n t r u m i P e r y f e r i i d o badań n a d przestrzenią i j e j i s t o t n e p r o c e s y , j a k i e dokonały się p o d r u g i e j w o j n i e podziałem w r e l i g i i i m a g i i . Bliżej już naszego czasu przypomnieć światowej: proces denazifikacji w drugiej połowie lat czterdziestych, proces należy destalinizacji proces pizez w drugiej połowie l a t pięćdziesiątych dekolonizacji, którego k u l m i n a c j a p r z y p a d a 1960. Oznaczają szeroko one w rozumianego moim wieku właśnie około przekonaniu X I X , który właściwy nie tylko e u r o p e j s k i e i m p e r i u m k o l o n i a l n e , ale pozostawił w swemu następcy — k a l e n d a r z o w o dramatyczne i określonemu roku koniec wiekowi X X k o n f l i k t y w e w n ę t r z n e , k t ó r o prz3'niosły w — konsek­ po dziś dzień Piwockiego niedocenione granic sztuki penetrowanie wielkiej i małej, ludowej i „uczonej", „amatorskiej" i „profesjonalnej", uniwer­ salnej i p r o w i n c j o n a l n e j . zbudował dziedzictwie uporczywe, Ksawerego Na t a k przygotowanym m n i e j p r z y p a d k u , rocepcja nie wychodzących ga wyglądała w e n c j i d w i e w o j n y ś w i a t o w e w r a z z i c h bezpośrednimi następstwa­ ze g r u n c i e nastąpiła, w m o i m p r z y n a j ­ propozycji środowisk antropologicznych, francuskich, przy Najpierw, był t o r o k 1960, w Paryżu, zwróciłem uwagę n a antropologizujących dziedzictwa z w i ą z a n i b y l i z n a d r e a l i z m e m ( b o t y m się w t e d y , szukając myślowych, w pierwszym jego podstaw rzędzie dziewiętnastowiecznego h i s t o - r y z m u i t o w o b u jego o d m i a n a c h — pożytywistyczno-ewolucyj- eseistów, wiecznego h i s t o r y z m u , zapowiadający która syntetyzowała myśleniu par penetracji n a teren n a u k , które wyrosły exellence historycznym, sztuki, historia literatury, ewolucyjnie jak właśnie rozumiane na historia językoznaws­ ЬлЛай i najpierw m i już część, f a s c y n u j ą c a stymulatorami podboju były świata tego myślenia. t u : rosnące od zakończenia o k . 1900 r. zainteresowanie k u l t u r a m i ludów pozaeuropejskich się współczesnej, a h i s t o r y c z n e j 2. I n s p i r a c j e postawy W 80 kultury rzędzie docierały wymienić do kolonialnego „prymitywnymi" strony, masowej nauk antropologicznych, antropologicznej pierwszym z jednej Dodatkowymi formowanie z drugiej. czy może lepiej nas różnymi t u należy inspiracje świątecznej drogami. własne. ze z n a k o m i t e g o Caillois Człowiek próba i wszelkiej przeniknięcia innej sacrum, dotychczasowe wyniki instytucją eseju o Bataille malowidłach mechaniki szczególnie rytualno-wojennego, monachiczno-próżniaczego, „ekonomiki inspirujące charyzmatyczno-ekspansywnego, „neopotlaczowego" na badań (i — potlaczo- produkcyjno-kumulacyjnego, lucyjno-proletariackiego, zbrojeń Przeklęta cyklicznej, ukazanie jej historycznych mutacji w kulturach t y p u eskalacji święta (transgresji). transgresji w optyce co b y ł o d l a m n i e „gra­ Roger zbliżyła t o o p u b l i k o w a n a już p o w o j n i e , w r . 1 9 4 9 , konsumpcji" i — wego, — trzydziestych i nad przekroczenia przedtem uformowały zasięgiem latach książka i ukierunkowywała świątecznego w Lascaux) poza jego etnologiczuo-etnograficznych funkcją (znany przedwojenna t w o — p r o b l e m a t y k i i m e t o d y d y s c y p l i n antropologicznych, które się w Caillois, Georges Bataille i M i c h e l Leiris. D o mnie stworzył w a r u n k i którzy n i c y współczoaności" zajmowałem). B y l i t o , przypomnę — nej i d i a l e k t y c z n o - r e w o l u c y j n e j . T e n właśnie k r y z y s dziewiętnasto-, się zresztą już wcześniej, dro­ następująco: m i . L i k w i d a c j a n a j b a r d z i e j d r a s t y c z n y c h przejawów całego tego musiała przynieść z sobą z a c h w i a n i e głów­ czym kosmicznych wreszcie, •— rewoopartego dodalibyśmy � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/bdde5fb338ad076f8ebf2480f74b0099.pdf a95acd2c42c682e9e8f69905ca335ff4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Barbarzyńca Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource umowa licencyjna z Wydawcą Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo nieregularne Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5553 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2005 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5163 Title A name given to the resource Naukowa apokalipsa Francisa Bacona/ Barbarzyńca 2005 (10) Description An account of the resource Barbarzyńca - pismo antropologiczne, 2005 nr (10), s.2-7 Creator An entity primarily responsible for making the resource Matthews, Steven Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Stowarzyszenie Antropologiczne „Archipelagi Kultury” Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Steven Matthews NAUKOWA APOKALIPSA FRANCISA BACONA Wydarzenia z roku 1621 przyniosły w życiu Francisa Ba­ cona wielkie zmiany. W tym bowiem roku jego błyskawiczna kariera polityczna, która doprowadziła go d o urzędu lorda kanclerza, raptownie się zakończyła. Oskarżony i uznany win­ nym przyjmowania łapówek, wyrokiem sądu został usunięty ze stanowiska i zmuszony do opuszczenia królewskiego dworu i okolic Londynu. Wydarzenia te miały również głęboki wpływ na sposób, w jaki Bacon postrzegał dzieło swego życia - na program restytucji [restoration] wiedzy i nauk, który nazwał Instauratio magna. Owo „Wielkie Ustanowienie" miało stać się początkiem nowej apokaliptycznej epoki, zrządzonej przez Bo­ ską Opatrzność i zapowiedzianej w Piśmie. W epoce tej pier­ wotna władza człowieka nad przyrodą zostanie mu zwrócona dzięki odpowiedniej, naukowej metodzie. Ustanowienie to miało być również zainicjowane przez samego Francisa Ba­ cona, gdyż Bóg, jak sądził filozof, dał mu polityczną władzę, jako dodatek do jego szczególnej wnikliwości badawczej, aby doprowadził do końca to zadanie. Utrata przez Bacona wła­ dzy politycznej oznaczała, że mylił się on do pewnego stop­ nia, co do działań Boga w tym świecie. Apokaliptyczne ocze­ kiwania filozofa uległy załamaniu i musiał ponownie przemy­ śleć to, co nazywał „dziejami opatrzności". Ponieważ Bacon wciąż jest uważany za jednego z „twórców" nowożytnej me­ tody naukowej, owo załamanie w jego myśleniu, jak też spo­ sób, w jaki z niego się podźwignął, pozostawiły swój ślad na naszym dzisiejszym kulturowym wizerunku „nauki". Badacze niewiele uwagi poświęcili apokaliptycyzmowi czy millenaryzmowi Bacona, a dotąd nie powstało ani jedno się­ gające sedna krytyczne studium na temat tego aspektu jego pisarstwa. Przyczyna tego zaniedbania jest dwojaka. Po pierwsze, Bacon w świadomości kulturowej, którą odziedzi­ czyliśmy po jego oświeceniowych czytelnikach, uznawany jest za ojca chłodnej, racjonalnej metody badania przyrody, w której teologia i wiara nie odgrywają istotnej roli. Po dru­ gie, apokaliptyczne i millenarystyczne poglądy Bacona były jedyne w swoim rodzaju; był to system w znacznej mierze jego własnego pomysłu, niemający ściślejszego związku z typowymi poglądami apokaliptycznych lub millenarystycz­ nych ruchów początków europejskiej nowożytności. Stąd też, jeśli Bacon w ogóle pojawia się w pracach przekrojowych na temat apokaliptycyzmu w Anglii, to występuje w nich jako przeciwieństwo myśli apokaliptycznej. 1 2 Jak zauważył John Channing Briggs, z bliżej nieznanych powodów utarło się wśród badaczy zajmujących się Franci­ sem Baconem i jego pismami przyjmować jako niewzruszo­ ną prawdę to, iż Bacon zarysował ostrą linię podziału mię­ dzy kwestiami wiary a kwestiami nauki i że jego program zreformowania wiedzy dotyczył wyłącznie tych ostatnich. Jest zrozumiałe, że taki punkt widzenia stanowi przeszkodę dla tych, którzy dostrzegli, jak się wydaje oczywiste, apokalip­ tyczne czy millenarystyczne wątki w pismach Bacona z filo­ zofii naturalnej. Jednakże, jak zasugerował Briggs, to wspól­ ne wielu badaczom przekonanie wymaga gruntownego prze­ myślenia. Tak zdecydowanemu rozróżnieniu między wiarą a nauką sprzeciwia się Baconowska praktyka omawiania kwe­ stii naukowych pełnym wzniosłości językiem religii, jak rów­ nież jego zwyczaj, by na poparcie swojego projektu zrefor­ mowania wiedzy dostarczać d o w o d ó w w postaci tekstów z Biblii. Przekonanie, iż u Bacona mamy do czynienia z o d ­ 3 4 dzieleniem nauki o d religii, staje się tym trudniejsze d o wyja­ śnienia, jeśli weźmiemy pod uwagę, że krąg ludzi pióra, wśród których żył Bacon, składał się głównie z duchownych i teolo­ gów i że to ich porady i wsparcia szukał, kiedy pisał i publi­ kował swoje książki z filozofii naturalnej. Kwestia ta stanie się dla nas nieco jaśniejsza, jeśli zgo­ dzimy się, że badacze postoświeceniowi, którzy zakreślili pole badań nad filozofią Bacona, czytali jego dzieła wyposażeni w pochodzącą od Immanuela Kanta hermeneutyczną zasa­ dę podziału na sferę noumenalną i fenomenalną, która leży u podstaw nowożytnego poglądu o zasadniczej niewspółmierności nauki i wiary. Lektura pism Bacona z perspektywy postoświeceniowej ukazuje wiele miejsc, w których wydaje się, iż autor dokonuje takiego kantowskiego rozróżnienia. Choć anachroniczna, interpretacja ta nie jest całkowicie nie­ uzasadniona, gdyż Kant sam otwarcie przyznał się d o inte­ lektualnego długu wobec Bacona i jest prawdopodobne, że Kantowski podział na kwestie, które mogą podlegać bada­ niu naukowemu, i kwestie, które takiemu badaniu nie podle­ gają, ukształtował się w niemałym stopniu pod wpływem wła­ śnie tych passusów dzieła Bacona. 5 6 7 Podział Kanta mógł mieć swoje źródło w p o d o b n y m roz­ różnieniu, które można odnaleźć w pismach Bacona, lecz u tego ostatniego podział na religię i filozofię pojawia się jako szczególne następstwo pewnej klasycznej chrześcijańskiej idei, a mianowicie doktryny o podwójnym Boskim objawie­ niu: w księdze Natury (czyli „Księdze Stworzenia") i w księ­ dze Pisma. Co więcej, to właśnie ta rozpowszechniona chrze­ ścijańska idea d w ó c h „ksiąg Boga" nabiera szczególnego charakteru u Bacona i dostarcza apokaliptycznego kontek­ stu dla jego reformy filozofii naturalnej. Bacon odszedł o d powszechnie a k c e p t o w a n e g o chrześcijańskiego p o g l ą d u przez dodanie do niego idei, iż zrządzeniem Boskiej Opatrz­ ności nadejdzie wiek apokaliptyczny, kiedy to Księga Stwo­ rzenia stanie się zrozumiała dla tych, którzy z pobożnością poświęcą się jej studiowaniu, a ludzkie cierpienie będzie odtąd stopniowo łagodnieć aż rajskie panowanie nad przy­ rodą zostanie odzyskane. Przed rokiem 1621 było dlań bo­ wiem jasne, że świat zupełnie niedawno przestąpił próg ta­ kiej właśnie apokaliptycznej epoki. 8 Bacon zaczerpnął tę myśl głównie z lektury Księgi Danie­ la 12, 4, gdzie powiada się: multi pertransibunt et augebiłur scientia w Wulgacie lub jak on to przełożył na angielski: „many shall pass to and fro, and science shall be increased" [wielu będzie przebiegać i nastanie obfitość prawdziwej wiedzy] . Jest to ów znany cytat z Pisma św. znajdujący się na okład­ ce Instauratio Magna wydanej w 1620 r., lecz można g o o d ­ naleźć w wielu miejscach dzieł Bacona jako teologiczne wsparcie jego programu reformy filozofii naturalnej. Najwyrazistszy wyraz rozumienia tego fragmentu przez Bacona znajduje się we wczesnej, nieopublikowanej za jego życia pracy, Valerius Terminus. 9 Jest to rzecz, co do której nie umiem powiedzieć, czy potrafię ją wyrazić równie jasno, jak głęboko ją rozumiem, mianowicie, skoro cała wiedza okazuje się rośliną zasa­ dzoną przez Boga, tak też wzrastanie lub rozkwit lub też przynajmniej przetrwanie i owocowanie tejże rośliny wolą opatrzności Bożej - nie tylko wolą opatrzności powszech- Numer 10/2005 �nej, lecz w specjalnym proroctwie - zostało wyznaczone na okres jesieni tego świata. Gdyż według mojego rozu­ mienia, nie zadając gwałtu literze Pisma, teraz, po owym wydarzeniu, można bezpiecznie wyłożyć to miejsce u Da­ niela - gdzie mówiąc o czasie końca, powiada się: „wielu będzie przebiegać i nastanie obfitość prawdziwej wiedzy" - w ten sposób, iż otwarcie się świata przez rozwój żeglu­ gi i handlu oraz dalsze odkrycie wiedzy [further discovery of knowledge] miały nastąpić w jednym czasie czy wie­ ku. 10 W późniejszych dziełach Bacon wykłada to miejsce może mniej wyraziście, lecz nigdzie nie zdarza mu się sugerować, iż kiedykolwiek znacząco zmienił swoje rozumienie apoka­ liptycznych implikacji tam zawartych. Co więcej, kiedy w póź­ niejszym okresie omawia ten werset Pisma w Novum Orga­ num, opublikowanym w 1620 r., jest mniej ostrożny w swej interpretacji. Początek jest u Boga: gdyż sprawa, która jest w naszym ręku, mając tak mocno odciśnięty na sobie charakter do­ bra, pochodzi w oczywisty sposób od Boga, który jest twórcą dobra i Ojcem Światłości. W boskich działaniach nawet najdrobniejszy z początków prowadzi z koniecz­ ności do swego celu. I tak jak było to powiedziane o rze­ czach duchowych: "Królestwo Boże nie przyjdzie dostrzegalnie« , tak też jest we wszystkich większych dziełach Bożej Opatrzności; wszystko przebiega łagodnie i bez ha­ łasu i dzieło z powodzeniem posuwa się naprzód, zanim ludzie uprzytomnia sobie, że już się zaczęło. Nie powinna być zapomniana przepowiednia Daniela, odnosząca się do 11 ostatnich wieków świata... »Wielu będzie przebiegać i nastanie obfitość prawdziwej wiedzy«, jasno sugerują­ ca, że całkowite poznanie świata (które obecnie dzięki tak wielu odległym wyprawom zdaje się być zakończone lub bliskie zakończenia) i rozwój nauki, z wyroku prze­ znaczenia, to znaczy Boskiej Opatrzności, mają spotkać się w tym samym okresie. 12 Warto zaznaczyć, że interpretacja tego wersetu z Księgi Daniela staje się bardziej zdecydowana po dojściu Bacona do władzy. Bezpośrednio przed jego upadkiem przekonanie Bacona, iż żyje w epoce apokalipsy, było najsilniejsze lub, mówiąc inaczej, był on tak pewny swej interpretacji wersetu z Daniela, że chciał go opublikować bez złagodzenia [quali­ fication]. Wiedział, że żyje w owej epoce rozkwitu wiedzy. Uważał, iż nie jest to tylko jego osobisty pogląd, lecz można tego dowieść empirycznie takimi osiągnięciami, jak odkry­ cie Ameryki i powstawanie niezliczonych szlaków handlo­ wych. „Postęp wiedzy" miał także jeszcze nadejść, i to dzię­ ki samemu Baconowi i publikacji książki, w której przedsta­ wił teorię p o s t ę p u . Ręka Opatrzności nie m o g ł a działać z większą wyrazistością. 13 Istotą „dalszego odkrycia wiedzy", o którym wspomina Bacon, ma być nauczenie się właściwego odczytywania Boskiego Objawienia zawartego w Księdze Natury. Dla Ba­ cona ta umiejętność była cechą charakterystyczną epoki apokaliptycznej. Tak pisze Bacon do nowego króla, Jakuba, w swym Postępie nauki z 1605 r.: Gdyż tak powiedział nasz Zbawiciel, »Błądzicie, nie zna­ jąc Pisma ani potęgi Boga«, kładąc przed nami dwie księ­ gi czy też tomy, abyśmy je zgłębiali, jeśli chcemy być wolni od błędu; pierwszą z nich jest Pismo objawiające wolę Boga, drugą są stworzenia wyrażające Jego potę­ gę. Owa druga księga zaś jest kluczem do pierwszej; nie tylko otwiera ona nasz umysł, abyśmy mogli zrozu­ mieć prawdziwy sens Pisma, dzięki znajomości ogólnych pojęć rozumu i zasad mowy [speech], lecz przede wszystkim pogłębia naszą wiarę, skłaniając nas ku skupionemu.rozważaniu wszechmocy Bożej, widocznej i od­ ciśniętej głównie w jego dziełach. 14 Ta właśnie szczególna teoria dwóch ksiąg przewija się przez wszystkie pisma Bacona. Pierwsza księga (pierwsza w porządku ważności, nie w porządku chronologicznym), Pismo, objawiła wolę Boga, podczas gdy druga księga, Stwo­ rzenie, objawiła Jego potęgę tym, którzy znali Jego ścieżki i potrafili je poprawnie odczytać. Obie księgi spełniają u Ba­ cona funkcję jednego wewnętrznie zharmonizowanego sys­ temu teologicznego. Zauważając w powyższym fragmencie, iż księga Stworzenia pomaga i pozwala odnaleźć właściwy sposób rozumienia Pisma, musimy jednocześnie zauważyć, że Pismo, jako przechowalnia woli Boga, zarówno wyzna­ cza granice, jak i zaleca właściwą motywację dla badania Stworzenia: Nil m < ;•' 1 1 0 pil Dlatego też rozumiemy, że wiedza zalicza się do tych rze­ czy, które należy przyjąć z uwagą i godnie; skoro jest ona niczym tryskające źródło, którego ujście i kierunek nurtu niełatwo dostrzec, uznałem za dobre i konieczne w pierw­ szej kolejności stworzyć mocne i zdrowe koryto czy brzeg, by panować nad nurtem wód i kierować nim; przyjąłem bowiem takie stanowisko czy uznałem za nadrzędną zasa­ dę, że mianowicie Cała wiedza powinna być ograniczona przez religię i mieć związek z użytkiem i działaniem^ . 0 . \ T < :• » L • r, l.whf 5 Okładka wydania Instauratio Magna z 1620 r. W innych miejscach Bacon często wyjaśnia, że grzech pierworodny człowieka, który sprowadził Upadek, był niczym PISMO ANTROPOLOGICZKE �Steven Matthews innym, jak tylko odrzuceniem normatywnej roli przysługują­ cej objawionej woli Bożej (po Upadku zapisanej w Piśmie). Aby właściwie odczytać księgę Stworzenia, granice rozumu wyznaczone przez Pismo muszą być ściśle ustalone. W ten sposób teologia ma charakter normatywny dla filozofii natu­ ralnej, a filozofia naturalna potrzebna jest, aby istniała światła teologia. Najważniejsze jednak dla Bacona jest to, aby nie mieszać z sobą znaczeń, jakie płyną z obu tych ksiąg, gdyż właściwe granice nauki i motywy jej uprawiania zostaną wów­ czas zatarte, może także nie przynieść ona dobroczynnych skutków, jakich się po niej spodziewamy. Gdy szuka się zro­ zumienia potęgi Boga w Piśmie, rezultatem tego jest zmie­ szanie, gdyż Bóg nie wyjaśnia w Piśmie ustalonych przez sie­ bie praw fizycznych, chociaż mogą je odczytać ci, którzy są w tym biegli - w Księdze Natury. Z drugiej strony ci, którzy usiłowali zrozumieć istotę Boga i Jego wolę, a także ścieżki zbawienia, dzięki studiowaniu przyrody, także znajdowali złe odpowiedzi, ponieważ Bóg odkrywa je tylko w Piśmie, na tyle, na ile one w ogóle mogą być odkryte. I tak w aforyzmie 65. Novum Organum Bacon jasno wyraża się o niebezpieczeń­ stwie pomylenia dwóch ksiąg, przed czym ostrzegał już 15 lat wcześniej w Postępie nauki. Ostrzega z jednej strony przed tymi, którzy skłonni są dostrzegać jednoznaczne wyjaśnienia kosmologiczne w księgach Rodzaju i Hioba, z drugiej strony przed tymi, którzy chcieliby zbudować system religijny, bazu­ jąc na świecie natury - szczególnie taki, jaki kiedyś stworzył Pitagoras. Oba podejścia są naruszeniem granic teologii, skła­ dającymi się na to, co Bacon nazywa „apoteozą błędu". 16 17 Tak silny nacisk, jaki Bacon kładzie na to, by nie mylić prze­ kazu obu ksiąg, jest następstwem jego szczególnej interpre­ tacji przypowieści o Upadku człowieka z Księgi Rodzaju. Upa­ dek człowieka, według Bacona, był dwojakiej natury: „Gdyż człowiek, upadając, utracił jednocześnie stan niewinności i swoją władzę nad stworzeniem". Podwójna natura Upadku wymaga, zdaniem Bacona, podwójnego rozwiązania: skoro upadek człowieka był dwojaki - utrata „niewinności" i „władzy nad stworzeniem" - to również sposób odkupienia jest dwo­ jaki. Dlatego odzyskanie rajskiej doskonałości przebiega we­ dług dwóch oddzielnych, choć przeplatających się dróg, któ­ re zmierzają ku dwojakiemu rozwiązaniu, duchowemu odro­ dzeniu [recovery] dzięki działaniu Boskiego Wcielenia i mate­ rialnemu odrodzeniu, jeszcze w tym życiu, poprzez wspólny wysiłek Boga i człowieka w dziele Ustanowienia. 18 Bezpośrednim następstwem podwójnego upadku są prze­ kleństwa i obietnice. Adam i Ewa byli jednakowo ukarani bó­ lem i śmiercią, jako ich życiowym przeznaczeniem, lecz oboje otrzymali również obietnice ostatecznego wybawienia. Kobieta dostała obietnicę pośrednio, przez węża. Obietnicę tę chrze­ ścijańscy duchowni traktowali przez wieki jako proroctwo na­ dejścia Chrystusa (stąd nazwa protoewangelia): „Wprowadzam nieprzyjaźń między ciebie a niewiastę, pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej: ono zmiażdży ci głowę, a ty zmiażdżysz mu piętę". Lecz także mężczyzna otrzymał obietnicę dotyczącą przyszłego Ustanowienia, i tutaj Bacon zreinterpretował prze­ kleństwo jako błogosławieństwo, kiedy słowa Księgi Rodzaju 3, 19: „w pocie czoła będziesz jadł chleb", wyłożył jako zapo­ wiedź apokaliptycznego czasu z Daniela 12, 4. Chleb oczywi­ ście w pojęciu większości chrześcijańskich teologów tej epoki oznaczał „wszystko, co konieczne do życia". I Bacon rozumiał go w ten sposób. Lecz dokonał tutaj rzeczy szczególnej, cze­ goś znacznie istotniejszego niż tylko zamiana przekleństwa na obietnicę: „pot czoła" zinterpretował nie jako wysiłek fizyczny, lecz duchowy wysiłek obserwacji, eksperymentu, działalności naukowej. Jak wyjaśnił w Valeriusie Terminusie: 19 [...] ponieważ posłuszeństwo stworzenia zmieniło się w opór, owa władza nie może być używana i sprawowana inaczej niż przez wysiłek, zarówno w wymyślaniu, jak 4 Francis Bacon i wykonaniu; chodzi jednak przede wszystkim o pracę i podróże, które określa się jako »pot z czoła« bardziej niż pot ciała; taka podróż, której towarzyszy praca i duchowe rozważanie umysłu . 20 Spełnienie obietnicy udzielonej kobiecie nadchodzi w peł­ ni czasu, kiedy sam Bóg staje się człowiekiem, w osobie Jezusa Chrystusa, który przywraca utracony duchowy zwią­ zek z Rajem poprzez swoje życie, nauczanie, śmierć i zmar­ twychwstanie. Tak przedstawia się d u c h o w e rozwiązanie duchowego problemu. Spełnienie obietnicy danej mężczyź­ nie następuje później w wydarzeniu Ustanowienia, kiedy Bóg „odnowi oblicze ziemi", jak Bacon rozumiał Psalm 104, 30. Warto odnotować, że Bacon uważał, iż owa epoka mate­ rialnego odnowienia nadejdzie dopiero po odnowieniu praw­ dziwej religii. „Prawdziwa religia" obejmowała znacznie wię­ cej niż tylko Wcielenie, przywracające właściwy związek mię­ dzy Bogiem a wierzącymi. Aby ostatecznie osiągnąć czystą i prawdziwą religię, pełny sens wcielenia musiałby zostać odsłonięty przez stopniowy proces dochodzenia do popraw­ nej lektury Pisma. Temu zadaniu, powiada Bacon w Novum Organum, w pierwszych wiekach chrześcijaństwa poświęci­ ły sie najlepsze umysły epoki, gdyż nie ma ważniejszej pra­ cy niż uważne czytanie tekstu, który mówi o z b a w i e n i u . W ten sposób Biblia znów zyskuje pierwszeństwo nad księ­ gą natury, tak samo jak to, co duchowe, przewyższa rangą to, co materialne. Zatem projekt czytania księgi natury ze zrozumiałych względów został odłożony na półkę, do chwili aż zostaną rozwiązane kwestie większej w a g i . Jednakże w epoce scholastycznej interpretacja Pisma przez pewien czas była wykolejona, co więcej scholastycy powtórzyli grec­ ko-rzymski błąd polegający na pomieszaniu przekazów obu ksiąg. Wiek, w którym nastanie prawdziwa Religia, to wiek Reformacji, zwłaszcza Reformacji w Anglii. 21 22 23 W Postępie nauki Bacon pisze: I oto widzimy na własne oczy, że w epoce naszej i na­ szych ojców, kiedy spodobało się Bogu wezwać Kościół rzymski, aby wyjaśnił zwyrodniałe zwyczaje i obrzędy, i rozmaite wstrętne doktryny, utworzone, by podtrzymywać owe nadużycia, że wtedy też Boska Opatrzność zarządziła jednocześnie, że za wyjaśnieniem tym powinno iść odno­ wienie i ponowny rozkwit wszystkich innych nauk . 24 Marcin Luter rozpoczął proces, który umożliwi właściwą lekturę Biblii, uwalniając ją od scholastyki i przywracając jej należny autorytet tekstu d u c h o w e g o oraz dzięki właściwej interpretacji położy kres zwyczajowi mieszania obu ksiąg. Następny etap pracy należał do Francisa Bacona. Numer 10/2005 �NAUKOWA APOKALIPSA FRANCISA BACONA Możemy zauważyć interesujący system odpowiedniości między Wcieleniem i Ustanowieniem: i jedno, i drugie miało właściwy sobie upadek i każde miało swoją obietnicę. Jak Wcielenie było rozwiązaniem duchowego upadku, tak Usta­ nowienie było rozwiązaniem upadku materialnego. Każde z nich miało swoją księgę; księgi te, gdy spełni się czas, będą odczytane właściwie, a skutkiem tego będzie właściwe zrozu­ mienie woli i potęgi Boga. Trzeba wreszcie wspomnieć o kul­ minacji obu: ostatecznym rezultatem Wcielenia będzie ponow­ ne połączenie się z Bogiem w „Królestwie Bożym" Nowego Nieba i Nowej Ziemi po tym, jak stare Niebo i Ziemia przemi­ ną. Kulminacją Ustanowienia będzie nastanie „Królestwa Czło­ wieka", gdy w pełni zostanie mu przywrócone panowanie nad przyrodą, a ludzkie cierpienie, inne niż codzienny znój samej pracy, zostanie przezwyciężone. Otworzy to drogę, na końcu wszystkich rzeczy, do Nowego Nieba i Nowej Ziemi. Valerius Terminus pozwala nam dostrzec raz jeszcze, iż Bacon, kiedy był najbardziej szczery, uważał, że materialne odrodzenie będzie oznaczać całkowite panowanie nad wszechświatem. Gdyż Bóg obdarzył tym potencjałem umysł człowieka, a czło­ wiek, dzięki pracy, może go zrealizować: Niech żaden człowiek nie przypuszcza, że może ograni­ czać dowolność darów, udzielonych nam przez Boga, który jak jest powiedziane, »złożył świat w ludzkim sercu«. Zatem wszystko, co jest nie Bogiem, lecz cząstką świata, On tak ukształtował, aby było dostępne zdolności pojmowania rozumu człowieka, jeśii tylko on otworzy i rozszerzy siły swego rozumu, tak dalece jak potrafi. 25 Nawet jeśli panowanie nad przyrodą nie dojdzie do skut­ ku za jego życia, gdyż w roku 1620, w czcigodnym wieku 59 lat, mógł on widzieć kres swoich dni, wciąż pozostawałoby to kwestią zaledwie kilku lat zanim zostanie osiągnięte, i za­ cznie się epoka owego złotego wieku. Z powyższego cytatu z Valeriusa Terminusa wynika, iż Księ­ ga Natury, poprawnie czytana i kierowana przez właściwą re­ ligię, doprowadzi do całkowitego odzyskania władzy nad przy­ rodą, która była udziałem człowieka w Edenie. Jednakże w niektórych fragmentach późniejszych i mniej szczerych dzieł Bacona, zwłaszcza w zakończeniu drugiej księgi Novum Or­ ganum, wydaje się, iż rajskie panowanie, podobnie jak du­ chowa niewinność, w tym grzesznym życiu mogą być odzy­ skane jedynie „częściowo" czy „do pewnego stopnia" . O ile te ostrożne sformułowania można przypisać dobrze znane­ mu politycznemu rozsądkowi Bacona, po tym jak zapropono­ wał bez wątpienia radykalne nowe odczytanie tekstu Pisma, znacznie prostsza interpretacja tego passusu wyłania się, je­ śli przyjrzymy się kolejnemu fragmentowi Valeriusa Terminu­ sa, który już częściowo przytaczaliśmy w innym miejscu, przy okazji omawiania potępienia z Księgi Rodzaju: danym człowiekowi, a własna metoda Bacona jest zatem klu­ czem do „rozszerzenia mocy i władzy ludzkiego rodu nad wszechświatem" . Kiedy nastanie koniec ziemskiego wieku panowania człowieka nad przyrodą, nawet dobre dzieła ludz­ kości będą próżne, a Nowe Niebo i Nowa Ziemia staną się rze­ czywistością, w której wiedza człowieka o Bogu nie będzie ogra­ niczona Pismem i panowanie człowieka nad Nową Ziemią jak niegdyś nie będzie wymagać znoju pracy. Na razie zbliżał się okres ludzkiej pracy, a Bacon ustalał metodologiczny początek dla tego zarządzonego przez Boga przedsięwzięcia. 28 29 Taki był optymistyczny stan Baconowskiego rozumienia roli opatrzności w historii w 1620 r. Wtedy, z zamieszania źle kierowanej sesji parlamentarnej, w czasie której oponenci Bacona zaatakowali go wspólnymi siłami, wyłonił się jako człowiek rozczarowany. Coś nie poszło tak jak trzeba. Lecz które ze swych poglądów uznał wtedy za iluzoryczne? Ba­ con optymistycznie wybrał ścieżkę najmniejszego epistemologicznego oporu. Słowo Boże było ponad wszelkim zarzu­ tem, tak jak sam Bóg, w ten sposób nadal obowiązywała wyraźna przepowiednia apokaliptycznego, technologiczne­ go wieku. Nie uważał też Bacon za uzasadnione poddawać w wątpliwość własnej metody lub swojej własnej tożsamości jako wybranego przez Boga narzędzia prowadzącego innych ku właściwemu odczytywaniu Księgi Natury. Nie, jeśli w czymś się pomylił, to pomylił się najbardziej co do ludzi swojego pokolenia. Choć nie zmieniło się wiele, poza jego własnym osobistym losem, Bacon zaczął patrzeć na swoją epokę jako na wciąż pogrążoną w ciemności, epokę, której daleko jesz­ cze do jutrzenki. Ton Prekursora zastąpiony został w jego późniejszych filozoficznych pismach przez ton starotestamentowego proroka. Po roku 1621 Bacon zarzuca swojej epoce, iż powtarza grzech pierworodny, odmawiając przyjęcia praw­ dziwej wiedzy, a pożądając władzy i fałszywej wiedzy. W jed­ nym z najobszerniejszych teologicznych fragmentów z okresu po 1621 Bacon rozwodzi się nad trwającym wciąż błędem swej epoki: I ostatnio przez zarządzenie niektórych uczonych (gdyż taki jest teraz porządek) i wybitnych mężów (wcześniej­ sza rozmaitość i dowolność stały się, jak sądzę, nużące), uprawianie nauki jest zarezerwowane dla pewnych, wy­ branych uprzednio autorów, i w ten sposób nakłada się ograniczenia na starych i wpaja je młodym... i autorytet brany jest za prawdę, a nie prawda za autorytet. Który to rodzaj instytucji i dyscypliny świetnie się nadaje do obec­ nego użytku, lecz zamyka wszelkie widoki na poprawę sytuacji. Gdyż powielamy grzech naszych pierwszych ro­ dziców, i cierpimy z tego powodu. Tamci chcieli być jak Bóg, lecz ich potomkowie chcą być jeszcze czymś wię­ cej. Gdyż my tworzymy światy, kierujemy i panujemy nad przyrodą, my sprawimy, że wszystkie rzeczy będą takie, jakie powinny być, jak sądzimy w naszym szaleństwie, a nie takie, jakie wydają się najodpowiedniejsze dla Bo­ skiej mądrości, lub takie, jakie są naprawdę; i nie wiem, czy bardziej zniekształcamy fakty przyrody, czy nasz umysł, lecz bez wątpienia odciskamy piętno naszego wi­ zerunku na stworzeniach i dziełach Boga, zamiast uważ­ nie badać je i rozpoznawać w nich piętno samego Stwór­ cy. Dlatego to po raz drugi utraciliśmy panowanie nad stworzeniami, nie bez naszej zasługi; i podczas gdy po Upadku pozostała człowiekowi pewna władza nad opo­ rem stworzeń... jednak i tę władzę, przez naszą zuchwa­ łość i pragnienie bycia jako Bóg i podążania za rozkazami naszego własnego rozumu, w znacznej mierze tracimy. 26 Prawdą jest, że w dwóch punktach potępienie jest osta­ teczne i nieodwołalne; po pierwsze, w tym, iż marność musi być zwieńczeniem wszystkich ludzkich osiągnięć, a wieczność zostanie odzyskana, choć zmiany i czasy mogą się opóźnić; po drugie, w tym, że ponieważ posłuszeń­ stwo stworzenia zmieniło się w opór, owa władza nie może być używana i sprawowana inaczej niż przez wysiłek, za­ równo w wymyślaniu, jak i wykonaniu . 27 Praca w „pocie czoła" skończy się odzyskaniem pełnego rajskiego panowania, lecz z tą istotną różnicą, iż panowania tego nie można będzie osiągnąć, po tej stronie nieba, bez nie­ ustannej pracy. W ten sposób określenie Bacona z drugiej księgi Novum Organum jest w zgodzie z końcowymi ideami pierwszej księgi tegoż dzieła, w której Bacon powiada, iż rajskie panowa­ nie pozostaje, nawet w upadłym świecie, „boskim dziedzictwem" 30 Baconowska wizja jutrzenki złotego wieku, która była jego nadzieją na czas obecny, stała się nadzieją przyszłych po­ koleń. Dlatego też, choć Bacon był w dobrych osobistych, PISMO ANTROPOLOGICZNE �Steven Matthews choć nie politycznych, relacjach z królem Jakubem, zadedy­ kował Historia Naturalis et Experimentalis, w której znajduje się powyższy fragment, przyszłemu królowi, wtedy księciu Karolowi: „Pierwsze owoce mojej Historii naturalnej pokor­ nie składam Waszej Wysokości, rzecz jak ziarno gorczycy, bardzo małą w istocie, ale będąca przyrzeczeniem tych rze­ czy, które dzięki łasce Boga nadejdą później" . Podczas g d y przyrzeczenie odnosi się pierwotnie d o obietnicy, którą przede wszystkim składa sam Bacon, list de­ dykacyjny powiada też o innych, którzy „będą pobudzeni moim przykładem d o p o d o b n e g o zatrudnienia; zwłaszcza gdy w pełni zrozumieją, d o czego zmierzamy" . Odnotujmy na marginesie metaforę zasiania ziarna, a szczególne ziarna gorczycy. Język żniw z Valeriusa Terminusa ustąpił w znacz­ nym stopniu metaforze posiania czegoś, co, jak powiedział Jezus o samym Królestwie Boga, będzie wzrastać, aby stać się wielkie i płodne, ale nie w obecnym pokoleniu. W obli­ czu rozczarowania nadzieja została przeniesiona przez Ba­ cona z teraźniejszości na nieokreślony przyszły wiek. Prze­ szłość, która była tak naznaczona błędami, teraz obejmo­ wała epokę współczesną Baconowi; gdyż on narodził się, by „zdać sprawę" z tego, iż jego pokolenie zdominowane jest przez te same powracające błędy. 31 32 33 Za kulturowy frazes utarło się w rozwiniętych krajach Zacho­ du uznawać twierdzenie, zgodnie z którym to, co nazywa się „postępem nauki", jest nieuniknione, nawet jeśli po drodze napotyka się przeszkody lub dochodzi d o technologicznych katastrof. Jest tak mimo tego, iż „postępu" jako wartościują­ cego określenia pozytywnej zmiany nie d a się dowieść i mimo tego, że jest on z istoty swej „nienaukowy". Kiedy zbiorni­ kowce z ropą rozlewają swoja zawartość lub kiedy rozpo­ wszechnia się broń, kiedy uświadamiamy sobie, że choroby są odporne na nasze szczepionki lub kiedy stoimy wobec konieczności użycia alternatywnych źródeł energii, bez wa­ hania zwracamy się d o nauki i zaawansowanych rozwiązań przyszłości, g d z i e , jak wierzymy, m u s z ą z n a j d o w a ć się wszystkie rozwiązania. Nie przestajemy w to wierzyć, gdyż „postęp naukowy" i „rozwój techniczny" przejęły status epistemologicznego i moralnego autorytetu w krajach Zacho­ du, nawet jeśli oddzielone są o d kontekstu Biblii i proroctw, które w pierwszym rzędzie stanowiły ich uzasadnienie dla Bacona i innych umysłów wczesnej nowożytności. Zacho­ wujemy wiarę Bacona w postęp, lecz zachowujemy także jego wiarę, że rozwój nauki jest efektem pracy. Dlatego sło­ wa zwykłej telewizyjnej reklamy na niekomercyjnym publicz­ nym kanale namawiają nas d o tego by: Wyobrazić sobie świat, w którym żadne dziecko nie że­ brze o jedzenie. Być może niektórzy będą patrzeć na to jak na sen, inni będą patrzeć długo i uważnie i zabiorą się do pracy. ADM - natura tego, co ma nadejść. Istotę naszych millenarystycznych przekonań wyraża rów­ nież wstęp d o najnowszych odcinków popularnego serialu Star Trek, „Enterprise". Kiedy obrazy postępu naukowego migają przed naszymi oczami, przedstawiając wizualny marsz od epoki naukowej rewolucji d o wygenerowanej kompute­ rowo utopijnej przyszłości podróży kosmicznych i naukowych podbojów, słowa piosenki-tematu powtarzają epistemologiczny punkt zwrotny, dzięki któremu taka przyszłość stanie się możliwa: „Trzeba mieć wiarę, wiarę w sercu". Przełożył Robert Mitoraj 1 Znaczek pocztowy z Nowej Fundlandii Dzisiaj znaczenie Bacona w etyce kultury naukowej po­ lega nie na tym, iż dokonał rozdziału kwestii nauki o d kwestii wiary, który to podział należy przypisać bardziej zasadnie Immanuelowi Kantowi (choć nie całkowicie jemu), lecz w za­ szczepieniu dążeniom n a u k o w y m d u c h a pozwalającego wytrwać w eschatologicznej nadziei oraz mechanizmu prze­ zwyciężania teraźniejszych rozczarowań, kiedy te w końcu n a d c h o d z ą , przez przeniesienie nadziei na odleglejszą w czasie i wspanialszą technologiczną utopię. Omówienie procesu, dzięki któremu filozofia Bacona stała się częścią głównego prądu myśli oświecenia i nowożytnej nauki z oczy­ wistych względów wykracza poza ramy tego eseju; lecz, jak już zauważyliśmy w odniesieniu d o Kanta, wpływ Bacona wzrósł znacznie na przestrzeni osiemnastego i dziewiętna­ stego wieku, tak jak to s a m przewidział. Jednakże w t y m samym czasie B ó g , za sprawą La Place'a i jego uczniów, został odsunięty z k o s m o s u jako nieprzydatna hipoteza, a autorytet pierwszego pisma został podważony, podczas gdy drugie pismo (Natura), rozwijało się coraz bardziej jako samowystarczalna przestrzeń prawdy, co później stało się znamieniem naukowego punktu widzenia nowożytnej kultu­ ry zachodniej. Jednakże sama praktyka naukowego przed­ sięwzięcia pozostaje związana z ze strukturą wiary Bacona. Choć definicje apokaliptycyzmu i millenaryzmu w dziedzinie histo­ rii początków nowożytności wciąż są płynne, w tym eseju będę trzymał się terminologii Paula Christiansona, z tej prostej przyczyny, iż dostar­ cza nam ona dwóch poręcznych pojęć odnoszących się odpowiednio do wczesnych przekonań Bacona (apokaliptycyzm) i jego przemiany po odsunięciu od władzy (millenaryzm). I tak powiada Christianson: „W jego pracy »apokaliptyczny« to termin ogólny, odnoszący się do apo­ kaliptycznych źródeł, w przypadku Bacona do Księgi Daniela, a "mille­ narystyczny" to termin o węższym znaczeniu, oznaczający ustanowie­ nie przyszłej, zbiorowej, rychłej przemiany życia na ziemi za pośrednic­ twem nadprzyrodzonej siły" {Reformers and Babylon, University of To­ ronto Press, 1978). W późniejszej myśli Bacona nacisk powinien być położony na aspekt „przyszłości". Rzecz jasna przyjęliśmy tę terminolo­ gię tylko ze względu na jej użyteczność, gdyż Baconowska interpretacja Pisma św. i czasu w Biblii była niespójna i nie może być bez nadużycia dopasowana do szerszych kategorii. 2 Katharine Firth, określająca Bacona jako „ostrożnego i umiarko­ wanego" w odniesieniu do apokaliptycznych tendencji, idzie dalej niż większość autorów, lecz stara się nie przypisywać poglądów apokalip­ tycznych późniejszych baconistów samemu Baconowi (The Apocaliptic Tradition in Reformation Britain: 1530-1645, Oxford University Press, 1979, s. 204-206). Z pracy tej wyłania się obraz Bacona jako myśliciela, dla które­ go kwestia apokalipsy leży daleko poza zasięgiem głównych zaintereso­ wań. Warto zauważyć, że Bacon funkcjonuje jako głos chłodnego rozumu w skądinąd gruntownej rozprawie Alexandry Walsham na temat idei Opatrz­ ności we wczesnonowożytnej Anglii (Providence in Early Modern England, Oxford [Anglia], New York, Oxford University Press, 1999). Numer 10/2005 �NAUKOWA A P O K A L I P S A F R A N C I S A B A C O N A 3 Jedynym badaczem, który jednoznacznie umieszcza metodę Ba­ cona w szerszym kontekście millenaryzmu ówczesnej epoki jest Char­ les Whitney {Francis Bacon and Modernity, New Haven, Yale University Press, 1986, s. 40 i nast.). Nie jest to głównym tematem pracy Whitneya, a millenaryzm Bacona jest raczej zarysowany niż poddany badaniu. W swoich znakomitych podręcznikach (czy popularnych omówieniach) Anthony Grafton i John Hedley Brooke przyjrzeli się uważnie bezsprzecz­ nie apokaliptycznym podstawom nauki Bacona, lecz jako podręczni­ kom brak im krytycznego rygoru (Zob. A. Grafton, New Worlds, Ancient Texts, Harvard University Press, 1992, i J. H. Brooke, Religion and Scien­ ce, Cambridge University Press, 1991). 4 J.C. Briggs, Bacon's Science and Religion, [w:] The Cambridge Companion to Bacon, red. M. Peltonen, Cambridge University Press 1996, s. 172-199. 5 Weź pod uwagę biskupa Lancelota Andrewesa, (ojca) Tobie Matthewa, George'a Herberta, kapelana Bacona, Williama Rawleya, który był sekretarzem pism filozoficznych, a nawet Johna Seldana, który słynął z doskonałej znajomości początków chrześcijaństwa. Osoby te można uważać za należące do głównych postaci literackiego kręgu Bacona, lecz nawet jeśli rozszerzyć tę listę, teologiczny i klerykalny charakter tego koła nie ulegnie zmianie. Por. z listą G. Waltera Steevesa w: Francis Bacon: His Life, Works, and Literary Friends (London, Methuen & Co. Ltd., 1910). Bacona, by swą naukę ugruntować teologicznie, po tym jak (rzekomo) zrozumiał, że jest to zamiar nie do zrealizowania (Zob. B. Milner, Francis Bacon: The Theological Foundations of„Valerius Terminus", [w:] „Journal of the History of Ideas", 58.2 (1997), s. 245-264). 14 Podkreślenie moje. Valerius Terminus w tym miejscu formułuje zwięzłą zasadę, która zostanie szczegółowo rozwinięta w Postępie na­ uki (zob. odpowiednio WFB, t. 3, s. 218 oraz WFB, t. 3, s. 265-268). 16 Zob. wczesny przykład jego interpretacji Upadku w Valeriusie Terminusie (WFB, t. 2, s. 217-218), późniejszy przykład znajdujący się w przed­ mowie do Instauratio Magna (WFB, t.1) i ostatni przykład z przedmowy Ba­ cona do Natural and Experimental History z 1623 r. (WFB, t. 5, s. 131-133). 17 Zob. aforyzm 65. (WFB, t. 1, s. 175); w tym miejscu tekst łaciński należy czytać z uwagą, by rozpoznać, iż zwrot potępienia z errores Apothe­ osis w centrum stosuje się zarówno do tego, co omawia się wcześniej (błąd Pitagorasa), jak i do tego, co nastąpiło później (błąd tych chrześcijan, któ­ rzy szukali odpowiedzi o fizycznej naturze w księgach Biblii). Warto zwrócić szczególną uwagę na starannie wypowiedziane paralelne struktury zwro­ tów zaczynających się od Huic w każdym z przypadków. 18 Wniosek drugiej księgi Novum Organum; przekład Speddinga, WFB, t. 4, s. 247-48. 19 6 Najczęściej cytowanym miejscem potwierdzającym ideę zasadni­ czej rozłączności wiary i nauki jest aforyzm 65. z I ks. Novum Organum, który Bacon rozpoczyna następująco: At corruptio philosophiae ex superstitione, & theologia admixta, latius omnino patet, & plurimum mali infert, aut in philosophias integras, aut in earum partus. I konkluduje po­ zornie jasnym stwierdzeniem: Itaque salutare admodum est, si mente sobria, fidei tantum dentur, quae fidei sunt. Użyty tutaj język, a szczegól­ nie idea przekładania wyłącznie w terminach wiary tego, co jest sprawą wiary, zazębia się z nowożytnym podziałem na wiarę i naukę, i aforyzm ten czytany z kilkoma innymi wybranymi aforyzmami (np. 62., 63.) zdaje się sugerować, iż podział ten był dla Bacona nadrzędną zasadą (The Works of Francis Bacon [dalej WFB], Londyn 1857-1874, t. 1, s. 175). Jednakże taka interpretacja Bacona traci swoją spójność z powodów wskazanych przez Briggsa, jeśli fragment ten umieścić w szerszym kon­ tekście pozostałych fragmentów Novum Organum, nie wspominając o innych pismach Bacona. 20 8 Dominację tej doktryny i jej rozwój, począwszy od epoki patry­ stycznej, wiernie ukazał Peter Harrison w swojej książce The Bible, Pro­ testantism and the Rise of Natural Science (Cambridge University Press, 1998, zob. zwł. s. 1-63). 9 Polskie tłumaczenie wg Biblii Nowego Świata. W całości fragment ten brzmi: „Ty zaś Danielu okryj te słowa tajemnicą i zapieczętuj księgę aż do czasu końca. Wielu będzie przebiegać i nastanie obfitość praw­ dziwej wiedzy (w przekładzie Biblii Tysiąclecia: „Wielu będzie dociekało, by pomnożyła się wiedza") (przyp. tłum.). Dla porównania tłumaczenia Bacona zob. Valerius Terminus, WFB, t. 3, s. 221. W innych miejscach, także na stronie tytułowej Instauratio Magna, Bacon zwykle cytuje prze­ kład Wulgaty dosłownie. Zob. Valerius Terminus, WFB, T. 3, s. 221, by porównać z tłumaczeniem Bacona. W innych miejscach także na stro­ nie tytułowej Instauratio Magna, Bacon zwykle cytuje Wulgatę w orygi­ nale (przyp. aut.) 10 WFB, t. 3, s. 220-221. 11 Przekład polski wg Biblii Tysiąclecia; Łk 17, 12 (przyp. tłum.). 21 22 Zob. Novum Organum, ks. 1, Aforyzm 79.: ..At manifestum est, postquam Christiana fides recepta fuisset et adolevisset, longe maximam ingeniorum praestantissimorum partum ad Theologiam se contulisse; atque huic rei et amplissima praema proposita, et omnis generis adjumenta copliosissime subministrata fuisse... (WFB, t. 1, s. 187). 23 Najdobitniejszy wyraz błędów, jakie popełnili scholastycy, można odnaleźć w rozszerzonym wyjaśnieniu zawartym w Advancement of Le­ arning z 1605 r., ks. I. (WFB, t. 1, s. 282-83). Zob. również Novum orga­ num, ks. I, aforyzm 82., w którym scholastycy są potępieni za niewłaści­ we stosowanie logiki (WFB, t. 1, s. 189-90). 12 13 24 25 Stwierdzenie to może posłużyć także do złagodzenia opublikowa­ nych niedawno twierdzeń Beniamina Milnera, że pomiędzy Valeriusem Terminusem a publikacją Wielkiego Ustanowienia osłabło pragnienie WFB, t. 3, s. 300. WFB, t. 3, s. 221. 26 Por. ex parte reparar! potest oraz ex parte w ostatnim paragrafie drugiej księgi (WFB, t. 1, s. 365). 2 7 WFB, t. 3, s. 223. 28 Por. ostatni paragraf ks. 1, aforyzm 129.: Recuperet modo genus humanum jus suum in naturam quod el ex dotatione divina competit, et detur ei copia; usum vero recta ratio et religio gubernabit. WFB t. 1, s. 223 (Ostatnie słowa nabierają szczególnego znaczenia w świetle ni­ niejszej rozprawy). 29 W ten sposób odczytany Valerius Terminus każe umieścić Baconowskie określenie odrodzenia w kontekście biblijnym w zwykłej dok­ trynie chrześcijańskiej eschatologii/apokalipsy, ponieważ na końcu wszystkich rzeczy umrze stary porządek, a zastąpi go nowe niebo i nowa ziemia. Choć dla nas jest to dość niejasne, współczesny Baconowi czy­ telnik bez trudu rozpoznawał aluzję zawartą w słowach „próżność musi być zwieńczeniem wszystkich ludzkich osiągnięć, wieczność zostanie odzyskana..." Zob. Ap 2 1 , Mt 24, 33-36 etc. 30 przekład 31 Przekład Speddinga, WFB, t. 5, s. 127; łaciński oryginał: WFB, t. 2, s. 9. Tamże. Bacona „Wstęp" do Historia Naturalis et Experimentalis, Speddinga z 1622 (WFB, t. 5, s. 132). 32 33 WFB, t. 4, s. 91 -92. Jest to tłumaczenie Speddinga, o wiele bliższe łacinie w tym fragmencie niż kilka innych, a szczególnie to znajdujące się w zbiorze dzieł Bacona sporządzonym przez Basila Montagu. Przekład polski wg Biblii Tysiąclecia (przyp. tłum.). WFB, t. 3, s. 223. Należy zwrócić uwagę na użycie słowa instaurabis w łacinie. Charles Whitney proponuje, by uznać je za możliwe źródło dla Baconowskiego ro­ zumienia Instauratio (zob. Ch. Whitney, Francis Bacon's Instauratio: Do­ minion of and over Humanity, „Journal of the History of Ideas", VI-VIII 1989, t. 50, n r 3 , s. 371). 7 W Krytyce czystego rozumu Kant cytuje Bacona jako punkt wyjścia swojej filozofii, i we wstępie do 2. wydania bardzo wyraźnie określa miej­ sce Bacona jako ojca właściwej (empirycznej) metody naukowej (zob. The Everyman edition, red. V. Politis, London, J.M. Dent, 1993, ss. 1 i 13). Podobieństwo językowego ujęcia tego podziału u Bacona (wspomnia­ nego w przypisie 6. powyżej) i u Kanta jest uderzające, ilekroć Kant omawia ten problem. WFB, t. 3, s. 301. 15 Wskazówką dla zrozumienia tego, co Bacon powiada o Ustano­ wieniu, jest rozpatrzenie rozmaitych wyjaśnień przypowieści o ziarnie gorczycy w Ewangelii Św. Mateusza 13,31-32; Marka 4,31-32, i Łukasza 13,19. Szczególnie zasługuje na uwagę to, iż w wykładni Łukasza ziarn­ ko posiane jest przez konkretnego człowieka w jego ogrodzie. Ponie­ waż było to zachętą dla uczniów Jezusa, by wcielić naukę Ewangelii, Bacon również zachęca Karola, by był pożywieniem dla nasienia Usta­ nowienia, które było zasiane w jego „ogrodzie". PISMO ANTROPOLOGICZNE � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2a124c06385d9c1b40c4a89570a1ce06.pdf 7e2a762a0b9d05c55a638553abd9be0d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5979 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne narodziny - zwyczaje dziecko - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5571 Title A name given to the resource Nazwa demona, którego funkcją poboczną jest porywanie lub odmienianie dzieci, I/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9 :Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.1: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s.237 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-related customs, rituals and beliefs part I: Customs, rituals and beliefs relating to birth and upbringingl Creator An entity primarily responsible for making the resource Diakowska, Edyta Kłodnicki, Zygmunt ( kier.nauk.) Language A language of the resource pol. Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 10. Nazwa demona, którego funkcję poboczną jest porywanie lub odmienianie dzieci, I Opracowała Edyta Diakowska Kierownictwo naukowe Zygmunt Kłodnicki Objaśnienie znaków: Nazwa demona porywającego lub odmieniającego dzieci: 1 — kraśnięta, 2 — skrzat, 3 — południca, 4 —łojma,5 — z 6 — czarownica, 7 — czercica, 8 — zły duch, 9 — zły, 10 — diabeł, 11 — rusałka, 12 — topielec, wodnik, 13 — 14 — potwierdzone wierzenie z kwestionariusza VII urodzinowego, 15 — inna nazwa [zob. mapa 9], 16 — brak tradycji, 17 — odpowiedzi. Kolejne cyfry w kółkach oznaczają: 1 — wił, 2 — straszydło, 3 — wieczornica, 4 — habernica, 5 — ciota strzyga, 8 — zamion, są to nazwy demonów sporadycznie występujących w wierzeniach ludowych. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych prowadzonych w latach 70. i 80. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w latach 70. i 80. XX wieku. 3. Punkty oznaczone kolorem szarym odnoszą się do informacji z kwestionariusza PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urod 4. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych rejonów Polski). 5. Oznaczenia wykorzystane na mapie zaczerpnięto z mapy pt. Demony porywające i odmieniające niemowlęta, opracowa przez K. Jagiełę (mapa PAE nr 491, karta CCLXXVII). 6. W dwóch wsiach (10.18.1 — Sokólsko, ok. Strzelec Krajeńskich; 12.22.VIII, Kowalewo, ok. Kościana) odnotowano, że mamu na występuje w postaci mężczyzny. Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wie nia urodzinowe, oprac. Józef Gajek: XIII. Wątek opowiadań o porywaniu dziecka i podrzucaniu "odmieńca" 70. Jak takiego demona, taką siłę nazywają? oraz na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 10, Demony, półdemony i istoty nadp dzone w opowiadaniach i wierzeniach ludowych, oprac. Józef Gajek: XVI. Demony porywające, zamieniające dzieci 2. Jak takiego demona nazywają? � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/803edb65f167fc36745b9ccff0ae67d6.pdf 069944769d5a1b5c591c83e6f5993994 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5980 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne demonologia ludowa dziecko- przesądy ludowe Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5572 Title A name given to the resource Nazwa demona, którego funkcją poboczną jest porywanie lub odmienianie dzieci, II/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9 :Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.1: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s.238 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-related customs, rituals and beliefs part I: Customs, rituals and beliefs relating to birth and upbringingl Creator An entity primarily responsible for making the resource Diakowska, Edyta Kłodnicki, Zygmunt ( kier.nauk.) Language A language of the resource pol. Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 10. Nazwa demona, którego funkcję poboczną jest porywanie lub odmienianie dzieci, I Opracowała Edyta Diakowska Kierownictwo naukowe Zygmunt Kłodnicki Objaśnienie znaków: Nazwa demona porywającego lub odmieniającego dzieci: 1 — kraśnięta, 2 — skrzat, 3 — południca, 4 — łojma, 5 — 6 — czarownica, 1 — czercica, 8 — zły duch, 9 — zły, 10 — diabeł, 11 — rusałka, 12 — topielec, wodnik, 13 — 14 — potwierdzone wierzenie z kwestionariusza VII urodzinowego, 15 — inna nazwa |zob. mapa 8.], 16 — brak tradycji, 17 — odpowiedzi. Kolejne cyfry w kółkach oznaczają: 1 — wił, 2 — straszydło, 3 — wieczornica, 4 — habernica, 5 — ciot strzyga, 8 — zamion, są to nazwy demonów sporadycznie występujących w wierzeniach ludowych. Zasięg występowania wierzenia w demona zwanego: •kraśnię na podstawie mapy K. Moszyńskiego [zob. mapa 12] Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych prowadzonych w latach 70. i 80. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w latach 70. i 80. XX wieku. 3. Punkty oznaczone kolorem szarym odnoszą się do informacji z kwestionariusza PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzeni urodzinowe. 4. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych rejonów Polski). 5. Oznaczenia wykorzystane na mapie zaczerpnięto z mapy pt. Demony porywające i odmieniające niemowlęta, opracowa przez K. Jagieła (mapa PAE nr 491, karta CCLXXVII). Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wie nia urodzinowe, oprać. Józef Gajek: XIII. Wątek opowiadań o porywaniu dziecka i podrzucaniu "odmieńca" 70. Jak takiego demona, taką siłę nazywają ? oraz na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 10, Demony, półdemony i istoty nadpr dzone w opowiadaniach i wierzeniach ludowych, oprać. Józef Gajek: XVI. Demony porywające, zamieniające dzieci 2. Jak takiego demona nazywają ? � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/42275bf358dff84985aca2fed8ce5039.pdf 0547cb2eafb8c03bd69d5aeec6f0de5f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5977 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne narodziny - zwyczaje dziecko- przesądy ludowe demonologia ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5569 Title A name given to the resource Nazwa demona, którego główną funkcją jest porywanie lub odmienianie dzieci, I/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9 :Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.1: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s.235 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-related customs, rituals and beliefs part I: Customs, rituals and beliefs relating to birth and upbringingl Creator An entity primarily responsible for making the resource Diakowska, Edyta Kłodnicki, Zygmunt ( kier.nauk.) Language A language of the resource pol. Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 8. Nazwa demona, którego funkcją główną jest porywanie lub odmienianie dzieci, I Opracowała Edyta Diakowska Kierownictwo naukowe Zygmunt Kłodnicki Objaśnienie znaków: Nazwa demona, którego porywanie lub odmienianie dzieci stanowi główną funkcję: 1 — mamuna, 2 — sibila, 3 — bogin mienica, 5 — dziwożona, 6 — potwierdzone informacje z Kwestionariusza VII, 7 — inna nazwa [zob. mapa 9.], 8 — brak 9 — brak odpowiedzi. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych prowadzonych w latach 70. i 80. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w latach 70. i 80. XX wieku. 3. Punkty oznaczone kolorem szarym odnoszą się do informacji z kwestionariusza PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzen urodzinowe. 4. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych rejonów Polski). 5. Oznaczenia wykorzystane na mapie zaczerpnięto z mapy pt. Demony porywające i odmieniające niemowlęta, opracowanej przez K. Jagiełę (mapa PAE nr 491, karta CCLXXVII). 6. W dwóch wsiach (punkt 10.18.1, — Sokólsko, ok. Strzelec Krajeńskich; 12.22.VIII — Kowalewo, ok. Kościana) odnotowano, mamuna występuje w postaci mężczyzny Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wie nia urodzinowe, oprac. Józef Gajek: XIII. Wątek opowiadań o porywaniu dziecka i podrzucaniu "odmieńca" 70. Jak takiego demona, taką siłę nazywają? oraz na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 10, Demony, półdemony i istoty nadp dzone w opowiadaniach i wierzeniach ludowych, oprać. Józef Gajek: XVI. Demony porywające, zamieniające dzieci 2. Jak takiego demona nazywają? � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/4c63776babe7e7cfc4836c69dba1ec11.pdf 18c193a4270bd1c7359e6f8cd07b6690 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5978 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne demonologia ludowa dziecko- przesądy ludowe Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5570 Title A name given to the resource Nazwa demona, którego główną funkcją jest porywanie lub odmienianie dzieci, II/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9 :Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.1: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s.236 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-related customs, rituals and beliefs part I: Customs, rituals and beliefs relating to birth and upbringingl Creator An entity primarily responsible for making the resource Diakowska, Edyta Kłodnicki, Zygmunt ( kier.nauk.) Language A language of the resource pol. Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 9. Nazwa demona, którego funkcją główną jest porywanie lub odmienianie dzieci, II Opracowała Edyta Diakowska Kierownictwo naukowe Zygmunt Kłodnicki Objaśnienie znaków: Nazwa demona, którego porywanie lub odmienianie dzieci stanowi główną funkcję: 1 — mamuna, 2 — sibila, 3 — bogin mienica, 5 — dziwożona, 6 — potwierdzone wierzenie z kwestionariusza VII urodzinowego, 7 — inna nazwa [zob. mapa 8 tradycji, 9 — brak odpowiedzi. Występowanie wierzenia w demona zwanego: . . . . . . . . . .boginka, mamuna,_._._._._ sibiela,_.._.._.._.._odmienica, dziwożona na podstawie mapy K. Moszyńskiego [zob. mapa 13] Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych prowadzonych w latach 70. i 80. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w latach 70. i 80. XX wieku. 3. Punkty oznaczone kolorem szarym odnoszą się do informacji z kwestionariusza PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe. 4. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych rejonów Polski). 5. Oznaczenia wykorzystane na mapie zaczerpnięto z mapy pt. Demony porywające i odmieniające niemowlęta, opracowa przez K. Jagiełę (mapa PAE nr 491, karta CCLXXVII). 6. W dwóch wsiach (punkt 10.18.1 — Sokólsko, ok. Strzelec Krajeńskich; 12.22.VIII — Kowalewo, ok. Kościana) odnotowano, mamuna występuje w postaci mężczyzny. Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wi nia urodzinowe, oprac. Józef Gajek: XIII. Wątek opowiadań o porywaniu dziecka i podrzucaniu "odmieńca" 70. Jak takiego demona, taką siłę nazywają? oraz na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 10, Demony, półdemony i istoty nadpr dzone w opowiadaniach i wierzeniach ludowych, oprac. Józef Gajek: XVI. Demony porywające, zamieniające dzieci 2. Jak takiego demona nazywają? � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b2ef630a38df7ab9cd5985210ba87146.pdf f222cc154ae2d61691d55a84814f69b2 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6035 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje wieczór kawalerski Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5627 Title A name given to the resource Nazwa spotkania kawalerów w wigilię wesela w domu pana młodego/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.358 ( mapa nr 46 a ) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 4 6 a . Nazwa spotkania odbywającego się w domu pana młodego w wigilię wesela Oprac. Anna Drożdż Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 65. Czy we wsi istniał lub istnieje zwyczaj odprawiania pożegnalnego kawalerskiego wieczoru? Jak go na­ zywają? („Kawalerską wódką"?), Inaczej? Gdzie się to przyjęcie odbywa: w domu młodego, w karczmie, klubie? Objaśnienia znaków: 1 — kawalerskie/kawalerka; 2 — kawalerski wieczór; 3 — pożegnanie kawalera/kawalerki/kawalerstwa; 4 — żegnanie kawalerskiego stanu; 5 — zakończenie kawalerki; 6 — inne (por. mapy: 17b, 17c); 7 — brak informacji; 8 — brak tradycji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6abb8c075bffffa774dba0712e49d001.pdf 698ecfe43aac0f36904a3b19aac6b25f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6036 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje wieczór kawalerski Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5628 Title A name given to the resource Nazwa spotkania kawalerów w wigilię wesela w domu pana młodego/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.359 ( mapa nr 46 b) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 46b. Nazwa spotkania o d b y w a j ą c e g o się w domu pana młodego w wigilię wesela Oprac. Anna Drożdż Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 65. Czy we wsi istniał lub istnieje zwyczaj odprawiania pożegnalnego kawalerskiego wieczoru? Jak go na­ zywają? („Kawalerską wódką"?), Inaczej? Gdzie się to przyjęcie odbywa: w domu młodego, w karczmie, klubie? Objaśnienia znaków: 1 — przepicie kawalerstwa/kawalerki; 2 — zapicie kawalerskiego stanu; 3 — opi­ janie kawalera/kawalerki; 4 — przepijanie wolności; 5 — przepicie stanu kawalerskiego; 6 — kawaler­ ska wódka; 7 — inne (por. mapy: 17a, 17c); 8 - brak informacji; 9 — brak tradycji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d58563f4b764e5098a1709e87b35cc72.pdf 9be9c4d760d60d696ffda5044998964e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6037 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje wieczór kawalerski Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5629 Title A name given to the resource Nazwa spotkania kawalerów w wigilię wesela w domu pana młodego/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.360 ( mapa nr 46 c) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 4 6 c . Nazwa spotkania o d b y w a j ą c e g o się w domu pana m ł o d e g o w wigilię wesela Oprac. Anna Drożdż Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 65. Czy we wsi istniał lub istnieje zwyczaj odprawiania pożegnalnego kawalerskiego wieczoru? Jak go na­ zywają? („Kawalerską wódką"?), Inaczej? Gdzie się to przyjęcie odbywa: w domu młodego, w karczmie, klubie? Objaśnienia znaków: 1 — dobranoc/dobranocka; 2 — młodziny, drużbiny; 3 — ogrywiny/ogrewiny/odgrywka; 4 — czwartkowe; 5 — obigrawka; 6 — wyjazd; 7 — opleszcziny; 8 — inne (por. mapy: 17a, 17b); 9 — brak informacji; 10 — brak tradycji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/04fbc231af4bdf11a1efc86d6ac704b2.pdf 792b1087a9e34d357a57ae761d87e8bf Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6027 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5619 Title A name given to the resource Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.287 ( mapa 41 b nr ) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 41 b. Nazwa spotkania odbywajacego się w domu panny młodej w wigilię wesela Oprac. Anna Drożdż Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka 55. Zapisać miejscową nazwę zwyczajowego wieczoru odprawianego w domu młodej („dziewiczy wie­ czór", „zlubiny", „wieńczyny" — lub inaczej), co te nazwy oznaczają? Objaśnienie znaków: 1 — dobranoc; 2 — dobranocka; 3 — grają na dobranoc; 4 — na dobranoc; 5 — muzyka na dobranoc; 6 — odgrywka; 7 — odgrywiny; 8 — wieczorynka; 9 — inne (por. mapy: 16a, 16c, l6d, 16e, 16f); 10 — brak informacji; 11 — brak tradycji � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c8ba1606f60671afd68c8bcde5b4a77b.pdf d0bac3af808f56b8749ce294e5fcefa7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6026 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5618 Title A name given to the resource Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.286 ( mapa 41 a nr ) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 41 a. Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela Oprac. Anna Drożdż Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka 55. Zapisać miejscową nazwę zwyczajowego wieczoru odprawianego w domu młodej („dziewiczy wie­ czór", „zlubiny", „wieńczyny" - lub inaczej), co te nazwy oznaczają? Objaśnienia znaków: 1 — wianek; 2 — wykup wianka; 3 — wiankoplecie; 4 — wiankopleciny; 5 — wian­ ki; 6 — wicie wianków; 7 — wieńczyny; 8 — wieniczny wieczór; 9 — wieńce; 10 — wykupiny; 11 — wijaki; 12 — inne (por. mapy: 16b, 16c, l6d, 16e, 16f); 13 — brak informacji; 14 — brak tradycji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/04c3a3d9624371ffdff18b01982911ff.pdf 71311a1ea2b679ea6f75513a95ca43fa Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6028 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5620 Title A name given to the resource Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.288 ( mapa 41 cnr ) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 41 c. Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela Oprac. Anna Drożdż Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka 55. Zapisać miejscową nazwę zwyczajowego wieczoru odprawianego w domu młodej („dziewiczy wie­ czór", „zlubiny", „wieńczyny" — lub inaczej), co te nazwy oznaczają? Objaśnienia znaków: 1 — dziewiczy wieczór; 2 — inne (por. mapy: 16a, 16b, l6d, 16e, 16f); 3 — brak informacji; 4 — brak tradycji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/71a2ad95f25e5eacb210344b6de10a9c.pdf 19a0a69c28afc5d30c1175e53f2b0900 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6029 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5621 Title A name given to the resource Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.289 ( mapa nr 41 d ) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 41 d. Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela Oprac. Anna Drożdż Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka 55. Zapisać miejscową nazwę zwyczajowego wieczoru odprawianego w domu młodej („dziewiczy wie­ czór", „zlubiny", „wieńczyny" - lub inaczej), co te nazwy oznaczają? Objaśnienia znaków: 1 — wieczór panieński; 2 — przepicie panieństwa; 3 — pożegnanie młodej; 4 — pożegnanie panieństwa; 5 — oblewanie panieńskiego; 6 — inne (por. mapy: 16a, 16b, 16c, 16e, 16f); 7 — brak informacji; 8 — brak tradycji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/dfc8ec7322cf921c6e2ab025f3e9719a.pdf 006228846496234ca0541f45bc4345b9 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6030 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5622 Title A name given to the resource Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.290 ( mapa nr 41 e) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 41 e. Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela Oprac. Anna Drożdż Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka 55. Zapisać miejscową nazwę zwyczajowego wieczoru odprawianego w domu młodej („dziewiczy wie­ czór", „zlubiny", „wieńczyny" — lub inaczej), co te nazwy oznaczają? Objaśnienia znaków: 1 — zapustny wieczór; 2 — przedślubny wieczór; 3 — zapusty weselne; 4—-przedweselak; 5—przedwesele; 6 — babskie wesele; 7 — inne (por. mapy: 16a, 16b, 16c, l6d, 16f); 8 — brak informacji; 9 - brak tradycji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/75f1dfbd4709cbf9e16bfb24d407ff35.pdf 9bc4b337d947c62f9c4cbc97fe6b3ad6 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6031 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5623 Title A name given to the resource Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.291 ( mapa nr 41 f ) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 41 f. Nazwa spotkania odbywającego się w domu panny młodej w wigilię wesela Oprac. Anna Drożdż Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka 55. Zapisać miejscową nazwę zwyczajowego wieczoru odprawianego w domu młodej („dziewiczy wie­ czór", „zlubiny", „wieńczyny" — lub inaczej), co te nazwy oznaczają? Objaśnienia znaków: 1 — drużyna; 2 — drużbiny; 3 — swaszczyny; 4 — chorążka; 5 — rózgowiny; 6 — rózga; 7 — huski; 8 — korowaj; 9 — schodzenie się na koronę; 10 — kwietok/ubieranie kąta; 11 — opleszcziny; 12 — pomoc dla młoduchy; 13 — zaciągi ; 14 — poseroki; 15 — zdawiny; 16 — roz­ pleciy; 17 — pustocha; 18 — zdawiny; 19 — inne (por. mapy: 16a, 16b, 16c, l6d, l6e); 20 — brak in­ formacji; 21 -— brak tradycji � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/de4789943b3842c69d0187568575569c.pdf 9a1aa4839d98148318fcdd1eb121cbec Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5736 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne belemnit - wiedza ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5334 Title A name given to the resource Nazwy belemnitu/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.6: Wiedza i wierzenia ludowe s.138 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.6: The folk knowledge and beliefs Creator An entity primarily responsible for making the resource Lebeda [Pieńczak], Agnieszka Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 24. Nazwy belemnitu Oprac. Agnieszka Lebeda Kier. naukowe Zygmunt Kłodnicki Kwestionariusz nr 11 „Wiedza i wierzenia ludowe": Jak nazywali i do czego używali kamyka kształtu palca, k t ó r y znajdował się w ziemi? O b j a ś n i e n i a z n a k ó w : 1 — „strzałka piorunowa", „strzałka"; 2 — „ p i o r u n o w y k a m i e ń " , „kamyszek"; 3 — „ p i o r u n o w a kula, kulka"; 4 — „ p i o r u n " , „zimny piorun", „grom"; 5 — „boży palec", „paluszek", „boży p r ą t e k " ; 6 — „prątek"; 7 — „diabli palec, czarci"; 8 — „krzesiwo", „krzemień"; 9 — brak kon­ kretnej nazwy; 10 — brak tradycji; 11 — brak odpowiedzi. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a885ec99a022fa12ed92929dd7f7860e.pdf 3df765dbc8beb6c412eefc1f8249b91a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5758 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne biedronka - wiedza ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5356 Title A name given to the resource Nazwy biedronki/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.6: Wiedza i wierzenia ludowe s.271 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.6: The folk knowledge and beliefs Creator An entity primarily responsible for making the resource Lebeda [Pieńczak], Agnieszka Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 45. Przekonanie o powstaniu bociana z człowieka Oprac. Agnieszka Lebeda Kier. naukowe Zygmunt Kłodnicki Kwestionariusz nr 11 „Wiedza i wierzenia ludowe": Co opowiadają o bocianie? Z kogo powstał? Czy można zabić bociana, dlaczego? Objaśnienia znaków: 1 — bocian to przemieniony człowiek; 2 — bocian ma coś wspólnego z człowie­ kiem; 3 — brak tradycji; 4 — brak odpowiedzi. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/267293b3586c34b08ea34f1de8cddb2d.pdf 079787b3d3280d80834d8c095a1466be Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5922 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5515 Title A name given to the resource Nazwy czynności kojarzenia małżeństw przy pomocy osoby trzeciej, I/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8: Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.30 ( mapa nr 2 ) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 2. Nazwy czynności kojarzenia małżeństw przy p o m o c y osoby trzeciej, I Oprac. Agnieszka Pieńczak Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 15. Czy współcześnie zdarza się, że za zgodą rodziców kawalera osoba trzecia "idzie w swaty"? celem przedwstępnego omówienia sprawy zawarcia małżeństwa [...] Kiedy we wsi ten zwyczaj zanikł? Jak było dawniej? Jak nazywają ten zwyczaj i tę czynność? Objaśnienia znaków: 1—„swaty", „swatanie"; 2 — „swachy"; 3—„rajenie", „narajenie"; 4 — „chodze­ nie w rajki"; 5 — „rajby", „rajbowanie", „rojdy" (13.20.XIII); 6 — „faktorowanie", „fakturowanie"; 7 — inne odpowiedzi (zob. mapa 3); 8 — brak tradycji; 9 — brak odpowiedzi. Uwagi: 1) mapa dotyczy stanu zjawiska w czasie prowadzenia badań terenowych (lata 70. XX wieku), 2) punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleń­ cy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d46de1b3c6dd24d36f393195610813d3.pdf 4a91020ed0612f933bf5223056b9b2bc Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5923 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5516 Title A name given to the resource Nazwy czynności kojarzenia małżeństw przy pomocy osoby trzeciej, II/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.32 ( mapa nr 3 ) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak,Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 3. Nazwy czynności kojarzenia małżeństw przy p o m o c y osoby trzeciej, II Oprac. Agnieszka Pieńczak Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 15. Czy współcześnie zdarza się, że za zgodą rodziców kawalera osoba trzecia „idzie w swaty"? celem przedwstępnego omówienia sprawy zawarcia małżeństwa [...] Kiedy we wsi ten zwyczaj zanikł? Jak było dawniej? Jak nazywają ten zwyczaj i tę czynność? Objaśnienia znaków: 1 — „zmówiny"; 2 — „umówiny"; 3 — „namówiny", „nomówiny", „namowy"; 4 — „drużby"; 5 — „starosty" (14.30.11), „chodzenie w starosty"; 6 — „dziewosłęby" i pod.; 7 — „cho­ dzenie w komplementa", „kumplementa"; 8 — „zaloty", „zalyty" i pod.; 9 — nazwy rzadsze, wystę­ pujące sporadycznie [(1 — „iść w konkury"; 2 — „osłębiny"; 3 — „prześliny"; 4 — „zrękowiny", „rękowiny", „zaręczyny"; 5 — „orędziny"; 6 — „przesywiny", 7 — „zwiady"; 8 — „dowiedziny"; 9 — „wysyłanie posła", „pójść w posły" (34.31.V)" 10 — „smymby"; 11 — „iść na pewne"; 12 „przedręcznik"; 13 — „wreje"; 14 — „pośredniczenie"; 15 — „nasprosyny")] 10 — inne odpowiedzi (zob. mapę 2); 11 — brak tradycji; 12 - brak odpowiedzi. Uwagi: 1) mapa dotyczy stanu zjawiska w czasie prowadzenia badań terenowych (lata 70. X X wieku), 2) punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleń­ cy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7069d7910736473e978cae389c1c8ab3.pdf 26a2e149a6d7164c8ebb560460b14b54 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5946 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne narodziny - zwyczaje dziecko - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5538 Title A name given to the resource Nazwy czynności odbierania dziecka przez wiejską akuszerkę/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9 :Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.1: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s. Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-related customs, rituals and beliefs part I: Customs, rituals and beliefs relating to birth and upbringingl Creator An entity primarily responsible for making the resource Zowada, Renata red.naukowa Agnieszka Pieńczak Language A language of the resource pol. Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 6. Nazwy czynności odbierania dziecka przez wiejską akuszerkę Opracowała Renata Zowada Kierownictwo naukowe Agnieszka Pieńczak Objaśnienie znaków: C z y n n o ś ć odbierania dziecka przez w i e j s k ą a k u s z e r k ę zwano: 1—odbierać - odbieranie (i nazwy podobne), 2—b a b c z y ć—babczenie ( i nazwy podobne), 3—brak tradycji, 4—brak odpowiedzi. Uwagi: 1. M a p ę opracowano na podstawie b a d a ń terenowych prowadzonych w latach 70. X X wieku przez P r a c o w n i ę Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w latach 70. X X wieku 3. Punkty z p i o n o w ą k r e s k ą oznaczają informacje p o c h o d z ą c e od ludności n a p ł y w o w e j (przesiedleńcy z K r e s ó w Wschodnich i osadnicy z r ó ż n y c h r e j o n ó w Polski). M a p ę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe, oprac. J ó z e f G a j e k : VI. Położna, „babka", „babiąca", akuszerka. Ich wybór, znaczenie oraz funkcja w ludo­ wych zwyczajach i obrzędach urodzinowych. 17. Zagadnienia słownictwa. Jakimi czasownikami lub rzeczownikami określa się, względ­ nie określano dawniej czynność odbierania dziecka? (Kiedy?) np. "Babić", „babienie"; babczyć — babczenie; babkować — babkowanie; odbierać - odbieranie; lub inaczej - jak? � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7b0b33ad8243b2121dcceaa0b74603c2.pdf bc5520eb806628b5259b0ded86380607 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5897 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2007 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje kultura społeczna swat - kojarzenie małżeństw Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5490 Title A name given to the resource Nazwy gwarowe dla odób kojarzących pary, I/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8 cz.2: Rola i znaczenie swata w kojarzeniu małżeństw pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickego (mapa nr 7) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8. Agnieszka Pieńczak: Wedding customs and rituals, part 2: The matchmaker's role and importance in arranging marriages Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 7. Nazwy gwarowe osób kojarzących pary, I Opracowała Agnieszka Pieńczak Objaśnienia znaków: Osobę kojarzącą pary nazywano: 1 - swat, swatka, swatowa i pod. svaf oraz schwatt (wg ADV), 2 - swach, swacha, swaszka, swak (15.16.X, 15.16.XVI, 16.16.IX) i pod., 3 - swatacz (wg AJKLW), 4 - swatek, 5 - inne odpowiedzi (zob. mapy 8-10,12-14), 6 - brak tradycji, 7 - brak odpowiedzi. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych przeprowadzonych w latach 70. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska od polowy XIX wieku do lat 70. XX wieku. 3. Punkty z pionową kreską oznaczają Informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). 4. Mapa została uzupełniona o punkty dodatkowe (spoza stałej sieci PAE): - punkty oznaczone kolorem szarym zostały wytyczone na podstawie literatury XIX-wiecznej (głównie praceO.Kolberga), - punkty podkreślone na zielono zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (atlas ADV m. NF 5 Brauchtum bei der Heirat. Name des Werbers, sporządzona w 1955/56 przez L. Martina - materiały dotyczą lat 30. XX wieku), - punkty podkreślone na pomarańczowo zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wlecznej (zob. mapa 146, pyt. XX, 38 - AJK, 1966:182-186), - punkty podkreślone na brązowo zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wlecznej (AJŚ, 1974: mapa 735), - punkty podkreślone na niebiesko pochodząz literatury XX-wiecznej (Olesiejuk, 1971), - punkty podkreślone na żółto zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (mapę sporządzono na podstawie danych z mapy 630 Nazwy osoby pośredniczącej w zawieraniu małżeństwa (zob. AJKLW, 1992). Na mapie opracowanej przez autorkę pracy nie dokonywano rozróżnienia na płeć osób kojarzących małżeństwa (co uczyniono na mapie 630), by mapa stała się bardziej czytelna. Badania prowadzono w latach 70. XX wieku (w 1973 r. opracowano część V kwestionariusza, tj. Etnographica - suplement pod red. J. Burszty, zob. AJKLW, 1979:11). Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 9. Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 15. Czy współcześnie zdarza się, że za zgodą rodziców kawalera osoba trzecia „idzie w swaty"? celem przedwstępnego omówienia sprawy zawarcia małżeństwa /.../ Kiedy we wsi ten zwyczaj zaniki? Jak było dawniej? Jak nazywają ten zwyczaj i tę czynność? 16. Zbadać czy we wsi żyją jeszcze osoby (mężczyzna ?, kobieta ?-wiek? zajmujące się swataniem? Jak ich nazywają?[...] � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3fce16fe61c92d755dc29e58a6745bfa.pdf b1ee3adf72efde52d61720fdbfb930d6 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5898 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2007 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje kultura społeczna swat - kojarzenie małżeństw Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5491 Title A name given to the resource Nazwy gwarowe dla osób kojarzących pary, II/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8 cz.2: Rola i znaczenie swata w kojarzeniu małżeństw pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickego (mapa nr 8) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8. Agnieszka Pieńczak: Wedding customs and rituals, part 2: The matchmaker's role and importance in arranging marriages Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 8. Nazwy gwarowe osób kojarzących pary, II Opracowała Agnieszka Pieńczak Objaśnienia znaków: Osobę kojarzącą pary nazywano:1 - r a j ,rajfur(16.19.VIII),2 - rajek, rojnik (20.19.XII), 3 - rajca, 4-rajko, 5-rajbieda, 6-rajbasz, 7-inne odpowiedzi (zob. mapy 7,9,10,12-14), 8 - brak tradycji, 9 - brak odpowiedzi. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie materiałów z badań terenowych przeprowadzonych w latach 70. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska od połowy XIX wieku do lat 70. XX wieku. 3. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). 4. Mapa została uzupełniona o punkty dodatkowe (spoza stałej sieci PAE): - punkty oznaczone szarym kolorem zostały wytyczone na podstawie literatury XIX-wlecznej (głównie prace 0. Kolberga), - punkty podkreślone na zielono zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (atlas ADV, m. NF5 Brauchtum bei derHeirat. Name des Werbers, sporządzona w 1955/56 przez L. Martina - materiały dotyczą lat 30. XX wieku), - punkty podkreślone na niebiesko zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wlecznej (Olesiejuk, 1971), - punkty podkreślone na żółto zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wlecznej (mapę sporządzono na podstawie danych z mapy 630 Nazwy osoby pośredniczącej w zawieraniu małżeństwa (zob. AJKLW, 1992). Na mapie opracowanej przez autorkę pracy nie dokonywano rozróżnienia na płeć osób kojarzących małżeństwa (co uczyniono na mapie 630), by mapa stała się bardziej czytelna. Badania prowadzono w latach 70. XX wieku (w 1973 r. opracowano część V kwestionariusza, tj. Etnographica -suplement pod red.J. Burszty zob AJKLW, 1979:11). Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprać. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 15. Czy współcześnie zdarza się, że za zgodą rodziców kawalera osoba trzecia „ idzie w swaty"? celem przedwstępnego omówienia sprawy zawarcia małżeństwa /.../ Kiedy we wsi ten zwyczaj zaniki? Jak było dawniej? Jak nazywają ten zwyczaj i tę czynność? 16. Zbadać czy we wsi żyją jeszcze osoby (mężczyzna?, kobieta?-wiek? zajmujące się swataniem? Jak ich nazywają? [...] � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/28084a2443b2e25bf3b9babac377e81e.pdf 3392d9b88cb57fe7df5fcddf72c69228 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5899 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2007 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje kultura społeczna swat - kojarzenie małżeństw Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5492 Title A name given to the resource Nazwy gwarowe dla osób kojarzących pary, III/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8 cz.2: Rola i znaczenie swata w kojarzeniu małżeństw pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickego (mapa nr 9). Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8. Agnieszka Pieńczak: Wedding customs and rituals, part 2: The matchmaker's role and importance in arranging marriages Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 9. Nazwy gwarowe osób kojarzących pary, III Opracowała. Agnieszka Pieńczak Objaśnienia znaków: Osobę kojarzącą pary nazywano: 1 - faktor, faktorka,faktur,fakturka,kalfaktur(17.27.XIII),faftur,fafturka(wgAJŚ),2-inneodpowiedzi(zob.mapy7,8,10,12-14),3-brakodpowiedzi, 4-brak tradycji. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych przeprowadzonych w latach 70. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w XIX wieku. 4. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). 5. Mapa została uzupełniona o punkty dodatkowe (spoza stałej sieci PAE): - punkt oznaczony kolorem szarym oznacza dane z literatury XIX-wiecznej (Saloni, 1903), - punkty podkreślone na pomarańczowo zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (zob. AJK: mapa 146 Swat. pyt. XX, 38, AJK, 1966:182-186), - punkty podkreślone na brązowo zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (zob. AJŚ, 1974: mapa 735), - punkty podkreślone na żółto zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (mapę sporządzono na podstawie danych z mapy 630 Nazwy osoby pośredniczącej w zawieraniu małżeństwa (zob. AJKLW. 1992). Na mapie opracowanej przez autorkę pracy nie dokonywano rozróżnienia na płeć osób kojarzących małżeństwa (co uczyniono na mapie 630), by mapa stała się bardziej czytelna. Badania prowadzono w latach 70. XX wieku (w 1973 r. opracowano część V kwestionariusza, tj. Etnographica - suplement pod red. J. Burszty, zob. AJKLW 1979:11). Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 9. Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 15. Czy współcześnie zdarza się, że za zgodą rodziców kawalera osoba trzecia, „idzie w swaty"? celem przedwstępnego omówienia sprawy zawarcia małżeństwa/.../ Kiedy we wsi ten zwyczaj zaniki?Jak było dawniej? Jak nazywająten zwyczaj i tęczynność? 16. Zbadać czy we wsi żyją jeszcze osoby (mężczyzna?, kobieta?-wiek?zajmujące się swataniem? Jak ich nazywają? [...] � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2a6683debf230783ea5db9852d4da152.pdf 6543153d52d63b28bde11a6804193e1e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5900 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2007 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje kultura społeczna swat - kojarzenie małżeństw Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5493 Title A name given to the resource Nazwy gwarowe dla osób kojarzących pary, IV/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8 cz.2: Rola i znaczenie swata w kojarzeniu małżeństw pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickego (mapa nr 10) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8. Agnieszka Pieńczak: Wedding customs and rituals, part 2: The matchmaker's role and importance in arranging marriages Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 10. Nazwy gwarowe osób kojarzących pary, IV Opracowała Agnieszka Pieńczak Objaśnienia znaków: Osobę kojarzącą pary nazywano: 1 - drużba, drużbo (31.34.XII/XVI), 2 - drużko (wg Olesiejuka), 3 - starosta, 4 - inne odpowiedzi (zob. mapy 7-9,12-14), 5 - brak tradycji, 6 - brak odpowiedzi. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badaó terenowych prowadzonych w latach 70. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska od polowy XIX wieku do lat 70. XX wieku. 4. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). 5. Mapa została uzupełniona o punkty dodatkowe (spoza stałej sieci PAE): - punkty zaznaczone kolorem szarym pochodzą z literatury XIX-wiecznej (głównie praceO.Kolberga), - punkty podkreślone na niebiesko zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wlecznej (Olesiejuk, 1971), - punkty podkreślone na żółto zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (mapę sporządzono na podstawie danych z mapy 630 Nazwy osoby pośredniczącej w zawieraniu małżeństwa (zob. AJKLW, 1992). Na mapie opracowanej przez autorkę pracy nie dokonywano rozróżnienia na płeć osób kojarzących małżeństwa (co uczyniono na mapie 630), by mapa stała się bardziej czytelna. Badania prowadzono w latach 70. XX wieku (w 1973 r. opracowano część V kwestionariusza, tj. Etnographica - suplement pod red J Burszty zob AJKLW 1979:11). Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 9. Zwyczaje iobrzędyweselne, oprać. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 15. Czy współcześnie zdarza się. zeza zgodą rodziców kawalera osoba trzecia „idzie w swaty"? celem przedwstępnego omówienia sprawy zawarcia małżeństwa /.../Kiedy we wsi ten zwyczaj zanikł? Jak było dawniej? Jak nazywają ten zwyczaj i tę czynność? 16. Zbadać czy we wsi żyją jeszcze osoby (mężczyzna ?, kobieta ?- wiek? zajmujące się swataniem? Jak ich nazywają? [...] � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ab4531557e972944cc009794b92d37f3.pdf 14995eb6bd7c2af18a0d8369371f8df4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5902 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2007 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje kultura społeczna swat - kojarzenie małżeństw Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5495 Title A name given to the resource Nazwy gwarowe dla osób kojarzących pary, V/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8 cz.2: Rola i znaczenie swata w kojarzeniu małżeństw pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickego (mapa nr 12) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8. Agnieszka Pieńczak: Wedding customs and rituals, part 2: The matchmaker's role and importance in arranging marriages Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 12. Nazwy gwarowe osób kojarzących pary, V Opracowała Agnieszka Pieńczak Objaśnienia znaków: Osobę kojarzącą pary nazywano: 1 - dziewoslęb, dziewosłębina (27.27. IX, 27.27.XI., 28.26. XIII, 28.26. XIV), dziewosłubka (36.27.XVI), dywnosnuby (35.27.X, 35.27. XVI), 2 - dobry mąż, der gute Mensch (wg ADV), 3 - heiratsvernitler (używane przed 2. wojną światową), heiratsvermittler (wg ADV), 4 - Inne, rzadsze nazwy [1 - klyta, kly(t)ta (wg ADV), 2 - poseł, 3 - zwiadowca, wywiadowca, wywiadownik (31.28.XIV, 34.29.X), 4 - przebijacz, probywacz, 5 - pośrednik, 6 - żeniacz, 7 - czesław, 8 - hochzeitvermittler, 9 - marszałek, 10-stryncorz,strynciora(wo,AJKLW),) 11-mówiec, mówca (16.26.VII), namawiacz(15.25. XII),1 2 - o g l ę d n i k ] ,5-swat jest ojcem kawalera, 6-inne odpowiedzi (zob. mapy 7-10,13,14), 7-brak tradycji, 8-brakodpowiedzl. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych przeprowadzonych w latach 70. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska od potowy XIX wieku do lat 70. XX wieku. 3. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich I osadnicy z różnych stron Polski). 4. Mapa została uzupełnionao punkty dodatkowe (spozastałej sieci PAE): - punkty oznaczone kolorem szarym pochodząz literatury XIX-wlecznej (głównie praceO.Kolberga), - punkty podkreślone na zielono zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (atlas ADV, m. NF5 Brauchtum bei der Heirat. Name des Werbers, sporządzona w 1955/56 przez L. Martina- materiały dotyczą lat 30. XX wieku), - punkty podkreślone na pomarańczowo zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wlecznej (AJK, mapa 146 Swat, pyt. XX, 38, zob. AJK, 1966:182-186), - punkty podkreślone na brązowo zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (mapa 735 Swat, swatka znajdująca się w AJŚ, zob. AJŚ, 1974), - punkty podkreślone na niebiesko zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wlecznej (Olesiejuk, 1971), - punkty podkreślone na żółto zostały wytyczone na podstawie literatury XX-wiecznej (mapa 630 Nazwy osoby pośredniczącej w zawieraniu małżeństwa, zob. AJKLW, 1992). Na mapie opracowanej przez autorkę pracy nie dokonywano rozróżnienia na płeć osób kojarzących małżeństwa (co uczyniono na mapie 630), by mapa stała się bardziej czytelna. Badania prowadzono w latach 70. XX wieku (w 1973 r. opracowano część V kwestionariusza, tj. Etnographica-suplement pod red. J. Burszty, zob. AJKLW, 1979:11). Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 9. Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józel Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 75. Czy współcześnie zdarza się, że za zgodą rodziców kawalera osoba trzecia ,,idzie wswaty"?celem przedwstępnego omówienia sprawy zawarcia małżeństwa/.../ Kiedy we wsi ten zwyczaj zanikł?'Jak było dawniej?Jak nazywają ten zwyczaj tę czynność? 16. Zbadać czy we wsi żyją jeszcze osoby (mężczyzna? kobieta?-wiek? zajmujące się swataniem? Jak ich nazywają? [...] � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/dafd90dd3ced0ce0d2fc27cf9dccf05b.pdf 24305098d29aa17779620b4773e19174 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5904 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2007 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje kultura społeczna swat - kojarzenie małżeństw Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5497 Title A name given to the resource Nazwy gwarowe osób kojarzących pary (wg ADV i AJK), VII/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8 cz.2: Rola i znaczenie swata w kojarzeniu małżeństw pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickego (mapa nr 14) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8. Agnieszka Pieńczak: Wedding customs and rituals, part 2: The matchmaker's role and importance in arranging marriages Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 14. Nazwy gwarowe osób k o j a r z ą c y c h pary (wg ADV i AJK), VII O p r a c o w a ł a Agnieszka P i e ń c z a k Objaśnienia znaków: Osobę kojarzącą ze sobą pary nazywano: 1 - Brautwerber, Brutwerber, 2 - Fürsprech, Fürsprecher, 3 - Kuppler, 4 - Makler, Mäkler, 5 - Heiratsmakler, Heirats makler, 6 - Mittelsmann, 7 - Vermittler, Mittler, 8 - Werber, 9 - Werbsmann, Wa(r)wsma(nn), Werbesmann [według AJK odnotowano nazwy: wasman (15.15.XII, 15.16.VIII, 16.15.XIV), wapsman (16.15.X), wafsman(15.15.VI, 16.15.XII), wacman (15.15.XII, 15.16.IX)], 10 -Zujager, Züschancer i inne, 11-Bereschnik, Beresnik, 12-Zuek, Clek. Tschowiek i inne, 13-określenia dla innych form, 14-inne odpowiedzi (zob. mapy 7-10,12,13), 15-brak tradycji, 16-brak odpowiedzi Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie mapy ADV NF 5 Brauchtum bei der Heirat. Name des Werbers, sporządzonej w 1955/56 r. przez Luthara Martina. Badania nad tym tematem przeprowadzono w 1932 roku. 2. Mapa została uzupełniona również o punkty dodatkowe pochodzące z literatury XX-wiecznej (zob. AJK, 1966:185). � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6da1d0809af4cb0e83e4c125cd3d8aed.pdf ae983f4b891b458a499d897b3ef45e96 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5903 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2007 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje kultura społeczna swat - kojarzenie małżeństw Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5496 Title A name given to the resource Nazwy gwarowe osób kojarzących pary (wg ADV), VI/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8 cz.2: Rola i znaczenie swata w kojarzeniu małżeństw pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickego (mapa nr 13) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8. Agnieszka Pieńczak: Wedding customs and rituals, part 2: The matchmaker's role and importance in arranging marriages Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 13. Nazwy gwarowe osób kojarzących pary (wg ADV), VI Opracowała Agnieszka Pieńczak Objaśnienia znaków: Osobę kojarzącą pary nazywano: 1 - Zufreier, 2 - Freitmann, 3 - Freismann, Friesman, 4 - Freiersteute, 5 - Freier(s)träger, Frieer(s)drager, Friege(s)dräge(r), 6 - Freierstreiber, Friie(r)sdriwer, Friesdriwer, 7 - Freisvater, Friesvoader, Freiersvater, Freisvater u.Freismutter, Freismutter, 8 - Freiwerber, Freewarwer, Friewawe, 9 - Frijewa(r)we(r), 10 - Freierswerber, Frier(s)werwer, 11 - Freiswerber, Frieswerwer, 12 - Frijeswerber, Friegswerber, 13 - Freienswerber, Fri(g)en(s) werber, 14 - Heiratswerber, 15 - Frei, formy szczególne, zob. ADV Erlauterungsband, 16 - uzyskano jedynie odpowiedź pozytywną na zadane pytanie („tak", „wcześniej", „kiedyś"), 17 - inne odpowiedzi (zob. mapy 7-10,12,14), 18 - brak tradycji, 19- brak odpowiedzi. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie mapy ADV NF 5 Brauchtum bei der Heirat Name des Werbers, sporządzonej w 1955/56 r. przez Luthara Martina. Badania nad tym tematem przeprowadzono w 1932 roku. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/8479174f789281110ae43895a5f03ea3.pdf 56b18b1e5e0a8d6beea7a2977c4c9c57 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5945 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne narodziny - zwyczaje akuszerka wiejska Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5537 Title A name given to the resource Nazwy na określenie dawnej akuszerki wiejskiej/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9 :Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.1: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s. Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-related customs, rituals and beliefs part I: Customs, rituals and beliefs relating to birth and upbringingl Creator An entity primarily responsible for making the resource Zowada, Renata red.naukowa Agnieszka Pieńczak Language A language of the resource pol. Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 5. Nazwy na określenie dawnej akuszerki wiejskiej Opracowała Renata Zowada Kierownictwo naukowe Agnieszka Pieńczak Objaśnienie znaków: K o b i e t ę zajmującą się dawniej wiejskim akuszerstwem nazywano: 1—babką, 2 — hebamą [znano r ó w n i e ż podobne określenia: hebama, hybama, hebame, hebana, hebane, hejbama, ejbama, hejbabka, hebaba, haba, hejbaba], 3—nie p o s i a d a ł a specjalnej nazwy, 4 brak tradycji, 5 - brak odpowiedzi. Uwagi: 1. M a p ę opracowano na podstawie b a d a ń terenowych prowadzonych w latach 70. X X wieku przez P r a c o w n i ę Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w latach 70. X X wieku 3. Punkty z p i o n o w ą k r e s k ą oznaczają informacje p o c h o d z ą c e od ludności n a p ł y w o w e j (przesiedleńcy z K r e s ó w Wschodnich i osadnicy z r ó ż n y c h r e j o n ó w Polski). M a p ę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe, oprac. J ó z e f G a j e k : VI. Położna, „babka", „babiąca", akuszerka. Ich wybór, znaczenie oraz funkcja wych zwyczajach i obrzędach urodzinowych. 19. Jak nazywają we wsi, względnie jak nazywano dawniej takie doświadczone (kiedy?): „babka", „baba", „babunia", „ciotka" lub inaczej? Jak? w ludo­ kobiety? � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/97935a5e58a1b98aad620072c85005b4.pdf 89f95345cf8cccd7cda416180821556a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5976 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne dziecko- przesądy ludowe Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5568 Title A name given to the resource Nazwy odmieńca/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9 :Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.1: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s. Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-related customs, rituals and beliefs part I: Customs, rituals and beliefs relating to birth and upbringingl Creator An entity primarily responsible for making the resource Diakowska, Edyta Kłodnicki, Zygmunt ( kier.nauk.) Language A language of the resource pol. Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 7. Nazwy odmieńca Opracowała Edyta Diakowska Kierownictwo naukowe Zygmunt Kłodnicki Objaśnienie znaków: Nazwa odmieńca (dziecka odmienionego przez demony): I — odmieniec, 2 — podrzutek, 3 — podciep/ek, 4 — odmia potwierdzone wierzenie z kwestionariusza VII urodzinowego, 6 — brak tradycji, 7 — brak odpowiedzi. Kolejne cyfry w kółkach oznaczają: I — boginiak, 2 — skrzotowy syn, 3 — krośnięce dziecko, 4 — podziomek/podzimek, 5 — nańduch, 8 — kozak, 9 — zamienok, 10 — diebełek, 11 — potyrczak, są to nazwy odmienionych dzieci sporadycznie występujące ludowych. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych prowadzonych w latach 70. i 80. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w latach 70. i 80. XX wieku. 3. Punkty oznaczone kolorem szarym odnoszą się do informacji z kwestionariusza PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe. 4. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych rejonów Polski). Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wie nia urodzinowe, oprac. Józef Gajek: XIII. Wątek opowiadań o porywaniu dziecka i podrzucaniu "odmieńca " W kwestionariuszu nr VII nie padło pytanie wprost o nazwę odmienionego dziecka, jednak często powtarzające informatorów pozwoliły na opracowanie tej mapy. oraz na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 10, Demony, półdemony i istoty nadpr dzone w opowiadaniach i wierzeniach ludowych, oprac. Józef Gajek: XVI. Demony porywające, zamieniające dzieci 6. Stwierdzić czy w badanej wsi, czy w relacjach informatorów — porwaniu dziecka towarzyszyło podrzucenie d Jeśli tak — jak podrzutka nazywają? � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/47fc821d282349ee113479b5d2e47650.pdf 6a133ec26819805f5e1220d8030c3f4f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6608 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:6178 Title A name given to the resource Nazwy odwiedzin rodziców w celu przedślubnego obejrzenia gospodarstwa, najczęściej kawalera/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8: Zwyczaje i obrzędy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.115 ( mapa nr16 ) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part I: From courtship to civil marriage l Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 16. Nazwy odwiedzin rodziców w celu przedślubnego obejrzenia gospodarstwa, najczęściej kawalera Oprac. Agnieszka Pieńczak Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 26. W niektórych miejscowościach literatura odnotowuje: a) „targi przedślubne", b) lub tak zwane „oględziny" („wyglądy"). Zbadać, czy terminy te (nazwy) są lub były we wsi znane oraz opisać — na czym zwyczaj ten polegał, a więc kto bral w nim udział, w jakich okolicznościach, jaką rolę grat w nich swat? może swatka? 27. a Czy „oględziny" i „swaty", zmówiny to dwa akty równoczesne, czy dwa odrębne, w pewnych odstę­ pach czasu? Objaśnienia znaków: 1 — „oględziny"; 2 — „oględy"; 3 — „rozglady", „rozgliady"; 4 — „słęby"; 5 — „osłębiny"; 6 — „opatry", „spatry" (29.18.111, 27.16.VIII); 7 — „opatrowiny"; 8 — „starosty"; 9 — inne nazwy; 10 — zwyczaj jest znany, ale nie posiada konkretnej nazwy; 11 — brak tradycji; 12 — brak odpowiedzi. Uwagi: Mapę sporządzono na podstawie materiałów pochodzących z lat 70. XX wieku. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/90c7760ba3eaf50be499eed77dbed0cd.pdf affc0dfeb7b961fdac84cda3429631aa Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5844 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne kultura społeczna pomoc wzajemna darcie pierza - nazwy Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5440 Title A name given to the resource Nazwy określające darcie pierza/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.7 : Pomoc wzajemna.Współdziałanie społeczne i pomoc sąsiedzka s.142 (mapa nr 22 a) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.7: Mutual help.Social cooperation and neighbours' help Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 2 2 a . Nazwy określające darcie pierza Oprac. Anna Drożdż Kier. nauk. Zygmunt Kłodnicki W oparciu o informacje zebrane według „Kwestionariusz do badań nad zagadnieniem pomocy sąsiedzkiej zw. także »tłoką«" (oprac. K. Jagieła, J. Bohdanowicz): IV. Darcie pierza („pierzaki"): Kto bierze udział — panny czy mężatki? Czy przychodzili mężczyźni? Pora pracy i ewentualnej zabawy, sposób ubierania się odświętny czy roboczy? Mapę opracowano w oparciu o wypowiedzi spontaniczne. Objaśnienia znaków: 1 — pierzawki/a; 2 — pierzo/a/k, pierzaki; 3 — pierzowiny, pierzocha; 4 — pierzajki; 5 — inne nazwy (por. mapa 22b); 6 — brak informacji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b2b17472e05239672744f223017c8422.pdf 823d2e93e55ee0c859e1036a0ba694a2 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5981 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne dziecko - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5573 Title A name given to the resource Nazwy osób trzymających dziecko do chrztu/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9 :Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.1: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s.266 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-related customs, rituals and beliefs part I: Customs, rituals and beliefs relating to birth and upbringingl Creator An entity primarily responsible for making the resource Kopp, Przemysław Agnieszka Pieńczak (kier.nauk.) Language A language of the resource pol. Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 1. Nazwy o s ó b trzymających dziecko do chrztu Opracował Przemysław Kopp Kierownictwo naukowe Agnieszka Pieńczak Objaśnienie znaków: Dziecko do chrztu trzymają: 1 — kum, kuma, 2 — kumoszko, kumoszka, 3 — kmełtrowie, 4 — kumośka kumosia, 5 — kumos, kumoska, 6 — kumotr, kumotra, kumoter, 1 — nanaszko, nanaszka, 8 — brak t dycji. Uwagi: 1. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesie­ dleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych rejonów Polski). 2. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych prowadzonych w latach 70. X X wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 3. Mapa obejmuje nazwy znane przez informatorów indagowanych w latach 70. X X wieku. Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe, oprac. Józef Gajek: X. Kum, kuma, kumostwo, kumowanie w ludowych zwyczajach urodzinowych 44. Jak nazywają lub nazywali we wsi tych, którzy trzymają lub trzymali dziecko do chrztu? np. chrzestny, chrzestna, chrzestni? kum, kuma, kumos, kumał, kumoter, kmoter, kumoska, kmoszka, kumała. Zapisać dokładnie te nazwy w cudzysłowie. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c82fd530866c47a47e18a9524a622a77.pdf 4462813a7b812af9b8187fd7873b8fa3 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5926 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5519 Title A name given to the resource Nazwy osób zajmujących się kojarzeniem małżeństw, I/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.44 ( mapa nr 6) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 6. Nazwy osób zajmujących się kojarzeniem małżeństw, I Oprac. Agnieszka Pieńczak Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 75. Czy współcześnie zdarza się, że za zgodą rodziców kawalera osoba trzecia "idzie w swaty"? celem przedwstępnego omówienia sprawy zawarcia małżeństwa [...] Kiedy we wsi ten zwyczaj zanikł? Jak było dawniej? Jak nazywają ten zwyczaj i tę czynność? — Zbadać czy we wsi żyją jeszcze osoby (mężczyzna?, kobieta? — wiek? zajmujące się swataniem? Jak ich nazywają? [...] Objaśnienia znaków: 1 — „swat", „swatka", „swatowa" i pod.; 2 — „swach", „swacha" i pod.; 3 — „raj"; 4 — „rajek"; 5 — „rajca"; 6 — „rajko"; 7 — „rajbieda"; 8—„rajbasz"; 9 — „faktor", „faktur" i pod.; 10 — inne odpowiedzi (zob. mapa 7); 11 — brak tradycji; 12 — brak odpowiedzi. Uwagi: 1) mapa dotyczy stanu zjawiska w czasie prowadzenia badań terenowych (lata 70. XX wieku, 2) punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleń­ cy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/67e3e7b92e3425b09fde3c0a97d39b6e.pdf a38c5fe4b5ca4865c19f3487985cc166 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5927 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wesele - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5520 Title A name given to the resource Nazwy osób zajmujących się kojarzeniem małżeństw, II/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.8:Zwyczaje i obrzedy weselne cz.I: Od zalotów do ślubu cywilnego, red nauk. Agnieszka Pieńczak s.48 ( mapa nr 7) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.8: Customs and wedding rituals, part 1: From courtship to civil Creator An entity primarily responsible for making the resource Pieńczak, Agnieszka Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 7. Nazwy osób zajmujących się kojarzeniem małżeństw, II Oprac. Agnieszka Pieńczak Kwestionariusz PAE nr 9, Zwyczaje i obrzędy weselne, oprac. Józef Gajek przy współudziale Feliksa Olesiejuka: 15. Czy współcześnie zdarza się, że za zgodą rodziców kawalera osoba trzecia "idzie w swaty"? celem przedwstępnego omówienia sprawy zawarcia małżeństwa [...] Kiedy we wsi ten zwyczaj zaniki? Jak było dawniej? Jak nazywają ten zwyczaj i tę czynność? — Zbadać czy we wsi żyją jeszcze osoby (mężczyzna?, kobieta? — wiek? zajmujące się swataniem? Jak ich nazywają? [...] Objaśnienia znaków: 1 — „drużba"; 2 — „starosta"; 3 — „dziewosłęb"; 4 — inne rzadze nazwy [(1 — „klyta"; 2 — „poseł"; 3—„zwiadowca", „wywiadowca"; 4 „przebijacz", „probywacz"; 5 — „po­ średnik"; 6 — „żeniacz"; 7 — „czeslaw"; 8 — „heiratsvernitler" (używane przed I I wojną światową); 9 — „hochzeitvermittler"; 10 — "dobry mąż"; 11—„marszałek")]; 5 — inne odpowiedzi (zob. mapa 6); 6 — swat to ojciec kawalera; 7 — brak tradycji; 8 — brak odpowiedzi. Uwagi: 1) mapa dotyczy stanu zjawiska w czasie prowadzenia badań terenowych (lata 70. X X wieku), 2) punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleń­ cy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d2b59dd0d2cbd27b5f01170c27091708.pdf 71fa6e29ba999fe3b9a82d6087745f37 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5845 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne kultura społeczna pomoc wzajemna darcie pierza - pomoc wzajemna Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5441 Title A name given to the resource Nazwy poczęstunku organizowanego na zakończenie darcia pierza/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.7 : Pomoc wzajemna.Współdziałanie społeczne i pomoc sąsiedzka s.153 (mapa nr 23 a) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.7: Mutual help.Social cooperation and neighbours' help Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 22b. Nazwy określające darcie pierza Oprac. Anna Drożdż Kier. nauk. Zygmunt Kłodnicki W oparciu o informacje zebrane według „Kwestionariusz do badań nad zagadnieniem pomocy sąsiedzkiej zw. także »tłoką«" (oprac. K. Jagieła, J. Bohdanowicz): IV. Darcie pierza („pierzaki"): Kto bierze udział — panny czy mężatki? Czy przychodzili mężczyźni? Pora pracy i ewentualnej zabawy, sp ubierania się odświętny czy roboczy? Mapę opracowano w oparciu o wypowiedz; spontaniczne. Objaśnienia znaków: 1—wieczornica; 2—wyskubek; 3—prządki; 4—tłoka; 5—piórnica; 6—piórodrajki; 7 — inne nazwy (por. mapa 22a); 8 - brak informacji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d2eede4621e21bbb6c240caf7814f853.pdf c40c66ae2ac2a62e87b4cb832f73e46a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5846 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne kultura społeczna pomoc wzajemna darcie pierza - pomoc wzajemna Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5442 Title A name given to the resource Nazwy poczęstunku organizowanego na zakończenie darcia pierza/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.7 : Pomoc wzajemna.Współdziałanie społeczne i pomoc sąsiedzka s.154 (mapa nr 23 b) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.7: Mutual help.Social cooperation and neighbours' help Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 2 3 a . Nazwy poczęstunku organizowanego na zakończenie darcia pierza Oprac. Anna Drożdż Kier. nauk. Zygmunt Kłodnicki W oparciu o informacje zebrane według „Kwestionariusz do badań nad zagadnieniem pomocy sąsiedzkiej zw. także »ttoką«" (oprac. K. Jagieła, J. Bohdanowicz): IV Darcie pierza („pierzaki"): Kto bierze udział — panny czy mężatki? Czy przychodzili mężczyźni? Pora pracy i ewentualnej zabawy, Spo­ sób ubierania się — odświętny czy roboczy? Mapę opracowano w oparciu o wypowiedzi spontaniczne. Objaśnienia znaków: 1 — fajdebal; 2 — na starego; 3 - poczesne; 4 — kąk się żeni; 5 — inne nazwy (por. mapy 23b, 23c, 23d, 23e); 5 — brak informacji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a8d72d97023511994f7aa08c7df7ceec.pdf 2f340a9ec945a37895be79b221c90b90 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5847 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne kultura społeczna pomoc wzajemna darcie pierza - pomoc wzajemna Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5443 Title A name given to the resource Nazwy poczęstunku organizowanego na zakończenie darcia pierza/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.7 : Pomoc wzajemna.Współdziałanie społeczne i pomoc sąsiedzka s.155 (mapa nr 23 c) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.7: Mutual help.Social cooperation and neighbours' help Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 23b. Nazwy poczęstunku organizowanego na zakończenie darcia pierza Oprac. Anna Drożdż Kier. nauk. Zygmunt Kłodnicki W oparciu o informacje zebrane według „Kwestionariusz do badań nad zagadnieniem pomocy sąsiedzkiej zw. także »tłoką«" (oprac. K. Jagieła, J. Bohdanowicz): IV Darcie pierza („pierzaki").- Kto bierze udział — panny czy mężatki? Czy przychodzili mężczyźni? Pora pracy i ewentualnej zabawy, Spo­ sób ubierania się — odświętny czy roboczy? Mapę opracowana w oparciu o wypowiedzi spontaniczne. Objaśnienia znaków: 1—odkurzanie pierza; 2 — zdzieranie piór; 3 — żeby kurz przegnało; 4 — inne nazwy (por. mapy 23a, 23c, 23d, 23e); 5 — brak informacji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/0d3efb8bf1889524864d0b493a2ef8a6.pdf f9589ed85ceaa8d97cfa7bea5229bf19 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5848 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne kultura społeczna pomoc wzajemna darcie pierza - pomoc wzajemna Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5444 Title A name given to the resource Nazwy poczęstunku organizowanego na zakończenie darcia pierza/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.7 : Pomoc wzajemna.Współdziałanie społeczne i pomoc sąsiedzka s.156 ( mapa nr 23 d) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.7: Mutual help.Social cooperation and neighbours' help Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 23d. Nazwy poczęstunku organizowanego na zakończenie darcia pierza Oprac. Anna Drożdż Kier. nauk. Zygmunt Kłodnicki W oparciu o informacje zebrane według „Kwestionariusz do badań nad zagadnieniem pomocy sąsiedzkiej zw. także »tłoką«" (oprac. K. Jagieła, J. Bohdanowicz): IV. Darcie pierza („pierzaki"): Kto bierze udział — panny czy mężatki? Czy przychodzili mężczyźni? Pora pracy i ewentualnej zabawy, Spo­ sób ubierania się — odświętny czy roboczy? Mapę opracowano w oparciu o wypowiedzi spontaniczne. Objaśnienia znaków: 1 — pierzoki; 2 — pierzowiny; 3 — wypierzyny; 4 — wypirzołek; 5 — wypiórka 6 — piórnik; 7 — inne nazwy (por. mapy 23a, 23b, 23c, 23e); 8 — brak informacji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6e34fc16c6c28df177eacb670595673e.pdf 371708a046e91420dcebe68141963f3f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5849 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne kultura społeczna pomoc wzajemna darcie pierza - pomoc wzajemna Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5445 Title A name given to the resource Nazwy poczęstunku organizowanego na zakończenie darcia pierza/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.7 : Pomoc wzajemna.Współdziałanie społeczne i pomoc sąsiedzka s.157 ( mapa nr 23 e) Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.7: Mutual help.Social cooperation and neighbours' help Creator An entity primarily responsible for making the resource Drożdż, Anna Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 23e. Nazwy poczęstunku organizowanego na zakończenie darcia pierza Oprac. Anna Drożdż Kier. nauk. Zygmunt Ktodnicki W oparciu o informacje zebrane według „Kwestionariusz do badań nad zagadnieniem pomocy sąsiedzkiej zw. także »tłoką«" (oprac. K. Jagieła, J. Bohdanowicz): IV. Darcie pierza („pierzaki"): Kto bierze udział — panny czy mężatki? Czy przychodzili mężczyźni? Pora pracy i ewentualnej zabawy, Spo­ sób ubierania się — odświętny czy roboczy? Mapę opracowano w oparciu o wypowiedzi spontaniczne. Objaśnienia znaków: 1 — podkurek; 2 — podkoziołek; 3—pępek; 4 — tłuka; 5—okrężne; 6 — dożynka; 7 — inne nazwy (por. mapy 23a, 23b, 23c, 23d); 8 - brak informacji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/657168ba4fa085696e5a0af0b29ddb15.pdf 96ce80373814d0119ff3a3fff46e8f47 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6070 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne narodziny - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5661 Title A name given to the resource Nazwy przyjęcia organizowanego z okazji narodzin dziecka/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.II: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z matką i dzieckiem pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s.138 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-realted customs, rituals and beliefs part II Customs, rites and beliefs associated with mother and child Creator An entity primarily responsible for making the resource Diakowska-Kohut, Edyta Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Objaśnienia znaków: Przyjęcie organizowane z okazji narodzin dziecka nazywano: 1 - poczęstne, 2 - pępkowe, 3 pępkowiny, 4 - popieliny, 5 - odwiedziny, 6 -poczęstunek, 1 - pępowina, 8 - pępkówka, 9 - pępkowizna, 10 - pympkowe, 11 - pępek oblewać, 12 - pępkowa wódka, 13 - inne, rzadsze odpowiedzi (zob. komentarz), 14 - brak tradycji urządzania przyjęcia, 15 - brak odpowiedzi. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych prowadzonych w latach 70. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w latach 70. XX wieku. 3. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). 4. Na mapie obok głównych rzek zaznaczono również większe miasta - małymi pustymi kółkami. Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytanie zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe, oprać. Józef Gajek: VIII. Odwiedzanie i obdarowywanie położnicy po połogu. 36. Zbadać, czy we wsi istnieje zwyczaj odwiedzania położnicy? h) Jak nazywają takie przyjęcie z “poczęstnym" (popieliny? nóżka?) � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ff2033a591d6f76ab78b0f37494f0f88.pdf a88c2be24f7a7ad7c7d95e5b69333067 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5765 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5363 Title A name given to the resource Nazwy wag typu "przezmian"/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.6: Wiedza i wierzenia ludowe s.306c Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.6: The folk knowledge and beliefs Creator An entity primarily responsible for making the resource Lebeda [Pieńczak], Agnieszka Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 5 3 . Nazwy wag typu „przezmian" Oprac. Agnieszka Lebeda Kier. naukowe Zygmunt Kłodnicki Kwestionariusz nr 11 „Wiedza i wierzenia ludowe": Jak wyglądał bezmian do ważenia? Objaśnienia znaków: 1 — „bezmian" i pod.; 2 — „przezmian" i pod.; 3 — „wincerz", .„mincerz" i pod.; 4 — „dezmar"; 5 — „kijasek"; 6 — brak konkretnej nazwy; 7—-brak tradycji; 8 — brak odpowiedzi. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f20b21f16a2e7694091d2ceff212c4d6.pdf 72d4baa5e94bac4dc53c156cd0c36fd2 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5732 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5330 Title A name given to the resource Nazwy wiru powietrznego zwiazane z jego demonicznym charakterem/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.6: Wiedza i wierzenia ludowe s.122 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.6: The folk knowledge and beliefs Creator An entity primarily responsible for making the resource Lebeda [Pieńczak], Agnieszka Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 20. Nazwy wiru powietrznego związane z jego demonicznym charakterem Oprac. Agnieszka Lebeda Kier. naukowe Zygmunt Kłodnicki Kwestionariusz nr 11 „Wiedza i wierzenia ludowe": Jak nazywają wir powietrzny (nazwa gwarowa)? Co to jest? Czy można było zachorować, gdy podwiał? Co robili, by się od tego uchronić? Objaśnienia znaków: 1 — „świńskie gówno"; 2—„świński wicher"; 3—„bartek"; 4 — „srala bartek"; 5 — „bartek leci"; 6—„czarownica leci"; 7—„ciota"; 8—Jasio"; 9—„południca", „południak"; 10 — brak tradycji; 11—brak odpowiedzi. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/dda899195c6f9787b93f5066354be514.pdf a6ff4299c21596b96e08bfba3b7cde3e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5731 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5329 Title A name given to the resource Nazwy wiru powietrznego zwiazane z jego diabelskim charakterem/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.6: Wiedza i wierzenia ludowe s.121 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.6: The folk knowledge and beliefs Creator An entity primarily responsible for making the resource Lebeda [Pieńczak], Agnieszka Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 19. Nazwy wiru powietrznego związane z jego diabelskim charakterem Oprac. Agnieszka Lebeda Kier, naukowe Zygmunt Kłodnicki Kwestionariusz nr 11 Wiedza i wierzenia ludowe: Jak nazywają wir powietrzny (nazwa gwarowa)? Co to jest? Czy można było zachorować, gdy powiał? Co robili, by się od tego uchronić? Objaśnienia znaków: 1—„diabeł"; 2—„diabeł kręci"; 3—„diabeł leci"; 4—„diabeł tańczy"; 5—„dia­ beł się żeni"; „czarcie wesele"; 6 — „diabeł się cieszy"; 7—„diabły się gonią"; 8—„diabeł na obiad idzie"; 9 — „diabeł idzie"; 10—brak tradycji; 11—brak odpowiedzi. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/57bd42d0c88f42b7b272af74f151f7d5.pdf a58405e47939fa6840c5078cea12ede8 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5733 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne wierzenia ludowe Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5331 Title A name given to the resource Nazwy wiru powietrznego związane z jego ruchem/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.6: Wiedza i wierzenia ludowe s.123 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.6: The folk knowledge and beliefs Creator An entity primarily responsible for making the resource Lebeda [Pieńczak], Agnieszka Kłodnicki, Zygmunt (red.nauk.) Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 21. Nazwy wiru powietrznego związane z jego ruchem Oprac. Agnieszka Lebeda Kier. naukowe Zygmunt Kiodnicki Kwestionariusz nr 11 „Wiedza i wierzenia ludowe": Jak nazywają wir powietrzny (nazwa gwarowa)? Co to jest? Czy można było zachorować, gdy podwiał? Co robili, by się od tego uchronić? Objaśnienia znaków: 1 " „wir"; 2—„wirus"; 3 —„wirnik"; 4—„powicher"; 5—„zawichur"; 6—„kor­ kociąg"; 7—„kręciolek"; „kręcek" i pod.; 8—„młynek"; 9—„świder"; 10—„wibelwind"; „kruzawind" i pod.; 11—„kryzel"; 12—brak tradycji; 13—brak odpowiedzi. �