30 50 4499 https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f7c81090dbde6d6f1aab3b2c7e377468.pdf 342b50956208a614dc372c4b8291a9f9 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2020 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2001 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1875 Title A name given to the resource Kronika / LUD 2001 t.85 Description An account of the resource LUD 2001 t.85, s.389-420 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 85,2001 KRONIKA DELEGATóW 75. WALNE ZGROMADZENIE POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, CIECHANÓW 24 WRZEśNIA 1999 75. Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego odbyło się. 24 września 1999 roku w dworku w Gołotczyźnie (Oddział Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie). Zebranie otworzył prezes ZG Towarzystwa prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki, który przedstawił porządek obrad: I. Wspomnienie zmarłych członków Towarzystwa; 2. Wybór przewodniczącego i protokolanta obrad; 3. Nadanie godności członków honorowych; 4. Powołanie nowego Oddziału PTL w Ciechanowie; 5. Odczytanie protokołu z poprzedniego WZD i sprawozdanie sekretarza generalnego; 6. Sprawozdanie skarbnika; 7. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej; 8. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej; 9. Dyskusja; 10. Udzielenie absolutorium ustę.pującemu Zarządowi; 11. Powołanie Komisji Wnioskowej; 12. Powołanie Komisji Mandatowej; 13. Powołanie Komisji Skrutacyjnej; 14. Wybory nowych władz Towarzystwa; 15. Sprawozdania Oddziałów i Sekcji (Kół) zainteresowań; 16. Przedstawienie wyników wyborów; 17. Wystąpienie Komisji Wnioskowej i wybór miejsca Zgromadzenia w 2000 r.; 18. Ukonstytuowanie się. nowych władz PTL; 19. Zakończenie obrad. Ad l. Prezes ZG PTL Z. Kłodnicki odczytał listę. zmarłych w okresie od IX 1998 do IX 1999 roku członków Towarzystwa. Byli to: Janusz Bohdanowicz, Zbigniew Dąbrowicki, Romualda Hankowska, Jak Kapłon, Halina Mikułowska, Flora Nazarin, Feliks Olesiejuk, Roman Reinfuss, Maria Soleska, Jerzy Topolski, Jan Wróbel. Zebrani uczcili pamię.ć zmarłych kolegów minutą ciszy. Ad 2. Na przewodniczącą obrad wybrano w jawnym głosowaniu prof. dr hab. Annę. Brzozowską-Krajkę., a na protokolantkę - Małgorzatę Golicką-Jabłońską. Ad 3. Prezes Z. Kłodnicki przedstawił sylwetki osób, którym ZG proponował nadać godność honorowych członków PTL. Byli to: doc. Magdalena Parikova (Słowacja), prof. Klaus Beitł (Austria) i mgr Zbigniew Toroński (Polska). W jawnym głosowaniu zgromadzenie delegatów zatwierdziło propozycję ZG. Obecni na obradach M. Parikowa i Z. Toroński odebrali dyplomy członków honorowych. Następnie Z. Kłodnicki przekazał na ręce prezesa Oddziału Krakowskiego - dr Anny Spiss podziękowanie za zorganizowanie 74. WZD w roku ubiegłym i podziękowanie dla prof. dr. hab. Wiesława Bieńkowskiego za ofiarną pracę podczas 50 lat przynależności do PTL. �390 Ad 4. Walne zgromadzenie delegatów w jawnym głosowaniu wyraziło zgodę na powołanie nowego oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Ciechanowie przy Muzeum Szlachty Mazowieckiej. Oddział przyjął nazwę: Oddział północno-Mazowiecki. Liczy 12osób. Ad 5. Sprawozdanie sekretarza generalnego odczytała pełniąca tę funkcję dr Magdalena Rostworowska (w załączeniu). Ad 6. Sprawozdanie finansowe przedstawił skarbnik Zarządu Głównego mgr Zbigniew Toroński (w załączeniu). Ad 7. Sprawozdanie Ośrodka Informacji i Dokumentacji Etnograficznej w Łodzi odczytała delegat Oddziału Łódzkiego mgr Małgorzata Golicka-Jabłońska (w załączeniu). Ad 8. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawił przewodniczący Komisji dr Jerzy Adamczewski (w załączeniu). Ad 9. Dyskusja. Przewodniczący Komisji Rewizyjnej J. Adamczewski zaproponował, aby ze względów oszczędnościowych ograniczyć liczbę członków Zarządu Głównego z 19 do 14 osób (12 członków i 2 zastępców). Wniosek jednomyślnie przyjęto. Z. Kłodnicki przedstawił delegatom sytuację finansowąi organizacyjną ODIE. Ośrodek praktycznie przestał istnieć. Mimo długoletnich, uporczywych starań nie udało się zapewnić funduszy nawet na symboliczne wynagrodzenie dla dwóch osób, które w tej sytuacji przeszły do pracy w innych instytucjach. Cennymi materiałami ODIE opiekuje się obecnie społecznie założycielka Ośrodka - prof. B. Kopczyńska-Jaworska. Ze względu na wagę i znaczenie dokumentacji gromadzonej w Ośrodku nie powinno się rezygnować ze starań o zapewnienie warunków do jego funkcjonowania. Następnie Z. Kłodnicki omówił zagadnienia związane z mateńałami dydaktycznymi do nowego przedmiotu nauczania. Od l września w programach szkolnych znalazł się przedmiot "Edukacja regionalna", do którego brak podręczników. ZG PTL od dawna zabiegał w MEN o możliwość przygotowania takich podręczników, słusznie wychodząc z założenia, iż etnolodzy posiadają ku temu odpowiednią wiedzę i przygotowanie. Ukazała się już propozycja książkowa pt. Dziedzictwo kulturowe Dolnego Śląska opracowana przez wrocławski Oddział PTL. Kolejne pozycje powstają w kilku oddziałach. Z. Kłodnicki apelował o szybkie podjęcie prac. Jest to szansa zarówno dla PTL, jak i dla autorów - etnologów. O fundusze na wydanie podręczników należy zwracać się do odpowiednich samorządów. Z. Kłodnicki zgłosił wniosek, aby kolejne książki ukazywały się w seńi pod wspólnym tytułem "Dziedzictwo kulturowe". Wniosek przegłosowano jednomyślnie. J. Kamocki wyraził pochwałę dla różnorodnych wydawnictw PTL, które zaleca jako lekturę studentom. Niska cena publikacji powoduje, iż są one dostępne dla studenckich kieszeni. W. Sadowski zgłosił wniosek, aby "Lud" zamieszczał kronikę wystaw muzealnych w placówkach etnograficznych w Polsce. Natychmiast uzyskał odpowiedź redaktora "Ludu" prof. dr. Z. Jasiewicza, że chętnie taki wykaz będzie zamieszczał, jeśli znajdzie się osoba, która zajmie się opracowaniem. Jednocześnie prof. Z. Jasiewicz przypomniał, że z powodów finansowych jest zmuszony ograniczać liczbę arkuszy wydawniczych "Ludu". W. Sadowski zgłosił wniosek, aby raz w roku Komisja Rewizyjna lub jej delegat kontrolowała jeden wybrany oddział PTL. Wniosek przyjęto przez głosowanie. Ad 10. Na wniosek Komisji Rewizyjnej zebrani w jawnym głosowaniu udzielili absolutorium ustępującemu Zarządowi. Ad 11. Delegaci wybrali w jawnym głosowaniu Komisję Wnioskową w składzie: prof. dr Teresa Karwicka, mgr Alicja Małeta i mgr Hanna Gruszczyńska. Ad 12. Delegaci w jawnym głosowaniu wybrali Komisję Mandatową w składzie: mgr Jan Cieślak, mgr Elżbieta Teresa Filip i Teofila Latoś. Ad 13. Delegaci w jawnym głosowaniu wybrali Komisję Skrutacyjną w składzie: mgr Wiktońa Blacharska, mgr Alfred Gauda i mgr Grzegorz Graff. �391 Ad 14. Komisja Mandatowa stwierdziła, że Walne Zgromadzenie Delegatów jest prawomocne do przeprowadzenia wyborów nowych władz Towarzystwa. Ustępujący Zarząd i delegaci zgłosili następujące kandydatury: Kandydaci do Zarządu Głównego: Dorota Simonides (wyraziła zgodę na kandydowanie; ze względu na inne obowiązki nie uczestniczyła w obradach). Bronisława Kopczyńska-Jaworska (wyraziła zgodę na kandydowanie; nie uczestniczyła w obradach z powodu wyjazdu na konferencję na Cypr), Andrzej Stawarz, Krystyna Kaczko, Magdalena Rostworowska, Zbigniew Toroński, Anna Spiss, Irena Kotowicz-Borowy, Irena Soppa, Teresa Smolińska, Zbigniew Jasiewicz, Zbigniew Kłodnicki, Jerzy Adamczewski, Janusz Kamocki, Andrzej Rataj. Kandydaci do Sądu Koleżeńskiego: Stanisław Chmielowski, Aleksandra Wojciechowska, Irena Wronkowska. Kandydaci do Głównej Komisji Rewizyjnej: Anna Kowalska-Lewicka, Wojciech Sadowski, Maria Parnowska, Roman Tubaja. Odbyły się tajne wybory nowych władz PTL. Zgodnie ze statutem głosowali delegaci posiadający mandaty. Ad 15. Podczas obliczania głosów przedstawiciele Oddziałów i Sekcji (Kół Zainteresowań) odczytali sprawozdania z działalności w minionym roku (w załączeniu). Ad 16. W imieniu Komisji Skrutacyjnej wyniki wyborów ogłosił A. Gauda. Głosowało 38 osób. Wszystkie głosy były ważne. Do Zarządu wybrano 14 osób. Są to: Dorota Simonides, Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Andrzej Stawarz, Krystyna Kaczko, Magdalena Rostworowska, Zbigniew Toroński, Anna Spiss, Irena Kotowicz-Borowy, Irena Soppa, Zbigniew Kłodnicki, Teresa Smolińska, Zbigniew Jasiewicz, Jerzy Adamczewski, Jerzy Kamocki. Do Sądu Koleżeńskiego weszli: Stanisław Chmielowski, Aleksandra Wojciechowska, Irena Wronkowska. Do Głównej Komisji Rewizyjnej weszli: Anna Kowalska-Lewicka, Wojciech Sadowski, Maria Parnowska (protokół Komisji w załączeniu). Ad 17. W imieniu Komisji Wnioskowej wnioski przedstawiła T. Karwicka. Wniosek l. - dotyczył zmniejszenia liczby członków Zarządu Głównego z 19 do 14 osób. Wniosek 2. - dotyczył powołania seńi wydawniczej "Dziedzictwo kulturowe regionu". Wniosek 3. - dotyczył dokonywania raz w roku rewizji jednego Oddziału PTL. Wniosek 4. - dotyczył wyboru miejsca WZD w roku 2000. Zaproszenia zgłosiły dwa Oddziały: w Toruniu i w Gdańsku. przyjęto obie propozycje. Delegaci w jawnym głosowaniu zadecydowali, że WZD w roku 2000 odbędzie się w Toruniu, w związku z uroczystościami rocznicowymi w Muzeum Etnograficznym, a w roku 200 l w Gdańsku (protokół Komisji Wnioskowej w załączeniu). Ad 18. Na pierwszych posiedzeniach nowe władze PTL ukonstytuowały się w następującym składzie: Zarząd Główny: -prof. dr hab. DOROTA SIMONIDES prezes - prof. dr BRONISŁAWA KOPCZYŃSKA-JAWORSKA wice-prezes wice-prezes - dr ANDRZEJ STAWARZ sekretarz generalny - dr JERZY ADAMCZEWSKI zastępca sekretarza - mgr KRYSTYNA KACZKO skarbnik - mgr ZBIGNIEW TOROŃSKI zastępca skarbnika - dr MAGDALENA ROSTWOROWSKA Sąd Koleżeński: przewodniczący - dr STANISŁAW CHMIELOWSKI �392 członkowie - prof dr ALEKSANDRA WOJCIECHOWSKA - mgr IRENA WRONKOWSKA Główna Komisja Rewizyjna: przewodnicząca - dr ANNA KOWALSKA-LEWICKA członkowie - mgr MARIA PARNOWSKA - dr WOJCIECH SADOWSKI Ad 19. Na tym obrady zakończono. W imieniu ustępującego Zarządu Z. Kłodnicki podziękował mgr Irenie Kotowicz-Borowy, głównej organizatorce 75. zgromadzenia i sesji w Ciechanowie. W imieniu zebranych Irena Borowy i Andrzej Stawarz serdecznie podziękowali Z. Kłodnickiemu za dziesięcioletni trud sprawowania funkcji prezesa i ogromne oddanie sprawom Towarzystwa. przewodnicząca prof dr hab. Anna Brzozowska-Krajka protokołowała: mgr Małgorzata Golicka-Jabłońska SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYS1WA LUDOZNAWCZEGO W OKRESIE WRZESIEŃ 1999- WRZESIEŃ 2000 24 września 1999 roku w Golotczyźnie kolo Ciechanowa odbyło się 75. Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zgodnie ze statutem przeprowadzono wówczas wybory do Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej oraz Sądu Koleżeńskiego. W wyniku tajnego głosowania do Zarządu Głównego wybrano 14 osób. W porządku alfabetycznym byli to: Jerzy Adamczewski, Zbigniew Jasiewicz, Krystyna Kaczko, Janusz Kamocki, Zygmunt Kłodnicki, Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Irena Kotowicz-Borowy, Magdalena Rostworowska, Dorota Simonides, Teresa Smolińska, Irena Soppa, Anna Spiss, Andrzej Stawarz, Zbigniew Toroński. Prezydium Zarządu Głównego ukonstytuowało się w następującym składzie: prezes - prof. dr hab. Dorota Simonides, wiceprezes - prof. dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska, wiceprezes - dr Andrzej Stawarz, sekretarz generalny - dr Jerzy Adamczewski, zastępca sekretarza - mgr Krystyna Kaczko, skarbnik - mgr Zbigniew Toroński, zastępca skarbnika - dr Magdalena Rostworowska. W skład Głównej Komisji Rewizyjnej weszli: dr Anna Kowalska-Lewicka, wybrana przewodniczącą, orazjako członkowie GKR: mgr Maria Pamowska i dr Wojciech Sadowski. W skład Sądu Koleżeńskiego weszli: dr Stanisław Chmielowski, wybrany przewodniczącym, orazjako członkowie: dr Aleksandra Wojciechowska i mgr Irena Wronkowska. 75. Walne Zgromadzenie Delegatów w dniach 24-26 września 1999 roku miało miejsce w Gołotczyźnie w Oddziale Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Walnemu Zgromadzeniu towarzyszyła sesja naukowa Rola szlachty mazowieckiej w kształtowaniu polskiego krajobrazu kulturowego. Organizatorem zjazdu i konferencji było rzeczone Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, a przede wszystkim p. mgr Irena Kotowicz-Borowy. Walne Zgromadzenie w głosowaniu jawnym wyraziło zgodę na powołanie nowego oddzia- �393 łu Towarzystwa przy Muzeum Szlachty Mazowieckiej. Oddział przyjął nazwę "Północno-Mazowiecki" i liczy 16 osób. Tegoroczne plenarne posiedzenie Zarządu Głównego połączone jest z 76. Walnym Zgromadzeniem Delegatów w Toruniu, któremu to Zgromadzeniu towarzyszy sesja naukowa Przeszłość etnologii polskiej w jej teraźniejszości. Postacie, idee, problematyka, ośrodki, nad którą pieczę merytoryczną sprawuje prof. Z. Jasiewicz. Organizacją zjazdu oraz sesji zajął się Oddział Toruński i toruńskie Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Priifferowej. W roku sprawozdawczym odbyły się trzy posiedzenia Prezydium Zarządu Głównego (15.10.1999 r., 22.02.2000 r., 12.06.2000 r.), posiedzenie Rady Wydawniczej (12.06.2000 r.) oraz jedno zebranie Głównej Komisji Rewizyjnej (5.09.2000 r.). Na pierwszym spotkaniu nowo wybrane Prezydium zapoznało się przede wszystkim z sytuacją finansową Towarzystwa. Elastyczna, a zarazem rozsądna i ostrożna polityka finansowa dotychczasowego oraz nowego prezesa, skarbnika i głównej księgowej powoduje, iż od kilku lat Polskie Towarzystwo Ludoznawcze nie ma żadnych zobowiązań finansowych. Wpływy w roku 1999 wyniosły 205999,19 zł, w tym dotacja celowa z Komitetu Badań Naukowych - 144250 zł (z pieniędzy tych finansowana jest działalność wydawnicza, dofinansowane zaś funkcjonowanie Biblioteki Naukowej, a także Archiwum Naukowego) oraz wpływy ze sprzedaży wydawnictw36097,67 zł. Po stronie wydatków i kosztów zanotowano kwotę 202 600,02 zł, a najważniejsze pozycje to wynagrodzenie pracownicze - 69008,62 zł i koszt druku wydawnictw69920 zł. Natomiast w okresie od I stycznia do 31 lipca 2000 r. na finansowanie działalności statutowej Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wpłynęło 207 936 zł. Najważniejszą pozycję stanowi dotacja z Komitetu Badań Naukowych w wysokości 169 100 zł. Ze zgromadzonych w 2000 r. środków pieniężnych do 31 lipca 2000 r. wydano na prace statutowe oraz całokształt funkcjonowania biura przy Zarządzie Głównym kwotę 91499 zł. Przychylność oraz dobre stosunki Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z władzami Uniwersytetu Wrocławskiego powodują, iż uczelnia ponosi koszty użytkowania pomieszczeń biura Zarządu Głównego, koszty energii elektrycznej i utrzymania czystości. Prof. Z. Kłodnicki podjął wobec zeszłorocznego Zgromadzenia zobowiązanie utrzymania dalszych kontaktów z władzami uczelni, co ma duże znaczenie w przededniu mającego rozpocząć się wkrótce remontu budynku, w którym znajduje się siedziba Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Kolejne problemy poruszane na posiedzeniach Prezydium to działalność wydawnicza Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, opracowania monografii regionalnych - niezwykle ważne zagadnienie w związku z wprowadzeniem do szkół programów dziedzictwa kulturowego, przygotowania do Walnego Zgromadzenia Delegatów w Toruniu oraz analiza codziennego funkcjonowania biura przy Zarządzie Głównym. W okresie od 24.09.1999 r. do 12.06.2000 r., kiedy to odbyło się ostatnie posiedzenie Prezydium, przyjęto w szeregi Towarzystwa 47 osób. Itak w Oddziale Północno-Mazowieckim -16, w Toruniu-3, w Krakowie-6, wŁodzi-lO, wLublinie-4, wWarszawie-4, w Gdańsku - 2, we Wrocławiu - 2. Przy Zarządzie Głównym zarejestrowanychjest obecnie 19 oddziałów. Najmłodszym jest Oddział Północno-Mazowiecki funkcjonujący przy Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Do końca sierpnia do Zarządu Głównego wpłynęły zweryfikowane dane dotyczące liczby osób należących do 12 oddziałów, w których to oddziałach zarejestrowanych jest 522 członków. Nie zaktualizowały spisu oddziały w Łańcucie, Łodzi, Zielonej Górze oraz Wrocławiu i Zamościu, który zgłosił zawieszenie działalności. Z oddziałami w Koszalinie i Zakopanem brak jest jakiegokolwiek kontaktu. Sprawozdania ze swej działalności przysłało jednak tylko 9 oddziałów. Są to: Gdański, Krakowski, Lubelski, Łódzki, w Mszanie Dolnej, Poznański, Śląski, Warszawski, Zielonogórski. Przy Oddziale Gdańskim i Krakowskim funkcjonuje Koło Zainteresowań Kulturą Ormian, a także Klub Hafciarski. W ramach Oddziału Warszawskiego działa Koło Zaintere- �394 sowań Kulturą Ormian, Koło Zainteresowań Kulturą Gruzji, Koło Zainteresowań Etnografią Miasta. Sprawozdanie finansowe dostarczyło natomiast 13 oddziałów. Przypomnieć należy, iż składki członkowskie oraz dochody ze sprzedaży wydawnictw Towarzystwa pozostają w dyspozycji oddziałów. Łódzki Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej, kierowany społecznie przez prof. B. Kopczyńską-Jaworską, nie ma w tej chwili pracownika etatowego. Pani Małgorzata Wilbik od 1 kwietnia tego roku nie jest już zatrudniona na etacie. Prace wykonuje w ramach umowy o dzieło. Ośrodek Dokumentacji otrzymał w tym roku z Komitetu Badań Naukowych dotację w wysokości 6000 zł na kontynuację tworzenia i użytkowania baz danych oraz na kontynuację upowszechniania i promocji osiągnięć nauki polskiej w wysokości 4600 zł. W tym roku ukończone zostanie przygotowanie materiałów bibliograficznych za lata 1991-1992, a także gromadzenie informacji na nośnikach komputerowych, kwerenda, klasyfIkacja i zapis w bazie danych bibliograficznych za lata 1991-1995, trwają prace nad bieżącą bibliografią etnografii polskiej. Działalność wydawnicza Po rezygnacji prof. dr hab. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej przewodniczącym Rady Wydawniczej został dr Andrzej Stawarz. Wszystkie serie wydawnicze dotowane są przez Komitet Badań Naukowych. Od dwóch lat brak jest natomiast dotacji z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Najnowszą, dziesiątąjuż serią wydawniczą Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego jest Dziedzictwo kulturowe. Pierwszym tomem,jaki się ukazał, to Dziedzictwo kulturowe Dolnego Śląska. Trwają prace nad przygotowaniem kolejnych tomów: Dziedzictwo kulturowe Górnego Śląska i ziem ościennych, Dziedzictwo kulturowe Mazowsza. Środowisko opolskie opracowuje swój tom. Na posiedzeniu Rady Wydawniczej omawiano sprawy związane z edycją kolejnych wydawnictw w poszczególnych seriach wydawniczych. Literatura Ludowa: kolejne numery za rok 2000 poświęcone będą Jakucji, zbierane są też materiały na przyszłoroczny tom, poświęcony m.in. symbolice zwierzęcej. Lud: redaktor czasopisma prof. Zbigniew Jasiewicz nie miał jeszcze wszystkich artykułów oraz materiałów informacyjnych i recenzji do tegorocznego tomu. Łódzkie Studia Etnograficzne: plany wydawnicze na rok 2001 ob(jmują materiały prof. B. Jaworskiej i dr Krzysztofa Woźniaka, a w 2002 r. wydany zostanie tom judaistyczny autorstwa p. Mulkiewicz-Goldbergowej. Atlas Polskich Strojów Ludowych: redaktor serii prof. B. Bazielich proponuje wydanie Stroju wilamowickiego. Prace i Materiały Etnograficzne: redaktor serii prof. E. Pietraszek; czynione są starania o pozyskanie finansów na reedycję pracy Kazimierza Moszyńskiego, Człowiek. Biblioteka Popularnonaukowa: redaktor serii dr A. Kowalska-Lewicka zgłosiła pracę Elżbiety Berendt, Hierofania Śląska. Archiwum Etnograficzne: redaktor serii dr 1. Kamocki; zgłoszona została praca Elżbiety Umińskiej, Wierzenia o roślinach w demonologii i obrzędowości ludowej. Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego: wobec śmierci dotychczasowego redaktora dr Janusza Bohdanowicza prof. Z. Kłodnicki wystąpił z pismem o zgodę na opracowanie kolejnych tomów. Jako szósty tom zgłosił pracę Adama Szymańskiego, Młynarstwo wietrzne. Ostateczne decyzje dotyczące zgłoszenia konkretnych tytułów do Komitetu Badań Naukowych z prośbą o dofinansowanie w roku 200 l zostanąpodjęte na najbliższym posiedzeniu Zarządu Głównego. �395 W roku 1999 ukazały się następujące publikacje: A) Periodyki: - Literatura Ludowa, t. 43, nr 1,2,3,4/5,6, -Lud,t. 83, - Łódzkie Studia Etnograficzne, t. 39, B) Seńe Wydawnicze: - Archiwum Etnograficzne - t. 36/III: Jan Świętek, Brzozowa i okolice Zakliczyna nad Dunajcem, t. 3, - Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego - t. 5: Zwyczaje, obrzędy i wie- rzenia pogrzebowe, - Atlas Polskich Strojów Ludowych - t. 33: Jan Wielek, Strój Górali Łąckich. Wydawnictwa planowane w roku 2000 to: l. Literatura Ludowa, ukazał sięjuż nr l, 2 i 312000, 2. Lud, t 84, 3. Łódzkie Studia Etnograficzne, t. 38, 4. Jan Świętek, Brzozowa i okolice Zakliczyna nad Dunajcem, t. 4 (seria Archiwum Etnograficzne, t. 36), 5. Barbara Bazielich, Odzież i strój ludowy w Polsce (seria Biblioteka Popularnonaukowa, t.l3), 6. Kornelia Lach, Wierzenia, zwyczaje i obrzędy. Folklor pogranicza polsko-czeskiego (seńa Prace i Materiały Etnograficzne, t. 33), 7. Dorota Świtała-Trybek, Święto i zabawa. Odpusty parafialne na Górnym Śląsku (seńa Prace i Materiały Etnograficzne, t. 32). Na wszystkie te tytuły, na podstawie przygotowanych wniosków, Towarzystwo uzyskało dotację z Komitetu Badań Naukowych. Pieniądze wpływająjednak na konto Towarzystwa dopiero po upływie kilku miesięcy od początku roku. Ponadto nieustannie czynione są starania o pozyskiwanie sponsorów nie tylko zresztą na cele wydawnicze. Dodatkowo zwrócono się więc o pomoc finansową do 33 różnych instytucji, organów samorządowych i zakładów pracy. Pozytywną odpowiedź uzyskano w 6 przypadkach. Wpływy ze sprzedaży wydawnictw systematycznie zmniejszają się, mimo iż w sprzedaż publikacji zaangażowany jest cały zespół pracownic biura przy Zarządzie Głównym. W zeszłym roku dochody wyniosły 36097,67 zł, co stanowi niecałe 79% wpływów w 1998 r., które wówczas były na poziomie 82% wpływów w 1997 r. Wpływy ze sprzedaży są źródłem finansowania niektórych kosztów funkcjonowania biura przy Zarządzie Głównym. Należą do nich między innymi: wynagrodzenie pracowników, koszty podróży, opłaty pocztowe, rozmowy telefoniczne. Stan ilościowy wydawnictw w magazynie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przy Zarządzie Głównym wynosił 64250 egzemplarzy na kwotę 234 865,05 zł. Na koniec lipca tego roku odpowiednio 63326 egzemplarzy na kwotę 234 456 zł. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego Bibliotekę prowadzi mgr Jadwiga Kłodnicka. Dotacja z Komitetu Badań Naukowych na działalność biblioteki wynosi w tym roku 60000 zł. W księgozbiorze gromadzone sąpublikacje z zakresu etnografii, etnologii oraz ważniejsze opracowania z nauk pokrewnych archeologii, histońi, socjologii, językoznawstwa i antropologii. Biblioteka powiększa swoje zbiory poprzez zakupy, wymianę, dary i publikacje Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. W okresie sprawozdawczym księgozbiór powiększył się o 380 woluminów i liczy obecnie 39698 woluminów. W tym czasie zakupiono 72 woluminy, z wymiany krajowej i zagra- �396 nicznej otrzymano 213 woluminów, jako dary wpłynęły 83 woluminy. 12 woluminów to tytuły wydane przez Towarzystwo. Głównym źródłem pozyskiwania publikacji (czasopism i dzieł zwartych) jest wymiana, którą Polskie Towarzystwo Ludoznawcze prowadzi z 38 instytucjami krajowymi i 160 zagranicznymi. Wymiana zapewnia stały dopływ najnowszej zagranicznej literatury etnograficznej, zwłaszcza czasopism. Dzięki wymianie publikacje Polskiego Towarzystwa Ludoznaw· czego docierają do najważniejszych ośrodków naukowych, muzeów i zagranicznych towa· rzystw naukowych. W roku 1999 w bibliotece zarejestrowanych było 185 osób. W czytelni udostępniono 3502 woluminy, na zewnątrz wypożyczono 1009 woluminów. Archiwum Naukowe Archiwum prowadzi mgr Paulina Suchecka. Dotacja z Komitetu Badań Naukowych na działalność archiwum w 2000 r. wynosi 6000 zł. W okresie sprawozdawczym ze zbiorówar· chiwalnych - głównie syberyjskich - korzystali studenci Uniwersytetu Wrocławskiego (kierunek studiów; historia, filologia polska, politologia, etnologia) - 17 wypożyczeń, śred· nio po lOtek autorskich. Na zlecenie pracownika naukowego UMCS w Lublinie wykonano kserokopie dwóch tek archiwalnych, dotyczących kultury tradycyjnej na Lubelszczyźnie. Dla Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie skopiowano korespondencję Eugeniusza Frankowskiego do Adama Fiszera. Przeprowadzono dwie kwerendy w archiwalnych zbiorach etnograficznych. Opracował: dr Jerzy Adamczewski 76. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, TORUŃ, 22 WRZEśNIA 2000 76. Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego otworzył w imieniu gospodarzy, Oddziału Toruńskiego, dr Jan Swięch, który serdecznie witając ze· branych gości, życzył owocnych obrad, interesującej konferencji towarzyszącej tegorocznemu zjazdowi, ciekawych spotkań oraz nowych znajomości, które być może, zaowocują w przyszłości wspaniałymi realizacjami. Dr Jan Swięch przypomniał, iż wszystkie obrady, spotkania i wieczorki towarzyskie odbywać się będą w Muzeum Etnograficznym w Toruniu, bowiem Oddział Toruński PTL zawsze mocno był związany z Muzeum Etnograficznym, z tej choćby racji, iż inspiratorką i założycielką oddziału była Profesor Maria Znamierowska-Priifferowa, wieloletni dyrektor muzeum. W imieniu Zarządu Głównego Towarzy~twa uczestników obrad oraz organizatorów gorąco powitał wiceprezes Andrzej Stawarz. A. Stawarz usprawiedliwił nieobecność prezesa PTL prof. Doroty Simonides oraz wiceprezesa prof. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej, które z powodu wyjazdów za granicę nie mogły przyjechać do Torunia. Na przewodniczącego obrad Andrzej Stawarz wysunął przyjętą wcześniej przez Zarząd Główny kandydaturę prof. Zygmunta Kłodnickiego. Przy jednym głosie wstrzymującym przewodniczącym 76. WZD PTL został prof. Kłodnicki. Na protokolanta 76. WZD wybrano Małgorzatę Wilbik z Łodzi. �397 Wiceprezes Andrzej Stawarz w imieniu ZG PTL i całego Towarzystwa wręczył dyplom prezesowi Oddziału Toruńskiego Irenie Borowy za bardzo sprawne przygotowanie 75. WZD wraz z towarzyszącą mu sesją naukową pt. "Rola szlachty mazowieckiej w kształtowaniu polskiego krajobrazu kulturowego". Prof. Zygmunt Kłodnicki przedstawił program porządku dziennego, który zebrani przyjęli jednogłośnie: l. Oficjalne otwarcie obrad; 2. Wybór przewodniczącego obrad i protokolanta; 3. Wspomnienie o zmarłych członkach Towarzystwa; 4. Przedstawienie kandydatów na Członków Honorowych Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i nadawanie tej godności; 5. Powołanie Komisji Wnioskowej; 6. Odczytanie protokołu z poprzedniego Walnego Zgromadzenia; 7. Sprawozdanie sekretarza generalnego; 8. Sprawozdanie skarbnika; 9. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej; 10. Sprawozdanie ODIE; 11. Dyskusja; 12. Sprawozdania oddziałów i kół zainteresowań PTL; 13. Wystąpienie Komisji Wnioskowej i wybór miejsca WZD w 2001 roku; 14. Wolne wnioski. Ad 3. W okresie od poprzedniego WZD odeszli następujący członkowie Towarzystwa: - z Oddziału Krakowskiego: Wiesław Bieńkowski i Ewa Kobylańska; - z Oddziału Łódzkiego: JózefDzienis; - z Oddziału Lubelskiego: JózefStefański; - z Oddziału Toruńskiego: Ryszard Kukier. Zebrani uczcili pamięć zmarłych kolegów minutą ciszy. Ad 4. Prezes Andrzej Stawarz zreferował zebranym wnioski Zarządu Głównego o o przyjęciu w poczet członków honorowych PTL: Witolda Nowosza z Łodzi i profesora Zygmunta Kłodnickiego, których wieloletnia praca i zasługi dla Towarzystwa są ogromne. Obie kandydatury zostały przyjęte przez aklamację. Profesor Kłodnicki, dziękując za tak wspaniałe wyróżnienie, powiedział, że Towarzystwo jest tym miejscem, gdzie poznajemy się ze sobą, i z którego później wyrastają różne formy współpracy na polu dokumentowania i popularyzowania tradycyjnej kultury ludowej. Zdając sobie sprawę z tego, że to najważniejsze wyróżnienie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego związane jest z jego dziesięcioletnią prezesurą, profesor Kłodnicki szczególne podziękowania złożył pod adresem osób, które dzień po dniu pracują na rzecz Towarzystwa: pani Annie Lubańskiej, która od lat trzyma w ryzach sprawy finansowe, dyrektor biura pani Paulinie Sucheckiej, kierownikowi magazynu pani Bożenie Wrońskiej oraz swojej żonie, która od 351at związanajest z Towarzystwem i której pomoc w ciągu tych dziesięciu lat była dla niego nieoceniona. Ad 5. Do Komisji Wnioskowej, przy trzech głosach wstrzymujących się, powołano: prof. Irenę Bukowską-Floreńską, prof. Teresę Karwicką, prof. Teresę Smolińską oraz Alfreda Gaudę· Ad 6. Protokół z 75. Walnego Zgromadzenia Delegatów odczytał wiceprezes PTL Andrzej Stawarz. Ad 7. Jerzy Adamczewski przedstawił sprawozdanie Sekretarza Generalnego PTL z działalności Zarządu Głównego PTL w okresie: wrzesień 1999 - wrzesień 2000. Ad 8. Sprawozdanie skarbnika PTL odczytał Zygmunt Toroński. W sprawozdaniu omówiono sprawy dochodów, sprawy wydatków i kosztów oraz stan magazynowy wydawnictw Towarzystwa. �398 Ad 9. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawiła Maria Pamowska Główna Komisja Rewizyjna stwierdziła, że działalność Zarządu Głównego i agend Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego była prowadzona w minionym roku zgodnie ze statutem i wyraża swoje uznanie oraz podzi((kowania prezesom, sekretarzowi, członkom biura i pozostałym osobom, które przyczyniły si(( do dobrej pracy i kondycji Towarzystwa. Ad l O. Sprawozdanie z działalności Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej za okres od września 1999 roku do września 2000 roku w zast((pstwie prof. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej odczytała Małgorzata Wilbik. Przewodniczący obrad prof. Zygmunt Kłodnicki wyraził w tym miejscu nieobecnej prof. Bronisławie Kopczyńskiej-Jaworskiej podzi((kowanie za prac((na rzecz Ośrodka i Towarzystwa. Ad 11. Jako pierwszy zabrał głos wiceprezes Stawarz, który za przykładem przewodniczącego obrad wnioskował o oficjalne podzi((kowania dla pracowników biura przy Zarządzie Głównym, którzy za tak niewielkie uposażenia wykonująswojąprac(( w sposób kompetentny, właściwy i na bardzo wysokim poziomie. Bez osób tych, tworzących zaplecze organizacyjne, działalność Towarzystwa nie mogłaby być prowadzona. Ponadto prezes Stawarz poinformował, że w tej chwili po analizie tego, co Towarzystwo wydaje, perspektywa uzyskania dochodów jest niewielka. Wynika to z faktu, iż obecnie jest bardzo małe zainteresowanie czytelnictwem, a do ksi((gami wchodzi si((zwykle po leksykon czy słownik. Towarzystwo prowadzi jednak działalność wydawniczą i musi starać si((o zaistnienie na rynku wydawniczym. Być może w ciągu roku czy dwóch uda si(( wypracować formuł(( dwóch, trzech pozycji, które zaistnieją na rynku i przyniosąjakiś dochód, ale najpierw muszą być odpowiedni autorzy, tytuły oraz muszą znaleźć si(( środki na inwestycje. Dotacje na działalność wydawnicząPTL raz uzyskuje, a raz nie, i sumy te są też bardzo różne. Towarzystwo ze swej strony stara si((wychodzić naprzeciw potrzebom społecznym. Tak rzecz ma si((z dziedzictwem kulturowym w regionie, skierowanym do szkół. Druga możliwość zaistnienia na rynku wydawniczym to słowniki i encyklopedie. Prezes Andrzej Stawarz wspomniał, że spośród sąsiadów Polska jako jedyna nie ma słownika ludoznawczego. W związku z tym na ostatnim posiedzeniu Zarządu Głównego podj((to wst((pne ustalenia o powołaniu w najbliższym czasie zespołu, który zajmuje si((opracowaniem koncepcji i przygotowaniem podstaw organizacyjnych przedsi((wzi((cia zmierzającego do wydania słownika. Do zespołu mającego zająć si(( założeniami koncepcyjnymi i organizacyjnymi Zarząd zaproponował m.in. kandydatury: profesor Bazielich, profesora Kłodnickiego, profesor Kopczyńskiej-Jaworskiej oraz doktora Stawarza. Zespół przygotowałby plan pracy, który przedstawiłby na kolejnym WZD. W nast((pnej kadencji zaj((toby si((już wykonaniem tego przedsi((wzi((cia. Podstawową i naj trudniejszą kwestią b((dzie zdobycie funduszy, bowiem KBN najprawdopodobniej nie dofinansuje tego typu wydawnictwa. Profesor Zygmunt Kłodnicki, uzupełniając wypowiedź prezesa Stowarzyszenia, dodał, iż w krajach są,siednich mniejsze lub wi((ksze encyklopedie już powstały. Mająją od kilku lat Białorusini - jeden gruby tom, Słowacy - dwa tomy, również Czesi już opracowali i w najbliższych miesiącach wydadzą dwutomową encyklopedi((, natomiast W((grzy opracowali pi((ciotomową, zaś Niemcy mają słownik ludoznawstwa niemieckiego. Zarówno w przypadku Słowaków, jak i Czechów tamtejsze komitety naukowe przez lata finansowały prace nad słownikami. Nie należy wi((c rezygnować z możliwości wystąpienia o grant do KBN. Trzeba tylko bardzo starannie przygotować plan prac i wniosek o dofinansowanie. Z kolei głos zabrała dr Anna Spiss, która poruszyła spraw(( dystrybucji wydawnictw. Wspomniała, iż od wielu lat oddział krakowski zamawia we Wrocławiu wydawnictwa, które sprzedawane są na zebraniach, odczytach, różnych sesjach i konferencjach oraz w Muzeum Etnograficznym w Krakowie. Niektóre pozycje sprzedająsi(( lepiej, a niektóre gorzej. Anna Spiss konkludując zauważyła, iż trzeba przypomnieć oddziałom, aby zamawiały wydawnictwa i je sprzedawały, czy nawet rozdawały. Najważniejsze, aby Towarzystwo poprzez swoje �399 wydawnictwa było zauważane na zewnątrz. W ten sposób można byłoby chociaż częściowo rozładować magazyny we Wrocławiu. Dyrektor biura Paulina Suchecka, w nawiązaniu do odczytanych sprawozdań, wyjaśniła zebranym, że ukazujące się w ostatnich latach wydawnictwa PTL mają bardzo niskie nakłady, po 300-500 egzemplarzy. Są to więc nakłady na granicy opłacalności. W magazynach zalegają pozycje stare, których nakład wynosił nawet 20 tys. egzemplarzy, np. książki z seńi ,,Biblioteka Zesłańca" wychodziły w nakładzie 6 tys. Jeśli zaś chodzi o zakup nowych książek do księgozbioru PTL, to mimo zmniejszających się na ten cel funduszy, nie rezygnuje się z zakupu etnograficznych nowości ukazujących się na rynku. Ograniczane są natomiast zakupy encyklopedii i słowników, które dostępne są zwykle we wszystkich bibliotekach publicznych. Ad 12. Sprawozdania z działalności oddziałów zaprezentowali: Oddziału Śląskiego - Barbara Badzielich, Gdańskiego - Mirosław Kuklik, Zieleniogórskiego - Irena Soppa, Krakowskiego - Grzegorz Graff, Lubelskiego - Aleksandra Basak, Łódzkiego - Atllla Styczyńska, w Mszanie Dolnej - Anna Antos, Opoczyńskiego - Jan Łuczkowski, Opolskiego - Dorota Świtała-Trybek, Północno-mazowieckiego - Irena Borowy, Poznańskiego - Irena Kabat, Toruńskiego - Jan Święch, Warszawskiego - Helena Kozicka. Ad 13. Komisja Wnioskowa po wysłuchaniu sprawozdań: sekretarza generalnego PTL, skarbnika, Głównej Komisji Rewizyjnej, sprawozdań oddziałów oraz wniosków indywidualnych przedstawiła następujące wnioski: l. Należy powołać zespół dla opracowania koncepcji merytorycznej i podstaw organizacyjnych wydania przez PTL "Słownika kultury ludowej w Polsce". Prace te powinny być sfinalizowane do końca 2001 roku; 2. Zgodnie z sugestią Głównej Komisji Rewizyjnej należy zweryfikować liczbę oddziałów PTL, bowiem kilka z nich nie przejawia w ostatnich latach żadnej działalności; 3. Zgodnie z sugestią Głównej Komisji Rewizyjnej należy ograniczyć bezpłatne rozdawanie książek; 4. Należy zwiększyć ofertę sprzedaży wydawnictw PTL za pośrednictwem oddziałów PTL, muzeów, księgami uniwersyteckich i domów kultury różnych szczebli; 5. Należy podwyższyć roczną składkę członkowską co najmniej do 10 zł (wniosek Oddziału Wrocławskiego); 6. Należy opracować nowy wzór legitymacji członkowskiej PTL (legitymacja wraz ze zdjęciem); 7. Delegaci 76. WZD PTL wnioskują o wyrażenie oficjalnego podziękowania pracownikom Biura ZG PTL za dotychczasową pracę; 8. Oddział Gdański ponowił wniosek o zwołanie 77. WZD PTL w Helu, w dniach 21-24 czerwca 200 l roku (w związku z terminem morskiej pielgrzymki); Przewodniczący obrad Zygmunt Kłodnicki odnośnie 8 punktu Komisji Wnioskowej przypomniał przedstawicielom Oddziału Gdańskiego, że aby otrzymać z KBN dotację na towarzyszącą WZD sesję naukową: - opiekę nad konferencją musi sprawować samodzielny pracownik naukowy; - z tytułu i założeń sesji wynikać musi, że nie ma ona charakteru regionalnego; - dobrze jest, jeśli część referentów jest z zagranicy. Wnioski Komisji Wnioskowej przyjęto przez aklamację. Na zakończenie prof. Kłodnicki poinformował, że Towarzystwo otrzymało pięć zaproszeń na Kongres Kultury Polskiej. Zarząd Główny zaproponował, aby zaproszenia przekazać: prof. D. Simonides, prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej, dr. A. Stawarzowi, prof. Z. Jasiewiczowi i prof. Z. Kłodnickiemu. Ostateczna decyzja zostanie jednak podjęta później. Na tym 76. Walne Zgromadzenie Delegatów PTL w Toruniu zostało zakończone. Protokołowała: Małgorzata Wilbik �400 PROF. DR JADWIGA KLIMASZEWSKA HONOROWYM CZŁONKIEM KOMITETU NAUK EINOLOGICZNYCH PAN 16 stycznia 200 l roku prof. Dr Jadwidze Klimaszewskiej wręczony został dyplom honorowego - pierwszego ijak dotąd jedynego - członka Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Podczas uroczystego spotkania w Krakowie aktu tego dokonali wnioskodawcy przedsięwzięcia prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz - przewodniczący Komitetu Nauk Etnologicznych PAN oraz prof. dr hab. Czesław Robotycki, kierownik Instytutu Etnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, instytucji, z którą prof. J. Klimaszewska związana była całe lata. "Z prawdziwym wzruszeniem - podkreślił w swoim wystąpieniu prof. Jasiewicz, który z paniąProfesor zetknął się w czasie studiów - uczestniczę w uroczystości, której celemjest wręczenie czcigodnej Pani Profesor dyplomu Honorowego Członka Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, korporacji samodzielnych pracowników nauki z zakresu nauk etnologicznych, działającej już od przeszło ćwierćwiecza. Dzięki swoim pracom naukowym, dydaktycznym i organizacyjnym współtworzyła Pani Profesor podstawy etnologii w Polsce, dzięki wartościom i cechom osobowościowym, które Pani Profesor reprezentuje, stała się Pani godnym naśladowania wzorem uczonego i człowieka". Wśród uczestników tego uroczystego wydarzenia większość stanowili uczniowie i wychowankowie Pani Profesor Klimaszewskiej. W ich gronie znalazła się również Pani Senator R.P. znana folklorystka prof. dr hab. Dorota Simonides, która przypomniała swój pierwszy kontakt z Panią Profesor mający miejsce w Opolu z okresu, gdy była jeszcze uczennicą szkoły średniej. Spotkanie to - jak twierdzi - wywarło duży wpływ na jej późniejsze zainteresowania i wybór kierunku studiów. Było inspirujące. Wielkie zasługi Pani Profesor Klimaszewskiej jako nauczyciela akademickiego podkreślało wielu spośród obecnych. Wspominano interesujące ćwiczenia prowadzone w czasie studiów, życzliwość nie pozbawioną wymagań i nie bezkrytyczną, zainteresowanie skierowane na każdego studenta, o co tak trudno w tej chwili, przy dużej ilości studiujących etnologię. Podkreślano również rolę Pani Profesor w umacnianiu instytucjonalnych podstaw etnologii w trakcie kierowania Katedrami Etnografii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie i Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, działalność w Komitecie Nauk Etnologicznych PAN, do którego weszła już w 1972 roku, kiedy pozostawał jeszcze Sekcją Etnograficzną Komitetu Nauk Socjologicznych PAN, a później powoływana bywała przez długie lata na członka Komitetu i członka Prezydium Komitetu. Nie zapomniano również o zasługach Pani Profesor w pracach Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. "Cenimy sobie wysoko wieloletnią współpracę z Panią Profesor - stwierdziła dr Anna Spiss, prezes krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego - opiekę naukową i niezmiernie życzliwy do nas stosunek. Mamy przy tym nadzieję na dalszy aktywny udział Pani Profesor w życiu i działalności naukowej naszego Oddziału". Ogromną zasługą Pani Profesor jest również rozwój studiów nad obrzędowością, przygotowanie wspólnie z prof. Kazimierzem Moszyńskim pierwszego atlasu kultury ludowej w Polsce, a także badania nad folklorem. Ważna także była rola Pani Profesor jako najbliższego współpracownika profesora K. Moszyńskiego, jednego z najwybitniejszych uczonych w dziedzinie etnologii. Dorobek naukowy prof. Jadwigi Klimaszewskiej jest wielostronny. Prace jej oparte na gruntownych, własnych badaniach terenowych prowadzonych w całej Polsce i znacznej części Słowiańszczyzny, a także świetnej znajomości źródeł historycznych, językoznawczych i archeologicznych są cennym wkładem w rekonstrukcję kultury ludowej Polski na szerokim tle porównawczym. Wnoszą również wiele nowego w poznanie współczesnych przeobrażeń. Prof. 1. Klimaszewska swoją ogromną wiedzę i imponującą erudycję oddała przede wszystkim pracy dydaktycznej. Jest wychowawcą wielu pokoleń etnografów i bez przesady można �401 powiedzieć, że mało jest w Polsce placówek etnologicznych, w których nie pracowałby uczeń Pani Profesor. Oddana bez reszty dydaktyce, nie zapominała o kontaktach z młodzieżą szkół średnich i życzliwym traktowaniu studentów. Równie życzliwym zainteresowaniem obejmuje Pani Profesor koleje życia i pracę swoich uczniów po studiach, szczególnie tych pracujących w etnologii. Z większością nadal jest w stałym kontakcie. Takie są cechy osobowości Pani Profesor Jadwigi Klimaszewskiej - Honorowego Członka Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Danuta Ty/kowa Z PRAC KOMISJI DO BADANIA KULTIJRY LUDOWEJ W KARPATACH W dniach od 20-22 czerwca 200 l roku odbyło się w Krakowie, kolejne - po spotkaniach w: Igołomii k. Krakowa (18-20 października 1994), Mszanie Dolnej (25-26 września 1997), Rożnowie pod Radhostem - Czechy (11-15 października 1999) - spotkanie członków zespołu redakcyjnego syntez przygotowywanych w ramach działalności Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach (MKKK). Wypada przypomnieć, że Komisja ta została powołana w 1959 roku, a w 1976 roku na posiedzeniu w Smolenicach na Słowacji postanowiono, że dalsze systematyczne i planowe poszukiwania powinny objąć nie tylko region Karpat, ale także rejony górskie Bułgarii i Jugosławii. Od tego roku ulega zmianie nazwa Komisji na: Międzynarodowa Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach (MKKKB)I. Niestety, zmiany polityczne i społeczno-ekonomiczne, które zaszły na przełomie lat 80. i 90., wpłynęły na przerwę w możliwościach wzajemnych kontaktów zespołów autorskich, stwarzając również przerwę w realizacji podjętych syntez. Ze względów organizacyjnych pewnemu zahamowaniu uległy prace nad syntezą pasterstwa. Odnowienie działalności Komisji po 3-letniej przerwie nastąpiło na spotkaniu przedstawicieli sekcji Krajowych MKKKB we Lwowie, które odbyło się w dniach 29 listopada1 grudnia 1993 roku. Na posiedzeniu we Lwowie postanowiono odnowić działalność Komisji w granicach Karpat, zawieszając czasowo uczestnictwo krajów bałkańskich z powodu braku kontaktu z ich strony. Sytuacja ta nadal jest aktualna. W ramach działalności Komisji we wszystkich krajach członkowskich MKKKB (Bułgaria, Czechy, Polska, Rumunia, Serbia, Słowacja, Ukraina i Węgry) przystąpiono do opracowania syntez wybranych dziedzin kultury ludowej, tj. architektury, pasterstwa wysokogórskiego i folkloru zbójnickiego. Koncepcje poszczególnych syntez zostały opracowane przez Sekcje Krajowe: architektura - Czechy i Słowacja, pasterstwo - Polska, a folklor zbójnicki - Słowacja i Ukraina. Prace nad syntezami realizowano w ramach międzynarodowych zespołów autorskich. Referowano je na dorocznych spotkaniach. Drukiem ukazały się zestawy bibliograficzne wymienionych zagadnień. W obecnym spotkaniu krakowskim, w dyskusji nad syntezami uczestniczyli: Ph. dr. Jin Langer CSc. (Czechy) współautor, obok Ph. dr. Heleny Bockovej CSc, syntezy architektury J Bliższe informacje dotyczące powstania i działalności Międzynarodowej Komisji do Badania KulturyLudowej w Karpatach, zob. np. M. Gładysz, Zarys planu dzialalności iorganizacji Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach, "Etnografia Polska", t. 6, 1962, ss. 15-40; V.Frolec, Dwadzieścia lat działalności Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach (MKKKB), "Etnografia Polska", t. 25, 1981, z. 2, ss. 35-45; D. Tylkowa, K. Hermanowicz-Nowak, Konferencja Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na BalkLmach, Lwów,29 XI-l XII 1993 R., "Etnografia Polska", t. 38, 1994, z. 1-2, ss. 225-228. �402 ludowej (tradycyjne budownictwo mieszkalne), dr Piroska Szabó, sekretarz Komisji Karpackiej na Węgrzech, koordynator do spraw wydawniczych syntezy folkloru zbójnickiego, doc. dr Danuta Tylkowa - przewodnicząca Komisji Karpackiej w Polsce, współautor do spraw wydawniczych obu syntez, oraz dr Krystyna Hermanowicz-Nowak - sekretarz Komisji Karpackiej w Polsce. W czasie spotkania omawiano sprawy związane z zakończeniem tekstu syntezy architektury ludowej, która napisana została na podstawie opracowań krajowych pochodzących z obszarów karpacko-bałkańskich. Ustalono, że prace redakcyjne zostaną zakończone do końca 2001 roku. Obfity materiał ilustracyjny jest już skompletowany. Wst«p dotyczący metodologii i genezy tego tematu w obrębie MKKKB przygotuje D. Tylkowa. Wopracowaniu przyjęto współczesny, obowiązujący podział administracyjny państw. Zgodnie z umową - synteza architektury ludowej zostanie wydana w języku czeskim, podpisy pod ilustracjami będą dwujęzyczne - po czesku i angielsku, a streszczenie w j. angielskim. Ustalono tytuł publikacji: Budynki mieszkalne w zagrodzie na obszarze Karpat i przyległych terenach bałkańskich (Obydli w Karpatech a phlehlych oblastech balkcmskYch). Projektuje się wydanie jej w postaci książki o objętości ok. 700 stron z 350 ilustracjami oraz CD jako uzupełnienie zawierający 1500 ilustracji. Synteza folkloru zbójnickiego, która zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami zostanie wydana w j. rosyjskim, została ukończona i zredagowana przez Ph. Dr. Vere GaspańkovąDr Sc. z Bratysławy, a nast«pnie przesłana do Instytutu Folkloru Europejskiego w Budapeszcie, którego dyrektor - Ph. Dr. Mihaly Hoppal podjął się wydania tej pracy. Przyjęto tytuł opracowania: Zbójnictwo w Karpatach. Folklor ustny środkowo-wschodniej Europy - studium porównawcze. Ustalono, że w każdym opracowaniu zostaną wymienione wszystkie Instytuty Akademii Nauk, na które opiewa wieloletnia i wielostronna umowa o współpracy, a także autorzy opracowań syntez krajowych i reprezentowane przez nich instytucje. Autorzy opracowań krajowych zobowiązani są ponadto do udzielenia praw autorskich oraz zabezpieczenia praw autorskich zamieszczonych ilustracji. Wszystko wskazuje na to, iż obydwie syntezy karpackie ukażą się drukiem w 2002 roku. Danuta Tylkowa Krystyna Hermanowicz-Nowak ZEBRANIE KOMISn DO BADANIA WSCHODU KOMITElU NAUK ETNOLOGICZNYCH POLSKIEJ AKADEMII NAUK Komisja do Badania Wschodu KNE PAN została powołana 10 grudnia 1999 roku. 22 marca 2001 roku na Wydziale Historycznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu odbyło się pierwsze zebranie jej członków. Głównym celem jednodniowego posiedzenia było zapoznanie się uczestników z aktualnie prowadzonymi pracami w różnych ośrodkach akademickich w kraju oraz ustalenie głównych zadań, które będą realizowane w ramach działalności Komisji. Posiedzenie prowadził przewodniczący Komisji prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. W obradach brali udział: mgr Rafał Beszterda (sekretarz KBW), dr Dagnosław Demski, dr Marek Gawęcki, dr Danuta Penkala-Gawęcka, mgr Małgorzata Gdok-Klatkowska, mgr Przemysław Hinca, dr Piotr Klafkowski, mgr Justyna Kowalińska, dr Maria Kośko, dr Antoni Kuczyński, mgr Agnieszka Oleśkowicz-Popiel, mh'f Mirosław Pecuch, prof. dr hab. Sła- �403 woj Szynkiewicz, mgr Anna Urbańska. Pierwsza część poświęcona była indywidualnym prezentacjom uczestników spotkania. Każdy z nich omówił swoją działalność związaną z problematyką Wschodu. Oprócz skrótowego przedstawienia własnych zainteresowań badawczych oraz projektów aktualnie realizowanych poruszano tematykę prac planowanych. W drugiej części zebrania dyskutowano nad głównymi zadaniami Komisji oraz zakresemjej działania. Można sądzić, że poprzez działalność w pracach Komisji oraz udział w cyklicznych zebraniach nastąpi zintegrowanie środowiska badaczy zajmujących się problematyką Wschodu oraz zintensyfikowane zostaną dyskusje w szerszym gronie nad projektami badawczymi. Poza tym możliwe będzie nawiązanie kontaktu i być może przyszłej współpracy młodych badaczy z doświadczonymi, samodzielnymi pracownikami nauki, co można już było zauważyć podczas obrad. W dyskusji poruszone zostały również problemy określenia specyfiki badań etnologicznych nad Wschodem, znaczeniem Wschodu jako terminu, rozległościąproblemów badawczych, nad którymi pracują członkowie Komisji. Istotną kwestią było również omówienie konieczności skupienia reprezentantów z pozostałych ośrodków akademickich w kraju (obecnie w składzie Komisji dominują przedstawiciele ośrodków poznańskich). Na zakończenie wyrażono chęć zorganizowania konferencji zawężonej tematycznie do jednego z aspektów działalności badawczej na terenie szeroko pojmowanego Wschodu. Przemysław Hinca "WIELKOMIEJSKIE KULTIJRY E1NICZNE: PRZEIRWANIE I INTERAKCJE' - INTERKONGRES MIĘDZVNAROOOWEJ UNII NAUK ANIROPOLOGICZNYCH I EINOLOGICZNYCH, PEKIN, 24-28 LIPCA 2000 Głównym organizatorem i gospodarzem ubiegłorocznego kongresu (IUAES w Pekinie było Chińskie Stowarzyszenie Antropologii Miasta (China Urban Anthropology Association). Podstawowym tematem obrad była kultura miejska, procesy globalizacyjne i urbanizacyjne oraz wynikająca z nich wielokulturowość widoczna w ośrodkach miejskich całego świata. Znaczna część dyskusji dotyczyła także samych nauk antropologicznych, które podlegają zmianom i przekształceniom wraz z badaną przez nie rzeczywistością, tak aby mogły sprostać nowym problemom badawczym. Oprócz powyższych tematów pojawiły się również sesje podejmujące szeroki zakres problematyki związanej z miastemjako podstawowym ośrodkiem życia współczesnego świata. Jak można się domyślić, tematyka taka zgromadziła przede wszystkim socjologów, politologów oraz specjalistów z dziedziny antropologii stosowanej. Najbardziej liczną grupę referentów stanowili przedstawiciele kraju gospodarzy oraz krajów ościennych, głównie Japonii i Indii, co spowodowało, że problemy dotyczące antropologii miasta i kwestii etnicznych w regionie Azji Południowo-Wschodniej stanowiły główną oś Kongresu. Wielu było przedstawicieli krajów Ameryki Północnej oraz Europy (w tym i Polski), ale obecni byli również reprezentanci pozostałych kontynentów. W ramach Kongresu równolegle odbywały się obrady pięciu komisji, które z kolei dzieliły się na poszczególne sekcje. Głównym obradom przewodniczył prof. Yang Houdi, prezydent Chińskiego Stowarzyszenia Antropologii Miasta; odbywały się one pod hasłem przyświecającym całemu Kongresowi, czyli "Wielkomiejskie kultury etniczne: przetrwanie i interakcje". Na sesjach próbowano ukazać obraz miast XX wieku, w których za istotną cechę uznano koegzystencję wielu odmiennych grup i kultur. Tę wielokulturowość miast uznano zgodnie za zjawisko �404 pozytywne zarówno dla jednostek, jak i dla całości kultury i społeczeństwa. Kluczowym problemem było ukazanie sposobów na zachowanie dziedzictwa kulturowego różnych grup etnicznych w tych niesprzyjających im warunkach. Wskazano tu na rolę mediów, edukacji dwujęzycznej, folkloru, a nawet turystyki. Rozważano również problemy wynikające z miejskiej wielokulturowości, które odbijają się na kondycji poszczególnych grup, a nawet na skalę dużo szerszą niż dane miasto. Podczas Kongresu miała miejsce VII Światowa Konferencja Akademicka na temat Ekologii Człowieka (The 7th World Academic Conference on Human Ecology), której organizatorem był przewodniczący Komisji ds. Ekologii Człowieka w ramach IUAES oraz kierownik Instytutu Ekologii Człowieka Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, prof. Napoleon Wolański. W ramach tej konferencji wystąpiły także dwie inne reprezentantki nauki polskiej, prof. Maria Kaczmarek z Instytutu Antropologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz dr Anna Siniarska z Instytutu Ekologii Człowieka Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Ekologia człowieka stara się tworzyć pomost między naukami biologicznymi i społecznymi, wskazując na ścisłe związki społeczności ludzkich z warunkami środowiskowymi. Tematyką konferencji było między innymi postępujące zróżnicowanie biologiczne populacji ludzkich w efekcie postępującej urbanizacji i globalizacji oraz procesy zmian środowiskowych w miastach wywołujące adaptację ludzi do nowych warunków życia. Trzy sesje zorganizowała w Pekinie Komisja IUAES ds. Antropologii w Polityce i Praktyce (The IUAES COnmUssion on Anthropology in Policy and Practice), pod przewodnictwem dr Carmen Boeno Castellanos, współprzewodniczącej tej komisji w ramach IUAES. Pierwsza poświęcona była wzajemnym relacjom między procesami kulturowymi a rozwojem technologicznym i ukazywała możliwości, które wynikają z umiejętnego połączenia obu tych sfer.Na kolejnej sesji podjęto dyskusję nad rozwojem i propagowaniem antropologii stosowanej, a zwłaszcza nad sposobem odpowiedniego kształcenia i praktycznego przygotowania studentów do podejmowania działań z zakresu tej dziedziny. Ostatnią z sesji, która dotyczyła relacji między kulturą i komunikacją międzykulturową a problemami zawodowymi, można uznać za rozwinięcie poprzedniej, ponieważ ukazywała, jak kultura, a zwłaszcza różnice kulturowe, wpływają na niepowodzenia w różnego rodzaju przedsięwzięciach, oraz przedstawiała możliwości ich uniknięcia poprzez praktyczne zastosowanie antropologii. Jest to szczególnie istotne w obecnych czasach, kiedy globalizacja wymusza lub też stwarza szansę na współpracę przedstawicieli różnych kultur w miejscu pracy. Komunikacyjne, negocjacyjne i mediacyjne możliwości antropologii stosowanej są wciąż jeszcze w takich sytuacjach niedoceniane. Komisja IUAES ds. Stosunków Etnicznych (The IUAES Commission on Ethnic Relations) podjęła w ramach Kongresu problem imigracji. Ponieważ problem imigrantów pojawia się najczęściej przy okazji badań nad trudnościami ich adaptacji do nowej społeczności !ub konfliktami spowodowanymi ich przybyciem, na sesji podjęto próbę ukazania ruchów migracyjnych jako pozytywnego czynnika, który w pewnych warunkach stymuluje rozwój zarówno nowej społeczności, jak i społeczności macierzystej. Przewodniczącym tej sesji był dr Nico Kielstra z Uniwersytetu w Amsterdamie, który pełnił tę funkcję w zastępstwie nieobecnego na Kongresie przewodniczącego Komisji ds. Stosunków Etnicznych. Komisja IUAES ds. Antropologii Miasta (The IUAES Commission on Urban Anthropology) obradowała podczas sześciu sesji: I. "Dzieci i dzieciństwo w wielkomiejskich kulturach etnicznych"; 2. "Etniczność i miejska bieda - walka o przetrwanie"; 3. ,,Prawa człowieka w społeczeństwach wieloetnicznych"; 4. "Megaurbanizacja w Indonezji, Indii i Chinach"; 5. "Przestrzenne odzwierciedlenie zróżnicowania etnicznego w miastach"; 6. "Tradycyjna wiedza o zdrowiu w dobie zmian środowiskowych i globalizacji". Koordynatorem tych sesji był dr Freek Colombijn, sekretarz Komisji IUAES ds. Antropologii Miasta. Oprócz wyżej wymienionych sympozjów, na pekińskim Kongresie odbyły się także pojedyncze sesje dotyczące innych zagadnień związanych z antropologią miasta. Poświęcone �405 one były: antropologii płci (gender anthropology), studiom kobiecym nad procesami urbanizacji i globalizacji (gender subjectivities in urban settings), problemowi folkloru miejskiego, antropologii w filmie, antropologii biologicznej, naukom antropologicznym w Azji Wschodniej, teoriom i postawom obecnym w antropologii miasta, aktualnym zmianom w naukach etnologicznych i antropologicznych, relacjom między pasterstwem a procesami urbanizacyjnymi. Ponadto Kongresowi w Pekinie towarzyszyły dwie wystawy fotograficzne. Pierwsza prezentowała kultury mniejszości etnicznych Chin, druga przedstawiała sylwetki kobiet-antropologów, które przyczyniły się do rozwoju tej nauki w Chinach. Na uwagę zasługują także wykłady plenarne, które miały miejsce podczas ceremonii otwarcia oraz zamknięcia Kongresu. Dotyczyły one między innymi: nauk antropologicznych w Chinach (prof. Fei Xiaotong), pluralizmu kulturowego w dobie globalizacji (prof. Aidan Southal) i współczesnej kondycji nauk antropologicznych (prof. Walter Goldschmidt). Alicja Pasek 7. KONFERENCJA MIĘDZVNARODOWEGO SmWARZYSZENIA EINOLOGII I FOLKLORU (SIEF) "TIMES, PLACES, PASSAGES" BUDAPESZT, 23-28 KWIEINIA 2001 Societe Internationale d'Ethnologie et de Folklore, założonemu w Atenach w roku 1964, dał początek Congres International des Arts Populaires, zorganizowany w Pradze w roku 1928 pod auspicjami Institut International de Cooperation InteIlectuelle de la Societe des Nations. Konferencję w Budapeszcie przygotował Komitet Naukowy, którym kierował Konrad KostIin, dotychczasowy przewodniczący SIEF oraz miejscowy Komitet Organizacyjny na czele z Atillą Pahidi-Kovacsem. Instytucją goszczącą Konferencję był Instytut Etnologii Węgierskiej Akademii Nauk, współpracujący w tym zakresie z Muzeum Skansenowskim w Szentendre oraz Muzeum Etnograficznym w Budapeszcie. Konferencji towarzyszyło Zgromadzenie Ogólne członków SIEF, prezentacja działalności Wenner-Gren Foundation, zresztą sponsorującej spotkanie w Budapeszcie, dokonana przez jej prezesa Richarda Foxa, zwiedzanie interesującej wystawy w Muzeum Etnograficznym "Wizerunki czasu", wizyta w Instytucie Etnografii Uniwersytetu w Budapeszcie kierowanym przez Vilmosa Voigta, przegląd węgierskich filmów etnograficznych oraz, w ostatnim dniu spotkania, wycieczka do Skansenu w Szentendre. O strukturze i działalności instytucji etnologicznych, w tym współorganizujących Konferencję, dobrze informowała publikacja Ethnology in Hungary. Institutional Background. Budapest 2001, wydana przez European Folklore Institute, założony w Budapeszcie w roku 1994 z rekomendacji UNESCO i kierowany obecnie przez Mihaly Hopp3la oraz ekspozycja wydawnictw węgierskich, z wyłożonym tamże, redagowanym przez tegoż Hoppala razem z Adamem Molnarem czasopismem "Shaman" - organem International Society for Shamanistic Research (dotąd 8 tomów). Konferencja pracowała w ramach wykładów plenamych oraz 25 panelów i sekcji problemowych, przy udziale ponad 300 uczestników z większości krajów europejskich i wielu pozaeuropejskich. Pojemna nazwa konferencji pozwalała w niej pomieścić nie tylko referaty związane bezpośrednio z czasem, pamiętaniem o nim i postawami wobec niego, a także jego związkami z miejscem i fazami przejść, w tym pielgrzymowaniem i znaczeniem tradycji, ale również dotyczące wszystkich innych zagadnień interesujących obecnie etnologów. Pojawiły się więc rozważania na temat procesów transformacji, etniczności i tożsamości. Proble- �406 matykę europejskości ijednoczącej się Europy podjął m.in. Chrispin Shore w Nation and State in the European Union. Anthropological Perspective; Jonas Frykman w Articulating Europe in the Local: Between Memory and Material Culture i Gabrielle Schubert w Myt/lOS "Europa" - aus entgegenengeset::ten Perspektiven. Ważne były referaty skoncentrowane na etnologii europejskiej, takie m.in. jak Reginy Bendix Translating between European Ethnologies; Reinharda Johlera The" Small Ethnologies" and the Future of European Ethnology i Richarda Jerdbka Ein biographisches Lexikon del' Europiiischen Ethnologie. Etnologowie polscy uczestniczący w Konferencji wystąpili z referatami: Monika Baer" To Feel European at Last ... ". Discourses and Practices ofConsumption among Polish Middle-Class Women; Zbigniew Jasiewicz What Has Happened to the Polish Ethnology since 1989?; Jolanta Kowalska The Concept ofthe Rite of Passage and the Cultural Reality ofthe End ofthe 2(Jh Century; Violetta Krawczyk-Wasilewska The Authority of Memory in the Process of Transition: Polish Case; Wojciech Olszewski "Nous sommes entoures de nationalisme renaissant, de tribalisme, de tensions et/lIliques ... ". Au besoin de nouvelles theorie et politique de l'identite culturelle; Sławoj Szynkiewicz Nationalism: Shared Emotions or Exclusive Sentiment?; i Mieczysław Trojan Nach funfzig Jahren: Dynarnische KulturmerJ...71laledel' Stadt Wroclaw (an del' Schwelle des neuen Jahrtausends). Wygłoszone zostały także referaty badaczy z zewnątrz z badań nad postawami Polaków i w Polsce: Sabine Hess" I am not willing to return justnow. .. ". Transmigration of Eastern European Women: A Cultural Strategy in the Context of Transformations in East and West Europe; Tracie L. Wilson, Motivation and Strategies of Polish Enviromental Activists: An Ethnographic Inquily oraz Amy Goldberg Turism and Tradition in Poland: An Ethnographic Study ofthe Amber Jewellery Industry in OdaliSk. W ubiegłym roku uczestniczyłem w konferencji Europejskiego Stowarzyszenia Antropologów Społecznych (EASA) w Krakowie. Jaki obraz etnologii i antropologii w Europie prezentują obie konferencje? Uderza bliskość tematyki i sposobu prowadzenia badań uprawianych pod tymi dwoma różnymi nazwami. Tylko nieliczne referaty z wymienionych dwóch konferencji nie mogłyby być wygłoszone na każdej z nich; powtarzała się także część uczestników. W Krakowie najliczniejsi byli uczestnicy z krajów anglojęzycznych, w tym pozaeuropejskich, natomiast w Budapeszcie z krajów niemieckojęzycznych, z nieco mniejszym udziałem gości spoza Europy. Można wskazać na różnice w tradycji: z jednej strony związki z naukami przyrodniczymi, dostrzegalne u podstaw antropologii, a z drugiej z naukami historycznymi i szerzej humanistyką, wyraźne od początków etnologii. Obie tradycje jednakże obecnie przenikają się i nie stanowią o kształcie współczesnej antropologii i etnologii. Można dostrzec silniejszą w ramach antropologii integrację ponadnarodową, mniej się w niej mówi, w porównaniu z etnologią, o "małych antropologiach/etnologiach", wykształconych w ramach narodów czy regionów, zajmujących się zagadnieniami lokalnymi, budującymi lokalne tożsamości. Etnologia i antropologia, bliskie sobie również w przeszłości, stały się szczególnie dzisiaj dwoma perspektywami przyjmowanymi w nauce o człowieku jako istocie kulturowej, obydwoma niezbędnymi, z których pierwsza kładzie nacisk na uwarunkowania lokalne kultury (etniczne, narodowe, regionalne), natomiast druga najej aspekty uniwersalne. W referacie wygłoszonym w Budapeszcie na temat przemian w polskiej etnologii po roku 1989 mówiłem m.in. o relacjach między etnologią a antropologią kulturową i społeczną w Polsce. Z jednej strony antropologia traktowana jest jako część "nauk etnologicznych", a nawet konkuruje z etnologią o miejsce nazwy głównej, nadawanej całemu zespołowi dyscyplin, z drugiej natomiast zachowuje autonomię wobec etnologii i stanowi miejsce spotkań przedstawicieli tej nauki z przedstawicielami innych dyscyplin. Sytuacja tego rodzaju jest charakterystyczna dla większości krajów europejskich, włącznie z Wielką Brytanią, w których akceptuje się obecnie zarówno bliskość i komplementarość etnologii (etnografii, ludoznawstwa) i antropologii, jak i w pewnym zakresie ich autonomię. �407 Ważne w Budapeszcie było Zgromadzenie Ogólne członków SIEF. Ustępujący prezydent Towarzystwa Konrad Kostlin złożył sprawozdanie z działalności w okresie od ostatniej konferencji w Amsterdamie w roku 1998. Sprawozdania przedstawili również przewodniczący komisji Towarzystwa: Badań nad Balladami - Luisa deI Guidice; Badań nad Pożywieniem - Patricia Lysagh; Etnokartografii - Thomas Schippers; Badań nad Religią Ludową - Gabor Barno; Badań nad Budownictwem - Anders Gustavsson oraz Komunikacji Interkulturowej - Klaus Roth. Wyjątkowego znaczenia nadały Zgromadzeniu obradującemu w Budapeszcie projekty zmian w Towarzystwie zmierzające do silniejszej integracji, w nowych warunkach politycznych powstałych w Europie po roku 1989, europejskich etnologów i instytucji etnologicznych, ze zrozumieniem dla różnej ich historii i warunków działania. Przygotowywane są strony www Towarzystwa, które będą administrowane przez Meertens Insitute w Amsterdamie, z miejscem dla biuletynu i czasopisma oraz dla poszczególnych komisji. Przedstawiono Zgromadzeniu projekt zmiany nazwy Towarzystwa (zaproponowana nowa nazwa: Society of European Ethnology), która miałaby wyraźniej zaakcentować jego naukowy charakter i upowszechnić termin nadrzędny wobec nazw regionalnych lub o węższym zakresie, takich jak ludoznawstwo/Volkskunde, folklorystyka, studia kulturowe, tradizioni popolare i in. Sprawę zmiany nazwy Zgromadzenie odrzuciło i przełożyło do następnego spotkania, natomiast przyjęto nowy Statut Towarzystwa, który m.in. pozostawia trzy języki: angielski, francuski i niemiecki jako oficjalne w SIEF. Wybrano nowe władze: Reginę Bendix (Niemcy, USA) jako prezydenta oraz Bjame Rogana (Norwegia) i Hermana Roodenburga (Holandia) jako wiceprezydentów, a także Reginalda Byrona (Wielka Brytania), Luise deI Guidice (Włochy, USA), Joao Leal (Portugalia) i Giselę Welz (Niemcy) jako członków zarządu. Nowe władze, a przede wszystkim nowa prezydent, wydają się zapewniać aktywizację Towarzystwa i zamierzone zacieśnienie kontaktów między etnologami i instytucjami etnologicznymi w Europie. Zabrakło w nich jednak, wbrew zaleceniom Statutu przewidującego obecność w zarządzie przedstawicieli wszystkich ważnych obszarów kontynentu, reprezentantów Europy Środkowej i Wschodniej. Na miejsce następnego spotkania SIEF wybrano Marsylię. Konferencja w Budapeszcie była w zasadzie dobrze zorganizowana. Nie było trudności z uzyskiwaniem informacji przed konferencją, dobrze przekazywano także informacje w czasie jej trwania. Biorący udział otrzymali opublikowany program, listę uczestników i streszczenia większości referatów. Brakiem było niepozostawienie czasu na choćby pytania w czasie posiedzeń plenarnych. Zmiany w programie: nieobecność na otwarciu Ministra Kultury czy konieczność opuszczenia w środę po południu gmachu Akademii Nauk, oddanego w tym czasie na inne cele, były niezależne od miejscowych organizatorów. Materiały konferencyjne mają zostać opublikowane. Spotkanie w Budapeszcie, przedstawiona w trakcie Zgromadzenia Ogólnego nowa wizja kształtu i programu oraz wybrane nowe władze, pozwalają oczekiwać lepszej organizacji i skuteczniejszego oddziaływania Towarzystwa na losy etnologii europejskiej. Zbigniew Jasiewicz �408 X MIĘDZVNAROOOWA KONFERENOA NAUKOWA "TRADYOE ŚLĄSKIFJ KULTIJRY MUZYCZNEJ". W RAMACH OBCHODów 100. ROCZNICY ŚMIERCI RAFAŁA LUDWIKA MASZKOWSKIEGO, WROCŁAW, 16-17 MARCA 2001 Wrocław, historyczna stolica Dolnego Śląska, stał się gospodarzem dziesiątej już z kolei konferencji naukowej pl. "Tradycje Śląskiej Kultury Muzycznej". Okazją do przypomnienia najwybitniejszego polskiego dyrygenta drugiej połowy XIX wieku - Rafała Ludwika Maszkowskiego była setna rocznica śmierci przypadająca 14 marca 2001 roku. Warto odnotować, że Maszkowski od roku 1890 do końca życia zajmował stanowisko dyrygenta Wrocławskiego Stowarzyszenia Orkiestralnego (Breslauer Orchester-Vereinns). Do rocznicowych obchodów włączył się Zakład Historii Śląskiej Kultury Muzycznej kierowany przez prof. dr Marię Zduniak (będącą równocześnie kierownikiem naukowym sesji) działający w ramach I Wydziału Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu, a także Związek Kompozytorów Polskich, Oddział we Wrocławiu. Honorowy Protektorat przyjął Kazimierz Michał Ujazdowski - Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W skład Komitetu Honorowego weszli: prof. Jerzy Mrozik - Rektor wrocławskiej Akademii Muzycznej, dr Peter F. Obc - Konsul Generalny Republiki Federalnej Niemiec. Program naukowy tegorocznej konferencji był obszerny, przyciągnął uczonych o międzynarodowym autorytecie, nie tylko z Polski, ale też z Niemiec, Austrii, Anglii i Stanów Zjednoczonych. Obrady zagaił 1M Rektor Akademii Muzycznej we Wrocławiu - prof. Jerzy Mrozik. N atomiast Paweł Zawadzki powitał uczestników, wykonując na fortepianie finał III Sonaty fis-moll 1. Brahmsa. W programie konferencji tradycyjnie już wyróżnić można było trzy grupy tematyczne, dotyczące przeszłości muzycznej Śląska, współczesnej kultury muzycznej tego regionu oraz śląskiego folkloru muzycznego. Spośród tych trzech grup tematycznych zwrócimy szczególną uwagę na folklor muzyczny Śląska. Krystyna Turek, w referacie Śląskie pieśni ludowe z teki folklorystycznej Stanisława WalIisa, omówiła dorobek tego znanego dokumentalisty i badacza śląskiej kultury ludowej. Wysiłek pracowitego życia Stanisława Wallisa zaowocował obfitą kołekcją - materiały pieśniowe zachowane w jego rękopiśmiennych tekach są zróżnicowane pod względem tematyki i funkcji utworów. Znajdujemy wśród nich podstawowe grupy pieśniowe znane folklorystyce połskiej. Prócz archaicznych pieśni obrzędowych, zbiór Waliisa przynosi bogaty zbiór pieśni powszechnych, w głównej mierze zalotnych i miłosnych, społecznych, rodzinnych, sierocych i żartobliwych,jak również zawodowych. Do osobliwości należą utwory, które m.in. opiewają urok śląskiej ziemi, opisują trudy ludzkiej egzystencji, a także specyfikę pracy. Wartość prac WalIisa, a także ich walory poznawcze oraz zróżnicowanie słowno-muzyczne wskazują, że należą one do znaczących osiągnięć folkloru Górnego Śląska. Magdalena Dziadek przedstawiła referat Stan zachowania tradycyjnego repertuaru katolickich pieśni kościelnych na Śląsku CieszYliskim. Pomimo ruchów migracyjnych repertuar ten zachował się prawie w niezmiennej formie, ma charakter reliktowy, swoiste cechy funkcjonalne, a także wariantową w stosunku do oficjalnego repertuaru postać muzyczną. Opierając się na przykładach pieśni użytkowych w wybranych parafiach, autorka próbowała dokonać typologii procedur, które doprowadzają do powstania wariantów, w podziale na problematykę związaną z podłożem skalowym pieśni, ich strukturą metrorytmiczną, melodyczną i fonnalną· Wystąpienie Jadwigi Bobrowskiej dotyczyło piosenki o "wilczku ożenionym" ijej wariantach w zbiorach śląskich pieśni ludowych, występującej w repertuarze XIX- i XX-wiecznych śpiewaków ludowych, poświadczonej również w staropolskich źródłach literackich. Tę humorystyczną opowiastkę, opartą na przeciwstawieniu się sytuacji kawałera �409 i żonatego mężczyzny, przekazał w jednym z Figlików Mikołaj Rej; jej wersja wokalno-taneczna zachowała się w XVII-wiecznym zbiorku liryki popularnej Pieśni, tańce, podwany, aj ej późniejsze warianty ludowe utrwalili m.in. Fr. Chopin i O. Kolberg. Przedstawiane przez autorkę śląskie warianty omawianej piosenki znajdują się w zbiorach A. Cinciały, Wallisa, E. lmieli, J. Taciny i A. Dygacza. Tomasz Michalewski w referacie Śląski folklor Opolszczyzny w świetle badań Piotra Świerca, zaprezentował pokrótce sylwetkę badacza, a także jego dokonania nad folklorem i śląską pieśnią ludową. Wyniki jego badań nad folklorem muzycznym Opolszczyzny ujawniły jego polski charakter, a także wielostronność i złożoność tematyki. Świerc ukazuje realia zawarte w pieśniach, bada ich funkcje i znaczenie, podkreśla walory poznawcze większych segmentów treściowych, rozpatruje także aspekty socjologiczne pieśni. Autor referatu dowodzi, że Świerc był wytrawnym znawcą muzycznego folkloru śląskiego, szczególnie zaś opolskiej pieśni ludowej. Wystąpienie Zbigniewa Kościowa poświęcone było Serbołużyckim śladom muzycznym na Śląsku. Z referatu dowiadujemy się, że najwcześniejszy ślad związków między muzykami serbołużyckimi ze Śląskiem znajdujemy w biografii Jana Krygara - kompozytora, organisty i teoretyka. Autor przedstawia też Jana Arnosta Smolera - autora dzieła etnografii serbołużyckiej Pjesnicki "ornych a delnych Łuźiskich Serbow, a także Jana Cyza. Autor przedstawia także znaczącą rolę, jaką spełniła Opolska Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia, a także Filharmonia Opolska i Opolska Rozgłośnia Radiowa w promowaniu muzyki serbołużyckiej. Wspomina także o kompozytorach T. Natansonie i S. Smiełowskim, którzy opracowali wiele ludowych melodii serbołużyckich m.in. na fortepian i śpiew z fortepianem. Obradom towarzyszyła dyskusja. Uczestniczyli w niej m.in. Maria Zduniak, Krzysztof Rottermund, Jan Maszkowski, Magdalena Dziadek. Kwestie wiodące konferencji były ponadto podejmowane w dyskusjach i rozmowach kuluarowych. Teksty odczytów zostaną zebrane we wspólnym tomie, noszącym tytuł identyczny jak sympozjum, i skierowane do druku dzięki pomocy finansowej Komitetu Badań Naukowych. Miłym, ale także bardzo cennym punktem Konferencji okazała się wystawa, która spotkała się z aplauzem wszystkich, zatytułowana: Życie i działalność Rafała Ludwika Maszkowskiego, przygotowana przez pracowników Biblioteki Głównej Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu. Materiały na wystawę zostały udostępnione ze zbiorów Jana Wydry-Maszkowskiego, Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Oddziału Zbiorów Specjalnych Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu oraz z kolekcji prof. dr Marii Zduniak. Wydarzeniem kulturalnym, które spotkało się z uznaniem wszystkich, był koncert orkiestry symfonicznej wrocławskiej Akademii Muzycznej w studio koncertowym Polskiego Radia we Wrocławiu. Uczestników, gości i organizatorów podejmował podczas wystawnego przyjęcia w siedzibie konsulatu Konsul Generalny Niemiec dr Peter F. Ohr. Tomasz Michalewski "WŚRÓD pUSTYŃ, BUSZU, LASÓW I OGRODÓW. SPOTKANIA Z KULTIJRĄ ABORYGENÓW I PAPUASÓW'-KONFERENCJA NAUKOWA I WYSTAWA W MUZEUM ARCHEOLOGICZNYM I EWOGRAFICZNYM W WDzr W dniach 23-25 listopada 2000 roku w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi odbyła się konferencja naukowa poświęcona kulturom Australii i Nowej Gwinei, połączona z uroczystym otwarciem wystawy etnograficznej. Całość zorganizowano pod wspólnym tytułem "Wśród pustyń, buszu, lasów i ogrodów. Spotkania z kulturą Aborygenów i Papuasów". �410 Pierwszy dzień obrad konferencji: W pierwszym r.lędzie siedzą od lewej: Marcela Kaspnyk - kierownik Działu Kultury Ambasady Australii w Polsce, Margaret Adamson - Ambasador Australii w Polsce i doc. dr hab. Ryszard Grygiel- dyrektor Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Fot. Władysław Pohorecki Współorganizatorami spotkań byli: Komitet Nauk Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk, Zakład Studiów Brytyjskich i Krajów Wspólnoty Brytyjskiej Uniwersytetu Łódzkiego, James Cook University ofNorth Queensland oraz Oddział Łódzki Polskiego Towarzystwa Ludoznawczegol. Spotkania odbyły się pod honorowym patronatem: Margaret Adamson - Ambasadora Australii w Polsce, Waldemara Matusewicza - Marszałka Województwa Łódzkiego oraz Tadeusza Matusiaka - Prezydenta Miasta Łodzi. W uroczystym otwarciu, a także w pierwszej części obrad konferencji uczestniczyła pani Ambasador Australii w Polsce, która w swoim wystąpieniu zwróciła uwagę na coraz szersze zainteresowanie polskich naukowców problematyką australijską. Podkreśliła także wpływ dziedzictwa kulturowego Aborygenów na kulturę współczesnej Australii. Głównym powodem zorganizowania wystawy i konferencji było podsumowanie siedmioletniej współpracy Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi z James Cook University ofNorth Queensland w Townsville2, która zaowocowała obustronną wymianą ) Imprezę wsparly finansowo następujące instytucje: AMCOR RENTSCH-Europe; ARCUS sp. z 0.0.; Komitet Badań Naukowych; SCRIPT - Pracownia Infonnacji Wizualnej i Reklamy; Wydział Kultury i Ochrony Zabytków Urzędu Miasta Łodzi. 2 Szerzej na temat tych działań pisze autom w opracowaniu "Kolekcja z Australii i Oceanii efekt współpracy Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi z James Cook University ofNorth Queensland", oddanym do druku w wydawnictwie Ludy ikultury Australii iOceanii, Wrocław 2001. �411 kolekcji etnograficznych. W zamian za przekazany muzeum uniwersyteckiemu w Townsville zbiór polskiej sztuki i rzemiosła ludowego łódzkie Muzeum otrzymało kolekcje ilustrujące kultury Australii i Oceanii. Ze strony Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi wymianę przygotowała autorka niniejszej relacji. Działania na terenie Australii prowadziła początkowo dr Maria Wrońska-Friend, a następnie May Abernethy. Omawiana ekspozycja prezentowała otrzymane przez nas w drodze wymiany obiekty, które uzupełniono zabytkami pozyskanymi przez łódzkie Muzeum w latach wcześniejszych. Myślą przewodnią wystawy było ukazanie zróżnicowania kulturowego Australii i Nowej Gwinei oraz podkreślenie wzajemnych powiązań kultury ze środowiskiem naturalnym. W oparciu o przedmioty codziennego użytku ukazano rozmaite sposoby bytowania i gospodarowania, wynikające ze znacznego zróżnicowania ekosystemów. Obiekty sztuki umożliwiły natomiast zwrócenie uwagi na mitologiczne, wierzeniowe i obrzędowe aspekty kultury Aborygenów i Papuasów. Ekspozycja sygnalizowała także kierunki współczesnych przemian kulturowych zachodzących na tych obszarach. Jej wartość podnosiły także fotografie autorstwa pani Barbary Meder3. Uroczyste otwarcie wystawy połączono z inauguracją interdyscyplinarnej konferencji naukowej, poświęconej kulturom Australii i Oceanii. Czynny udział w obradach wzięło 16 referentów - etnologów, socjologów, religioznawców, językoznawców i muzealników z Polski i Australii, którzy wygłosili w sumie 18 wykładów poświęconych następującym zagadnieniom: - historii i charakterystyce polskich muzealnych kolekcji etnograficznych pochodzących z terenu Australii i Oceanii; - rozmaitym aspektom tradycyjnej kultury Aborygenów i Papuasów; - kierunkom zainteresowań polskich badaczy Australii i Oceanii; - współczesnym przemianom społecznym i kulturowym zachodzącym wśród tubylczych mieszkańców Australii i Oceanii; - współczesnej twórczości poetyckiej i narracyjnej Aborygenów. Opiekunem naukowym konferencji był prof. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński (Komitet Nauk Etnologicznych PAN). Obrady toczyły się w dwóch sekcjach: - etnologicznej, nad którą opiekę merytoryczną sprawowała prof. dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska (Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Oddział w Łodzi) oraz filologicznej, kierowanej przez prof. dr hab. Krystynę Kujawińską-Courtney (Zakład Studiów Brytyjskich i Krajów Wspólnoty Brytyjskiej UŁ). Gościem honorowym konferencji był prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz - przewodniczący Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Funkcję sekretarza konferencji pełniła autorka niniejszej informacji, reprezentując Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi. Konferencję uzupełniono pokazem filmów oświatowych dotyczących kultur Aborygenów, połączonym z dyskusją na temat możliwości i ograniczeń związanych z upowszechnianiem wiedzy na temat kultur Australii i Nowej Gwinei. Obrady miały charakter otwartych spotkań i skupiły znaczną ilość słuchaczy, wśród których byli muzealnicy, pracownicy naukowi oraz studenci Uniwersytetu Łódzkiego i Uniwersytetu im. M. Kopernika w Toruniu, członkowie Oddziału Łódzkiego PTL, a także wolni 3 Autorką scenariusza wystawy była dr Anna Styczyńska. Konsultacji merytorycznej udzieliła dr Maria Wrońska-Friend. Zdjęcia do wystawy udostępniła nieodpłatnie ich autorka - Barbara Meder. Oprawę plastyczną opracowała artysta plastyk Beata Wawrzecka, a autorami makiet i rekonstrukcji byli Maciej Mastalerz i Anna Lisiecka. Funkcję komisarza wystawy pełniła mgr Alicja Woźniak. Wystawietowarzyszył informator dotyczący kultur Australii i Nowej Gwinei oraz ulotka omawiającahistorięwspółpracyMuzeumArcheologicznegoi Etnograficznegow Łodzi z James Cook University. �412 Ekspozycja "Wśród pustyń, buszu, lasów iogrodów. Spotkania z kulturą Aborygenów i Papuasów" (fragment) - sale poświęcone kulturom Australii. Fot. Władysław Pohorecki �413 Ekspozycja "Wśród pustyń, busZlI, lasów i ogrodów. Spotkania z kulturą Aborygenów i Papuasów" (fragment) - sala poświl(cona kulturom Nowej Gwinei. Fot. Władysław Pohorecki �414 słuchacze zainteresowani problematyką konferencji. Materiały z sesji są obecnie opracowywane redakcyjnie i zostaną wydane drukiem przez Zakład Studiów Brytyjskich i Krajów Wspólnoty Brytyjskiej Uniwersytetu Łódzkiego. Pozytywne reakcje uczestników konferencji, zgromadzonych gości i publiczności były najlepszym dowodem potrzeby organizowania w muzeach kilku rozmaitych działań naukowo-oświatowych, skupionych wokół wspólnego zagadnienia. W przypadku tematyki pozaeuropejskiej aktywność taka jest tym bardziej wskazana, że możliwości organizowania imprez poświęconych innym kontynentom są w polskich muzeach etnograficznych ograniczone, ze względu na niewielką ilość kolekcji muzealnych tego typu. Trudności lokalowe, zjakimi boryka się Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, połączone z komplikacjami finansowymi, pozwalają na prezentację kolekcji pozaeuropejskiej jedynie na wystawach czasowych, które z wymienionych przyczyn mogą być realizowane stosunkowo rzadko. Uczestnicy omawianej konferencji i jej słuchacze podkreślali potrzebę organizowania cyklicznych spotkań poświęconych polskim badaniom etnograficznym prowadzonym na terenach pozaeuropejskich. Amerykaniści co roku przedstawiają swoje osiągnięcia naukowe na konferencjach organizowanych przez "ośrodek poznański". Podobną potrzebę deklarują specjaliści z zakresu afrykanistyki, badacze Azji, czy wreszcie Australii i Oceanii. Istotne także jest, aby konferencje te skupiały również pracowników polskich muzeów posiadających zbiory pozaeuropejskie, gdyż zdarza się, że nasi koledzy akademiccy nie mają świadomości zakresu i charakteru polskich muzealnych kolekcji pozaeuropejskich. Łączenie takich spotkań naukowych z wystawą daje także dodatkowe możliwości zaprezentowania zbiorów specjalistom z danej dziedziny. Czy Łódź - zgodnie z sugestią gości konferencji - przyjmie na siebie rolę organizatora takich spotkań - czas pokaże. W chwili obecnej nie wydaje się to realne. Mamy jednak nadzieję, że spotkania z kulturą Aborygenów iPapuasów spełniły swoje zadanie, a planowane wydawnictwo utrwali efekty wymiany myśli oraz doświadczeń badawczych i zawodowych ludzi zainteresowanych kulturami Australii i Nowej Gwinei·. Anna Styczyńska WYSTAWA ETNOGRAFICZNA "SZARE JAK ZIEMIA, BARWNE JAK PAMIĘĆ" W MUZEUM ARCHEOLOGICZNYM I ETNOGRAFICZNYM W ŁODZI "...Od ciebieprzechodniuzależy,czy będę grobemczy skarbem,czybędęmilczałlubmówił,od ciebiezależyprzyjacielu: nie wchodźtu bez pożądania... Rzeczyrzadkiealbopięknetu przemyślniezebraneucząoko,by miałozobaczyćto wszystko, co na świecie,jak coś, czego nigdy dotąd nie widziało" (napis autorstwa Paula Valery ponad wejściem do pałacu Chaillot- Wystawyświatowejw 1937roku). Współczesny nurt krytyczny w antropologii, skoncentrowany na ocenie i interpretacji dokonań dyscypliny, przynosi także ważne konstatacje o roli i istocie muzeum etnograficznego. Wszyscy wiemy, że antropologiczne podejście do kultury uległo w ostatnich latach • Wszystkie zdjęcia pochodzą z Archiwum EtnograficznegoMuzeum Archeologicznegoi Etnograficznego w Łodzi. Fotografował: Władysław Pohorecki. �415 Wystawa "Szare jak ziemia, barwne jak pamięć", cz. [ " Dzieciństwo" Fot. Władysław Pohorecki Izba opoczyńska. generalnym zmianom. Ponowna egzegza kanonicznych dzieł, rozwój postaw interpretacyjnych wskazujących na wielogłosowość, posługiwanie się narracją w pierwszej osobie wskazuje, że antropologów interesuje przede wszystkim proces i sposób dochodzenia do prawdyo kulturze, niż wypowiadanie twierdzeń niepodważalnych. Bowiem "prawda w antropologii okazała się niejednoznaczna, a dzieło antropologa rodzajem opowieści". Powracają więc dawne pytania: czym były i czym są wystawy etnograficzne, jakie założenia ideowe i metodologiczne im towarzyszą? Od dawna wiemy, że poprzez przedmiot lub rzecz przenika teoria każdej prezentacji muzealnej. To, czym jest muzeum, zależy od wizerunku epoki, prądów umysłowych egzystujących w kulturze. Ewolucjonistyczny model związany z tendencją pozytywistyczną wydaje się współczesnym anachroniczny. Wspomniałam, że dziś mówi się, iż dzieło antropologa/etnografa jest rodzajem opowieści. Na taką etnograficzną opowieść zaprosili nas twórcy wystawy "Szare jak ziemia, barwne jak pamięć" do Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi; autorka scenariusza - Ewa Zawiej ska, komisarz - Elżbieta Królikowska i autor projektu plastycznego - Zbigniew Władyka. Wystawa ma charakter ekspozycji s t a ł ej, musi więc spełniać kilka podstawowych funkcji. A lo: - powinna prezentować zbiory łódzkiego muzeum; - powinna być etnograficzną wizytówką regionu; - a także mieć charakter uniwersalny. Paradoksalność to pozorna (uniwersalizm i regionalizm), o tym wiedzą antropolodzy. Jestem przekonana, że ekspozycja łódzka wszystkie te cele wypełniła. Założeniem scenariusza, założeniem doskonale zresztą zrealizowanym, nie jest ekspozycja r z e c z y. Dziś - mówi antropolog - "należy poddać w wątpliwość przekonanie, że przeszłość istnieje w rzeczach, że coś w nich można zobaczyć. Trawestując Fryderyka Nietzschego, powiedzmy za nim: (fakty) rzeczy są zawsze głupie. Dla ich rozumienia konieczne �416 są k o n t e k s t y. Inaczej wydaje się, że muzeum etnograficzne to piękny cmentarz". Wystawa autorstwa Ewy Zawiejskiej to nostalgiczna opowieść o człowieku jako uczestniku i twórcy kultury, stąd jej humanistyczny wymiar. Autorka rezygnuje z paradygmatycznego dawniej podziału na trzy sfery kultury: materialną, społeczną i duchową, jest bowiem przekonana o jego akademickiej, teoretycznej nieprzystawalności. Ramą kompozycyjną wystawy stało się ludzkie życie, bytowanie w obszarze codzienności i świąteczności wsi środkowopolskiej w dwudziestoleciu międzywojennym. Życie to ukazane zostaje w rytmie pór roku, które organizowały chłopską egzystencję. Od wiosny - dzieciństwa do jesieni - starości. W ten sposób autorom udało się przekazać jeszcze jedną ważną ideę - doświadczania czasu w kulturach typu ludowego. Mityczny światopogląd to poczucie czasu kolistego, wiecznie odnawiającego się, bowiem po śmierci natury - zimie następowała wiosna, i świat powstawał od początku. Takie poczucie czasu dawało człowiekowi kultur tradycyjnych nadzieję na zmartwychwstanie. Kompozycja przestrzenna wystawy owo "koło życia" natury i człowieka potwierdza. Pierwsza sala to ekspozycja wiosny natury, a w niej dzieciństwa i młodości mieszkańców wsi; druga prezentuje lato i jesień, a w nich dojrzałość i ludzką starość. Między nimi, niejako centralnie biegnący korytarz - poświęcony ekspozycji rzeźby sakralnej, która staje się osią ,,koła życia", zgodnie z ideą światopoglądu ludowego o współegzystencji bytów realnych i nadprzyrodzonych, o wiejskim homo religiosus uzgadniającym swoje bytowanie z siłami pozaziemskimi. Zima - dzieciństwo człowieka - prezentowana poprzez model wnętrza domu opoczyńskiego. Zgodnie z przekonaniem o roli domu jako obszaru pierwszego bezpieczeństwa. Zgodnie z wiedzą o kulturze wsi to wnętrze kuchni, w której koncentrowało się życie zimowe. Widocznymi znakami dzieciństwa są: kołyska, drewniane zabawki, ubranka dziecięce, a znakami zimy: drewno pod piecem, suszące się nad nim ubrania czy obecność w izbie kołowrotka. Na przeciwległej ścianie plansza z opisem pory roku i paralelnie zdarzeń dzieciństwa. Widz może uzupełnić swoją wiedzę - autorzy wystawy uzupełnili każdy jej z n a c z ąc y element o słowo wyjaśniające. W skrzyneczkach są karty z tekstami o dzieciństwie na wsi, możemy je zabrać do swoich domów. Wiosna - młodość człowieka. Scena przedstawia dwie grupy obrzędowe na wiejskiej drodze przed kościołem, dziewczęta z "gaikiem" i młodych chłopców chodzących z "kurkiem" po dyngusie; eksponaty pochodzą z regionu rawskiego. Młodość to już możliwość pełnego uczestnictwa w życiu obrzędowym, tu: zaklinania i powoływania wiosny. Autorom poprzez szczególny typ scenografii udało się wskazać na synkretyzm religijny wsi (obecność Kościoła jako przedstawiciela oficjalnej religii i magicznych sposobów wspomagania sił natury). Znów obserwujemy dbałość o szczegóły: stroju, rekwizytów obrzędowych, ustawienia manekinów zgodnie z symbolicznym doświadczeniem prawej i lewej strony w kulturach typu ludowego. W tej części łódzkiej ekspozycji autorzy decydują się na zawsze ryzykowny zabieg: wprowadzenia manekinów. Znakomite imitowanie fizjologii gestów człowieka (to musiał być wielki wkład pracy!) sytuuje wykorzystane manekiny w tradycji figur szopkowych, "wpisując" je w kolejne sceny teatru życia. Wiosnę natury i młodość człowieka zamyka scena oczepin - obrzędu weselnego. Ponownie wracamy do obszaru domu, tym razem autorzy wskazali najego symboliczny charakter. Obserwujemy rekonstrukcję izby łowickiej, z całym bogactwem sztuki z tego regionu. Znakami przystosowania izby do obrzędu weselnego jest między innymi brak łóźka, wyniesionego dla potrzeb świąteczności. W centrum grupa osób uczestniczących w oczepinach. Obrzęd weselny klarownie sugeruje widzowi, iż wchodzimy w okres dojrzałości. Lato - dojrzałość. Autorzy wystawy przekonują widza o trudach tego okresu ludzkiego życia. Ukazanie codzienności zamanifestowano z pomocą dwóch scen - odrębnych ekspozycji: chłopskiej zagrody (łowickie) z całym jej wyposażeniem i sceny w polu przy żni- �417 wach (z tradycyjnym podziałem ról w pracy rolnika). A więc praca rozumianajako konieczność i kreacjajednocześnie. Dalej chłopska kuźnia i targ z całym kulturowym asortymentem. Ten zabieg inscenizacyjny uznaję za niezwykle interesujący. Autorzy nie rezygnują bowiem z prezentacji jeszcze jednego z istotnych zajęć chłopskiej kultury, rzemiosła - ale pokazują je inaczej -jego efekt jako produkt handlowy. Odnajdujemy różnorodność rzemieślniczych profesji: garncarstwo, kołodziejstwo, wikliniarstwo, zabawkarstwo, tkaninę, kowalstwo, kapelusznictwo itd. Uroku scenie targowej dodaje obecność starannie zrekonstruowanego straganu z kobiecymi akcesoriami. I wreszcie jesień - ekwiwalent ludzkiej starości, zaznaczony delikatnie metaforą oczekiwania i odpoczynku (dwoje staruszków na ławce przed domem).To przygotowanie do odejścia zarówno obumierającej natury, jak i ludzi. To klamra o znaczeniu uniwersalnym i regionalnym (sieradzkie). I choć wystawę kończy jesień, to przecież widz może podjąć wędrówkę raz jeszcze - ku wiośnie i młodości zgodnie z doświadczeniem czasu w kulturach typu ludowego. Wszystkie sceny ludzkiego teatru są zatrzymane wczasie i ,,ruchome" jednocześnie; uchylone okna domów, zioła, zboża, liście i szopkowe lalki w dokładnie wystudiowanych gestach. Wspomniałam już, że współczesna antropologia/etnografia uznaje za prawomocne naukowo narracje w pierwszej osobie. To wypowiedź etnografów końca wieku, realistyczna i zmityzowana jednocześnie. Ukazuje świat ustalonego p o r z ą d k u - codzienności i świąteczności, świat chłopskiej aksjologii; świat, który odszedł pewnie bezpowrotnie, za Wystawa"Szarejak ziemia,barwnejak pamięć",cz. IV "Starość".Fot. WładysławPohoreckiol< ol< Zdjęciapochodzą z Archiwum EtnograficznegoMuzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. �418 którym zdarza się nam tęsknić, żyjąc w czasach wielogłosowości i entropii kulturowej. Ma więc charakter n o s t a l gi c z n y, jak wiele prac współczesnych humanistów (Eliade). Nie ma w niej bezdomności, tragedii nieprzystosowania, buntu wobec norm. To już temat na inną etnograficzną opowieść. Pomysł, kompozycja, rzetelność merytoryczna, wielowarstwowość w jednorodności przedstawienia, ciekawy kształt plastyczny (piękne kompozycje iluzorycznej perspektywy) to cechy tej wystawy. Towarzysząjej trzy formy wyjaśniające i wspomagające: katalog, folder i karteczki na kształt wiejskich druków ulotnych opisujące każdy etap życia człowieka i natury. Na szczególną uwagę zasługuje katalog towarzyszący wystawie, a to nie tylko ze względu na merytoryczną wartość tekstu Ewy Zawiejskiej, ale także ze względu na wstęp prof. M. Wieruszewskiej, pisany z pozycji człowieka końca wieku. Kształt plastyczny katalogu, dobór fotografii świadczą o wrażliwości estetycznej autorów. Podejmijmy trud wędrówki, odwiedzając łódzkie Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne. Ewa Nowina-Sroczyńska 5th INTERNATIONAL ASTRA FILM FESTIVAL W SIBIU, 25-29 PAźDZIERNIKA 2000 Niewielkie Sibiu, historyczne miasto Siedmiogrodu, jest miejscem wielkiego festiwalu filmów dokumentalnych i antropologii wizualnej. Zainicjowana w 1993 roku impreza ma już swoją międzynarodową renomę, zaś Dumitru Budrala i jego współpracownicy z Astra Film Studio musieli obejrzeć ponad 240 filmów, by móc zakwalifikować 43 z nich. Noszące saksońską nazwę Hermannstadt stało się miejscem prezentacji filmów dokumentujących splecione rzeczywistości świata ludzkiego i tego co go otacza, filmów wykraczających poza formułę zwykłego dziennikarstwa. Program specjalny skupia się na osiągnięciach antropologii wizualnej, której celem jest ukazywanie sposobów, w jaki społeczności ludzkie stanowią swoje wartości, postrzegają interakcje społeczne oraz na ile i jak można zrozumieć znaczenia kulturowe poszczególnych grup. W bieżącej edycji festiwalu ukazano w ramach tego programu pięć filmów australijskiego klasyka antropologii wizualnej, Davida MacDougalla. Jego dokumenty cechuje zmniejszenie dystansu między twórcą a obiektem. Ten "uczestniczący" rodzaj filmowania, operujący "nieuprzywilejowaną" kamerą, niweluje autorytatywność i dydaktyzin narracji dokumentu. Kamera wtapia się np. w życie pasterzy Turkana w Kenii, indyjskich fotografów spod Himalajów czy górali sardyńskich. Nagrodę główną festiwalu zdobył nakręcony w 1999 roku holenderski film For Ever Little (Na zawsze mali) Barbary den Uyl. To wzruszająca, a zarazem wnikliwa opowieść o dorosłych ludziach niskiego wzrostu, którzy organizują sobie normalne życie, tworzą sieć wzajemnych powiązań, zakochują się, żenią, rodzą i wychowują dzieci, spotykają, wtapiają w społeczeństwo. Autorka z wielką delikatnością i sympatią śledzi troski i radości tych niezwykłych, a zarazem przecież zwykłych ludzi. Przy okazji zaznaczyć wypada, że wszystkie cztery zaprezentowane filmy holenderskie były bardzo dobre: trafnie wybrany temat, profesjonalizm dokumentu, tropienie wybranego wątku. Następną z kolei, Nagrodę Międzynarodową Festiwalu Astra, przyznano chińskiemu twórcy Bibo Liangowi za film Marriage (Małżeństwo). Jury doceniło uchwycenie żywości obliczonego na wiele miesięcy procesu negocjowania zawarcia małżeństwa przez rodziców młodych oraz samego obrzędu zaślubin i wesela, które także rozłożone są na kilka etapów. �419 W kategorii najlepszego filmu wschodnioeuropejskiego dwie równorzędne nagrody zdobyły bułgarski film A Month in the Life ofEphtim D. (Jeden miesiąc z życia Eftima D.) w reżyserii Asena Balikci i Antoniego Donczewa oraz Black and White in Colour (Czarne i białe w kolorze) Miry Erdevicki. Pierwszy opowiada, jak żyjący z żoną emeryt bułgarski, dawny komunista, wiąże dziś koniec z końcem ze swej skromnej emerytury. Drugi ukazuje drogę życiową ze skrajnie ubogiej romskiej wsi na Słowacji, przez czeskie życie estradowe, po występy na paryskich scenach śpiewaczki Viery Bilej. Film obrazuje też styl życia tej energicznej, przypominającej zapaśnika sumo śpiewaczki, która nie wyrzeka się swych korzeni i do końca pozostaje spontaniczna. Faworytem publiczności był film chorwacki Saszy Podgoreleca BBB, oznaczające Bad Blue Boys, o wplątanych w politykę nacjonalizmu kibicach Dynama Zagrzeb. Jury miało tu jednak najtrudniejszy wybór, gdyż większość z filmów z regionu albo nie reprezentowała najwyższego poziomu, albo nie wykraczała poza konwencję dziennikarską, albo niezbyt pasowała do formuły festiwalu. Tym ostatnim rodzajem filmu był Cisza, ciemność Pawła Kędzierskiego traktujący o ludziach głuchoniemych i niewidomych, którym kreowanie rzeźb daje wiele szczęścia. Ciemne barwy i cisza wytwarzają aurę świata, w jakim, możemy sobie wyobrazić, żyją ci ludzie. Ta artystyczna, a zarazem głęboka opowieść poruszyła widzów i zebrała pochwały jury, lecz nie była w stanie zdobyć laurów, gdyż nie mieściła się w dokumentalno-antropologicznej konwencji festiwalu. Nawiasem mówiąc szkoda, że był to jedyny polski film nadesłany do Sibiu. Nie pierwszy to przypadek, gdy organizatorzy festiwali w regionie narzekają na niemożność pozyskania filmów dokumentalnych z Polski. Szkoda. W kategorii filmów rumuńskich zwyciężyły No Rush, No Women (Bez pośpiechu, bez kobiet) Gabriela Hanganu i Adiny Bradeanu oraz A Cuckoo s Nest (Kukułcze gniazdo) Catalin Apostol. Pierwszy ukazał życie codzienne pasterzy, którzy wypasają swe owce ... na dnie niedoszłego sztucznego jeziora, którego budowę rozpoczęto za czasów komunistycznych na przedmieściach Bukaresztu. Dawni pracownicy państwowych zakładów wrócili do tradycyjnych zajęć, by w iście spartańskich i prymitywnych warunkach układać swe życie. Ich osobiste losy stały się metaforą całej postsocjalistycznej transformacji. Natomiast dokument ukazujący świat grupy ludzi zamkniętych w zakładzie psychiatrycznym w Rumunii daje asumpt do myślenia o uniwersalnym problemie "normalności" i "nienormalności" naszego społeczeństwa. Warto się przyjrzeć w tym lustrze, by lepiej widzieć absurdalność naszego z pozoru racjonalnego świata. Michał Buchowski � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/bbfafadfc807edc9d97b3cd06869c394.pdf a87853cf1a752f4b623eaaa933127d0e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5063 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4697 Title A name given to the resource Kronika / LUD 2002 t.86 Description An account of the resource LUD 2002 t.86, s.325-366 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 86, 2002 V. KRONIKA 77. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, JASTARNIA, 21 CZERWCA 2001 r. Walne Zgromadzenie Delegatów otworzyła Prezes ZG PTL prof. dr hab. Dorota Simonides, serdecznie witając zebranych i dziękując Oddziałowi PTL w Gdańsku za zaproszenie. W imieniu Oddziału Gdańskiego uczestników WZD powitała mgr Wiktoria Blacharska oraz mgr Mirosław Kulik. Oddział Gdański po raz trzeci organizuje zjazd PTL, jednak po raz pierwszy na Półwyspie Helskim. Prezydium Zarządu Głównego w osobach prezesów prof. dr hab. Doroty Simonides i dr. Andrzeja Stawarza oraz sekretarza generalnego dr. Jerzego Adamczewskiego wręczyło przedstawicielom Oddziału Toruńskiego dyplom z podziękowaniem za zorganizowanie zjazdu PTL w Toruniu w 2000 roku. Prezes Zarządu Gl. przedstawiła program obrad WZD, do którego włączono wniosek prof. Z. Jasiewicza i projekt nowych legitymacji członkowskich. Minutą milczenia uczczono zmarłych: p. Marię Cabalską z Krakowa, Zdzisława Pyzika z Katowic oraz Stanisława Szymańskiego z Warszawy. Uroczyście wręczono dyplom honorowego członka PTL dla p. Aleksandry Tyszkowej, która w br. obchodzi So-lecie pracy w PTL. Dyplom odebrała prezes Oddziału Krakowskiego, dr Anna Spiss, która wcześniej przedstawiła sylwetkę A. Tyszkowej. Do Komisji Wnioskowej zaproponowano prof. Teresę Smolińską, dr Annę Spiss i mgr Alfreda Gaudę. Protokół z 76. WZD PTL w Toruniu odczytała mgr K. Kaczko (w załączeniu). Sprawozdanie Sekretarza Generalnego za okres od 23 września 2000 do 21 czerwca 200 l odczytał dr Jerzy Adamczewski (w załączeniu). Sprawozdanie skarbnika za okres jw. przedstawił mgr Zbigniew Toroński, Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawił dr Wojciech Sadowski. Komisja postuluje udzielenie absolutorium Zarządowi Głównemu. Sprawozdanie OdiE odczytała mgr P. Suchecka. Dyskusję zainicjował dr Andrzej Stawarz, który zreferował pismo prof. Zbigniewa Jasiewicza, proponującego zmianę nazwy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego na Polskie Towarzystwo Etnologiczno-Ludoznawcze. Zarząd Główny zwrócił się z prośbą o przeprowadzenie dyskusji w oddziałach. Natomiast zespół, który miał opracować założenia Słownika Etnograficznego, nie miał sposobności, żeby się spotkać. Kilka osób pracuje indywidualnie nad koncepcją, która przyjęta została w toku wspólnej dyskusji. Rozważając wniosek prof. Z. Jasiewicza, prof. D. Simonides podkreśliła historyczność nazwy towarzystwa, mgr Wiktoria Blacharska zauważyła, że terminy "etnologia" i "ludoznawstwo" w zasadzie się pokrywają, więc dodawanie określenia "etnologiczno" do ludoznawczego nie ma sensu. Z drugiej strony kilka tysięcy etnologów w Polsce nie utożsamia się z ludoznawstwem, a z etnologią. Dr Anna Spiss jest przeciwna zmianie nazwy historycznej, dr Janusz Kamocki stwierdził, że dla cudzoziemców istotnajest nazwa towarzystwa, podawana w języku angielskim (czy francuskim), która zawiera nazwę' �326 "etnologia". Dr Wojciech Sadowski uważa, że bardziej chodzi o treść niż o nazwę. Skoro treść się nie zmienia, po co zmieniać nazwę. Prof. D. Simonides podkreśliła, że przy ogólnym krachu pracy społecznej, zmiana nazwy nie wpłynie na zaangażowanie młodych etnologów. Mgr Maria Parnowska, także przeciwna zmianie nazwy towarzystwa, uważa, że to, iż młodzież studiująca nie wie nic o PTL i jego tradycji, jest winą kadry dydaktycznej. Zapytała, czy PTL ma swoją stronę internetową? Jeżeli nie, należałoby zaprojektować ją, wprowadzając także nazwę obcojęzyczną. Prof. D. Simonides proponuje przygotowanie w/w materiału. Na pytanie dr A. Spiss o stan ilościowy PTL stwierdzono, że w ciągu kilkunastu lat ilość członków PTL zmalała o połowę. Zapoznano obecnych na WZD z projektem legitymacji członkowskiej, którego wykonanie uchwałą 76. WZD w Toruniu powierzono mgr Alfredowi Gaudzie. Projekt zatwierdzono, proponując jedynie usunięcie czarnej obwódki. Dr Anna Spiss podkreśliła, że legitymacje są potrzebne chociażby w Muzeum Etnograficznym w Krakowie, gdzie członkowie PTL mają wolny wstęp. Po wysłuchaniu sprawozdania sekretarza generalnego, sprawozdania finansowego, przedstawionego przez skarbnika, wystąpienia Głównej Komisji Rewizyjnej i jej wniosku o udzielenie absolutorium Zarządowi Głównemu w okresie sprawozdawczym, delegaci jednogłośnie przyjęli sprawozdanie z działalności merytorycznej i sprawozdanie finansowe za rok 2000 i udzielili Zarządowi Głównemu absolutorium za okres sprawozdawczy. Następnie wysłuchano sprawozdań Oddziałów Terenowych i Kół Zainteresowań. Wnioski Komisji Wnioskowej przedstawiła prof. T. Smolińska: l. Komisja ponowiła wniosek ze Zjazdu w Toruniu (2000 r.) dotyczący opracowania koncepcji Słownika Etnograficznego przez powołany w tym celu zespół redakcyjny; 2. Komisja ponowiła wniosek o weryfikację liczby oddziałów PTL, gdyż kilka z nich nie przejawia w ostatnich latach aktywności; 3. Po przesłaniu kserokopii listu prof. dr. hab. Zbigniewa Jasiewicza z wnioskiem dotyczącym zmiany nazwy naszego Towarzystwa prócz dyskusji na tegorocznym WZD stwierdzono, iż należy poddać go szerokiej debacie we wszystkich oddziałach w terenie; 4. Komisja przedłożyła wniosek mgr Marii Parnowskiej z Oddziału warszawskiego o założenie strony internetowej o działalności PTL wraz z ofertą wydawniczą Towarzystwa; 5. Komisja poparła wniosek, zaakceptowany przez Zarząd Główny PTL, aby nawiązać współpracę w zakresie wydawania książek w wersji elektronicznej, w sieci internetowej, z Internetowym Domem Wydawniczym In Book Sp. z 0.0. w Dąbrowie Górniczej; 6. Komisja przedłożyła wniosek, który został przegłosowany na posiedzeniu Zarządu Głównego PTL, aby zwiększyć cenę "Literatury Ludowej" z 4,00 zł na 8,00 zł nr 4/5 - 16,00 zł; 7. Na wniosek prof. dr hab. Zygmunta Kłodnickiego postanowiono, że 78. WZD PTL w roku 2002 odbędzie się w Cieszynie. Odpowiedzialnym za zjazd będzie prof. Kłodnicki; chęć współpracy zgłosił Oddział w Bielsku-Białej. Wniosek jednogłośnie zaakceptowano. Krystyna Kaczko �327 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO W OKRESIE: WRZESIEŃ 1999 - MAJ 2002 r. Skład prezydium Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wyłoniony na LXXV Walnym Zgromadzeniu PTL w Gołotczyźnie koło Ciechanowa pozostał bez zmian i jest następujący: prezes wiceprezes wiceprezes sekretarz generalny zastępca sekretarza skarbnik zastępca skarbnika - prof. dr hab. Dorota Simonides, prof. dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska, dr Andrzej Stawarz, dr Jerzy Adamczewski, mgr Krystyna Kaczko, mgr Zbigniew Toroński, dr Magdalena Rostworowska. Stan zatrudnienia w biurze przy Zarządzie Głównym przedstawia się następująco: - mgr Paulina Suchecka - dyrektor biura (archiwum) - cały etat, Anna Lubańska - główna księgowa - 112 etatu, mgr Jadwiga Kłodnicka - dyrektor biblioteki naukowej - 3/4 etatu, Bożena Wrońska - magazyny - cały etat. Główną Komisję Rewizyjną stanowią: dr Anna Kowalska-Lewicka - przewodnicząca oraz jako członkowie: mgr Maria Pamowska i dr Wojciech Sadowski. W skład Sądu Koleżeńskiego wchodzą: Dr Stanisław Chmielowski - przewodniczący oraz jako członkowie: mgr Aleksandra Wojciechowska i mgr Irena Wronkowska. W 2002 roku Polskie Towarzystwo Ludoznawcze zostało zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym. Numer pozycji rejestru: 0000059069, numer wpisu: WR. VI NS-REJ. KRS/2205/1I352. Tegoroczne LXXVIII Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Cieszynie ma charakter sprawozdawczo-wyborczy i połączone zostało z sesją naukową "Pogranicza kulturowe i pogranicza etniczne w środkowej Europie". Organizatorami zjazdu oraz sesji są Zarząd Główny, organizujący się Oddział w Cieszynie, Oddział w Bielsku Białej oraz Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie. W okresie sprawozdawczym odbyło się sześć posiedzeń prezydium ZG oraz dwa posiedzenia Rady Wydawniczej. Najważniejsze zadanie organizacyjne wykonane w okresie sprawozdawczym to przeniesienie siedziby Zarządu Głównego PTL z ul. Szewskiej na ul. Koszarową. Jak wiadomo, od dawna siedziba Zarządu Głównego oraz biura znajdowały się w obiekcie należącym do Uniwersytetu Wrocławskiego. Za użytkowanie tych pomieszczeń PTL nie płaciło czynszu. Budynek przy ul. Szewskiej 36 przeznaczony został do remontu kapitalnego. Jako obiekt zastępczy wskazano budynek biblioteki Wydziału Nauk Społecznych przy ul. Koszarowej 3. Zakres wykonanych działań w związku z przeprowadzką był bardzo szeroki. Należało zorganizować, skoordynować oraz wykonać prace związane z pako- �328 waniem, transportem, demontażem i montażem regałów i mebli, przewożeniem książek. Archiwalia i księgozbiory liczą ponad 40000 woluminów. Prace prowadzone były na przełomie 2000/2001 i w pierwszym kwartale 2001 roku. Cały majątek Towarzystwa przewieziono w 12 dni. W marcu przystąpiono do zagospodarowania nowych pomieszczeń o powierzchni ok. 300 m2; są one mniejsze i niższe od tych na ul. Szewskiej, dlatego też część księgozbioru nie będzie udostępniona aż do momentu powrotu do poprzedniej siedziby. Zajmowane pomieszczenia pozwalają na bieżące funkcjonowanie biura i częściową działalność biblioteki. Termin zakończenia remontu budynku przy ul. Szewskiej planowany był na czerwiec br. i zgodnie z zapewnieniami władz Uniwersytetu Wrocławskiego, mieliśmy tam powrócić, jednakże pojawiły się fakty niepokojące. Otóż na ręce prof. Simonides wpłynęło pismo nr DA/412/2002 z dn.l4.05.2002 r. rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, Prof. Romualda Gellesa, w którym zostaliśmy poinformowani, że ze względu na zmianę użytkownika budynku przy ul. Szewskiej termin zakończenia prac ulegnie przesunięciu. Rektor proponuje przeniesienie biblioteki PTL do siedziby Biblioteki Głównej Uniwersytetu, której budowa ma rozpocząć się w tym roku. Do tego czasu rektor proponuje przenieść naszą bibliotekę z ul. Koszarowej do przejętego przez Uniwersytet budynku dawnej szkoły podstawowej przy ul. Kuźniczej 48. 23 maja razem z p. Pauliną Suchecką i p. Jadwigą Kłodnicką obejrzeliśmy te pomieszczenia, w których ewentualnie znalazłaby się biblioteka Towarzystwa. Stwierdziliśmy, iż z wielu powodów absolutnie nie nadają się one na bibliotekę posiadającą tak cenny księgozbiór. Pani Prezes, opierając się na naszych uwagach i wnioskach, wystosowała pismo do Rektora z wnioskiem o pozostaniu przy poprzednich ustaleniach, tj. powrotu do budynku przy ul. Szewskiej 36. Sprawa jest więc nadal nie rozwiązana. Oczekujemy teraz na kolejny krok ze strony Uniwersytetu Wrocławskiego. Działalność finansowa Sprawy finansowe za okres sprawozdawczy omawia szczegółowe sprawozdanie skarbnika. Tutaj podaję jedynie kilka podstawowych danych. Wpływy w poszczególnych latach stanowiących okres sprawozdawczy przedstawiały się następująco: Rok 1999 2000 2001 I kwartał 2002 Wpływy 205.999,19 232.711,64 251.677,18 14.163,00 % w stosunku do roku poprzedniego 112,7 112,96 107,89 Jedynie wpływy ze sprzedaży Najważniejsze pozycje wśród wpływów to, niezmiennie od kilku lat, dotacja celowa KBN oraz wpływy ze sprzedaży wydawnictw. Dofinansowanie z Komitetu Badań Naukowych: Rok 1999 2000 2001 2002 Wielkość 144.250 161.175 163.400 150.575 % w stosunku do roku poprzedniego 139 111,73 101,38 92,15 �329 Wpływy ze sprzedaży wydawnictw: Rok 1999 2000 2001 I kwartał 2002 Wielkość 36.097,67 41.366,77 32.168,20 14.163,00 % w stosunku do roku poprzedniego 78,59 114,59 87,43 W ciągu ostatnich pięciu lat największe wpływy ze sprzedaży wydawnictw były w roku 1998 - 45.926 zł. Przypomnieć należy, iż z pieniędzy przyznanych przez KBN dofinansowana jest działalność wydawnicza oraz funkcjonowanie Biblioteki Naukowej i Archiwum Naukowego. Z pieniędzy pochodzących ze sprzedaży wydawnictw finansowane jest wynagrodzenie pracowników biura (księgowa, magazynier). Po stronie kosztów w poszczególnych latach zanotowano: Rok 1999 2000 2001 I kwartał 2002 Wydatki 202.600,02 228.870,60 201.611,08 24.710,00 % w stosunku do roku poprzedniego 109,05 112,96 88,08 Najważniejsze pozycje po stronie kosztów to wynagrodzenie i koszt druku wydawnictw. pracowników biura Koszty wynagrodzenia osobowego wraz z pochodnymi: Rok 1999 2000 2001 Wielkość 84.259,80 96.812,59 92.089,56 % w stosunku do roku poprzedniego 107.67 114,89 95,12 Rok 1999 2000 2001 Wielkość 69.920 86.850 60.933,26 % w stosunku do roku poprzedniego 118,1 124,21 70,15 Koszty druku wydawnictw: Na dzień 31.12.2001 saldo środków pieniężnych wynosiło 74.427 zł i zawierało zobowiązania na kwotę 60.475 zł, czyli Zarząd Główny posiadał na dzień 1.01.2002 r. wolne środki pieniężne w wysokości 13.952 zł. Sytuacja finansowa PTL jest tragiczna. Pra- �330 cownice zatrudnione w biurze przy Zarządzie Głównym do dnia 20 maja otrzymywały wynagrodzenia jedynie za pierwsze 3 miesiące tego roku. Komitet Badań Naukowych nie przekazał jeszcze przyznanego dofinansowania. Jedynym źródłem finansowania wszelkiej działalności jest więc w tej chwili tylko sprzedaż wydawnictw. Uposażenia pracownic biura przy Zarządzie Głównym (brutto): l. Paulina Suchecka - 1.922,00; 2. Anna Lubańska - 1.146,00 (1/2 etatu); 3. Jadwiga Kłodnicka - 1.200 (3/4 etatu); 4. Bożena Wrońska - 1.329. Działalność wydawnicza Przewodniczącym Rady Wydawniczej jest wiceprezes, dr Andrzej Stawarz. W okresie sprawozdawczym Polskie Towarzystwo Ludoznawcze wydało następujące pozycje książkowe: A.· Periodyki: o "Lud", t. 83, 84, 52; o "Literatura Ludowa", t. 43, 44, 45; o "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 38 - G. Karpińska, Miejsce wyodrębnione ze świata, t. 39 :..- K. Kaniowska, Opis. Klucz do rozumienia kultury, t. 40 - R. Dzięcielski, Ludowe obrazy miasta. Inspiracje Bystroniowskie. B. Serie wydawnicze: o Prace i Materiały Etnograficzne: t. 32 - D. Świtała-Trybek, Święto i zabawa. Odpusty parafialne na Górnym Śląsku; t. 33 - K. Lach, Wierzenia, zwyczaje i obrzędy. Folklor pogranicza polsko-czeskiego. o Biblioteka Popularnonaukowa: t. 13 - B. Bazielich, Odzież i strój ludowy w Polsce; t. 14 - E. Berendt, Przydrożna i podniebna. Sakralna sztuka ludowa Ziemi Kłodzkiej XVII -XIX w. o Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego: t. 5 - Zwyczaje, wierzenia i obrzędy pogrzebowe. o Atlas Polskich Strojów Ludowych: t. 33 - J.Wielek, Strój Górali Łąckich; t. 34 - B. Bazielich, Strój wilamowicki. o Archiwum Etnograficzne: t. 36 - J. Świętek, Brzozowa i okolice Zakliczyna nad Dunajcem. Obraz etnograficzny - zbiór z lat 1897-1906 - część 3, 4 i5. o Biblioteka Zesłańca: Stanisław i Zygmunt Chmielewscy, Zapiski niebohaterskich przeżyć w sowieckiej niewoli. W roku 2002 planowane jest wydanie kolejnych tomów. Do Komitetu Badań Naukowych wnioskowano o: "Lud" - dofinansowanie w wysokości 29.875 zł. (koszt: 33,000), otrzymano 24.000 (w zeszłym roku - 24.000); "Literatura Ludowa" - wnioskowano o 50.940 (koszt 53.100), otrzymano 24.000 (w zeszłym roku 27.000); "Łódzkie Studia Etnograficzne - wnioskowano o 16.900 (koszt 23.150), otrzymano 6.525 (w zeszłym roku 9.600); B. Bazielich, Strój rozbarski - wnioskowano o 21.600 (koszt 28.600), otrzymano 12.000; A. Lebeda, Wiedza ... (Komentarze do PAE, t. VI) - wnioskowano o 52.700 (koszt 62.700), otrzymano 12.000; �331 A. Drożdż, Pomoc wzajemna (Komentarze do PAE, t. VII) (koszt: 52.000), otrzymano 19.200. wnioskowano o 48.000 Wszystkie wydawnictwa dotowane sąprzez Komitet Badań Naukowych. Po raz pierwszy od kilku lat w roku 2001 możliwe wydawało się otrzymanie dotacji z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Stosowne umowy podpisano na dofinansowanie "Literatury Ludowej" i rocznika "Łódzkie Studia Etnograficzne" w sumie na 17.000 zł. Powyższa dotacja, zgodnie z umową, miała być przekazana do dnia IS lipca 2001 roku. Ostatecznie ministerstwo przekazało na konto PTL dotację w dniu 31.12.200 I roku. 7 stycznia 2002 r. kwota ta została ministerstwu zwrócona. Jej wydatkowanie przez parę ostatnich godzin ubiegłego roku było niewykonalne. Obrót wydawnictw Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w okresie sprawozdawczym przedstawiał się następująco: na koniec 1999 roku stan ilościowy wydawnictw - 64250 egzemplarzy na kwotę 234.865,05; na koniec 2000 roku - 63694 egzemplarzy na kwotę 271.460 zł; na koniec 2001 roku - 62916 egzemplarzy na kwotę 266.821,80 zł. Największe zapasy magazynowe to książki z serii "Biblioteka Zesłańca", na początku lat dziewięćdziesiątych drukowane w kilkutysięcznych nakładach. Cena "Literatury Ludowej" pozostająca bez zmian od 1994 r. została od roku 2002 podniesiona do 8 zł. za każdy numer (numer podwójny - 16,00). . Warto przypomnieć, że wpływy ze sprzedaży pokrywają niektóre koszty funkcjonowania biura przy Zarządzie Głównym, m.in. Wynagrodzenie pracowników. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego Bibliotekę prowadzi mgr Jadwiga Kłodnicka. Do księgozbioru gromadzone są publikacje z zakresu etnografii, etnologii oraz ważniejsze opracowania z nauk pokrewnych: archeologii, historii, socjologii, językoznawstwa i antropologii. Biblioteka powiększa swoje zbiory poprzez zakupy, wymianę, dary i publikację PTL. W okresie sprawozdawczym księgozbiór powiększył się o 954 woluminy i liczy ich obecnie 40272. Zakupiono 158 woluminów, z wymiany krajowej i zagranicznej otrzymano ich 552, z darów - 210, a z własnych wydawnictw - 34. Głównym źródłem pozyskiwania książek jest wymiana, którą Polskie Towarzystwo Ludoznawcze prowadzi z 38. instytucjami krajowymi i 160. instytucjami zagranicznymi. Wymiana zapewnia stały dopływ najnowszej zagranicznej literatury etnograficznej, zwłaszcza czasopism. Dzięki wymianie publikacje PTL docierają do najważniejszych ośrodków naukowych, muzeów i zagranicznych towarzystw naukowych. W okresie sprawozdawczym w czytelni udostępniono 6210 woluminów, na zewnątrz wypożyczono 1783. Te cyfry uwidaczniają, jak bardzo cenny i zarazem potrzebny jest księgozbiór Towarzystwa. Dodać należy, iż obecnie nie jest udostępniony cały księgozbiór. Zbiory biblioteczne w chwili obecnej nie są nawet w JA wykorzystywane. Są bowiem spakowane po przewiezieniu z ul. Szewskiej. Obecnie zajmowane pomieszczenia są zbyt małe, aby można rozpakować i udostępnić cały księgozbiór. Tegoroczna dotacja z KBN to 20.000 zł. jako dofinansowanie wymiany czasopism. Wnioskowaliśmy o 110.000 zł. W roku ubiegłym otrzymaliśmy 60.000 zł. Sprawa biblioteki PTL i jej ·trudności lokalowych została poruszona w krótkim artykule autorstwa Joanny Mielewczyk w "Słowie Polskim" z dnia 10.05.2002 r. �332 Archiwum Naukowe Archiwum prowadzi mgr Paulina Suchecka. W związku z przeniesieniem siedziby ZG archiwum jest spakowane i zgodnie z wykazem liczy 202 paczki. Jedynie wyjątkowo poszczególne numery inwentarzowe są udostępnione, a także wykorzystywane do bieżącej działalności. Z Komitetu Badań Naukowych otrzymaliśmy na rok 2002 dofinansowanie w kwocie 5.000 zł przy wniosku o 21.000 zł. W roku ubiegłym otrzymaliśmy - 6.000 zł. Oddziały W okresie sprawozdawczym w szeregi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przyjęto 84 nowych członków: • Oddział Północno-Mazowiecki - 22 osób • Oddział Kraków - 15 • Oddział Łódź - 11 • Oddział Śląski - 9 • Oddział Gdańsk - 6 • Oddział Warszawa - 6 • Oddział Lublin - 5 • Oddział Toruń - 3 • Oddział Mszana Dolna - 2 • Oddział Wrocław - 2 • Oddział Poznań - 2 • Oddział Bielsko-Biała - l Przy Zarządzie Głównym zarejestrowanych jest obecnie 19 oddziałów. Najmłodszym jest Oddział Północno-Mazowiecki funkcjonujący przy Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Dyrektor biura wystosowała w dniach 22.08.2001 i 28.0\.02 ostateczne pisma do oddziałów PTL w Zamościu, Łańcucie, Zakopanem i w Koszalinie, które to oddziały od kilku lat nie dawały znaków istnienia i jakiejkolwiek działalności, przypominające o obowiązkach oddziału wynikających ze statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Odpowiedziała jedynie Maria Fornal - prezes Oddziału w Zamościu. Zwróciła się z prośbą o zawieszenie działalności Oddziału ze względu na trudną sytuację finansową. Pozostałe pisma pozostały bez odpowiedzi. W związku z powyższym, zgodnie z § 37 ust. 9 w powiązaniu z § 50 ust. 3, Prezydium wystąpi z wnioskiem do Zarządu Głównego o rozwiązanie Oddziałów w Łańcucie, Zakopanem i Koszalinie. Zgodnie z § 52 ust. 5 Statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Zarząd Oddziału składa sprawozdanie z działalności statutowej i finansowej. 1. Sprawozdanie z działalności merytorycznej do dnia 23.05. br. przysłało w tym roku 9 oddziałów, w 200 I - 4 a w 2000 - 9. Regularnie czynią to oddziały w Lublinie, Wrocławiu, Krakowie oraz Oddział Śląski; 2. Listę delegatów na LXXVlII Walne Zgromadzenie Delegatów w Cieszynie przysłał oddział w Lublinie, Łodzi, Bielsku-Białej, Wrocławiu i Gdańsku. Przypominam, iż zgodnie z § 24 ust. 2 statutu "Do udziału w Walnym Zgromadzeniu Delegatów upoważniają delegatów listy podpisane przez przewodniczących walnych zgromadzeń członków oddziałów, na których wybrano delegatów"; 3. Bieżące raporty finansowe nadesłano z oddziałów: Łódź, Wrocław, Opoczno, Poznań, Opole, Mszana Dolna, Gdańsk, Lublin, O/Śląski; 4. Wykaz Członków opłacających składki przysłano z oddziałów: Wrocław, Opoczno, Poznań, Opole, Gdańsk, Bielsko-Biała, O/Śląski; 5. Fotografie do nowych legitymacji Zarząd Główny otrzymał z oddziałów: Bielsko-Biała, Lublin, Gdańsk, O/Śląski. �333 W okresie sprawozdawczym trzem osobom nadano godność Członka Honorowego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego: mgr Aleksandrze Jacher- Tyszkowej, prof. Witoldowi Nowoszowi i prof. Zygmuntowi Kłodnickiemu. Łódzki Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej kierowany społecznie przez prof. Bronisławę Kopczyńską-Jaworską otrzymał w tym roku dofinansowanie z KBN na opracowywanie bibliografii międzynarodowej w wysokości 7.450 zł. - zgodnie z wnioskiem (w roku ubiegłym 6.700) oraz na opracowywanie bazy danych do bibliografii polskiej - 3.500 wobec wnioskowanych 6.260. Zatwierdzony został wzór nowej legitymacji członkowskiej zdjęcie) Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. (zawierającej również Jerzy Adamczewski 78. WALNE ZGROMADZENIE POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, CIESZYN 7 CZERWCA 2002 r. 78. Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego miało charakter sprawozdawczo-wyborczy. Połączone było z sesją naukową pt. "Pogranicza kulturowe i pogranicza etniczne w środkowej Europie". Organizatorami Zgromadzenia byli Zarząd Główny PTL, Oddział PTL w Cieszynie, Oddział PTL w Bielsku-Białej oraz Uniwersytet Śląski - Filia w Cieszynie. Obrady otworzyła Prezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego prof. Dorota Simonides. Przywitała przybyłych członków Towarzystwa oraz zaproszonych gości. Następnie zebranych powitała Rektor-elekt Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie prof. Halina Rusek. Na ręce prezes Oddziału PTL w Gdańsku mgr Wiktorii Blacharskiej prof. D. Simonides wręczyła podziękowanie za zorganizowanie 77. WZD PTL w Jastarni. Prezes ZG PTL prof. D. Simonides poddała pod głosowanie zebranych zaproponowany porządek obrad 78. WZD PTL, który został przyjęty jednogłośnie. Na przewodniczącą Zgromadzenia zaproponowała prof. Barbarę Bazielich, a na protokolanta mgr Małgorzatę Orlewicz. Obie kandydatury zostały zaaprobowane przez delegatów WZD. Do Komisji Mandatowej zaproponowano następujące osoby: dr. Janusza Kamockiego, mgr Marię Parnowską, mgr Krystynę Kaczko. Delegaci jednogłośnie zaakceptowali skład Komisji Mandatowej. Przewodniczącym Komisji został dr J. Kamocki. Do Komisji Wnioskowej zaproponowano następujące osoby: dr Annę Spiss, dr. Jana Święcha, prof. Teresę Smolińską. Delegaci jednogłośnie zaakceptowali skład Komisji. Przewodniczącym został dr J. Święch. Sekretarz generalny ZG PTL - dr Jerzy Adamczewski przedstawił sylwetki zmarłych członków PTL: Wojciecha Bohdanowicza-oroszemego - założyciela i prezesa Koła Ormian OIPTL, w Gdańsku (O.PTLlGdańsk). Wojciecha Józefa Błaszkowskiego - długoletniego członka, założyciela w 1975 roku OIPTL w Gdańsku; od 1991 roku członka honorowego PTL, Heleny Burchard - archeologa, pracownika naukowego Instytutu Kultury Materialnej PAN w Krakowie (O. PTL w Krakowie), Moniki Gruchma- �334 nowej - filologa, dialektologa, językoznawcy, nauczyciela akademickiego (O. PTLlPoznań), Aleksandra Widery - członka Związku Literatów Polskich, poety, krytyka teatralnego, autora audycji radiowych "Od Gogolina do Cieszyna" (O. PTL/Śląski), Teresy Szwedkowicz - kolekcjonera, nauczycielki plastyki w szkołach w Opocznie (O. PTLI Opoczno), Leona Ter-oganiana - anglisty, inicjatora zakładania kół przyjaciół Ormian, długoletniego prezesa Koła Przyjaciół Ormian przy O. PTLlWarszawa, Szubertza Petusbaja - folklorysty, Wiktora Gusiewa - członka honorowego PTL - z Sankt Petersburga, folklorysty. Zgromadzeni uczcili pamięć zmarłych członków PTL minutą ciszy. Sprawozdanie z działalności ZG PTL w okresie wrzesień 1999 - maj 2002 złożył sekretarz generalny dr Jerzy Adamczewski. Przedstawił skład Prezydium ZG PTL, Głównej Komisji Rewizyjnej oraz Sądu Koleżeńskiego. Poinformował, że w 2002 roku PTL zostało zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym (związane to jest z nową ustawą o stowarzyszeniach). Omówił najważniejsze zadania organizacyjne: przeniesienie siedziby biura, biblioteki, archiwum, podręcznego magazynu wydawnictw z ul. Szewskiej we Wrocławiu na ul. Koszarową do budynku biblioteki Wydz. Nauk SpoI. Uniwersytetu Wrocławskiego, działalność finansową, wydawniczą, biblioteki im. J. Czekanowskiego, archiwum naukowego oraz działalność oddziałów PTL, których jest 19. W okresie sprawozdawczym przyjęto do PTL 84 członków, godność członka honorowego PTL nadano trzem członkom. Sprawozdanie finansowe ZG PTL od 25 września 1999 roku do 7 czerwca 2002 roku złożył skarbnik ZG PTL mgr Zbigniew Toroński. Sprawozdanie finansowe uzupełnia sprawozdanie sekretarza generalnego. Przedstawia dane o dochodach, wydatkach oraz stanie magazynowym książek. Wpływy pochodzą ze składek członkowskich, sprzedaży wydawnictw oraz dotacji na działalność naukową i wydawniczą. Jest to dofinansowanie konkretnych zadań, z których należy dokładnie rozliczać się. Składki są do dyspozycji Oddziałów PTL. Środki ze sprzedaży wydawnictw przeznaczone są na utrzymanie biura ZG PTL we Wrocławiu oraz płace pracowników administracyjno-finansowych. Sprawozdanie z działalności Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi złożyła prof. Bronisława Kopczyńska-Jaworska, która społecznie kieruje Ośrodkiem we współpracy z mgr Małgorzatą Wilbik. Ośrodek otrzymuje niewielkie dotacje z Komitetu Badań Naukowych. Główna komisja Rewizyjna w składzie dr Anna Kowalska-Lewicka i dr Wojciech Sadowski w dniach 14-16 maja 2002 roku przeprowadziła kontrolę całokształtu działalności PTL od 9 czerwca 2001 do 14 maja 2002 roku. Przedmiotem kontroli była działalność biura ZG PTL, finanse, biblioteka, archiwum, dział wydawnictw, działalność organizacyjna i naukowa, realizacja zadań statutowych (głównie § 11 i 36), realizacja wniosków 77. WZD PTL 2001. Stwierdzono, że mimo wielu trudności Towarzystwo działa zadowalająco, bez zakłóceń, ale mniej aktywnie. Związane jest to z sytuacją finansową spowodowaną zmianą ustawodawstwa w zakresie finansowania stowarzyszeń. Komisja wyraża uznanie dla personelu biura ZG PTL i biblioteki i wnioskuje o nagrodę roczną· GKR zwraca się do Członków PTL o nadsyłanie do biblioteki w formie darów własnych publikacji. W oparciu o analizę całokształtu działalności Główna Komisja Rewizyjna stawia wniosek o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Głównemu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Jednocześnie dziękuje za włożony wkład pracy. �335 Dyskusję otworzyła prof. B. Bazielich, podkreśliła, że ogromny dorobek Towarzystwa stworzony został dzięki pracy społecznej członków. Nowa ustawa o stowarzyszeniach skomplikowała dalszą działalność. Prof. Zbigniew Jasiewicz zwrócił uwagę, że należałoby pomyśleć o pozycji etnologa: PTL nie jest popularne w środowisku akademickim. Następuje przerwanie tradycji. Należy zastanowić się, w jaki sposób dotrzeć do współczesnych etnologów. Proponuje powołanie zespołu w składzie: prof. D. Simonides, prof. Z. Kłodnicki, prof. T. Smolińska, dr J. Święch. Pani Prezes prof. D. Simonides proponuje wystosowanie apelu do Komitetu Nauk Etnologicznych i kierowników katedr i instytutów etnologii przy uniwersytetach o propagowanie i popularyzowanie idei PTL. Nawiązując do sprawozdania skarbnika, stwierdziła, że KBN nie dotuje i nie wspiera działalności statutowej Towarzystwa. Prof. B. Kopczyńska-Jaworska, dr A. Kowalska-Lewicka i dr Anna Spiss zastanawiały się, jaką drogę obrać, aby pozyskać młodych członków PTL. Na podstawie złożonych sprawozdań: sekretarza generalnego dr. Jerzego Adamczewskiego, skarbnika Zarządu Głównego PTL mgr. Zbigniewa Torońskiego i przewodniczącej Głównej Komisji Rewizyjnej - dr Anny Kowalskiej-Lewickiej zostało udzielone absolutońum Zarządowi Głównemu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Na sali było obecnych 39 delegatów. Wniosek został przyjęty jednogłośnie. Do Komisji Skrutacyjnej zaproponowano następujące osoby: mgr Katarzynę Różycką, mgr Wiktorię Blacharską, dr. Wojciecha Sadowskiego. Delegaci jednogłośnie zaakceptowali skład komisji. Przewodniczącą została mgr K. Różycka. Wybór nowych władz Towarzystwa - wyniki wyborów: Komisja Skrutacyjna przedstawiła wyniki głosowania. Głosowało 38 delegatów; do Zarządu Głównego PTL zaproponowano następujące osoby, które otrzymały podczas głosowania następującą liczbę głosów: prof .. D. Simonides prof. Zygmunt Kłodnicki dr Jerzy Adamczewski prof. Teresa Smolińska dr Magdalena Rostworowska prof. Zbigniew Jasiewicz prof. Bronisława Kopczyńska-Jaworska dr Anna Spiss mgr Krystyna Kaczko mgr Zbigniew Toroński dr Andrzej Stawarz mgr Alfred Gauda mgr Anna Nadolska-Styczyńska dr Barbara Kołodziejska Teofila Latoś 37 35 34 34 33 32 32 32 3D 3D 28 25 25 24 19 W związku z tym, że do ZG PTL powinno wejść 12 osób, panie T. Latoś i B. Kołodziejska nie zostały wybrane w skład Zarządu Głównego. Dokonano ponownego głosowania w sprawie A. Nadolskiej-Styczyńskiej i A. Gaudy, którzy otrzymali tę samą ilość głosów. Do Zarządu Głównego wszedł A. Gauda. Zastępcami członków ZG PTL zostały panie: dr A. Nadolska Styczyńska i dr B. Kołodziejska. �336 Do Głównej Komisji Rewizyjnej zaproponowano następujące osoby, które otrzymały następującą ilość głosów: l. dr Anna Kowalska-Lewicka 34 2. mgr Małgorzata Orlewicz 30 3. dr Janusz Kamocki 26 4. mgr Paweł Schmidt 22 W skład Komisji Rewizyjnej nie został wybrany Paweł Schmidt. Do Sądu Koleżeńskiego zaproponowano następujące osoby, które w głosowaniu otrzymały następującą liczbę głosów: l. dr Jan Święch 33 2. mgr Maria Parnowska 32 3. dr Stanisław Chmielowski 29 4. mgr Elżbieta Oficjaiska 18 Do Sądu Koleżeńskiego nie wybrano E. Oficjaiskiej. Sprawozdania ze swojej działalności złożyły następujące Oddziały PTL: Bielsko-Biała, Gdańsk, Bytom, Łódź, Kraków, Opoczno, Mszana Dolna, Opole, Lublin, Poznań, Toruń, Warszawa, Wrocław, Zielona Góra, Zamość. Pn-Mazowiecki. Maria Parnowska postulowała, aby zabezpieczyć, przejąć do archiwum PTL, dokumentację likwidowanych oddziałów. Odnośnie zjednywania młodych osób dla działalności w PTL M. Pamowska wskazała potrzebę utworzenia strony internetowej dla Towarzystwa. Teresa Smolińska zaproponowała, aby podziękować osobie (student), która zajmuje się upowszechnianiem/rozprowadzaniem wydawnictw PTL przez internet. Przewodniczący Komisji Wnioskowej przedstawił złożone propozycje. Delegaci nie zaakceptowali propozycji przedłużenia kadencji Zarządu Głównego do 4-5 lat, pozostaje 3-letni okres kadencji ZG PTL. Do realizacji zaakceptowano następujące wnioski: a. Podjęcie próby załatwienia bezpłatnego wstępu do muzeów dla członków PTL przez poszczególne oddziały na swoim terenie. b. Zwalnianie z obowiązku płacenia składek członkowskich - decyzją oddziału. c. Przejęcie dokumentacji likwidowanych oddziałów. d. Złożenie podziękowania osobie rozprowadzającej wydawnictwa PTL przez internet. e. Opracowanie programu zachęcającego młodych naukowców do wstępowania do PTL. f. Przygotowanie odwołania od decyzji KBN ograniczającej dotację dla biblioteki. g. Wyraźne zaznaczenie w zaproszeniach na kolejne Zjazdy PTL, że zapraszani są wszyscy członkowie Towarzystwa, a nie tylko delegaci. 79. Walne Zgromadzenie PTL odbędzie się w 2003 roku w Słubicach. Nowe władze Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego ukonstytuowały się w następujący sposób: PREZYDIUM ZARZĄDU GŁÓWNEGO prezes wiceprezes wiceprezes - PTL: prof. Dorota Simonides prof. Zygmunt Kłodnicki prof. Teresa Smolińska �337 wiceprezes sekretarz generalny zastępca sekretarza gen. skarbnik zastępca skarbnika - dr Andrzej Stawarz dr Jerzy Adamczewski dr Anna Spiss mgr Zbigniew Toroński dr Magdalena Rostworowska :~ZŁONKOWIE ZARZĄDU GŁÓWNEGO PTL: prof. Zbigniew Jasiewicz prof. Bronisława Kopczyńska-Jaworska mgr Krystyna Kaczko mgr Alfred Gauda GŁÓWNA KOMISJA REWIZYJNA: przewodnicząca zastępca przewodniczącej członek - dr Anna Kowalska-Lewicka dr Janusz Kamocki mgr Małgorzata Orlewicz SĄD KOLEŻEŃSKI: przewodniczący - dr Stanisław Chmielowski członek - mgr M~ria Pamowska członek - dr Jan Swięch. Wybrana pani Prezes - prof. Dorota Simonides podziękowała za okazane zaufanie i w imieniu nowo wybranych władz Towarzystwa zapewniła o zaangażowaniu się członków Zarządu Głównego PTL w funkcjonowanie i rozwój Towarzystwa. Prezes zaprosiła zebranych do udziału w konferencji naukowej (8.06.2002 r.) i wycieczce programowej po Śląsku Cieszyńskim. mgr Małgorzata Orlewicz "ETNICZNOŚĆ A RELIGIA" KONFERENCJA INTERDYSCYPLINARNA, POZNAŃ 15-16 LISTOPADA 2001 r. W dniach 15-16 listopada 200 I roku na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu miała miejsce konferencja "Etniczność a religia", poświęcona zagadnieniom interpretacji związków spajających tożsamość etniczną i narodową z wyznaniem oraz analizy wzajemnych sprzężeń etniczności i religii, które ujawniają się w różnorodnych kontekstach sytuacyjnych, uwarunkowaniach historycznych, geopolitycznych i społecznych we współczesnym świecie. Zorganizowanie interdyscyplinarnych obrad stało się możliwe dzięki współpracy Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM, Komitetu Nauk Etnologicznych PAN oraz Zakładu Badań Narodowych PAN w Poznaniu. Godny odnotowania jest fakt, że tegoroczna konferencja stanowi kontynuację, prowadzonych już od kilku lat, poznańskich spotkań poświęconych kwestiom etnicznym, na których do tej pory poruszano zagadnienia etnicznej tożsamości, wielokulturowości czy renesansu etnicznego. �338 Dwudniowe obrady podzielone zostały na cztery sesje tematyczne, w których udział wzięli przedstawiciele głównych ośrodków krajowych, reprezentujący różnorodne dyscypliny naukowe, co w efekcie dało możliwość wnikliwego spojrzenia na zagadnienie związków zachodzących na linii etniczność - religia z różnych perspektyw badawczych. Aktualność, a jednocześnie złożoność problematyki skupionej wokół dwóch kluczowych pojęć, zawartych w tytule konferencji, bez wątpienia wpływa na fakt, iż stały się one swoistym signum naszych czasów. Zagadnienia różnic kulturowych, widocznych nie tylko w obrębie wieloetnicznych państw, jednoznacznie wskazują, że fundamentalne linie podziałów społecznych przebiegają właśnie na osi etniczność - religia. Z drugiej strony, bezkrytyczne łączenie wyznania z etnicznością prowadzić może tylko do powstania fałszywych stereotypów w rodzaju "Polak-katolik". Czynnikiem wewnętrznym, decydującym o identyfikacji etnicznej, staje się zatem, co niejednokrotnie podkreślali prelegenci powołujący się na wyniki przeprowadzonych przez siebie badań terenowych, deklaracja samych zainteresowanych, czyli osobiste świadectwo przynależności do grupy etnicznej czy konfesyjnej oraz jednoczesna akceptacjajednostki przez tę wspólnotę. Dodatkowo sytuacja zewnętrzna, np. dążenie do uzyskania pełnej autonomii politycznej przez daną grupę etniczną czy próby budowania własnych struktur państwowych - wpływają na ponowną konstrukcję tożsamości etnicznej wspólnoty w oparciu o tradycję, odwołanie się do zbiorowych, etnicznych bądź narodowych symboli oraz mitów i ich bohaterów. Tak szeroko zakrojoną problematykę konferencji otworzył referat inauguracyjny Etniczność i religia -formy i poziomy powiązań prof. G. Babińskiego (Instytut Studiów Polonijnych i Etnicznych UJ), w którym autor naświetlił teoretyczne dylematy związane w dużej mierze z intuicyjnym posługiwaniem się instrumentarium pojęciowym dotyczącym narodu, narodowości i etniczności w szczególności, rozłącznego ujmowania dla celów analitycznych dwóch ostatnich pojęć. Wprowadzenie, w imieniu Komitetu Nauk Etnologicznych, wygłosił prof. Z. Jasiewicz (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM). Tematyka pierwszego dnia konferencji w dużej mierze odnosiła się do obszaru Polski i krajów ościennych - Rosji, Ukrainy, Słowacji, dotykając problematyki mniejszości religijnych oraz ich identyfikacji etnicznej zarówno w aspekcie historycznym. Referat prof. J. Lewandowskiego (Instytut Historii UMCS), Grekokatolicy Podlasia i Chelmszczyzny w XIX wieku - Polacy, Rusini, Rosjanie czy "tutejsi", dr T. Gładkowskiego, Tożsamość etniczna i narodowa na Śląsku na przykładzie protestanckiej grupy lokalnej oraz prezentujący nowatorską perspektywę odczytywania religijnej identyfikacji - referat prof. A. Palucha (Instytut Socjologii UJ) 'Pietas' i 'impietas', czyli o redefiniowaniu etnicznej i religijnej tożsamości w byłej Galicji, diagnozowały również sytuację obecną. Do tej ostatniej grupy należy wystąpienie dr J. Nowaka (Instytut Socjologii UJ) Grekokatolicy- tożsamość etniczna Rusinów Słowacji, Polski i Ukrainy. Zagadnienie wpływu greckokatolickiej wspólnoty na kształtowanie się świadomości narodowej Ukraińców podjął dr M. Melnyk, reprezentujący Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Faktem jest, że bez względu na wartości i osiągnięcia etyczne wyznań chrześcijańskich większość Polaków przywiązana jest do katolicyzmu, widząc w nim jedną z cech wyróżniających ich zbiorowość narodową. Pewne jest również to, że większe społeczności katolickie, reprezentujące osobne kultury narodowe, mają swoje miejsca kultu sanktuaria, które stają się symbolami własnej kultury, łącząc jej aspekt religijny z narodowym. Powyższą zależność - wartości religijne a narodowe, przedstawiła w referacie Patriotyczno-polityczne aspekty funkcjonowania miejsca świętego dr K. Marciniak (ln- �339 stytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM), odwołując się do estetyczno-symbolicznej sfery Sanktuarium w Licheniu. Analizę czynnika integracji bądź destabilizacji, jaką pełnić może określony system wierzeń, podjęli dr B. Pactwa oraz dr M. Dziewierski z Instytutu Socjologii UŚ, na przykładzie mniejszości ukraińskiej w Polsce. Mechanizm ten zobrazowała również dr M. Michalska (Katedra Etnologii U. Wrocł.) w referacie Etniczność - religia - pogranicze. Przypadek Zaolzia. Sesję popołudniową otworzył prof. A. Posem-Zieliński (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM) referatem Między konfliktem a wzmocnieniem. Religia a etniczność w kontekście emigracyjnym. Przykład Polonii amerykańskiej. Prelegent, na podstawie analizy katolickiej społeczności robotników parafii Świętego Krzyża, wskazał na dwustronną relację, jaka występuje pomiędzy etnicznością a religią podczas procesu adaptacji w środowisku emigracyjnym. Z jednej strony, instytucja Kościoła pełni rolę integrującą, będąc substytutem zarówno małej, jak i "wielkiej ojczyzny", ułatwiając tym samym przebieg procesu amerykanizacji. Z drugiej jednak strony, rudymentarne cechy etniczne mogą negatywnie wpływać na proces wrastania emigranta w nową rzeczywistość kulturową, wywołując stany konfliktowe. Kolejna referentka, dr A. Chwieduk (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM), w wystąpieniu Alzaccy katolicy. Od regionalnej odrębności do magii - analiza postaw, na podstawie szeroko zakrojonych badań terenowych przeprowadzonych wśród społeczności alzackiej, zarysowała zagadnienie elementarnego myślenia magicznego. Dodatkowo, jak wskazała, w sferze identyfikacji regionalnej, casus Alzatczyków wyznacza interesujący z punktu widzenia tożsamości tej grupy pogranicza narodowego trop łącząc wyznanie z etnicznością. W ramach popołudniowej sesji pierwszego dnia obrad odczytany został referat dr. T. Marciniaka (Instytut Socjologii UMK) Rola osoby świętego w zawłaszczaniu symbolicznej przestrzeni etnicznej, w którym autor ukazał niezaprzeczalną rolę, jaką odgrywają osoby-symbole - święci w podtrzymywaniu wzajemnej więzi spajającej członków grupy etnicznej w perspektywie makrospołecznej czy regionalnej. Drugi dzień konferencji otworzyła sesja koncentrująca się wokół etniczności i religijności na obszarze państw Azji Środkowej. Syndrom emancypacji narodów byłego Związku Radzieckiego oraz proces formowania się świadomości in statu nascendi stał się punktem wyjścia dla refleksji prof. L. Mroza (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UW), który w referacie Etnos przebudzony (procesy narodowościowe w obszarach byłego ZSRR) syntetycznie przedstawił problem grup etnicznych i narodowościowych poszukujących dróg dalszego rozwoju, kładąc przy tym nacisk na posiadany status narodowy bądź dążenie do jego przyznania. Fakt upadku Związku Radzieckiego równoznaczny jest z upadkiem budowanej przez dziesięciolecia tożsamości, zgodnie z którą dawne etniczne i religijne identyfikacje miały zostać zastąpione budowanym w procesie ateizacji etosem homo sovieticus, czyli człowieka radzieckiego. Kres imperium sowieckiego spowodował zatem załamanie się oficjalnych struktur i wartości, na miejscu których pojawiły się zjawiska umocnienia tożsamości narodowej oraz silnej manifestacji własnej odrębności, wspartej na fundamencie ciągłości historycznej grupy. Przykładem wyżej zarysowanych procesów, przybierających postać odrodzenia szamanizmu na terenie Republiki Sacha (Jakucja) bądź zwrócenia się w kierunku islamu jako "religii przodków", były kolejne referaty. Prof. E. Nowicka oraz dr P. Trzciński (Instytut Socjologii UW) w referacie Rola religii w budowaniu więzi narodowych na Syberii zwrócili uwagę uczestników na prze kra- �340 czający granice grupy charakter szamanizmu, którego renesans widoczny jest od początku lat dziewięćdziesiątych na terenach Republiki Buriacji oraz Jakucji. Fenomen ten zdiagnozowali jako udaną próbę instytucjonalizacji religii, a tym samym umocnienia tożsamości narodowej, w której najważniejszajest świadomość przynależności, pozwalająca na odbudowanie etniczności pełnej, dzięki której system wierzeń staje się rdzeniem nowej tożsamości. Kwestie skupione wokół islamu jako głównego czynnika integrującego grupę etnicznąporuszył prof. H. Jamsheer (Katedra Studiów Bliskowschodnich Instytutu Historii UJ), wskazując na integracyjną funkcję islamu w kontekście historycznym w referacie Islam a tożsamość narodowa Arabów oraz dr M. Gawęcki (Instytut Wschodni UAM) w wystąpieniu Islam a etniczność w Azji Środkowej. Ostatni prelegent potwierdził unifikującą rolę religii szczególnie wówczas, gdy granice podziałów religijnych pokrywają się z układem stosunków międzyetnicznych. Jak powszechnie wiadomo, w różnych warunkach różne cechy etniczne przejmują zadanie utrzymania odrębności grupy, a w procesie identyfikacji etnicznej na omawianym obszarze to właśnie islam stanowi jeden z głównych elementów konstytuujących etniczność. Z wystąpieniem dr. Gawęckiego korespondował komunikat P. Jessy (doktorant IEiAK UAM) Wpływ islamu na kształtowanie i rozwój tożsamości etnicznej Kazachów. Jego zdaniem swoisty paradoks pojęciowy występujący na terenie Kazachstanu - "uważać się za muzułmanina i być jednocześnie zdeklarowanym ateistą", świadczy o sile tradycji islamu, który jako ostatnia warstwa religijna na stałe wpisał się w kazachski etnos. Takie ujęcie problemu doprowadza do utożsamienia narodowości z konfesyjnością, uwidaczniając zależność między religią a procesem etnicznego odrodzenia. W referacie Wpływ relacji między Kościołem i państwem w Gruzji na kształtowanie się narodu gruzińskiego, który poprzedzał dyskusję panelową, dr A. Furier (Zakład Badań Narodowościowych PAN) wskazał na długowieczną historię posiadania oraz trwałość własnych struktur państwowych Gruzinów, a także obecność autokefalicznego chrześcijańskiego Kościoła gruzińskiego, która w dużej mierze wpłynęła na kulturę tego kaukaskiego narodu, będąc zarazem czynnikiem integrującym gruzińską społeczność. Ostatnią sesję konferencji otworzył referat dr. M. Gacy (Katedra Orientalistyki UAM) Lekcja chińskiego - o tożsamości, etniczności i religii ludów Naxi i Dai, podczas prezentacji którego autor przedstawił wpływ edukacji chińskiej na reinterpretację etniczności, a tym samym stworzenie własnych wartości stojących w opozycji do innych chińskich grup etnicznych. Pozostając na obszarze Państwa Środka, w referacie Podwójny dyskurs tybetańsko-chiński w sprawie dziedzictwa religijno-narodowego, mgr A. Urbańska (Pracownia Etnologii łAiE PAN) przedstawiła patriotyczną moc miejsca świętego jako fenomenu kulturowego w aspekcie areligijnego dyskursu prowadzonego przez władze chińskie. Zamykające dwudniowe obrady referaty doktorantów to: Rola kościoła koptyjskiego w poszukiwaniu i odkrywaniu tożsamości etnicznej wśród Koptów w Egipcie M. Bilskiej (Instytut Religioznawstwa UJ), Znaczenie religii dla procesu etno- i narodotwórczego na Fidżi Ł. Kaczmarka (lEiAK UAM) oraz B. Hlebowicza (Instytut Etnologii UJ) Taniec Słońca i kościół metodystów - dwa sposoby konstruowania i podtrzymywania tożsamości etnicznej wśród Indian ze Wschodniego »jIbrzeża USA. Pomimo zróżnicowanego geograficznie obszaru zainteresowań prelegentów na plan pierwszy wysunął się kolejny wymiar etniczności, jakim jest zespolenie jednostek we wspólnocie, wzmacniane różnego rodzaju działaniami i symbolami, które stanowią wyróżniki kulturowe. Konferencja "Etniczność a religia" zajęła, co stwierdzono w podsumowaniu, szczególne miejsce wśród innych spotkań naukowych, na co niewątpliwy wpływ miał jej in- �341 terdyscyplinarny charakter. Obrady, obejmując przedstawicieli socjologii, historii, religioznawstwa, orientalistyki, etnologii czy antropologii kulturowej prezentujących rezultaty badań i własnych obserwacji poczynionych w różnych regionach świata począwszy od Syberii, poprzez Chiny, region Bliskiego Wschodu, a na Europie Środkowej skończywszy, ukazały nie tylko wieloaspektowość związków zachodzących na linii religiaruchy mniejszościowe - etniczność - państwo, ale potwierdżiły rangę holistycznego sposobu uprawiania nauk społecznych. Godny odnotowania jest również fakt, że wśród grona prelegentów nie zabrakło młodych adeptów wyżej wymienionych dyscyplin. Kierownicy konferencji podjęli starania, aby materiały przedstawione podczas trwania obrad stały się podstawą publikacji naukowej, poświęconej zagadnieniu etniczności oraz religii we współczesnym świecie. Ewa Krzyżaniak MIĘDZYNARODOWA SESJA NAUKOWA "PRZENIESIENIE DOŚWIADCZEŃ WIELOKULTUROWYCH AUSTRALII DO POLSKI W ŚWIETLE INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ" Dnia 26 października 200 l roku w Sali Posiedzeń Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk miała miejsce międzynarodowa konferencja naukowa zatytułowana "Przeniesienie doświadczeń wielokulturowych Australii do Polski w świetle integracji europejskiej", zorganizowana przez Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Inaugurację obrad zaszczycili swą obecnością goście honorowi, którzy wygłosili słowo wstępne - Ambasador Australii w Polsce, Pani Margaret Adamson, oraz Prorektor Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, prof. dr hab. Przemysław Hauser. Uroczystego, oficjalnego otwarcia posiedzenia dokonał przewodniczący sesji, prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. Godny odnotowania jest fakt, iż omawiane przedsięwzięcie naukowe mogło zostać zrealizowane dzięki wsparciu Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej w Warszawie. Fenomen wielokulturowości stał się immanentnym składnikiem współczesnego życia społecznego, coraz częściej skupiając tym samym uwagę naukowców. Obecnie Europa nie jest jedynie kontynentem narodów znajdujących się w procesie polityczno-gospodarczej i kulturowej unifikacji czy konwergencji, ale kontynentem państw, na obszarze których znajdują się zarówno osiadłe i historycznie zakorzenione mniejszości narodowe, jak również nowe, napływowe wspólnoty etniczne. W takich okolicznościach nie dziwi fakt, że pytanie o codzienną praktykę oraz doświadczanie wielokulturowości, które stało się spiritus movens omawianej konferencjI, w kontekście zrastania się europejskiej wspólnoty nabrało nieoczekiwanej aktualności. Pierwszy z prelegentów - prof. Wojciech Burszta (Zakład Badań Narodowościowych PAN) w referacie Paradoksy wielokulturowości zwrócił uwagę uczestników konferencji na walory PłYnące z wdrożenia pojęcia narodu obywatelskiego - zjednoczonego wokół konstytucji oraz' systemu prawnego - w społeczeństwie wielokulturowym. Naród obywatelski odnajduje swojątożsamość,a tym samym jedność etniczno-kulturową, w działaniach podejmowanych przez jego członków, którzy w aktywny sposób wykorzystują swe podstawowe, demokTat}rczne uprawnienia do bycia podmiotem praw i obowiązków w tak skonstruowanejwąpólnocie. Zdaniem autora, podstawowym aspek- �342 tern członkostwa w zróżnicowanym pod względem etnicznym społeczeństwie winno stać się uznanie integralności jednostki, którą łączą więzy afiliacji z grupą kulturową oraz niezakłócone poczucie bycia członkiem wspólnoty politycznej, realizowane dzięki obywatelstwu. Ideologia wielokulturowości, jak trafnie zauważył W. Burszta, uwypukla problematykę określenia przez jednostki własnej tożsamości bądź poprzez silne zakorzenienie we wspólnocie narodowej czy etnicznej (komunitaryzm), bądź dzięki dokonywaniu wolnych i nieskrępowanych wyborów "w poprzek" istniejących grup, czyli bez względu na przynależność etniczną. Jednakże naród jest przede wszystkim kulturową konstrukcją, stwarzającą pole identyfikacji jednostek, które nie może być pojmowane tylko w kategorii stabilnego pojęcia. Dlatego też w dalszej części referatu jego autor odwołał się do ponowoczesnej wizji narodu przedstawionej przez wybitnego brytyjskiego socjologa A.D. Smitha. Przywołana gastronomiczna teoria narodu zakłada, iż nie jest on tylko i wyłącznie historycznym depozytem trwałych, niezmiennych wartości, ale swoistą, symboliczną "kartą dań" układaną przez wszystkich, którzy na daną narodową wspólnotę się składają. Dzięki swej dynamice ponowoczesna identyfikacja wspólnot sprzyja zachowaniu przez ich członków wspólnej tożsamości, a w obrębie wieloetnicznych państw odpowiada poszerzeniu pola identyfikacji obywateli o nowe wartości i normy, wyznaczając tym samym stabilne miejsce dla wielu grup etnicznych w obrębie jednego organizmu politycznego. Według Burszty, gastronomiczna koncepcja narodu powinna znaleźć zastosowanie zwłaszcza w sytuacji wzrostu liczby migracji na kontynencie, wspomagając ideę zjednoczonej Europy i stanowiąc zarazem punkt wyjścia dla jej właściwej konceptualizacji. Prof. Marian Golka (Instytut Socjologii UAM) w referacie Harmonizowanie wielokulturowości przedstawił ideę polityki wielokulturowości, której zasadniczym celem winno być ciągłe wzbogacanie rzeczywistości społecznej oraz kształtowanie tym samym postaw otwartych, chroniących zarówno przed lokalnym egocentryzmem, jak i homogenizacjąkulturową. Ukazując postulaty wielokulturowej edukacji, oparte w głównej mierze na kształtowaniu powszechnej świadomości równorzędności kultur, tolerancji, solidarności, swobodzie dla ekspresji kulturowej grup oraz szacunku wobec szeroko pojętej "inności", zaznaczył, iż poprzez oddziaływania zmierzające do kształtowania osobowości i postaw jednostki edukacja, która nie jest nastawiona etnocentryczni e, staje się zasadniczym wariantem niełatwej sztuki obcowania na co dzień z różnorodnością i odmiennością· Praktyczne wykorzystanie doświadczeń australijskiej polityki wielokulturowości, przede wszystkim perspektyw przeniesienia jej rozwiązań na grunt europejski, przedstawił w swym obszernym referacie Australijska polityka wielokulturowości ijej możliwości wprowadzenia w Europie dr Krzysztof Batorowicz, reprezentujący University of Southern. Z powodu oddalenia oraz izolacji względem Europy, kontynent australijski jest dobrym zwierciadłem ogólnoświatowych wydarzeń i procesów historycznych dla Starego Kontynentu i vice versa. Następstwem tego stanu rzeczy jest zauważalna ewolucja wielokulturowej polityki Australii - począwszy od etapu asymilacji poprzez integrację, aż po prowadzoną do dnia dzisiejszego politykę wielokulturowości. Przywołując casus Słowacji, państwa zróżnicowanego pod względem etnicznym i narodowościowym, w którym znaczny odsetek populacji stanowi społeczność Romów oraz Węgrów, i prowadząc tym samym hipotetyczne rozważania na temat możliwości sprawnego realizowania założeń wielokulturowości w Europie Środkowej, prelegent stwierdził, iż australijski model niwelowania napięć społecznych w państwie niejednorodnym etnicznie, jakim jest Słowacja, za stosowną aprobatąjego rządu mógłby znaleźć pełne zastosowanie. �343 Bogata i zróżnicowana problematyka prezentowanych referatów prowokowała do ożywionej dyskusji, stymulowanej także bieżącymi wydarzeniami - falą ataków terrorystycznych dokonanych w Stanach Zjednoczonych czyantyimigracyjną decyzją premiera Australii - Johna Howarda w sprawie tzw. boat people. Poruszono zatem kwestię postawy wobec kultury islamu, wpływu rządu Australii na politykę państw Oceanu Spokojnego, współczesną realizację idei relatywizmu kulturowego czy europejskich doświadczeń wielokulturowości uwzględniających w naturalny sposób lokalny kontekst kulturowy. Uczestnicy panelu dyskusyjnego - K. Batorowicz, W.1. Burszta, R. Bednarowicz, M. Golka, Z. Jasiewicz, H. Mamzer, J. Schmidt - zwrócili uwagę na specyfikę kontynentu europejskiego, którą stanowi suma kultur narodowych, różnorodność językowa, odmienny przebieg procesów narodowotwórczych w różnych państwach Europy oraz powstałe w ich konsekwencji stereotypy i wyobrażenia. Jak wskazują wnioski z dyskusji, rzeczywistość europejska niesie z sobą nowe wyzwania przy realizowaniu społecznej polityki wielokulturowości, przecież wielokulturowość i wielonarodowość to dwa różne zjawiska. Pewne jest, że międzynarodowa sesja naukowa, której doskonałym uzupełnieniem były wernisaże dwóch wystaw fotograficznych "Ramingining. Aborygeni Australii" (Muzeum Etnograficzne) oraz "Spadkobiercy tęczowych węży" (Galeria R), umożliwiła nowatorskie referowanie szeregu zagadnień związanych z wielokulturowością w aspekcie dążeń zjednoczeniowych kontynentu. Ewa Krzyżaniak "ETNOLOGIA EUROPEJSKA W NOWYM TYSIĄCLECIU PROBLEMATYKA I METODY" - KONFERENCJA DEMOSU DREZNO, 12-13 LISTOPADA 2001 Sesja naukowa zorganizowana przez DEMOS w Dreźnie na temat kondycji współczesnej etnologii w krajach Europy Środkowej miała za przedmiot przyszłość i zarazem korzenie jej aktualnego stanu. Swoje odczyty przedstawili reprezentanci ośrodków naukowych i muzealnych z Bułgarii, Czech, Serbii, Słowacji, Rumunii, Rosji, Litwy, Estonii i Polski, a także z regionu wschodnioniemieckiego - Łużyc oraz (co było zapowiedzią poszerzenia dotychczasowego obszaru kontaktów naukowych DEMOSu) z Finlandii. Strona polska była reprezentowana przez prof. Bronisławę Kopczyńską-Jaworską, kierownika Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej oraz współpracownicę ODIE mgr Ingę Kuźmę. Wszystkie wystąpienia rzetelnie potraktowały zaproponowany przez DEMOS temat, starając się dokonać w miarę wyczerpującej syntezy i analizy rozwoju etnologii oraz jej gałęzi w swoich krajach na przestrzeni przynajmniej ostatnich 10 lat. Poza tym, niektórzy referenci starali się skonfrontować aktualnie występujące tendencje z historią naszej dyscypliny i kolejami jej losów w swoich krajach'. Na tyle ważnym zagadnieniem, że każde wystąpienie odnotowało zainteresowanie nim w swoich rodzimych ośrodkach, okazały są badania nad mniejszościami etnicznymi I Np. dr Ana Luleva z Sofii, mgr Miroslava Lukić-Krtistanović z Belgradu. �344 i odrębnościami regionalnymi, co wpisuje się w pole zainteresowań między innymi folklorystyki oraz dotyka wszelkich problemów, które da się wyprowadzić z relacji swój/obcy. W każdym referacie zawarty był właśnie ten wątek, każdy z referujących, opisując stan badań i pola zainteresowań etnologii w swoim kraju, podkreślał wagę tego typu studiów regionalnych2• Za główny problem przy badaniach właśnie tych zagadnień uznano kwestię tożsamości oraz poczucie przynależności do danej grupy, ale również kontakty międzykulturowe. Tym samym nie można uniknąć pytań o wpływ wydarzeń historycznych na aktualny, a także na przyszły stan kultury, strukturę danej grupy regionalnej czy dymimikę wspomnianych międzykulturowych kontaktów. Ten punkt był kilkakrotnie poruszany podczas wystąpień3. Problematyka ta, obejmująca między innymi etniczność, regionalizm, identyfikację z kulturą danej grupy, tożsamość, przemiany tradycji i jej wpływ na zachowanie poczucia przynależności, wymaga adekwatnego sposobu jej badania. Podkreślano wagę dotychczasowych, specyficznych metod badawczych naszej dyscypliny, czyli badań terenowych, wywiadów pogłębionych, ale - w zależności od zagadnienia - etnologia nie powinna bronić się przed metodami o rodowodzie socjoJogicznym4• Część wystąpień była poświęcona zaprezentowaniu stosunkowo niedawno powstałych ośrodków naukowych, ale także działających już od wielu lat placówek muzealnychs. Wystąpienia te przedstawili dr Ines Keller z Budziszyna oraz doc. dr. JosefVereka z Pragi. Keller przedstawiła aktualny stan badań nad kulturą łużycką w powołanym w styczniu 1992 roku Zakładzie Badawczym Kultury i Folkloru, który zresztą nie koncentruje swoich prac wyłącznie na tym obszarze kulturowym, starając się, aby jego oferta badawcza była bardziej różnorodna. Z kolei doc. Vereka,skupił się na zaprezentowaniu sytuacji naukowej muzeów i ośrodków uniwersyteckich czeskich po 1989 roku, szczególnie tych, które zajmująsię problematyką z zakresu antropologii społecznej i kulturowejó. Istotnym osiągnięciem etnologii i folklorystyki czeskiej, wieńczącym ostatnią dekadę ubiegłego wieku, jest obejmujący wiele zakresów tematycznych etnologiczny atlas encyklopedyczny. Wyczerpujący opis stanu badań folklorystycznych na Litwie zaprezentował prof. Leonardas Sauka z Wilna, podkreślając przemiany zachodzące w metodologii pod wpływem ogólnoświatowych zmian na tym polu. Co charakterystyczne, ale'i nieuniknione, każdy z referujących wskazywał na pozarodzime korzenie współczesnych metod czy ujęć teoretycznych. Tutaj najbardziej inspirujące są osiągnięcia z zakresu myśli etnologicznej o rodowodzie anglosaskim. Oprócz tego nurtu, innym wyzwaniem, które prowokuje prze2 Np. prof. Bronisława Kopczyńska-Jaworska i mgr Inga Kuźma z Łodzi; dr Ines Keller z Budziszyna; mgr Miroslava Lukić; doe. dr Josef Vereka z Pragi, prof. Aleksander Mylnikov z Sankt Petersburga. J M.in. przez mgr M. Lukić z Belgradu na temat folkloru serbskiego oraz roli i wpływu właśnie takich badań etnologicznych na życie społeczne (co zostało poruszone już podczas dyskusji) oraz prof. A. Mylnikova z Sankt Petersburga opisującegoprogram współpracy rosyjsko-niemieckiej, dotyczący zagadnienia etniczności na przykładzie grupy Połabian w Hanowerze oraz w Meklemburgii. 4 Jak chociażby metoda ilościowa, statystyczna, co udowadniał prof. Mylnikov, referując przebieg badań nad stanem zaludnienia oraz IiczebnościąPołabian. s Referat dr. Gyorgyi H. CsuWa z Budapesztu, odczytany z powodu jego nieobecności na sesji przez dr Brigitte Emmrich, na temat aktualnej działalności skansenu w Szetendre oraz ogólnej sytuacji tego typu placówek na Węgrzech, a takZeperspektyw ich rozwoju. 6 Tematyka badawcza koncentruje się wokół takich tematów, jak etnologia i socjologia wsi, ekoetnologia, stosunek do mniejszości niemieckiej w Czechach oraz problematyka z zakresu etnologii religii. �345 miany zarówno w folklorystyce, jak i w etnologii, jest świat mass mediów, z którym także musi zmierzyć się współczesny naukowiec. Profesor Sauka podkreślał jednak, że folklorystyka litewska nadal zajmuje się tymi obszarami, które związane są przede wszystkim z folklorem słownym, dokonując systematyk, typologii, korzystąjąc z metod obserwacji stacjonarnej. Nadal w polu jej zainteresowań pozostaje twórczość ludowa w kontekście rozważań nad istotą "ludowości" i "obyczajów ludowych". Ważnym polem badawczym są swoiste "pozostałości" po obyczajowości i "kulturze" sowieckiej, a przede wszystkim badanie jej wpływu na aktualne zachowania i na rozwój określonych gatunków słownych, takich jak dowcipy czy piosenki. Polski referat, w zasadzie jako jedyny, zaprezentował najbardziej krytyczne spojrzenie na stan rodzimych badań etnologicznych. Oczywiście, krytyka ta nie miała na celu zanegowania tendencji panujących na tym polu, co raczej zwrócenie uwagi na specyficzne prądy, jakie występują współcześnie. Referat zatytułowany "Współczesne zainteresowania etnologii polskiej" starał się zanalizować korzenie i wpływy, które odciskują swoje piętno na naszej dziedzinie. Podkreślony został istniejący pluralizm metodologiczny (wywodzący się z socjologii, poprzez historię aż po współczesną filozofię), coraz większa rola mass mediów, która prowokuje pojawianie się nowych tematów i zainteresowań. Przekształcają one dotychczasowe pola zainteresowań badawczych etnologów polskich. Podobnie jak w pozostałych wystąpieniach, zwrócono uwagę na ważne badawcze zagadnienie, jakim jest wszystko to, co 'związane z etnicznością i regionalizmem, ale i niestety, odnotowano zauważalny spadek poziomu badań nad kulturą ludową, które ulegają swoistej stereotypizacji, wyręczając się pojęciem: "kultury typu ludowego". Obecnie należałoby zaliczyć do przeszłości istniejącą poprzednio ożywioną wymianę koncepcji i pomysłów interpretacyjnych między naszą dyscypliną a chociażby socjologią wsi czy historią, która również zajmowała się tym działem. Wymiana ta znajduje się w zasadzie w fazie stagnacji. Dwa ostatnie wystąpienia były szczególnie interesujące. W tym przypadku, niewątpliwie, jest to zapowiedź "nowego". Wystąpienia te dotyczyły roli mass mediów dla przyszłego kształtu badań etnologicznych i folklorystycznych, w formie nowych technik przekazu i rejestracji danych. Właśnie te zagadnienia były tematem multimedialnych prezentacji przedstawicielek z Estonii i Finlandii. Henni Homaki z Helsinek zaprezentowała dotychczasowe osiągnięcia wielkiego multimedialnego programu, którego celem jest zapisanie w formacie digitalowym manuskryptów i zabytków piśmiennictwa narodowego i foklorystycznego. Programem tym jest objętych wiele fińskich ośrodków naukowych, które aktywnie biorą w nim udział. Koordynuje te prace Narodowa Biblioteka Elektroniczna z siedzibą w Jyvaskyla, działająca od 1990 roku. Istotne jest, że program fiński współdziała z analogicznym przedsięwzięciem, które istnieje także w Estonii, na uniwersytecie w Tartu. Największym problemem jest przetwarzanie danych, ale są to kwestie techniczne. Nieustającą bolączką jest stworzenie takiego programu, który bez zniekształceń i bez szkody dla tradycyjnej formy zapisu tekstów będzie umiał sobie poradzić ze specyficzną pisownią dialektów, w jakich te zabytki pierwotnie istnieją. Homaki jako przykład już stworzonego elektronicznego zapisu zaprezentowała fragmenty kolejnego digitalowego tomu Kalewali. Wystąpienie o podobnym charakterze miała Liisa Vesik z Tartu, która zaprezentowała osiągnięcia na polu wydawnictw elektronicznych, właśnie z zakresu folkloru i badań regionalnych estońskich. Najciekawszą propozycją była prezentacja tzw. e-publikacji. To ostatnie zagadnienie zbiegło się z problemem, jaki stoi przed DEMOSem, a mianowicie, czy ma on pozostać przy dotychczasowej formie edytorskiej, czy też właśnie zmierzać w kierunku przybrania formy nowoczesnej, w systemie digitalowym i przekształcić �346 zeszyty DEMOSu we-publikacje. Uczestnikom sesji zaprezentowano to, co do tej pory udało się zarchiwizować, właśnie w formie zasobów elektronicznych. Wywołało to dyskusję, czy w takim przypadku, kiedy DEMOS byłby dostępny jedynie poprzez internet, nie ograniczyłoby to do niego dostępu, zwłaszcza w tych krajach, które pod względem rozwoju infostrad mają jeszcze wiele do nadrobienia. Miłym akcentem, już na koniec ostatniego dnia sesji, była wizyta w siedzibie DEMOSu, którym kieruje od czasu odejścia prof. R. Weinholda, jego dawna współpracownica, dr B. Emmrich. Właśnie tam można było przekonać się o gigantycznym rozmiarze przedsięwzięcia,jakimjest przekształcenie dotychczasowych zasobów DEMOSu w formę danych elektronicznych. Nieocenioną pomocą polskim uczestnikom, jak zawsze, służył emerytowany już dr B. Schone, który od wielu lat pomaga polskiej redakcji, tłumacząc teksty polskie na język niemiecki. Sesji przysłuchiwał się, zabierając także głos w dyskusjach, prof. W. Fiedler z Berlina, dawny współpracownik DEMOSu. Do tej pory, co roku, strona polska proponowała DEMO Sowi ok. 30 tekstów, co w obliczu ogólnych trudności w nawiązaniu czy podtrzymaniu ściślejszej współpracy i wymiany z ośrodkami zagranicznymi (ze względów finansowych), jest warte odnotowania i godne zainteresowania środowiska. Nie należy tracić nadziei, że dotychczasowa współpraca będzie kontynuowana. Inga Kuźma X MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA RUTENISTYCZNA "AKTUALNE ZAGADNIENIA ETNOGRAFII RUSINÓW" BUDAPESZT, 21-22 WRZEŚNIA 2002 r. - W dniach 21-22 września 2002 roku w Budapeszcie przy ul. Akademia II w siedzibie Stołecznego Samorządu Mniejszości Rusińskiej odbyła się X Międzynarodowa Konferencja Rutenistyczna, której obrady zostały przyporządkowane tematyce etnograficznej. Organizatorem wspomnianej konferencji naukowej, jak i poprzednich dziewięciu, był Rusiński Instytut Badawczy na Węgrzech. Instytut został założony w 1996 roku przez Tibora Miklosza Popowicza, rusińskiego historyka pochodzącego z Zakarpacia. Instytut zajmuje się głównie badaniem dziejów i współczesności Rusinów zamieszkujących przede wszystkim Zakarpacki Obwód Ukrainy, a także północno-wschodniąSłowację (tzw. Preszowszczyzna), południowo-wschodnie pogranicze Polski (Lemkowszczyzna), północną Serbię i w rozproszeniu Węgry. Twórcy Instytutu są przekonani, że Rusini stanowią odrębny od Ukraińców naród i w tym duchu odbyła się również konferencja pt. "Aktualne zagadnienia etnografii Rusinów". Warto wspomnieć, że omawiana konferencja była pierwszą dotyczącą etnografii. W konferencji wzięli udział referenci z Węgier, Ukrainy i Polski. Po każdym referacie był nieograniczony czas na dyskusję. Jako pierwsza wystąpiła Erzsebet Kótynk z Budapesztu. W swoim wykładzie omówiła medycynę ludową Rusinów Węgier, koncentrując się przede wszystkim na medycznym leksykonie mieszkańców wsi Komloszka (Chmelnyk), jednej z nielicznych rusińskich miejscowości na Węgrzech, których mieszkańcy nie ulegli madziaryzacji. JózsefBotlyk natomiast przygotował referat pt. Sytuacja podkarpackich Rusinów. Referat zawierał przede wszystkim porady dla Rusinów mające �347 pomóc im w usamodzielnieniu się. Laszlo Sossari zaś omówił sytuację Kościoła grekokatolickiego na Węgrzech oraz próby wprowadzenia na powrót do liturgii języka staro-cerkiewno-słowiańskiego. Interesujący materiał przedstawił Henryk Olszański z Sanoka, który zaprezentował referat pL Zamieszańcy. W poszukiwaniu narodowej tożsamości. Autor przedstawił historię, charakterystykę etnograficzną oraz narodowe dylematy mieszkańców rusińskich wsi położonych na północ od Krosna. Dymytrij Pop z Użhorodu wystąpił z referatem pt. Zamiana historycznych rusińskich nazw jako część falsyfikacyjnej polityki etnografii Rusinów, w którym omówił najpierw węgierskie, a potem radzieckie nieprzemyślane zmiany nazw miejscowości. Mychajło Ałmaszij, również z Użhorodu, przedstawił referat pt. Czy etnografia obroni się przed polityką? Autor próbował udowodnić polityczne zabarwienie etnograficznych badań prowadzonych na Podkarpackiej Rusi (Zakarpaciu); jako wynik polityzacji nauki uznał m.in. podział górskich Rusinów Zakarpacia na Lemków, Bojków i Hucułów (jego zdaniem wszyscy oni mienią się Werchowyńcami). Mirosław Pecuch z Gorzowa Wlkp. wygłosił referat Problemy dzisiejszych badań galicyjskich (północnych) Łemków. Tibor Miklosz Popowicz natomiast zaprezentował wnioski wypływające z ostatniego spisu ludności na Węgrzech. Konferencja odbyła się niestety w bardzo skromnym wymiarze, a to z tej przyczyny, że niektórzy referenci z różnych względów nie dojechali. Obiecali jednak dostarczyć swoje materiały do publikacji przygotowywanej przez Instytut, co z pewnością pozwoli szerzej zapoznać się z etnografią Zakarpacia i sąsiednich regionów. Mirosław Pecuch II KONFERENCJA KOMISn DO BADANIA WSCHODU KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH PAN POZNAŃ 25-26 PAŹDZIERNIKA 2002. "WSCHÓD W POLSKICH BADANIACH ETNOLOGICZNYCH I ANTROPOLOGICZNYCH. PROBLEMATYKA, BADACZE, ZNACZENIA" Konferencja Komitetu do badania Wschodu została zorganizowana we współpracy z Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. Jej tematyka dotyczyła polskich badań etnologicznych prowadzonych na Wschodzie, ich historii i współczesności. Uczestnicy przedstawili, oprócz wyników własnych eksploracji, założenia teoretyczne i ideologiczne towarzyszące pracom wschodoznawczym, a także rolę tych badań w tworzeniu i poszerzaniu zbiorów muzealnych. Podczas dwudniowych obrad swoje referaty zaprezentowało dwudziestu prelegentów. Program konferencji został dodatkowo wzbogacony dwoma komunikatami badawczymi. Obrady przebiegały w ramach pięciu sesji tematycznych. Konferencję zainaugurował prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz (IEiAK UAM). Serdecznie powitał zgromadzonych prelegentów i gości. Przekazał życzenia owocnych obrad od Dyrektora IEiAK UAM prof. dr. hab. Aleksandra Posem-Zielińskiego, który kończył swoje badania terenowe w Ameryce Południowej i z tego powodu nie mógł być obecny �348 podczas konferencji. Prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz podkreślił, że obrady odbywają się w czasie poważnego konfliktu o podłożu etnicznym w Rosji. Obecni na sali uczcili chwilą ciszy pamięć dr. Witolda Armona, zmarłego niedawno w Toruniu znakomitego historyka badań etnologicznych. Był on jak dotąd jedynym polskim autorem pracy etnologicznej (Polscy badacze Jakutów), którą przetłumaczono na język rosyjski i wydano w Moskwie. Dr Witold Armon zajmował się ponadto badaniami na Litwie i problemem pograniczy kulturowych. Ustalono, że w czasie konferencji pytania do prelegentów będą zgłaszane bezpośrednio po ich wystąpieniach, natomiast odpowiedzi znajdą się w czasie przeznaczonym na dyskusję, każdorazowo po zakończeniu danej sesji tematycznej. Obowiązku prowadzenia sesji przedpołudniowej podjął się prof. dr hab. Sławoj Szynkiewicz (IAE PAN Warszawa). Podkreślił on we wprowadzeniu, że Poznań staje się współcześnie silnym ośrodkiem badań wschodoznawczych, a tematy wystąpień zawarte w programie konferencji zdają się podejmować najistotniejsze kwestie badań Wschodu. Jako pierwszy w I sesji (Badania Wschodu: Specyfika i znaczenia) zabrał głos prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. Zaznaczył, że jego wystąpienie nie jest żadną miarą podsumowaniem dopiero co rozpoczętej konferencji. Jedynie w zgodzie z tytułem referatu - Wschód a etnologia polska. Doświadczenia i perspektywy - zamierza poddać analizie polskie związki ze Wschodem. Po uwagach wstępnych Profesor przedstawił dogłębną wykładnię tytułu swego wystąpienia. Pojęcie "Wschód" zostało ukazane w rozmaitych kontekstach skojarzeniowych. Prelegent przyznał, że najchętniej rozumiałby je jako kierunek geograficzny, bez jego historycznych i naukowych ograniczeń. Przedstawił rozmaite rozumienia Wschodu funkcjonujące w Polsce. Przeciwstawił pojęcia Wschodu i Orientu. Ponadto poddał analizie zbiór cech przypisywanych ludziom Wschodu. Zwrócił uwagę na fakt, że Wschód jest nadal w Polsce nieobojętny aksjologicznie, lecz etnologia polska jako etnologia narodowa nie funkcjonuje w oderwaniu od nauki światowej. Uznał, że za badaczy narodowych (w tym wypadku polskich) należy uważać wszystkich naukowców, którzy pracują w ramach danego kraju i bez znaczenia jest ich przynależność etniczna. Wschód został oceniony jako wciąż bardzo atrakcyjne pole badawcze i pozostał w wielu wypadkach swoistym laboratorium terenowym. Stwierdził, że polska etnologia miałaby zupełnie inne oblicze, gdyby nie badania na Wschodzie prowadzone przez jej reprezentantów. Tam przecież wypracowywano techniki prac terenowych. Na zakończenie prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz podkreślił, że zbyt często polskie badania na Wschodzie prowadzone są nad grupami o polskich korzeniach. Mało jest, Jego zdaniem, badań zajmujących się kontekstami lokalnymi i wpływami sąsiednich grup etnicznych, np. Rosjan. Wciąż obserwuje się niechęć do studiowania rosyjskojęzycznej literatury naukowej, głównie ze względu na zaszłości historyczne pomiędzy naszymi państwami. Referat dr hab. Iwony Kabzińskiej-Stawarz (IAE PAN Warszawa), Polskie badania etnologiczne przełomu .xx- i XXI wieku na terenach byłego Związku Radzieckiego i ich znaczenie dla etnologii Europy, został odczytany przez sekretarza Komisji mgr. Rafała Beszterdę. Swój osobisty udział w konferencji autorka musiała odwołać z powodu choroby. Pani Docent podkreśliła wagę badań prowadzonych przez polskich badaczy na Wschodzie. Omówiła obszary objęte takimi eksploracjami i główne ośrodki naukowe, które takie badania podjęły. Usystematyzowała także tematykę badań. Tekst referatu zawierał także wiele szczegółowych informacji dotyczących publikacji wyników prac wschodoznawczych i ich danych bibliograficznych. Autorka nie poprzestała na analizie monogra- �349 fii i publikacji zwartych, ale włączyła także do swego tematu większość artykułów publikowanych w polskich czasopismach etnologicznych. Dr hab. Iwona Kabzińska-Stawarz zwróciła uwagę na powszechny wśród badaczy brak znajomości języków lokalnych i gwarowych. Kolejnym prelegentem w sesji przedpołudniowej był dr Marek Gawęcki (Instytut Wschodni UAM). Zajął się on w swoim wystąpieniu kwestią praktyki antropologicznej (Kazachscy Polacy. Czy antropologia stosowana jest stosowana?). Podzielił się swoimi doświadczeniami z pracy w polskiej dyplomacji w Kazachstanie. Odniósł się do sytuacji kazachskiej Polonii i sposobu postrzegania badaczy-antropologów przez przedstawicieli agend i kół rządowych w Polsce i Kazachstanie. W swym wystąpieniu zwrócił szczególną uwagę na ograniczenie obiegu etnologicznych prac naukowych i związane z tym konsekwencje. Wskazał kilka praktycznych rozwiązań, które mogłyby tę sytuację zmienić. Zdaniem referenta antropologia stosowana nie jest stosowana, ponieważ nie jest znana odbiorcom badań. Uznał, że udostępnianie wyników prac etnologicznych zależy od samych przedstawicieli środowiska naukowego. To oni przede wszystkim powinni informować służby państwowe o badaniach, których wyniki mogłyby stać się przydatne w organizowaniu efektywnych działań rządowych. Po krótkiej przerwie wystąpił dr Łukasz Smyrski (IEiAK UW Warszawa). Przedstawił wyniki własnych badań terenowych z lat 1999-2000 (Etnografia południowej Syberii. "Odrodzenie narodowe" jako kategoria badawcza w republikach Ałtaju, Tuwy i Chakasji). Referent omówił na wstępie specyfikę obszaru. Przedstawił tło ruchów odrodzeniowych i współczesne aspekty obrony języków narodowych, a także elementów folkloru. Wskazał na istotę procesów teologizacji miejscowej historii i omówił specyfikę występowania w niej aspektów kosmicznych. Ostatnim prelegentem w sesji przedpołudniowej był mgr Rafał Beszterda (lAE PAN Poznań). Zajął się on codziennością badawczą w trudnych warunkach terenowych (Antropolog w indyjskich Himalajach. Założenia i ograniczenia badań). Autor poddał pod dyskusję szereg aspektów utrudniających prowadzenie badań antropologicznych w skrajnie niesprzyjającym otoczeniu. Dyskusja po pierwszej sesji została zdominowana przez temat zastosowania antropologii, a tym samym osobą, do której najczęściej kierowano pytania i komentarze był dr Marek Gawęcki. Poszerzył on swoją wypowiedź o podkreślenie roli języka użytego w etnologicznych publikacjach naukowych. Nawoływał do stosowania sformułowań zrozumiałych dla rozmaitych grup odbiorców. Stwierdził, że środowisko akademickie nie powinno narzekać na brak kontaktu ze służbami rządowymi. Próbę zmiany tego stanu rzeczy powinni podjąć sami antropolodzy poprzez przesyłanie/udostępnianie swych publikacji naukowych. Następnie przedstawił różnice w klasyfikacji repatriacyjnej w ujęciu rządowo-administracyjnym i etnologicznym. Zwrócił uwagę na nieprzekładalność tych dwóch kategorii. Następnie wskazał na bardzo ograniczoną praktykę zamawiania raportów antropologicznych przez czynniki opracowujące polską politykę zagraniczną i uwzględnił podstawowe przyczyny takiego postępowania. W przerwie wznowiono obrady. Przewodnictwo nad drugą sesją (Badania grup iprocesów etnicznych) objął dr Marek Gawęcki. Jako pierwszy wystąpił prof. dr hab. Sławoj Szynkiewicz (IAE PAN Warszawa) i przedstawił komunikat z tegorocznych badań terenowych w Chinach nad grupą etniczną pochodzenia mongolskiego (Badania nad Mongorami w Chinach). Scharakteryzował grupę liczącą około 190 tysięcy osób. Omówił jej historyczną i obecną rolę strzeżenia chińskich granic. �350 Kolejnym referentem był prof. dr hab. Jerzy S. Wasilewski (IEiAK UW Warszawa), który poswnował badania prowadzone pod jego kierownictwem w Mongolii (Społeczność izolowana w warunkach otwarcia kulturowego. Caatanowie północnej Mongolii. Zadania etnologii ratunkowej). Przedstawił zakres i historię prac nad izolowaną grupą Tuwińczyków (około 350 osób), którzy zamieszkują w pobliżu granicy rosyjskiej i kultywują tradycję hodowli reniferów. Wskazał na podstawowe zagrożenia trwania tej grupy i zmieniającą się strukturę zawodową w związku z koniecznością zawierania związków egzogamicznych. Omówił zakres i kierunki doraźnej pomocy międzynarodowej skierowanej do tej grupy. Mgr Agnieszka Oleśkowicz-Popiel (IEiAK UAM) przedstawiła swoje dokonania terenowe i kierunkowe studia nad literaturą przedmiotu (Problematyka organizacji uchodźstwa. Przykład uchodźców tybetańskich w Indiach północnych i Europie Zachodniej). Jej wystąpienie podejmowało aspekty antropologii stosowanej w odniesieniu do uchodźców tybetańskich. Organizację obozów/osiedli tybetańskich autorka uznała za wzorcową, dlatego też zajęła się próbą wyjaśnienia tego fenomenu. Wskazała na najistotniejsze elementy charakteryzujące współczesną kulturę tybetańską rozwijającą się w warunkach diaspory i omówiła podstawowe procesy adaptacyjne występujące wśród grup Tybetańczyków na uchodźstwie. Mgr Mirosław Pecuch (Muzeum Lubuskie w Gorzowie Wlkp.) zaprezentował własne badania terenowe na Ukrainie (Łemkowie na Ukrainie. Współczesny stan kultury tradycyjnej). Autor od kilku lat zajmuje się studiami nad tą grupą licząca prawie 500 tysięcy osób i zaprezentował rys historyczno-kulturowy tego etnosu. Scharakteryzował jego obecną sytuację w Polsce i na Ukrainie pod względem zmian kulturowych wywołanych przede wszystkim przez przymusowe osiedlenia na terenach "obcych" kulturowo i geograficznie. Czas przeznaczony na dyskusję po drugiej sesji zdominował dr Łukasz Smyrski, który odpowiadał na liczne pytania uczestników konferencji. Sprecyzował wątek kosmizmu i kosmogonii jako element odrodzenia narodowego na Syberii. Ponadto omówił związki kulturowe republik syberyjskich z obszarami tureckojęzycznymi dawnego ZSRR, a także ich kontakty z państwami "islamskimi". Po krótkiej przerwie głos zabrała dr Danuta Penkala-Gawęcka (lEi AK UAM). Przedmiotemjej rozważań były tradycje i "importowane" kultury medyczne we współczesnym Kazachstanie (Glokalizacja" wielkich tradycji medycznych" i odrodzenie tradycji lokalnych. Z badań nad medycyną komplementarną w Kazachstanie). Było to pierwsze wystąpienie w trzeciej sesji (Badania kultur lokalnych i ich przemian). We wstępie autorka zdefiniowała pojęcie metod komplementarnych i biomedycznych i zaznaczyła, że w Kazachstanie nie istnieje rozdział pomiędzy tymi dwoma działami medycyny. Odniosła się do specyfiki kraju, w którym państwo legalizuje działalność wielu metod leczenia i samoleczenia, uznawanych w Europie za alternatywne. Przedstawiła szczególny przypadek metod wywodzących się z koreańskich systemów medycznych i ich rozwój na obszarze dawnej stolicy Kazachstanu, Ałma-Aty. Podkreśliła, że w omawianym przypadku mamy do czynienia z przykładem procesu adaptacji tradycyjnych elementów medycznych kultur wschodnich, czyli tytułową glokalizacją. Kolejnym prelegentem był mgr Paweł Jessa (IEiAK UAM). Przedstawił on rozważania dotyczące rozwoju kultów lokalnych (Lokalni święci w Uzbekistanie i Kazachstanie. Postacie, miejsca,junkcje). Autor zaprezentował wątki badań własnych obejmujące elementy ludowego islamu i historyczną obecność świętych na tym obszarze. Omówił poszczególne postaci i współczesny rozwój kultu z nimi związanego. �351 Wystąpienie dr Marzeny Godzińskiej (IEiAK UW Warszawa) dotyczyło symboliki dywanów filcowych (Dom i rodzina w symbolice turkmeńskich dywanów filcowych). Zdaniem referentki właśnie badania nad dywanami filcowymi pozwalają na rozległą analizę ich symboliki. Przez lata dywany filcowe nie cieszyły się taką popularnością handlową jak kobierce, a tym samym ich wzornictwo pozostało w znacznym stopniu tradycyjne. Dodatkowo dr Marzena Godzińska zadbała o materiały poglądowe dla wszystkich obecnych i z pomocą schematów wyjaśniła podstawowe odniesienia symboliczne do domostwa - jurty, jej wyposażenia i budowy, a także rodziny, które można odnaleźć we wzorach dekoracyjnych dywanów filcowych. Mgr Przemysław Hinca (IEiAK UAM) zreferował problem klasyfikacji mniejszościowych grup etnicznych występujących w Indiach (Badania nad problemami klasyfikacji społeczności marginalnych w Indiach). Problem ten zdaje się zasadniczy dla wszystkich zajmujących się kwestiami etnicznymi na obszarze subkontynentu indyjskiego. Tamtejsza administracja państwowa przypisuje społeczności marginalne do stanowych list tzw. Scheduled Castes i Scheduled Tribes, na podstawie takich kryteńów jak m.in. liczebność, miejsce zamieszkania, dominujący typ gospodarki, język i poziom wykształcenia członków grupy. Kryteria te są dalece nieprecyzyjne, co doprowadza do sytuacji, w których dana społeczność może być uznana za marginalną na terenie jednego stanu, ale jej status może nie być taki sam na obszarze sąsiedniego stanu. Badacze z obcych kręgów kulturowych zmuszeni są przyjąć indyjskie kryteńa klasyfikacji społeczności, jeśli nie chcą każdorazowo wprowadzać do swych studiów dodatkowej typologii. Ostatnim uczestnikiem konferencji, który zabrał głos w sesji popołudniowej był dr Mieczysław Trojan (Katedra Etnologii UW Wrocław). Przedstawił on w formie komunikatu wyniki swych badań terenowych nad życiem codziennym w Mołdawii (Badania w Mołdawii). W czasie przeznaczonym na dyskusję prof. dr hab. Jerzy S. Wasilewski odpowiadał na pytanie mgr Przemysława Hincy, dotyczące "ratunkowego" aspektu badań wśród Caatanów w Mongolii. Po krótkiej przerwie prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz zaprosił wszystkich obecnych na otwarte posiedzenie Komisji do Badania Wschodu KNE PAN (Potrzeby, możliwości, oczekiwania). Erzewodniczący przedstawił pokrótce strukturę organizacyjną Komitetu Nauk Etnologicznych i miejsce, które zajmuje w nim Komisja do Badania Wschodu. Omówił plany rozszerzenia zasięgu działań Komisji poprzez zaproszenie do współpracy nowych członków. Sprecyzował oczekiwania Komisji dotyczące publikacji mateńałów z bieżącej konferencji. Obrady konferencji tego dnia zostały zakończone i następnie wszyscy uczestnicy udali się do sali im. Józefa Burszty na spotkanie towarzyskie. Tam w nieskrępowanej atmosferze kontynuowane były dyskusje na tematy konferencyjnych wystąpień. Znalazł się też czas na komentarze dotyczące działalności Komisji. Sobotnie obrady i jednocześnie czwartą sesję (Badacze Wschodu), otworzyła dr Anna Engelking (Katedra Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku). Jej wystąpienie dotyczyło badań terenowych prowadzonych na Polesiu pod kierownictwem Józefa Obrębskiego w latach 1934-1937 (Nieznani badacze Polesia w latach 30. XX wieku. Z archiwaliów ekspedycji etnQsocjologicznej Józefa Obrębskiego). Autorka przedstawiła szlak wędrówek kierownika ekspedycji oraz jego współpracowników: Romana Chromińskiego, Jana Teodorowicza, Zygmunta Jana Korybutiaka i Stanisława Dworakowskiego. Na podstawie dokumentów archiwalnych scharakteryzowała poszczególne postaci pod �352 względem przygotowania do prowadzenia samodzielnych badań etnologicznych i socjologicznych, i zanalizowała ich wkład w badanie Polesia. Kolejne wystąpienie zaprezentowała prof. dr hab. Ewa Nowicka (Instytut Socjologii UW Warszawa) wraz ze swym współpracownikiem mgr. Pawłem Trzcińskim (polski antropolog wśród rdzennych ludów/narodów Syberii). Pani Profesor przedstawiła specyfikę relacji pomiędzy przedmiotem i podmiotem badań, a także kategorie poznawcze w pracach historycznych i współczesnych na Syberii. Omówiła szczególność pozycji badacza-Polaka, który powinien zdawać sobie sprawę z ograniczeń wynikających z jego przynależności narodowej jak i ułatwień, na które może liczyć w czasie badań na tym obszarze. Mgr Paweł Trzciński odniósł się do tego samego aspektu polskich badań na Syberii, ale za pomocą typologicznego rozróżnienia czterech postaw "gościa", przyjmowanych przez antropologa bądź narzucanych mu przez społeczności badane. W odniesieniu do każdej z tych postaw omówił jej pozytywy i negatywy. Następny referat zaprezentował mgr Wojciech Lipiński (IEiAK UW Warszawa). Zajął się on recepcją historycznych badań w Jakucji (Prace polskich badaczy-zesłańców i ich znaczenie we współczesnej Republice Sacha-Jakucja). Wystąpienie to dotyczyło przede wszystkim różnego statusu dokonań Edwarda Piekarskiego i Wacława Sieroszewskiego za czasów istnienia ZSRR i wzrostu zainteresowania ich pracami naukowymi w suwerennej Republice Sacha. Mgr Hanna Kossak-Nowocień (IEiAK UAM) omówiła życie i prace naukowe Antoniny Pisarczyk (Antonina Pisarczyk 1907-1995 - badaczka Uzbekistanu i Tadżykistanu ijej archiwum). Prelegentka przedstawiła postać wybitnej Polki, która od roku 1939 pracowała w Muzeum Etnograficznym w Taszkiencie, a pomiędzy 1948 i 1965 rokiem kierowała Oddziałem Etnografii Instytutu Historii Akademii Nauk Tadżyckiej SRR. Scharakteryzowała spuściznę naukową i miejsca przechowywania archiwaliów. Po krótkiej przerwie głos zabrała mgr Alena Susłowa (IEiAK UAM), która na podstawie stosunków narodowościowych, ruchów narodowych i migracyjnych, omówiła relacje międzyetniczne we współczesnym Kazachstanie. Wystąpienie mgr Justyny Kowalińskiej (Muzeum Etnograficzne w Poznaniu) otworzyło piątą sesję (Zbiory Wschodnie). Przedstawiła ona historię i stan kolekcji pozaeuropejskich zgromadzonych w poznańskim muzeum. Łącznie zbiory Wschodnie liczą około 700 obiektów. Ostatnim prelegentem w czasie II Konferencji Komisji do Badania Wschodu był mgr Paweł Kamienowski (Książnica Pomorska w Szczecinie). Zaprezentował on stan zbiorów i badań nad bibliografią prac dotyczących Wschodu (szczególnie buddologicznych), w ramach "The Buddhist Book Project-Poland" (Zbiory buddologiczne i prace naukowe w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie). Głos ten wydaje się niezmiernie ważny, bowiem w zaledwie dwa lata, poszerzając księgozbiór wyłącznie za pomocą darowizn, Dział Studiów Buddyjskich Książnicy Pomorskiej stał się największym polskim centrum gromadzącym i udostępniającym literaturę buddyjską i buddologiczną. Po wystąpieniu mgr. Pawła Kamienowskiego rozpoczęła się dyskusja. W jej ramach komunikat badawczy zaprezentowała dr Marzena Godzińska. Jej obecne prace terenowe dotyczą monografii wsi Adampol (Polonezkoy) w Turcji. Projekt ten, finansowany przez stronę turecką, rozpoczął się wiosną bieżącego roku i obejmuje m.in. topografię wsi, jej historyczny zasięg i rozwój, jak i badania nad sytuacją ekonomiczną mieszkańców. Właściwą część dyskusji zdominowały pytania i komentarze, które odnosiły się do specyficznej roli badacza-Polaka w trakcie prowadzenia prac na Wschodzie. Na ten �353 właśnie temat głos zabrali: prof. dr hab. Ewa Nowicka, dr Marek Gawęcki, prof. dr hab. Jerzy S. Wasilewski, dr Anna Engelking, mgr Tomasz Lipiński i mgr Paweł Trzciński. Po półgodzinnej dyskusji prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz podsumował przebieg konferencji. Zwrócił uwagę uczestników na fakt, że badania Wschodu były niezmiernie ważne w historii polskiej etnologii i takimi pozostały. Referaty wygłoszone podczas obrad, pomimo pozornie szeroko sformułowanego tematu konferencji, były spójne i dotyczyły etnologii narodowej - polskiego spojrzenia na Wschód i jego problemy. Znalazło się też w wystąpieniach miejsce na zaznaczenie obecności Polaków w działalności etnograficznej innych etnologii narodowych. Pan Profesor zauważył także istotny walor polskiej myśli etnologicznej, która m.in. w wyniku badań na Wschodzie nie była historycznie obciążona podziałem na Volkskunde i Volkerkunde. Ponadto zaznaczył, że badania Wschodu są obecnie najliczniej reprezentowanym współczesnym nurtem polskiej etnologii pozaeuropejskiej. Ostatnia uwaga Przewodniczącego Komisji do Badania Wschodu dotyczyła ograniczeń badaczy polskich, z których powinniśmy zdawać sobie sprawę, przystępując do badań na Wschodzie, a szczególnie wtedy, gdy prace dotyczą grup polskiego pochodzenia. Rafał Beszterda "CZYSTOŚĆ I BRUD. HIGIENA NASZYCH PRZODKÓW" WYSTAWA CZASOWA W MUZEUM IM. ST. FISCHERA W BOCHNI, 13 GRUDNIA 2001 - 28 LUTEGO 2002 ROKU. AUTORKA SCENARIUSZA I INFORMATORA pt. "CZYSTOŚĆ I BRUD. KILKA UWAG O HIGIENIE NASZYCH PRZODKÓW" BOCHNIA 2001 - ANETTA STACHOŃ Temat higieny osobistej rzadko jest podejmowany przez muzea w Polsce (z wyjątkiem skansenów), a i na stałych wystawach w galeryjnych muzeach etnograficznych nie należy do popularnych. Dlatego warto odnotować inicjatywę w podjęciu "higienicznej" tematyki przez Muzeum w Bochni, znane z prężnej działalności wystawienniczej i odczytowej. Wprawdzie stosunkowo niewielka wystawa nie wyczerpała tematu, ale przecież w sposób komunikatywny i atrakcyjny prezentowała problem utrzymania czystości i higieny osobistej w różnych warstwach społecznych, w szerokim przekroju czasowym, począwszy od znalezisk archeologicznych po lata 30. XX wieku. Wykopaliska archeologiczne na ziemiach polskich odkrywają ślady dbałości o porządek i higienę osobistą, np. w Opolu i w Gdańsku odnaleziono miotły, a w Gnieźnie i Poznaniu grudy wapna do bielenia ścian. Na wystawie zaprezentowano kilka przedmiotów z tych odległych czasów świadczących o dbałości o pielęgnację ciała, m.in. rogowy grzebień (ubożsi używali drewnianych) z późnego okresu rzymskiego, szczypce z epoki brązu do wyrywania włosów, lustro scytyjskie z główką barana, nożyce z wczesnego średniowiecza. Wiadomo, że Słowianie zamieszkujący w X w. tereny Europy Środkowej używali łaźni. Łaźnie występowały też licznie w europejskich miastach, począwszy od średniowiecza, aż po schyłek XVI wieku. W Bochni, od połowy XIII wieku, tj. od uzyskania praw miejskich do początku XVII w., jak pisze autorka wystawy, funkcjonowało kilkanaście łaźni, w tym łaźnia żupna, z których korzystali przede wszystkim mieszcza- �354 nie. Przykładowo statut cechu krawieckiego w Bochni nakazywał czeladnikom obowiązkową kąpiel co 2 tygodnie! Wiek XVII przyniósł jednak w kraju zapaść gospodarczą i kulturalną, łaźnie zamykano jako ... siedzibę rozpusty. Wiek XVIII i XIX jawi się w wielu realistycznych opisach literackich, relacjach pamiętnikarskichjako czas nędznego stanu ówczesnej higieny, panującego brudu, nieprzyjemnego zapachu niemy tych ciał, nie wietrzonych pomieszczeń, rzadko pranej pościeli, nędznego stanu toalet, a właściwie ich braku, zwłaszcza na wsiach. W upowszechnianiu higieny na terenach polskich wielkie zasługi ma Polskie Towarzystwo Higieniczne utworzone w 1898 roku. Np. w Płocku w 1905 roku z inicjatywy Anieli Chmielińskiej, późniejszej założycielki Muzeum w Łowiczu, wówczas przewodniczącej Sekcji Wychowawczej wspomnianego Towarzystwa, przebadano 283 mieszkania stróżów (dozorców), z czego tylko jedno odpowiadało standardom higienicznym owych czasów. Stan sanitarny większości z nich czynił niekiedy wrażenie wstrząsające. Na 564 posesje w Płocku wodociągi były w 200, a kanalizacja w 17 posesjach. Dodajmy, że przed 1905 roku w Płocku nie było ani jednej łaźni ludowej, kąpano się tylko w Wiśle, naturalnie przy sprzyjającej pogodzie. Sekcja Wychowawcza podjęła zatem akcję kąpieli dzieci ubogich w prywatnych łazienkach miejskich Płocka, a członkowie Sekcji starali się wpajać potrzebę czystości wśród dzieci (A. Chmielińska, O życiu stróżów w Płocku, "Zdrowie", 1906, nr 10, s. 653-670). Wielu mieszkańców wsi polskiej jeszcze przed kilkudziesięciu laty do minimum ograniczało zabiegi wokół higieny osobistej, utrzymania czystości w izbach i obejściu. Pozytywną rolę w szerzeniu higieny odegrali lekarze, właściciele dworów, a także nauczyciele poprzez propagowanie "kącików czystości" w salach szkolnych, systematyczne sprawdzanie czystości rąk i włosów (zwalczanie wszawicy). Akcja "uzdrowotnienia" wsi, jak to wówczas nazywano, rozpoczęła się na terenach polskich w latach 20. ubiegłego wieku z inicjatywy dr. Witolda Chodźki, byłego Ministra Zdrowia Publicznego, który położył podwaliny pod ustawodawstwo sanitarne, organizację służby zdrowia i higieny społecznej w Polsce, oraz dyrektora utworzonego w 1918 r. Państwowego Zakładu Higieny, równie zasłużonego prof. Leopolda Hirszfelda. Zawiązany przy Ministerstwie Reform Rolnych Komitet Uzdrowotnienia Wsi wystawił sobie za cel stworzenie wsi przykładowej w każdym województwie, ba, w przyszłości w każdym powiecie! Na początek wybrano wieś Nieporęt koło Warszawy, którą najpierw zinwentaryzowano pod względem urządzeń higienicznych i sanitarnych. Nietrudno sobie wyobrazić wyniki, a wieś owa nie odbiegała od powszechnej normy (por. A. Szniolis, Uzdrowotnienie wsi, Warszawa 1930). W całej tej akcji chodziło konkretnie o uporządkowanie spraw sanitarnych, nakłonienie mieszkańców do wybudowania ustępów, ogrodzenia gnojowisk, aby gnojowica nie marnowała się, założenie wzorowych studni publicznych i kąpieliska, uświadamiania ludności w zakresie podstawowych zagadnień higienicznych poprzez pogadanki, kursy, broszury propagandowe. Ambitny cel zamierzony na tak dużą skalę, a mający w dalszej perspektywie podniesienie gospodarności wsi, nie został w pełni zrealizowany. Faktem jest jednak, że stopniowa poprawa higieny wśród ludności polskiej zaczęła się w latach 30. XX wieku. Wobec jednak ogólnie niskiego poziomu życia, braku wykształcenia, panujących zabobonów, wieś polska, zwłaszcza w zaborach rosyjskim i austriackim, w dziedzinie higieny daleko odbiegała od standardu wsi niemieckiej czy nawet czeskiej. Powszechnym widokiem była gnojówka na środku podwórza, roje much, zaduch w przeludnionych izbach, w których przebywały też w biednych gospodarstwach nowo narodzone zwierzęta, nędzna bielizna pościelowa rzadko prana, w skrajnych wypadkach zupełny jej brak, wyjątek stanowiły "paradne" nakrycia łóżek, rzadko otwierane lub za- �355 Wystawa "Czystość i brud. Higiena naszych przodków", fot. Anna Spiss mknięte na stałe okna izb, umorusane dzieci o skołtunionych włosach. Zarówno do mycia ciała, jak i naczyń często służył jeden szaflik lub miednica. Ablucje ograniczały się głównie do twarzy i rąk, po brudnej robocie - nóg, w lecie mycie mężczyzn odbywało się pod studnią czy w strumyku. Dopiero z wiosną robiło się wielkie pranie, wietrzenie pościeli i pomieszczeń, bielenie ścian, szorowanie sprzętów. Trzeba jednak pamiętać, że wodę ze studni (nie każde gospodarstwo ją miało), trzeba było nanieść wiadrami przede wszystkim dla inwentarza, do ogrodu, do gotowania, a na końcu do mycia, nieraz kilkanaście wiader dziennie! Te braki w nawykach higienicznych związane z brakiem wody bieżącej w domu i biedą tak utrwaliły się w pamięci zbiorowej (por. M. Spiss, Wieś podmiejska jako istotny czynnik rozwoju urbanistyki. Studium higieniczne, Poznań 1948), że jeszcze z końcem lat 50. XX wieku, i to we wsiach leżących niedaleko miast, lekarze pouczali pacjentów o konieczności zmiany bielizny osobistej na noc, posiadania osobno dla każdego członka rodziny ręcznika, szczoteczki do zębów i grzebienia, kąpieli przynajmniej raz w miesiącu. Uświadomieniu służyły bezpłatne broszurki, w których opisywano jak z balii, konewki i zasłony z prześcieradła urządzić w kuchni miejsce do kąpieli. Zdecydowanie lepiej przedstawiała się w tym czasie higiena niemowląt i małych dzieci, do czego przyczyniała się coraz lepsza opieka medyczna i popularyzacja wiedzy o zagrożeniach zdrowia i życia wynikających z niechlujstwa i brudu. A w mieście, np. w Krakowie? Lodowate w zimie łazienki w "starym budownictwie", nierzadko oddzielone zimnym korytarzykiem od sypialni, nie zachęcały do częstych kąpieli. Jeszcze zatem w latach 60. XX wieku powszechnym zwyczajem było mycie się, a nawet kąpiel w kuchni dogrzanej kuchenką gazową, a raz w tygodniu kąpiel w łazience, w której piec węglowy dostarczał gorącą wodę i zarazem ogrzewał pomieszczenie. W latach 50. do wielu domów krakowskich przychodziły praczki, które nie uznawały mechanicznych pralek niszczących rzekomo pranie (!), zresztą pralki "Franie" były wówczas towarem reglamentowa- �356 nym, dostępnym głównie dla przodowników pracy, górników i hutników. Więc cóż żądać od wiejskich czy nawet małomiasteczkowych rodzin, gdzie podstawowe udogodnienia cywilizacyjne wkraczały na dobre dopiero w drugiej połowie lat 60., "urząd woziwody" był świeżo w pamięci, a chodzenie po wodę do miejskiej studni dostarczało również przyjemności towarzyskich. Do przeszłości odeszły z mieszczańskich sypialni komody-umywalnie z marmurowymi blatami i garnitury łazienkowe złożone z niewielkich porcelanowych, ale najczęściej fajansowych miednic, dzbanów na czystą wodę, wiader na brudną i innych drobiazgów toaletowych. Ustąpiły miejsca blaszanym emaliowanym miednicom, wiadrom i dzbankom na zwykłych drewnianych lub metalowych umywalniach stojących gdzieś w kącie kuchni w towarzystwie wyszywanych makatek z sentencjami typu: Świeża woda zdrowia doda. Wytworne garnitury łazienkowe pochodzące z Zamku w Łańcucie, zwane na wystawie niezbyt fortunnie serwisami, głównie fajansowe, zdobne w różnorodne ornamenty, przede wszystkim florystyczne, zdominowały wystawę w Bochni. W skład owych garniturów wchodziły dodatkowo wanienki do mycia nóg, bidety (na wystawie z objaśnieniem funkcji), pudełka z pokrywką na drobiazgi toaletowe, puder czy zasypkę, stelaże na szczotki do zębów. Do naj świetniejszych kompletów należał porcelanowy, wykonany w Czechach w połowie XIX wieku, na wzór japońskiej porcelany Imari. Przy pozostałych nie podano bliższego objaśnienia na temat ich proweniencji, wyprodukowano je zapewne z końcem XIX w. lub na początku XX w. Wszystkie pochodziły z Pałacu Potockich w Łańcucie, z czasów sprzed jego XX-wiecznej modernizacji. W pałacach, dworach, mieszkaniach w epoce "przedkanalizacyjnej" do nieodzownych naczyń należały urynały, których osiem porcelanowych, pięknych i świetnie zachowanych, prezentowano, jak wspomniane garnitury ... w gablocie. Z tej "branży" zwracało uwagę białe, wyplatane krzesło sedesowe z podnoszonym siedziskiem kryjącym porcelanową muszlę (Austria, XIX wieku) i sedes wiedeński z końca XIX wieku. Sprzęty te posłużyły do aranżacji łazienki pałacowej, w skład której wchodziła umywalnia-komoda z marmurowym blatem, z rozstawionym na nim garniturem naczyń, emaliowana wanna z fabryki w Olkuszu (lata 20. XX wieku?) z metalową mydelniczką zawieszoną na jej brzegu, trój skrzydłowym XVIII-wiecznym parawanem obitym brokatem, górą zaszklonym małymi szlifowanymi szybkami. Inny parawan, angielski z 1900 roku, obity tkaniną z motywem maków posiadał, co jest rzadkością, wmontowane trzy kanapki. Po kąpieli czy też tylko obmyciu następował czas na toaletę. O tej miłej czynności przypominało tapicerowane krzesło z wachlarzowatym wałkiem wieńczącym oparcie, zapewne wygodne przy układaniu fryzury, piękne lustro włoskie z początku XX wieku, w ramie z masy perłowej, ręczne lusterko, kryształowe, oprawne w złocony brąz flakoniki na wonności (Francja pierwsza połowa XIX wieku), przybory do manicure z uchwytami z kości słoniowej (XIX wieku). W pamięci zwiedzających na pewno zostało też kompletne wyposażenie zakładu fryzjerskiego pochodzące z Łańcuta, a złożone z trzech luster w drewnianych ramach, zestawu szafek z szufladkami, przed którymi stały trzy potężne fotele z podpórkami na głowę, z wysokim, kręconym taboretem do obsługi dzieci, a nawet specjalnym sprzętem do mycia głowy w lokalach, w których nie było bieżącej wody. Takie fryzjernie pełne pędzli do golenia, brzytew, szczotek, grzebieni i lokówek, gdzie na ścianach widniały tabliczki Uprasza się wycierać obuwie, Pluć tylko do spluwaczki (też tu eksponowane), jeszcze nie tak dawno funkcjonowały na prowincji. Teraz poszczególne fragmenty ich "antycznego" wyposażenia są ozdobą niebanalnych salonów fryzjerskich. �357 o potrzebie prania (tutaj tylko ręcznym) przypomniały zgromadzone w skromnej ilości: kijanki, drewniana balia, tarki, porcelanowa i szklana, wyżymaczka amerykańskiej firmy z początku XX wieku. Zestaw przedmiotów na wystawie zdominowanych wyraźnie przez eksponaty o wysokich walorach estetycznych, z pominięciem m.in. choćby kilku opakowań po kosmetykach i mydłach, dawnych reklam środków czystości i kosmetyków, przykładów porad kosmetycznych, zamieszczanych, jak i obecnie, w ówczesnej prasie kobiecej, mogło budzić uczucie niedosytu, autorka jednak wierna konwencji ekspozycji, wolała wybrać jako ilustrację tematu dzieła sztuki. Były to obrazy m.in. Marcina Samlickiego Kobieta przed lustrem, Jana Wojnarskiego Akt kobiety czeszącej włosy, Jana Rembowskiego Wiejska toaleta, rysunki Daniela Ch odo wiec kiego Praczka, Kajetana Kielisińskiego Iskający się biedacy, grafiki, flamandzkie (XVII wieku) przedstawiające praczki nad wodą, i niemiecką Jagera Kąpiel świąteczna, ilustrującą higienę małego dziecka, temat praktycznie pominięty w scenariuszu. Prawdziwą ozdobą ekspozycji była seria rycin francuskich z XVIII wieku pl. Toaleta damy. Wystawa wydawałoby się o banalnych codziennych zabiegach, dobrze przygotowana od strony dydaktycznej (przejrzyste, nie pozbawione humoru, teksty informacyjne), przybliżyła zwiedzającym jedną z dziedzin historii kultury materialnej, choć głównie, jak wspomniałam, skoncentrowano się na estetyce przyborów higienicznych. W takiej sytuacji ekspozycja spełniła istotną rolę w budzeniu wrażliwości na piękno i dostarczaniu wzorców estetycznych, tak ważne w epoce masowych i banalnych wyrobów plastikowych. Ekspozycja stanowiła jedną z kilku już zrealizowanych i planowanych w przyszłości przez autorkę wystaw dotyczących higieny, zielarstwa i medycyny. Eksponaty, poza wybranymi z własnych zasobów muzealnych, użyczyły muzea: Muzeum-Zamek w Łańcucie, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzea Archeologiczne oraz Etnograficzne w Krakowie, Muzeum Etnograficzne w Tarnowie, Izba Regionalna w Wojniczu oraz osoby prywatne. Anna Spiss - PRYWATNE MUZEUM "OCALENIE" OBRAZ ŻYCIA I TWÓRCZOŚCI JANA TALIKA Na pocies haw! pod grape! Na garo/ski gawyndy, śpiywaniji. grani. No i Małe Muzeum ji rzeźby hawok (es mam. Członek Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych. Jan Talik Jan Talik urodził się 1 kwietnia 1926 roku w Ciścu (gmina Węgierska Górka, powiat Żywiec, województwo Śląskie), malowniczej wsi położonej nad rzeką Sołą. Imię odziedziczył po swoim ojcu, który zmarł, gdy p. Jan miał osiem miesięcy. Matka Wiktoria, z domu Jopek, urodzona w 1877 roku pochodziła z Milówki. Po śmierci męża zajmowała się gospodarką i wychowywaniem dwanaściorga dzieci. �358 Rodzice Jana Talika posiadali dwanaście morgów ziemi ornej i las. Po śmierci męża p. Wiktoria w miarę dorastania i usamodzielniania się dzieci dzieliła gospodarkę. Do lat czternastu Jan Talik przebywał w rodzinnym Ciścu na gospodarce rodziców. Skończył sześć klas Szkoły Podstawowej, gdyż dalszą naukę przerwał wybuch wojny. W czasie wojny Talik pracował na gospodarce u niemieckich właścicieli ziemskich w Sopotni Małej, gdzie spędził cztery lata, do stycznia 1945 roku, kiedy to Niemcy zaczęli opuszczać polskie ziemie. Następnie został wywieziony przez Niemców na roboty frontowe w okolice Rybnika, do Moszczenicy. "Do pracy chodziliśmy na linię frontową, robiliśmy uzupełnienie okopów, nowe bunkry. Praca ta trwała około trzech tygodni, do momentu decydującego natarcia wojsk rosyjskich". Kiedy Niemcy zaczęli się wycofywać przez Żywiec, Zwardoń w kierunku Słowacji, zabierając ze sobą robotników, Talik zdecydował się na ucieczkę; dotarł przez Jabłonków do Ciśca, do rodzinnego domu. Po zakończeniu wojny półtora roku spędził u siostry Marii w Paczkowie na zachodzie Polski. Później wrócił do Ciśca. Jan Talik jest uzdolniony muzycznie. Pierwszym instrumentem, na którym nauczył się grać, były organki. Potem, za pieniądze uzyskane ze sprzedaży roweru przywiezionego z Paczkowa, kupił sobie harmonię, tzw. heligonkę. Kolejnym instrumentem była perkusja. Wtedy to zaczął grywać na weselach. Sam opanował również grę na trąbce. W latach 50. grał w orkiestrze dętej Straży Pożarnej w Milówce. Z jego inicjatywy powstał Młodzieżowy Zespół Ludowy "Cisowianie", który prowadził w latach 1983-1985. "Cisowianie" nie tylko śpiewali, tańczyli i grali na ludowych instrumentach, ale również przedstawiali inscenizacje dawnych zwyczajów i tradycji ludowych, zdobywając wyróżnienia na przeglądach zespołów folklorystycznych. Działalność muzyczna Jana Talika trwała prawie czterdzieści dwa lata - dopóki zdrowie mu na to pozwalało. Do tej pory bierze udział w holdymasie gazdowskim, układa programy artystyczne dla Kół Gospodyń Wiejskich, śpiewa, gra i przedstawia stare tradycyjne zwyczaje w swoim muzeum. Od 22 czerwca 1949 roku przez piętnaście lat Jan Talik pracował w Powiatowym Związku Gminnych Spółdzielni Samopomoc Chłopska w Żywcu. W roku 1964 został przeniesiony do Gminnej Spółdzielni w Milówce, gdzie objął stanowisko kierownika zaopatrzenia. Jan Talik dużo pracował społecznie. Przez dwanaście lat był prezesem Kółka Rolniczego w Ciścu (od 1962). Przez dwie kadencje był Radnym Gromadzkim,członkiem Rady Nadzoru Banku Spółdzielczego, Rady Nadzorczej Powiatu Żywieckiego Gminnych Spółdzielni w Żywcu, również Gminnej Spółdzielni w Milówce. 4 lutego 1974 roku Jan Talik został aresztowany i na dwadzieścia osiem miesięcy osadzony w areszcie śledczym przy ul. Montelupich w Krakowie z podejrzeniem udostępnienia materiałów do budowy Kościoła w Ciścu. "W stan oskarżenia postawiono szesnaście osób, w tym również mnie. Przesłuchiwanych było 245 świadków. Rozprawy odbywały się w Sądzie Wojewódzkim w Krakowie. Było ponad sześćdziesiąt rozpraw, trwało to ponad rok. Otrzymałem trzy lata, a ponieważ odpokutowałem już 28 miesięcy, ze sądu zostałem od razu zwolniony do domu". Po powrocie do Ciśca w maju 1976 roku, Jan Talik przyjął się do pracy w Fabryce Ligniny w Ciścu, filii Żywieckich Zakładów Papierniczych. Przepracował tam dziewięć lat i w 1985, ze względu na stan zdrowia, odszedł na rentę. W grudniu 1984 roku, gdy zdrowie bardzo się pogorszyło, Jan Talik postanowił pozostawić po sobie coś, co pomoże mu żyć w pamięci innych ludzi - powstała idea utworzenia izby regionalnej, muzeum Jana Talika. Od tamtego czasu Jan Talik wciąż realizuje �359 swój pomysł, swoje marzenie o muzeum. Chce poprzez swoją pracę nadać życiu sens, ponieważ "Człowiek nie potrafi przeżyć życia, nie dając mu wyrazu" (E. Cassier). Są dwa powody, dla których Jan Talik zajął się tworzeniem własnych zbiorów przedmiotów już niepotrzebnych w dzisiejszych czasach, rzeczy, które powoli odchodzą w niepamięć. Pierwszym jest chęć zatrzymania czasu, zgromadzenia reliktów przeszłości, by inni ludzie mogli je oglądać, podziwiać. Talik chce uratować te przedmioty od zapomnienia i tym samym od unicestwienia. Muzeum ma być ponadto dowodem istnienia takiego człowieka jak on. Człowieka pełnego pasji, chęci życia, człowieka wrażliwego na tradycję i kulturę swojego regionu, człowieka zdającego sobie sprawę z nieubłagalnie biegnącego czasu i chcącego utrwalić jego część w przedmiotach materialnych gromadzonych w muzeum. Drugim powodem, może ważniejszym nawet od poprzedniego, jest podziękowanie w ten właśnie sposób Opatrzności bożej za swoje życie. Budynki, w których Talik gromadzi swoje zbiory, nie stoją w przypadkowym miejscu: "Pod tym drzewem, pod tym jesionem była gruda kamieni. I jesion rósł w tej grudzie kamieni. I tam nagle pokazały się dwa pociski artyleryjskie dość dużego kalibru. Wojsko tu nie stało, front tu nie stał. Ktoś się chciał tego pozbyć i schował do kamieni. I my z synem obcinali tego jesiona i konary leciały na te kamienie, i kamień się odsunął i pokazały się te dwa pociski. Mało tego, ja wypalał przez dwie wiosny zarośla i ogień też przeszedł przez te kamienie. Następnego dnia przyjechali saperzy z Krakowa, którzy zabrali oba pociski. Saper stwierdził: «Naprawdę mieliście dużo szczęścia, dziękujcie Bogu, żeście ocaleli»". Słowa te spowodowały, że Talik postanowił właśnie w tym miejscu wybudować swoje muzeum: "I tak mi się potem umarzyło, aby to miejsce upamiętnić, bo jo się w tych różnych starociach lubował od dawna, ale jo miał jedną izbę w budynku mieszkalnym na to przeznaczyć. Ale później w trakcie choroby, kiedy byłem już spisany na straty - silny reumatyzm w nogach, zwyrodnienia w stawach kolanowych - przykuło mnie do łóżka, tak mi się umarzyło, jakby to zdrowiczko przyszło, to miejsce upamiętnić. No i zrobiłbym tu to muzeum, i dałbym temu nazwę «Ocalenie» bo my ocaleli. Poza tym stare przedmioty, jakim nazbierał po wsi, i ze swojej chałupy ja też żem ocalił od zapomnienia. I to mi się w części udało". O muzeum obecnie zrobiło się trochę głośniej. Oprócz wycieczek, które są osobiście przyjmowane przez twórcę, muzeum odwiedziła telewizja, dziennikarze, a nawet politycy. Inicjatywa gromadzenia i wystawiania starych przedmiotów, obrazów oraz własnych dzieł nie spotkała się jednak ze zrozumieniem sąsiadów i rodziny twórcy. "Kiedy ja zaczął robić, moi sąsiedzi, którzy wiedzieli, żem jest po ciężkiej chorobie, pytali się, na kiego diabła w tej grabce robię? Siadłbyś na rzyci, mówili, wziął różaniec na szyję i dziękował Bogu, żeś się grabarzowi spod łopaty wyrwał. Chałupę masz, masz kaj mieszkać, to zaś wymyślasz. Odpowiadałem, że buduję dom spokojnej starości i zaś poszła po wsi fama, że Jaśkowi odbiło na starość. I to jest moja spokojna starość, jo tym pochłonięty bez reszty, to jest moja pasja, mój bzik, moje hobby. W nocy, i w dzień myślę o tym, co by tu jeszcze uzupełnić. Tu trzeba mieć swój rozum, swój styl, swój sposób na to wszystko". W roku 1984 na przydomowym stoku powstały dwa drewniane domki na kamiennej podmurówce w góralskim stylu stanowiące zabudowania muzeum. Dziś muzeum składa się z czterech pomieszczeń znajdujących się w trzech wolno stojących budynkach. Chałupy wybudował Talik własnymi siłami. Piąte pomieszczenie jest w fazie wykańczania. �360 Pierwszy budynek jest parterowy. Twórca zgromadził tam namalowane przez wnuczkę Lucynę obrazy przedstawiające parę zakochanych, spreparowane przez wnuka Jarosława zwierzęta i ptaki, proporce miast beskidzkich i oznaki z przeglądów amatorskich zespołów artystycznych. Na ścianie wisi również jeden olejny obraz ludowej malarki Rozalii Kubicy. Pozostałe obrazy tej twórczyni są umieszczone w tzw. galerii. Talikjako człowiek związany z muzyką wyeksponował kilka instrumentów muzycznych tj.: kontrabas, skrzypce, cymbały, dwie trąbki i własnoręcznie wykonane trombity, czyli rogi pasterskie. Nad drzwiami wejściowymi wisi Chrystus Ukrzyżowany, a pod nim umieszczona jest wyrzeźbiona przez Talika głowa jelenia z prawdziwym porożem. Na środku izby stoi ręcznie malowana skrzynia - na zielonym tle p. Jan wymalował motywy kwiatowe. Twórca zgromadził również robione przez siebie "dziady żywieckie". Dziady te wykonuje Jan Talik sam, strugając maski z drewna i kompletując strój. "Jo się nie czuję rzeźbiarzem, ale takim tam strugaczem, bo jo się u nikogo nie uczył. Chłopcy widzieli, że ja tu strugam tych górali i mówili no to Jaśku zrobilibyście maskę i jakiś strój. No to, jo im zrobił, a jak skończyli gonić, mieli mi to przynieść, i jo miał to postawić na manekiny, żeby ludzie mogli oglądać przez cały rok. Dziady są skromne, bo ci, co chcą się pokazać w telewizji albo w konkursach, to cuda na siebie zakładają". Są to postacie: diabła, księdza, śmierci, Żyda, kominiarza, kobiety, żołnierzy, niedźwiedzia, koni żywieckich, jest także koza, kobyła i turoń. Przed wejściem do budynku stoją umieszczone na kołach od wozu postacie diabła oraz Indianina w stroju z kolorowego materiału. Przed drugim budynkiem Talik zgromadził różne stare sprzęty gospodarcze. Stoi tu więc żarno, cierlica do łamania lnu, stępka, masielnice, zgrzebło do czesania wełny, kołowrotek, tara do kapusty, nosidło do wody, dymadło pasterskie, cepy, sita do mąki, cedzak, różnego rodzaju kosze i naczynia do przechowywania pożywienia. W czasie oprowadzania wycieczek Talik opowiada o przeznaczeniu tych sprzętów, demonstrując jednocześnie ich działanie. Zimą wszystkie sprzęty chowa do pomieszczenia na dole, w budynku, przed którym stoją. Na piętrze jest odtworzona tradycyjna izba góralska. Zwiedzających wita wierszyk ułożony przez inicjatora i twórcę muzeum: Dziadek z Babcią Dziadek z babcią w zgodzie żyli Chalpke z grabce wystawili Naznosili tam staroci Przichodzom haw różni goście Tak się w chałpce zakochali "Ocaleniem" jom nazwali . Dziadek lopowiado śpiywo Na harmoniji przigrywo Babce granie tes nie łobce Na wakacie tes gro z dziadkiem Cos wycieckom umilajom Do zwiedzania namawiajom Coby chalpke łodwiedzali Co widzieli rozgłasali. �361 Nad wejściem znajduje się krzyż, na futrynie drzwi dwie kropielniczki. Obok wejścia stoi kołowrotek pionowy. Na ścianie umieszczona jest wystrugana przez rzeźbiarza szopka betlejemska. Szopka, choć przedstawia scenę biblijną, jest "swojska": stajenką, w której narodził się Chrystus, jest chata góralska, a pastuszkowie ubrani są w stroje góralskie. W izbie znajduje się skrzynia malowana w tradycyjne żywieckie żółto-czerwono-białe motywy roślinne umieszczone na zielonym tle. W takie same motywy Talik przyozdobił wiszącą na ścianie półkę na kamionkowe talerze i kubki. W kącie izby ustawione jest drewniane łóżko zasłane pierzynami. Obok stoi kołyska, dalej stół i ławy. Za stołem "siedzą" naturalnej wielkości manekiny górala i góralki z dwójką dzieci, ubrane w stroje żywieckie, wykonane przez twórcę muzeum. W przeciwległym kącie znajduje się piec kuchenny, na którym ustawione są różne naczynia kuchenne (kamionkowe garnki, formy do pieczenia ciasta, mosiężne moździerze), nad piecem powieszony jest drewniany łyżnik z łyżkami, cedzak, cedzak do mleka oraz grzebień do zbierania jagód. Na nalepie pieca stoją stare żelazka "z duszą" i młynek do kawy. Nad piecem umieszczony jest pręt do suszenia bielizny i lampa naftowa. Obok p. Jan ustawił dzieże do wyrabiania masła, formy do masła oraz różnej wielkości skopki do mleka i kosze. Na trzech ścianach, na listwach wiszą obrazy religijne pochodzące z domu rodzinnego Talika. Za wizerunki te powkładane są zielone gałązki jodłowe przyozdobione kolorowymi bibułkami tzw. maiki. Oprócz tego na ścianie umieszczony jest wykonany przez rzeźbiarza zegar, a nad łóżkiem i przy piecu wiszą haftowane ręką żony Zofii makatki. W dwóch kątach, na półeczkach ustawione są figury świętych. Jedna z figur przedstawia św. Teresę, druga Najświętszą Panienkę. Obie postacie świętych zostały Talikowi ofiarowane przez sąsiadów. Izba, którą urządził Jan Talik, przypomina pomieszczenie, jakie zapamiętał ze swego domu rodzinnego: "Umeblowania specjalnie nie było. Łóżko, stół, dwie ławy, jedna półka na miski i inne. Ławka koło pieca na garnki i dość spora ilość obrazów". W ostatnim budynku na parterze mieści się tzw. galeria. Dawniej mianem takim określano w izbie miejsce, w którym znajdowały się wizerunki świętych. Budynek wybudował rzeźbiarz z pomocą swojej żony w roku 1997: "To będzie pomnik po nas, bo tam jest wyryte koło lampy: wybudował dziadek Jasiu, a pomagała babcia Zosia". Na ścianach w galerii wiszą obrazy religijne, które Talik zebrał po wsi. Początkowo pomieszczenie to miało spełniać rolę świetlicy, gdzie w czasie brzydkiej pogody twórca mógłby opowiadać zwiedzającym historię swojego życia oraz historię powstania muzeum. Potem postanowił wykorzystać ściany świetlicy, by wyeksponować stare religijne obrazy. "Dziś ludzie nie trzymają tyle obrazów, co kiedyś na tych stongach, na tych ścianach. Trzymają dwa trzy obrazy, a reszta leży na strychu. I pomyślało mi się, że ja te obrazy pościągam, odnowim i zrobiłbym sobie taką galerię. Jo się rozpisał po sklepach, że zbieram stare obrazy, mogą być bez ramek, bez szkła, żeby ino ten wizerunek był ciekawy i wartościowy. Ale to nie była taka łatwa sprawa, ludzie mają swoją mentalność. Od razu mi odpowiedzieli, że takimi rzeczami się nie fermaczy, bo to jest rzecz poświęcona i mam się od tego trzymać z daleka". W zbieraniu obrazów i innych staroci pomagali Talikowi chłopcy, którym robił stroje dziadów żywieckich. To od nich otrzymał, w zamian za maski, niektóre obrazy. "Niestety część z nich była w tak zły stanie, że nie dało się ich uratować. Niektóre obrazy są ofiarowane bezinteresownie, inne są odrobione koniem w polu" jak mówi Talik. �362 Na drzwiach wejściowych wisi informacja napisana ręką twórcy: Galeńa Ocalonych Starych Obrazów Religijnych Informacja dotycząca znajdujących się w galerii obrazów. Wszystkie obrazy znajdujące się w galerii były już zdjęte ze swojej powinności w mieszkaniach i włożone na strychy, do komory czy za szafę. Otrzymałem je w większości bez szkła, niektóre bez ramek, zakurzone, zabrudzone, uszkodzone. Nie wszystkie obrazy udało mi się wyczyścić czy naprawić. Niektórych (chociaż ciekawych) uratować sięjuż nie dało. W niektórych obrazach uszkodzenia są jeszcze widoczne, były bardzo trudne do usunięcia. Naprawa kosztowała mnie dużo pracy, czasu i wytrwałości. Jednak trud ten przyniósł mi ogromną radość, a to, że udało mi się je ocalić od zniszczenia, a to, że zwiedzający będą mogli je obejrzeć do czego serdecznie zapraszamy i namawiamy wszystkich zainteresowanych. Właściciel galerii Jan Talik Przy każdym obrazie wisi karteczka, na której jest napisane, przez kogo obraz jest ofiarowany i kiedy. Dodatkowo Jan Talik podpisuje każdy święty wizerunek z tyłu, tam jest napisane dokładnie - kto dał obraz, za co i kiedy trafił do zbiorów twórcy galerii. W galerii przeważają oleodruki z wizerunkiem Matki Boskiej, Jezusa i Świętej Rodziny, ale jest również kilka akwarel i obrazów olejnych. Za szczególnie cenne w swoich zbiorach, Talik uważa obrazy olejne twórczyni ludowej Rozalii Kubicy. Trzy obrazy wiszące w galerii mająramki zrobione przez rzeźbiarza. ,,(...) obrazy te były w starej chałupie, u siostry, już stare, a ramki były takie, że szło je w palcach rozebrać. Zrobiłem nowe ramka, te ramka nie pasują tutaj do tych innych ramek, do tych staroci, bo są frezowane, współcześnie robione. Niektórzy zwracali mi uwagę na to, ale przyszedł jeden pan i mówi, żeby to zostawić, jeśli to moje dzieło. Bo jak te ramka zostaną, będzie wiadomo, że to jeszcze pan zrobił te ramka. I ta mnie pocieszył, bo jo miałech te ramka przerobić". Społeczność Ciścajest sceptycznie nastawiona do pasji Talika: "Nie wszyscy z mojego środowiska chcą tu przyjść. Ci, którzy przyszli, którzy widzieli, że obrazy są uszanowane, odnowione, przekazują to innym. I dziś dużo ludzi się zgłasza, że dali by obraz". Jan Talik rozbudowuje więc galerię, dobudowując do istniejącego już budynku piętro. Zamierza tam umieścić wyrzeźbione przez siebie scenki rodzajowe, przedstawiające życie codzienne Górali, oraz obrazy, które nie pomieściły się w galerii. Jan Talik obawia się, że nie będzie miał kto zaopiekować się muzeum, gdy jego zabraknie. Na jednym z budynków wisi duży, zrobiony przez twórcę zegar, który wskazuje godzinę za pięć dwunastą. Tyle czasu, zdaniem p. Jana, mu pozostało. "Nie ma następcy, a dziadek jest już na finiszu. Boję się, że mi się to będzie marnowało. (...) Mam nadzieję, że dzieci mi tego nie zmarnują, bo to kosztowało dużo zaparcia, dużo wysiłku, no i dużo pieniędzy. Ale to uznali za dziadkową głupotę, bo dziadek mało, że zaniedbuje gospodarkę i wiele emerytury wkłada w to też. No i uznali, że jak się dziadkowi głupoty chce, to niech robi se sam. No i dziadek robi se sam, uparł się i budujem dalej". Jan Talik jest tak bardzo pochłonięty swoją pasją, że nawet wtedy, gdy nie pracuje, myśli o tym, co można by było jeszcze zrobić, by było ładniej, ciekawiej, co mogłoby zainteresować ludzi zwiedzających jego "Ocalenie". swoim sposobie wymyślania pomysłów i pracy opowiada anegdotę przeczytaną w prasie: ° �363 "Humor ten pasuje jak najbardziej do mojej osoby, nie w drugiej, ale w pierwszej części. Więc na szlaku turystycznym mieszkał taki stary dziadek jak ja. Siedział se na pogródce, kurzył se fajkę, no a przechodzili turyści, jak co roku, znali dziadka i zawołali tam na dziadka: - Hej, dziadek, jak se wy tam mocie? No a dziadek se pyknął fajkę i godo: - Na dy się tam po troszku mom, na dy się mom. - No a cóż tam porobiocie? A dziadek godo: - Na dy, jak mom czas, to siedzę i myślem, a jak nie mom czasu, to ino siedzę". Tak więc Jan Talik siedział i myślał, opracowywał wszystko w swojej głowie, a potem robił bez rysunków, bez sugestii innych osób, jak wielokrotnie powtarza: "trzeba mieć wyobraźnię. Praca jest dla twórcy muzeum (...) jak narkotyk, to wciąga. A jak jeszcze ktoś przyjdzie i pochwo li, nie denerwuje cię, że może żeś to źle zrobił, to pociąga i człowiek nawet w nocy robi, żeby to mieć". Dla tego człowieka najważniejszy jest odbiorca, osobisty sukces i satysfakcja. Pochwała zwiedzającego jest cenniejsza niż jakakolwiek nagroda materialna. Uznanie innych ludzi dla twórczości daje siły do dalszego rozwoju twórczego, do ciągłej pracy nad sobą i swoimi wytworami. Należy jeszcze wspomnieć o starych pieśniach ludowych, które wykonuje Jan Talik na zakończenie oprowadzania zwiedzających po swoim muzeum. "Stare, stare pieśni, co ja wyciągam z lamusa, co układali ludzie tacy, co nie umieli czytać, co nie umieli pisać, z tym byli, na co dzień na ten temat układali śpiewki. Mnie zostało takich śpiewek dość sporo ...". I po tym wstępie twórca "Ocalenia" zaczyna grać na harmonii i śpiewać. Od początku istnienia muzeum Jan Talik prowadzi Książkę pamiątkową, do której wpisują swoje uwagi i spostrzeżenia odwiedzający muzeum goście, nie tylko z terenu całej Polski, lecz nawet z całego świata, m.in. ze Szwecji, USA, Niemiec, Austrii, Wielkiej Brytanii, Litwy i Ukrainy. Muzeum odwiedzają wycieczki zakładowe, grupy ze szkół podstawowych, kolonie, przedszkolaki, dziadkowie z wnukami i rodzice z dziećmi. Ponadto księga pamiątkowa muzeum jest swego rodzaju kroniką imprez kulturalnych, odbywających się w Prywatnym Muzeum Jaśka Talika. Przy zaangażowaniu w tworzenie muzeum, druga pasja Jana Talika, jakąjest rzeźbienie, wydaje się odsunięta na plan dalszy, choć przecież bez rzeźby nie byłoby tego wszystkiego, co do tej pory powstało: trzech budynków, pięciu pomieszczeń i dopełniającego całości ogrodu pełnego ptaków, jaszczurów, owiec i postaci góralskich poruszających się pod wpływem wiatru. Gdy wchodzimy na teren, gdzie tworzy i wystawia swoje rzeźby Jan Talik, odnosimy wrażenie, że wkraczamy do dziwnego, trochę bajkowego, fantastycznego świata. Na stokach grapki, na której znajduje się muzeum, spotykamy misternie wykonane rzeźby przedstawiające zwierzęta gospodarcze i dzikie, tuż obok w trawie wielkie zielone jaszczury, a na kawałku pnia ogromne brunatne ptaki z żelaznymi szponami. Obok zrobiony niewielki basen niby staw, po którym pływają kaczki z pisklętami oraz łabędzie. Wszystko poruszające się pod wpływem płynącej wody sprawia wrażenie, że ogród tętni życiem. Jan Talik nie uważa się za wielkiego twórcę, artystę czy rzeźbiarza. Twierdzi, że jest "takim sobie strugaczem". Jeśli ma jakiś pomysł, to go realizuje. W dzieciństwie robił sobie zabawki: "Ja od małajuż te pistki, gwizdki robił sam, sam sobie to strugał z wierz- �364 by. Z tej skóry wierzbowej robił taki gwizdek i piskał". Potem pomysły na inne rzeczy przychodziły powoli, stopniowo. Pierwsze postacie górala i góralki były nieruchorne, więc Talik postanowił kolejne zrobić tak, by można było je ustawiać w dowolnych pozycjach. Obecnie w muzeum znajdują się trzy pary góralskie wykonane w całości z drewna i ubrane w regionalny strój. Wszystkie postacie są naturalnej wielkości. Twarz jest wyrzeźbiona schematycznie, jej charakter uzyskuje artysta dzięki namalowaniu poszczególnych elementów (oczu, ust, wąsa itp.) kolorowymi farbami. Jan Talik wykonuje także postacie zwierząt. Pierwsze były drewniane barany, które ustawione były przed muzeum. Jednakże po dwóch, trzech latach, jak mówi p. Jan, "zmarniały". Wiosną 2001 roku twórca wykonał stado owiec, na metalowej konstrukcji, lecz do pokrycia użył naturalnej owczej skóry i wełny, a na wyrzeźbionej głowie przymocował prawdziwe poroże. Dziełem Talika jest także koń naturalnej wielkości, który zrobiony jest z drewna i pokryty kilkoma gatunkami materiału (sztucznego futra). Stoi w zagrodzie przy jednej z chat, a dzieci zwiedzające muzeum chętnie się z nim fotografują. Wyobraźnia Talika zdaje się nie mieć granic. Nagle pojawia się wolny nieużyteczny kawałek drzewa i już p. Jan myśli, jak go wykorzystać, "co by z niego wystrugać". Tak było w styczniu tego roku. Przy przedszkolu w Ciścu ścięto starą topolę. Drewno postanowiono podarować Talikowi. Pan Jan pomyślał od razu, by z topoli wykonać coś dla dzieci z przedszkola. Wystrugał trzy dziecięce postacie naturalnej wielkości, z uśmiechniętymi namalowanymi buziami, ruchomymi rękami i nogami. Ubrał je w tradycyjne stroje góralskie uszyte przez żonę i podarował przedszkolakom. Przy wejściu na teren muzeum zobaczymy misternie wykonaną karuzelę z małymi figurkami górali, zrobioną ze starego pojemnika do przechowywania zboża. Postacie górali i góralek, umieszczone na kole od wozu, mają około 20 cm wysokości, są wystrugane bardzo dokładnie, a szczegóły są namalowane kolorowymi farbami. Góralki dodatkowo mają włosy robione z lnianych konopi. Jan Talik nigdy nie rzeźbił świątków, z którymi tak bardzo kojarzą się nam ludowi twórcy. W jego pracach nie widać tematyki religijnej, wyjątkiem sąjedynie szopki bożonarodzeniowe nawiązujące jednak do znanych, rodzimych motywów wiejskich, takich jak: góry, postacie w regionalnych strojach, stajenka na kształt chaty góralskiej. Talik sięga w swojej twórczości do motywów wiejskich znanych z rodzinnych stron, w swoich kompozycjach jedno- i wielopostaciowych ukazuje ludzi wsi, ich życie codzienne i pracę. Jest to pewien sposób na zatrzymanie dawnych czasów, opowiedzenie historii wsi i losu jej mieszkańców. Ważne wśród rzeźb są postacie zwierząt, które w dawnej wsi pełniły znaczącą rolę i często los człowieka był od nich uzależniony. Ogromną rolę w twórczości Jana Talika odegrała wieś, jej kultura, tradycja, charakterystyczny "klimat". Wieś była pierwszą i najważniejszą inspiracją do wykonywania masek, figurek ludzi, zwierząt, ptaków, jaszczurów ze znalezionych korzeni i gałęzi. Twórczość taka wymaga trafnej obserwacji, wyczucia i umiejętności wykorzystania naturalnego kształtu i struktury drzemiącej w naturalnej formie. W twórczości Talika dominuje tematyka świecka - ta dotycząca i związana z jego wsią i regionem. Raczej nie można tu mówić o innej inspiracji do rzeźbienia niż własne środowisko, ponieważ twórca nie brał nigdy udziału w żadnych konkursach ani nie wykonywał dzieł "pod dyktando klienta". Tylko raz rzeźbiarz wykonał coś po raz drugi, na sprzedaż. Były to dwie stajenki i postacie z karuzeli na syponku. Zrobił je na zamówienie Niemców, którzy chcieli mieć trochę polskiej ludowości u siebie. Talik otrzymał za swoje wytwory �365 pieniądze i propozycję zrobienia kolejnych rzeźb, scenek rodzajowych na sprzedaż do Niemiec, ale propozycji tej nie przyjął. Na samym początku działalności Jan Talik nie spotkał się z poparciem społeczności Ciśca. Mieszkańcy wioski twierdzili, że w wyniku ciężkiej choroby "Talikowi poprzestawiały się klepki, że mu odbiło na stare lata". Talik początkowo miał nadzieję, że ktoś poprze jego pomysł zorganizowania izby regionalnej, w której gromadzone byłyby stare przedmioty niepotrzebne w dzisiejszych czasach na wsi. Ale niestety, nikt nie udzielił twórcy wsparcia. Nawet rodzina odnosiła się do pomysłu sceptycznie. Jedyne oparcie Talik miał, co zawsze podkreśla, w swojej żonie Zofii. To ona dodawała mu otuchy w ciężkich chwilach zwątpienia w sens tworzenia muzeum, ona, gdy trzeba było, pomagała przy wznoszeniu budynków, szyła stroje dla talikowych górali i dziadów, haftowała makatki i przyozdabiała pomieszczenia muzeum. Pani Zofia towarzyszyła również mężowi, tak długo, jak zdrowie jej na to pozwalało, w oprowadzaniu wycieczek, śpiewaniu pieśni góralskich i graniu na wakacie. Ona także zastępowała męża w pracach w gospodarstwie, gdy ten pochłonięty swoją pasją, zapominał O całym świecie. Do dziś z zainteresowaniem słucha opowieści męża o wycieczkach przychodzących do muzeum, o pracach, które wykonuje, o pomysłach, które zamierza zrealizować. Choć sama nie może pomóc, podtrzymuje męża w przekonaniu, że to, co robi, jest słuszne i ma ogromne znaczenie dla kultury i sztuki ludowej. Jan Talik wciąż ma wiele pomysłów. Ciągle opowiada o tym, co chce jeszcze zrobić. Mimo sędziwego wieku, pragnie usilnie zatrzymać w swoich wytworach, rzeźbach upływający czas. We wszystkim, co robi, widać ogromne przywiązanie do swojego regionu, do kultury, stroju i legend. Talik pragnie swoją wiedzę przekazać poprzez swoje muzeum, przedmioty w nim zgromadzone, poprzez rzeźby zatrzymujące dawną tradycję. Chce, by młode pokolenie nauczyło się szacunku do dawnej kultury i temu ma służyć historia, którą opowiada muzeum "Ocalenie". Dobrawa Skonieczna � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c9a0295382fa3ac220e8f4d469c531bd.pdf 4732f9bb7e9c5d0c422a71f3fc43beaa Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5084 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2003 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4717 Title A name given to the resource Kronika / LUD 2003 t.87 Description An account of the resource LUD 2003 t.87, s.335-408 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 87,2003 Kronika IV. KRONIKA 79. WALNE ZGROMADZENIE POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, SŁUBICE, 27 CZERWCA 2003 27 czerwca 2003 roku w Słubicach w gmachu Collegium Polonicum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza odbyło się 79. Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zgromadzenie otworzyła prezes Zarządu Głównego PTL, prof. dr hab. Dorota Simonides, serdecznie witając zebranych. Na przewodniczącego obrad zaproponowano prof. dr hab. Teresę Smolińską, wiceprezesa ZG PTL, a na sekretarza Zgromadzenia dr. Jerzego Adamczewskiego - sekretarza generalnego PTL. Obie kandydatury zostały zaaprobowane przez zgromadzonych. Następnie przewodnicząca Zgromadzenia przedstawiła program obrad i poddała go pod głosowanie: 1. Wspomnienie o zmarłych członkach Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. 2. Nadanie godności członka honorowego PTL. 3. Podziękowania za przygotowanie ubiegłorocznego WZD w Cieszynie. 4. Wręczenie legitymacji członkowskich PTL. 5. Powołanie Komisji Wnioskowej. 6. Odczytanie protokołu z 78. WZD w Cieszynie. 7. Sprawozdanie sekretarza generalnego. 8. Sprawozdanie skarbnika. 9. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej. 10. Informacja o powołanie Oddziału w Szczecinie. 11. Sprawy organizacyjne związane z wyjazdem do Zespołu Szkół Leśnych w Starościnie na spotkanie towarzyskie oraz niedzielnym objazdem terenowym. 12. Sprawozdanie Oddziałów i Kół Zainteresowań. 13. Dyskusja. 14. Wystąpienie Komisji Wnioskowej. 15. Zakończenie obrad. Zaproponowany porządek obrad 79. Walnego Zgromadzenia został przyjęty jednogłośnie. Minutą ciszy uczczono zmarłych członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego: Annę Lubańską - główną księgową PTL, Stanisława Chmielowskiego - długoletniego przewodniczącego Sądu Koleżeńskiego oraz Urszulę Kaczmarek z Poznania, Annę Mańkowską z Krakowa, Witolda Armona z Torunia i Olgę Gancką z Moskwy. Prezes ZG PTL, prof. D. Simonides, uroczyście wręczyła dyplom honorowego członka Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego dr Ewie Fryś-Pietraszkowej z Krakowa. Następnie przekazała dyplomy z podziękowaniem za zorganizowanie poprzedniego 78. Walnego Zgromadzenia Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Cieszynie mgr Elżbiecie Teresie Filip - prezesowi Oddziału Bielsko-Biała oraz prof. dr hab. Alojzemu Kopoczkowi z Uniwersytetu Śląskiego, Filii w Cieszynie. Z kolei przewodnicząca Zgromadzenia przekazała prezesom Oddziałów nowe legitymacje członkowskie PTL z prośbą o uroczyste wręczenia na posiedzeniach Oddziałów. �336 Kronika Do Komisji Wnioskowej zaproponowano: mgr Krystynę Kaczko, dr Annę Spiss, mgr Małgorzatę Michalską i dr. Janusza Kamockiego. Wniosek został jednogłośnie przyjęty· Protokół z 78. Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL w Cieszynie przeczytała mgr Paulina Suchecka. Następnie dr Jerzy Adamczewski przedstawił sprawozdanie sekretarza generalnego z działalności Prezydium i Zarządu Głównego w okresie od czerwca 2002 do czerwca 2003 roku. Obejmowało ono następujące części: 1. Dane ogólne. 2. Realizacja wniosków z 78. WZD w Cieszynie. 3. Działalność Zarządu Głównego i Prezydium ZG. 4. Sprawy finansowe. 5. Działalność wydawnicza Towarzystwa. 6. Działalność Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej. 7. Funkcjonowanie Biblioteki Naukowej im. 1. Czekanowskiego. 8. Prace Archiwum Naukowego. 9. Oddziały Towarzystwa. Szczegółowe sprawozdanie finansowe ZG PTL złożył skarbnik, mgr Zbigniew Toroński. Przedstawił dane o dochodach, wydatkach oraz stanie magazynowym książek. Podkreślił, iż wpływy pochodzą przede wszystkim z dotacji na działalność naukową i wydawniczą z Komitetu Badań Naukowych - obecnie Ministerstwa Nauki i Informatyzacji Naukowej, sprzedaży wydawnictw oraz od różnych sponsorów. Następnie zastępca przewodniczącego Głównej Komisji Rewizyjnej, dr Janusz Kamocki, przedstawił sprawozdanie Komisji, obejmujące sprawy osobowe, finanse Towarzystwa oraz bibliotekę i archiwum. W podsumowaniu stwierdził, iż Główna Komisja Rewizyjna wnioskuje, aby w roku 2003 przeprowadzić inwentaryzację magazynu wydawnictw - spis z natury. Konieczne jest zatrudnienie kogoś na umowę-zlecenie. W kolejnym punkcie obrad przewodnicząca poinfonnowała, iż na posiedzeniu Zarządu Głównego w dniu 26 czerwca 2003 roku, zgodnie z § 37, ust. 9 Statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, jednogłośnie powołano Oddział w Szczecinie. Następnie mgr Paulina Suchecka przedstawiła sprawy organizacyjne związane z wyjazdem na uroczystą kolację do Zespołu Szkół Leśnych w Starościnie, a także z niedzielnym objazdem terenowym na trasie Słubice - Lubenau - Lehde - Cottbus - Zielona Góra. Poinformowała również, iż Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada już własną stronę internetową www.ptl.end.plipocztęelektronicznąoadresieptl@free.ngo.pl. Stronę wykonała studentka z Cieszyna, Natalia Gancarz. Przewodnicząca Zgromadzenia powiedziała o pozyskaniu dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przez prof. D. Simonides komputera z modemem i drukarką. Komputer zdecydowanie usprawni pracę biura działającego przy Zarządzie Głównym, a także będzie bardzo pomocny przy inwentaryzacj i wydawnictw. Sprawozdanie ze swojej działalności złożyły następujące Oddziały PTL: Bielsko-Biała, Gdańsk, Kraków, Lublin, Łódź, Opoczno (najważniejsze punkty przedstawiła Paulina Suchecka), Poznań, Śląsk, Toruń, Warszawa, Wrocław, Zielona Góra. W trakcie dyskusji głos zabrał prof. Z. Jasiewicz. Stwierdził, iż Polskie Towarzystwo Ludoznawcze przeżywało pewien kryzys, ale dzięki systematycznym i konkretnym działaniom prezesa, prof. dr D. Simonides, udało się go zażegnać. Złożył serdeczne podziękowania prof. Simonides za całokształt działań, a także dyrektor biura, mgr Paulinie Sucheckiej, za wielką dbałość i troskę o Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Prof. Z. Jasiewicz potwierdził również pilną konieczność włączenia studentów etnologii do prac w Polskim Towarzystwie Ludoznawczym, co wzmocniłoby potencjał naukowy To- �Kronika 337 warzystwa. Prof. T. Karwicka zapytała, dlaczego nie ma dofinansowania na wydanie prac bibliograficznych. W odpowiedzi mgr P. Suchecka stwierdziła, iż Ministerstwo Nauki i Informatyzacji Naukowej nie dofinansowuje prac bibliograficznych w formie książkowej, a jedynie edycje w postaci elektronicznej, np. na płycie CD. Następnie prof. D. Simonides podkreśliła, iż Polskie Towarzystwo Ludoznawcze jako jedno z trzech towarzystw naukowych w Polsce funkcjonuje, posiadając etaty, siedzibę, wydawnictwa. Ministerstwo Nauki i Informatyzacji Naukowej nie ma pieniędzy na dofinansowania działalności towarzystw. Mamy jednak szansę utrzymać swój potencjał dzięki ponad stuletniej tradycji. Mgr Kowalczyk, słuchając sprawozdań Oddziałów, odniósł wrażenie, iż nie zajmują się one pracami ludoznawczymi. Jest prezesem Towarzystwa Polsko-Serbołużyckiego i wie, że w różnych miastach znajdują się ludzie zajmujący się taką tematyką, a w sprawozdaniach nie było o tym żadnej wzmianki. Mgr M. Pamowska przypomniała, iż w Warszawie było Koło Zainteresowań Kulturą Łużycką. Mgr Z. Toroński stwierdził, iż przy Oddziale Poznańskim również istniało Koło Miłośników Kultury Łużyckiej. Szczególnie aktywne było w czasie, kiedy pracami kierował zmarły już Kazimierz Fedyk. Wnioski Komisji Wnioskowej przedstawiła przewodnicząca, mgr K. Kaczko: 1. Przywrócić wrześniowy termin Walnych Zgromadzeń Delegatów. 2. Do udziału w Walnym Zgromadzeniu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego zaproszeni są wszyscy członkowie PTL, a nie tylko delegaci. 3. Zarządy wszystkich Oddziałów PTL proszone są o przesyłanie do krakowskiego Oddziału propozycji biogramów zasłużonych, a zmarłych już etnografów i etnologów, zwłaszcza z terenu działania Oddziałów. Materiały te znajdą się w drugim tomie wydawnictwa Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne. 4. Zorganizować 80. Walne Zgromadzenie PTL połączone z konferencją naukową w Łodzi w dniach 23-26 września 2004 roku, a 81. WZD we wrześniu 2005 roku w Warszawie. 5. Zgodnie z wnioskiem Głównej Komisji Rewizyjnej przeprowadzić w bieżącym roku inwentaryzację magazynu wydawnictw. Wszystkie wnioski zostały jednogłośnie przyjęte. Kończąc obrady, prezes prof. D. Simonides podziękowała wszystkim za uczestnictwo i zaprosiła na sesję naukową "Polska-Niemcy. Pogranicze kulturowe i etniczne". Jerzy Adamczewski POSIEDZENIE ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, SŁUBICE, 26 CZERWCA 2003 26 czerwca 2003 roku w Słubicach w gmachu Collegium Polonicum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza odbyło się posiedzenie Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Uczestniczyli: • prezes - prof. dr Dorota Simonides, • wiceprezes - prof. dr Teresa Smolińska, �Kronika 338 • sekretarz generalny - dr Jerzy Adamczewski, • zastępca sekretarza generalnego - dr Anna Spiss, • skarbnik - mgr Zbigniew Toroński, • zastępca skarbnika - dr Magdalena Rostworowska, • członek Zarządu Głównego - mgr Krystyna Kaczko, • dyrektor biura przy ZG - mgr Paulina Suchecka, • główna księgowa - Agata Sikora oraz prezesi lub reprezentujący ich przedstawiciele Oddziałów: Bielsko Biała (mgr Z. Filip), Kraków (dr Anna Spiss), Łódź (dr A. Styczyńska), Śląski (prof. B. Bazielich), Warszawa (mgr J. Szczypa), Wrocław (mgr M. Michalska), a także dr J. Kamocki zastępca przewodniczącego Głównej Komisji Rewizyjnej oraz prof. dr Michał Buchowski - współorganizator konferencji naukowej "Polska-Niemcy. Pogranicze kulturowe i etniczne", towarzyszącej tegorocznemu WZD. Posiedzenie otworzyła prezes D. Simonides, powitała zebranych i usprawiedliwiła nieobecność pozostałych członków Prezydium Zarządu Głównego. Prof. M. Buchowski poinformował o przewidywanej frekwencji prelegentów na konferencji naukowej. Za wyjątkiem p. Doroty Angutek z Uniwersytetu Zielonogórskiego wszyscy pozostali prelegenci powinni być obecni. Ustalono, iż ostateczny termin zebrania referatów to koniec lipca. Jednogłośnie uchwalono, iż referaty przedstawiają tylko autorzy obecni na sali obrad. Następnie p. Paulina Suchecka przedstawiła sprawy organizacyjne związane z WZD: wyjazd na uroczystą kolację w Zespole Szkół Leśnych w Starościnie, wyjazd na wycieczkę do Niemiec. W kolejnym punkcie zebrani jednogłośnie przyjęli nowych członków: l. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Marcin Fiszer Weronika Kasperek Agnieszka Paulus Ewa Beniowska Anna Cyankiewicz Józef Nowak Andrzej Wojtan - Oddział Oddział Oddział Oddział Oddział Oddział Oddział Bielsko-Biała, Bielsko-Biała, Bielsko-Biała, Kraków, Kraków, Lublin, Lublin. Dyrektor biura poinformowała zebranych, iż przygotowany jest dyplom członka honorowego dla p. Ewy Fryś-Pietraszkowej. Wniosek o nadanie tytułu zgłoszony został przez Oddział Kraków. Zarząd Główny przygotuje wniosek na posiedzenie WZD, które zgodnie z § 28, ust. 7 przyznaje tytuł członka honorowego. Ponadto p. P. Suchecka przedstawiła wniosek Oddziału Łódź, który wpłynął do Zarządu Głównego już po ostatnim posiedzeniu Prezydium, czyli po 6 maja 2003 roku. Wniosek dotyczący przyznania tytułu członka honorowego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego p. Elżbiecie Królikowskiej i p. Ewie Zawiejskiej był dobrze umotywowany. Prezes O/Łódź, A. Styczyńska, przedstawiła sylwetki obu pań. Zarząd Główny jednogłośnie przegłosował przedstawiony wniosek. Postanowiono jednocześnie, iż tytuły te będzie można wręczyć na przyszłorocznym WZD, które odbędzie się w Łodzi. Dyrektor biura przekazała również zbiorowy wniosek Oddziału Warszawa obejmujący trzy nazwiska: p. T. Ambrożewicz, p. Z. Jeż-Jarecka, p. M. Parnowska. Wniosek O/Warszawa nie został rozpatrzony. Uznano, iż wnioski o przyznanie tytułu członka honorowego muszą być indywidualne, umotywowane, podkreślające szczególne zasługi dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, a nie tylko �Kronika 339 staż w Towarzystwie i funkcje pełnione przez kandydata. Wnioski muszą być dostarczane do Zarządu Głównego odpowiednio wcześniej, aby Prezydium mogło dogłębnie zapoznać się z prezentowaną sylwetką. W związku z powyższym postanowiono zwrócić wniosek do O/Warszawa w celu stosownego uzupełnienia. Do ZG wpłynęło pismo ze Szczecina o zatwierdzenie powołania Oddziału Szczecin PTL. Do pisma dołączony był protokół z zebrania założycielskiego, w którym wzięło udział 10 osób, a któremu przewodniczył Jacek Łapott. Prezesem wybrana została Ewa Prądzyńska. Zarząd Główny, zgodnie z § 37, ust. 9 Statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, podjął jednogłośnie decyzję o powołaniu, a właściwie o reaktywowaniu, Oddziału Szczecin. Następnie głos zabrała p. Agata Sikora - główna księgowa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i przedstawiła sytuację finansową Towarzystwa na koniec pierwszego kwartału. Na dzień 31 marca 2003 roku środki pieniężne pozostające w dyspozycji Zarządu Głównego stanowiły kwotę 22.928,91 zł. Pani A. Sikora podkreśliła konieczność sporządzania przez poszczególne oddziały raportów finansowych za I i II półrocze. Dane te są niezbędne do sporządzania rocznego rozliczenia i bilansu. Główna księgowa poinformowała, że jedynym uprawnionym płatnikiem w rozliczeniach z Urzędem Skarbowym i Zakładem Ubezpieczeń Społecznychjest Zarząd Główny. Uprawnień takich nie posiadają oddziały i absolutnie nie mogą dokonywać takich rozliczeń. W razie potrzeby przy realizacji zadań zleconych i płacenia honorariów oddział musi wykonać kilka czynności: 1. Wystąpić do Urzędu Statystycznego we Wrocławiu z wnioskiem RG-l o przyznanie numeru REGON dla jednostki lokalnej. Otrzyma wówczas REGON zawierający numer Zarządu Głównego rozszerzony o dodatkowe 5 cyfr. 2. Musi zgłosić się w Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z miejscem siedziby oddziału, i otrzymać odrębny numer KRS. Jednakże nadal będzie to oddział posługujący się statutem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. 3. Złożyć w Urzędzie Skarbowym, wg miejsca siedziby oddziału, deklarację NIP-l dla wyodrębnionej jednostki wewnętrznej w celu przyznania numeru NIP jednostce składowej. Pani Sikora podkreśliła, iż jest to jedyna możliwość uzyskania statusu płatnika uprawnionego do rozliczeń z Urzędem Skarbowym i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w zakresie podatków dochodowych. I w związku z tym, należy poinformować wszystkie oddziały o możliwości przeprowadzenia takiej procedury. Referująca stwierdziła konieczność przeprowadzenia inwentaryzacji w celu ustalenia faktycznego stanu ilościowo-wartościowego magazynu wydawnictw. Jest to związane z koniecznością realizacji Ustawy o rachunkowości. Majątek w postaci towarów objętych ewidencją ilościowo-wartościową podlega spisowi z natury przynajmniej raz na 2 lata. Główna księgowa postawiła wniosek o zgodę Zarządu Głównego na szybkie przygotowanie inwentaryzacji oraz wygospodarowanie środków finansowych na pokrycie kosztów. Agata Sikora przedstawiła również kwestię Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Obecny stan zatrudnienia, obejmujący 2 etaty, zgodnie z przepisami zwalnia Towarzystwo z tworzenia odrębnego funduszu i odprowadzania rocznego odpisu podatkowego. W zamian za to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty jednorazowo w ciągu roku świadczenia urlopowego dla każdego etatowego pracownika, który korzysta z minimum 14 dni urlopu wypoczynkowego. Świadczenie to wynosi brutto 600 zł na osobę. Pani Sikora zwróciła się z wnioskiem o akceptację tych tzw. dopłat do wczasów "pod gruszą". Poinformowała również, iż od l maja 2003 roku na umowę-zlecenie zatrudniona jest Jadwiga Kłodnicka, która zajmować się będzie biblioteką. Środki finansowe przyznane przez �340 Kronika Komitet Badań Naukowych na Bibliotekę Naukową im. J. Czekanowskiego pozwolą na sfinansowanie tej umowy. Zebrani jednogłośnie en block przegłosowali wnioski. Pani Paulina Suchecka przedstawiła pismo, jakie do Zarządu Głównego skierował Oddział Lublin. Jest to prośba o upoważnienie przez Zarząd Główny tamtejszego oddziału do reprezentowania Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w przetargu na opracowanie i wykonanie projektu pt. Język i kultura gminy Wola Uhruska na tle obszaru Euroregion Bug. Upoważnienie dotyczy trzech osób: prezesa, skarbnika i przewodniczącego Komisji Rewizyjnej Oddziału Lublin. Umowa zawarta będzie między Zarządem Głównym PTL a Urzędem Gminy Wola Uhruska. Projekt uwzględnia 5% narzutu dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Projekt finansowany będzie ze środków unijnych, a planowany łączny koszt wynosi 4.000 euro. Zarząd Główny jednogłośnie upoważnił przedstawione w piśmie osoby do reprezentowania go w trakcie przetargu. Dyrektor biura poinformowała, iż Uniwersytet Wrocławski dofinansował wydanie tegorocznego 6. numeru "Literatury Ludowej" kwotą 3.000 zł. Będzie to monotematyczny zeszyt, w którym ukażą się artykuły pracowników Katedry Etnologii i Antropologii Kultury Uniwersytetu Wrocławskiego. W trakcie posiedzenia Rady Wydawniczej w dniu 6 maja 2003 roku m.in. stwierdzono, iż proponowana do wydania praca Stefana Lwa Budownictwo ludowe na terenie Puszczy Sandomierskiej w XIX i XX w. zawiera według recenzentów pewne luki i braki, wartościowe są natomiast fotografie i mapy. Zwrócono się ze stosownym pytaniem do S. Lwa, proponując autorowi możliwość opublikowania tych materiałów w "Ludzie". Dyrektor biura odczytała odpowiedź autora, w którym zgadza się on na taką propozycję. Ustalono, iż materiały te zostaną przekazane redaktorowi "Ludu" - prof. Z. Jasiewiczowi. Następnie P. Suchecka poinformowała, iż Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada już swoją stronę internetową i przedstawiła najważniejsze uwagi dotyczące tej strony. Strona posiada następujące "części": wstęp, historię, Zarząd Główny, jednostki podległe, oddziały terenowe, kontakty wydawnictwa, oferta, księga gości oraz dane adresowe. Adres strony: www.ptl.end.pliadrespoczty:plt@free.ngo.pl. Autorką jest p. Natalia Gancarz, studentka Uniwersytetu Sląskiego, Filii w Cieszynie. Prezes D. Simonides zaproponowała, aby autorce zapłacić kwotę 500 zł za wykonaną pracę· A gdyby p. Gancarz odmówiła, to gratyfikację stanowić będą wydawnictwa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zebrani jednogłośnie zgodzili się z propozycją. Dyrektor biura odczytała pismo z parafii pw. Sw. Trójcy w Strzelnie z prośbą o uzupełnienie zbiorów biblioteki parafialnej z różnych dziedzin, m.in. kultury i sztuki. Jednogłośnie zadecydowano o przekazaniu parafii po jednym egzemplarzu wszystkich publikacji o wysokim nakładzie - tzw. "kominów". Na zakończenie obrad prezes D. Simonides poinformowała zebranych o pozyskaniu dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego komputera z drukarką, który jest do odebrania w Warszawie w Sejmie RP. Wystosowano już podziękowania dla darczyńcy, posła na Sejm RP Józefa Oleksego. Sprzęt ten będzie bardzo pomocny w pracy biura, a zwłaszcza przy mającej wkrótce odbyć się inwentaryzacji zbiorów magazynowych. Posiadanie Internetu, swojej strony i adresu poczty elektronicznej pozwoli na znacznie łatwiejszy dostęp do Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wszystkim zainteresowanym w kraju, a także poza granicami. Jest również szansa uzyskania dwóch komputerów z Banku Zachodniego we Wrocławiu. Na tym protokół zakończono. Jerzy Adamczewski �Kronika 341 DZIAŁALNOŚĆ ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO W OKRESIE: CZERWIEC 2002 - CZERWIEC 2003 7 czerwca 2002 roku w Cieszynie odbyło się 78. Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zgodnie ze statutem przeprowadzono wówczas wybory do statutowych władz naczelnych Towarzystwa: Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej oraz Sądu Koleżeńskiego. W wyniku tajnego głosowania do Zarządu Głównego wybrano 12 osób. W porządku alfabetycznym byli to: Jerzy Adamczewski, Alfred Gauda, Zbigniew Jasiewicz, Krystyna Kaczko, Zygmunt Kłodnicki, Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Magdalena Rostworowska Dorota Simonides, Teresa Smolińska, Anna Spiss, Andrzej Stawarz, Zbigniew Toroński. Prezydium Zarządu Głównego ukonstytuowało się w następującym składzie: prezes - prof. dr hab. Dorota Simonides, wiceprezes - prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki, wiceprezes - prof. dr hab. Teresa S,molińska, wiceprezes - dr Andrzej Stawarz, sekretarz generalny - dr Jerzy Adamczewski, zastępca sekretarza - dr Anna Spis s, skarbnik - mgr Zbigniew Toroński, zastępca skarbnika - dr Magdalena Rostworowska. Do Głównej Komisji Rewizyjnej wybrano dr. Janusza Kamockiego, dr Annę Lewicką i mgr Małgorzatę Orlewicz. Przewodniczącą GKR została dr Anna Lewicka. Sąd Koleżeński ukonstytuował się w następującym składzie: dr Stanisław Chmielowski - przewodniczący oraz członkowie: mgr Maria Parnowska i dr Jan Święch. Ubiegłorocznemu 78. Walnemu Zgromadzeniu Delegatów PTL towarzyszyła sesja naukowa "Pogranicza kulturowe i pogranicza etniczne w Środkowej Europie". Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada, założoną w tym roku, swoją stronę internetową· Autorką strony jest Natalia Gancarz, studentka Uniwersytetu Śląskiego, Filia w Cieszynie. Adres strony: www.ptl.end.pI.Adrespocztyinternetowej:pt1@free.ngo.pl. Realizacja wniosków z LXXVIII WZD w Cieszynie Wnioski zostały opublikowane w protokole z Walnego Zgromadzenia Delegatów w "Ludzie", t. 86 za rok 2002, s. 336. W trakcie WZD przewodniczący Komisji Wnioskowej przedstawił listę zgłoszonych propozycji. Delegaci nie zaakceptowali wniosku o przedłużenie kadencji Zarządu Głównego do 4-5 lat. Aktualny pozostał więc zapis w § 23, ust. 2 Statutu, iż kadencja naczelnych władz Towarzystwa trwa 3 lata. Walne Zgromadzenie Delegatów rozpatrzyło i w wyniku głosowania zaakceptowało następujące wnioski: l. Podjęcie próby przez poszczególne oddziały umożliwienia bezpłatnego wstępu do muzeów dla członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego - realizacja tego wniosku w gestii oddziałów; 2. Zwolnienie z obowiązku płacenia składek członkowskich - realizacja wniosku w gestii oddziałów; �342 Kronika 3. Przejęcie przez Zarząd Główny dokumentacji likwidowanych oddziałów - wniosek nie realizowany ze względu na brak możliwości nawiązania kontaktu w władzami rozwiązanych oddziałów Towarzystwa; 4. Podziękowanie dla osoby rozprowadzającej wydawnictwa Towarzystwa przez Internet - wniosek zrealizowany; 5. Opracowanie programu zachęcającego młodych pracowników naukowych do wstępowania w szeregi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego - jeszcze na poprzednim Walnym Zgromadzeniu Delegatów prof. Z. Jasiewicz zaproponował powołanie zespołu w składzie: prof. D. Simonides, prof. Z. Kłodnicki, prof. T. Smolińska i dr Jan Święch do realizacji takiego programu; 6. Przygotowanie odwołania od decyzji Komitetu Badań Naukowych ograniczającej dotację dla Biblioteki Naukowej im. J. Czekanowskiego - wniosek zrealizowany; 7. Wyraźne zaznaczenie w zaproszeniach na kolejne Zgromadzenia Towarzystwa, że zapraszani są wszyscy członkowie Towarzystwa, a nie tylko delegaci - wniosek zrealizowany. Uchwalono, iż 79. Walne Zgromadzenie Delegatów, odbędzie się w roku 2003 w Słubicach. Działalność Zarządu Głównego i Prezydium 26 czerwca 2003 roku w Słubicach, Zarząd Główny, w którym działa 12 osób wymienionych w pierwszej części sprawozdania, odbył posiedzenia z udziałem przewodniczących Oddziałów. W okresie sprawozdawczym Prezydium Zarządu Głównego, liczące osiem osób wymienionych w pierwszej części sprawozdania, odbyło trzy posiedzenia w następujących terminach: 12 grudnia 2002 roku we Wrocławiu, 14 lutego 2003 roku w Opolu i 6 maja 2003 roku we Wrocławiu. W grudniowym posiedzeniu uczestniczyło 7 osób. Obradowano pod przewodnictwem prezes - prof. dr Doroty Simonides i omówiono następujące główne zagadnienia: 1. Sprawy członkowskie - zatwierdzenie deklaracji nowych członków i sprawa powołania nowego oddziału w Szczecinie; 2. Komitet Badań Naukowych - sprawozdania finansowe, rozliczenie, wnioski o dofinansowania; 3. Sprawy pracownicze; 4. Sprawy bieżące. W lutym w posiedzeniu udział wzięło również siedmioro członków Prezydium. Pod przewodnictwem prezesa omówiono następujące ważne zagadnienia: 1. Sprawy członkowskie - zatwierdzenie deklaracji nowych członków i legitymacja członkowska; 2. Komitet Badań Naukowych - raport za 2002 rok i wnioski wydawnicze na 2003 rok; 3. Załatwienie spraw finansowych związane ze śmiercią p. Anny Lubańskiej; 4. Sprawy bieżące - dalsze funkcjonowanie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego; 5.79. WZD w Słubicach - organizacja i sesja naukowa. �Kronika 343 W majowym posiedzeniu Prezydium pod przewodnictwem prezes Doroty Simonides obradowało 5 osób. Dyskutowano następujące tematy: 1. Sprawy członkowskie - zatwierdzenie nowych deklaracji, przyjęcie wniosku o przyznanie tytułu członka honorowego; 2. Sytuacja lokalowa i finansowa PTL - dalsze funkcjonowanie biura przy ZG i umowa z Uniwersytetem Wrocławskim; 3. Komitet Badań Naukowych - reorganizacja i dalsze dofinansowanie; 4. Sprawy pracownicze; 5. Sesja naukowa towarzysząca WZD w Słubicach - wystąpienie prof. dr. Michała Buchowskiego. Wśród działań o fundamentalnym dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego znaczeniu wymienić należy starania o uzyskanie stałej siedziby. Jak wszyscy doskonale wiedzą, na początku 2001 roku nastąpiło przeniesienie siedziby Zarządu Głównego PTL z ul. Szewskiej na ul. Koszarową do budynku Biblioteki Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Towarzystwo związane jest z wrocławskim uniwersytetem od 1953 roku, od momentu, kiedy siedziba Towarzystwa przeniesiona została do Wrocławia, i zawsze odgrywało służebną rolę wobec Uniwersytetu Wrocławskiego. Z bogatych zbiorów bibliotecznych korzystają studenci i pracownicy naukowi uczelni wrocławskich, przede wszystkim uniwersytetu. Nowe pomieszczenia o powierzchni ok. 300 m2 są mniejsze i niższe od tych na ul. Szewskiej, dlatego też nie można było rozstawić drewnianych regałów używanych poprzednio i część księgozbioru nie jest udostępniona. Zajmowane pomieszczenia pozwalają na bieżące funkcjonowanie biura i częściową działalność biblioteki. Termin zakończenia remontu budynku przy ul. Szewskiej planowany był na czerwiec 2002 roku i zgodnie z zapewnieniami władz Uniwersytetu Wrocławskiego, mieliśmy tam powrócić. Jednak w maju na ręce prof. Simonides wpłynęło pismo rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. Romualda Gellesa, w którym zostaliśmy poinformowani, że ze względu na zmianę użytkownika budynku przy ul. Szewskiej termin zakończenia prac ulegnie przesunięciu. Rektor proponował również przeniesienie biblioteki PTL do siedziby Biblioteki Głównej, której budowa miała rozpocząć się w zeszłym roku. Padła też propozycja lokalizacji biblioteki w przejętym przez uniwersytet budynku dawnej szkoły podstawowej przy ul. Kużniczej 49. Stwierdziliśmy, iż z wielu powodów budynek absolutnie nie nadawał się na bibliotekę posiadającą tak cenny księgozbiór. Dziś planowane jest wyburzenie tego budynku. Pani Prezes wystosowała pismo do Rektora z wnioskiem o pozostaniu przy poprzednich ustaleniach, tj. powrotu do budynku przy ul. Szewskiej 36. W wyniku starań prof. Doroty Simonides i prof. Zygmunta Kłodnickiego we wrześniu ubiegłego roku Polskie Towarzystwo Ludoznawcze otrzymało darowiznę od Uniwersytetu Wrocławskiego w wysokości 28.000 zł, która w całości została przeznaczona na wynagrodzenie pań zatrudnionych w biurze przy Zarządzie Głównym, co przy braku możliwości finansowania przez KBN etatów w bibliotece i archiwum naukowym pozwoliło wypłacić zaległe wynagrodzenie. Postanowiono zwrócić się pismem do Rektora UW z prośbą o dwa etaty (4.000 złotych miesięcznie), na których Uniwersytet Wrocławski zatrudniłby dwie osoby oddelegowane do pracy w Bibliotece Naukowej Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Całkowity koszt utrzymania całego biura przy Zarządzie Głównym w 2002 roku wynosił 6.756,40 zł brutto miesięcznie. W trakcie zeszłorocznej wizyty przedstawicieli Prezydium ZG na czele z prof. Simonides u Rektora pojawiło się kilka koncepcji dalszego funkcjonowania Towarzystwa. �344 Kronika Najpoważniejszą z nich było przyłączenie PTL do Centrum Badań Śląskoznawczych i Bohemistycznych Uniwersytetu Wrocławskiego, którym kieruje dr Ryszard Gładkiewicz. Centrum to podlega bezpośrednio Rektorowi. Najbliższą realizacji była właśnie ta koncepcja oraz uzyskanie od UW dwóch etatów dla pracowników biura. Pozostała do rozwiązania sprawa lokalu dla biblioteki i biura. Powrót na ul. Szewską wydawał się mało realny. Przeprowadzka do przejętego przez Uniwersytet budynku szkoły przy ul. Kuźniczej została wówczas odrzucona z powodu zbyt wielkich kosztów adaptacji pomieszczeń szkoły na użytek biblioteki, ponadto nie byłoby możliwe wydzielenie jednolitego kompleksu dla biblioteki i biura, a także brakowało węzła sanitarnego. Pojawiła się natomiast koncepcja przeprowadzenia do budynku przy ul. Cieszyńskiego, gdzie znajdował się Wydział Stomatologii. Ten projekt wydawał się najbardziej realny. Urząd Marszałkowski nie mógł wspomóc finansowo Towarzystwa, ale mógł pomóc Uniwersytetowi. Możliwe było zatem przekazanie uczelni pomieszczenia w rzeczonym budynku dla Centrum Badań, ze wskazaniem dla PTL. Wówczas biblioteka przeniesiona miała być do opuszczonej biblioteki stomatologicznej, czyli do pomieszczeń, gdzie nie trzeba było wykonywać żadnych prac remontowych. W sprawie ewentualnego przejęcia biblioteki Towarzystwa przez Uniwersytet lub jej użyczenia, na posiedzeniu Prezydium jednogłośnie przegłosowano przyzwolenie na użyczenie księgozbioru uniwersytetowi, a prawnicy mieli przygotować stosowną umowę. Dalsze funkcjonowanie Towarzystwa miało być oczywiście autonomiczne i nie podlegać kierownictwu Centrum Badań Śląskoznawczych, a działalność wydawnicza opierać się miała na dofinansowaniu z KBN, a jeżeli UW dofinansuje publikacje PTL, to Centrum mogło figurować jako współwydawca. Obecnie nieaktualne już jest planowane połączenie z Centrum Badań. Uniwersytet Wrocławski, już bez jego pośrednictwa, będzie finansował 2 etaty biurowe w zamian za udostępnianie biblioteki i archiwum. Wydawnictwa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego sygnowane będą logo Uniwersytetu Wrocławskiego. Zawarto stosowną umowę z UW obowiązującą do marca 2004 roku. Siedzibą biblioteki, archiwum i biura pozostanie w dalszym ciągu budynek przy ul. Koszarowej 3. W biurze działającym przy Zarządzie Głównym zatrudnione są obecnie cztery osoby. Dyrektorem biura jest mgr Paulina Suchecka, która dodatkowo zajmuje się biblioteką i prowadzi archiwum. Na całym etacie pracuje również p. Bożena Wrońska - intendent zbiorów bibliotecznych - obsługująca magazyn wydawnictw, wysyłkę publikacji itd. Natomiast księgowość prowadzi p. Agata Sikora. Jest ona zatrudniona na umowę-zlecenie. Od l maja 2003 roku również na umowę-zlecenie zatrudniona została p. Jadwiga Kłodnicka, która zajmuje się biblioteką· Sprawy finansowe 13 stycznia 2003 roku zmarła nieodżałowana p. Anna Lubańska. Jej wkład w naprawienia finansów Towarzystwa i utrzymywanie ich w nieustannej dyscyplinie jest niepodważalny i godny najwyższego szacunku. Nieszczęście przytrafiło się na początku tego roku i niezbędne stało się zatrudnienie osoby, która rozliczyłaby rok ubiegły i wykonała niezwykle ważne sprawozdanie do Komitetu Badań Naukowych. Dzięki pomocy prof. Doroty Simonides udało się zamknąć ubiegły rok finansowy i przygotować stosowne sprawozdanie do Komitetu Badań Naukowych. Obecnie sprawy finansowe prowadzi p. Agata Sikora. �Kronika 345 Dane finansowe za rok ubiegły i pierwszy kwartał tego roku zawiera szczegółowe sprawozdanie skarbnika. Tu podaję tylko kilka podstawowych informacji: I. Wpływy środków pieniężnych dla Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w 2002 roku wyniosły: 261.749 zł, z czego ponad połowa to dotacja celowa z Komitetu Badań Naukowych na dofinansowanie wydawnictw i na upowszechnianie nauki - 165.075 zł. Druga najważniejsza pozycja to wpływy ze sprzedaży wydawnictw - 42.574 zł, a także dotacja Uniwersytetu Wrocławskiego na wynagrodzenie dla pracowników biura za okres VIII-XII 2002 roku - 28.000 zł. Wydatki poniesione na finansowanie działalności statutowej Zarządu Głównego w 2002 roku - 228.835,52 zł, w tym największe pozycje to: wynagrodzenia pracowników biura wraz z pochodnymi -141.462,70 zł. oraz różnorodne usługi -75.046,82 zł. Saldo na dzień 31 grudnia 2002 roku wynosiło 58.664,84 zł, a zobowiązania PTL - 22.076,32 zł. Zarząd Główny posiadał na dzień l stycznia 2003 roku wolne środki pieniężne w wysokości 36.588,52 zł. 2. Dofinansowanie z Komitetu Badań Naukowych, obecnie już Ministerstwa Nauki i Informatyzacji Naukowej, w wysokości 3.000 zł, otrzymaliśmy również na konferencję naukową"Polska-Niemcy. Pogranicze kulturowe i etniczne", która towarzyszy tegorocznemu Walnemu Zgromadzeniu Delegatów. Działalność wydawnicza Przewodniczącym Rady Wydawniczej jest wiceprezes, dr Andrzej Stawarz. Wokresie sprawozdawczym odbyło się jedno posiedzenie Rady Wydawniczej w dniu 6 maja 2003 roku pod przewodnictwem prof. dr D. Simonides. Omówiona została realizacja planu wydawniczego na rok 2002 i 2003 oraz propozycje wydawnicze na 2004 rok. W okresie sprawozdawczym Polskie Towarzystwo Ludoznawcze wydało następujące pozycje książkowe: A. Periodyki: • "Lud", t. 86, • "Literatura Ludowa", t. 46 za rok 2002 i nr l i 2 za 2003 rok. • "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 41. B. Serie wydawnicze: • Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego, t. 6 - A. Lebeda, Zwyczaje, wierzenia i obrzędy pogrzebowe; t. 7 - A. Drożdż, Pomoc wzajemna. • Atlas Polskich Strojów Ludowych, t. 34 - B. Bazielich, Strój rozbarski. Wszystkie te wydawnictwa zostały dofinansowane przez Komitet Badań Naukowych. Na rok 2003 do KBN zostały złożone wnioski o dofinansowanie następujących pozycji: I. "Literatura Ludowa", t. 47 za rok 2003 - red. prof. Czesław Hemas (55.500 zł), 2. "Lud", t. 87 za rok 2003 - red. prof. Zbigniew Jasiewicz (26.375 zł), 3. "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 42: O. Goldberg-Mulkiewicz, Stara i nowa ojczyzna. Ślady kultury Żydów w Polsce (18.400 zł), 4. M. Eder, Bibliografia zawartości "Literatury Ludowej" za lata 1981-2002 (5.760 zł), 5. M. Wilbik, L KUŹIna,Bibliografia etnografii polskiej za lata 1991-1995 (17.845 zł), 6. U. Lewicka-Rajewska, Arabskie opisanie Słowiańszczyzny. Najstarsze źródła do dziejów kultury (24.550 zł), 7. Z naszych tradycji. Dziedzictwo kultury ludowej w woj. łódzkim (50.650 zł), 8. Pogranicza kulturowe i etniczne w Polsce (25.800 zł). �Kronika 346 Ogółem wnioskowano o dofinansowanie wydawnictw na kwotę 224.960 zł. W dniu 31 marca 2003 roku Polskie Towarzystwo Ludoznawcze podpisało umowę z KBN na rok bieżący. Wysokość przyznanej dotacji na wydawnictwa wynosi 52.200 zł. Dofinansowanie otrzymały następujące publikacje - podana wysokość dofinansowania i wnioskowana wartość: • "Literatura Ludowa" - 13.500 z 55.500 zł, • "Lud" - 13.500 z 26.375 zł, • "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 42: Olga Goldberg-Mulkiewicz, Stara i nowa ojczyzna. Ślady kultury Żydów w Polsce - 5.400 z 18.400 zł, • U. Lewicka-Rajewska, Arabskie opisanie Słowiańszczyzny. Najstarsze źródła do dziejów kultury - 9.900 z 24.550 zł, ukaże się w serii Prace Etnologiczne, • Praca zbiorowa, Pogranicza kulturowe i etniczne w Polsce. Pogranicze cieszyńskie. - 9.900 z 25.800 zł. Są to materiały z konferencji w Cieszynie w roku 2002. Uznania nie znalazły 3 pozycje: • M. Eder, Bibliografia zawartości "Literatury Ludowej" za lata 1981-2002, • M. Wilbik, L Kuźma, Bibliografia etnografii polskiej za lata 1991-1995, • Z naszych tradycji. Dziedzictwo kultury ludowej w woj. łódzkim. Propozycja wydawnicza zaakceptowana przez Radę na 2004 roku obejmuje następujące pozycje: • B. Bazielich, Sztuka i rękodzieło ludowe w Polsce w serii Biblioteka Popularnonaukowa, • Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego, t. 8, Obrzędy i zwyczaje weselnej. • oraz warunkowo 1. Adamczewski, Młynarstwo magiczne w serii Prace i Materiały Etnograficzne, • wydawnictwa ciągłe: "Lud", "Literatura Ludowa", "Łódzkie Studia Etnograficzne". Należy podkreślić, iż Komitet Badań Naukowych przekształcony został w Ministerstwo Nauki i Informatyzacji Naukowej, a co za tym oczywiście idzie, zmniejszona została kwota, którą dysponuje ministerstwo na dofinansowania. PTL odczuło to natychmiast. Przyznane dofinansowanie wyniosło niewiele ponad 20% wnioskowanej kwoty. Rodzi to uzasadnione obawy o przyszłość działalności wydawniczej, choć nie tylko takiej, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej Działający od 1968 roku Ośrodek gromadzi materiały do bieżącej bibliografii etnografii polskiej oraz opracowuje wybory z tej bibliografii do publikacji międzynarodowych, a także zbiera wiadomości o aktualnym ruchu naukowym. Siedziba Ośrodka znajduje się w Katedrze Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego. Od roku 2000 ODiIE nie posiada etatowego pracownika, a kieruje nim społecznie prof. B. Kopczyńska-Jaworska. W roku ubiegłym Komitet Badań Naukowych dofinansował Ośrodek, zgodnie z postulowaną przez ODiIE, kwotą w wysokości 7.450 zł (w 2001 r. było to 6.700 zł) z przeznaczeniem na opracowywanie bibliografii międzynarodowej. Ośrodek dofinansowany również został sumą3.500 zł (wobec wnioskowanych 6.260 zł, w 2001 r. było to 4.600 zł) na opracowywanie bazy danych do bibliografii polskiej. W okresie sprawozdawczym na podstawie wydawnictw Biblioteki Narodowej: Bibliografii Zawartości Czasopism i Przewodnika Bibliograficznego sporządzono w kom- �Kronika 347 puterowej bazie danych około 450 not bibliograficznych, głównie za lata 2002-2002. Przygotowano również wybory z zakresu antropologii kulturowej, etnografii i folklorystyki dla międzynarodowych bibliografii za rok 2001: UNESCO - 100 not i lVB _ 126 not wraz z indeksami i tłumaczeniami. W II kwartale 2002 roku międzynarodowe czasopismo abstraktów DEMOS zawiesiło swoją działalność, co spowodowało konieczność zwrotu do KBN 2.000 zł, a przygotowane recenzje zostały przekazane do redakcji "Ludu". Kontynuowano prace nad opracowaniem do druku materiałów bibliograficznych za lata 1991-1995 oraz prace nad zleconym przez Komitet Nauk Etnologicznych informatorem etnografów polskich zatrudnionych w instytucjach etnograficznych i ogólno-kulturalnych. Na rok 2003 Ośrodek otrzymał z KBN dofinansowanie jedynie w wysokości 5.000 zł z przeznaczeniem na opracowywanie selektywnej bibliografii etnografii polskiej za rok 2002 dla bibliografii międzynarodowych. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego Bibliotekę prowadzi p. Jadwiga Kłodnicka i p. Paulina Suchecka. Księgozbiór w okresie sprawozdawczym powiększył się o 381 woluminów i obecnie liczy 40654 woluminy. Zakupiono 136, z wymiany pochodzi 181, dary obejmują 40, a wydawnictwa własne 24 woluminów. Są to najnowsze i najbardziej wartościowe publikacje wyselekcjonowane pod kątem profilu zbiorów biblioteki - z dziedziny etnologii, antropologii kulturowej, folklorystyki i nauk pokrewnych. Wszystkie zakupione woluminy są wprowadzane do inwentarzy bibliotecznych, skatalogowane, sklasyfikowane do działów i udostępniane wszystkim zainteresowanym. PTL prowadzi wymianę ze 170 zagranicznymi i 38 krajowymi instytucjami. W 2002 roku wysłano za granicę 288 egzemplarzy publikacji do 51 krajów. Do konserwacji oddano 17 wol. dzieł zwartych i 59 wol. czasopism. Do centralnego katalogu Biblioteki Narodowej wysłano zaktualizowany wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do biblioteki w roku 2002. Wartość woluminów pozyskanych w 2002 roku do księgozbioru wyniosła 17.645,45 zł. W okresie sprawozdawczym zanotowano 1323 wypożyczenia w czytelni i 204 na zewnątrz biblioteki. W roku bieżącym Komitet Badań Naukowych dofinansował działalność biblioteki w następujących sferach: l. Gromadzenie zbiorów i uzupełnianie zasobów 4.000 zł 2. Udostępnianie księgozbioru i informacja biblioteczna - 10.000 zł 3. Wymiana wydawnictw z instytucjami krajowymi i zagranicznymi 5.000 zł 4. Konserwacja zbiorów 5.000 zł 5. Opracowywanie zbiorów -10.000 zł Razem: - 34.000 zł Archiwum Naukowe Archiwum prowadzi p. Paulina Suchecka. W oparciu o zgromadzone w archiwum rękopisy przygotowano do druku i wydano w 2002 roku jako t. 18 w serii Biblioteka Zesłańca wspomnienia braci Stanisława i Zygmunta Chmielewskich, Zapiski niebohaterskich przeżyć. W sowieckiej niewoli. Przygotowywane są do ponownego (poszerzonego) wydania wspomnienia Z. Fedusa, Syberia wryta w pamięć dziecka. �Kronika 348 Kontynuowane jest gromadzenie wspomnień zesłańców syberyjskich: zbiór powiększył się w roku 2002 o kilka nowych wspomnień i liczy obecnie 861 tek i jako całość stanowi doskonałą bazę źródłową do badań nad historią lat 1939-1956. Na bieżąco gromadzone są dokumenty dotyczące historii Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, rękopisy nie opublikowanych tekstów z dziedziny etnologii, materiały etnograficzne teki z badań terenowych. Zgodnie z zamówieniem skopiowano rękopis Wincentego Pola dla potrzeb wystawy "Odkrywanie Huculszczyzny" organizowanej przez Muzeum Etnograficzne w Gdańsku i również prezentowanej we Wrocławiu. Komitet Badań Naukowych dofinansował w tym roku działalność archiwum w zakreSIe: l. Konserwacja zasobów archiwalnych 2. Opracowywanie zasobów archiwalnych - 3.350 zł, 3.000 zł. Oddziały Towarzystwa W okresie sprawozdawczym w szeregi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przyjęto 20 nowych członków: • Oddział Mszana Dolna 11 • Oddział Gdańsk 2 • Oddział Poznań 2 • Oddział Wrocław 2 • Oddział Kraków l • Oddział Łódź l • Oddział Toruń l Przy Zarządzie Głównym zarejestrowanych jest obecnie 15 oddziałów. Najmłodszym jest Oddział Północno-mazowiecki funkcjonujący przy Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, choć w zeszłym roku przy okazji LXXXVIII Walnego Zgromadzenia Delegatów zawiązał się Oddział w Cieszynie, który jednak do tej pory nie ukonstytuował się. Zgodnie z § 52 ust. 5 Statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego do kompetencji każdego Zarządu Oddziału naleźy składanie sprawozdania z działalności statutowej i finansowej. Sprawozdanie z działalności merytorycznej do dnia 22 czerwca 2003 roku przysłało jedynie 5 Oddziałów: Gdański, Łódzki, Krakowski, Toruński, Zielonogórski. Szczegółowe sprawozdania zostaną odczytane przez przedstawicieli poszczególnych Oddziałów w dalszej części Walnego Zgromadzenia. Bieżące raporty finansowe nadesłano z Oddziałów: Bielsko-Biała, Gdańsk, Kraków, Lublin, Łódź, Mszana Dolna, Opole, Poznań, Śląsk, Toruń, Warszawa, Wrocław. Do ZG wpłynęło pismo ze Szczecina o zatwierdzenie powołania Oddziału Szczecin PTL. Do pisma dołączony był protokół z zebrania założycielskiego, w którym wzięło udział 10 osób, a któremu przewodniczył Jacek Łapott. Prezesem wybrana została Ewa Prądzyńska. Decyzja o powołaniu Oddziału Szczecin została odłożona do najbliższego posiedzenia Zarządu Głównego, tj. do 26 czerwca 2003 roku, bowiem właśnie do kompetencji ZG należy, zgodnie z § 37, ust. 9 Statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, powoływanie oddziałów Towarzystwa. Jerzy Adamczewski �Kronika 349 PRACE ETNOMUZYKOLOGICZNE I W ZAKRESIE ANTROPOLOGII KULTURY INSTYTUTU SZTUKI PAN ORAZ CZASOPISMA ETNOLOGICZNE PRZEDMIOTEM UWAGI POSIEDZENIA KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH PAN, WARSZAWA, 29 LISTOPADA 2002 Doroczne, jesienne posiedzenie plenarne Komitetu Nauk Etnologicznych PAN odbyło się w siedzibie Instytutu Sztuki PAN. Pierwsza część posiedzenia poświęcona została prezentacji działalności naukowej ośrodka goszczącego członków Komitetu. Zebranych przywitał Dyrektor Instytutu Sztuki PAN - prof. dr hab. Lech Sokół, wskazując na znaczenie problematyki związanej z naukami etnologicznymi w pracach kierowanej przez niego placówki. Wręczył on prowadzącemu zebranie Przewodniczącemu Komitetu prof. dr. hab. Zbigniewowi Jasiewiczowi księgę Instytut Sztuki PAN, 1949-1999 (Warszawa 2000), wydaną z okazji 50-lecia Instytutu, zawierającą cenne informacje m.in. o pracach działających w nim zespołów etnologów, etnomuzykologów i etnochoreologów oraz antropologów kultury. O badaniach i publikacjach etnomuzykologicznych Zakładu Historii Muzyki tegoż Instytutu mówił prof. dr hab. Ludwik Bielawski. Zaprezentował on m.in. ostatnio opublikowane, S-tomowe dzieło Barbary Krzyżaniak i Aleksandra Pawlaka, Warmia i Mazury, Warszawa 2002, stanowiące część trzecią monumentalnej serii Polska pieśń i muzyka ludowa, redagowanej przez Ludwika Bielawskiego. Prace Zakładu Antropologii Kultury, Filmu i Sztuki Audiowizualnej przedstawił dr Zbigniew Benedyktowicz. Zakład ten, powołany w roku 1997, przejął część zadań badawczych dotychczasowych Zakładu Sztuki Ludowej i Folkloru oraz Pracowni Badania Sztuki Ludowej w Krakowie, uzupełniając je o zadania nowe. Kontynuuje m.in. wydawanie czasopisma "Konteksty. Polska Sztuka Ludowa", redagowanego w latach 1952-1994 przez Aleksandra Jackowskiego. Dr Z. Benedyktowicz zaprezentował ponadto nową książkę A. Jackowskiego, Polska sztuka ludowa (Warszawa 2002). Autor książki powiedział o jej miejscu w dotychczasowych jego studiach i obecnych zainteresowaniach. Druga część posiedzenia poświęcona została omówieniu czasopism związanych z naukami etnologicznymi, a to z powodów zarówno formalnych, jak i merytorycznych. Powodem formalnym było zobowiązanie komitetów naukowych PAN przez Zespół Nauk Humanistycznych H-DI Komitetu Badań Naukowych do przeprowadzenia oceny czasopism danej dziedziny nauki i zaproponowanie ich podziału na listę "A" i "B". Ważnym kryterium oceny czasopism zaproponowanym przez KBN było: l. Stosowanie zewnętrznego, wobec zespołu redakcyjnego, recenzowania artykułów; 2. Dostępność łam czasopisma dla autorów spoza grupy pracowników instytucji je wydającej. Czasopisma wymagają okresowych analiz i ocen również ze względów merytorycznych. Dostarczają przecież tak ważnej w nauce możliwości prezentowania wyników badań i tworzenia forum dyskusji. Stanowią czuły barometr sytuacji w danej dziedzinie nauki. Wiele mówią o strukturze środowiska naukowego. Są także niezwykle ważnym źródłem do historii nauki. Bieżącej ocenie poddawane są jednak niezwykle rzadko. Nie znam, z okresu kilkudziesięciu ostatnich lat, jakiejkolwiek opublikowanej krytycznej analizy czasopisma związanego z naukami etnologicznymi; zapewne nie pisano ich również dlatego, aby nie utrudniać i tak niełatwego zadania utrzymywania periodyków. Dlatego wymóg oceny czasopism stworzony przez KBN należy uznać za korzystny dla rozwoju nauki. Z drugiej jednak strony konieczność przeprowadzenia kategoryzacji, podziału czasopism na bardziej lub mniej godne poparcia w dziedzinie nauki, w której pełnią one niepowtarzalne funkcje �350 Kronika w ramach środowiska, jest trudna do realizacji. Taka sytuacja wystąpiła w naukach etnologicznych, stanowiących zespół kilku dyscyplin i subdyscyplin; obok etnologii, folklorystyki, antropologii kulturowej także studiów nad plastyką ludową i nieprofesjonalną, etnomuzykologii, etnochoreologii, etnomuzealnictwa i in. Większość czasopism służy w związku z tym oddzielnej dyscyplinie, każde ma odmienny profil tematyczny, posiada różne kręgi autorów i czytelników i jest niezwykle ważne dla całej dziedziny nauki. Z tych powodów Przewodniczący Komitetu, w piśmie skierowanym do Przewodniczącego Zespołu Nauk Humanistycznych H-Ol KBN, uzasadniał niezbędność pozostawienia lub nadania wszystkim czasopismom związanym z naukami etnologicznymi, znajdującymi się obecnie na listach KBN, kategorii "A". Dotychczas przyjęta kategoryzacja wpływa na zróżnicowaną pozycję poszczególnych czasopism. W parametrycznych ocenach placówek naukowych, prowadzonych przez KBN, za artykuł opublikowany w piśmie zaliczonym do grupy "A" przyznawanych jest 6 pkt., w grupie "B" - 3 pkt., natomiast spoza listy KBN - 1 pkt. Stan liczbowy czasopism związanych z naukami etnologicznymi można uznać za zadowalający. W dłuższej perspektywie czasu, od II wojny światowej, dostrzec można okresy zwiększonej aktywności środowiska we wznawianiu i powoływaniu czasopism. Pierwszym z nich była druga połowa lat 40., okres zaraz po wojnie, kiedy wznowiono wydawanie "Ludu" (1946, red. J. Gajek i T. Seweryn) oraz założono "Polską Sztukę Ludową" (1947, red. J. Grabowski). Drugi okres, po roku 1956, w którym powstały "Kultura i Społeczeństwo" (1957, red. l Chałasiński), "Literatura Ludowa" (1957, red. J. Krzyżanowski), "Etnografia Polska" (1958, red. A. Kutrzeba-Pojnarowa), "Łódzkie Studia Etnograficzne" (1959, red. K. Zawistowicz-Adamska i B. Baranowski), nieco później "Ethnologia Polona" (1975, red. M. Frankowska), długo jedyne polskie czasopismo etnologiczne publikowane w językach kongresowych. Trzeci okres, w którym zakładano nowe czasopisma, to koniec lat 80. i lata 90. Wówczas powołano "Etnolingwistykę" (1988, red. l Bartmiński), "Biuletyn Polskiego Towarzystwa Etnochoreologicznego" (1989, pod tym tytułem od roku 1991, red. K. Lesień-Płachecka), "Sprawy Narodowościowe. Seria nowa" (1992, red. K. Kwaśniewski i l Wisłocki), "Joumal of Urban Ethnology" (1995, red. A. Stawarz) oraz "Zabawy i Zabawki. Kwartalnik Poświęcony Zagadnieniom Ludyzmu i Ludyczności" (1997, red. R. Kantor). Pojawiły się również czasopisma kół naukowych studentów etnologii, z których najbardziej trwałym i posiadającym jako jedyne ISSN okazało się "Pismo Antropologiczne. Barbarzyńca", wydawane przez Koło Naukowe Etnologów Ul Wszystkie wydawane czasopisma utrzymano, po roku 1989, w okresie przemian ustrojowych, i utworzono nowe, o czym już wyżej napisałem. Transformacji nie wytrzymały czasopisma muzeów etnograficznych: "Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku" i "Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie", m.in. w związku z oddaniem muzeów we władanie samorządów lokalnych. Nieregularnie pojawiał się również "Rocznik Muzeum Etnograficznego w Toruniu". Inne, takie jak "Zeszyty Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie" i "Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria Etnograficzna", przestały wychodzić już wcześniej. Jak wynika z oświadczeń dyrektorów muzeów wznowienie i regularne wydawanie tych periodyków nie jest obecnie możliwe. Charakterystykę czasopism przedstawili i mówili o trudnościach związanych z ich wydawaniem redaktorzy lub osoby przez nich upoważnione: Z. Benedyktowicz, W. Burszta, Z. Jasiewicz, L Kabzińska, R. Kantor, T. Karwicka, A. Michalec, A. Posem-Zieliński i E. Tarkowska. Analiza treści czasopism pozwala śledzić ich przemiany związane ze zmianami w nauce i celami przyjmowanymi przez redaktorów oraz zorientować się �Kronika 351 w sile oddziaływania zespołów inspirujących powstawanie i utrzymujących czasopisma: instytucji i związanych z instytucjami grup badawczych, stowarzyszeń i korporacji oraz grup nieformalnych. Ujawnia również postacie szczególnie zasłużone dla powoływania czasopism i w ich utrzymaniu. Związek obecnie wydawanych i tutaj omawianych czasopism z naukami etnologicznymi ma zróżnicowane podstawy. Wynika z treści czasopism i ich instytucjonalnego osadzenia, z naukowej przynależności ich redaktorów, wreszcie ze znalezienia się na liście czasopism KBN w dziale "Etnologia". Wyróżnić wśród nich można, choć granice podziału nie są ostre, pisma etnologiczne lub reprezentujące inne dyscypliny wchodzące w skład nauk etnologicznych oraz pisma wielodyscyplinarne, związane z naukami etnologicznymi, poświęcone wyodrębnionym dziedzinom kultury i życia społecznego lub terytoriom. Na listach przygotowanych przez KBN, obowiązujących do końca 2002 roku, znalazły się następujące czasopisma, których omówienie przedstawiam również w oparciu o materiały ankiety rozesłanej wśród członków Komitetu: 1. "Ethnologia Polona", rocznik, rok założenia 1975, red. Maria Paradowska, kategoria "A" w klasyfikacji KBN, wydawca Instytut Archeologii i Etnologii PAN. Jedyne polskie czasopismo etnologiczne obejmujące całość problematyki etnologicznej, publikowane w językach kongresowych, głównie angielskim. Preferuje artykuły informujące o stanie badań już zaawansowanych. Otwarte dla całego środowiska. Nie prowadziło dotąd kwalifikacji artykułów do druku na podstawie recenzji zewnętrznych. Zintensyfikować należy rozprowadzanie pisma w zagranicznych ośrodkach naukowych. Czasopismo, niezbędne dla informowania nauki światowej o badaniach polskich, odczuwa trudności finansowe związane przede wszystkim z wysokimi kosztami tłumaczeń; 2. "Etnografia Polska", kwartalnik, rok założenia 1958, red. Iwona Kabzińska, wydawca Instytut Archeologii i Etnologii PAN, kategoria "A", uznane za główny periodyk specjalistyczny etnologii polskiej. Prezentuje wysoki poziom publikacji i opracowania redakcyjnego. W najbliższym czasie podejmie kwalifikowanie artykułów do druku na podstawie recenzji zewnętrznych; 3. "Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury", rocznik, rok założenia 1988, red. Jerzy Bartmiński, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, kategoria "A" w dziale "Językoznawstwo". Pismo powstało z potrzeby przedyskutowania szeregu kwestii metodologicznych i teoretycznych związanych z przygotowaniami do wydania Słownika stereotypów i symboli ludowych. Pierwotna formuła czasopisma wyczerpana została po ukończeniu prac nad I tomem Słownika. Tomy od VIII (1996) stanowią już nową serię z dodanym podtytułem, poświęconą problematyce semantyki kognitywnej współczesnego językoznawstwa, zagadnieniom językowego obrazu świata, stereotypu i prototypu, sprawczej funkcji języka w kulturze oraz definiowaniu pojęć. W związku ze współpracą z badaczami z Europy Środkowo-Wschodniej część artykułów publikowana jest w językach obcych, głównie w rosyjskim. Skromne środki uzyskiwane z jednego z zakładów Instytutu Filologii Polskiej UMCS, nie pozwalające na opłacenie prac sekretariatu, stawiają pod znakiem zapytania dalsze wydawanie pisma; 4. "Konteksty. Polska Sztuka Ludowa", kwartalnik, rok założenia 1947, red. Zbigniew Benedyktowicz, wydawca Instytut Sztuki PAN, kategoria "B" w dotychczasowej kwalifikacji KBN. Przekształciło swój charakter z czasopisma zajmującego się sztuką ludową i nieprofesjonalną, dodając w roku 1990 tytuł "Konteksty", wraz z podtytułem "Antropologia Kultury - Etnografia - Sztuka", w podejmujące, z pozycji wielo- i interdyscyplinarnych, problematykę antropologiczną. Ważne przekłady tekstów autorów za- �352 Kronika granicznych, m.in. Jamesa Clifforda, Mircei Eliadego, Clifforda Geertza, Kirsten Hastrup, Claude'a Lćvi-Straussa, Jurija Łotmana i Marilin Strathem. Część artykułów utrzymana w konwencji eseju. Ze względu na charakter czasopisma Uednotematyczne tomy lub działy), redaktor zamierza oddawać do recenzji zewnętrznych całość poszczególnych zeszytów lub jego części; 5. "Kultura i Społeczeństwo", kwartalnik, rok założenia 1957, redaktor Elżbieta Tarkowska, wydawca Komitet Socjologii PAN i Instytut Studiów Politycznych PAN, kategoria "A" na liście KBN, zarówno Zespołu H-D l, jak i Zespołu H-02. Czasopismo interdyscyplinarne, publikujące prace najwybitniejszych przedstawicieli nauk społecznych, zasłużone dla rozwoju antropologii kulturowej i społecznej. W nadmiarze spełnia wymóg recenzowania zewnętrznego. Nadesłane materiały kieruje bowiem do dwóch recenzentów; 6. "Literatura Ludowa", dwumiesięcznik, rok założenia 1957, red. Czesław Hemas, wydawca Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, kategoria "A". Jedyne w Polsce czasopismo zajmujące się folklorem słownym. Towarzyszyło rozwojowi polskiej folklorystyki, obejmując swymi zainteresowaniami nowe rodzaje literatury i sytuacji komunikacyjnych, w tym także z terenów pozapolskich. Otwarte dla folklorystów zarówno o orientacji filologicznej, jak i antropologicznej. Zamieszcza również przekłady prac folklorystów zagranicznych. Trudności wydawania dwumiesięcznika związane są m.in. z późnym w skali roku przekazywaniem finansów; 7. "Lud", rocznik, rok założenia 1895, red. Zbigniew Jasiewicz, organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, kategoria "A". Zakresem tematycznym obejmuje wszystkie dyscypliny mieszczące się w ramach nauk etnologicznych, publikuje również teksty materiałowe w konwencji ludoznawczej. Dociera do ponad 180 bibliotek zagranicznych w ramach wymiany międzybibliotecznej prowadzonej przez PTL. Artykuły kwalifikuje do druku na podstawie recenzji zewnętrznych; 8. "Łódzkie Studia Etnograficzne", rok założenia 1959, red. Grażyna E. Karpińska, wydawca Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, kategoria "B". Nie powinny być tutaj brane pod uwagę, dlatego że od co najmniej roku 1992 przestały być czasopismem i przekształciły się w ważną dla nauk etnologicznych serię wydawniczą; 9. "Sprawy Narodowościowe. Seria nowa", rocznik o różnej liczbie zeszytów w poszczególnych latach, rok założenia 1992, red. Wojciech 1. Burszta, wydawca Zakład Badań Narodowościowych PAN, kategoria "A" zarówno na liście Zespołu H-Ol, jak i Zespołu H-02 KBN. Czasopismo interdyscyplinarne, jedyne w Polsce poświęcone problematyce etnicznej i narodowościowej, tak ważnej we współczesnym świecie. Publikuje zarówno artykuły teoretyczne, jak i materiały informacyjne. Recenzowanie zewnętrzne nie jest sformalizowane, ale jest stosowane. Nie objęte listami KBN pozostają inne czasopisma związane z naukami etnologicznymi, takie jak: l. "Biuletyn Polskiego Towarzystwa Etnochoreologicznego", rocznik, rok założenia 1989, red. Grażyna W. Dąbrowska, wydawca Polskie Towarzystwo Etnochoreologiczne. Pismo wielodyscyplinowe, publikuje artykuły teoretyczne i materiałowe na temat tańców ludowych i etnicznych autorów również zagranicznych. Informuje także o roli tańców w kulturze współczesnej i działalności zespołów tanecznych w Polsce i za granicą; 2. "Estudios Latinoamericanos", rocznik, rok założenia 1972, red. Aleksander Posern-Zieliński, wydawca Polskie Towarzystwo Studiów Latynoamerykanistycznych. Pismo ogłaszające prace historyków, etnohistoryków, politologów, etnologów, archeologów, �Kronika 353 archeoastronomów polskich i zagranicznych. Od czasów objęcia redakcji pisma przez etnologa koncentracja na problematyce kulturowej i społecznej ujmowanej w perspektywie tak historycznej, jak i współczesnej. Publikowane w języku hiszpańskim, portugalskim, angielskim i francuskim; 3. "Journal ofUrban Ethnology", rocznik, rok założenia 1995, red. Andrzej Stawarz, wydawca Polskie Towarzystwo Etnologii Miasta. Publikowane jest głównie w językach obcych, niektóre artykuły w języku polskim. Ogłasza studia przedstawicieli wielu dyscyplin i wielu krajów z badań nad problematyką miast w Europie Środkowej i Wschodniej. Ważne dla intensyfikacji badań etnologicznych i z zakresu innych dyscyplin nad zagadnieniami miasta; 4. "Zabawy i Zabawki", kwartalnik, rok założenia 1997, red. Ryszard Kantor, wydawca Muzeum Zabawkarstwa w Kielcach i Towarzystwo Rozwoju Zabawkarstwa. Zamieszcza studia nad zachowaniami ludycznymi i zabawkarstwem autorów wielu dyscyplin: historii kultury, etnologii, socjologii, pedagogiki i psychologii. Uwzględnia praktyczne aspekty zabaw i zabawek, ogłaszając artykuły terapeutów i producentów zabawek. Nieustabilizowana sytuacja finansowa pisma może doprowadzić do jego likwidacji. W sprawach czasopism głos zabierali: prof. L. Mróz, prof. W. Paprocka, prof. R. Kantor, ks. prof. Zimoń i prof. 1. Stęszewski. Wnioski z tej części posiedzenia, sformułowane przez przewodniczącego zebrania, dotyczyły: potrzeby częstszego niż dotąd zajmowania się czasopismami w pracach Komitetu i jego komisji; celowości zachęcenia redaktorów pism, nieobecnych dotąd na listach KBN, do spełnienia wymogów umożliwiających wystąpienie o wpisanie na te listy; korzyści z porozumiewania się poszczególnych redakcji w celu upowszechniania informacji o czasopismach, a także wymiany nadsyłanych materiałów po to, aby znależć dla nich naj właściwsze miejsce druku; możliwości zachęcania do monograficznego opracowywania poszczególnych czasopism, np. w ramach prac magisterskich lub doktorskich. W wolnych głosach i wnioskach prof. J. Stęszewski zwrócił uwagę na brak możliwości oddziaływania środowisk naukowych i muzealnych na obsadę stanowisk kierowniczych w muzeach podlegających samorządom lokalnym, co może być przeszkodą w ich funkcjonowaniu i rozwoju. Przewodniczący Komitetu, kończąc posiedzenie, podziękował Dyrektorowi Instytutu Sztuki PAN i pracującym w tym Instytucie etnologom i etnomuzykologom za stworzenie dobrych warunków obrad. Zbigniew Jasiewicz �354 Kronika KIERUNKI ZMIAN W ETNOLOGII POLSKIEJ PO ROKU 1989 I PRZYGOTOWANIA DO WYBORU CZŁONKÓW KOMITETU NA KADENCJĘ 2003-2006. POSIEDZENIE KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH PAN WARSZAWA, 28 MARCA 2003 Posiedzenie odbyło się w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie. Przewodniczący posiedzenia, prof. Z. Jasiewicz, poinformował o powołaniu członka Komitetu, prof. dr hab. M. Drozd-Piasecką, na stanowisko zastępcy przewodniczącego Wydziału I Nauk Społecznych PAN. Następnie prof. Z. Jasiewicz przedstawił referat "Kierunki zmian w etnologii polskiej po roku 1989". Głównym celem wystąpienia była próba odpowiedzi na pytanie w jaki sposób i w jakim zakresie przemiany ustrojowe po roku 1989 wpłynęły na zmiany w charakterze i warunkach funkcjonowania etnologii i szerzej nauk etnologicznych w Polsce. Referent wskazał na kontekst, w którym pozostaje etnologia polska. Jest nim społeczeństwo i państwo polskie, ale obok tego etnologia i antropologia w skali świata, a także sytuacja na świecie. Stwierdził, że przemiany ustrojowe nie objęły w równym stopniu wszystkich dziedzin i aspektów nauki; jedne z nich bardziej, a inne mniej wrażliwe są na warunki polityczne i społeczne. Za bardzo ważny dla kierunków zmian uznał stan etnologii polskiej przed rokiem 1989. Wyodrębnił cztery grupy czynników ważnych w procesie transformacji: l. związane z państwem, m.in. stworzenie warunków samorządności środowiskom naukowym, przyjęcie zasady wolności badań naukowych i wolności nauczania, zmiany w systemie finansowania nauki; 2. powiązane ze zmieniającym się społeczeństwem, m.in. inny stosunek do edukacji, do prywatności, nie obojętny dla badań terenowych, nowe potrzeby w zakresie wiedzy; 3. cywilizacyjne, m.in. polegające na przyspieszeniu obiegu informacji, zresztą tylko pośrednio związane ze zmianami ustrojowymi; 4. wynikające z postawy i działalności członków środowiska etnologicznego. W dalszej części wystąpienia referent skoncentrował się na charakterystyce środowiska nauk etnologicznych i wybranych kierunkach zmian. Stwierdził, że "środowisko nauk etnologicznych", o którym już obecnie można mówić w Polsce, szersze w porównaniu ze "środowiskiem etnologicznym", jest wynikiem silnych w nauce tendencji integracyjnych i działalności Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, skupiającego obok etnologów również antropologów społecznych, folklorystów, etnomuzykologów i przedstawicieli innych dyscyplin współpracujących z etnologią. Środowisko to, podobnie jak całość nauki polskiej, nie zostało poddane po roku 1989 lustracji czy weryfikacji politycznej. Nie było zatem wyłączeń; włączenia do środowiska objęły nielicznych naukowców polskich z Zachodu i nieco liczniejszych duchownych. Członkowie środowiska etnologicznego w Polsce, w odróżnieniu od Rosji, Ukrainy czy krajów bałtyckich, nie dostarczyli w zasadzie wsparcia ruchom nacjonalistycznym czy ruchom związanym z New Age, np. neopogańskim. Ważną rolę w integracji środowiska etnologicznego w Polsce winno spełniać stowarzyszenie, obejmujące w szerszym zakresie w porównaniu z Komitetem, skupiającym wyłącznie tzw. samodzielnych pracowników nauki, etnologów oraz studentów tej dyscypliny. Zadaniem stowarzyszenia winno być artykułowanie i prezentowanie wobec społeczeństwa i państwa potrzeb i postulatów środowiska etnologicznego. Rolę taką mogłoby pełnić Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, niezwykle zasłużone i z bogatymi tradycjami, jeśli by potrafiło przyciągnąć i zintegrować coraz liczniejszych w Polsce, pracujących w różnych zawodach, etnologów i studentów etnologii. �Kronika 355 Do najbardziej wyraźnych i istotnych zmian w etnologii po roku 1989 referent zaliczył: l. Poszerzenie zakresu i działalności środowiska nauk etnologicznych. Wyrazem tego kierunku zmian jest m.in. stale rosnąca liczba elektorów w wyborach do Komitetu Nauk Etnologicznych PAN oraz akceptacja przez redakcje 12 czasopism wpisania ich na listę czasopism "etnologicznych" objętych rankingiem KBN; 2. Zmiany w problematyce badawczej nauk etnologicznych, m.in. podjęcie i intensyfikacja studiów nad kulturowymi konsekwencjami transformacji ustrojowej, kulturą codzienności, kulturą miasta, sprawami etnicznymi, badanymi szczególnie na najbliższym nam Wschodzie, związkami etnologii z literaturoznawstwem i językoznawstwem, zbliżające etnologię do antropologii kulturowej; 3. Normalizację kontaktów z nauką światową. Wyjeżdża się obecnie nie tylko za środki zagraniczne, ale i krajowe, nie tylko na konferencje, ale także na badania. Prawdziwym przełomem były wyjazdy w okresie ostatnich 8 lat ponad l 00 polskich studentów etnologii na kilkumiesięczne staże do uniwersytetów europejskich w ramach programów wymiany Tempus i Erazmus/Sokrates. Paradoksalnie jednak zmalała w porównaniu z początkiem lat 90. liczba profesorów z zagranicy wizytujących polskie ośrodki etnologiczne. Polska utraciła walory egzotycznego kraju socjalistycznego. W środowisku polskim z kolei może pojawić się tendencja do koncentrowania się na sprawach krajowych; 4. Podjęcie się przez etnologię, razem z innymi naukami etnologicznymi, funkcji kształcenia zwielokrotnionej liczby studentów i doktorantów. Kształceniem objęto pod koniec 2001 roku 2.375 studentów i ok. 70 doktorantów w 7 ośrodkach uniwersyteckich. Zwiększenie się liczby studentów i doktorantów to jeden z najbardziej istotnych, a zarazem spektakularnych rezultatów transformacji. W dyskusji nad przedstawionymi tezami zabrała głos prof. Z. Sokolewicz, która zwróciła uwagę na zmiany w sojuszach naukowych zawieranych przez etnologów, związane z podejmowaną obecnie tematyką badań. W kwestii kształcenia studentów etnologii i ich przygotowania do pracy zawodowej dostrzegła konieczność odróżnienia wykształcenia od zawodu. Trudności w zatrudnieniu absolwentów zobowiązują nas do starania o przekazanie studentom umiejętności ułatwiających zdobycie pracy. Wątek interdyscyplinarności w badaniach podjął prof. A. Posern-Zieliński. Do spraw kształcenia studentów powrócił prof. L. Mróz, który mówił o braku zainteresowania władz oświatowych w wykorzystaniu etnologów jako przygotowanych do nauczania problematyki dziedzictwa kulturowego. Podkreślił on także znaczenie organizowanych dawniej międzyuczelnianych obozów etnograficznych i innych form kontaktu między ośrodkami kształcącymi etnologów. Z kolei prof. T. Karwicka, nawiązując do pierwszej części wypowiedzi prof. L. Mroza, poinformowała o nieułatwianiu nauczycielom przez władze szkolne korzystania z podyplomowych studiów etnologicznych. Prof. S. Szynkiewicz, polemizując z referentem, dowodził, że zajęcie się własnymi sprawami, jeśli są to sprawy ważne, nie musi prowadzić do zamknięcia się przed światem. Postawił pytanie, w jakim zakresie włączyliśmy się do studiów nad przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Nie dostrzegł tego zagadnienia w referacie. O interdyscyplinarności badań mówili kolejni mówcy. Prof. 1. Stęszewski zajął się tą sprawą na przykładzie etnomuzykologii. Prof. R. Sulima z kolei przedstawił związki literaturoznawstwa i językoznawstwa z etnologią i wskazał przykład prof. 1. Bartmińskiego, który wzbogacił studia dialektologiczne ujęciami antropologicznymi. Powracając do kwestii poruszonych przez prof. S. Szynkiewicza, prof. Z. Sokolewicz przyznała, że nie ma zapotrzebowania na wyniki prac etnologicznych ze strony instytucji rządowych. Mogą się po nie zgłosić natomiast organizacje pozarządowe. Studenci warszawscy, poinformo- �356 Kronika wała prof. Z. Sokolewicz, podjęli problematykę dotyczącą referendum unijnego. Prof. A. Szyfer dostrzegła możliwość zapewnienia pracy absolwentom etnologii poprzez skierowanie ich na kursy pedagogiczne w trakcie studiów etnologicznych. Prof. A. Posem-Zieliński zajął się, na podstawie wniosków z przeprowadzonej akredytacji instytutów i katedr etnologicznych, trudnościami w przygotowaniu nowych kadr i zachęcał do tworzenia warunków przygotowania habilitacji. Stwierdził, że sami musimy zabiegać o właściwy odbiór i wykorzystanie wyników naszych prac. Dostrzegł również potrzebę intensyfikacji prac terenowych, coraz mniej bowiem prac magisterskich powstaje w oparciu o badania terenowe. Możliwość zapobieżenia dezintegracji uniwersyteckiego środowiska etnologicznego w Polsce, o której mówił prof. L. Mróz, widzi m.in. w wykorzystaniu programu "Most", który pozwala na wymianę nie tylko studentów, ale i wykładowców. Zaproponował ponadto, aby Komitet Nauk Etnologicznych zajął się przygotowaniem nowych "minimów programowych" studiów etnologicznych, bowiem obecnie obowiązujące nie spełniają współczesnych wymagań. W tej ostatniej sprawie wypowiedział się także prof. L. Mróz, podnosząc dodatkowo jako pilną sprawę przygotowania podręczników. Referent podziękował dyskutantom. Za wyjątkowo ważne uznał, z jednej strony, działania na rzecz rozwoju środowiska nauk etnologicznych, a z drugiej, starania o wysoki poziom kształcenia etnologicznego, uwzględniające obecną masowość studiów. W punkcie obrad poświęconym przygotowaniom do wyborów, przewodniczący posiedzenia przedstawił listę wyborczą i poprosił o jej zaakceptowanie. Listę tę, konsultowaną w poszczególnych ośrodkach, poszerzaną zresztą z biegiem lat, zamieszczono w aneksie (nr l). Jest ważna dlatego, że pozwala poznać granice wyznaczane dla środowiska nauk etnologicznych przez jego członków. Następnie zaprezentował projekt regulaminu wyborów (nr 2 w aneksie). Po dyskusji i wprowadzeniu uzupełnień, został przyjęty również regulamin. Do Komisji Wyborczej wybrano: dr. Z. Benedyktowicza, red. A. Jackowskiego, mgr. A. Perzanowskiego i dr. Ł. Smyrskiego. W wolnych głosach prof. A. Posem-Zieliński zaproponował wystąpienie do Wydziału I Nauk Społecznych o ustanowienie oddzielnej nagrody za prace z zakresu nauk etnologicznych. Patronem tej nagrody mógłby być Bronisław Malinowski. Prof. M. Drozd-Piasecka zgłosiła wniosek o podjęcie starań o uzyskanie miejsca wśród członków PAN dla przedstawiciela nauk etnologicznych. Prof. Z. Jasiewicz zaapelował o nadsyłanie materiałów do druku w "Ludzie". Zdaniem prof. E. Tarkowskiej w ocenach przeprowadzanych przez KBN punktowane być powinny nie tylko artykuły, ale również wartościowe recenzje opublikowane w czasopismach. Prof. J. Stęszewski dostrzegł możliwość tworzenia czasopism internetowych również w naukach etnologicznych. �Kronika 357 Aneks Nr 1. Lista wyborcza do KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH 1. Władysław Baranowski Katedra Etnologii UL 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. Anna Barska Jerzy Bartmiński Barbara Bazielich Stefan Bednarek Ludwik Bielawski Maria Biemacka Zbigniew Bokszański Andrzei Brencz Anna Brzozowska-Kraika Michał Buchowski Irena Bukowska-Floreńska Izabella Bukraba-Rylska Woiciech J. Burszta Jerzy Czaikowski Anna Czekanowska-Kuklińska Dioniziusz Czubala Piotr Dahli!! Katarzyna Dadak-Kozicka 20. Jerzy Damrosz 21. Danuta Dobrowolska 22. Mirosława Drozd-Piasecka 23. Leszek Dzię!!iel 24. Andrzei Flis 25. Mariola Flis 26. Jan Grad 27. Czesław Hemas 28. Zbi!!niew Jasiewicz 29. Jerzy Jastrzebski 30. Aldona Jawłowska 31. Daniel Kadłubiec 32. Iwona Kabzińska 33. Katarzyna Kaniowska 34. Ryszard Kantor 35. GrażYna Ewa Kamińska 36. Teresa Karwicka PAN (2003-2006) Instvtut Nauk Społecznych Uniw. Opolskiego Instytut Filologii Polskiei UMCS Katedra Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego Katedra Kulturoznawstwa Uniw. Wrocławskiego Instytut Sztuki PAN, Warszawa Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa Katedra Sociolo!!ii Kulturv UL Instytut Etnolo!!ii i Antropologii Kult. UAM Instytut Filolo!!ii Polskiej UMCS Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM Katedra Etnolo!!ii UŚ, Filia w Cieszynie Instytut Rozwoiu Wsi i Rolnictwa PAN, Warszawa Instytut Etnolo!!ii i Antropologii Kult. UAM Wyższa Szkoła w Jarosławiu Instytut Muzykologii UW Instytut Nauk o Kulturze US Instytut Muzykolo!!ii UW Akademia Muzyczna i Instytut Sztuki PAN w Warszawie Wyższa Szkoła im. Pawła Włodkowica w Płocku Instytut Filozofii i Sociolo!!ii PAN, Warszawa Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa Instytut Etnolo!!ii UJ Instytut Sociologii UJ Instytut Socjologii UJ Instytut Kulturoznawstwa UAM Instytut Filologii Polskie i UWr Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM Instytut Dziennikarstwa UWr Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa Uniwersytet Sląski, Filia w Cieszynie Instytut Archeologii i Etnologii PAN Katedra Etnologii UL Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Opolskiego Katedra Etnolo!!ii UL Katedra Etnologii UMK �Kronika 358 37. 38. 39. 40. Marian Kempny Jadwiga Klimaszewska ZYl!:munt Kłodnicki Jacek Kolbuszewski 41. Bronisława Kopczyńska-Jaworska 42. Alojzy Kopoczek 43. Wiesława Korzeniowska 44. Ewa Kosowska 45. Krystyna Kossakowska-Jarosz 46. 47. 48. Władysław Kowalak Andrzei P. Kowalski Piotr Kowalski 49. Jolanta Kowalska 50. Anna Krasnowolska 51. Violetta Krawczyk-Wasilewska 52. Krzysztof Kwaśniewski 53. Roderyk Lanl!:e 54. Władysław Kwaśniewicz 55. Andrzei Lech 56. Zbigniew Libera 57. Bogusław Linette 58. Jolanta Lugowska 59. Woiciech Lysiak 60. Zdzisław Mach 61. Danuta Markowska 62. Włodzimierz Medrzycki 63. Anna Mrozek-Dumanowska 64. Lech Mróz 65. Janusz Mucha 66. Bożena Muszkaiska 67. Ewa Nowicka 68. Ewa Nowina-Sroczyńska 69. Jacek Olędzki 70. Adam Paluch 71. Andrzej K. Paluch 72. Anna Pałubicka 73. Wanda Paorocka 74. Maria Paradowska 75. Włodzimierz Pawluczuk 76. Jan Perszon 77. Edward Pietraszek 78. Władysław Piwowarski Instytut Filozofii i Socjolol!:ii PAN, Warszawa Instytut Etnolol!:ii i Antropologii Kulturv UJ Uniwersytet Slaski, Filia w Cieszynie Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego Katedra Etnolol!:ii UL Uniwersytet Slaski, Filia w Cieszynie Uniwersytet Sląski, Filia w Cieszynie Instvtut Nauk o Kulturze US Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki Uniw. Opolskiego Uniwersytet im. Kardynała Wyszyńskiego Katedra Etnologii UMK Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki Uniw. Opolskielw Instytut Archeolol!:ii i Etnologii P AN Instytut Orientalistyki UJ Katedra Etnologii UL Instytut Sociolol!:ii UAM Instytut Etnolol!:ii i Antropolol!:ii Kult. UAM Instytut SociolOl!:iiUJ Katedra Etnologii UL Instytut Etnologii i Antrooolol!:ii Kultury UJ Instytut Etnolol!:ii i Antrooolol!:ii Kulturowei UAM Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiel!:o Pomorska Akademia Pedagogiczna w Słupsku Instytut Sociolol!:ii UJ Politechnika w Zielone i Górze Instytut Etnolol!:ii i Antrooolol!:ii Kulturowei UW Zakład Kraiów Pozaeuropejskich PAN Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UW Katedra Sociolol!:ii UMK Katedra Muzykologii UAM Instytut Sociolol!:ii UW Katedra EtnolOl!:iiUL Instytut Geografii UW Katedra Etnolol!:ii UWr Instytut Sociolol!:ii UJ Instytut Filozofii UAM Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa Instvtut Archeolol!:ii i Etnolol!:ii PAN, Poznań Uniwersytet w Białymstoku Uniwersytet Mazursko- Warmiński Katedra Etnologii UWr Katedra Sociolol!:ii Relil!:ii KUL �Kronika 82. 83. 84. 85. 86. 87. Marian Pokropek Aleksander Posem-Zieliński Jadwiga Pstrusińska Elżbieta Rekłaitis Czesław Robotycki Franciszek Rosiński Halina Rusek Elżbieta Siarkiewicz Dorota Simonides 88. Teresa Smolińska 89. 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 97. Zofia Sokolewicz Zofia Stasiczak Jan Steszewski Roch Sulima Jerzy Szacki Zofia Szromba-Rysowa Anna Szyfer Andrzei Szyjewski Edward Szymański 98. Sławoj Szynkiewicz 79. 80. 81. 99. 100. 101. 102. Ewa Snieżyńska-Stolot Jan Swiech Elżbieta Tarkowska Ryszard Tomicki 103. 104. 105. 106. 107. 108. 109. 110. lll. Krystyna Turek Irena Tumau Danuta Tylkowa Andrzej Tyszka Ryszard Vorbrich Jerzy S. Wasilewski Andrzej P. Weiland Andrzei Wierciński Maria Wieruszewska-Adamczyk 112. Andrzej W ożniak 113. 114. 115. 116. 117. 118. Krzysztof Wrocławski Anna Zadrożyńska Henrvk Zimoń Mariusz Ziółkowski Magdalena Zowczak Sławomira Żerańska-Kominek 359 Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kult. UW Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM Instytut Orientalistyki UJ Zakład Kraiów Pozaeuropejskich PAN Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kultury UJ Katedra Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego Uniwersytet Slaski, Filia w Cieszynie Katedra Iberystyki UW Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki Uniw. Opolskiego Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki Uniw. Opolskiel!o Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kult. UW Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM Katedra Muzykologii UAM Katedra Kultury Polskie i UW Instytut Sociolol!ii UW, członek PAN Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Kraków Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM Instytut Religioznawstwa UJ Zakład Antropologii Kulturowej Uniw. w Białymstoku Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kultury UJ Instytut Etnologii UJ Instytut Filozofii i Sociologii PAN, Warszawa Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa Uniwersytet Sląski, Filia w Cieszynie Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Kraków Instytut Sociologii UW Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kult. UW Katedra Etnologii UL Instytut Religioznawstwa UJ Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Warszawa Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa Katedra Filologii Słowiańskiej UW Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UW Katedra Historii i Etnologii Religii KUL Instytut Archeologii UW Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UW Instytut Muzykologii UW �360 Kronika Nr 2. Regulamin wyboru członków Komitetu Nauk Etnologicznych na kadencję 2003-2006 Regulamin ten opracowany został zgodnie z ogólnymi zasadami przyjętymi w uchwale nr 3/2003 Prezydium PAN z 21 stycznia 2003 roku "Regulamin wyboru członków komitetów naukowych PAN i ich organów" oraz w "Regulaminie dotyczącym trybu zgłaszania kandydatur przeprowadzania wyborów w komitetach naukowych przy Wydziale I Nauk Społecznych PAN". Regulamin wyborczy Komitetu Nauk Etnologicznych PAN stanowi: l. Wybory do Komitetu odbywają się drogą korespondencyjną. 2. Czynne i bierne prawo wyborcze mają osoby z tytułem naukowym lub stopniem doktora habilitowanego z zakresu nauk etnologicznych oraz nauk pokrewnych, zainteresowane współpracą z naukami etnologicznymi. 3. Każdemu wyborcy przysługuje jeden głos. 4. Maksymalną liczbę członków Komitetu ustala się na 30 osób, w tym 80 %, czyli 24 osoby wybrane w bezpośrednim głosowaniu. Pozostałe 6 osób wybiera się na pierwszym zebraniu plenarnym w nowej kadencji, również spoza grupy osób z tytułem i stopniem naukowym doktora habilitowanego. 5. Działające dotychczas Prezydium Komitetu ustala listę kandydatów - wyborców i wysyła ją wraz z listem przewodnim i wzorem oświadczenia o zgodzie na kandydowanie do wyborców. 6. Członkowie PAN mogą zgłosić swój udział w Komitecie poprzez Wydział I Nauk Społecznych PAN. Członkowie PAN nie obciążają limitu członków Komitetu. 7. Głosowanie odbywa się tajnie przez przesłanie ostemplowanej pieczątką Komitetu koperty, załączonej do listy kandydatów, pod wskazany adres przewodniczącego Komisji Wyborczej. 8. Wybrana przez ustępujący skład Komitetu Komisja Wyborcza dokonuje podliczenia głosów otrzymanych przez kandydatów w wyborach i przedstawia Przewodniczącemu Wydziału I Nauk Społecznych PAN protokół, zawierający wykaz nowych członków Komitetu (wraz z adresami), sporządzony według liczby uzyskanych głosów. 9. Za głos ważny, przekazany do Komisji Wyborczej, uznany jest taki, w którym: a) na zewnętrznej kopercie umieszczono nazwisko i adres osoby uprawnionej do głosowania; b) na liście kandydatów pozostawiono co najwyżej 24 osoby ze składu wybieranego w bezpośrednim głosowaniu; c) koperta wewnętrzna, w której został przesłany głos, była zaklejona i nie figurował na niej nadawca. 10. Wybory Komitetu na kadencję 2003-2006 zostaną zakończone do 30 czerwca 2003 roku. Do czasu ukonstytuowania się nowego składu Komitet będzie działał w starym zespole. 11. Wybory organów Komitetu i dokonywanie zmian oraz tworzenie struktur wewnętrznych organów Komitetu odbędą się zgodnie z Uchwałą nr 3/2003 Prezydium PAN z 21 stycznia 2003 roku. Opracował Zbigniew Jasiewicz �Kronika 361 WYBORY CZŁONKÓW KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH PAN NA KADENCJĘ 2003-2006. POSIEDZENIE PLENARNE KOMITETU, WARSZAWA, 17 CZERWCA 2003 Wiosną 2003 roku przeprowadzone zostały, zgodnie ze Statutem PAN, wybory członków Komitetu Nauk Etnologicznych PAN na kolejną, dziesiątąjuż, kadencję 2003-2006. Regulamin wyborów przewidywał, że odbędą się one drogą korespondencyjną, a prawo wyborcze, czynne i bierne, będą miały osoby z tytułem naukowym lub stopniem doktora habilitowanego z zakresu nauk etnologicznych oraz nauk pokrewnych, zainteresowane współpracą z naukami etnologicznymi. Maksymalna liczba członków Komitetu została ustalona na 30 osób, w tym 24 osoby miały być wybrane w głosowaniu bezpośrednim, a pozostałe 6 dokooptowane na pierwszym zebraniu plenarnym w nowej kadencji. Listę kandydatów-wyborców sporządziło ustępujące Prezydium KNE PAN, które umieściło na niej w tym roku 118 nazwisk. Głosowanie było tajne, a sposób postępowania został ściśle określony we wspomnianym regulaminie przyjętym na posiedzeniu plenarnym Komitetu w dniu 28 marca 2003 roku, które także ustaliło skład Komisji Wyborczej nadzorującej głosowanie. Plenarne posiedzenie Komitetu, na którym dokooptowano członków do wybranego już składu oraz ukonstytuowano Prezydium, odbyło się w dniu 17 czerwca 2003 roku. w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. Posiedzeniu przewodniczyła prof. dr hab. Irena E. Kotowska - zastępca Przewodniczącego Wydziału I Nauk Społecznych PAN. Podczas tego zebrania przewodniczący Komisji Wyborczej - mgr Aleksander Jackowski, złożył sprawozdanie z przebiegu pracy Komisji i odczytał zgromadzonym listę nowo wybranych 24 członków Komitetu, która zawierała następujące nazwiska, uszeregowane według liczby uzyskanych głosów: Zbigniew Jasiewicz, Aleksander Posern-Zieliński, Czesław Robotycki, Wojciech 1. Burszta, Michał Buchowski, Roch Sulima, Mirosława Drozd-Piasecka, Dorota Simonides, Henryk Zimoń, Lech Mróz, Ryszard Tomicki, Wanda Paprocka, Anna Zadrożyńska, Ewa Nowicka-Rusek, Sławoj Szynkiewicz, Zygmunt Kłodnicki, Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Katarzyna Kaniowska, Piotr Kowalski, Jan Stęszewski, Czesław Hemas, Jerzy Czajkowski, Maria Wieruszewska-Adamczyk. Na liście tej był także Jerzy Szacki, ale w związku z tym, że jako członek PAN wybrał przynależność do Komitetu Nauk Socjologicznych, zaszła konieczność uzupełnienia listy do 24 osób o kolejną osobę z największą liczbą głosów. Wobec faktu, że kolejne trzy osoby uzyskały tyle samo głosów, przeprowadzono głosowanie, które przesądziło o tym, że w skład Komitetu wszedł Janusz Mucha. W toku dalszych wyborów odbyło się głosowanie na Przewodniczącego KNE, w wyniku którego ponownie wybrano Zbigniewa Jasiewicza. Z kolei zastanawiano się nad zasadami doboru pozostałych sześciu członków Komitetu. W drodze dyskusji ustalono listę kandydatów, po czym przystąpiono do głosowania. Tym sposobem skład Komitetu uzupełniły następujące osoby: Iwona Kabzińska, Aleksander Jackowski, Jerzy S. Wasilewski, Zbigniew Benedyktowicz, Władysław Baranowski i Elżbieta Tarkowska. Po ostatecznym zamknięciu listy członków KNE, przewodnicząca zebrania poprosiła Zbigniewa Jasiewicza o przedstawienie koncepcji przyszłego Prezydium. Przedłożona �Kronika 362 propozycja została poddana głosowaniu, co zadecydowało o aktualnym składzie Prezydium, który przedstawia się następująco: Przewodniczący Komitetu Z-ca Przewodniczącego Sekretarz Naukowy Członek Prezydium Członek Prezydium - prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz prof. dr hab. Aleksander Posem-Zieliński dr hab. Katarzyna Kaniowska dr hab. prof. UŚ Zygmunt Kłodnicki prof. dr hab. Sławoj Szynkiewicz * Po zakończeniu części wyborczej zebrania przystąpiono do rutynowych prac Komitetu. W pierwszym rzędzie przedyskutowano kwestię możliwości nagradzania publikacji etnologicznych w ramach PAN i zastanawiano się nad możliwością zabiegania o wprowadzenie etnologii na listę dyscyplin, w ramach których przyznawane są nagrody, zamiast dzielić je z innymi pokrewnymi naukami. Póki co jednakże postanowiono zgłosić dwie książki do nagrody z dziedziny "historia kultury", tj. Aleksandra Jackowskiego, Polską sztukę ludową, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2002 i Lecha Mroza, Dzieje Cyganów-Romów w Rzeczypospolitej XV-XVIII wieku, Wydawnictwo DiG, Warszawa 200 l. Z kolei Jerzy Czajkowski zaproponował, aby wiosenne posiedzenie plenarne i konferencja KNE w 2004 roku odbyły się w Sanoku, a poświęcone były muzealnictwu skansenowskiemu. Spotkało się to z zainteresowaniem i aprobatą zgromadzonych. Następnie debatowano nad kwestią programów nauczania na Iicencjackich i magisterskich studiach etnologicznych. Powołano w tym celu zespół roboczy w składzie: Lech Mróz, Katarzyna Kaniowska, Zygmunt Kłodnicki i Aleksander Posem-Zieliński, którego zadaniem będzie przygotowanie propozycji standardów mających obowiązywać na studiach licencjackich. Pierwsze posiedzenie plenarne nowej kadencji zakończono ustaleniem miejsca i tematyki następnego zebrania Komitetu. Irena Kabat �Kronika 363 XV MIĘDZYNARODOWY KONGRES NAUK ANTROPOLOGICZNYCH I ETNOLOGICZNYCH "INTERAKCJA RODZAJ LUDZKI/NATURA: PRZESZŁOŚĆ, TERAźNIEJSZOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ", FLORENCJA, 5-13 LIPCA 2003 Szeroki zakres problematyki Kongresu we Florencji związany był z jednej strony z charakterem Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (IUAES), inicjatorki tego i poprzednich kongresów, jak i z zainteresowaniami głównego organizatora, prof. B. Chiarellego, kierującego Laboratorium Antropologii Uniwersytetu we Florencji i działającym przy nim Międzynarodowym Instytutem Studiów nad Człowiekiem. Wynikał także z coraz silniej artykułowanej przez środowiska naukowe potrzeby integralnego ujmowania człowieka jako istoty zarówno kulturowej, jak i biologicznej, i apeli o przywrócenie związków między antropologią fizyczną i społeczno-kulturową. Miał jednak przede wszystkim, przez wskazanie na szeroki kontekst uwarunkowań istnienia i rozwoju człowieka i skutków jego działalności, odpowiedzieć na dramatyczne wyzwania teraźniejszości związane z zagrożeniami ekologicznymi oraz ekonomicznymi i społeczno-kulturowymi. Strukturę Kongresu wyznaczył podział na sesje robocze oraz posiedzenia plenarne. Wyróżniono 24 sesje: I. Prymatologii i ewolucji człowieka; 2. Paleobiologii człowieka: rekonstruowania życia w przeszłości; 3. Technologii genomicznych i ich antropologicznych implikacji; 4. Wpływu człowieka na naturę; 5. Ekologii człowieka: adaptacji populacji do zmieniającego się środowiska; 6. Ekosystemów górskich i adaptacji ludzi; 7. Lingwistyki i matematyki - neuro-fizjologicznej podstawy poznania i jej symbolicznej reprezentacji Uęzyk i matematyka) w różnych grupach etnicznych; 8. Dzieci i młodzieży w zmieniającym się świecie; 9. Pożywienia i zdrowia; 10. Starzenia się i osób starych; II. Antropologii medycznej i epidemiologii; 12. Tożsamości i interakcji etnicznych; 13. Turystyki i jej konsekwencji antropologiczno-etnologicznych; 14. Bioetyki globalnej oraz jakości życia i środowiska; 15. Nomadów i migracji; 16. Antropologii miasta; 17. Zarządzania lasami i zmian klimatu; 18. Wiedzy tubylczej i rzeczywistego rozwoju; 19. Agresji i zbiorowej przemocy: konfliktów etnicznych i ideologicznych a praw człowieka; 20. Myślenia religijnego a globalizacji; 21. Muzeum i dziedzictwa kulturowego; 22. Antropologii wizualnej; 23. Tubylców Ameryki i innych kontynentów; wreszcie 24. Sesje "niezależne", tu m.in. związana z historią antropologii. W ramach większości tych sesji prace prowadzono w sekcjach, których zaplanowano około 130. W problematyce sesji i sekcji uderza brak zainteresowania sprawami nauk antropologicznych i etnologicznych: ich dziejami, bowiem sesja poświęcona historii antropologii okazała się niewypałem, warunkami rozwoju i możliwościami oddziaływania. Sekcje i sesje prowadzone były albo przez przewodniczących komisji Unii albo przez badaczy, którzy skupili wokół siebie osoby zainteresowane podobną problematyką. W dniach przeznaczonych na obrady w sesjach roboczych odbywały się ponadto konferencje towarzyszące Kongresowi, m.in. konferencja "Swobody indywidualne - swobody zbiorowe", zorganizowana w uroczym miasteczku toskańskim Poppi w dniu 7 lipca z okazji 30o-lecia urodzin Tommaso Crudeliego, włoskiego oświeceniowego myśliciela i ofiary inkwizycji z XVIII wieku. Po czterech dniach obrad w sesjach 9 lipca rozpoczęły się obrady plenarne. Obejmowały one każdego dnia wykład, sprawozdania z sesji roboczych połączone �364 Kronika z dyskusją oraz spotkania specjalne. Pierwszego dnia z wykładem "Naturalna historia człowieka" wystąpił prof. P.v. Tobias z Johannesburga, a spotkanie specjalne dotyczyło humanizacji bankowości i etyki finansowej oraz planów rozwoju "antropologii finansów" i było związane ze sponsorowaniem Kongresu m.in. przez organizację finansową "Wonders and Dreams" z Londynu. Kongres o skomplikowanej strukturze, nie ułatwiającej przeprowadzenia obrad, został ponadto wyjątkowo źle zorganizowany. Uczestnicy nie otrzymali całościowego programu prac sesji i sekcji; programy cząstkowe były stale zmieniane. Wysłuchania wybranego referatu i wzięcia udziału w dyskusji nad nim, tak cenionego przez uczestników dotychczasowych kongresów Unii, uniemożliwiało ponadto rozproszenie sesji roboczych i konferencji towarzyszących w różnych miejscach Florencji i w innych miastach Toskanii. Zdezorientowani uczestnicy przybywali na dziedziniec Palazzo Nonfinito - siedziby Instytutu Antropologii i Narodowego Muzeum Antropologii i Etnologii, domagając się informacji. Abstrakty referatów dostarczono dopiero w połowie Kongresu, już po zakończeniu obrad w sesjach. W "Księdze abstraktów", w której znalazło się ponad 1000 nadesłanych streszczeń referatów, umieszczono jednak również omówienia referatów osób, które ostatecznie na Kongres nie przybyły. Do końca obrad nie sporządzono i udostępniono listy uczestników, których było około 400, a więc trzykrotnie mniej niż na ostatnim Kongresie w Williamsburgu w roku 1998. Tak przerzedzony Kongres przestał być reprezentacją światowego środowiska naukowego. Nie stworzono warunków integracji uczestników poza salami obrad - także spotkanie towarzyskie, przewidziany programem "social dinner", był wyjątkowo drogi i dlatego większość biorących udział w Kongresie nie pojawiła się na nim. Nadmierna komercjalizacja Kongresu: wysoka opłata kongresowa i proponowanie głównie drogich hoteli, związane z oddaniem organizacji Kongresu w ręce wyspecjalizowanej agencji, została wielokrotnie wytknięta w trakcie obrad. Uniemożliwiła przecież przybycie na Kongres naukowcom z krajów mniej zamożnych i studentom. Prof. B. Chiarelli wysokie opłaty tłumaczył kosztami urządzania Kongresu we Florencji, mieście wyjątkowo drogim, a braki organizacyjne wycofaniem się części potencjalnych uczestników z przyjazdu do Florencji, spowodowanym, jego zdaniem, wojną w Iraku i epidemią SARS 'u. W kongresie uczestniczyło kilkunastu uczestników z Polski, głównie antropologów biologicznych, ale obok nich także antropologów społecznych, etnologów, folklorystów i językoznawców. Referaty z zakresu antropologii społecznej i etnologii przedstawili m.in. A. Paluch (UJ), "U korzeni konfliktów etnicznych i religijnych"; Z. Jasiewicz i A. Posem-Zieliński (DAM), "Nauczanie etnologii a transformacja w Polsce po roku 1989"; V. Krawczyk-Wasilewska (UL), "Folklor słowny i wizualny po 11 września w Polsce" oraz A.Z. Kościańska (UW) "Moc Shakti dla lepszego świata. O działalności kobiecej organizacji duchowej Brahma Kumaris". Ważnym akcentem polskim Kongresu było zaprezentowanie specjalnego tomu, przygotowanego przez polskie środowisko naukowe: Between Tradition and Postmodernity. Polish Ethnography at the Turn o/the Millenium, red. L. Mróz i Z. Sokolewicz, Warszawa 2003 (seria Prace Komitetu Nauk Etnologicznych PAN nr 11), w którym uczestniczyli zaangażowani w powstanie publikacji pracownicy Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW: A. Malewska-Szałygin, P. Kalinowski i A. Perzanowski. Tomy wydawane przez etnologów polskich z okazji Międzynarodowych Kongresów Nauk Etnologicznych i Antropologicznych mają już długą tradycję. Przygotowywane są od roku 1964, od czasu Kongresu w Moskwie. Ważne są przede wszystkim dla czytelników zagranicznych, którym dostarczają podstawowych informacji o kierunkach prac w etnologii polskiej. Spełniają jednak istotną rolę także wewnątrz kraju. Skłaniają bowiem do refleksji nad stanem nauk etnologicznych w Polsce �Kronika 365 i stanowią dokument czasów, w których powstawały. Udział naukowców z Polski w Kongresie we Florencji, mimo fatalnej jego organizacji, był cenny, gdyż dostarczył możliwości zaprezentowania prac własnych i poznania badań wykonywanych w innych ośrodkach oraz znalezienia międzynarodowego kręgu badaczy, zajmujących się podobną problematyką, z którym można współpracować. Obok prac naukowych w ramach Kongresu prowadzono działalność organizacyjną, związaną z Międzynarodową Unią Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (IUAES). Odbyły się dwa posiedzenia Komitetu Wykonawczego Unii oraz Rady Stałej, a także przeprowadzono Zgromadzenie Ogólne. Na posiedzeniach tych poinformowano o pracach Unii od czasu Kongresu w Williamsburgu w roku 1998, m.in. o przebiegu interkongresów i utworzonych wówczas nowych komisjach (Antropologii Matematyki, Antropologii Dzieci i Bioetyki). Nowymi komisjami, których powstanie uchwalono we Florencji, są: Komisja Prymatologii; Komisja Praw Człowieka; Komisja Migracji oraz Komisja Antropologii Lingwistycznej. Ustalono miejsca interkongresów: w Kalkucie w roku 2004; w Pardubicach w roku 2005; w Afryce Południowej w roku 2006 oraz Brisbane w roku 2007. Spośród dwóch propozycji miejsca następnego kongresu w roku 2008: Australii i Chin, wybrano, w tajnym głosowaniu, Kunming, stolicę Junnanu. Nominowano nowego przewodniczącego Unii, którym po ustępującym prof. E. Sunderlandzie (Wielka Brytania) został prof. Luis Alberto Vargas, antropolog fizyczny z Meksyku. Wybrano także trzech wiceprzewodniczących Unii, z których jednym jest prof. Peter Skalnik z Uniwersytetu w Pardubicach (Czechy) oraz trzech członków Komitetu Wykonawczego. Kongres we Florencji wskazał na poszerzanie się zakresu zainteresowań nauk etnologicznych i antropologicznych oraz na umacnianie się przekonania o ich znaczeniu dla rozwiązywania ważnych problemów ludzkości. Podtrzymał jednocześnie wiarę, że nauki te mają wymiar światowy, a ich przedstawiciele dążą do utrzymania z sobą kontaktów. Złe przygotowanie i organizacja Kongresu spowodowały jednak, że określony on został, co powiedział w trakcie obrad plenarnych prof. Rolf Husman z Getyngi, jako kongres zaprzepaszczonych możliwości. Zbigniew Jasiewicz "SŁOWIAŃSKA ETNOLINGWISTYKA I PROBLEMY BADANIA TRADYCYJNEJ KULTURY LUDOWEJ". KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWA, MOSKWA, 14-17 MAJA 2003 Konferencja moskiewska zorganizowana została przez Zakład Etnolingwistyki i Folkloru Instytutu Słowianoznawstwa Rosyjskiej Akademii Nauk, dla uczczenia swego założyciela i do śmierci dyrektora: Profesora Nikity Illicza Tołstoja (1923-1996). Prelegenci przybyli z wielu rosyjskich ośrodków naukowych, a ponadto z Austrii, Białorusi, Bułgarii, Estonii, Serbii i Polski, którą reprezentowali: prof. Jerzy Bartmiński i dr Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska z UMCS w Lublinie oraz dr Wanda Drabik z Krakowa. Nie sposób wymienić wszystkie przedstawione tematy, tym bardziej, że znaczna ich część dotyczyła specyficznie językoznawczych problemów. Wspomnę więc tylko o tych, które dla mnie - etnografa - były szczególnie interesujące: Serafina J. Nikitina (Moskwa) - "O rdzennych koncepcjach ludowego chrześcijaństwa". �366 Kronika Katia Michajłowa (Sofia) -,,0 semantyce wędrownego dziada-śpiewaka w słowiańskiej kulturze ludowej". Swietłana B. Adoniewa (St. Petersburg) - "Społeczna przestrzeń chłopskiej magii. Moce i gospodarze (na podstawie ostatnio prowadzonych badań terenowych w północno-wschodniej Rosji". Andrej B. Moroz (Moskwa) - "Ludowa interpretacja etnograficznego faktu". Gennadij A. Cychun (Mińsk) - "Poleskie <maruby» (drewniane nagrobki zrębowe i kłodowe)". Ludmiła N. Winogradowa (Moskwa) - "Werbalne elementy obrzędu i ich rola w wyjaśnianiu mitologicznej semantyki (w tym opis rytualnego «wodzenia strzały» u progu lata na Białorusi)". Aleksandr W. Gura (Moskwa) - "Plamy na księżycu: sposoby konstruowania mitologicznego tekstu". Andrej L. Toporkow (Moskwa) - "Etymologia w służbie magii (na przykładzie słowa toska w XVII- i XVIII-wiecznych zaklęciach)". Nikołaj P. Antropow (Mińsk) - "Wzywanie deszczu (kod działań)". Tatiana I. Wendina (Moskwa) - "Prawda, Dobro, Piękno w języku tradycyjnej kultury etnolingwistycznej". Anatolij F. Żurawlew (Moskwa) - "Fonetyka biesowskich glosolalii (tj. głosów sił nieczystych)". Referaty mają być wkrótce opublikowane. Po konferencji odbyło się nabożeństwo żałobne (panichida) w monasterze św. Andrzeja, a następnie prezentacja świeżo wyremontowanej Biblioteki Synodalnej, w której jedną z sal poświęcono pamięci Nikity Illicza Tołstoja. Ostatniego dnia uczestnicy pojechali do Jasnej Polany, by złożyć kwiaty na grobie śp. profesora, a potem zwiedzić rodową siedzibę, obecnie przekształconą w Muzeum Lwa Tołstoja. Organizatorom konferencji, a zwłaszcza Pani dr hab. Swietłanie Michajłownie Tołstojowej, która po mężu objęła kierownictwo Zakładu, należą się wyrazy uznania za bogaty program i sprawny przebieg obrad oraz za koleżeńską i serdeczną atmosferę, jaką czuli się otoczeni goście. Wanda Drabik "POJĘCIE TRADYCJONALIZMU I FUNKCJA TRADYCJI W «SPOŁECZEŃSTWIE ZAMKNIĘTYM» - NA PRZYKŁADZIE KAUKAZU", KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWA, POZNAŃ, 27 MAJA 2003 W Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej w Poznaniu, odbyła się konferencja naukowa poświęcona koncepcji "społeczeństwa zamkniętego" na przykładzie Kaukazu. Konferencję zorganizowano pod auspicjami Fundacji Społeczeństwa Zamkniętego (Amsterdam-Baku- Tbilisi), reprezentowanej przez Dyrektora Fundacji Mansura - Macieja Jachimczyka. Współorganizatorem spotkania był Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej DAM w Poznaniu. �Kronika 367 Oficjalnego otwarcia konferencji dokonał dr hab. prof. UAM Ryszard Vorbrich, witając zaproszonych prelegentów z Rosyjskiej Akademii Nauk (RAN): prof. dr. hab. Sergeya Aleksandrovicha Arutyunova, Kierownika Oddziału Studiów nad Kaukazem w Instytucie Etnologii i Antropologii RAN w Moskwie, dr. Abdulhamida Osmanovicha Bulatova, pracownika naukowego Wydziału Studiów nad Kaukazem w Instytucie Etnologii i Antropologii RAN, oraz licznie zgromadzonych gości reprezentujących Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W następnej kolejności głos zabrał prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz (IEiAK UAM), wskazując na wagę podejmowanej problematyki konferencji, w kontekście wykorzystania koncepcji społeczeństwa zamkniętego jako jednego z projektów zmierzających do normalizacji sytuacji na Kaukazie. Referat wprowadzający pt. "Pojęcie tradycjonalizmu i funkcja tradycji w «społeczeństwie zamkniętym» - na przykładzie Kaukazu" wygłosił prof. Sergey Aleksandrovich Arutyunov. W swoim wystąpieniu odwołał się on do dychotomicznej klasyfikacji społeczeństw na "białe" i "czarne". W ramach tak ujętych opozycji binarnych, "biały" świat oznacza świat "zglobalizowany", świat współczesnej globalizacji, tj. cywilizację globalnych megapolis; natomiast "czarny" świat jest światem społeczeństw tradycyjnych, społeczeństw ideologii przedindustrialnej. Prof. Arutyunov zaznaczył jednocześnie, iż podziału na świat "biały" i "czarny" nie należy rozpatrywać w kategoriach wartościujących: "dobry" - "zły". Rodzi się natomiast pytanie, jakie formy przybiera balans pomiędzy "czarnym" i "białym", "tradycyjnym" i "innowacyjnym", "zamkniętym" i "otwartym" w kaukaskim regionie historyczno-kulturowym? Wprawdzie nigdzie na świecie nie ma społeczeństw absolutnie "otwartych" bądź "zamkniętych", to w przypadku Kaukazu stopień "zamknięcia" obserwowany prawie u wszystkich społeczności zamieszkujących ten region jest na tyle duży, iż wpisanie ich w ramy koncepcji "społeczeństwa zamkniętego" nie wydaje się zabiegiem tylko umownym. Przejawia się to m.in. w sferze prawnej, która wśród ludów Kaukazu rozciąga się na trzy nie skorelowane ze sobą poziomy: prawodawstwa państwowego, szariatu i adatu. Według prelegenta, odwoływanie się do prawodawstwa jest najbardziej rozpowszechnione wśród kaukaskich społeczności, zaś samo prawodawstwo jawi się jako podstawowy komponent społeczeństwa otwartego, komponent, który w tym konkretnym przypadku wdrażany jest w sferę społeczeństwa zamkniętego. Prof. Arutyunov podkreślił, iż w sytuacji kiedy prawodawstwo przestaje funkcjonować,jego miejsce zajmuje adat. Autor odwoływał się do Rosji, która żyje nie tyle według prawa, lecz tylko podjego "pojęciem", tj. zgodnie z nowo powstałym "adatern" środowiska kryminalnego. W przypadku szariatu, zarówno przeciętny obywatel, jak i słabo wykształcony suficki mułła, często utożsamia go z adatern. W rzeczywistości szariat ma więcej punktów wspólnych z prawodawstwem niż z adatern, z którym często pozostaje w konflikcie, zwłaszcza w kwestiach dotyczących prawa rodzinnego bądź obrzędów przejścia. Autor stawia tezę, iż zarówno prawodawstwo, jak i szariat zamieniają "zamknięcie" w "otwarcie", w przeciwieństwie do adatu, który ukierunkowany jest na zachowanie "zamknięcia". W dalszej części wystąpienia prelegent zaznaczył, iż obserwowany na Kaukazie renesans "zamknięcia" jest konsekwencją rewitalizacji języków narodowych. Językiem adatu jest język rodzimy, natomiast językiem prawodawstwa w 99% pozostaje język rosyjski. Językiem sufickiego, synkretycznego "szariatu" zmieszanego z adatern częściowo pozostaje język rodzimy, częściowo język rosyjski, a nawet język arabski. Natomiast językiem odradzającego się ortodoksyjnego szariatu jest głównie język rosyjski! �368 Kronika Prof. Arutyunov uważa, iż w odradzaniu i podtrzymywaniu zasad społeczeństwa zamkniętego, komponenty adatu i szariatu odgrywają odmienne role. Adat konsekwentnie pracuje na rzecz "zamknięcia", jednak nie jest w stanie wykształcić całościowego systemu. Taki system teoretycznie może wypracować szariat, nie posiada jednak konsekwentności adatu. Realnie patrząc, zarówno adat, jak i szariat nie są zdolne do wykształcenia "twardego szkieletu" w miękkim ciele społeczeństwa otwartego. Postsowieckie społeczeństwa Kaukazu pozostają w ten sposób "bezszkieletowe", zaś rosyjskie prawodawstwo nigdy takim szkieletem nie będzie. Według prelegenta, wśród kaukaskich społeczności będzie utrzymywała się tendencja do zachowania określonych części "zamknięcia" jako środka samoobrony. Z drugiej strony, czynniki ekonomiczne wymuszające poszukiwanie nowych rynków zbytu, podwyższanie poziomu wykształcenia i służby zdrowia etc. składają się na obraz wspólnej tendencji wiodącej do narastania "otwartości" wśród społeczeństw Kaukazu. Jako symbol tych społeczeństw autor przyjął powoli pełzającego do przodu żółwia, chowającego się pod twardą skorupą, lecz z wysuniętą do przodu szyją i szeroko otwartą paszczą. Po przerwie i uroczystym obiedzie wydanym przez Fundację Społeczeństwa Zamkniętego, z referatem zatytułowanym "Proces odrodzenia islamu w Dagestanie w okresie od 1990 roku do naszych dni" wystąpił dr Abdu1hamid Osmanovich Bulatov. We wstępie swojego wystąpienia referent podkreślił fakt, iż problematyka odrodzenia islamu odnosi się do części najpoważniejszych problemów obejmujących wszystkie aspekty życia ludności w Dagestanie, na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia. Złożoność problematyki wynika z faktu, iż jest ona ściśle związana z pytaniami o charakterze społeczno-ekonomicznym, politycznym i kwestiami stosunków etnicznych. W pierwszej części wystąpienia autor przedstawił historię islamu w Dagestanie, sięgającego swymi korzeniami VII wieku. Według referenta, nowy, przełomowy etap dotyczący kwestii religijnych w Dagestanie rozpoczął się w końcu lat 80. i na początku 90. Ówczesna polityka pierestrojki była pierwszym krokiem na drodze zmian w relacjach państwo - religia. Rola i miejsce religii w społeczeństwie zawarte zostały w początkowo wspólnych (rosyjskich i republikańskich) aktach prawnych przyjętych w 1990 roku. Był to jednocześnie impuls dla odrodzenia religijnego, które objęło całe terytorium Dagestanu. Dr Bulatov wydziela cztery podstawowe etapy odrodzenia islamu wDagestanie i aktywizacji religii w życiu społeczno-politycznym republiki. Etap pierwszy związany jest z powstaniem organizacji religijnych i ich pierwszymi akcjami o charakterze społecznym, mającymi jednocześnie na celu zaistnienie na arenie społeczno - politycznej i określenie dozwolonych granic w stosunkach z władzą koniec 1980 roku - lata 1992-1993. Etap drugi to wykształcenie i aktywna działalność organizacji nacjonalistycznych, które doprowadzają do zaostrzenia stosunków międzyetnicznych w regionie -lata 1993-1995. Etap trzeci związany jest z polityczną aktywizacją wahhabitów -lata 1995-1999. Etap czwarty i ostatni, który trwa do dnia dzisiejszego, rozpoczął się od wojskowej operacji przeciwko wahhabitom, relegując ich tym samym z politycznej sceny Dagestanu. Głównym katalizatorem rozpoczęcia etapu czwartego, była aktywizacja duchowieństwa sufickiego, które wraz z likwidacją swoich religijnych i politycznych przeciwników starało się wypełnić powstałą lukę w społeczno-politycznym życiu republiki, rozciągając swoje wpływy na sferę prawną, kulturową i naukową Dagestanu. Dr Bulatov podkreślił, iż obecnie niedobitki wahhabitów nie posiadają społecznego i religijnego wpływu w Dagestanie. Działalność wahhabitów ogranicza się do przeprowadzania akcji terrorystycznych, wzbudzając tym samych nienawiść wśród miejscowej �Kronika 369 ludności. W tych okolicznościach powrót wahhabitów na polityczną scenę Dagestanu wydaje się nierealny. W dalszej części swojego wystąpienia referent postawił tezę, iż tożsamość muzułmańska nie może funkcjonować w Dagestanie jako podstawowa i główna fonna tożsamości z dwóch powodów. Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę wieloetniczny charakter republiki. W zetknięciu z czynnikiem etnicznym czynnik religijny zawsze będzie w przyszłości przegrywał. Drugim z powodów jest charakter odradzającego się islamu, pretendującego do pełnienia głównej roli w życiu społeczeństwa. Dr Bulatov uważa, iż obecnie islam w Dagestanie nie pełni funkcji ideologii jednoczącej wszystkich muzułmanów bez względu na ich przynależność narodową czy społeczną. Islam pełni natomiast funkcje ideologii w wymiarze zabezpieczania interesów określonych grup etnicznych i społecznych, zainteresowanych w otrzymaniu nie ograniczonego dostępu do zasobów materialnych i podziale napływających do republiki środków finansowych. Współczesny charakter tożsamości mieszkańców Dagestanu prelegent określił jako etniczno-terytorialny, zawierający w sobie cztery różne poziomy: etniczny, dagestański, muzułmański i rosyjski. Po zakończonej prezentacji referatów przewodniczący konferencji prof. Ryszard Vorbrich zaprosił zebranych gości do dyskusji, która okazała się nie mniej interesująca niż wystąpienia prelegentów. Paweł Jessa "PRZEJAWY I FORMY AKTYWNOŚCI TWÓRCZEJ W SPOŁECZNOŚCIACH LOKALNYCH I REGIONALNYCH NA POGRANICZACH KULTUROWYCH I ETNICZNYCH". KONFERENCJA NAUKOWA, CIESZYN, 23-24 PAŹDZIERNIKA 2002 W Uniwersytecie Śląskim - Filii w Cieszynie odbyła się konferencja naukowa "Przejawy i formy aktywności twórczej w społecznościach lokalnych i regionalnych na pograniczach kulturowych i etnicznych". Jej organizatorami były Zakład Etnologii Instytutu Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego - Filia w Cieszynie, Komisja Studiów nad Przeszłością Górnego Śląska PAN, Oddział w Katowicach, Międzynarodowa Organizacja Sztuki Ludowej - Sekcja Polska, Lublin. Gospodarzami konferencji oraz autorami jej programu naukowego byli prof dr hab. Irena Bukowska-Floreńska i prof. dr hab. Ryszard Kantor. Sekretarzami konferencji były mgr Kinga Czerwińska i mgr Alicja Kujawska. Głównym celem konferencji była dyskusja nad współczesnym stanem przejawów różnych form aktywności twórczej, indywidualnej i grupowej. Chodziło tu o wszelką aktywność mającą znaczenie społeczne dla tworzenia więzi środowiskowych, lokalnych, regionalnych i ponadregionalnych, zwłaszcza na pograniczach kulturowych i etnicznych. W programie można było wyróżnić cztery grupy tematyczne dotyczące: twórczej aktywności społeczności lokalnych, regionalnych i etnicznych, regionalnego i lokalnego amatorskiego ruchu kulturalnego i artystycznego, twórczej aktywności jednostek, zwyczajów i ich roli w tworzeniu więzi regionalnych. Referaty wygłosili: Władysław Jacher (Katowice), "Aktywność kulturalna jako czynnik więzi społecznej w społecznościach lokalnych i regionalnych", Ryszard Kantor (Kraków), "Współczesna działalność kulturotwórcza na poziomie grupy lokalnej", Olga Goldberg-Mulkiewicz (Jerozolima), "Komunikat ikoniczny na pograniczu etnicznym i kulturowym", Adam Bobrzyk (Siedlce), "Kształ- �370 Kronika towanie polskiej tożsamości narodowej przez rozwijanie amatorskiej twórczości artystycznej w Republice Litewskiej", Kornelia Lach (Krzanowice), "Aktywność kulturalna wspólnot lokalnych na pograniczu śląsk<r-morawskim", Helga Bieniusa (Zdzieszowice), "Współczesne formy aktywności twórczej we wsi Żyrowa w Opolskiem", Edyta Korepta (Cieszyn), "Nieprofesjonalna aktywność twórcza w zakresie literatury. Na przykładzie Jana Kubisza i Emanuela Grima w Cieszyńskiem", Maria Śmiełowska (Opole), "Twórcza aktywność jednostek w kreowaniu własnej przestrzeni lokalnej", Kinga Czerwińska (Cieszyn), "Współczesna twórczość samorodna - studium artysty", Tadeusz Trajdos (Warszawa), "Twórczość Stanisława Wyrtla (Orawa, Zubrzyca Górna)", Tomasz Michalewski (Opole), "Muzeum regionalne i jego znaczenie w społeczności lokalnej (na przykładzie działalności Konrada Mientusa)", Grzegorz Błachut (Cieszyn), "Amatorskie kino Franciszka Dzidy w Chybiu jako wspólna, twórcza wartość kulturowa lokalnej społeczności", Andrzej Brencz (Poznań), "Region «Kozła lubuskiego». Analiza historii tworzenia więzi regionalnych na «dawnym» i «nowym» pograniczu", Barbara Bazielich (Wrocław), ,,«Niedżwiedzie» tradycje", Zdzisław Kupisiński (Lublin), "Liderzy w obrzędowości pogrzebowej i ich znaczenie w podtrzymywaniu tradycji na pograniczu regionów etnograficznych opoczyńskiego i radomskiego", Józef Nowak (Lublin), "Bożonarodzeniowe zespoły kolędnicze na tomaszowskim pograniczu polsk<r-ukraińskim", Joanna Świtała-Mastalerz (Ruda Śląska), "Bielowickie Stowarzyszenie Twórców i Przyjaciół Kultury Ludowej. Idee i inspiracje", Dariusz Grzegorczuk (Siedlce), "Działalność regionalna Ludowego Towarzystwa Naukow<r-Kulturalnego w latach 1992-2002", Dorota Świtała-Tybek (Opole), "Muzeum Miejskie w Rudzie Śląskiej jako inicjator zróżnicowanych form życia kulturalnego", Irena Bukowska-Floreńska (Cieszyn), "Współczesna społeczna i jednostkowa aktywność twórcza jako wartość kulturotwórcza". Przedstawię pokrótce wybrane referaty z każdej grupy. Olga Goldberg-Mulkiewicz, w "Komunikacie ikonicznym na pograniczu etnicznym i kulturowym. Wycinanka w procesie przemian kodu ikonicznego", poinformowała, że tradycyjna wycinanka żydowska przeżywa współcześnie renesans zarówno w Polsce, jak i w Izraelu. W obu krajach nie możemy mówić o kontynuacji tejże sztuki. W Polsce w tradycyjnej społeczności żydowskiej wycinanka przeżywała apogeum rozkwitu na przełomie XIX i XX stulecia, sporadycznie była wykonywana do końca okresu międzywojennego. Pełniła przede wszystkim funkcje związane z kultem; jej przekaz ikoniczny był ściśle skodyfikowany. Kod, którym posługiwali się artyści, funkcjonował w określonej grupie i był przez jej członów bezbłędnie odczytywany. Bogactwo zakodowanych treści stanowiło miarę, wedle której oceniano wykonawcę. W Izraelu, do okresu powojennego, wycinanka wywodząca się z tradycji polskich Żydów nie była znana. Dopiero w kilkanaście, a czasem i kilkadziesiąt lat po zagładzie spotykamy w obu interesujących nas krajach nawrót do tejże twórczości, jednak kontinuum ikoniczne nie jest absolutne. Zmiany podporządkowane są innej funkcji wycinanki, ale też i temu, że wyizolowana została z tradycyjnego kręgu zarówno wykonawców, jak i odbiorców. W Polsce blok ikoniczny wycinanki wzbogacony bywa o treści zapożyczone z tradycji lokalnej, nie żydowskiej. W Izraelu odbywa się ten sam proces, stymulowany zróżnicowaniem etnicznym. Prześledzenie zróżnicowania wysyłanego kodu oraz proces jego przyjmowania przez społeczność, do której twórczość ta jest kierowana, wskaże, który z wysyłanych komunikatów jest stały, a który ulega zmianom i czym zmiany te są wywoływane. Edyta Korepta przedstawiła referat "Nieprofesjonalna aktywność twórcza w zakresie literatury (na przykładzie twórczości Jana Kubisza i Emanuela Grima w Cieszyńskiem)". Literatura początków XX wieku i okresu międzywojennego na Śląsku Cieszyńskim wska- �Kronika 371 zuje na dużą rolę amatorskich twórców w zakresie kształtowania poczucia tożsamości narodowej (do 1914 roku) i regionalnej (po uzyskaniu niepodległości). Ich teksty literackie oddziałują poprzez dużą ekspresyjność, a także zastosowanie toposów symbolizujących więż z ziemią rodzinną, jak topos rzeki Olzy, krajobrazu górskiego, domu rodzinnego, a także nawiązanie do tradycji ludowej, głównie jako idei ratowania polskiego folkloru zagrożonego przez obce żywioły. Postawa twórcza J. Kubisza i E. Grima zapoczątkowała intuicyjny regionalizm, który zrodził się samorzutnie jako wyraz pewnych pragnień domagających się urzeczywistnienia. Tomasz Michalewski w wystąpieniu "Muzeum regionalne i jego znaczenie w społeczności lokalnej (na przykładzie działalności Konrada Mientusa)", zaprezentował pokrótce sylwetkę K. Mientusa, a także jego dokonania w zakresie zbieractwa eksponatów etnograficznych. Oprócz samych zbiorów atrakcją muzeum jest sposób prezentacji tych zbiorów. Danieckie muzeum jest przykładem udanego zespolenia prywatnej pasj i ze społecznym interesem. Placówka ta pełni wśród miejscowej społeczności określone funkcje i jest użyteczna. Od czasu jej otwarcia stała się wspólną sprawą wsi. Eksponaty prezentowane w muzeum regionalnym ukazują Opolszczyznę jako "małą ojczyznę" Polaków i Niemców z całą złożonością losów jej społeczności lokalnej w odniesieniu do zmian przynależności państwowej na przestrzeni dziejów oraz odrębności i specyfiki kultury śląskiej, zwłaszcza tradycji, obrzędów, gwary oraz zwyczajów ludowych. Autor referatu dowodzi, że poprzez swoją działalność twórczą Mientus wyrasta ponad lokalną społeczność. Barbara Bazielich w tekście ,,«Niedźwiedzie» tradycje" omówiła następujące zagadnienia: historię, wierzenia, magię, ludyczność i sztukę ludową. Niedźwiedź w tradycyjnej kulturze jest znany od najdawniejszych czasów i to w różnych rejonach świata. Rozmaicie go też określano, co pozostawało w związku z wierzeniami. Przypisywano mu również znaczenie magiczne, a poszczególne części jego ciała odgrywały w różnych dziedzinach życia ludzi rozmaitych środowisk niepoślednią rolę. Niedźwiedź uchodził za króla lasów, borów i puszcz krajów północnych i wschodnich. Polowano na niego, ale też przebierano się za niego, naśladując jego ruchy i zachowanie, co miało związek z magią. Krążyło na jego temat wiele różnych opowieści i przysłów. Wykorzystywano i wykorzystuje się jego zdolności i wyuczone umiejętności dla uprawiania wielu sztuczek, często uczono go w specjalnych "akademiach", z których najsławniejszą była ta w Smorgonie na Litwie. Z uwagi na te walory niedźwiedź stał się niezbywalną "personą" wszelkich zwyczajów obrzędowości dorocznej i rodzinnej, praktykowanych po dzień dzisiejszy w różnych kulturach, także w Polsce, w tym na Śląsku. Obradom towarzyszyła dyskusja. Uczestniczyli w niej m.in. Olga Goldberg-Mulkiewicz, Ryszard Kantor, Zygmunt Kłodnicki, Andrzej Brencz, Tadeusz Trajdos, Anna Szyfer, Tomasz Michalewski i Barbara Bazielich. Istotne kwestie problematyki konferencji były ponadto podejmowane w dyskusjach i rozmowach kuluarowych. Wygłaszający referaty posługiwali się różnymi środkami poglądowymi, np. przezroczami. Teksty wystąpień zostaną opublikowane w oddzielnym tomie "Aktywność kulturalna i postawy twórcze społeczności lokalnych na pograniczach". Studia etnologiczne i antropologiczne t. 7, red. Irena Bukowska-Floreńska, Uniwersytet Śląski w Katowicach. Konferencja w Cieszynie była dobrze zorganizowana. Zamknięcia konferencji dokonała prof. dr hab. Irena Bukowska-Floreńska. Oceniając obrady, stwierdziła, iż były one owocne i bogate w treści. Podziękowała współorganizatorom za trud przygotowania konferencji, a uczestnikom za wygłoszenie referatów i dyskusję. Tomasz Michalewski �Kronika 372 "ANTROPOLOGIA WOBEC FOTOGRAFII KONFERENCJA NAUKOWA, POZNAŃ, 7-8 MAJA 2003 I FILMU". Konferencja naukowa poświęcona antropologii fotografii i filmu została zorganizowana przez Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM oraz Komisję Etnograficzną PTPN. Związków antropologii kulturowej, fotografii, filmu i mediów nie trzeba dziś uzasadniać. Jak napisał niegdyś Zbigniew Benedyktowicz, są one "naturalne", a "świadectw tych spotkań moglibyśmy przytaczać wiele". Można przeto powiedzieć, że jednym z takich świadectw stała się konferencja zatytułowana: "Antropologia wobec fotografii i filmu". Konferencję otworzyli prof. Ryszard Vorbrich i prof. Michał Buchowski. W pierwszym dniu konferencji wyróżnić można było kilka wątków tematycznych. Wystąpienia dr. Grzegorza Pełczyńskiego, "Antropologia filmu - doświadczenie polskie", a także dr. hab. Sławomira Bobowskiego "Konopielka Witolda Leszczyńskiego jako «traktat antropologiczny»" oraz dr Łucji Demby "Wschód i Zachód - dwa modele kultury europejskiej w twórczości filmowej Nikity Michałkowa" ujawniły, iż film interesuje antropologa przede wszystkim jako rodzaj kulturowego doświadczenia. Jest zapisem społecznego "tu i teraz", a zarazem dokumentem świadczącym o określonym stanie kultury, który w osobliwy dla siebie sposób usiłuje demaskować. Film, podobnie jak fotografia, może też rejestrować tradycje, zwyczaje, obyczajowość i jej przemiany. Między innymi dzięki temu stają się one istotnymi źródłami humanistycznej refleksji. Tego najlepszym wyrazem były referaty dr. Roberta Dzięciełskiego, "Uroczyste wideo-fiImowanie. Kilka uwag etnografa", dr Doroty Skotarczak, "Filmjako źródło do badań przemian obyczajowych" i mgr Karoliny Dabert, "Filmowe role Polski Ludowej". W twórczości filmowej i fotograficznej odkrywa się też obszary występowania mitów i ukrytych znaczeń, tak przecież ważnych dla perspektywy antropologicznego opisywania świata. Dr Maria Lipok-Bierwiaczonek w swoim wystąpieniu zatytułowanym "Ikony i mity. Śląsk w filmie i fotografii" udowodniła, że film i fotografia są często przejawem symbolicznej wyobraźni oraz emanacją złożonych procesów mityzacji. Osobnej uwagi wymaga film etnograficzny. Dla prof. Ryszarda Vorbricha jest on antropologicznym "tekstem", a zarazem specyficznym "opisem" dokonywanym przez badacza kultury. Jego referat pod tytułem "Tekst werbalny i niewerbalny. Opis antropologiczny a film etnograficzny" nobilituje film etnograficzny nie tyle do bycia źródłem, co etnograficzną metanarracją. Dobrymi tego dowodami były też "refleksje warsztatowe" reż. Jacka Samackiego i wystąpienie "Prawda w filmie etnograficznym" połączone z projekcją filmu Koominierz studentek etnologii UAM Katarzyny Wali i Olgi Stobieckiej. W drugim dniu konferencji mieliśmy do czynienia z referatami dotyczącymi mediów teatru i fotografii. Ten ostatni nurt był silnie reprezentowany przez dr. Sławomira Sikorę "Czy istnieją fotografie nieprzeźroczyste", mgr Magdalenę Sztandarę "Fotografia - standaryzacja wyobrażeń na materiale z przełomu XIX i XX wieku" i dr. Jerzego Kaczmarka "Poznań w fotografii jego mieszkańców". Obszarem, w którym poczesne miejsce zajmuje film, jest także telewizja. Prof. Iwona Kabzińska w wystąpieniu "Czy telewizja kłamie? Więzi miedzy ludzkie w filmach emitowanych w polskiej telewizji" zaproponowała głębsze przyjrzenie się kulturowym kontekstom filmu telewizyjnego ze szczególnym uwzględnieniem roli widza w przekazie �Kronika 373 medialnym. Telewizja i inne media coraz częściej kreują rozmaite relacje społeczne, które mogą stać się formą doświadczania naszej codzienności. Tego przejawem jest z pewnością współczesna dyskusja na temat tożsamości i mediów. Taką też perspektywę badawczą przyjął w swoim referacie "Jak pięknie być sobą. Wizerunki cielesności i płci w reklamie" mgr Adam Pomieciński, zajmując się filmem reklamowym. W reklamie takie wątki jak: gender, manifestacja płci i ich częsta stereotypizacja, jak również typy "męskości" i "kobiecości" wydają się wysuwać na plan pierwszy. Natomiast mgr Klaudiusz Święcicki w wystąpieniu "Klisze pamięci w teatrze Tadeusza Kantora", wychodząc od fotografii, opisał teatr jako rodzaj widowiska o charakterze obrzędowym i symbolicznym. Obrady podsumował i zakończył prof. Aleksander Posern-Zieliński. Adam Pomieciński "MŁODZIEŻ - ŚWIĘTO - RYZYKO". KONFERENCJA NAUKOWA, NIMES, 21-23 CZERWCA 2003 Nie była to pierwsza, ani ostatnia konferencja z "ryzykiem" w tytule. Zagadnienie to, zestawione tutaj z dwoma innymi pojęciami - "święta" i "młodzieży", jest bowiem problemem zasadniczym dla najnowszego projektu badawczego (finansowanego przez Komisję Europejską) naukowego związku PACT -EUROETHNO. Jest to międzynarodowe i interdyscyplinarne stowarzyszenie (skupiające francuskojęzycznych naukowców z całej Europy), działające pod egidą Komisji Europejskiej w Strasburgu. Czerwcowa sesja (będąca już siedemnastym z kolei spotkaniem naukowym), skupiła się na analizie i interpretacji problemów i sposobów ujęcia zagadnień, które wiążą się z tytułową triadą: ryzykiem, świętem oraz młodzieżą. Można było wysłuchać referatów, które np. poświęcono zrozumieniu współczesnej idei świętowania przez młodzież, temu, co oznacza obecnie przynależność do tej grupy wiekowej i z jakimi rodzajami ryzyka (rozumianego szeroko), spotyka się młodzież biorąca udział w różnego rodzaju manifestacjach, zabawach itp. Starano się dostrzegać wymiar przemian, jakie zaszły i zachodzą w dobie globalizacji i uniwersalizacji sposobów zachowania, szczególnie właśnie wśród młodzieży. Ważnym zagadnieniem było to, w jaki sposób młodzi samoidentyfikują się i jakie miejsce wyznacza im kultura globalna, regionalna i lokalna. Dokonywano też prób analiz obecnego udziału młodych w świętach (religijnych, świeckich, nowych i tradycyjnych). Podczas trzech dni sesji zeprezentowano 12 wystąpień, przygotowanych przez grono naukowców z wielu dziedzin nauki: etnologii, folklorystyki, psychologii, socjologii, komunikacji i historii. Wyróżnić można przede wszystkim dwa ujęcia przewodniego tematu. Pierwsze z nich reprezentowały prace wypływające raczej z tradycji badań etnograficznych i folklorystycznych. Dokonywały także teoretycznej refleksji na temat święta, świętowania i roli młodzieży oraz funkcji ryzyka. Przedstawiały one mateliały ukazujące różne przejawy świętowania przez młodzież w wielu krajach i regionach Europy: w Prowansji, na Węgrzech, na wsi serbskiej i w małym czeskim miasteczku, w postsowieckiej Rosji, podczas tradycyjnego XIX-wiecznego cyklu rytualnego na polskiej wsi i podczas współczesnej pielgrzymki do Kalwarii Zebrzydowskiej, w krajach skandynawskich XIX wieku, w wie1- �374 Kronika kim mieście we współczesnej Hiszpanii i na kampusie uniwersyteckim w Portugaliii. Z prac, które zaliczyć można do tego nurtu, wyłania się ciekawy i kulturowo zróżnicowany obraz świąt, w które zaangażowani są młodzi ludzie (od hiszpańskiego, świeckiego botel/on, swoistego rytuału oglądania filmów na kasetach VHS w czeskim miasteczku, po ryty religijne typu pielgrzymka, czy odwołujące się także do sacrum, jak np. wyścigi konne, samochodowe, korrida, topienie Marzanny itd.). Ważnym elementem tych wystąpień była próba odpowiedzenia na pytanie, czym jest ryzyko i jakie sąjego funkcje, szczególnie gdy rozpatruje się przykłady z kultur typu ludowego. Między innymi, badaczka węgierska postawiła tezę o nieistnieniu w tradycyjnej, wiejskiej kulturze, idei ryzyka. Nie sądzi ona, aby pewne działania, zwłaszcza te, które współtworzą zespół rytualnych zachowań dorocznych i cyklu życia na wsi, były podejmowane z powodu chęci przeżycia sytuacji ryzykownej dla samego waloru symbolicznego czy rytualnego. Taka jednak interpretacja funkcji ryzyka pojawiała się u innych referentów, którzy podkreślali obrzędową rolę młodzieży, a więc tej grupy wiekowej, z którą wiąże się określona symbolika w kulturach tradycyjnych. Opiera się ona przede wszystkim na postrzeganiu młodych jako zawieszonych pomiędzy życiem a śmiercią, włączanych do społeczności w trakcie intensywnych i różnorakich obrzędów, które do dziś zachowują (choćby w minimalnym stopniu) charakter rites de passage. Obrzędy przejścia polegają na doświadczaniu na sobie różnego rodzaju prób, często niebezpiecznych, ale ta cecha wpisana jest w charakter tych obrzędów. Niebezpieczeństwo to nie zawsze musi się wiązać z realnym, fizycznym okaleczeniem czy innymi niebezpiecznymi konsekwencjami. Ryzyko bowiem (rozumiane nie tylko jako próba w sensie fizycznym, ale również psychicznym), chęć jego doświadczenia, narażenia się na nie i wypróbowania samego siebie, jest zachowaniem, które zawsze wyróżniało młodych. Zmieniają się jednak środki oraz przejawy. Szerzej mówiły o tym prace z drugiego nurtu. Reprezentowany on był przede wszystkim przez dwóch socjologów, specjalisty w zakresie komunikacji, psychologa, etnologa i antropologa kultury2. Wychodząc od empirii, próbowali oni dokonać diagnozy, opisu i systematyki oraz możliwych relacji, w które wchodzą tytułowe pojęcia, ze szczególnym uwzględnieniem tego, co dzieje się w kulturze najnowszej. Z analiz tych wyłania się obraz ryzyka o wiele mniej zrytualizowanego, niż próbowały to ująć wcześniej omówione anaI L.S. Foumier, "Prises de risques deliberees de la jeunesse dans les fetes proven<,;ales" (etnolog, Francja); M. Gueydan, "Transmission et modification d'une culture de la fete nimoise: la Feria" (psycholożka, Francja); K. Verebely, "Fetes: rejouissances et dangers de la jeunesse hongroise" (etnolożka, Węgry); S. Kovac, "Jeunesse en rete,jeunesse en risque: la rete dans Ie village" (etnolożka, Serbia); P. Skalnik, "Les occupations festives de jeunes tcheques -1'exempIe d'un village" (etnolog, Czechy); B. Kopczyńska-Jaworska, "Jeunesse, rete et risque en Pologne" (etnolożka, Polska); I. Kużma, "Le s situations de risque - Ie jeunes et Ie pelerinage" (etnolożka, Polska); M. Simonsen, "Jeunesse, fete, risque dans l 'Europe pre-industrielle: I' exemple de la Scandinavie" (folklorystka, Dania); R. Ouritskaia, "Quelle jeunesse? Quel risque? Hier et aujourd'hui dans les fetes de la Federation de Russie" (historyczka, Rosja); M. Mandianes, "Le s jeunes, Ie risque et Ie «botellon» en Espagne" (etnolog, Hiszpania); Jose Lima da Silva, "Le s changements de modalites de la vie des etudiants" (etnolog, Portugalia). 2 C. Riviere, "L'exes festif juvenile tempere par Ie rite" (socjolog, Francja); l Bonnet, "Jeune generation et temps de risques" (etnolożka, Francja); l-P. Martineau, "Jeunesse en fete et de-fete: festivite ou fesialite?" (psycholog, Francja); D. Le Breton, "Les conduites a risques des jeunes generations" (antropolog, Francja); J.-L. Roques, "Pressions sociales et ex-pressions juveniles" (socjolog, Francja); B. Tabuce, "L'apprentissage du risque chez les etudiants" (specjalista w dziedzinie komunikacji, Francja). �Kronika 375 lizy. Badacze, opierając się wyłącznie na materiałach współczesnych, wykazują, że obecnie młodzież szuka raczej sposobów na "uniewrażliwienie się" (wobec kryzysów na rynku pracy, problemów w rodzinie, w szkole, wśród rówieśników) i w tym celu posuwa się do granic wytrzymałości psychicznej i fizycznej (okaleczenia, uzależnienia, sporty ekstremalne, nadużycia, próby samobójcze, eksperymenty związane z ciałem, jego estetyką, np. tatuaże, piercing itp.). Za tym współczesnym "igraniem ze śmiercią" (bardzo często w dosłownym znaczeniu tego słowa) stoi brak jasnych zasad rządzących współżyciem w społeczeństwie, dowolność stylów życia i pełna indywidualizacja, tylko sama jednostka jest odpowiedzialna za swoje życie. W ten sposób, jak zauważył antropolog kultury David Le Breton (zajmuje się tym zagadnieniem od początku lat 90.), we współczesnej, zurbanizowanej i wysoko stechnicyzowanej kulturze, mamy do czynienia z przekształceniem się rites de passage w rites individuels de passage. Charakter owych rytualnych zachowań staje się coraz bardziej autoreferencyjny i prywatny. Jest także coraz bardziej brutalny, bowiem właśnie brutalność, przemoc i gwałt stają się "obrzędową" normą. Przemoc (w tym autoprzemoc) służy samoprzekraczaniu i poszukiwaniom sensu życia "tu i teraz" poprzez narażanie się i prowokowanie niebezpieczeństwa. Dopiero w obliczu niemal nieuchronnej śmierci można odnaleźć coś, co pozwala się cofnąć i żyć dalej (choć często bywa już na to za późno). U podstaw tych poszukiwań i eksperymentów stoją rozmaite kryzysy i napięcia współczesnego świata. Młodzi szukają na nie odpowiedzi, a tych często dostarcza obecnie "rynek", który wykorzystuje tę chwiejność w swoich zabiegach marketingowych, sterując tym samym potrzebami. Należy zaznaczyć, że na współczesne problemy młodzież obu płci reaguje w różny sposób. U dziewcząt, częściej niż u chłopców, można obserwować rozmaite schorzenia psychosomatyczne (szczególnie bulimię, anoreksję, również alkoholizm i uzależnienia od innych środków). Obserwować też można, jak tradycyjnie pojmowana agresja dziewcząt (będąca dotąd raczej autoagresją), zamienia się w brutalne zachowania wymierzone przeciw innym. Chłopcy demonstrują najczęściej te napięcia na zewnątrz, podsycając je. Poza tym reakcje mają raczej na celu spotęgowanie napięcia, zwielokrotnienie go, niż tzw. odreagowanie. Uwolnienie się od napięcia, nawet w tak drastyczny sposób, byłoby możliwe, gdyby istniały wystarczająco stabilne i wyraźne punkty oparcia, np. w postaci silnych autorytetów. Musiałaby także występować pełna świadomość konieczności przechodzenia w życiu przez kolejne etapy psychicznego rozwoju. Obowiązywać powinien także w takim przypadku wymóg dostosowania się do wymogów społecznych, by zyskać akceptację i wsparcie, w miarę jak powiększa się zespół ról, które wypełnia jednostka w cyklu swojego życia. W wyniku coraz większej erozji tego typu podstaw, najważniejsze staje się ekstremalne doznanie, które pozwala młodzieży na swój sposób odpowiedzieć na pytanie o swoją tożsamość. Niemal każdy uczestnik sesji dochodził to tej samej konkluzji - młodzież obecnie szuka ryzyka dla niego samego, w celu samopotwierdzenia się. Wynika to być może z ogólnokulturowej prawidłowości, wielokrotnie opisanej przez etnologów3• Młodzi (co studiowano szczegółowo na przykładach kultur tradycyjnych) są tą grupą, która cieszy się statusem istot amorficznych, "wirtualnych", jeszcze nie-dorosłych. Ten status zaś zwalnia ich od "poprawnego" zachowywania się, ich głównym zadaniem jest właśnie eksperymentowanie na różnych polach, czego już nie mogą czynić dorośli. Inga Kuźma J Zob. np. R. Caillois, Człowiek i sacrum, Warszawa 1995. �Kronika 376 "SALON RODZINY CICHOWICZÓW" WYSTAWA W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM, ODDZIAŁ MUZEUM NARODOWEGO, POZNAN, PAŹDZIERNIK 2000 - PAŹDZIERNIK 2001 Wystawę zorganizowano ze zbiorów Muzeum Archidiecezjalnego i Muzeum Etnograficznego w Poznaniu, jej koncepcję, scenariusz i tekst katalogu (poznań 2000) przygotował Witold Przewożny, autorką oprawy plastycznej była Katarzyna Schmidt-Przewożna. Zasłużona dla Wielkopolski rodzina Cichowiczów - w Polsce, a co dziwne w Poznaniu - po trosze zapomniana, doczekała się bardzo interesującej wystawy, której termin nie został wybrany przypadkowo. W 2000 roku minęło bowiem 90 lat od powołania do życia Towarzystwa Ludoznawczego w Poznaniu i zapoczątkowania etnograficznych zbiorów, początkowo prezentowanych w Muzeum im. Mielżyńskich przy założonym w 1857 roku Towarzystwie Przyjaciół Nauk (TPN). Autor wystawy, znawca i pasjonat tematu, Witold Przewożny, tak pisze we wstępie: "Celem wystawy jest rekonstrukcja salonu rodziny Cichowiczów z I połowy XX wieku, odtworzenie jego atmosfery wywołanej przy pomocy autentycznych sprzętów, obrazów, pamiątek rodzinnych oraz zaprezentowanie części ocalałych zbiorów etnograficznych Towarzystwa Ludoznawczego w Poznaniu, którego historia związana jest z działalnością Cichowiczów". Jeden z największych salonów towarzysko-artystycznych Poznania, rodziny Cichowiczów, Ludwika i Heleny i ich dzieci Zbigniewa i Wiesławy, funkcjonował ponad 50 lat, do wybuchu wojny w 1939 roku. Wysoki status majątkowy zapewniał mecenas i notariusz Ludwik Cichowicz (1857-1940), organizator polskich władz sądowych i administracyjnych w latach 1918-1919, członek wielu stowarzyszeń, m.in. TPN. Od 1900 roku prowadził największą kancelarię adwokacką i notarialną w ówczesnym zaborze pruskim mieszczącą się na parterze reprezentacyjnej kamienicy, zwanej "Polskim Domem Przemysłowym", przy obecnym pl. Wolności. Na pierwszym piętrze znajdowało się obszerne mieszkanie państwa Cichowiczów. Energiczna pani domu Helena z Robińskich (1860-1929), rozpoczęła swą działalność od organizowania klubów muzycznych zrzeszających polską młodzież stęsknioną za pieśnią polską. W 1900 roku objęła kierownictwo Towarzystwa Muzycznego "Lutnia", organizując koncerty, spektakle, bale. Na jednym z koncertów zadebiutowała córka pp. Cichowiczów Wiesława (1886-1975), obdarzona pięknym głosem. Jaka była geneza pasji ludoznawczej Heleny, dokładnie nie wiadomo. Można jednak przypuszczać, że w kręgach elity Poznania, do której należeli bywalcy salonu Cichowiczów, m.in. prezes TPN ks. dr Edward Likowski, mecenas Wojciech Trąmpczyński, dr Franciszek Chłapowski, a także z uwagi na zainteresowanie etnografów niemieckich specyfiką kultury ludowej Wielkopolski, musiało się nieraz mówić o potrzebie założenia ludoznawczego towarzystwa naukowego. I tak z inicjatywy ks. dr., póżniejszego arcybiskupa, E. Likowskiego, przy wielkim zaangażowaniu Heleny Cichowiczowej, 8 marca 191 a roku powołano do życia Towarzystwo Ludoznawcze skupiające w pierwszych latach ponad 340 członków. Prezesem została Helena Cichowicz. Od początku poznańskie Towarzystwo zdominowane przez działalność Heleny, póżniej Wiesławy, ciążące ku zachodniej Europie, istniało niezależnie od "galicyjskiego" Towarzystwa Ludoznawczego założonego w 1895 roku we Lwowie, choć oczywiście jego organ "Lud", a także "Wisła", "Ziemia", "Kwartalnik Litewski" docierały do wielu inteligenckich domów wielkopolskich. Podstawowym celem poznańskiego Towarzystwa było gromadzenie zbiorów etnograficznych, przede wszystkim z Wielkopolski, których zaczątkiem stała się kolekcja �Kronika 377 Fot. l. Salon rodziny Cichowiczów. Fot. A. Spiss. Fot. 2. Chata krotoszyńska. Fot. A. Spiss. �378 Kronika strojów, haftów i koronek zebrana przez Helenę. Dla pozyskania wiedzy muzealnej obie panie odbyły na własny koszt naukowe podróże do Pragi, Drezna, Paryża, do Norwegii (Hjorring, Christiania/Oslo). Helena obdarzona charyzmą kolekcjonera potrafiła przekonać do swej idei znajomych i przyjaciół z elity poznańskiej i wielkopolskiej. Docierała wraz z córką wszędzie tam, gdzie mogły nabyć stroje ludowe, hafty, ceramikę, książki, a nawet skrzynie i meble ludowe. Zbiory swe (387 eksponatów) przekazały w darze Muzeum im. MielŻYńskich. Uroczyste otwarcie wystawy ludoznawczej (były tu m.in. stroje wielkopolskie, huculskie, wołyńskie, ukraińskie, litewskie, ceramika, krzyże i kapliczki, sprzęty domowe, stroje szlacheckie), do której przewodnik napisała Wiesława Cichowicz, nastąpiło 2 grudnia 1911 roku. W póżniejszych latach zbiory zostały przeniesione i wystawione w 1921 roku w Muzeum Wielkopolskim pn. ,,zbiory Ludoznawcze Heleny i Wiesławy Cichowicz". Ekspozycja ta o charakterze jeszcze romantycznym była zapewne postrzegana w kręgach naukowych jako dzieło nieprofesjonalnych entuzjastek, skoro Poznańskie TPN i Katedra Etnografii pod kierunkiem prof. J.St. Bystronia dystansowały się do koncepcji ekspozycji i działalności Towarzystwa Ludoznawczego. Towarzystwo bowiem miało charakter towarzyski i nie przekształciło się w organizację naukową. Niemniej, jego członkowie z powodzeniem zbierali fundusze na zakup nowych eksponatów. Trzeba też pamiętać, że Helena organizowała liczne akcje filantropijne, szczególnie w czasie I wojny światowej. W 1922 roku Helena urządziła w Muzeum Wielkopolskim pierwszą w Polsce wystawę koronek przy współpracy Musee du Cinquentenaire w Brukseli, któremu podarowała kolekcję ponad 300 wielkopolskich haftów i koronek (znajdują się tam do dziś). Wystawie towarzyszyło opracowanie pióra Wiesławy Krótki zarys historii koronkarstwa Europejskiego (Poznań 1922). Obie panie w 1925 roku otworzyły nową salę muzealną w Muzeum Wielkopolskim, upowszechniały wielkopolski haft i koronkarstwo poprzez organizowanie szkół i kursów, zdobywały klientów dla hafciarek i koronczarek. W Muzeum Wielkopolskim obowiązki kustosza własnej kolekcji pełniła do swej nagłej śmierci 10 września 1929 roku, Helena. Po jej odejściu na barki Wiesławy spadły wszystkie obowiązki związane z opieką nad kolekcją (w 1921 roku liczącą 1300, w 1939 - 3500 eksponatów), prowadzeniem Towarzystwa Ludoznawczego i salonu. W salonie bywali politycy, arystokracja wielkopolska, dostojnicy kościelni, przemysłowcy i kupcy, naukowcy i inteligencja, artyści. Do stałych bywalców należeli Leon Wyczółkowski, od którego pp. Cichowiczowie kupili lub otrzymali ponad 30 obrazów, Feliks Nowowiejski, Gustaw Morcinek, a także konsul Wielkiej Brytanii w Poznaniu, prof. Bernard Massey, prymas Polski, ks. kardynał August Hlond. Wiesława Cichowiczówna (1886-1975) odebrała staranne wychowanie i wykształcenie, ogólne i muzyczne, najpierw w kraju, potem na uczelniach europejskich. Była tłumaczem języka angielskiego, francuskiego, włoskiego i niemieckiego. Koncertowała w wielu krajach Europy i w Poznaniu, uświetniała swymi wokalnymi występami przyjęcia w salonie rodziców, była też pierwszą wykonawczynią pieśni Feliksa Nowowiejskiego. W czasie okupacji hitlerowskiej zmuszona była wraz z ojcem na zawsze opuścić piękne mieszkanie (kamienica już nie istnieje). Salon zamarł, zbiory ludoznawcze zaginęły, na szczęście wyposażenie mieszkania częściowo ocalało. W latach 1945-1959 Wiesława pracowała w Referacie Kultury Ludowej Wydziału Kultury Urzędu Wojewódzkiego. Prowadziła prace terenowe w całej Wielkopolsce i na Ziemiach Odzyskanych, gromadząc duży materiał badawczy. Publikowała, m.in. w "Polskiej Sztuce Ludowej", część materiałów została w rękopisach. Próbowała też, częściowo z powodzeniem, odtworzyć zaginione zbiory ludoznawcze. W uznaniu swych zasług otrzymała w 1962 roku tytuł członka honorowego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Spuściznę rękopiśmienną �Kronika 379 o dużej wartości naukowej i historycznej, archiwum rodzinne (m.in. księgi z wpisami gości, jedną z nich pokazano na wystawie), zbiór autorskich fotografii, często opatrzonych osobistym komentarzem (w większości z lat 1910-1965), stroje ludowe, hafty, koronki, obrazy, rzeźby ludowe oraz nieliczne, ocalałe z dawnego mieszkania meble, obrazy Axentowicza, Wyczółkowskiego i in., porcelanę, srebra, zbiory pocztówek, znaczków, autografów, biletów kolejowych z licznych podróży (zbierała niemal wszystko), przekazała testamentem Muzeum Archidiecezjalnemu w Poznaniu. Od 28 czerwca 1981 do 1992 roku, zgodnie zjej wolą, część etnografianów udostępniono publiczności jako Oddział Sztuki Ludowej im. Heleny i Wiesławy Cichowicz. Pora jednak wkroczyć do "Salonu rodziny Cichowiczów". Ekspozycję podzielono na dwie wyodrębnione części zróżnicowane również kolorem. Część etnograficzna - ekrany i postumenty w kolorze ciemnozielonym; ściany "salonu" w kolorze czerwieni pomFot. 2. Salon - galeria malarstwa. pejańskiej. Zwiedzający na początku Fot. A. Spiss. zapoznawał się z fragmentami historycznej ekspozycji kolekcji Cichowiczów z Muzeum Mielżyńskich i z Muzeum Wielkopolskiego, którą prezentowały diorama chaty krotoszyńskiej i fotogramy. W następnym pomieszczeniu znalazły się stroje wielkopolskie, m.in. strój szamotuIski i strój bamberski (Wiesława przyczyniła się do spopularyzowania kultury Bambrów). Zwiedzający podziwiali czepce, krezy, fartuchy, złotolite czepki wielkopolskie, śląskie, niemieckie, ,,komety" bamberskie, wianki ślubne, samodziałowe tkaniny, a także pas i sukmanę krakowską, ceramikę i skrzynię na odzież wielkiej urody. Oświetlenie gablotowej, "akwariowej" ekspozycji pozwalało wydobyć błysk złotych i kolorowych nici, subtelny rysunek haftów na tiulu. Oczy syciły się pięknem wystawianych przedmiotów, ale lapidarność podpisów typu Złotolite czepki wielkopolskie zostawiała pewien niedosyt. Autor scenariusza wprawdzie starał się w miarę możliwości odtworzyć koncepcję "cichowiczowskiej" ekspozycji (niestety bez "antycznych" gablot), nie podążył jednak w kierunku ukazania bogatej osobowości Wiesławy Cichowicz,jej przemiany, szczególnie nas tu interesującej, z entuzjastki-amatorki w rzetelną badaczkę zauroczoną kulturą ludową. Ten wątek wart byłby osobnej wystawy. W salonie udało się odtworzyć elegancką atmosferę wnętrza wypełnionego stylowymi meblami, wśród których zwracało uwagę ozdobne weneckie biurko, prezent pracowników kancelarii dla mecenasa Cichowicza. Stał też fortepian i śliczny warsztacik do wyrobu koronek. O poziomie przyjęć wiele mówiły ocalałe srebra i fragmenty serwisów ze znanych manufaktur europejskich. Na honorowym miejscu, widoczny od wejścia na �380 Kronika wystawę, wisiał duży portret obu pań pędzla Axentowicza (pastel, 1906). Z czasem salon stał się też galerią malarstwa polskiego, toteż i tu ściany zapełnione były obrazami, głównie Wyczółkowskiego. Może tylko brakowało tykania zegara, dźwięków fortepianu, rozrzuconych nut i innych drobiazgów "ocieplających" mieszkanie. Przecież to wystawa muzealna, uświadomiłam sobie, owładnięta klimatem salonu. Autor wystawy, poza efektownymi obiektami budującymi nastrój ekspozycji, wygrał jeszcze jeden atut tej świetnej kreacji - przemyślany program edukacyjny, o charakterze również wspomnieniowym. A więc lekcje muzealne dla studentów i uczniów na temat muzealnictwa, historii zbiorów etnograficznych w Poznaniu, zagadnień kolekcjonerstwa; warsztaty dotyczące kultury europejskiej pt. "Europa to ...". Odczyty i spotkania, m.in. o tematyce genealogicznej (Sławomir Leitgeber i Andrzej Kwilecki); opowieści o Norwegii "czasów pań Cichowicz (1910, 191 I)" Piotra Klatkowskiego. Nawet dla przedszkolaków przewidziano zajęcia na temat zbierania pamiątek i strojów ludowych, z możliwością przebierania się nawet. I wreszcie imprezy "rodzinne" - Choinka i Wielkanoc u Cichowiczów, na które oprócz zwykłych słuchaczy przybyli członkowie rodziny, potomkowie przyjaciół i znajomych Cichowiczów. Ileż wzruszeń i wspomnień budziły wpisy do księgi gości, znajome twarze na rodzinnych fotografiach! Tu też 17 października 2001 roku odbyła się inauguracja Poznańskiego Festiwalu Nauki i Sztuki. Na zakończenie wystawy, 20 października, wystąpiła Benigna Jaskólska, z pieśniami, m.in. Schumana i Nowowiejskiego, z repertuaru Wiesławy Cichowicz. I tym muzycznym akcentem zakończyła się piękna wystawa o pewnym salonie poznańskim i dwóch bogatych paniach, które swój prywatny majątek obróciły na ratowanie wielkopolskiej kultury ludowej, aby przypominać krasę naszego ludu. To dzięki nim obecne Muzeum Etnograficzne może sobie liczyć 90 lat istnienia. Wystawa stała się nie tylko hołdem dla patriotycznych i kulturalnych zasług rodziny Cichowiczów, ale też opowieścią, jak powstawały zbiory muzealne w Polsce, jak to romantyczne jeszcze w duchu ludoznawcze pasje opromienione patriotycznymi uniesieniami ewoluowały w kierunku naukowych eksploracji. Byłoby bardzo pożądane, aby Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu, spadkobierca rodziny Cichowiczów, przywróciło wystawę poświęconą ich zasługom. Anna Spiss "PODRÓŻNICY. ZBIORY PODRÓŻNIKÓW POLSKICH PRZEŁOMU XIX I XX WIEKU W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM W KRAKOWIE". WYSTAWA JUBILEUSZOWA, LISTOPAD 2001 - CZERWIEC 2002 Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie przypadający w 2001 roku jubileusz 9G-Iecia swego istnienia uczciło m.in. wystawą, "Podróżnicy. Zbiory podróżników polskich przełomu XIX i XX wieku w Muzeum Etnograficznym w Krakowie". Jej ideą było ukazanie rangi i znaczenia Muzeum i jego pozaeuropejskich zbiorów, które zawierają wiele obiektów dziś juź unikatowych, a tworzone były przez ludzi wybitnych, zapisanych trwale w historii i nauce, nie tylko polskiej, niejednokrotnie też związanych silnie z Krakowem. Wystawa, prezentująca zbiory i postacie kilkunastu spośród podróżników, których pasja badawcza i kolekcjonerska przyczyniła się do wzbogacenia krakowskiego muzeum, cieszyła się duźą popularnością, a w Konkursie na Wydarzenie Muzealne Roku - Sybilla 2002 zdobyła II nagrodę w kategorii wystaw etnograficznych. �Kronika 381 Istniejące od 1911 roku Muzeum Etnograficzne w Krakowie, założone z inicjatywy Seweryna Udzieli, wielkiego miłośnika, znawcy i badacza rzeczy ludowych, nastawione było przede wszystkim na dokumentowanie zagrożonej "cywilizacją przemysłową polskiej kultury ludowej"l . Od początku jednak miało być w nim też miejsce i "dla zbiorów etnograficznych egzotycznych, o ile by zostały ofiarowane przez polskich podróżników lub zbieraczy"2, jak pisał jeden z jego założycieli, prof. Franciszek Bujak, w artykule w krakowskim "Czasie" i w odezwie do władz galicyjskich. Szerzej uzasadniał to Udziela w 1926 roku, pisząc: "w czasach niewoli nie mogliśmy zdobyć się na muzeum ludoznawcze światowe, jakie istnieje w każdej stolicy Europy, gdzie gromadzą się zdobycze uczonych i podróżników danego narodu. Nasi polscy uczeni, czy podróżnicy po powrocie do kraju zebrane i przywiezione z trudem i kosztem okazy kultury ludów pierwotnych Azji, Afryki czy Ameryki musieli odsyłać do muzeów w Berlinie i w Wiedniu lub w Petersburgu, albo trzymać je u siebie i narażać na zniszczenie i zatracenie. Obowiązkiem naszym jest rzeczy te ratować, zbierać i gromadzić, aby dać podstawę do utworzenia kiedyś osobnego muzeum egzotycznego"3. Zgodnie z tym postulatem już w 1913 roku Muzeum, mieszczące się wówczas na Wawelu, przyjęło w depozyt około 800 przedmiotów pochodzących z krajów pozaeuropejskich, przekazanych przez Gminę Miasta Krakowa w związku z reorganizacją i profilowaniem zbiorów przez Muzeum Techniczno-Przemysłowe. Uzyskane wówczas pierwsze zbiory egzotyczne - afrykańskie Stefana Szolc-Rogozińskiego i syberyjskie Benedykta Dybowskiego - zostały pokazane w 1914 roku w jednej z sal wystawowych. W następnych latach trafiały do Muzeum kolejne kolekcje podróżnicze, przywiezione z różnych stron świata przez badaczy i podróżników tej miary, co Antoni Rehman, Julian Tatko-Hryncewicz, Władysław Kotwicz, Marian Raciborski, Michał Siedlecki czy Roman Stopa. Pozyskiwano je bezpośrednio jako dary lub przekazy testamentowe, w drodze zakupu, a także pośrednio, poprzez inne instytucje, jak Akademia Umiejętności, Fundusz Kultury Narodowej, Muzeum Techniczno-Przemysłowe czy Muzeum Narodowe. Zbiory te, zawierające wiele okazów o nieocenionej wręcz wartości i unikatowym charakterze, jako jedne z nielicznych w Polsce przetrwały bez szwanku zawieruchy obu wojen światowych i dziś należą do naj starszych i najcenniejszych w kraju. W latach powojennych były systematycznie uzupełniane, w ciągu dziewięćdziesięciu lat istnienia Muzeum wzrastając do liczby blisko 9 tysięcy obiektów. Do ich powiększenia przyczyniły się kolejne pokolenia muzealników, naukowców, podróżników amatorów czy zwykłych turystów, zafascynowanych różnorodnością przyrodniczą, etniczną i kulturową świata. Podstawę zbiorów egzotycznych krakowskiego Muzeum Etnograficznego stanowią kolekcje przywiezione przez polskich podróżników, którzy przemierzali świat z bardzo różnych powodów, najczęściej z przymusu. Uciekali przed represjami za udział w powstaniach narodowych, rzucani byli wyrokami carskich sądów w odległe i dzikie rejony Azji, wyjeżdżali w poszukiwaniu "chleba", zaciągając się do obcych kompanii handlowych, służby dyplomatycznej czy wojskowej. Zawsze jednak mieli w sercach Polskęchoć niewidoczną na XIX-wiecznych mapach, bliską przecież i drogą. Swoje dokonania polityczne czy osiągnięcia naukowe poświęcali jej właśnie, przywożąc z obczyzny do kraju plon swoich badań naukowych, ilustrowany bogatymi zbiorami przyrodniczymi, geoOdezwa Towarzystwa Muzeum Etnograficznego w Krakowie z dno8/ipca 1919r., ArchiwumMEK. F. Bujak, Polskie Muzeum Etnograficzne. nowa instytucja kulturalna w Krakowie, "Czas", z dn. łOi 11 XI 1911 r., Odezwa do Wydziału Krajowego, 1911 r., Archiwum MEK. 3 S. Udziela, Muzeum Etnograficzne w Krakowie, "Ziemia" 1926, nr 13-14, s. 196-197. I 2 �382 Kronika logicznymi i etnograficznymi. Przekazując go rodzącym się polskim placówkom badawczym i muzeom, dali tym samym świadectwo polskich dokonań w poznaniu świata i rozwoju licznych dyscyplin naukowych. Ich indywidualne losy, często dramatyczne i tragiczne, stanowią dziś świetną kartę w historii polskiego narodu, który mimo ISD-letniego braku własnej państwowości zaznaczył swoją obecność na całym niemal globie. Wystawa była prezentacją zbiorów naj starszych, pochodzących z końca XIX i początku XX wieku (do lat 30. włącznie), a zarazem przypomnieniem postaci i osiągnięć związanych z nimi podróżników. Była też próbą ukazania - poprzez obiekty i fotografie archiwalne - świata takiego, jaki było dane zobaczyć ówczesnym podróżnikom i badaczom, penetrującym odległe kontynenty. Przypominała również charakter uprawianego przez nich kolekcjonerstwa czy zbieractwa, na ogół przypadkowego, realizowanego na marginesie innych działań i zainteresowań, często jednak z myślą o wzbogaceniu nie siebie, lecz własnego kraju. Przypominały o tym otwierające pierwszą salę wystawy słowa Benedykta Dybowskiego: "Pracować mieliśmy poza ojczyzną, lecz dla niej wyłącznie. Wedle widzenia rzeczy, ten, co kocha szczerze swój kraj, potrafi sercem być w nim zawsze, chociażby był od niego oddalony o tysiące kilometrów". Ekspozycja mieściła się w pięciu salach wystawowych "Domu Esterki" przy ul. Krakowskiej 46, ze względu na ich układ podzielona na dwie odrębne części. Na parterze w atmosferę dziewiętnastowiecznego podróżowania wprowadzał zwiedzającego afrykański obóz białego podróżnika, natomiast w czterech salach w piwnicach rozmieszczono kolekcje z trzech kontynentów - Azji, Afryki i Ameryki, w salce najmniejszej wydzielając zbiory z Syberii, obszaru szczególnego w historii polskiego podróżnictwa. Kolor drewnianych podestów i plansz oraz tła dla fotografii i tekstów, w każdej sali inny, podkreślał ten podział, nawiązując z jednej strony do barw dominujących w eksponatach, z drugiej do ceglano-kamiennych ścian. Przyjęto jednolity schemat prezentacji kolekcji, którym towarzyszyły portrety i biogramy ich twórców oraz informacje o ich powstaniu i zawartości, a także archiwalne zdjęcia (użyto kserograficznych odbitek w sepii), pochodzące z początku XX wieku, a niekiedy nawet z końca XIX. Stanowiły one swego rodzaju tło, ukazując kraje, z których zostały przywiezione prezentowane przedmioty, a także ludzi, którzy je wytworzyli lub ich używali. Jako komentarz posłużyły własne słowa podróżników, którzy w większości byli ludźmi nie tylko uważnie obserwującymi otaczający ich świat, ale też spisującymi swoje wrażenia i spostrzeżenia. Niektórzy z nich, jak Dybowski, Talko-Hryncewicz czy Raciborski, byli również autorami pokazywanych fotografii. Uzupełnieniem były teksty w wielkim skrócie przypominające polski wkład w poznawanie dalekich kontynentów. Eksponatów nie dobierano pod kątem tematu planowanej ekspozycji - to one nadały jej kształt. Obraz egzotycznych kultur, jaki wyłaniał się z przedstawionych kolekcji, był taki, jak one - najczęściej przypadkowy, niepełny, jednostronny, bardziej ukazujący zainteresowania zbieracza i podróżnika niż kulturę odwiedzanego przezeń ludu. Wyjątkiem były tu kolekcje prowadzących systematyczne badania Stefana Szolc-Rogozińskiego oraz Benedykta Dybowskiego. W pierwszej sali na parterze autorzy starali się wprowadzić zwiedzającego w atmosferę dawnego podróżowania, ukazać, jak bardzo różniło się od dzisiejszych naukowych i turystycznych wypraw. Ściany i okna zasłonięto ogromnymi trzcinowymi matami, a na wprost wejścia zainscenizowano afrykański obóz białego podróżnika, wzorowany na widocznym obok na zdjęciu obozie Stefana Szolc-Rogozińskiego, z jego wyprawy na najwyższy szczyt wyspy Fernando Po. Przed biało-brązowym namiotem, w cieniu palmowych liści, spoczywał na leżaku podróżnik w białym korkowym kasku, ubrany w płócienną kurtkę oraz długie, szare sztylpy, osłaniające nogi od kostek po biodra i zapinane �Kronika 383 na niewiarygodną liczbę guzików. W półmroku panującym we wnętrzu namiotu dostrzec można było przykryte pledami łóżko polowe, płócienną walizkę, futerał z lunetą, mapnik, podróżny drewniany sekretarzyk, bambusowy składany taboret, strzelbę w pokrowcu, opartą o kosz ze skóry z nogi słonia. Przed namiotem stały dwa olbrzymie kufry, wypełnione dobytkiem podróżnika i jego myśliwskimi trofeami, takimi jak czaszka goryla czy rogi nosorożca i bawołu, a z tyłu, wśród olbrzymich liści palmowych, widać było rozciągnięty hamak (fot. l). W tradycyjnych, drewnianych gablotach w kącie sali pokazano drobne przedmioty, które zabierał na wyprawę doświadczony i przewidujący badacz-podróżnik dla ułatwienia sobie życia w odległych i dzikich rejonach świata. Nad gablotami zawieszono dziewiętnastowieczne mapy różnych kontynentów oraz kilka fotografii przedstawiających europejskich podróżników, myśliwych i turystów z końca XIX wieku, m.in. właśnie Rogozińskiego w jego afrykańskim obozie. Tekst ze wspomnianymi wyżej słowami Benedykta Dybowskiego zwracał uwagę na fenomen podróży, obecny w ludzkim życiu i kulturze od niepamiętnych czasów. Niemal od zawsze ludzie opuszczali swoje siedziby, poszukując lepszych warunków życia, uciekając przed prześladowaniami, a także z ciekawości. Podróżowali arystokraci, świątobliwi pątnicy, dyplomaci, żołnierze i marynarze w obcej służbie, z przymusu opuszczali kraj emigranci i zesłańcy. Owe peregrynacje do miejsc świętych, zawodowe i artystyczne wojaże, emigracja polityczna i zarobkowa oraz zesłania były dla licznych pokoleń Polaków okazją do zetknięcia się z obcymi ludami i ich kulturami. Wielu z nich wnosiło znaczący wkład w poznawanie świata, zapisując świetną kartę w historiografii badań geograficznych, kartograficznych i przyrodniczych. Jeszcze w XIX i na początku XX wieku, mimo istniejących już regularnych połączeń morskich z odległymi zamorskimi koloniami i transkontynentalnych linii kolejowych, podróże posiadały posmak romantycznej przygody. Prowadziły do nieznanych miejsc, pełne były niebezpieczeństw ze strony przyrody i niepewności w kontaktach z poznawanymi ludami czy plemionami. Praca badawcza miała charakter pionierski, wnosząc jednocześnie niebagatelny wkład w podstawy nowoczesnej, dwudziestowiecznej nauki. Gromadzone podczas badań "okazy" przyrodnicze, geologiczne czy etnograficzne zapełniały podróżne kufry i sakwojaże, trafiając po powrocie do gabinetów osobliwości, pracowni naukowych, a z czasem do muzealnych magazynów i sal wystawowych. Dzięki nim możliwe jest istnienie dziś wielu muzeów, nie tylko etnograficznych, oraz organizowanie wystaw ukazujących dawne, zaginione już często ludy i kultury. Drugą część wystawy otwierały syberyjskie zbiory Benedykta Dybowskiego (1833-1930), lekarza i przyrodnika, zesłańca, profesora Uniwersytetu Lwowskiego (fot. 2). Przywiózł je ze swego drugiego, dobrowolnego tym razem, pobytu we wschodniej Syberii, gdy pracując w latach 1879-1883 jako lekarz rządowy na Kamczatce, prowadziłjednocześnie badania przyrodnicze i etnograficzne. Od zamieszkujących tam Itelmenów, Koriaków i Ewenów oraz od Aleutów z pobliskich Wysp Komandorskich pozyskiwał ich tradycyjne wyroby: ubrania szyte z reniferowych futer, foczych jelit oraz rybich skór, uprzęże dla psów i reniferów, strzały i harpuny, koszyki i torby plecione z trawy morskiej, a także modele domów, kajaków, łodzi i sań, w sposób niezwykle precyzyjny wykonane na jego prośbę przez tubylców. Pokazano zaledwie część tej kolekcji, w tym rzeczy tak niezwykłe i unikatowe, jak uszyta ze skórek ptasich parka, rodzaj płaszcza letniego noszonego przez Aleutów, czy kam/ejka, kurtka z jelit foczych, chroniąca polujących w kajakach Aleutów przed przemoczeniem przez fale morskie. Kolejną, znacznie większą salę wypełniły cztery kolekcje z Azji Środkowej i Południow<r-Wschodniej, zebrane przez znakomitych uczonych różnych profesji. Zbiór przed- �384 Kronika miotów związanych z lamaicką odmianą kultu buddyjskiego, rozpowszechnioną w Buriacji - instrumenty muzyczne, naczynia liturgiczne, młynek modlitewny, szkaplerze podróżne, figurki buddyjskich mnichów, buddyjski różaniec - przywiózł do Polski Julian Talko-Hryncewicz (1850-1936), lekarz i antropolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, współzałożyciel krakowskiego Muzeum Etnograficznego. W latach 1892-1908 pracował jako lekarz okręgowy w Troickosawsku na pograniczu Mongolii i Chin, wolny czas poświęcając na badania archeologiczno--antropologiczne miejscowej ludności - Buriatów, Tunguzów i Mongołów. Oprócz wspomnianych przedmiotów kultowych przywiózł stamtąd również pozyskaną wśród Buriatów przez współpracującego z nim polskiego zesłańca, Witolda Światopełk-Mirskiego, ręcznie pisaną tybetańską księgę medyczną oraz apteczkę z ponad dwustu lekarstwami - bezcenne dziś unikaty, zachowały się bowiem w świecie trzy zaledwie takie księgi i kilkanaście podobnych apteczek. Niewielka, lecz cenna kolekcja tybetańskich i chińskich naczyń liturgicznych, akcesoriów kultowych, rzeźb, tkanin oraz przedmiotów codziennego użytku jest plonem kilku wypraw naukowych na tereny Azji Środkowej, które odbył w latach 1894-1917 Władysław Kotwicz (1871-1944), wybitny orientalista, znawca języków mongolskich i ałtajskich, profesor Uniwersytetów w Petersburgu i Lwowie, współtwórca Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego. Oprócz steatytowych figurek chińskich bóstw, naczyniek liturgicznych i kompasu geomantycznego, który pomagał Chińczykom znaleźć najlepsze miejsce na pochówek zmarłego, pokazano figurki Buddy i Tary Zielonej oraz tkaniny liturgiczne tzw. khataki, we wnęce w ścianie inscenizując z nich oraz z przedmiotów z innych, późniejszych kolekcji, ołtarz buddyjski, podobny nieco do widocżnego na archiwalnej fotografii obok. Zawieszona przed nim, rozpięta na drewnianej ramie, tkanina tiulowa nadała mu lekki akcent odrealnienia, wskazując, że jest to tylko rodzaj teatralnej inscenizacji. Zbiory indonezyjskie, zaprezentowane w drugiej części tej sali, zostały zgromadzone przez dwóch wybitnych przyrodników, botanika Mariana Raciborskiego (1863-1917) i zoologa Michała Siedleckiego (1873-1940). Pierwszy z nich, profesor Uniwersytetów Lwowskiego i Jagiellońskiego, a przez długi czas także dyrektor Ogrodu Botanicznego w Krakowie, w latach 1897-1900 przebywał na stypendium na Jawie, prowadząc w tamtejszych ogrodach i instytutach botanicznych badania nad paprociami i roślinami użytkowymi. W wolnym czasie poznawał jawajską kulturę i zbierał tamtejszą broń, lalki teatralne, batiki, rzeźby i inne drobne przedmioty. Spośród ponad dwustu przedmiotów tej kolekcji pokazano, na tle wzorzystych batikowych tkanin, ciekawy zestaw naczyń do żucia betelu, kilkanaście lalek z teatrów cieni i marionetek oraz krisy, miecze i noże. Michał Siedlecki, badacz flory i fauny wód morskich i lądowych, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, rektor odnowionego Uniwersytetu w Wilnie, zmarły w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, na Jawie przebywał w 1908 roku. Plonem tej wyprawy była nie tylko spora kolekcja tkanin batikowych, biżuterii i broni, ale także piękna monografia tej wyspy, opisująca jej przyrodę, mieszkańców i kulturę. Większość spośród zebranych przez niego przedmiotów spłonęła w 1939 roku w mieszkaniu w Warszawie. Ze znajdującego się w krakowskim Muzeum zbioru pokazano na wystawie chiński drewniany ołtarzyk, kilka batikowych tkanin, noży, naszyjników oraz małą metalową loteryjkę· W następnej sali zaprezentowano niewielkie kolekcje przywiezione z Ameryki Południowej przez podróżników, których zainteresowania etnograficzne pojawiały się jedynie na marginesie ich zawodowej działalności. Jednym z nich był Ignacy Domeyko (1802-1889), wybitny geolog i mineralog, profesor Uniwersytetu w Santiago, stolicy Chile, który mieszkając i pracując w tym kraju pięćdziesiąt lat, zainteresował się też losem �Fot. 1. "Obóz podróżnika". Fot. 1\1.Gt·abski. Fot. 2. Syberia. Kolekcja B. Dybowskiego. Fot. M. Grabski. �Fot. 3. Ameryka - Fot. 4. Afryka - kolekcja W. Klugera i K. Jelskiego. Fot. M. Grabski. kolekcja St. Szolc-Rogozińskiego. Fot. M. Grabski. �Kronika 385 i kulturą jego pielWszych mieszkańców, Indian Araukanów (Mapuche). W 1845 roku odbył kilkumiesięczną podróż do ich kraju, póżniej zaś założył muzeum poświęcone ich kulturze. W krakowskim Muzeum Etnograficznym znalazły się dwa przedmioty ze zgromadzonej przez niego indiańskiej kolekcji, obie pokazane na wystawie - srebrna szpila przerobiona przez Araukanów z hiszpańskiej monety oraz pochodzący z Antyli woreczek pleciony z liści bananowca. Inny polski inżynier, specjalista budowy dróg i mostów, Władysław Kluger (1849-1884), w latach 1874-1880 przebywał w Peru, budując tam drogi, mosty, koleje, kanały i urządzenia portowe. Zebrał wówczas sporą, bo zawierającą około czterystu okazów archeologicznych i etnograficznych, kolekcję, która trafiła z czasem do Muzeum Archeologicznego w Krakowie (fot. 3). W Muzeum Etnograficznym znalazły się - pokazane na wystawie - wyroby andyjskich Indian Keczua i Aymara, przede wszystkim piękne, ozdobne szpile do narzutek noszonych przez kobiety, niektóre przerobione ze srebrnych hiszpańskich łyżek. Z niewielkiego zbioru indiańskich wyrobów, zgromadzonego przez Konstantego Jelskiego (1838-1896), podróżnika i zoologa, który w latach w 1865-1878 poszukiwał w Gujanie Francuskiej i w Peru rzadkich i nieznanych okazów tamtejszej fauny i flory, pokazano wachlarz z liści palmowych, drewno na laskę, wabik na małpy i skromny indiański pióropusz z drobnych szarych piórek, a także torbę juczną na konia i indiańskie wełniane poncho. W Ameryce Południowej bywał również ostatni przedstawiony w tej sali podróżnik, komandor austro-węgierskiej marynarki wojennej Artur Miildner (1842-1906), który ze swych licznych rejsów, także do Afryki i na Daleki Wschód, przywoził wyroby miejscowego rękodzieła oraz próbki minerałów i surowców. Spośród około siedemdziesięciu przedmiotów, które zachowały się z zebranej przez niego kolekcji, pokazano model czółna i harpuna z Ziemi Ognistej, rurki i naczyńka do picia brazylijskiej yerba mate, balWne naczynia ceramiczne z Maroka, australijskie bumerangi i włócznie oraz piękną hebanową laskę z Cejlonu, z rzeźbioną rączką w kształcie słonia. W ostatniej, największej sali znalazły się afrykańskie zbiory krakowskiego Muzeum Etnograficznego, z których naj starsze przywiezione zostały przez dwóch polskich generałów w służbie tureckiej, Ludwika Arsłana Bystrzonowskiego (1797-1878) i Władysława Sefera Paszę Kościeiskiego (1818-1895), podróżujących do Algierii i Egiptu już w połowie XIX wieku. Obaj związani byli z emigracyjnym rządem księcia Czartoryskiego we Francji, dokąd udali się po upadku powstań, pielWszy listopadowego, drugi wielkopolskiego, obaj też uczestniczyli w wojnie rosyjsko-tureckiej jako oficerowie tureckiej armii, awansując do stopnia generała. Bystrzonowski jako wysłannik rządu księcia Czartoryskiego był w 1833 roku w Egipcie, a w 1840 roku jako obselWator francuskich walk z Arabami w Algierii. Z tych i późniejszych podróży przywiózł kilka ciekawych przedmiotów - jajo strusie w srebrnej oprawie, sakwy podróżne, prochownicę oraz afrykańską lutnię. Kościeiski, który przez wiele lat służył na dworze sułtana, odbywał liczne podróże m.in. do Algierii, Egiptu i na Bliski Wschód, gromadząc w ich trakcie znaczną kolekcję broni orientalnej, przekazaną później testamentem Zamkowi Królewskiemu na Wawelu. Niewielkajej część, afrykańskie dzidy i włócznie, trafiła później do Muzeum Etnograficznego. Wśród zbiorów afrykańskich Muzeum poczesne miejsce zajmuje licząca około trzystu obiektów kolekcja Stefana Szolc-Rogozińskiego (1860-1896), marynarza i podróżnika, przywieziona przez niego z Afryki Równikowej, gdzie przebywał dwukrotnie w latach 1883-1891. Plonem wypraw, podczas których prowadził szeroko zakrojone badania wśród plemion zamieszkujących Kamerun i wyspę Fernando Po, były m.in. systematycznie gromadzone, z myślą o krakowskim Muzeum Techniczno-Przemysłowym, wyroby miejscowego rzemiosła - narzędzia, broń, instrumenty muzyczne, rzeźby, wodzowskie laski i stołki, misternie plecione maty i kapelusze, ozdoby z kości i muszelek, naczynia �386 Kronika drewniane i ceramiczne, model domów i łodzi - z których na wystawie zdołano pokazać niewielką tylko część (fot. 4). Niewielką, ale cenną kolekcję broni, ozdób i narzędzi codziennego użytku zebrał podczas swoich wędrówek po Afryce Południowej Antoni Rehman (1840-1917), botanik i geograf, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, redaktor czasopisma "Kosmos". W latach 1875-1880 dwukrotnie podróżował po Natalu, Oranii i Transwalu, zbierając okazy roślin, przyglądając się uważnie miejscowym stosunkom, a także gromadząc w miarę możności wyroby miejscowej ludności. Z jego skromnego zbioru pokazano na wystawie zuluskie włócznie, maczugi i tarczę oraz barwną biżuterię z koralików, a także dwie kopaczki buszmeńskie. Tuż obok znalazła się zuluska broń, biżuteria z rogów i kości, pas czarownika, drewniany podgłówek oraz bębenki i grzechotka, należące do kolekcji pozyskanej w 1899 roku w Transwalu w Afryce Południowej przez Jana Danysza (1860-1928), wybitnego mikrobiologa z Instytutu Pasteura, specjalisty w zwalczaniu szkodników w rolnictwie i leśnictwie. Całe dorosłe życie spędził on poza Polską, zawsze jednak czuł się z nią silnie związany i swoją działalnością zyskał w Paryżu miano nieoficjalnego jej "ambasadora". Świadectwem tego było m.in. podarowanie kolekcji krakowskiej Akademii Umiejętności, skąd trafiła do krakowskiego Muzeum Etnograficznego. Wystawę zamykała kolekcja Romana Stopy (1895-1995), wybitnego afrykanisty, językoznawcy i muzykologa, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, który w latach 1935-1936 prowadził badania wśród plemion Buszmenów, Hotentotów i spokrewnionych z nimi ludów Bantu z Afryki Południowo-Zachodniej. Z badań tych przywiózł sporą kolekcję wyrobów przede wszystkim Buszmenów - broń, narzędzia, ubiory, ozdoby, amulety, rzeźby, pamiątki. Na wystawie pokazano kilka łuków i kołczanów ze strzałami, torbę na korzenie i bulwy, fartuszek zdobiony muszelkami, naszyjniki z muszelek i z rogów antylopy, skórzane sandały i puderniczkę z maleńkich skorup żółwich, służącą do przechowywania proszku, którym Buszmenki nacierały swoje ciało. Wystawa "Podróżnicy" w ciągu swojej siedmiomiesięcznej prezentacji cieszyła się dużym powodzeniem i uznaniem publiczności. Stała się też tematem filmu zrealizowanego dla krakowskiej telewizji regionalnej przez Elżbietę i Janusza Lisowskich, pokazanego dwukrotnie w cyklu ,;Z plecakiem i walizką". Wśród publiczności przeważała młodzież szkolna, dla której wystawa była lekcją historii i przybliżeniem postaci i losów wybitnych Polaków. Wystawie towarzyszyły wykłady przybliżające kulturę różnych rejonów świata, lekcje muzealne oraz projekcje filmów podróżniczych, oddających współczesną atmosferę odległych miejsc globu. Atrakcją dla wszystkich był konkurs muzealny, którego nagrodą była ufundowana przez jednego ze sponsorów dwuosobowa "egzotyczna" wycieczka zagraniczna. Wystawa stała się niewątpliwie ważnym wydarzeniem, pokazującym, że warto sięgać do własnych korzeni, do skromnych początków polskiego muzealnictwa, kiedy kilka zaledwie przedmiotów, dziś oryginalnych i unikatowych, uratowanych przed zniszczeniem i zapomnieniem dzięki pasji nielicznych, dawało zaczątek kolekcjom i muzeom, z czasem stając się niebagatelnym dziedzictwem całego narodu dzięki niestrudzonej pracy pokoleń muzealników, pieczołowicie je przechowujących, chroniących i udostępnianych publiczności. Magdalena Dolińska i Marek Grabski* * Autorzy scenariusza i realizacji oraz tekstu informatora, który towarzyszył wystawie: M. Grabski, M. Dołińska, Podróżnicy. Zbiory podróżników polskich przełomu XIX i XX wieku w Muzeum Etnograficznym w Krakowie, Kraków 200 l. Oprawę plastyczną oraz projekt plakatu i informatora przygotował Andrzej Sułkowski. �Kronika 387 "WOJOWNICY - PRZESZŁOŚĆ I CHWAŁA" - WYSTAWA DZIAŁU KULTUR POZAEUROPEJSKICH MUZEUM ETNOGRAFICZNEGO W KRAKOWIE Dział Kultur Pozaeuropejskich Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie (zwanego dalej MEK) przygotował na przełomie 1999 i 2000 roku wystawę objazdową ze zbiorów własnych i Muzeum Afrykanistycznego w Olkuszu, zatytułowaną "Wojownicy - przeszłość i chwała". Zaprezentowano ją po raz pierwszy w Muzeum Podkarpackim w Krośnie, w okresie od 6 listopada 2000 do 22 lutego 200 l roku. Potem, z powodzeniem, pokazywana była w różnych muzeach Polski południowej i zachodniej, aż do połowy 2003 roku. Kolejno gościły ją: Muzeum w Chrzanowie, Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu, Muzeum w Bielsku-Białej, Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim, Muzeum w Brzozowie, Muzeum w Wadowicach, Muzeum w Lesznie, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu i Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim. Ostatnim miejscem, w którym wystawa będzie prezentowana latem 2004 roku, pozostaje Muzeum w Brzegu. Zanim przejdziemy do opisu samej wystawy, warto zaznaczyć, że w wypadku wystawiennictwa w muzeach etnograficznych zarówno polskich, jak i obcych, mamy do czynienia z dwiema koncepcjami ujęcia problematyki ludów czy narodów. Pierwsza polega na przedstawieniu kultury wybranego narodu bądź grupy etnicznej, podkreślaniu odrębności i specyfiki konkretnej tradycji w opozycji do innych, najczęściej sąsiednich ludów. Mamy wtedy do czynienia z wystawami monograficznymi, skupiającymi się na jednym wybranym temacie i ograniczonymi poprzez ten temat do konkretnej czasoprzestrzeni. Drugi typ wystaw polega na eksponowaniu uniwersalnych problemów i zjawisk, charakteryzujących nie jedną, ale wiele grup etnicznych czy narodów. Takie ekspozycje kreślą podobieństwa pomiędzy bardzo odległymi nieraz narodami, zwracając uwagę na często zadziwiające zbieżności wśród ludów, które pozornie różni prawie wszystko. Wystawa "Wojownicy - przeszłość i chwała" należy do tej drugiej grupy i ma za zadanie zaprezentowanie etosu wojownika, charakteryzującego wiele społeczności Azji, Afryki, obu Ameryk i Nowej Gwinei. Zamierzeniem autorów wystawy było ukazanie wizerunku wojownika osadzonego w obrębie etnicznych i kulturowych realiów, dumnego ze swych tradycji, niezłomnego w walce i wyposażonego w atrybuty wojennego rzemiosła. Spisane w specjalnych kodeksach lub zawarte w prawie zwyczajowym zasady kierujące życiem wojownika znane były w różnych kulturach na całym świecie. Obowiązywała w nich podobna hierarchia wartości, pogardzająca wszystkim, co nie wiązało się z rzemiosłem wojennym. Wszyscy wojownicy musieli bezustannie zabiegać o pierwszeństwo i chwałę, a także walczyć w obronie honoru. Bardzo dużą rolę odgrywało tu wspomniane prawo zwyczajowe, zawierające kodeks postępowania, tak w okresie pokoju, jak i wojny. Co istotne, stosowane ono było zarówno w rozwiniętych społeczeństwach feudalnych, jak i społecznościach plemiennych. Wszędzie tam klasa wojowników należała do warstwy uprzywilejowanej, cieszącej się szacunkiem i poważaniem, choć - co warto podkreślić - pozycja ta obwarowana była licznymi zakazami i nakazami, zawartymi w honorowym kodeksie postępowania, a nawet rodzajem tabu (np. w pewnych okolicznościach zakaz kontaktów seksualnych, spożywania pewnych potraw itp.). Nieprzestrzeganie ich wiązało się z surowymi karami, łącznie z pozbawieniem atrybutów wojennych, co skutkowało wykluczeniem z klasy wojowników, a to oznaczało również życie na marginesie całej społeczności, w skrajnych przypadkach nawet banicję. �388 Kronika Fot. 1. Otwarcie wystawy. Fot. 2. Część afrykańska Fot. J. Kukuczka. wystawy. Fot. J. Kukuczka. �Kronika 389 Szczególnie widoczne jest to wśród wyznawców islamu, gdzie całe życie podporządkowano zasadom wynikającym wprost z wyznawanej religii. Jedną z najważniejszych powinności wiernego jest w nich obrona domostw i całej społeczności islamskiej, a także udział w świętej wojnie - dżihad. W każdym przypadku ucieczka z placu boju oznaczała oddanie na pastwę wroga mienia i życia współplemieńców, stąd też musiała podlegać surowej karze. Jak mówią słowa Koranu - Bóg Najwyższy karze każdego uciekiniera ogniem piekielnym: A kto tego dnia odwróci się od nich plecami - jeśli nie uczyni tego powracając z bitwy, - albo przyłączając się do oddziału ten ściąga na siebie gniew Boga, a jego miejscem schronienia będzie Gehenna. (sura Łupy. aja 16; tłum. M. Lang) Z podobną zasadą podporządkowania wszystkich dziedzin życia nakazom religii i odwiecznej tradycji można spotkać się wśród kultur indiańskich, i tych wysoko rozwiniętych, i tych plemiennych. Ze względów religijnych właśnie Totonakowie z Mezoameryki składali bogu deszczu krwawe ofiary z ludzi, a dla Azteków wojna była świętym posłannictwem, szczególną formą służby bogom. Z kolei Indianie Jivaro - łowcy głów z pogranicza Peru i Ekwadoru - wierzyli, że w głowach wojowników wrogich plemion znajdują się magiczne siły, które zdobywcom pozwalają przejąć pożądane cechy przeciwnika. Wiara ta stanowiła motywację do posiadania jak największej liczby trofeów w postaci odpowiednio spreparowanych głów wrogów. Podobnymi przesłankami kierowali się papuascy łowcy głów z Nowej Gwinei wierzący, że właśnie głowy są siedliskiem wszystkich cech, stąd walki z obcymi grupami w celu zdobycia tych głów i wykorzystania cech przeciwnika do własnych celów. Wszędzie jednak odbywało się to zgodnie z zasadami niepisanego, ale ściśle przestrzeganego prawa zwyczajowego. Postępując według zawartych w nim zasad, nikt nie mógł pozwolić sobie na samowolę czy zemstę ponad tę, którą wyznaczały honor i osobista godność wojownika. Przygotowana przez MEK wystawa ukazywała wojowników wyposażonych w atrybuty rzemiosła wojennego, czyli różnego rodzaju broń, będącą nie tylko narzędziem do zabijania, ale także w wielu przypadkach swoistym dziełem sztuki oraz przedmiotem czci należącym do sfery sacrum. Była więc obiektem, który należało traktować z należytym szacunkiem i pieczołowicie przechowywać z pokolenia na pokolenie. Szczególnie widoczne było to w społeczeństwach feudalnych, takich jak Japonia i Indonezja, ale także wśród koczowniczych Pasztunów z Afganistanu. Rycerska klasa samurajów w Japonii znajdowała się na najwyższym szczeblu drabiny społecznej i uważana była za kwiat narodu. Musiał więc samuraj, jako ten najważniejszy i najlepszy, odpowiednio postępować, by wypełnić obowiązki swego stanu. Drogowskazem dla niego był kodeks bushido, zawierający niepisany zbiór zasad i etyki obowiązujący prawdziwego wojownika. Od dziecka uczono go respektu i miłości do oręża, a także zapoznawano z trudnymi zasadami sztuki wojennej. Rozwijaniu ducha bojowego u młodzieży i szacunku do rycerskiej chwały służyły także coroczne święta chłopców, podczas których wystawiano w domach miniaturowe, artystycznie wykonane miecze i zbroje, którymi nie wolno się było bawić, a jedynie patrzeć na nie. Dumą samuraja były jego miecze, z którymi się nigdy nie rozstawał: dłuższy, służący do walki - katana i krótszy, służący do obrony - wakizashi. Złe użycie miecza czy nieuzasadnione obnażenie klingi �Kronika 390 wiązało się z surowymi konsekwencjami. Na ekspozycji można było podziwiać zbroje samurajskie z przełomu XVIII i XIX wieku oraz takie atrybuty rzemiosła wojennego jak włócznia - naginata i miecz - wakizashi. Uzupełnienie stanowiły dziewiętnastowieczne drzeworyty i reprodukcje fotografii przedstawiające sceny związane z życiem samurajów. Podobnie jak u Japończyków miecze, szczególną czcią i szacunkiem otaczane były w Indonezji krisy - obosieczne sztylety o prostym lub falistym ostrzu. Dla Indonezyjczyków kris to broń narodowa, w przeszłości - symbol państwa, wyciągany przez władcę tylko w obliczu niebezpieczeństwa. I znów, podobnie jak w Japonii, raz dobyty sztylet musiał "zakosztować krwi". Stąd, gdy wyciągany był przez opiekuna dla oczyszczenia Fot. 3. Krisy indonezyjskie. Fot. J. Kukuczka. przed coroczną ceremonią - najpierw musiał być użyty przez niego do zadraśnięcia się w ramię, a dopiero potem mógł on przystąpić do rytualnej czynności czyszczenia. Kris to również drogocenna wartość rodowa, przechodząca z ojca na syna i stąd pieczołowicie przechowywana w specjalnym pomieszczeniu, razem z innymi przedmiotami związanymi z kultem przodków. Stanowi on tym samym pomost pomiędzy żywymi i zmarłymi przodkami, co zapewnia ich czuwanie nad całym domostwem. Obecność krisów w domu przynosi bowiem domownikom szczęście, chroni przed oparzeniami i innymi nieszczęściami, a nawet łagodzi bóle porodowe. Oprócz magiczno-religijnego znaczenia kris zachował do dziś również znaczenie obrzędowe; używany jest podczas ceremonii inicjacji chłopca i podczas ślubu. W szczególnych sytuacjach może także zastąpić pana młodego. Na wystawie prezentowane były cenne, pochodzące z XIX-wiecznych kolekcji, przykłady tradycyjnej broni i rzemiosła, zebrane głównie przez słynnego polskiego botanika, profesora Mariana Raciborskiego, który przebywał na wyspach indonezyjskich w latach 1896-1900, opracowując tam paprotniki jawajskie. Pokazywane były z tego zbioru zarówno krisy proste, jak i faliste, oprawione w drewniane, kościane lub rogowe rękojeści, z pochwami drewnianymi lub okutymi srebrną lub mosiężną blachą z wytłaczanymi wzorami geometryczno-roślinnymi. �Kronika 391 Warto w tym miejscu zaznaczyć, że najważniejszą częścią sztyletu jest obosieczna głownia, która, jak wspomniano powyżej, może być prosta lub falista. Ta druga uważana jest za cenniejszą, a jej wartość zależy od liczby fal, których może być od 3 do 31 oraz od długości, specjalnie mierzonej miarą na "dwa palce". Od określonych wymiarów bowiem zależy, czy ostrze jest doskonałe i czy przyniesie szczęście, czy też sprowadzi zło. Przy wykonywaniu jej szczególnie ważną techniką była tzw. technika pamor, polegająca na tym, że płatnerz używał naraz dwu gatunków żelaza: pochodzącego z rudy kopalnej oraz - według miejscowej tradycji - z meteorytów znajdowanych na Jawie, a zawierających sporą domieszkę niklu. Oba gatunki żelaza były w kuźni kilkakrotnie przekładane na przemian i skuwane, a dopiero po wykuciu i ostudzeniu ostrze trawione było arszenikiem lub kwasem octowym, który wytrawiając nikiel zawarty w "meteorytowym" żelazie, ujawniał motyw dekoracyjny, często bardzo skomplikowany, wymagający od wykonawcy doskonałych umiejętności i wiedzy. Również rękojeść pod wpływem obróbki stawała się swoistym dziełem sztuki. W najstarszych krisach wykonywana razem z głownią z jednego kawałka metalu, posiadała kształt wyraźnej postaci ludzkiej. Natomiast w nowszych, rękojeść wykonana często z kosztownych materiałów jak kość słoniowa, metale szlachetne lub drewno, dodatkowo zdobionych kunsztownymi ornamentami, stanowi część osobną, umocowaną na trzpieniu, w który przechodzi drugi koniec głowni. Tutaj kształt rękojeści jest już tak przetworzony, że można się tylko domyślać symbolicznego wyobrażenia człowieka. Często uchwyty te przedstawiają również postaci zaczerpnięte z mitologii hinduskiej, a symbolizujące moc, jak: lwy, smoki czy słonie oraz demoniczne, symbolizujące duchy opiekuńcze sztyletów. Wśród prezentowanych na wystawie sztyletów można było znależć także tę starszą formę, w której głownia i rękojeść w kształcie postaci ludzkiej, wykonane są z jednego kawałka metalu. Specyficzną odmianą krisu, występującą na Jawie i Bali, jest, prezentowany również na wystawie, kris kobiecy służący do obrony, a w dawnych czasach - do rytualnego samobójstwa po śmierci męża. Ostrza takich sztyletów mają kształt demonicznej ryby, mającej przewieźć dusze wiernych do raju. Na uwagę zasługuje również bogato zdobiony balij ski topór bojowy, używany niegdyś do walki i jako broń strażników siedzib książęcycb. Ta bardzo kunsztowna broń eksponowana była w stylowych gablotach, na bordowym aksamitnym tle, dodatkowo podkreślającym artyzm jej wykonania. Obok tej najbardziej chyba znanej w świecie broni indonezyjskiej pokazywano także inne jej rodzaje, jak parangi i klewangi - broń jednosieczną, stosowaną także jako użyteczne narzędzia tnące w dżungli czy gospodarstwie domowym. I tutaj jednak można było zauważyć wielką staranność i dbałość wykonania. Oddzielną grupę w tej części ekspozycji stanowiła broń społeczności plemiennych. Były to kołczany, łuki i strzały oraz włócznie Dajaków - słynnych niegdyś łowców głów z Sumatry. Również w tej części ekspozycji pokazano wybrane, ciekawe typy broni indyjskiej, tureckiej, nepalskiej, pochodzące głównie z XIX wieku. Wśród nich na uwagę zasługują nietypowe sztylety indyjskie, o trójkątnym ostrzu i a trzech obustronnie ząbkowanych ostrzach, a także sztylety katar i czura. Katar to puginał należący do naj starszych rodzajów broni indyjskiej, charakteryzuje się drabinkowatą rękojeścią i trójkątną, szeroką, dwusieczną głownią. Czura natomiast to broń używana w dawnych czasach przez wojowników radżpuckich, obecnie zaś jest elementem paradnego stroju, zakładanego podczas urocżystości obrzędowych. Z kolei pełnymi kunsztu i ciekawymi przykładami broni tureckiej, zaprezentowanymi w tej części ekspozycji, były jatagany oraz łuk refleksyjny. Jednosieczne jatagany posiadają głownie a lekkim esowatym wygięciu �392 Kronika i charakterystyczne rękojeści bez jelców, w kształcie rozdwojonej głowicy z kości wysadzanej turkusami i innymi szlachetnymi kamieniami. Towarzyszący im łuk refleksyjny przyciągał uwagę widza przede wszystkim wielkością i kształtem. Ta ulubiona broń Turków przez długi czas stanowiła podstawową broń zaczepną janczarów i jazdy strzeleckiej. Jego charakterystyczną cechą jest to, że przy zwolnieniu cięciwy łuczysko odgina się w przeciwną stronę, a przy napinaniu działają dodatkowe siły nadające strzałom olbrzymiego przyspieszenia, przez co ich siła rażenia jest ogromna. Łuki tego typu stosowane były również w Mongolii i Chinach. Podobnie jak w poprzednich częściach wystawy i tu dopełnieniem były fotogramy przedstawiające książąt jawajskich i maharadżów indyjskich w tradycyjnych strojach wraz z atrybutami wojennymi. Sporo miejsca na ekspozycji poświęcono wojowniczym Pasztunom z Afganistanu. Wśród wielu grup narodowościowych zamieszkujących ten kraj tylko dwie, Tadżycy i Pasztuni właśnie, odgrywają dominującą rolę, a ich języki etniczne, dari i paszto, pełnią funkcje języków państwowych. To właśnie Pasztuni odegrali dominującą rolę w najnowszej historii Afganistanu, panując nieprzerwanie od 1747 roku aż do czasów współczesnych (1978), stawiając mężnie czoło zarówno najeźdżcom zewnętrznym, jak i wewnętrznym waśniom i sporom. Stąd prawdziwe wydaje się powiedzenie, że Pasztun "rodzi się z szablą, z szablą wyrasta i z szablą umiera". Jego waleczność i odwaga były mu konieczne, by ciągle zabiegać o prestiż i chwałę oraz walczyć w obronie honoru i należnych mu praw zawartych w honorowym kodeksie postępowania Pasztunwali. Pomagały mu w tym nieodzowne atrybuty męskości: miecz, szabla, a także strzelba, które w uzasadnionych sytuacjach mogły zastępować samego mężczyznę. Pasztun doskonale jeździł na wielbłądzie i konno, a prosty i luźny strój, składający się z szerokich spodni i koszuli, nie krępował ruchów. Głowę ochraniał mu turban, a za szarfą, którą się opasywał, nosił broń sieczną, szablę i sztylety. Szabla typu szamszir (ogon lwa), którą się posługiwał, jest pochodzenia perskiego i cechuje się gładką oraz wąską głownią, zakrzywioną mniej więcej od połowy długości. Pasztun używał też dwóch rodzajów strzelb: skałkowej i kapiszonowej, różniących się od siebie budową zamka i sposobem wytwarzania w nim iskry zapłonowej. Prezentowana na wystawie dziewiętnastowieczna strzelba posiada zamek skałkowy i pochodzi ze środkowego Afganistanu. Tego typu broń używana była w XIX wieku w Kandaharze w czasie walk z Anglikami. Pasztunowi zawsze towaFot. 4. Postać Pasztuna.Fot. 1. Kukuczka. rzyszył w drodze dywanik modlitew- �Kronika 393 ny namad, by mógł odmówić modlitwy oraz święta księga islamu Koran. Unoszony wysoko nad głową Koran oznaczał na polu bitwy zawieszenie broni, konieczne dla spożycia posiłku. W czasach wojny domowej wykorzystywali ten zwyczaj talibowie (rekrutujący się głównie z pasztuńskiego plemienia Durrani), którzy niejednokrotnie zdobywali całe \ysie i miasta bez użycia broni - z Koranem uniesionym nad głową· Na wystawie "Wojownicy przeszłość i chwała" postać Pasztuna prezentowana była zazwyczaj centralnie, na środku sali wystawowej. Stwarzało to możliwość obejrzenia jego całego ekwipunku i wszystkich wojennych atrybutów męskości z różnych stron, co dodatkowo oddziaływało na wyobrażnię, zwłaszcza młodszej części licznie odwiedzających wystawę mieszkańców wielu miast Polski. Sztuka walki i niepisany kodeks Ryc. 5. Indianin Dakota. Fot. J. Kukuczka. postępowania, tak w czasie pokoju, jak i wojny, doskonale były znane ludom obu Ameryk. Ich prezentacja na wystawie została zawężona tylko do wybranych społeczności plemiennych. Amerykę Północną reprezentowali Indianie Dakota, popularnie zwani Siuksami, należący do najbardziej wojowniczych plemion prerii. Na wystawie postać wojownika indiańskiego z plemienia Dakota prezentowana była na tle dużego płótna-malowidła przedstawiającego namiot tipi na tle krajobrazu prerii. Siedzący na skórach "Indianin" ubrany był w strój z początku XX wieku i wyposażony w maczugę, pochodzącą z XIX wieku. Aranżowane obok ognisko nadawało całej instalacji wrażenie autentyczności. Indian Ameryki Południowej reprezentowały wybrane plemiona amazońskiej dżungli. Indianie dżungli to na ogół ludzie pokojowo nastawieni do współtowarzyszy i obcych szczepów, żyjący głównie z polowania i rybołówstwa i do tego przede wszystkim służyła im broń, którą sami wytwarzali. Jednak i wśród nich zdarzały się wojny, których powodem mogło być na przykład wejście na terytorium innego szczepu, porwanie kobiety czy kradzież. Czasami ofiary domagał się bóg wulkanu. Wtedy trzeba było zdobyć głowę wroga, by przelać ducha człowieka do krateru wulkanu. Tak postępowali prezentowani na wystawie Indianie Jivaro z pogranicza Peru i Ekwadoru, najbardziej znani na świecie łowcy głów. Jednak podstawą ich zachowań nie była chęć zabijania, ale wiara, że w głowie człowieka (wroga) znajdują się magiczne siły, które zdobywcy mogą wykorzystać do własnych celów, a które są im niezbędne do powodzenia w życiu zarówno jednostki, jak i całej społeczności. Indianie ci w odpowiedni sposób preparowali gło- �394 Kronika wy wrogów, uzyskując ich miniatury wielkości jabłka. Spreparowane, skurczone główki, zwane tsantsa musiały posiadać wszystkie rysy zabitego wroga, gdyż tylko wówczas miały pożądaną moc. Polowanie na głowy odbywało się jeszcze do końca XIX wieku, ale i wówczas coraz trudniej było je zdobyć. Jivaro uciekali się więc często do podstępu, preparując głowy leniwców i uzyskując łudząco podobny efekt do zminiaturyzowanych głów ludzkich. Na ekspozycji prezentowana jest taka nie całkiem prawdziwa tsantsa, jednak spreparowana w ten sam sposób, co prawdziwe. Ponadto uwagę przyciąga tu niezwykle barwny strój tych Indian, wykonany z tapy, czyli odpowiednio przygotowanego łyka podkorowego i kolorowych piór, dodatkowo ozdobiony głowami tukanów. Równie kolorowo wygląda "strój" obrzędowy wojownika z brazylijskiego plemienia Urubu. Składają się na niego: pioropusz wykonany z płóciennych tasiemek i piór, noszony przez mężczyzn podczas tańców obrzędowych; naszyjnik z gwizdkiem wykonany z płótna, piór, kości i skalpów ptasich; przepaska noszona na czole przez mężczyzn-wojowników, wykonana z płóciennego paska, na który naklejono żywicą skalpy ptasie (mot-mot); naramienniki męskie ze skręconego sznurka oraz piór; oraz zwracająca szczególną uwagę tembeta męska ozdoba dolnej wargi, wykonana ze sklejonych piór papugi ary oraz skalpów ptasich (mot-mot). Wyróżniającym się w tej części ekspozycji elementem była wielka maska cara grande przedstawiająca ducha plemienia Tapirape z brazylijskiej dżungli, ptaka hoccos najważniejszej postaci w mitologii tych Indian. Dopełnieniem tej części wystawy była broń Indian: łuki i strzały oraz kołczany z zatrutymi strzałkami do dmuchawek, a także maczuga z ciężkiego drewna, przyozdobiona piórami papugi ary, służąca niegdyś jako broń do walki z wrogiem, obecnie ma znaczenie symboliczne i jest uźywana w czasie walk obrzędowych. Tutaj pokazano również nietypową broń rzutną z Patagonii, zwaną bolas, służącą głównie do pętania zwierząt, ale także wykorzystywaną dawniej do łapania ludzi. Podobnie jak w społeczeństwach Azji i Ameryki, tak i w Afryce, wśród wybranych plemion, ukształtował się system stosunków społecznych, w obrębie którego wojownik spełniał szczególnie istotne funkcje. Wystawa pokazała zwiedzającym zaledwie trzy, spośród co najmniej kilkuset plemiennych społeczności tego kontynentu. Byli to Tuaredzy, Masajowie i zamieszkujący południowe krańce Afryki Zulusi. Pierwsi z nich, Tuaredzy, to berberyjski lud zamieszkujący do dziś ogromne połacie Sahary i Sahelu w Nigrze, Burkina Faso, Mali, Algierii i Libii. Dla Tuaregów walka, ciągła konfrontacja z ludami osiadłymi lub innymi nomadami była przez stulecia czymś nieuniknionym, dlatego też niezbędna była wśród nich klasa wojowników, ludzi odpowiedzialnych za prowadzenie wojen zarówno w obronie własnej, jak i w celu zdobycia niewolników, napaści na karawany czy walki z regularnymi armiami najeźdźców. Rolę tę spełniała tuareska arystokracja, czyli imauharen, która zajmowała się wyłącznie zwierzchnictwem, prowadzeniem karawan i wreszcie walką. Na wystawie znalazł się kompletny strój oraz broń tuareskiego imouhara, na które składają się przede wszystkim miecz (takauba), sztylet (telek), prosty karabin skałkowy (rozpowszechniony od końca XIX wieku), długa tunika (tekamist), luźne spodnie (ekerbey), sandały (takelmi) oraz okrywający głowę i zasłaniający twarz zawój (tagoulemust, zwany też lithamem). Tak wyposażony wojownik dosiadał na specjalnym siodle (elaki) wielbłąda, który stanowił podstawowy środek komunikacji na Saharze. Warto także wspomnieć, że w czasach pokoju i przerwach między kolejnymi wędrówkami Tuaredzy odpoczywali w obozach, gdzie zamieszkiwali pod skórzanymi namiotami, a ściślej zadaszeniami wykonanymi ze skór owiec grzywiastych �Kronika 395 Ryc. 6. Tuarcg. Fot. J. Kukuczka. 'j;:+fII' ~:·~·:~F' :,:0,•.,_ -.';'.~'':'- Ryc. 7. Masaj. Fot. J. Kukuczka. �396 Kronika (arui), które nazywali ehen (akum u Tuaregów Kei Denek i inych grup zamieszkujących południowe krańce Sahary i Sahelu). Chcąc oddać możliwie naj wierniej obraz środowiska kulturowego Tuaregów, na wystawie zainstalowano malowidło przedstawiające ten namiot, co pozwoliło na stworzenie wraz z pozostałymi obiektami efektownej dioramy. Na marginesie można dodać, że oryginalny namiot typu ehen można podziwiać na ekspozycji w Muzeum Afrykanistycznym im. dr Bogdana Szczygła w Olkuszu, skąd na przygotowaną przez krakowskie Muzeum Etnograficzne wystawę wypożyczono też większość tuareskich obiektów. Afrykańską część wystawy uzupełnia wizerunek masajskiego wojownika - morana. Ol-murani (tak nazywali się wojownicy masajscy) to młodzi i nieżonaci mężczyźni, tworzący odrębną klasę masajskiej społeczności. Ich zadaniem była obrona wioski i dobytku (ściślej - bezcennych dla Masajów krów) oraz walka z wrogimi plemionami o prawo do ziemi lub o pozyskanie ich bydła. Masajowie byli, a część z nich do dziś pozostaje koczownikami, co - podobnie jak w przypadku Tuaregów - już samo z siebie prowokuje konflikty poprzez ciągłe naruszanie granic i terytoriów innych grup etnicznych. Stąd też wojownicy musieli posiadać spore umiejętności, spryt i skuteczną broń pozwalającą nie tylko na przetrwanie, lecz także na podbój nowych obszarów. Warto w tym miejscu podkreślić, że w przeciwieństwie do Tuaregów, Masajowie nie posiadali zwierząt do jazdy wierzchem, co wymuszało na nich konieczność pokonywania na piechotę ogromnych odległości. Także podczas walki wojownik mógł przemieszczać się jedynie biegiem, którą to metodę Masajowie (jak i wiele innych plemion Afryki Wschodniej) opanowali do perfekcji. Wytrzymałość, szybkość i odwagę wzmacniała dodatkowo ich skuteczna i jak na warunki afrykańskiej sawanny - groźna broń, którą były długa, potężna włócznia, z żelaznym grotem, ciężka, gruba, wykonana ze skóry hipopotama tarcza (ol-oma) oraz krótki miecz (ol-alem). Oprócz broni, na wystawie zaprezentowano także ozdoby oraz charakterystyczny strój wojownika masajskiego, całości zaś dopełniają zdjęcia obrazujące między innymi taniec moranów. Ostatnia, stosunkowo najskromniejsza, ale nie mniej ważna część ekspozycji poświęconej Afryce prezentowała ekwipunek i broń wojowników zuluskich. Zrezygnowano tutaj z dioramy, prezentując zamiast zrekonstruowanej postaci wojownika tylko same obiekty. Wśród nich znalazły się elementy stroju wykonane ze skóry i włosia, broń defensywna (tarcze) i ofensywna (dziryty, drewniane pałki-maczugi), a także ozdoby i amulety. Godnym uwagi jest fakt, że eksponaty związane z kulturą Zulusów zgromadzone w MEK pochodzą z II połowy XIX wieku, a więc z okresu nie tak odległego od czasów, gdy żył Czaka, najsłynniejszy zuluski wojownik i przywódca. Dla lepszego zilustrowania zuluskich tradycji wojennych wykorzystano również i w tej części wystawy fotografie w dużym powiększeniu, sporządzone na bazie znajdujących się w posiadaniu Muzeum zdjęć archi walnych. Prezentację kultur plemiennych, wśród których istotną rolę odgrywali wojownicy, uzupełnia skromna ekspozycja poświęcona Papuasom, rdzennym mieszkańcom Nowej Gwinei. Mimo wielu różnic kulturowych można jednak znaleźć pewne wspólne cechy tamtejszych społeczności, do których należą między innymi wojny plemienne. Zjawisko to określane przez etnologów jako planowy gwałt jednej społeczności wioskowej lub plemiennej na innej, najczęściej sąsiedniej, było stałym elementem kulturowego pejzażu wyspy aż do początku lat siedemdziesiątych XX wieku. Do najbardziej wojowniczych plemion należały Kukukuku, Bena-Bena, Dinga i Numai, zamieszkujące południowo-wschodnie i centralne, górzyste regiony Nowej Gwinei. Odwet, chęć uprowadzenia kobiet lub kradzież świni, oto powody, które według niepisanego prawa wymuszały wszczę- �Kronika 397 Ryc. 8. Zulusi. Fot. Archiwum. cie zbrojnego konfliktu. Jak wskazują źródła i relacje jeszcze z XIX i początków XX wieku, większość takich plemiennych wojen kończyła się prezentacją siły, bijatyką lub z rzadka tylko ofiarami śmiertelnymi. Istniały jednak powody, dla których zabijanie było usprawiedliwioną i zarazem jedyną metodą dopięcia celu. W ten sposób nakręcała się spirala wiecznych łowów, walk i zagrożenia, które determinowały życie społeczne znacznych obszarów wyspy. Papuasi posługiwali się bronią zróżnicowaną w formie i kształcie, która jednak posiadała pewne cechy wspólne. Najważniejszą z nich był całkowity brak żelaza, stąd też najczęściej spotykanymi materiałami, z których ją wykonywano, pozostawały kamień (maczugi, siekiery), drewno (strzały, oszczepy, tarcze) i kości zwierząt (groty, noże). Oprócz broni, atrybutami papuaskich wojowników były ozdoby z muszli i zębów zwierząt oraz bębny, w rytm których wykonywano tańce wojenne. Stąd też na przygotowanej przez krakowskie Muzeum Etnograficzne wystawie znalazły się membranowy bęben kundu oraz szczelinowy, imponujących rozmiarów (największy w polskich zbiorach muzealnych!) bęben sygnałowy - garamut. Podobnie jak w przypadku ekspozycji poświęconej wojownikom Afryki, tak i tu cennym uzupełnieniem są pochodzące z początku XX wieku fotografie przedstawiające tańce i wyprawy wojenne papuaskich wojowników. Czas wojowników znających doskonale swe rzemiosło, jak i kierujących się odwiecznymi, świętymi zasadami, minął jednak bezpowrotnie. Zarówno na bezkresnej pustyni i sawannie, w tropikalnych lasach, jak i wśród rozległych masywów górskich, coraz rzadziej można spotkać wojownika uzbrojonego w strzelbę, włócznię, miecz lub drewnianą maczugę. Tego typu broń od dawna przestała być przydatna i służy raczej jako dowód lub pamiątka czasów potęgi i chwały. Kiedyś była symbolem prestiżu, świadczyła o zajmowanej pozycji społecznej. Dziś jej wartość jest znikoma w obliczu powszechnie dostępnych karabinów, za pomocą których coraz częściej wyznacza się "prawo" do zajmowanej ziemi lub własnego dobytku. Również pozycja społeczna dawnych wojowników uległa nieodwracalnym zmianom. Rzemiosło to, niegdyś dostępne tylko wybranym, wywodzącym się z odpowiedniej kasty bądż rodu, współcześnie stało się udziałem każ- �Kronika 398 dego, kto posiadać może broń lub środki na jej zdobycie. Potomkowie plemiennych wojowników stali się więc żołnierzami lub - niestety bardzo często - pozbawionymi wszelkich zasad najemnikami. Honor, kodeks postępowania, a w końcu sam etos, który cechował ich ojców, to pojęcia dla nich już odległe, pod pewnymi względami stracone bezpowrotnie. Wystawa "Wojownicy" prezentuje jednak wizerunek wojownika osadzonego w obrębie etnicznych i kulturowych realiów, dumnego ze swych tradycji, niezłomnego w walce i wyposażonego w atrybuty wojennego rzemiosła. Jest wędrówką po czasie minionym, w którym męstwo i odwaga, a także nieustanne wojowanie, stanowiły - dla wybranych plemion i narodów - jedyny znany sposób życia. I na koniec jeszcze słów kilka o odbiorze samej wystawy, a więc o frekwencji i odzewie w lokalnych mediach. Według zebranych przez autorów wystawy danych, od listopada 2000 roku do grudnia 2002 roku wystawę obejrzało w sumie ponad 18 tysięcy zwiedzających w 9 muzeach Polski. Frekwencja ta nie obejmuje Piotrkowa Trybunalskiego, gdzie wystawa prezentowana była w maju 2003 roku. Na temat Wojowników ... ukazało się w prasie lokalnej kilkanaście artykułów i krótkich notek rekomendujących wystawę, ponadto powstało kilka audycji radiowych (np. w poznańskim Radiu Merkury) oraz krótkich reportaży na antenie publicznej telewizji regionalnej. Tak duże zainteresowanie ekspozycją poświęconą postaci wojownika w różnych kulturach świata wskazuje, że wystawy, których celem jest ukazanie możliwie szerokiego kontekstu kulturowego wybranej temetyki, znajdują wciąż szeroki krąg odbiorców. Eleonora Tenerowicz Jacek Kukuczka ,,00 CERKWI, DO MIASTA, NA TAŃCE. TRADYCYJNY STRÓJ ŁEMKÓW - RUSIŃSKICH GÓRALI KARPACKICH" WYSTAWA W MUZEUM OKRĘGOWYM, NOWY SĄCZ, LISTOPAD 2002 - MARZEC 2003. Była to pierwsza w historii polskiego muzealnictwa etnograficznego wystawa strojów łernkowskich, pomyślana z takim rozmachem. Przygotowano do niej ogromny materiał, około 800 eksponatów, pochodzących z własnych zbiorów trzech oddziałów Muzeum Okręgowego, oraz wypożyczonych z sześciu innych muzeów polskich, a także z Muzeum Ukraińsko-Rusińskiej Kultury w Swidniku, podległego Słowackiemu Muzeum Narodowemu. Pokazuje więc problem odświętnych strojów po obu stronach Karpat, na sporym obszarze, długości ok. 150 km, rozciągającym się od rzek Osławy i Laborca na wschodzie po Poprad na zachodzie. Nie udało się niestety wciągnąć do współpracy, z przyczyn finansowych, muzeów lwowskich, a to pozwoliłoby na prezentację trzeciej, ważnej, a najmniej znanej grupy Łernków z okolic Użhorodu na ukraińskim Zakarpaciu. Pod względem merytorycznym zamysł wystawy był prosty. Najważniejsze odmiany 'strojów kobiecych i męskich pokazano na manekinach. Ustawione w barwnym korowodzie w głównej, wielkiej sali synagogi postacie stanowiły główny akcent ekspozycji, silnie uderzający zwiedzających natychmiast po wejściu na salę. Sprawiały wrażenie grupy Łemków, zmierzających polną drogą gdzieś na odpust czy jarmark. Pogłębiała to wrażenie wielka fotograficzna reprodukcja cerkwi w tle, a także wiklinowe opłotki, suche li- �Kronika 399 ście na drodze. W bocznych wnękach sali, a przede wszystkim na obszernej antresoli, pokazano sporo starych fotografii, obiekty unikatowe, a także poszczególne części strojów, hafty i ozdoby w obszernych zestawach na ekranach i w gablotach. Umożliwiało to zainteresowanym, nie tylko profesjonalistom, etnografom i kostiumologom, ale również m.in. hafciarkom czy projektantom regionalnych upominków studiowanie detali, ich bogactwa, różnorodności i lokalnych odmian, podpatrywanie technik. Wystawa adresowana była do wielu grup zwiedzających i - jestem przekonana - mogła zafascynować nawet dzieci z początkowych klas szkoły podstawowej, a także przedszkolne, jeżeli zostały umiejętnie oprowadzone. Na podkreślenie zasługuje również oprawa plastyczna, doskonale podkreślająca temat wystawy, a równocześnie dyskretna; wzbogacenie głównego wątku o akcenty charakterystyczne dla prezentowanej kultury, meble i sprzęty gospodarcze, obrazy itp.; ograniczenie komentarzy i napisów do naprawdę niezbędnych. To ostatnie możliwe było ze względu na to, że wystawie towarzyszył zwięzły, ale starannie przygotowany i ilustrowany informator, przygotowany przez kuratora wystawy, a zarazem autorkę scenariusza i oprawy plastycznej, Marię Brylak-Załuską. Wystawa, nieco zmniejszona, pokazana zostanie jeszcze w muzeum w Swidniku. Nie zaprosiło jej niestety żadne z polskich muzeów etnograficznych, a wierzę, że eksponowana w dużym ośrodku miejskim stałaby się wydarzeniem naukowym i kulturalnym. Pozostaje nadzieja, że zgromadzenie tak dużego materiału badawczego dzięki starannej jego dokumentacji zaowocuje większym opracowaniem, a przede wszystkim kolejnym zeszytem Atlasu Polskich Strojów Ludowych. Ewa Fryś-Pietraszkowa "ZATRZYMAĆ CZAS - WYKORZYSTANIE HAFTU LUDOWEGO W FORMACH UŻYTKOWYCH" WYSTAWA W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM, KRAKÓW, 5-30 MARCA 2003 W krakowskim Muzeum Etnograficznym organizowane są nie tylko duże, ale i niewielkie wystawy, trwające około miesiąca, poświęcone najczęściej polskiej kulturze ludowej, rzadziej kulturom krajów pozaeuropejskich. Tym razem zwiedzający zostali dosłownie olśnieni bielą tkanin zdobionych doskonałym technicznie ręcznym haftem ludowym lub jego stylizacją. Wystawa była prezentacją działalności Klubu Hafciarskiego funkcjonującego od 1994 roku przy Oddziale Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Krakowie (w 1992 roku rozpoczęły się kursy hafciarskie) pod kierunkiem kustosza dr Urszuli Janickiej-Krzywdy, a przy współpracy dr Anny Spiss, prezesa Oddziału. Spośród członków Klubu prace swe (prawie 70) prezentowało 20 osób. Koncepcja wystawy autorstwa dr U. Janickiej-Krzywdy polegała na prezentacji muzealnych, haftowanych eksponatów pokazanych zarówno w oryginale, jak i w postaci rycin w opracowaniach naukowych i wzornikach oraz ich kopii - z jednej strony, z drugiej - inspiracji haftem ludowym w formach użytkowych, w postaci przenoszenia fragmentu haftu lub jednego motywu na damskie stroje, saszetki, zakładki do książek, etui na okulary, poduszeczki na igły, obrusy, serwetki, "kanapowe" poduszki, obrazki na ścianę, osłony na abażury. Podziwiać tu można było starsze w kulturze ludowej hafty liczone, tj. związane �Kronika 400 Fot. l. Uczestniczki Spotkania. Fot. A. Spiss. ze strukturą tkaniny (np. krzyżykowy) i młodsze, nakładane swobodnie na materiał, haft płaski (biały i kolorowy), łańcuszkowy, wypukły i in. Do haftu na płótnie, batyście, jedwabiu, suknie użyto rozmaitego gatunku nici i wełny. W pierwszym dziale chwilami trudno było odróżnić oryginał od kopii, tak były doskonałe, do tych zaliczyłabym m.in. zalipiańskie: chusta czepcowa, zapaska, kołnierzyki-krezy ozdobione czerwono-ezarnym haftem płaskim, następnie zapaskę krakowską z Pleszowa z białym haftem angielskim, kopię zapaski z białym haftem płaskim ze Skawiny, ręcznik z Lubaczowskiego (haft krzyżykowy) czy mniej wierne repliki kabotka (bluzki) góralki z Beskidu Śląskiego, kobiecej koszuli spiskiej (inny kolor nici) i kurpiowskiej (inne wykończenie kołnierzyka). Podziwu godna była też przepiękna krakowska chusta czepcowa wyeksponowana wraz z pierwowzorem z XIX wieku (ilustracją książkową). W dziale "inspiracje", cieszącym się większym zainteresowaniem hafciarek, wyeksponowano jako wzory m.in. oryginalne łowickie koszule kobiece z lat 20. XX wieku z subtelnymi motywami bukiecików na rękawach. Te mistrzowskie dzieła anonimowych wiejskich hafciarek zainspirowały nasze panie do przeniesienia kwietnych motywów na serwetki, obrazki na ścianę, zakładkę do książki. Podobnie koszula kurpiowska z czerwonym, geometryzującym haftem czy krzyżykowy haft z mankietów i stójki kabotka, a także motyw drzewka z kołnierza krakowskiej sukmany zachęciły do ozdobienia serwety, bieżników i serwetek. Podziwiano też "kaszubskie" poszewki na poduszki i inne artystyczne wyroby mogące być niebanalną ozdobą mieszkania, a inspirowane różnymi "szkołami" haftu kaszubskiego, któremu początek dały zakonnice z klasztoru w Żukowie i w Żarnowcu, kształcące wiejskie dziewczęta. Ale nie tylko subtelne hafty, przeważnie roślinne, inspirują nasze hafciarki, bo oto hafty geometryczne, krzyżykowe o mocnych kolorach, np. z koszul kobiecej i męskiej z Huculszczyzny odnaleźć można było w pre- �Kronika 401 zentowanych tekstyliach, nawet w białej bluzce ze stójką. Elegantki zachwycały się też kremowym spodniumem z gałązką zalipiańską "rzuconą" wzdłuż kołnierzyka, albo "słodką" różową bluzeczką z haftem angielskim. Hafciarki - troskliwe babcie wyhaftowały kamizelkę i fartuszki dla wnuczek. Obecnie, jak donoszą kobiece pisma, zgodnie z naj nowszym trendem mody, "wystarczy co nieco wyhaftować i będzie modnie". A więc prezentowana na wystawie sztuka stosowana w najlepszym wydaniu, bo omawiane hafty śmiało można do niej zaliczyć, to przecież nic innego jak rezultat nieustannej walki z pospolitymi i tandetnymi wyrobami masowymi, datującej się w Polsce od końca XIX wieku. Szkoda tylko, że ekspozycji nie umieszczono w większej sali, bo znany z pomysłowych aranżacji muzealny plastyk Andrzej Sułkowski miałby większe możliwości wyeksponowania poszczególnych artystycznych wyrobów. Wernisaż jubileuszowej wystawy uświetnił występ kilku dziewcząt, skrzypka i basisty z regionalnego zespołu "Juzyna" z Zawoi, laureata pierwszych nagród, pracującego od lat pod artystycznym kierownictwem również dr U. Janickiej-Krzywdy. Przy tej okazji warto słów kilka poświęcić działalności Klubu. Otóż, jak wspomniałam, zaczęło się od organizacji kursów haftów pod kierunkiem dr U. Janickiej-Krzywdy, etnografki i hafciarki, na które zgłosiło się prawie 30 pań, w tym dwie zakonnice. W 1994 roku, widząc nie malejące zainteresowanie, postanowiłyśmy założyć Klub przy krakowskim oddziale PTL, który działa i rozwija się do dziś. Obecnie Klub liczy 26 stałych członków, w tym jednego młodego człowieka, znakomitego również pisankarza. Część tych osób należy do PTL. Program działania Klubu obejmuje doskonalenie różnych technik hafciarskich, wymianę doświadczeń, drukowanych wzorników i specjalistycznych czasopism, zwiedzanie wystaw muzealnych, przede wszystkim prezentujących hafty i koronki, poznawanie zasobów hafciarskich Muzeum Etnograficznego, a nawet klasztorów krakowskich. Od dwóch lat świetnie układa się współpraca z Domem Matejki (oddział Muzeum Narodowego), głównie dzięki kustosz Marcie Kłak-Ambrożkiewicz, która ze znawstwem i widoczną przyjemnością uprzystępnia każdą wystawę czasową w tym muzeum, a także pozwala naszym paniom z bliska poznać zasoby magazynowe. Nie wszyscy bowiem wiedzą, że Matejko był także wytrawnym kolekcjonerem artystycznych tkanin, haftów, koronek, dawnych strojów. Dr U. Janicka-Krzywda prowadzi też w czasie spotkań klubowych cykl pogadanek "Polskie hafty ludowe". Osobną dziedzinąjest organizacja wystaw klubowych, których było dotąd 17, zarówno w Krakowie, pierwsza w 1994 roku w krakowskim Muzeum Etnograficznym "Haft - rzemiosło czy sztuka", jak i w kilku miejscowościach województwa małopolskiego. W 1996 roku członkinie Klubu brały udział w konkursie na haftowaną bieliznę stołową zorganizowanym przez Fundację CPLiA - Polska Sztuka i Rękodzieło w Warszawie oraz "Milenium" - spółdzielnia Pracy WRLiA w Krakowie, a w 1997 roku w konkursie na elementy stroju ludowego zorganizowanym przez te same instytucje. W obu konkursach pierwsze nagrody przypadły naszym paniom! Klub nawiązał "robocze" kontakty z dwoma podobnymi klubami z Pomorza i Śląska, a także z hafciarkami, a zarazem "filcarkami" z Anglii. Nie muszę wspominać, że spotkania członkiń mają również charakter towarzyski. Spotkania odbywają się we wtorki po południu w Muzeum Etnograficznym, w którego murach ma również siedzibę oddział PTL. Anna Spiss �Kronika 402 "RÓŻE I CZERWONA ZIEMIA: POLSKA SZTUKA LUDOWA W AUSTRALII", WYSTAWA OBJAZDOWA: AUSTRALIA, 1999-2002 Folklor i sztuka ludowa odgrywają ważną rolę w kreowaniu tożsamości emigrantów polskich mieszkających w Australii, będąc istotnym elementem wizerunku Polonii australijskiej. Wśród 160-tysięcznej Polonii australijskiej działa ponad 20 polskich zespołów folklorystycznych, a stroje ludowe noszone podczas świąt i oficjalnych uroczystości funkcjonują jako wizualny identyfikator przynależności do grupy polskiej. W większości przypadków folkloryzm ten kreowany jest w procesie konsolidacji grupy polskiej i wynika z potrzeby stworzenia wizualnych znaków wspólnoty, pozwalających na łatwe rozróżnienie Polonii spośród innych grup emigrantów zamieszkujących Australię. Zjawisko identyfikacji zbiorowej bądź też indywidualnej poprzez odwoływanie się do tradycji sztuki ludowej występuje również wśród niektórych polskich artystów plastyków tworzących w Australii. Analizę tego zagadnienia podjęła wystawa "Roses and Red Earth: Polish Folk Art in Australia" ("Róże i Czerwona Ziemia: Polska Sztuka Ludowa w Australii"), zorganizowana w 1999 przez Perc Tucker Regional Gallery w Townsville (w stanie Queensland), która w latach 2000-2002 została pokazana w kilku największych miastach Australii. Podstawą wystawy stała się kolekcja współczesnej sztuki ludowej (120 obiektów), przekazana w 1996 roku przez Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi do Muzeum Antropologii przy Uniwersytecie Jamesa Cooka w Townsville, w ramach docelowej wymiany zbiorów między tymi dwiema instytucjami. Znaczenie kolekcji przekazanej przez łódzkie muzeum jest tym większe, iż jest to pierwsza spójna i profesjonalnie opracowana kolekcja polskiej sztuki ludowej w Australii. Dotychczasowe zbiory polskie w muzeach australijskich ograniczały się do pamiątek emigrantów przybyłych po II wojnie światowej oraz nielicznych przykładów sztuki ludowej pochodzących ze sklepów Cepelii, na ogół zdobiących wnętrza klubów polonijnych. Kolekcja przekazana przez Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi wykorzystywana jest w zajęciach z zakresu antropologii sztuki na Uniwersytecie Jamesa Cooka. Prawie połowa tej kolekcji została przedstawiona na wystawie "Róże i Czerwona Ziemia". Założeniem omawianej wystawy było jednak nie tylko przybliżenie polskiej sztuki ludowej publiczności australijskiej, lecz również ukazanie znaczenia tradycji ludowych w procesie konstruowania tożsamości Polonii australijskiej. W tym celu kustosz wystawy, dr Maria Wrońska-Friend (absolwentka Uniwersytetu Łódzkiego, obecnie starszy wykładowca na Uniwersytecie Jamesa Cooka) zaprosiła do wzięcia udziału w wystawie 11 polskich artystów plastyków mieszkających na stałe w Australii, których prace wykazują inspiracje techniką, stylistyką lub też tematyką ludową. Wystawa składa się z dwóch części: pierwsza to ogólne wprowadzenie do polskiej sztuki ludowej, gdzie główne nurty i przykłady współczesnej twórczości zostały zilustrowane kolekcją z Muzeum w Łodzi (dodatkowym uzupełnieniem tej części wystawy było 12 obiektów wypożyczonych na okres dwóch lat z Muzeum Etnograficznego w Krakowie). Część druga wystawy to 60 prac przedstawiających kontynuacje i reinwencje tradycji sztuki ludowej na gruncie australijskim. Niektóre z prac stanowią dość niezwykłą syntezę motywów zarówno polskich, jak i australijskich. Wśród nich naj ciekawsze są wycinanki emerytowanej nauczycielki Marii Gałąski-Giętki z Melbourne. Prace te, najczęściej wzorowane na kompozycji kurpiowskich "Ieluji", nabrały cech zdecydowanie australijskich: drzewka życia przemienione �Kronika 403 zostały w eukaliptusy, a siedzące na nich ptaki to australijskie papugi i zimorodki. "Moje prace, łączące motywy polskie i australijskie, ukazują proces, jaki następuje tu w życiu każdego z emigrantów", tłumaczy artystka. Felix Tuszyński w obrazach olejnych przywołuje wspomnienia z dzieciństwa - sceny zapamiętane z wakacji na wsi, malując kolorowe koguty, kozy i fantastyczne twory wyobraźni - "zwierzoczłekoupiory". Techniką malarstwa na szkle zajmuje się inna artystka z Melbourne, Kinga Rypińska, stosując ją do przedstawienia nadrealnych widoków miast australijskich. Lidia Groblicka z Adelajdy w swoich drzeworytach nawiązuje do symetrii i płaskości dawnego drzeworytu ludowego, choć jej ironiczne komentarze i przypowieści moralne odnoszą się do współczesnego życia. Instalacje Ani Wojak, artystki młodszego pokolenia z Sydney, nawiązują do przedstawień polskich kapliczek i szopek, choć idee te interpretowane są w wymiarze wielokulturowym, odwołując się do koncepcji uniwersalizmu wierzeń. Inni artyści, którzy wzięli udział w wystawie, to Zdzisław Genek (malarstwo), Agnieszka Gołda (instalacje), Krystyna Lużny i Elżbieta Pyrz-Romanyk (pisanki), Danuta Michalska (malarstwo) oraz Tadeusz Murawski (rzeźba w glinie). Wystawa otrzymała subwencję w wysokości 83 tysięcy dolarów w ramach federalnego programu "Visions of Australia", który nagradza naj ciekawsze wystawy, finansując ich pokaz poza macierzystą instytucją w galeriach i muzeach na terenie całej Australii. W ten sposób, po inauguracyjnym pokazie w Perc Tucker Regional Gallery w Townsville między listopadem 1999 a lutym 2000, wystawa została przedstawiona w Hobart (Hobart Council Art Centre), Adelajdzie (Flinders University Art Museum) oraz w Brisbane (Queensland Museum). W tym ostatnim mieście wystawa została pokazana w ramach Festiwalu "Polart" - głównej imprezy popularyzującej kulturę polską w Australii, jaka odbywa się co trzy lata. 3 maja 2001 roku uroczyste otwarcie wystawy nastąpiło w Sydney (Parramatta Heritage Centre), po czym wystawa została pokazana w kilku ośrodkach regionalnych (Couffs Harbour, Stanthorpe, Griffith) oraz w Galerii Sztuki na Uniwersytecie Macquarie w Sydney, który jest głównym ośrodkiem studiów polonistycznych w Australii. Ostatnim miejscem pokazu wystawy było Old Treasury Museum położone w centrum Melbourne (grudzień 2001 - styczeń 2002). Wystawie towarzyszył bogato ilustrowany album o tym samym tytule co wystawa, zredagowany przez Marię Wrońską-Friend, wydany w języku angielskim w Melbourne przez australijski oddział międzynarodowego wydawnictwa Macmillan Press. Książka ta zawiera wprowadzenie do polskiej sztuki ludowej pióra prof. Aleksandra Jackowskiego, esej prof. Jerzego Smolicza - socjologa z Uniwersytetu w Adelajdzie na temat sytuacji Polonii australijskiej oraz twórczości powstającej na pograniczu kultur, jak również uwagi dr Marii Wrońskiej-Friend na temat folkloryzmu Polonii australijskiej, uzupełnione sylwetkami artystów biorących udział w wystawie. Jest to pierwsza książka wydana w Australii, propagująca polską sztukę ludową. Z myślą o młodzieży polskiej i australijskiej wydane zostały dwa zestawy edukacyjne dla szkół (w języku polskim i angielskim) ułatwiające aktywne korzystanie z wystawy oraz pełniejsze zrozumienie znaczenia sztuki ludowej w kreowaniu tożsamości emigrantów polskich w Australii. W sumie, podczas ponad dwóch lat prezentacji w 10 miastach Australii, wystawę obejrzało prawie 95 tysięcy osób. Chociaż wystawa cieszyła się dużym zainteresowaniem Polonii australijskiej, zdecydowaną większość zwiedzających stanowili Australijczycy, dla których było to na ogół pierwsze zetknięcie z polską sztuką ludową lub nawet sztuką ludową Europy (galerie i muzea australijskie ograniczają się na ogół do prezentacji europejskiej sztuki profesjonalnej). Warto przytoczyć niektóre z opinii zwiedzają- �404 Kronika cych: "Pierwszy raz zobaczyłem taką rzecz ... Jestem oczarowany"; "Wspaniała wystawa - pełna koloru, ciepła i serca"; "Po obejrzeniu tej wystawy chciałbym zobaczyć Polskę". Wystawa stała się znakomitym ambasadorem kultury polskiej w Australii, a Muzeum Archeologicznemu i Etnograficznemu w Łodzi, które poprzez przekazanie kolekcji umożliwiło zorganizowanie tej wystawy, należą się słowa uznania i podziękowania. Maria Wrońska Friend "ECLATS DE FERVEURS POPULAlRES, TRESORS D'AMOUR"WYSTAWA W MUSEE DU VIEUX NIMES, BIBLIOTHEQUE DES METIERS, NIMES, CZERWIEC 2003 Tytuł tej wystawy w wolnym tłumaczeniu znaczy "Odpryski ludowej-tradycyjnej żarliwości - skarby miłości" i odnosi się do wytwórczości tzw. rzemiosła religijnego, dewocyjnego, produkującego na potrzeby kultu domowego rozmaite przedstawienia religijne (figurki świętych, Pasje itp.), lecz nie tylko. Ekspozycję prezentowano w Musee du Vieux Nimes, wykorzystując zbiory własne muzeum, kilku prywatnych kolekcjonerów oraz kolekcje dwóch innych muzeów z tego samego regionu (Museon ArIaten w Aries i Musee d' Art sacre w Pont-Saint-Esprit). Już sam jej tytuł jest bardzo emocjonalny i można powiedzieć - stronniczy, ale ani komisarz wystawy, Martine Nougarede, ani kolekcjonerzy poproszeni o udział w przygotowaniu prezentacji, nie ukrywali swojego zaangażowania, osobistej pasji i fascynacji tego typu przedmiotami, historią ich produkcji, pochodzeniem wzorów i ich rolą w kształtowaniu religijności domowej, prywatnej oraz pamięci zbiorowej. Jak podkreślali pomysłodawcy ekspozycji J, przedmioty te jedynie pozornie zasługują na miano obiektów kultu czy czci sensu stricto religijnej, choć (w większości) odwołują się do tych sfer w warstwie wizualnej. Daleko im również do przedmiotów tylko upiększających, chociaż ich funkcja dekoracyjna była nieraz podkreślana i wykorzystywana przez użytkowników (inna była ich podstawowa funkcja - jak wnioskować można na podstawie intepretacji różnych źródeł: archiwalnych, etnograficznych i archeologicznych). Przedmioty te stawały się równieź nośnikami pamięci o wielu wydarzeniach, które wcale nie musiały swoimi korzeniami sięgać prawd wiary czy wydarzeń religijnych. Często przedstawienie jednego z lokalnych wizerunków Matki Boskiej, jak np. z sanktuarium Santa Cruz w Nimes - zbudowanego na wzór kościoła pod wezwaniem Notre-Dame du Salut w Oranie (Algieria), istnieje w świadomości odwiedzających je pielgrzymów jako symbol ziemi i życia, które musieli porzucić na fali wydarzeń politycznych (w wyniku walk o niepodległość Algierii). Cudowny posążek Matki Boskiej z Santa Cruz wiąże się ściśle w ich świadomości z tym wydarzeniem - jednym z ważniejszych, które ukształtowały i naznaczyły ich historię indywidualną oraz zbiorową. Matka Boska z Oranu stała się dla nich punktem odniesienia w budowaniu od nowa swojego źycia gdzie indziej. Zrekonstruowane sanktuarium pod jej wezwaniem przywołuje to, co utracili na zawsze, czyli ziemię, majątek, domy, często kogoś z bliskich bądź przyjaciół. Z drugiej strony, jej wizerunek jest rodzajem zwornika ich toźsamości. A zatem przedmioty te odzwierciedlają i kształtują zarazem potoczną i powszechną I Katalog wystawy: te/ats de ferveurs popu/aires, tresors d 'amour, Nimes 2003, ss. 62, fot. 31. �Kronika 405 wyobraźnię, stając się bardzo często nośnikami treści i znaczeń daleko wykraczających poza ich pozornie oczywistą rolę religijną. Na wystawie można podziwiać dziesiątki przedmiotów, które zwykle włącza się do tzw. kiczu religijnego (reprezentują one "estetykę odpustową"). Są to przede wszystkim figurki2 świętych, najczęściej tych najbardziej popularnych na południu Francji świętych lokalnych (jak m.in. św. Marta poskramiająca smoka zwanego Tarasque czy Sara traktowana jako "święta", choć oficjalnie świętą nie jest, brakuje bowiem pewności, że w ogóle istniała3). Spotkać można rozmaite przedstawienia Matki Boskiej czy dzieciątka Jezus (podobnie jak święci, są to kilkunastocentymetrowe gliniane figurki, stojące na minipostumentach i nakryte bardzo często szklanymi kloszami). Ich pochodzenie i geneza są przedmiotem studiów, w tym etnograficznych i historycznych. Zakłada się, że santibellis wykonywane były niemal wyłącznie w Marsylii, a rozkwit produkcji i ich popularności nastąpił w wieku XVIII i XIX. Santibellis, obok tzw. santons4 stały się jednym z bardziej charakterystycznych przedmiotów obecnych w domach tego regionu. Wzorów dostarczały figury świętych z kaplic i ołtarzy kościelnych5• Co więcej, santibellis nie tylko zdobiły domy. Ich rola sakralna, w bardzo szerokim rozumieniu, jest potwierdzona przez liczne znaleziska tych posążków na starych marsylskich cmentarzach (ustawiane były np. na nagrobkach). Ślady takiego ich użytku odnajdowano jeszcze do lat 70. XX wieku. Jakie były kryteria ich wyboru i zarazem ich rola? Najczęściej wybierano taką figurkę świętego, która odpowiadała imieniu ojca rodziny lub naj starszej osoby, pochowanej w grobowcu rodzinnym. Wtedy najczęściej były to santibellis żeńskie. Często, jeśli nazwisko rodowe zawierało imię któregoś ze świętych (jak np. Michała), na grobie umieszczano właśnie posążek tego świętego. Badacze zauważyli, że istnieje prawidłowość pomiędzy różnorodnością przedstawień niektórych świętych i ich liczebnością, a częstotliwością występowania ich imion wśród populacji marsylskiej XIX wieku. Źródła pokazują, że najmniejsze z santibellis6 bardzo często służyły dzieciom do zabawy "w kościół", czy "w mszę", oswajając je z rytami i ceremoniami kościelnymi. Rzemieślnicy marsylscy zajmujący się wypalaniem i modelowaniem z gliny santibellis, bardzo rzadko wytwarzali figurki przedstawiające osoby świeckie, a takie są obecnie najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów, jak np. postaci Napoleona, Woltera czy Rousseau. Oprócz tego powstawały także np. postaci ogrodników lub ogrodniczek, myśliwych czy postaci w strojach orientalnych. W tym przypadku inspirację czerpano ze sztuk teatralnych oraz figurek fajansowych i porcelanowych modnych w Europie w XIX wieku. Być może przyczyna wywołująca skojarzenie santibellis z odpustem i jego estetyką, tkwi w ich kolorystyce. Co więcej, a jest to szczególnie ważne w przypadku figur odwoFigurki takie to santibellis (słowo pochodzenia prowansalskiego). Legenda mówi, że Sara była czarną służącą przybyłych do Prowansji po śmierci Chrystusa dwóch krzewicielek nowej wiary, nazywanych w tradycji prowansalskiej św. Marią Jakubową (czyli matką Jakuba) i św. Marią Salomeą - w Ewangeliach nazywaną Salome. Np. u św. Marka, który opisuje konanie Jezusa i póżniejsze odkrycie pustego grobu przez kobiety, wśród których znajdowała się Salome. Była ona prawdopodobnie siostrą Marii, matki Jezusa, a matką Jana i Jakuba, synów Zebedeusza. 4 San/ons to postaci różnej wielkości wypalane z gliny. Służą wyłącznie do dekoracji bożonarodzeniowego żłóbka, co jest nadal bardzo popularną tradycją w Prowansji. l Dowodziłyby tego przede wszystkim kopiowane przez wytwórców małych figurek, zagłębienia na relikwiarze, tradycyjnie umieszczane w cokole posągu świętego. 6 To z nich wyrosły trochę póżniejsze san/ons, z których tworzono tłum adorujący Jezusa w żłóbku. 2 J �406 Kronika łujących się do kultu religijnego, kolorystyka nie odpowiada tradycji wypracowanej w sztuce sakralnej wynikającej z zasad i wytycznych dyktowanych przez Kościół. Owa dowolność mogła powodować konfuzję i trudności z rozpoznaniem, którego świętego dana figurka przedstawia. Jednak większość tych wizerunków odwołuje się do postaci najlepiej znanych świętych we Francji: Sebastiana, Piotra, Ludwika króla Francji czy Marii Magdaleny7. Można założyć, że odbiorcom tego typu przedstawień przeszkadzało to najmniej, skoro rola santibellis nie ograniczała się wyłącznie do podnoszenia świadomości religijnej, raczej do modelowania uczuć religijnych, a aspekt dekoracyjny stawał się z biegiem czasu coraz ważniejszy. Rzecz jasna, rola bibelotu zaczęła być przypisywana santibellis mniej więcej w XIX wieku na fali powszechnej laicyzacji, ale na pewno nie wyparła ona innej, głębszej, przypisywanej tym figurkom, które były traktowane poniekąd jako przedstawienia patronów rodziny. Innymi świadectwami ich sakralnej roli był obyczaj umieszczania ich w pokoju, gdzie na marach spoczywał nieboszczyk. Odnaleziono także źródło, w którym wspomina się o ich obecności w celi kartuza lub wydarzenie, które miało miejsce w jednej ze starych marsylskich dzielnic, gdzie wierni przenieśli kilka santibellis do zakrystii w ich kościele parafialnym. Obok wymienionych już przeze mnie wcześniej postaci świętych regionalnych (jak św. Marta i Sara), pomiędzy santibellis odnaleźć można inną postać świętego, związaną ściśle z lokalnym marsylskim obyczajem, który miał miejsce podczas święta Bożego Ciała. W XIX wieku jedną z procesji tworzył cech rzeźników, którzy z okazji tego święta ofiarowywali mięso miejscowym szpitalom. W procesji tej honorowe miejsce zajmował byk, na którego sadzano małego chłopca przebranego za św. Jana Chrzciciela. Figurka "małego Jana" produkowana była później specjalnie na odpust czerwcowy św. Jana. Obyczaj ten cieszył się tak wielką popularnością, że samo imię Jean Baptiste (Jan Chrzciciel) stało się jednym z naj popularniejszych imion męskich nadawanych chłopcom w Marsylii w tej epoce. Kto kupował te figurki? Jak zaznacza Regis Bertrand8, wbrew pozorom i stereotypowym, dzisiejszym wyobrażeniom, nie byli to ludzie wywodzący się z klas najniższych i najbiedniejszych, ani miejskich ani wiejskich. Nabywali je przede wszystkim przedstawiciele klasy plasującej się tuż poniżej tzw. warstwy średniej (nie majętna burżuazja, lecz średnio zamożni kupcy, rzemieślnicy itp.). Bardzo często obdarowywano nimi z okazji zamążpójścia, zaś nieocenionym źródłem wiadomości o statusiesantibellis są malowane wota, zwłaszcza przedstawiające sceny domowe. Ilustrują one dobrze stan posiadania ofiarodawców, wypełniając często lukę w historii kultury materialnej regionu. Okazuje się zatem, że owe obrazy-wota, odnotowują obecność santibellis szczególnie wśród średnio zamożnych grup, na co wskazuje wyposażenie pokoju, stroje i inne 7 Warto dodać, że właśnie w Prowansji, w miejscowości Saint-Maximin znajduje się relikwia św. Marii Magdaleny. Jest to jej czaszka. Według legendy, Maria Magdalena po śmierci Chrystusa (podobnie jak Marie wspomniane powyżej) udała się na wędrówkę i ostatecznie znalazła azyl właśnie w dzisiejszej Prowansji. Mieszkała w grocie masywu Sainte-Baume, gdzie doznawała ekstaz, gdy porywana była do nieba przez anioły, które także przynosiłyjej żywność. Żyła tamjako pustelnica. Zamiast ubrania, spowita była w długie do ziemi włosy, co stało się inspiracją dla wielu obrazów. Jest to jedno z najbardziej popularnych przedstawień Marii Magdaleny, wyrosłe zjej legendarnej biografii, obok ilustrującychjej obecność przy Jezusie wydarzeń odnotowanych w Ewangeliach.WizerunekMarii Magdalenyspowitejwe włosy spotkaćmożna m.in. w regionieprowansalskim w kaplicy Saint-Erige w Auron (z XIII w.); w Augsburgu podziwiać można drewnianą polichromowaną figurę Marii Magdaleny z XV w. autorstwa Gregora Erharta; we Florencji zaś, w galerii DeI Academia można natknąć się na ikonę z XIII w. nieznanego autora, również przedstawiającą Marię Magdalenę-Pustelnicę, której sylwetkę skrywają długie włosy. g Katalog wystawy, s. VII. �Kronika 407 przedmioty codziennego użytku. Bardzo często santibellis występowały parami (np. na dwóch obrazach można je dostrzec symetrycznie ustawione, w jednym przypadku na kominku, w innym - na komodzie9). Oprócz santibellis, które tworzą największą grupę eksponatów, na wystawie umieszczono także relikwiarze: są jednowymiarowe, wykonane z papieru, haftowane, dekorowane rozmaitymi ozdobami, jak wycięte z papieru kwiatki czy dekoracje ulepione z wosku. Szczególne zainteresowanie mogą budzić trzy inne prezentacje. Pierwsza z nich to grupa drewnianych figur, w zasadzie manekinów, które po ubraniu i udekorowaniu stają się przedstawieniami Matki Boskiej, niesionej w procesjach. Taki rodzaj figury-stelażu nazywa się po francusku vierge de procession. Ma ona starannie i realistycznie wykonanąjedynie twarz i ruchome ręce, zginające się w stawach jak u lalki, ale nie posiada włosów bardzo często jako ofiarę i rodzaj wota kobiety składały swoje włosy na przybranie głowy figury procesyjnej. Oprócz tego, niektóre manekiny posiadająjedynie wyrzeźbiony korpus do bioder, a zamiast "nóg" od bioder odchodzą promieniście listwy, które tworzą stelaż. Na nim później układa się suknie, w jakie figura ubierana jest do procesji. Drugą grupą przedmiotów są tzw. raje (po prowansalsku beatiho), zarówno o tematyce świeckiej, jak i religijnej, choć tych drugich jest mniej. Mają one fonnę trójwymiarową, są to mini-makiety, z kilku- bądź kilkunastocentymetrowymi figurkami przedstawiającymi jakąś scenę, np. muzyków lub życie codzienne mniszki w klasztorze. Do budowy ,,rajów" wykorzystywano wszelkie dostępne środki: od kawałka lusterka imitującego np. jeziorko, po druciki, suche kwiaty czy inną roślinność, papier-mache, resztki tkanin itp., zaś figurki były również wykonane z podobnych surowców. Owe "raje", zarówno o tematyce świeckiej, jak i ilustrujące codzienne życie zakonne, są dziełami rąk samych zakonnic. Wykonywały je z materiałów wspomnianych powyżej, czyli w zasadzie z resztek, z odzysku. Tego typu amatorskie, lecz z wielką starannością i pieczołowitością wykonywane miniatury, powstawały przede wszystkim w żeńskich klasztorach prowansalskich i langwedockich, a na wystawie prezentowane są ich XIX-wieczne przykłady. Pochodzą one z Musee d'Art sacre w Pont-Saint-Esprit, gdzie do jego kolekcji trafiły dzięki zabiegom jednego z konserwatorów tego muzeum, Alaina Gigarda, w wyniku jego poszukiwań w starych klasztorach (np. w Aries, Uzes czy Awinionie). W jakim celu były wykonywane i dla kogo? Te, które przedstawiały mniszkę przy zajęciach klasztornych, najczęściej w celi bądż w kaplicy, modlącą się, odzwierciedlać miały jej życie i miejsce, w którym je spędza. Stawały się swoistym dokumentem, opowiadającym o jej codzienności oraz przekazem adresowanym najczęściej do rodziny i bliskich. Oprócz tego waloru dokumentującego pewną obiektywną rzeczywistość materialną, "raje" traktować można także jako swoisty dokument jej życia wewnętrznego i kontemplacyjnego. Według organizatorów wystawy odczytywać je można jako szczególny zapis podobny do dziennika intymnego. Należy sobie uzmysłowić, w jakim rytmie biegło życie zakonnic: było uregulowane, podzielone według godzin mszy i nabożeństw, prac, świąt i obowiązków. Aby pracować nad "rajami", mogły poświęcać na to zaledwie chwile ze swojego wolnego czasu przeznaczonego na rekreację i wypoczynek. Obdarowywały nimi póżniej bliskich, rodzinę, opiekunów lub inne mniszki (choć najczęściej efekt ich starań i precyzji odnajdywany był póżniej przez A. Girarda np. w kurniku). Uderza także skromność środków wykonania, ubóstwo materiału, a jednak nasycenie głęboką treścią emocjonalną i indywidualizmem pragnieniem oddania swoich przeżyć i intencji oraz stanu ducha. Istotny jest wysiłek w poszukiwaniu odpowiedniej fonny służącej przekazaniu swoich odczuć. 9 Tamże, s. X. �408 Kronika Do trzeciej, nie mniej interesującej grupy tematycznej, zaliczyć można część ekspozycji, która poświęcona jest Lourdes i przedmiotom komerycyjno-dewocyjnym, związanym z kultem tego miejsca i objawieniem. Handel przedmiotami dewocyjnymi jest już obecnie ściśle wyspecjalizowany, jeśli chodzi o zaspokojenie rozmaitych gustów, począwszy od przedmiotów, które podobają się dziecku lub dorosłemu, Amerykaninowi lub Flamandowi itp. Tematyka jest ściśle związana z miejscem kultu, a więc najczęściej można się natknąć na przedstawienia groty Massabielle, równie popularne są wizerunki Bernadetty i Matki Boskiej. Oddzielną grupę stanowią świece. Używane są powszechnie podczas procesji oraz masowo przez pielgrzymów, którzy wyjeżdżają z Lourdes. Gest zapalenia świec staje się w ten sposób swoistym przedłużeniem pobytu, a na pewno modlitwylO. Oprócz tego pielgrzymi powszechnie posługują się różańcem, który poza tym staje się często przedmiotem pamiątkowym, wręczanym innym po powrocie z pielgrzymki. Znaczenie obdarowywania się tego typu pamiątkami religijnymi (np. różaniec, obraz religijny) i quasi-religijnymi (np. kule śnieżne z miniaturką groty lub postaciami Bernadetty i Matki Boskiej, woda lecznicza w plastikowej butelce w kształcie Matki Boskiej itp.), można interpretować jako dar w naj czystszej postaci (w sensie Maussowskim), podtrzymujący i odświeżający zadzierżgnięte już więzi, jako zmaterializowaną intencję: "będąc w Lourdes myślałam/em o tobie/o was". Jest to także wyraz chęci podzielenia się swoim emocjami i przeżyciami, związanymi ze sferą niewyrażalną, trudną do zdefiniowania, która jednak w tym wymiarze handlowym doczekała się często "naiwnych" przedstawień. Być może dlatego traktujemy je jako "naiwne", często nieudolne czy wręcz kiczowate, ponieważ za pośrednictwem mizernych środków i bardzo rzadko mistrzowskimi sposobami, próbują przekazać coś, co wyrasta ponad poziom estetyczny. Dzięki temu, że zakupiono je w sanktuarium (nie mówiąc np. o ich poświęceniu i pobłogosławieniu), nabierają dodatkowego waloru swoistych materialnych "atestów", poświadczających pobyt w wyjątkowym miejscu, gdzie doszło do kontaktu ze świętością. Przejmują także rolę równie swoistych "ekwiwalentów" obecności i pobytu u źródeł sacrum i samego sacrum (już po powrocie pielgrzyma do domu, zarówno dla niego, jak i dla obdarowywanych). Stają się przedmiotami podobnymi do tych, które są wykorzystywane podczas ćwiczeniach mnemotechnicznych: ożywiają wspomnienia o znaczącym pobycieii. Niewątpliwie wystawa dowartościowuje ową "naiwną sztukę" dewocyjną, która odnosi się przecież także do sfer wykraczających poza porządek religijny. Organizatorzy nie kryją przed zwiedzającymi swoich prywatnych sentymentów (w tym wspomnień rodzinnych, związanych z podobnymi do umieszczonych na ekspozycji przedmiotami, co opisują również w katalogu). Sam katalog ma ciekawą formę - jest to pudełko, w którym znajdują się zszyte w cienkie zeszyciki - wywiady z kolekcjonerami, omówienia poszczególnych prezentacji tematycznych, wspomnienia itp. oraz fotografie obiektów. Taka forma edytorska nawiązuje wyraźnie do podkreślanego przez pomysłodawców ekspozycji intymnego charakteru wystawianych przedmiotów, które odwołując się do sacrum, wrosły bardzo mocno w świat historii osobistej, rodzinnej, miasta i społeczności. Inga Kuźma R. Dalvemy, tamże, s. XIII. E. Claverie, La Jlierge, Ie desordre, la critique. Les apparitions de la Jlierge a /'age de la science, "Terrain" nr 14, 1990, s. 60-73. 10 II � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/8618de58e4f2548b3b2df06f3ce41704.pdf 0553b7cb7347728fddfdc50412f2e02b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5108 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4739 Title A name given to the resource Kronika / LUD 2004 t.88 Description An account of the resource LUD 2004 t.88, s.363-410 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 88, 2004 v. KRONIKA 80. WALNE ZGROMADZENIE POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, ŁÓDŹ, 23 WRZEŚNIA 2004 23 września 2004 roku w Łodzi, w Łódzkim Domu Kultury, odbyło się 80. Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Obrady otworzyła prezes Zarządu Głównego PTL, prof. dr Dorota Simonides. Po powitaniu zgromadzonych zaproponowała na przewodniczącą obrad prof. dr Teresę Smolińską, wiceprezesa ZG PTL, a na sekretarza dr Annę Spis s, zastępcę sekretarza generalnego PTL, co zyskało aprobatę Zgromadzenia. Przewodnicząca przedstawiła porządek obrad, zaakceptowany przez zebranych: - Wspomnienie o zmarłych członkach Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego; - Nadanie godności członków honorowych PTL; - Podziękowanie za zorganizowanie 79 WZD w Słubicach; - Informacja o zatwierdzeniu nowych deklaracji członkowskich; - Powołanie Komisji Wnioskowej; - Odczytanie protokołu z 79 WZD w Słubicach; - Sprawozdanie sekretarza generalnego; - Sprawozdanie skarbnika; - Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej; - Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej; - Sprawozdania Oddziałów i Kół Zainteresowań; - Dyskusja; - Wystąpienie Komisji Wnioskowej; - Zakończenie obrad. Minutą ciszy uczczono pamięć dziewięciu zmarłych członków: prof. Czesława Hemasa, redaktora "Literatury Ludowej" i prof. Edwarda Pietraszka, redaktora ,,Prac i Materiałów Etnograficznych", z Oddziału Wrocławskiego; Stefana Aleksandrowicza z Oddziału Lubelskiego, Kaliny Antonowicz z Oddziału Toruńskiego; Janinę Dydowicz z Oddziału Poznańskiego; Andrzeja Łaszczyńskiego z Oddziału Krakowskiego; dr. hab. Jacka Olędzkiego i Piotra Szackiego z Oddziału Warszawskiego oraz Czesława Rutkowskiego z Oddziału Łódzkiego. Godność członków honorowych otrzymały: mgr Elżbieta Królikowska i mgr Ewa Zawiejska z Łodzi. Laudację wygłosiła prezes Oddziału Łódzkiego, dr Anna Nadolska-Styczyńska. Ozdobne dyplomy uroczyście wręczyła prezes ZG PTL, prof. Dorota Simonides. Przewodnicząca złożyła serdeczne podziękowanie na ręce p. Dyrektor Biura ZG PTL mgr Pauliny Sucheckiej za znakomitą organizację zjazdu PTL w Słubicach, której nie podjął się żaden Oddział, podziękowała również za pomoc prof. Michałowi Buchowskiemu z Instytutu Etnologii UAM w Poznaniu i dr. Wojciechowi Sadowskiemu z Oddziału Poznańskiego PTL. �364 Kronika Przewodnicząca poinformowała o nowo zatwierdzonych deklaracjach. Po otrzymaniu przez Biuro PTL fotografii, legitymacje dla nowych członków zostaną przesłane pocztą na adres Oddziałów. Do Komisji Wnioskowej zaproponowano: dr Janinę Hajduk-Nijakowską, mgr Krystynę Kaczko, mgr Elżbietę Filip oraz mgr Wiktorię Blacharską, która jednak nie wyraziła zgody na udział w Komisji. Protokół z 79. WZD w Słubicach odczytał sekretarz generalny dr Jerzy Adamczewski. Następnie przedstawił sprawozdanie sekretarza generalnego z działalności Prezydium i Zarządu Głównego za okres lipiec 2003-wrzesień 2004, składające się z następujących części: 1. Dane ogólne; 2. Realizacja wniosków z 79. WZD w Słubicach; 3. Działalność ZG i Prezydium ZG; 4. Sprawy finansowe; 5. Działalność wydawnicza; 6. Funkcjonowanie Biblioteki Naukowej im. 1. Czekanowskiego; 7. Prace Archiwum Naukowego; 8. Oddziały Towarzystwa; 9. Sprawy różne. Sekretarz generalny poinformował m.in., że zrealizowano wszystkie wnioski z 79. WZD. Podkreślił wielką zasługę prezes prof. D. Simonides w podtrzymaniu nieprzerwanej działalności PTL, uwieńczone ostatnio sukcesem w staraniach o pozyskanie nowego pomieszczenia dla biura, biblioteki i archiwiim naukowego przy ul. Szczytnickiej 11 we Wrocławiu. Zawdzięczamy to przede wszystkim wielkiej życzliwości rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. Zdzisława Latajki. Zawiadomił też, że w związku ze śmiercią dr. Stanisława Chmielowskiego, przewodniczącego Sądu Koleżeńskiego, w skład Sądu, zgodnie ze Statutem, wchodzi mgr Elżbieta Oficjaiska, jako że uzyskała odpowiednio dużą liczbę głosów w czasie głosowania w wyborach do Zarządu w 200 l roku. Sąd koleżeński ukonstytuuje się w nowym składzie. Skarbnik mgr Zbigniew Toroński odczytał sprawozdanie za okres drugiego półrocza 2003 i pierwszego 2004, z którego wynika, że wszystkie zobowiązania finansowe są obecnie regulowane na bieżąco, jak również wszystkie rozliczenia publiczno-prawne. Działalność gospodarcza Towarzystwa, przypomniał, winna być działalnością pomocniczą, służącą pozyskiwaniu środków finansowych na prowadzenie i rozwijanie działalności statutowej. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej za okres 5.05.2003-31.08.2004 roku odczytała jej przewodnicząca, dr Anna Kowalska-Lewicka. Kontrola objęła całokształt działalności PTL. Nie dopatrzono się uchybień w zakresie gospodarki finansowej, zaplanowane wydawnictwa ukazały się. Obecny lokal wydaje się najlepszy, odkąd PTL ma siedzibę we Wrocławiu. Komisja wnioskuje o mianowanie mgr Pauliny Sucheckiej Dyrektorem Biura i Biblioteki PTL; należy nadal podejmować starania o dalsze dotowanie umów-zleceń przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji, a jeśli Uniwersytet Wrocławski przedłuży umowę z PTL na dalszy rok (lata), należy postarać się o etat dla bibliotekarza. Sprawozdanie z działalności Ośrodka Dokumentacji i Infonnacji Etnograficznej wygłosiła prof. Bronisława Kopczyńska-Jaworska, która funkcję kierownika Ośrodka pełni społecznie, od 1999 roku ośrodek nie posiada etatów. Na umowę-zlecenie pracuje pani Małgorzata Wilbik oraz pozostałe osoby. Pani Profesor zaapelowała, aby członkowie PTL �Kronika 365 przysyłali wykaz swych prac naukowych oraz swe publikacje książkowe w darze, ewentualnie tylko do wglądu. Powiadomiła też, że przystąpiono do prac zmierzających do uprzystępnienia bieżącej bibliografii etnografii polskiej w Internecie. Do 2006 roku ma być opracowana internetowa bibliografia za lata 2001-2003. Na ten cel Pani Profesor uzyskała imiennie grant naukowy. Następnie zebrani wysłuchali sprawozdań następujących Oddziałów: Bielsko-Bialskiego, Północno-Mazowieckiego, Gdańskiego, Krakowskiego, Lubelskiego, Łódzkiego, Opoczyńskiego, Opolskiego, Poznańskiego, Toruńskiego, Śląskiego, Warszawskiego, Wrocławskiego, Zamojskiego. Nie wszystkie oddziały, a jest ich) 8, nadesłały sprawozdania, natomiast Oddział Cieszyński, z nieznanych przyczyn, wciąż nie może się ukonstytuować. Na początku dyskusji przewodnicząca ustosunkowała się do przeczytanych sprawozdań zwracając uwagę, iż oddziały koncentrują się przede wszystkim na działalności popularno-naukowej, szczególnie należy cenić, dodała, wkład amatorów, osób o nieprofesjonalnym wykształceniu, mocno zaangażowanych w sprawy Towarzystwa. Dr Aleksander Błachowski wywołał ożywioną dyskusję stwierdzając, iż w sprawozdaniach należy umieszczać wszystkie dokonania naukowe członków oddziału. Głos zabierali: dr Anna Kowalska-Lewicka, dr Janina Hajduk-N,ijakowska, dr Marcin Piotrowski, mgr Anna Walczak, mgr Małgorzata Oleszkiewicz. W końcu prawie wszyscy zgodzili się, że należy prezentować tylko te dokonania, które faktycznie firmuje oddział, różny jest bowiem potencjał naukowy poszczególnych oddziałów. Prof. Barbara Bazielich zwróciła uwagę, iż sponsorom koniecznie należy posyłać nasze wydawnictwa, aby uświadomić im, iż pomoc finansowa przeznaczona jest na naukowy, społecznie przydatny cel, a przy okazji zachęcić ich do dalszej pomocy. Dr J. Hajduk-Nijakowska dodała, iż w promocji wydawnictw pomocny jest Internet. Dyr. P. Suchecka poinfonnowała, że nie wszyscy sponsorzy pragną mieć nasze książki - większość darczyńców życzy sobie wyłącznie egzemplarze tzw. dowodowe, np. Urząd Miasta w Wilamowicach nie był zainteresowany większą liczbą egzemplarzy Atlasu stroju wilamowickiego, mimo iżjest to świetny materiał promocyjny. Bożena Wrońska uzupełniła, że na 150 ofert sprzedaży wysłanych w okresie między marcem a lipcem br., zainteresowanych zakupem było tylko) 7 instytucji: muzea, ośrodki kultury, biblioteki miejskie i wiejskie. Przewodnicząca Komisji Wnioskowej, dr 1. Hajduk-Nijakowska, odczytała wnioski: l. dublety czasopism zagranicznych należy rozdysponować odpłatnie, a pieniądze przeznaczyć na zakup książek; 2. na ręce naszego dobrodzieja, rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. Zdzisława Latajki należy wystosować w imieniu ZG PTL i wszystkich oddziałów tzw. adres z podziękowaniem; Janowi Górakowi w 2005 roku przyznać honorowe członkostwo PTL (wniosek Oddziału Lubelskiego); 4. 81. WZD, połączone z sesją naukową o tematyce "pogranicze polsko-białorusko-litewskie", zorganizuje Oddział Warszawski w 50-lecie jego istnienia i 11O-lecie PTL, w Supraślu, przy organizatorskim udziale Muzeum Wsi Białostockiej (list w tej sprawie do prezesa ZG PTL wystosował wiceprezes Zarządu Głównego, dr Andrzej Stawarz); 5. do Biura PTL należy przesyłać materiały "propagandowe" np. afisze, jak również wyroby artystyczne w celu ozdobienia nowego lokalu; 6. do drugiego tomu zbiorowej publikacji Etnografowie i ludoznawcy polscy ... należy przysyłać biogramy lub propozycje haseł (Oddział Krakowski); 7. (wniosek prof. B. Jaworskiej): nadsyłać do ODiIE dane bibliograficzne, infonnacje o indywidualnym aktualnym dorobku naukowym; 8. (wniosek dr. A. Błachowskiego): do Biura ZG PTL przekazywać również infonnacje na temat wkładu danego oddziału dla swego środowiska. Wnioski zostały przegłosowane. �366 Kronika W dalszej dyskusji zabrała głos m.in. główna księgowa, p. Agata Sikora, przypominając, że jedynym uprawnionym płatnikiem w rozliczeniach z Urzędem Skarbowym i ZUS jest Zarząd Główny, a nie oddziały. Dyr. P. Suchecka ponownie zaapelowała o pomoc w ozdobieniu lokalu Biura. Dr A. Spiss przypomniała, iż termin nadsyłania na adres Oddziału Krakowskiego biogramów do drugiego tomu Etnografowie i ludoznawcy polscy ... upływa z końcem grudnia 2004 roku. W podsumowaniu obrad prezes prof. D. Simonides przyznała, że z zainteresowaniem wysłuchała sprawozdań oddziałów, choć generalnie większość była za długa, rozumie jednak, że aktywne oddziały chcą się pochwalić swoimi dokonaniami. Zamiarem Pani Prezes jest wydanie wszystkich sprawozdań z okresu dwóch jej kadencji oraz "historii ilustrowanej fotografiami" dwukrotnych, w niewielkiej odległości czasowej, przeprowadzek biura, biblioteki i archiwum, a to w celu zaprezentowania na szerszym forum skądinąd mało znanego Towarzystwa naukowego, jego osiągnięć naukowych i popularyzacyjnych oraz zasług dla podtrzymania tożsamości kulturowej i etnicznej lokalnych społeczności. Przewodnicząca prof. T. Smolińska w serdecznych słowach podziękowała zebranym za uczestnictwo w obradach i zaprosiła na dwudniową sesję naukową "Kultury wobec globalizacji. Problematyka unifikacji kulturowej w zainteresowaniach polskiej humanistyki". Na zakończenie, w imieniu organizatorów zjazdu, dr Anna Nadolska-Styczyńska wygłosiła komunikat organizacyjny. Anna Spiss "KULTURY WOBEC GLOBALIZACJI. PROBLEMATYKA UNIFIKACJI KULTUROWEJ W ZAINTERESOWANIACH POLSKIEJ HUMANISTYKI". KONFERENCJA TOWARZYSZĄCA JUBILEUSZOWEMU - LXXX ZJAZDOWI POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, ŁÓDŹ, 24-25 WRZEŚNIA 2004 Między 23 i 26 września 2004 roku odbywał się w Łodzi Walny - jubileuszowy LXXX Zjazd PTL. Towarzyszyła mu konferencja naukowa "Kultury wobec globalizacji. Problematyka unifikacji kulturowej w zainteresowaniach polskiej humanistyki". Organizatorami spotkania byli: Zarząd Główny i Oddział Łódzki PTL, Katedra Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego i Łódzki Dom Kultury. Konferencja została dofinansowana przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji. Zarówno Zjazd, jak i konferencja odbyły się w gmachu Łódzkiego Domu Kultury, który zapewnił także pełną obsługę techniczną obu spotkań. Współorganizatorami Zjazdu byli ponadto: Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Kinematografii oraz Centrum Informacji Kulturalnej w Łodzi. Pierwszy dzień spotkania przeznaczono na sprawy organizacyjne Stowarzyszenia i Walne Zgromadzenie PTL. Dwa kolejne wypełniła konferencja naukowa, a ostatni dzień - tradycyjnie zajęła wycieczka, która tym razem pokazywała Łódź z okresu "Ziemi Obiecanej". W skład komitetu powołanego do organizacji Zjazdu i konferencji weszli: dr hab. Katarzyna Kaniowska, dr Anna Nadolska-Styczyńska oraz dr Paweł Schmidt. �Kronika 367 W rozesłanych do zainteresowanych zaproszeniach organizatorzy podali, że celem konferencji było zwrócenie uwagi na kulturowe konsekwencje procesu globalizacji, rozpatrywane zarówno z punktu widzenia wynikających z niej zagrożeń, jak i działań badawczych i popularyzatorskich podejmowanych w celu ochrony dziedzictwa kulturowego różnych grup etnicznych świata. Autorów koncepcji wstępnej interesowała antropologiczna analiza procesów towarzyszących globalizacji oraz zjawiska odradzania się tożsamości etnicznej i kulturowej, a także potrzeby ochrony dziedzictwa kulturowego. Planowano obrady w trzech grupach zagadnień: - kultury etniczne wobec globalizacji; - dziedzictwo kultury narodowej wobec unifikacji kulturowej; - globalizacja a polityka. Recenzujący plany konferencji prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz zwrócił uwagę na podjęcie tematyki pozaeuropejskiej oraz na wartość przyjętego założenia, że "globalizacji towarzyszy zjawisko glokalizacji związane z lokalnymi tradycjami kulturowymi, z ich możliwością przekształcania bodżców płynących ze świata globalnego". Referaty zgłosiło 37 osób. Ze względu na ograniczone możliwości czasowe i wynikające z doświadczeń lat ubiegłych zalecenie Zarządu Głównego PTL dotyczące ograniczenia obrad w równoległych sekcjach na rzecz spotkań plenarnych, po przeprowadzeniu wnikliwej analizy nadesłanych propozycji referatów wybrano ostatecznie 25. Z powodu braku zgłoszeń zrezygnowano z tematu "globalizacja a polityka", a wystąpienia zgrupowano w trzech zespołach tematycznych: pierwszy dotyczył reakcji rozmaitych typów kultur na procesy globalizacyjne, drugi - ochrony dziedzictwa kulturowego, a trzeci - polskich badań prowadzonych w odniesieniu do obszarów pozaeuropejskich i poruszających zagadnienie zachodzących tam przemian kulturowych. Konferencję otworzyła prof. Dorota Simonides - prezes ZO PTL, witając w imieniu Zarządu Głównego i Zarządu Oddziału Łódzkiego PTL obecnych gości, a zarazem współorganizatorów: J.M Rektora Uniwersytetu Łódzkiego, prof. dr hab. Wiesława Pusia, dyrektora Łódzkiego Domu Kultury - mgr. Zbigniewa Ołubka, wicedyrektora gospodarzy - mgr Elżbietę Krawiec i kierownika Katedry Etnologii UŁ - prof. dr hab. Władysława Baranowskiego. Kolejnym, miłym punktem spotkania było złożenie życzeń wieloletniemu kierownikowi Katedry Etnologii UŁ i wielokrotnemu prezesowi ZO PTL - prof. dr hab. Bronisławie Kopczyńskiej-Jaworskiej z okazji obchodzonego w tym roku jubileuszu urodzin. Po zakończeniu części oficjalnej rozpoczęto obrady. Prowadziła je prof. B. Kopczyńska-Jaworska. Na wstępie prof. K. Kaniowska poinformowała zebranych o głównych założeniach merytorycznych konferencji. W tej części sesji wygłoszone zostały cztery referaty, stanowiące niejako "zapowiedź" wymienionych powyżej obszarów zainteresowań poszczególnych części spotkania. Wygłosili je kolejno: prof. Z. Jasiewicz - "Sposób przedstawiania i stosunek do procesów unifikacji kulturowej w etnologii polskiej przełomu XIX i XX wieku", prof. M. Wieruszewska - "Wyzwania globalizacji jako tło refleksji o kulturze wsi", prof. S. Szynkiewicz - "Dobrodziejstwa globalizacji z perspektyw kultur dalekowschodnich", oraz dr Jerzy Kuniewski - "Globalizacja poza kontrolą". Dyskusja dotyczyła problematyki różnorodności zakresów definiowania globalizacji oraz metodologii badań jej przejawów i następstw. Sesja popołudniowa, której przewodniczyła prof. Teresa Smolińska, skupiła uwagę na problematyce mechanizmów globalizacji ijej kulturowych następstw oraz różnorodności antropologicznych perspektyw badawczych dotyczących tej problematyki. �368 Kronika Kolejną grupę tematów zaprezentowano w dwóch sekcjach w sobotę przed południem. Prowadzone były one równolegle przez prof. Irenę Bukowską-Floreńską oraz prof. Zbigniewa Jasiewicza. Wygłoszone referaty dotyczyły działań podejmowanych przez rozmaite instytucje: muzea, ośrodki kultury, stowarzyszenia regionalne itd. na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego. Wystąpienia opracowano na podstawie doświadczeń badawczych i zawodowych z różnych obszarów Polski. Prezentowano w nich przykłady sprawdzonych działań z tego zakresu, zwracano uwagę na potrzebę objęcia nimi nowych mniejszości etnicznych w Polsce, a także omawiano niepokojące przejawy stereotypowego myślenia i działania, wykorzystującego do celów komercyjnych swoistego rodzaju "modę" na regionalizm, etniczność, dziedzictwo kulturowe itp. Kilka wystąpień poświęcono wykorzystywaniu "narzędzi globalizacji", takich jak Internet czy reklama dla propagowania treści obejmujących problematykę dziedzictwa kultury regionu. Ostatnia, popołudniowa, plenarna sesja poświęcona była problematyce tożsamości etnicznej i kulturowej obszarów pozaeuropejskich oraz mniejszości etnicznych i narodowych w Polsce. Przewodniczył jej prof. Sławoj Szynkiewicz. Zebrani mogli zapoznać się ze zjawiskiem tworzenia w ZSRR jednolitej idei "miast słońca" kosztem miejscowych, etnicznych i narodowych tradycji urbanistyczno-architektonicznych, ze specyfiką ruchów feministycznych w Ekwadorze, czy też nowymi formami wypowiedzi artystycznej mieszkańców Tanzanii, powstałymi na skutek kontaktów miejscowych artystów z turystami z Europy i Ameryki. Podobną tematykę - zmian zachodzących w wypowiedziach artystycznych, tym razem w odniesieniu do tkanin afrykańskich, poruszała towarzysząca konferencji wystawa "Bogolan, korhogo i inne tkaniny Afryki Zachodniej", którą zorganizowało w Galerii "Nowa" Łódzkiego Domu Kultury Muzeum Miejskie w Żorach, przy współpracy Ośrodka Regionalnego ŁDK oraz Oddziału Łódzkiego PTL. Autor scenariusza tej ekspozycji, mgr Lucjan Buchalik, oprowadził uczestników konferencji po wystawie, przedstawiając jej główne założenia i udzielając odpowiedzi na liczne pytania. Na zakończenie konferencji zebrani wysłuchali dwóch komunikatów relacjonujących efekty badań prowadzonych przez młodych badaczy wśród polskich Tatarów i Karaimów. Wywołały one ciekawą dyskusję z udziałem badaczy-specjalistów z tego zakresu: prof. Swietłany Czerwonnej, prof. Sławoja Szynkiewicza i dr Anny Kowalskiej-Lewickiej. Ponadto wypowiedzi dyskutantów krążyły wokół problemów przemian zachodzących w kulturach Ek~adoru oraz współczesnej sztuki pozaeuropejskiej i jej miejsca w kulturze miejscowych społeczności. Na koniec wszyscy goście mogli zapoznać się z materiałami filmowymi prezentowanymi przez uczestników konferencji i powrócić raz jeszcze do tematyki różnorodności sposobów podtrzymywania tożsamości etnicznej i kulturowej oraz ochrony dziedzictwa kulturowego w wybranych regionach Polski. Konferencję podsumowała merytorycznie prof. Katarzyna Kaniowska, zwracając uwagę na najważniejsze efekty spotkania, precyzując między innymi następujące wnioski: - z przytoczonych badań i rozważań wynika, że proces globalizacji nie niesie ze sobą aż takich zagrożeń dla kultur, jakie zwykło się z nim kojarzyć, że wytwarzają one pewne mechanizmy obronne lub wykorzystują niektóre elementy globalizacji dla ratowania lub podtrzymania tożsamości; - wyrażnie widoczna jest różnorodność reakcji na procesy globalizacji, uzależniona od typu kultury (lokalna, regionalna, etniczna itd.); - w naukach antropologicznych widoczna jest różnorodność spojrzeń i rozmaitość interpretacji zjawisk związanych z globalizacją; �Kronika 369 - konferencja wskazała, jak bardzo znacząca jest rola etnologicznego i antropologicznego spojrzenia na procesy globalizacji; - spotkania po raz kolejny podniosły kwestię roli, jaką antropolog odgrywa i może (lub powinien) odgrywać we współczesnym, zmieniającym się świecie oraz konieczności poszerzania obszarów zainteresowań antropologii o sfery dotychczas niechętnie podejmowane (np. ekonomia); - po raz kolejny zwrócono także uwagę na rozmaite i nieścisłe pojmowanie terminów powszechnie stosowanych w etnologii i antropologii. Konferencję zakończyła w imieniu organizatorów wiceprezes ZG PTL - prof. Teresa Smolińska, dziękując wszystkim organizatorom i uczestnikom sesji za liczny i aktywny udział. Wszystkich zebranych zaproszono na kolejne Walne zgromadzenie PTL, które odbędzie się we wrześniu 2005 roku w Supraślu. Anna Nadolska-Styczyńska POSIEDZENIE KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH OLSZANICA, 14-15 MAJA 2004 PAN, Kolejne posiedzenie KNE PAN odbyło się w dniach 14-15 maja w Olszanicy i połączone było z konferencją naukową poświęconą współczesnej roli muzeów skansenowskich. Organizatorami spotkania byli - obok Komitetu Nauk Etnologicznych PAN - Stowarzyszenie Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce (dr hab. Jan Święch), Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku (dyr. mgr Jerzy Ginalski) oraz prof. dr hab. Jerzy Czajkowski, pomysłodawca i koordynator spotkania. Organizatorzy uzyskali też finansowe wsparcie z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego. Spotkanie zgromadziło 25 uczestników - członków KNE oraz pracowników naukowych muzeów, a także gości z zagranicy, skansenologów: dr. Jiri Langera z Rożnova (Czechy), dr. Miroslava Sopoligę ze Svidnika (Słowacja) oraz dr. Romana Radowycza ze Lwowa. Program spotkania był przez organizatorów tak skonstruowany, by w krótkim czasie pobytu uczestnicy mogli nie tylko wziąć udział w debacie Komitetu i konferencji naukowej, ale także poznać Park Etnograficzny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku i uczestniczyć w wycieczce do ukraińskich wsi karpackich na trasie Stary Sambor Chyrow - Libuchora o zachowanej kulturze ludowej bliskiej kulturze bojkowskiej. Niezwykła serdeczność i ujmująca gościnność gospodarzy oraz organizacyjne talenty i dbałość o każdy szczegół zaplanowanego programu sprawiły, że będziemy wszyscy wspominać pobyt w Olszanicy z uznaniem i z przyjemnością. Pierwszy dzień spotkania miał napięty program. Wcześnie rano zaplanowany był kilkugodzinny pobyt w Parku Etnograficznym Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Dyrektor Muzeum, Jerzy Ginalski, zapoznał nas z dotychczasowymi osiągnięciami i pracami Parku, przedstawił plany rozwoju i związane z tym problemy. Z pomocą kustosza, mgr Huberta Ossadnika, zwiedziliśmy teren Parku, wybrane obiekty, w tym niezwy- �370 Kronika kle interesujący, nowy sektor - ekspozycję urządzeń przemysłu naftowego, gromadzący unikatowe zabytki. Wprowadzenie tej ekspozycji do Parku sprawiło, że uwiarygodnia się świadectwo przeszłości - kultura ludowa na tych terenach współistniała na przestrzeni dokumentowanych przez Muzeum czasów z przemysłem naftowym. Zapoznaliśmy się też z najbliższym i planami Muzeum, tj. z projektem powstania nowego sektora Parku. Ma to być rekonstrukcja małego miasteczka (rynku i odchodzących od niego krótkich uliczek). Projekt ten wprowadziłby dodatkowy element przeszłej rzeczywistości, tym ważniejszy, że takich ekspozycji brakuje w muzeach na wolnym powietrzu. Po południu, w Olszanicy, odbyło się posiedzenie Komitetu Nauk Etnologicznych, a po nim konferencja. Posiedzenie KNE rozpoczęło się od uczczenia pamięci zmarłych członków Komitetu: prof. dr. hab. Czesława Hemasa i prof. dr. hab. Edwarda Pietraszki. Po krótkich komunikatach dotyczących środków przeznaczonych przez Wydział I Nauk Społecznych, przyjętych przez Komitet priorytetowych kierunkach badań (teorie i metody etnologicznych i antropologicznych badań nad kulturą; kultury lokalne i ich dziedzictwo wobec procesów globalizacji; etniczność we współczesnym świecie: przejawy i konsekwencje), apelu ODiIE o nadsyłanie danych o publikacjach oraz negatywnej oceny wniosku o powołanie nowej dziedziny nauki - "nauki o cywilizacjach", prof. A. Posem-Zieliński złożył sprawozdanie z pracy Komisji ds. Nowego Programu Studiów Etnologicznych. Przedstawiając nowe ramy programowe studiów, zwrócił uwagę na zmiany i uzasadnienia tych zmian. W dyskusji dotyczącej nowego programu zabierali głos: prof. S. Szynkiewicz, prof. J. Stęszewski, prof. W. Baranowski, prof. J. Czajkowski oraz ks. prof. H. Zimoń. W konkluzji dyskusji prof. Posem-Zieliński zaznaczył, iż możliwe są jeszcze dyskusje nad zawartością ustalonych nowym programem zajęć i spotkania zainteresowanych tym pracowników katedr i instytutów. Prof. Zimoń zwrócił uwagę, iż część zgłaszanych w dyskusji wątpliwości jest bezprzedmiotowa, bowiem program realizuje ustalenia tzw. Karty Bolońskiej, wyznaczającej kierunek zmian w kształceniu uniwersyteckim. Kolej~ punkt porządku obrad referował prof. Z. Jasiewicz. Była to kwestia członkostwa PAN dla przedstawiciela nauk etnologicznych. Ponieważ etnologia nie znalazła się pośród dziedzin reprezentowanych wśród członków PAN, w dyskusji zrodził się wniosek o zaktywizowanie starań o obecność naszej dyscypliny w PAN. Prof. M. Drozd-Piasecka podkreśliła, iż choć brak etnologa wśród członków PAN, fakt pojawienia się jej na liście dyscyplin, z których będzie się wybierać członków, jest już znaczącym sygnałem świadczącym o randze etnologii. Wskazano na prof. dr. hab. A. Posem-Zielińskiego, spełniającego warunki wyboru do PAN. Zebrani podjęli następnie uchwałę o przekazaniu części nakładu publikacji z serii "Prace Komitetu Nauk Etnologicznych" (nr 12) Wschód w polskich badaniach etnologicznych do dystrybucji Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu. W czasie przeznaczonym na wolne wnioski powrócono jeszcze do sprawy obecności przedstawicieli etnologii wśród członków PAN. Prof. L. Mróz zwrócił uwagę, iż dodatkowym argumentem przemawiającym za posiadaniem przez nasze środowisko członka PAN - jest liczne grono pracowników naszych instytutów i katedr. Prof. Z. Kłodnicki zasugerował, by etnologowie rozpoczęli starania o reprezentowanie naszej dyscypliny w PAU. Sugestię tę prof. D. Tylkowa uznała za szczególnie trafną i wartą realizacji. Uczestnicy zebrania poparli tę inicjatywę. Po krótkiej przerwie rozpoczęła się sesja naukowa "Rola muzeów skansenowskich w zjednoczonej Europie". W przedmiot debaty wprowadził prof. Z. Jasiewicz, omawiając funkcje społeczne współczesnego muzeum na wolnym powietrzu. Prof. J. Czajkow- �Kronika 371 ski mówił o muzealnictwie skansenowskim w Polsce na tle europejskich dokonań w tej dziedzinie. Dyrektor Muzeum Budownictwa w Sanoku, mgr 1. Ginalski, przedstawił interesujące efekty analiz stanowisk archeologicznych w Trepczy pod Sanokiem, mówiące o kształtowaniu się zrębów organizacji państwowej w XII-XIII wieku na tym terenie. W drugiej części sesji zostały przedstawione referaty przygotowane przez zaproszonych na sesję gości zagranicznych. Dr J. Langer wygłosił referat "Muzea na wolnym powietrzu - tezaurusami tradycyjnej architektury w Europie". Dr M. Sopoliga omówił" Stan i perspektywy muzealnictwa skansenowskiego na Słowacji". Dr R. Rodowycz przedstawił natomiast wyniki badań nad "Budownictwem drewnianym na Ukrainie w pobliżu granicy z Polską". W dyskusji, jaka wywiązała się po wystąpieniach referentów, a której przewodniczył prof. Z. Kłodnicki, zabierali głos: M. Drozd-Piasecka, S. Szynkiewicz, 1. Stęszewski, 1. Czajkowski, K. Kaniowska, A. Posem-Zieliński. W dyskusji, jak i w rozmowach po zakończeniu sesji dominowały kwestie dotyczące specyfiki ekspozycji skansenowskich, przyszłości muzeów na wolnym powietrzu, dokumentacyjnych i dydaktycznych funkcji tych muzeów, a także wagi pracy naukowej prowadzonej przez te placówki.Następny dzień spotkania przeznaczony był przez organizatorów na wyjazd na Ukrainę. Zobaczyliśmy karpackie wsie z zachowanym tradycyjnym budownictwem i licznymi żywymi jeszcze elementami kultury materialnej, cerkwie i niezwykłej urody krajobraz tych terenów. Znakomita wiedza o tych terenach, jaką służyli nam organizatorzy - Jerzy Ginalski iHubert Ossadnik, pozwoliła dzięki temu jednodniowemu pobytowi na wsi karpackiej dostrzec i zrozumieć bardzo wiele. Na wszystkich nas ten świetnie zorganizowany wyjazd wywarł ogromne wrażenie. W imieniu wszystkich uczestników pragniemy jeszcze raz podziękować gospodarzom i organizatorom spotkania za znakomite przygotowanie konferencji, wyjazdu na Ukrainę i całego pobytu w Sanoku i Olszanicy. Serdeczność, gościnność i niezmiernie interesujący naukowy program spotkania będzie z pewnością długo przez wszystkich jego uczestników wspominany. Katarzyna Kaniowska KONFERENCJA "TOLERANCJA I JEJ GRANICE W RELACJACH MIĘDZYKULTUROWYCH" , POZNAŃ, 27-28 LISTOPADA 2003 27-28 listopada 2003 roku w budynku Collegium Historicum Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu spotkali się badacze pochodzący z różnych środowisk naukowych, wszyscy zajmujący się sprawą tolerancji. Zorganizowanie obrad stało się możliwe dzięki współpracy trzech ośrodków: Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM i Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej z Warszawy. Konferencja, z założenia interdyscyplinarna, miała na celu przedstawienie szerokiego spektrum problematyki tolerancji. Zaproszeni goście byli bowiem antropologami, historykami, politologami, filozofami, psychologami i socjologami. Stąd też tematów i punktów widzenia było wiele. Dla większej przejrzystości, organizatorzy podzielili czas obrad na sześć sesji tematycznych. W blokach kolejno wysłuchaliśmy referatów dotyczących podstawo- �372 Kronika wych zagadnień związanych z tematyką tolerancji, jej wymiarem politycznym i prawnym, perspektywie porównawczej i międzykulturowej, a także przyjrzeliśmy się polskim kontekstom tolerancji. Drugiego dnia zajęliśmy się praktyką i szczególnymi przypadkami związanymi z problematyką tolerancji. Każdą sesję kończyła dyskusja, w której uczestnicy mieli czas na wyrażenie własnych opinii i komentarzy, a także podzielenie się wątpliwościami, które się narodziły w trakcie słuchania referatów. Otwierając konferencję, organizatorzy zwrócili uwagę na istotność podjętego tematu we współczesnym, rozwijającym się świecie. Pierwszą sesję otworzył referat Wojciecha J. Burszty (Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej), który zwrócił uwagę na istotność relatywizmu kulturowego w postrzeganiu tolerancji. Czy można bowiem mówić o cnocie tolerancji bez założenia relatywizmu kulturowego? Przedstawione w trakcie referatu postawy tolerancji (od postawy biernej, poprzez otwartość do entuzjastycznej aprobaty odmienności), a także modele tolerancji były dalszym wyznacznikiem późniejszych dyskusji. Kolejnym referentem był Aleksander Posem-Zieliński (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM), który przedstawił pragmatyczno-liberalny punkt widzenia tolerancji. W swoim wystąpieniu zaproponował kilka sposobów unikania konfliktów międzykulturowych, m.in. budowanie komunikacji międzykulturowej, dialog, negocjacje oraz ustalenie pewnych kompromisowych rozwiązań. Jedną z form negocjowania jest tolerowanie tego, co łączy, a nie tolerowanie tego, co separuje. Tutaj też pojawiło się pytanie, jak poradzić sobie z dualizmem: uniwersalizm praw człowieka a poszanowanie innych kultur. Metafora ruchu drogowego, gdzie każdy ma inny cel, ajednak wszyscy przestrzegają pewnych wspólnych zasad, jest próbą odpowiedzi na to pytanie. Następnie Beata Pająk (Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM) przedstawila tolerancję w warunkach demokratycznych na przykładzie Czech i Słowacji. W krajach tych, gdzie panuje równość wobec prawa, a rozwiązania prawne są na wysokim poziomie, panuje negatywny stosunek do mniejszości romskiej. Czy zatem można rozważać specyfikę krajów Europy Środkowo-Wschodniej pod względem tolerancji lub jej braku? Ostatnim referatem pierwszej sesji było wystąpienie Jaromira Jeszke (Zakład Komunikacji Miltdzykulturowej UAM), który naświetlił punkt widzenia historyka. Historyk może poszukiwać jednej obiektywnej prawdy lub też może założyć, że takich prawd jest wiele. Ten drugi - to historyk antropologizujący, czyli mający świadomość swojej kultury, która jest zawsze filtrem każdej prawdy. Referent postuluje odejście od narodowego punktu widzenia w poszukiwaniu prawd historycznych, w zamian za ujęcie wielowątkowe, regionalne. Drugą sesję, zatytułowaną "Tolerancja - wymiar prawny i polityczni' rozpoczął Walter Żelazny (Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza, Tyczyn) referatem "Prawo czy tolerancja w relacjach międzykulturowych". Analizował on możliwość wprowadzania praw zbiorowych do państw narodowych, a także wielokulturowych i konsekwencje z tego wynikające. Monika Sobako (Instytut Filozofii UAM) przedstawiła natomiast filozoficzny aspekt tolerancji w kontekście władzy oraz dylematy związane z praktyką uznania w świecie współczesnym. Głównym celem referatu "Tolerancja a władza. O ksztaltowaniu tożsamości kulturowych w przestrzeni polityki" było sproblematyzowanie samego pojęcia "relacji międzykulturowych" oraz pokazanie nieusuwalnego splecenia mechanizmów konstruowania tożsamości z relacjami władzy. Natomiast Anna Urbańska (Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Poznań) wygłosiła referat na temat ograniczonej tolerancji w Chinach, a dokładnie asymilacji mniejszości w tym kraju. Odmienność kulturowa jest o tyle akceptowana, o ile dostosowuje się do systemu chińskiego. Tu jednak pojawiło się pytanie, na ile w krajach niedemokratycznych można w ogóle mówić o tolerancji. Dyskusja po tym referacie trwała aż do przerwy obiadowej. �Kronika 373 Kolejny, trzeci blok dotyczył aspektu tolerancji w perspektywie porównawczej i międzykulturowej. Rozpoczął go Ryszard Yorbrich (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM) referatem "Tolerancja racjonalna czy subiektywna. Europa wobec okaleczania narządów płciowych". Referat cieszył się dużą popularnością również wśród studentów. Szczegółowe przedstawienie liczby osób poddających się rokrocznie obrzezaniu oraz ekscyzji, przedstawienie możliwych aspektów dokonywania tych zabiegów, wzbudziło jednak wiele kontrowersji, które ujawniły się w dyskusji. Następnym referentem był Sławoj Szynkiewicz (Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa), który przedstawił referat "Ideologizacja jako źródło nietolerancji na przykładzie Europy i Tybetu". Referent zwrócił uwagę na to, że prawa człowieka nie są uniwersalne, bo nie dotyczą wszystkich kultur w tym samym zakresie. Zauważył też, że istnieją sytuacje, ki~·dy asymilacja do pewnego stopnia może być przejawem tolerancji w stosunku do inności. Ewa Nowicka (Instytut Socjologii UW) w referacie zamykającym tę sesję, przedstawiła reakcje na odmienność kulturową wśród ludów syberyjskich i europejskich. Zwróciła też uwagę na istotną rolę antropologa i jego uprzywilejowaną, ale też trudną pozycję w dyskursie o tolerancji. Antropolog rozumiejący mechanizm kulturowy ma też prawo poczuć wewnętrzny sprzeciw wobec kultury, którą bada. To, jak zareaguje, często zależy jednak od niego oraz celu i problematyki prowadzonych badań. Ostatni blok tego dnia, dotyczący kontekstów polskich, otworzyła Izolda Topp (Instytut Kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego). Jej referat dotyczył Kotliny Kłodzkiej i ujęcia etniczności jako towaru. Kotlina Kłodzka jest swoistą enklawą zamieszkaną przez przedstawicieli wielu kultur, jednocześnie zderzenie tych kultur nie doprowadziło do konfliktu. Wyjaśnieniem tej sytuacji może być powojenna solidarność, a dziś wspólne interesy, oparte na wykorzystaniu właśnie tradycji i przebudzonej etniczności. Sławomir Łodziński (Instytut Socjologii UW) w referacie "Tolerancja czy akceptacja. Stosunki większość-mniejszość w Polsce w oczach przedstawicieli mniejszości narodowych i etnicznych po 1989 roku" przedstawił badania prowadzone z liderami organizacji mniejszości narodowych i etnicznych. Być mniejszością łączy się z uczuciem inności, marginalizacją, ale nie z uczuciem "gorszości", to również ciągła walka o utrzymanie swojej tożsamości. Obrady tego dnia zakończył referat Jacka Nowaka (Instytut Socjologii UJ) "Przestrzeń i czas w konstruowaniu granic symbolicznych". Zaprezentował on badania dotyczące pojęcia przestrzeni na Łernkowszczyźnie. Drugi dzień obrad wypełniły prace w dwóch sesjach. Pierwszą z nich otworzyła Agnieszka Borowiak (Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej), która przedstawiła referat "Tolerancja a światopogląd". Referentka przedstawiła punkt widzenia psychologa na trzy rodzaje światopoglądów: tradycyjny, modernistyczny i postmodernistyczny. W badaniach prowadzonych w Warszawie uzyskała wyniki świadczące o wpływie świadomości respondentów na ich otwartość na postawy tolerancyjne. Kolejny referat, "Praktyczny wymiar tolerancji", wygłoszony został przez Izabelę Idzik (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM), autorkę tego sprawozdania. W swoim wystąpieniu zaprezentowałam jedną z możliwości kształtowania się postaw tolerancji na międzynarodowych wolontariackich wymianach młodzieży (tzw. workcampach). Referat ujmował "workcamp" jako miejsce trwałego uczenia się tolerancji, przekraczania własnych granic kulturowych oraz odrzucania, a czasem też tworzenia nowych stereotypów. Ostatnią sesję, zawierającą cztery referaty dotyczące studium przypadków, otworzył Witold Misiura-Rewera (Wydział Politologii UMCS) referatem "Status cudzoziemców w relacjach regionalnych we Włoszech". Referent przedstawił stan prawny nielegalnych imigrantów we Włoszech i ukazał też pewne luki prawne, wykorzystywane przez niektó- �374 Kronika rych z nich. Agnieszka Chwieduk (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej DAM) w referacie "Tolerancja wśród alzackich elit - trzy przypadki" ukazała obraz elit alzackich i ich postaw, deklaracji i czynów wobec obcych. Materiał zebrany w Alzacji ukazuje postawy ambiwalentne, gdzie deklaracje wypowiadane przez respondentów nie zawsze pokrywają się z czynami wobec cudzoziemców. Referat wygłoszony przez Magdalenę Lorenc (Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa DAM) "Determinacja i kompromis z perspektywy konfliktu izraelsko-palestyńskiego", przedstawił dylematy związane z konfliktem mającym miejsce od wielu lat i uzmysłowił, jak trudno jest niekiedy osiągnąć porozumienie i przezwyciężyć konflikt. Ostatnim referatem konferencji był wykład orientalisty Macieja Gaca (Katedra Orientalistyki DAM), "Zamorskie diabły, długie nosy ... Recepcja obcych ludów i narodów w języku Chińczyków Han". Językoznawcze próby przedstawienia uczestnikom wpływu języka na postrzeganie danego ludu było ciekawym ujęciem problemu przenoszenia stereotypów narodowych. Obradom towarzyszyły dyskusje i rozmowy kuluarowe, tak istotne w odnajdywaniu płaszczyzn porozumienia na wszelkich konferencjach interdyscyplinarnych. W końcu to od nas samych musimy rozpocząć kształtowanie zrozumienia innych, również tych, którzy mają inne poglądy od nas samych. Konferencja została zakończona podsumowaniem dokonanym przez organizatorów. Zagadnienie, w jaki sposób zajmować się tematem, który jest tak różnorodnie definiowany i tak odmiennie ujmowany, pozostaje otwarte. Izabela Idzik "ENTRE AUTRES/AMONG OTHERS" - VIII KONFERENCJA SIEF ORAZ III KONFERENCJA ADAM, MARSYLIA, 26-30 KWIETNIA 2004 Konferencja ta zorganizowana była przez SIEF wspólnie z L' Association d' Anthropologie Mediterraneenne (ADAM), we współpracy z la Mission pour Ie musee national des Civilisations de l'Europe et de la Mediterranee (MNTAP-CEF) oraz lnstitut d'Ethnologie Mediterraneenne et Comparative - CNRS (instytut wchodzący w skład Maison Mediterraneenne des Sciences de I'Homme, Dniversite de Provence d' Aix-Marseille w Aix-en-Provence). Tytułowe "Entre Autres" uzupełniał podtytuł: "Rencontres et conflits en Europe et en Mediterranee/Encounters and Conflicts in European and Mediterranean Societies", Tak ogólne ramy pozwoliły zbudować wielką (i bardzo sprawną pod względem organizacji) strukturę, zdolną wypełnić czas wszystkim przybyłym. Obrady i praca w grupach dyskusyjnych trwały nieprzerwanie przez prawie 4 dni (ostatniego dnia można było skorzystać z bogatej oferty wycieczkowej po muzeach Marsylii i Prowansji). Stawiło się 414 referentów z 38 krajów świata - reprezentowane były wszystkie kontynenty. Oczywiście, z racji tak wielkiej liczby osób, przewidziano pracę w małych grupach seminaryjnych, tworzących większe tematyczne zespoły, a każdy z nich skupiony był wokół jednego, ogólniejszego zagadnienia. Każdy dzień otwierały odczyty plenarne. Do ich wygłoszenia zaproszono sześciu naukowców: Christiana Brombergera (Universite de Provence, IDEMEC-MMSH, Aix-en-Provence), który wygłosił wykład inaugurujący, jako współgospodarz konferencji - "Entre autrcs en Mćditerranće"; Ja- �Kronika 375 snę Capo-Zmegac (Institut of Ethnology and Folklore Researche, Zagrzeb), "Encounter and Conflict of Co-Ethnic Populations: Discourse and Practic"; Barbarę Kirhenblatt-Gimblett (Departement ofPerfonnence Studies, New York University), "From Ethnology to Heritage: The Role of the Museum"; Barbro Klainna (SCASS, Upsala), "Becoming rooted in the North: Twenty years of Conlifct and Co-existence"; Daniela Millera (University College; London), "Ethnography in Private"; Susan Slyomovics (University of Massachussests, Boston), "The Martyrs' Village"; Mohammeda Tozy'ego (Universite de Casablanca), "L'anthropologie religieuse fi I'epreuve des peurs du 11 septembre". Jak widać z powyższego, dobór głównych referentów oddał w ścisły sposób tytułowe zagadnienie przywołujące spotkania i konflikty w Europie i Śródziemnomorzu (wykłady takie powinny być reprezentatywne dla idei i celu każdego spotkania naukowego, szczególnie planowanego na tak wielką skalę i przy tak ogólnie sfonnułowanym temacie, co rzeczywiście pozwoliło w tym przypadku na liczny udział wielu osób, prezentujących różne zainteresowania badawcze). Uwypuklono zasadniczy aspekt, charakteryzujący te dwie przeciwstawne sobie sytuacje, które określająjakość wszystkich relacji międzyludzkich, kiedy to szukająca samookreślenia jednostka buduje swoją tożsamość w opozycji do innych lub czyni to, odnajdując elementy wspólne, które ją z nimi łączą. Śledzić to było można, zapoznając się z czterema zagadnieniami badawczymi, wokół których zorganizowano odrębne grupy dyskusyjne (one także były otwarte dla wszystkich zainteresowanych). Jednym z takich problemów było znaczenie terytorium i przestrzeni, widzianych jako miejsca jednoczenia się oraz podziału, co znajduje wyraz w różnych kulturowych i społecznych strategiach (np. wytyczanie granic, oznaczanie sfer publicznych i prywatnych, odróżnianie "swoich" i "obcych", turystyka, mobilność spontaniczna czy przymusowa w postaci różnych ruchów migracyjnych, stąd wyrasta także zainteresowanie dziedzictwem kulturowym i tradycją). Innym obszernym tematem, który obudowano kilkunastoma grupami seminaryjnymi, była kultura materialna (dyskutowano nad zagadnieniami związanymi z pożywieniem, z kulturąjedzenia, medycyną naturalną i zdrowiem, sportem, grami i zabawami, ,językiem" przedmiotów, będących świadectwem wzajemnych wpływów ikontaktów, również na tle pytań, jakie zadaje sobie muzeologia). Trzecim zagadnieniem była religijność i ideologia (rozważane było np. zjawisko synkretyzmu, konfliktów religijnych, przemocy, współczesnego znaczenia pielgrzymek, stosunków między płciami). Do ostatniego działu włączono muzykę i folklor słowny oraz rozprawy traktujące o organizacji pracy (m.in. na przykładzie pasterstwa czy przemysłu drzewnego w kontekście stosunków z władzą różnego szczebla, sposobami zarządzania, ochroną środowiska itp.). Ogółem, wokół owych czterech głównych osi tematycznych, utworzono 34 grupy dyskusyjno-seminaryjne. Z tego względu, w obecnym tekście sprawozdawczym nie sposób dokładnie omówić treści wszystkich (lub nawet wybranych) wystąpień. Było ich bowiem tyle, ilu uczestników, a każda z grup seminaryjnych, pracująca oddzielnie nad wybranym zagadnieniem, zasługuje na uwagę. Mam jednak nadzieję, że cel i charakter owej konferencji oddało przynajmniej streszczenie zawartości głównych działów tematycznych, które były rozwijane szczegółowo przez każdego z referentów. Co najwyżej może zastanawiać wydzielenie Śródziemnomorza z Europy. Podkreślana kulturowa odmienność Śródziemnomorza (chociażby w tekście wykładu inaugurującego autorstwa Christiana Brombergera), nie doczekała się przeciwwagi w postaci głosu próbującego wskazać na równie swoisty charakter kultury europejskiej jako odrębnej i równie swoistej całości. Konferencja raczej postawiła nacisk na ukazanie kulturowej specyfiki obszaru śródziemnomorskiego, który pełni rolę centrum wobec pozostałych części Europy. Paradoksalnie, wykazały to wystąpienia pre- �Kronika 376 zentowane· nie przez specjalistów od Śródziemnomorza, ale referentów zajmujących się innymi terenami europejskimi. Swoiste i typowe problemy charakterystyczne dla kultury śródziemnomorskiej (co podkreślali eksperci od tego obszaru), jak np. współżycie grup odrębnych kulturowo najednym obszarze, czy problem separacji płci, poruszane w referatach "europeistów" udowadniały, że pewne problemy mają jednak o wiele szerszy zasięg, niż wybrany obszar rozciągający się wokół Morza Śródziemnego. To zaś i tak mogłoby posłużyć jako argument przemawiający na korzyść wizji o centralnej, kulturotwórczej funkcji spełnianej przez Śródziemnomorze w stosunku do pozostałych terenów. Przedostatniego dnia konferencji odbyło się zebranie organizacyjne SIEF, na którym wybrano następujących członków do władz stowarzyszenia: na prezydenta ponownie wybrano Reginę Bendix (Niemcy) oraz na jednego z wiceprezydentów Bjame Rogana (Norwegia). Drugim wiceprezydentem został Peter Jan Margry (Holandia). Pozostali członkowie zarządu to: Reginald Rogan (Wielka Brytania), Luisa del Giudice (USA), Marjetka Golez-Kaucic (Słowenia), Ullirch Kockei (Wielka Brytania), Caterina Pasqualino-Regis (Włochy), Brigitta Svensson (Szwecja) oraz Joao Leal (Protugalia). Powołana została także nowa grupa robocza SIEF: "The Ritual Year", na której czele stanęła dr Emily Lyle z Uniwersytetu Edynburskiego (Department of Celtic and Scottish Studies). Dodatkowym punktem programu, wynikającym z tego, że konferencję współorganizował MNTAP-CEF, była wystawa robocza dotycząca projektu wystawienniczego przyszłego, zreformowanego Musee des Arts et Traditions populaire, mieszczącego się w Paryżu. Od 2002 roku trwają intensywne prace nad jego przenosinami do Marsylii. Placówka zmieni swój charakter, jak wskazuje na to propozycja przemianowania jej na Musee national des Civilisations de I'Europe et de la Mediterranee. Rozciągnie swoje zainteresowania na większy obszar, poszerzając swoją kolekcję o nowe nabytki oraz dokonując zmiany koncepcji aranżacji ekspozycji stałej i wystaw czasowych. Muzeum zajmie nowoczesną siedzibę, która powstanie specjalnie na jego potrzeby (ulokowana będzie tuż u wejścia do Starego Portu w Marsylii z widokiem na jedną z naj piękniejszych panoram miasta portowego w Europie). Otwarcie planowane jest na rok 2008. Konferencji towarzyszyła także miniksięgarnia, zorganizowana specjalnie na czas trwania tego spotkania naukowego oraz wystawa publikacji, które fakultatywnie mogli przywieźć ze sobą uczestnicy, aby zaprezentować wybrane, krajowe pozycje, dotyczące naszej dziedziny naukowej. Inga Kuźma KONFERENCJA "WARTOŚCI UNIWERSALNE I ODRĘBNOŚCI NARODOWE TRADYCYJNYCH KULTUR EUROPEJSKICH W WARUNKACH PROCESÓW INTEGRACYJNYCH", LUBLIN-KAZIMIERZ DOLNY, 23-27 CZERWCA 2004 Konferencja została zorganizowana przez Sekcję Polską Międzynarodowej Organizacji Sztuki Ludowej (w skrócie rov, Intemationale Organisation fLirVolkskunst, organizacja działająca przy UNESCO) oraz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie - Wydział Politologii. Odbywała się ona w 25-lecie działalności Sekcji Polskiej lOY. �Kronika 377 Głównymi założeniami konferencji było ukazanie wartości tradycyjnych kultur i ich funkcji w kontekście jednoczącej się Europy, a także ich roli w ksztahowaniu postaw tolerancji, wspólnych i odrębnych wartości ukazanych w makro- i mikroskali, aktualnych przemian oraz rzeczywistych i urojonych zagrożeń w procesach integracji i globalizacji. W konferencji wzięło udział około 70 osób z Polski i zagranicy (Litwa, Białoruś, Ukraina, Czechy, Austria, Bułgaria, Grecja, Cypr i Hiszpania). Z ramienia IOV uczestniczył w niej Sekretarz Generalny Aleksander Veigl. Na konferencję zgłoszono 36 referatów, w tym 14 z zagranicy i 22 z Polski. Organizatorzy przyjęli odmienną formułę prezentacji przygotowanych materiałów. Referaty zostały opublikowane w formie książkowej i przekazane uczestnikom przed rozpoczęciem konferencji. Publikacja przygotowana została w wersji dwujęzycznej i zawiera wszystkie zgłoszone referaty w pełnej wersji w języku zgłoszenia (polskim lub angielskim) oraz rozbudowane streszczenia w tłumaczeniu. Dodać należy, że zawiera ona także noty biograficzne autorów referatów. Opierając się na przekazanej publikacji zdecydowano, iż w trakcie konferencji prezentowane będą jedynie wprowadzenia lub naj istotniejsze elementy referatów. Zgrupowano je w pięciu blokach tematycznych: 1. "Kultura jako zjawisko społeczne w procesie globalizacji i integracji europejskiej" W części tej, w referatach V. Krawczyk-Wasilewskiej, A. Ziętek, P. Petrykowskiego, Ż.Stasieniuk skupiono się na kwestiach tożsamości społecznej w aspekcie narodowym, regionalnym, etnicznym i kulturowym oraz przekazie dziedzictwa kulturowego i zmianach w funkcjonowaniu kodów kulturowych, które doprowadzić mogą do dezintegracji zbiorowości społecznych; 2. "Aksjologiczne problemy kultury ludowej" W części poświęconej problemom aksjologicznym - referaty A. Brzozowskiej-Krajki, H. Mielickiej i O. Mikitienko - omawiano przechodzenie od 'świadomości tradycyjnej' do 'świadomości tradycji', zwrócono uwagę na rozbicie tradycyjnego, jednolitego systemu semantycznego i segmentowanie rzeczywistości przez kulturę współczesną oraz na znaczenie badań ponadregionalnych na przykładzie ukraińskiej bal1ady o "siostrze-trucicielce". W tej części w publikacji znalazł się także referat nieobecnego na konferencji J. Adamowskiego; 3. "Uniwersalne i narodowe wartości kultury ludowej w krajach europejskich w warunkach procesów integracyjnych" We wstępnym referacie organizator konferencji, Mieczysław Marczuk, zanalizował sytuację kultury ludowej w procesach cywilizacyjnych i transformacji ustrojowej krajów postkomunistycznych oraz próby wspierania jej rozwoju w skali euroI"ejskiej. Kilkanaście kolejnych referatów poświęconych zostało regionalnym aspektom kultury ludowej w kontekście zachodzących przemian (życie na greckiej wyspie Korfu, wartości greckich tańców ludowych, obrzędowość i folklor słowny Bośni i Hercegowiny, rzemiosło ludowe na Białorusi i w Turcji, działalność mniejszości polskiej na Ukrainie, świętowanie w Hiszpanii i in.), elementom uniwersalnym w Europie (np. tradycje niedźwiedzie, mu- �Kronika 378 zyka ludowa jako źródło stylów narodowych) oraz badaniom i programom z tym związanym (recepcja wartości kultury tradycyjnej na Litwie, badanie dynamiki społecznej folkloru na Białorusi, programy "Trwałego dziedzictwa kulturowego" na Łotwie i "Żywe skarby ludzkości" w Bułgarii). Autorami referatów byli: E.L.J. Theotoky, Ch. Tentzerakis i M. Pappa-Sevou, 1. Marti, M. Santova, A.V. Morozov, O. Lobachevskaja, A. Jansone, M.O. Oguz, R. Astrauskas, L.Vakhnina, L. Milicewie i R. Soldo, B. Bazielich, E. Szubertowska i A. Leonova; 4. "Uniwersalne przemian" i narodowe wartości kultury ludowej w warunkach polskich W czwartym bloku tematycznym w referatach W. Bryniewicz, I. Bukowskiej-Floreńskiej, ZoKupisińskiego omówione zostały wartości występujące w kulturze polskiej w odniesieniu do innych Europejczyków oraz wartości uniwersalne i lokalne w polskiej obrzędowości i plastyce ludowej. W kolejnych referatach S. Rosiński, ToZaniewska, T. Smolińska, Z. Chojnowski, A. Krupa, 1. Laskowska-Otwinowska zwrócili uwagę na specyfikę niektórych regionów (Śląsk, Mazury) oraz takie aspekty, jak znaczenie ludowego muzykowania, kulturowe znaczenie domu i relację 'swój-<>bcy' na współczesnej wsi; 50 "Edukacyjne i wychowawcze wartości kultury ludowej" W części tej J. Damrosz, D. Kubinowski, M. Pająkowska-Kensik omówili podstawy nauczania regionalizmu w szkołach, możliwości wykorzystania tradycji ludowych w edukacji szkolnej, rozwój i główne założenia etnopedagogiki oraz znaczenie edukacji regionalnej. Wśród materiałów konferencyjnych znalazły się ponadto dwie ciekawe publikacje: IOV Międzynarodowa Organizacja Sztuki Ludowej, Sekcja Polska. Kalendarium 1984-2004 oraz Mieczysława Marczuka, Aleksander Veigl - wspólpraca folklorystyczna z Lubelszczyzną i Polską, Lublin 2003. Konferencja odbywała się pod patronatem władz wojewódzkich i samorządowych Lublina, które w pierwszym dniu obrad gościły jej uczestników, przedstawiając uwarunkowania, stan aktualny i możliwości rozwoju województwa. Zwrócono przy tym uwagę na utrzymywanie się w tym regionie silnych tradycji kultury ludowej, co daje podstawę do organizowania targów i przeglądów sztuki ludowej i zespołów folklorystycznych oraz wykorzystania tych możliwości w dalszym rozwoju regionu, zwłaszcza w sferze turystyki. Podkreślano także historyczne znaczenie Lublina - miasta, w którym zawarto w XVI wieku pokojową unię dwóch państw: Polski i Litwy - oraz obecne znaczenie wschodniego położenia województwa lubelskiego w kontekście wschodniej granicy Unii Europejskiej. W czasie pobytu w Lublinie uczestnicy konferencji mieli okazję poznać wybrane zabytki miasta oraz zwiedzić obóz koncentracyjny na Majdanku. Praktyczną częścią sesji była wizyta w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie, w czasie której uczestnicy zapoznali się z różnorodnością i bogactwem prezentowanych społeczności: wiejskiej, ziemiańskiej oraz planowanej małomiasteczkowej. Pięknie położony skansen jest miejscem ukazywania przeszłości nie tylko w formie zabytków materialnych, ale także róźnych dawnych form gospodarki (upraw)', rolne, hodowla zwierząt itp.). Obrady konferencyjne, rozpoczęte w Lublinie, w dalszej swej części odbywały się w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą. W przerwach między sesjami uczestnicy konferencji brali udział w odbywających się w tym czasie 38. Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych oraz targach �Kronika 379 sztuki ludowej. Był to ciekawy przegląd aktualnego stanu utrzymywania się tradycyjnych form ludowych w tych dziedzinach oraz dokonujących się przemian. . Konferencja ponadto stworzyła okazję spotkania ludzi zajmujących się kulturą tradycyjną, reprezentujących różne dziedziny nauki (kulturoznawstwo, etnografia, folklorystyka, socjologia, muzyka, historia literatury, slawistyka, teologia i in.), pochodzących z różnych krajów europejskich. Spotkanie to dało możliwość wieloaspektowego spojrzenia na podejmowane problemy badawcze. Ważne było porównanie wyników badań, zwłaszcza w odniesieniu do naszych wschodnich i południowych sąsiadów. Istotną część konferencji stanowiły ponadto nawiązane bądź odnowione kontakty osobiste oraz pozaoficjalna wymiana poglądów i informacji na temat aktualnie prowadzonych i planowanych badań. Bożena Kubit WARSZAWSKA SPECJALNA KONWENCJA ASSOCIATION FOR THE STUDY OF NATIONALITIES, UNIWERSYTET WARSZAWSKI, 18-21 LIPCA 2004 Konwencja ASN została zorganizowana przez Studium Europy Wschodniej UW. Inicjatorem spotkania w Warszawie był Jan Malicki, dyrektor Konwencji i Studium, redaktor "Przeglądu Wschodniego", zasłużony w inspirowaniu badań nad problematyką wschodnią i przygotowywania kształcenia z tego zakresu, wspierany przez zespół współpracowników, z bardzo pomocną dr Marzeną Godzińską. Konwencja ASN w Warszawie zwołana została pod tytułem "Narodowości i pluralizm od starych do nowych czasów. Europa Środkowo-Wschodnia i kraje postsowieckie, narody, narodowości, kultura, religia, historia i polityka". Była ona jednym z nielicznych spotkań tego Stowarzyszenia zwołanym poza Nowym Jorkiem i pierwszym w kraju dawnego obozu socjalistycznego. ASN reprezentował m.in. honorowy przewodniczący Stowarzyszenia, prof. Michael Rywkin (Stany Zjednoczone), oraz obecny przewodniczący, prof. Dominique Ariel (Kanada). Uczestnictwo w konferencji, poza korzyściami płynącymi z możliwości pozyskania nowych informacji i kontaktów, pozwoliło etnologowi zapoznać się z organizacją tak wielkiego, międzynarodowego spotkania, gromadzącego blisko 500 uczestników z przeszło 20 krajów oraz zastanowić nad sposobem przedstawiania zagadnień narodowościowych. Szczególnie jednak interesujący był dla mnie udział w tym spotkaniu etnologów i antropologów oraz miejsce analiz etnologicznych i antropologicznych w interdyscyplinarnych i wielokierunkowych debatach. Spośród nadesłanych prawie 550 propozycji referatów komisje programowe przyjęły 380. Zgrupowano je w blisko 100 panelach tematycznych, mających do dyspozycji po dwie godziny każdy i gwarantujących czas na dyskusję. Uzyskano w ten sposób pewne całości, choć zdarzały się także zestawienia nieudane, np. włączenie do panelu ReI. 76 - "Old and New Religions in the Context of Social-Political Changes in Eastern and Central Europe" referatu "Post-Communist Modernization as Social Capital Building". Dużą wagę poświęcono, w czasie poza sesjami roboczymi, prezentacji historii i kultury polskiej oraz wybitnych postaci polskiego życia kulturalnego i politycznego. W trakcie otwarcia Konwencji odczytano przesłanie Czesława Miłosza i wystąpił Chór Kameralny �380 Kronika Uniwersytetu Warszawskiego "Collegium Musicum", a na uroczystość zamknięcia zaproszono Lecha Wałęsę. Wieczory wypełniły prezentacje filmów Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego i Kazimierza Kutza oraz spotkania z ich twórcami. Poza sesjami panelowymi zorganizowano ponadto okrągłe stoły: "Polska i upadek komunizmu w l 989 roku" i "Stosunki polsko-żydowsko-niemieckie". W korytarzach Audytorium Maximum Uniwersytetu, stanowiącym centrum Konwencji, wydawnictwa polskie i zagraniczne wystąpiły z specjalistyczną ofertą publikacji wschodoznawczych. W trakcie obrad zaprezentowano szeroką panoramę problematyki narodowościowej i jej uwarunkowań. Głównym jej elementem, związanym z charakterem spotkania, były przemiany sytuacji etnicznej i narodowościowej po upadku ZSRR, stworzenie na jego terytorium szeregu niezależnych państw i odzyskanie suwerenności przez inne kraje obozu komunistycznego. Dostrzeżono jakościowe zmiany związane z wstąpieniem części z tych krajów do NATO i Unii Europejskiej oraz przygotowaniem się do akcesji innych krajów. Specjalne panele poświęcone sprawom Rosji, Ukrainy, Białorusi, państwom bałtyckim, państwom Europy Środkowo-Wschodniej, Mołdowie, Bałkanom, Azji Środkowej i Kaukazowi. Sprawy narodowościowe i etniczne rozważano, zajmując się, z perspektywy interdyscyplinarnej, budowaniem wspólnot narodowych i przemianami tożsamości narodowych oraz sytuacją mniejszości narodowych i etnicznych w szerokim kontekście uwarunkowań ekonomicznych, społecznych, religijnych, prawnych i kulturowych, m.in. związanych z globalizacją i migracjami. Wyraziste było zainteresowanie polityką, podkreślone partnerstwem w organizacji spotkania Ośrodka Studiów Wschodnich w Warszawie, rządowej instytucji dla monitorowania sytuacji politycznej i ekonomiczno-społecznej w Europie Wschodniej, na Bałkanach, Kaukazie i w Azji Środkowej, oraz udziałem w pracach Konwencji pracowników instytucji studiów strategicznych z innych krajów europejskich i azjatyckich. O zainteresowaniach politycznych świadczyła również obecność i zaangażowanie w pracach konferencji ambasadorów i pracowników ambasad krajów wschodnich, a także polskich ambasadorów w tych krajach, m.in. dr. Andrzeja Ananicza, byłego już ambasadora RP w Turcji, turkologa i iranisty, dobrego znawcy kultur Wschodu. Udział etnologów i antropologów w Konwencji nie był liczny, być może ze względu na porę letnią sprzyjającą badaniom terenowym. Prof. Zofia Sokolewicz kierowała kilkoma panelami, prof. Swietlana Czerwonnaja z Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika wystąpiła z referatami: "Tradycyjne pogaństwo i nowoczesne neo-pogaństwo w świadomości, kulturze i polityce ludu ugrofińskiego w Rosji" oraz "Tatarzy krymscy wobec nowej rzeczywistości na Krymie, Ukrainie i w południowo-wschodniej Europie", prof. Katya Mihaylova (Bułgarska Akademia Nauk) zajęła się "Folklorem Polaków w Bułgarii. Spojrzenie antropologiczne na ich tożsamość etniczną, kulturową ireligijną". Wiele natomiast innych referatów zawierało materiały interesujące dla etnologa i zostało przygotowanych z zastosowaniem warsztatu antropologicznego. Teza stwierdzająca, że antropologia jest terenem spotkania się różnych.,dyscyplin, uzyskała potwierdzenie również w trakcie tej konferencji. Spośród wysłuchanych referatów szczególnie interesujące było dla mnie wystąpienie Natalii Kosmarskiej (Rosja) "Jeśli nie diaspora, to co? "Zredefiniowanie statusu mówiących po rosyjsku na obszarze "bliskiej zagranicy", dotykające ważnego problemu ponad etnicznej, wielomilionowej grupy ludzi mówiących po rosyjsku, zamieszkujących poza Federacją Rosyjską w krajach postradzieckich. Uszczegółowienie tej interesującej kwestii stanowił referat Triin Vihalemm (Estonia) ,,0 perspektywach formowania tożsamości wśród estońskich Rosjan". Tożsamością narodową i etniczną zajmowało się zresztą wiele referatów, m.in. przedstawianych w ramach panelu "Stare �Kronika 381 i nowe identyfikacje na terenie pontyjskim" (przewodniczący Igor Kuznetzov) lub panelu "Tożsamość Białorusinów" (przewodniczący Andrei Verdomatski). Dla etnologa zajmującego się Azją Środkową interesujący był m.in. referat Aziza Bur1<hanova (Kazachstan) "Tradycyjne klany familijne i regionalne w środkowoazjatyckiej tożsamości i polityce". Obok wymienionej już prof. K. Mihaylovej Polakami za granicą zajmowało się kilku innych jeszcze referentów, przedstawiając sytuację tej grupy na Ukrainie, w Rosji i w Kazachstanie. Zgromadzenie tak licznej grupy prelegentów pozwoliło na zorientowanie się w problematyce studiów podejmowanych w różnych ośrodkach naukowych i krajach. Nie umożliwiło jednakże, w trakcie Konwencji, na dotarcie do wszystkich występujących. Dlatego szkoda, że w wykazie uczestników paneli, zamieszczonym w przewodniku spotkania, zabrakło szczegółowych adresów, choćbye-mailowych. Prezentacja studiów polskich pokazała, że wschodoznawstwo polskie nie pracuje dzisiaj w izolacji od nauki światowej i instytucji naukowych w krajach badań. Różnorodność problematyki referatów, zróżnicowanie poziomu i odmienność ujęć przedstawianych zagadnień nie stworzy zapewne możliwości łącznego opublikowania wszystkich materiałów spotkania. Dostarcza natomiast podstaw do opublikowania wartościowych tomów tematycznych. Przeprowadzenie Konwencji Association for the Study ofNationalities w Polsce pozostanie, bez względu na sposób utrwalenia jej prac, bardzo poważnym osiągnięciem naukowym i organizacyjnym Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego i świadectwem jego roli w inspirowaniu i integrowaniu badań wschodoznawczych w Polsce. Zbigniew Jasiewicz KONFERENCJA "SFERA SACRUM I PROFANUM W KULTURZE WSPÓŁCZESNYCH MIAST EUROPY ŚRODKOWEJ", WARSZAWA-PUŁTUSK, 16-18 WRZEŚNIA 2004 Od 16 do 18 września 2004 roku w Warszawie i Pułtusku odbyła się międzynarodowa konferencja "Sfera sacrum i profanum w kulturze współczesnych miast Europy Środkowej". Jej organizacja była wynikiem współpracy Polskiego Towarzystwa Etnologii Miasta (inicjatora przedsięwzięcia) oraz Mazowieckiego Centrum Kultury i Sztuki, Wyższej Szkoły Humanistycznej im. A. Gieysztora w Pułtusku, Czeskiego Centrum, Instytutu Słowackiego i Muzeum Niepodległości w Warszawie. Honorowy patronat nad konferencją objęli: marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik, ambasador Republiki Słowackiej Magda Vasaryova, ambasador Republiki Czeskiej Hedrich Kopecky, przewodniczący Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz i rektor Wyższej Szkoły Humanistycznej im. A. Gieysztora w Pułtusku, prof. dr hab. Adam Koseski. W konferencji wzięło udział 18 referentów związanych z kilkunastoma ośrodkami naukowo-badawczymi w Polsce, Czechach i Słowacji. Dało to możliwość wymiany doświadczeń, prezentacji wyników badań, dokonania wstępnych podsumowań i dyskusji, zwłaszcza że wśród uczestników znaleźli się nie tylko etnolodzy, ale także historycy �382 Kronika kultury, geografowie, historycy sztuki. Zgodnie z przyjętą perspektywą (wynikającą z tematu sesji) punktem wyjścia dla autorów referatów stały się wartościujące działania i zjawiska społeczne, związane z funkcjonowaniem społeczności różnych współczesnych miast Europy Środkowej (zarówno metropolii, jak i mniejszych ośrodków). Warszawską część obrad zainaugurował referat dr Magdaleny Złockiej-Dąbrowskiej "Sacrum i profanum, teoria trzech funkcji społecznych i ekumena Dumezilowska". Wystąpienie dr Jolany Darulowej z Uniwersytetu Mateja Bela z Bańskiej Bystrzycy, poświęcone sakralizacji życia społecznego na Słowacji w ostatnim piętnastoleciu "Rozsirovanie sakralneho v slovenskych mestach po roku 1989" - zestawiono z rozważaniami Seweryna A. Wisłockiego na temat "Przestrzeni miejskiej jako zdesakralizowanego tworu człowieka". Przedpołudnie następnego dnia poświęcono problematyce występowania sfer sacrum i profanum w powiązaniu z zachodzącymi w XIX i XX wiekach procesami kształtowania się świadomości narodowej, przedstawione przez czeskich badaczy: prof. Milos Havelka: "Sakralni a profanni v konstrukci obrazu ceskych dejin" oraz dr Blanka Soukupova z Uniwersytetu Karola w Pradze: "Ceska narodni identita a Praha. Sakralni a profanni mista ve velkome.ste". Zjawiska sakralizacji lub desakralizacji wybranych przestrzeni polskich miast na przykładzie Warszawy i Torunia przedstawili: dr Mikołaj Madurowicz (Uniwersytet Warszawski): ,,Aksjologia największego kwartału Warszawy", oraz dr hab. Piotr Petrykowski (UMK w Toruniu): ,,0 różnych obliczach tych samych miejsc w przestrzeni miasta". Problematykę tę kontynuowano w odniesieniu do Warszawy i sposobu funkcjonowania w jej przestrzeni cmentarzy oraz miejsc pamięci (prof. dr hab. Roch Sulima, Uniwersytet Warszawski: "Sfera sacrum i profanum w świetle wzbierającej fali niszczenia cmentarzy"; Karol Mórawski, Muzeum Woli, Warszawa: "Warszawskie cmentarze - sacrum we współczesności europejskiej metropolii" oraz dr Andrzej Stawarz, Muzeum Niepodległości, Warszawa: "Między sacrum i profanum: Warszawskie miejsca pamięci"). Trzydniową konferencję zakończono w Pułtusku rozważaniami na temat procesów zachodzących we współczesnej kulturze masowej: kształtowania się nowych obszarów sacrum, nadawania cech sacrum działaniom i zjawiskom o charakterze profanum, wykorzystywania pojęć i obrazów związanych z sacrum w kulturze popularnej - w reklamie telewizyjnej, radiowej czy ulicznej (Adam Regiewicz, Zabrze: "Uliczna neoewangelizacja - czy możliwy jest dialog chrześcijaństwa z kulturą popularną?"), w przypadku organizacji krakowskich festiwali medycyny naturalnej (dr Piotr Jordan Śliwiński OFM Cap. Kraków: "Miejska «mistyka instant»") czy imprez o charakterze ludycznym (Magdalena Szal bot, Uniwersytet Śląski, Cieszyn: "Na pograniczu sacrum i profanum. Przestrzenie ludyczne współczesnego miasta"). Ph. dr. Katarina Kostialova, Uniwersytet Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy, przedstawiła wyniki swoich badań dotyczących współczesnych fascynacji praktykami z pogranicza magii i mistyki oraz wzrostu zainteresowania tego typu tematyką po 1989 roku ("Chiromantia, astrológia, numerológia, jasnovidectvo, vestenije z karat [z vyskumu vestic a ich klientely]"). Zjawiskom związanym z funkcjonowaniem w mieście społeczności narodowych i wyznaniowych poświęcone były referaty PhDr. Daniela Luthera CSc., Instytut Etnologiczny SAY, Bratysława: "Sakralne a profanne symboly ceskcj identity v Bratislave v 20. storoci"; PhDr. Petera Salnera CSc., Instytut Etnologiczny SAY, Bratysława: "Reflekxie zidovskej religiozity v sucasnJj Bratislave"; PaedDr. Slavomiry Ocenasovej-Strbovej, Uniwersytet Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy, "Obsah a forma sakralnych prejavov prislusnikov evanjelickej cirkvi na Slovensku" oraz Hedviki Novotnej, Uniwersytet Karola w Pradze, "Povaleca situace zidovskych nabozenskych obci v Cechach". �Kronika 383 Uczestnicy sesji mieli również okazję wzięcia udziału w szeregu imprez towarzyszących: koncercie fortepianowym zorganizowanym przez Mazowieckie Centrum Kultury, otwarciu wystawy "Przyjaciele - nie tylko porcelana" w Czeskim Centrum, wieczorze towarzyskim w Instytucie Słowackim w Warszawie oraz obejrzenia korowodu historycznego w Pułtusku. Materiały z konferencji zostaną opublikowane w formie osobnego wydawnictwa przez Polskie Towarzystwo Etnologii Miasta (Warszawa, ul. Srebrna 12). Jolanta Wiśniewska ODSŁONIĘCIE TABLICY PAMIĄTKOWEJ BRONISŁAWA PIŁSUDSKIEGO, KRAKÓW, 3 LISTOPADA 2003 Pomniki, nazwy ulic, księgi pamiątkowe, nazwy geograficzne, symboliczne mogiły, wreszcie tablice pamiątkowe, to powszechnie znane formy czczenia pamięci ludzi zasłużonych na polu polityki, działalności społecznej czy naukowej. Każda z tych form to swoisty rodzaj pozytywnego wartościowania dzieła tych ludzi i zapewnienia im trwałego miejsca w przestrzeni pamięci zbiorowej. Jeśli idzie o postać Bronisława Piłsudskiego (1866-1918), zesłańca i katorżnika, a jednocześnie badacza kultury tubylczych ludów wyspy Sachalin, tzw. Pomorza Amurskiego oraz Hokkaido, wspomniane powyżej tzw. znaki pamięci przybrały niektóre z tych form, bo oto na Sachalinie jest góra jego imienia, tam też w mieście Jużno-Sachalińsk wzniesiono mu w roku 1991 pomnik, swoisty symbol wdzięczności nauki rosyjskiej za jego osiągnięcia badawcze nad kulturą Ajnów, Niuchów i Oroków oraz ochronę tych ludów przed procesem akulturacji i depopulacji'. Wspomnieć także należy, że na tych rubieżach rosyjskiego imperium powołano w Jużno-Sachalińsku naukowo-edukacyjny Instytut Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego, wydający prestiżowy periodyk pod nazwą "Izwiestija Institute nasledija Bronisława Piłsudskiego" oraz inne prace z tego zakresu, a także, śmiało rzec można, koordynujący wielość międzynarodowych przedsięwzięć badawczych związanych z życiem i pracą B. Piłsudskiego. Wspomnieć tu należy, że drugim periodykiem związanym z postacią B. Piłsudskiego są "Piłsudskiana de Sapporo", założone i redagowane przez etnologa Koichi Inoue z Uniwersytetu Hokkaido. W tę formę dokumentowania i oceny dziedzictwa B. Piłsudskiego wpisuje się także edycja jego Dziel zebranych2, redagowanych przez prof. A. Majewicza we współpracy z uczonymi z wielu krajów oraz Polski, nosząca monumentalny charakter, realizowana od 1998 roku przez prestiżową firmę wydawniczą Moutin de Gruyter w serii ° l piśmiennictwie polskim i rosyjskim poświęconym B. Piłsudskiemu zob.: A. Kuczyński, Z. Wójcik, Bibliografia prac polskich autorów o Bronisławie Piłsudskim, "Lud" t. 75, 1992, s. 332-347; WM. Łatyszew, Materiały do bibliografii publikacji a Bronisławie Piłsudskim wjęzyku rosyjskim, "Lud" t. 77, 1994, s. 205-222. 2 A. Kuczyński, "Opera omnia" Bronisława Piłsudskiego. "Orzeł Biały" (Londyn), 1999, nr 1555-1556, s. 50-54. �384 Kronika "Trends in Linguistics". Dużą rolę w ocenie dorobku naukowego B. Piłsudskiego odgrywają także międzynarodowe konferencje. Pierwsza z nich odbyła się w 1985 roku na Uniwersytecie Hokkaido w Sapporo, druga w Jużno-Sachalińsku w 1991 roku, trzecia w Krakowie i Zakopanem (1999). Ponadto odbyły się jeszcze trzy konferencje krajowe w Zakopanem (2000), w Warszawie (2001) i w Krakowie w 2003 roku. Wszystkie one przyczyniły się nie tylko do oceny naukowej dokonań badawczych B. Piłsudskiego, ale także do wyjaśnienia wielu złożonych problemów związanych zjego życiem i pracą, zapełniając puste dotąd przestrzenie w biografii tego niezwykłego człowieka. Czas przypominany powyżej i czas, w którym kształtowały się zainteresowania etnograficzne B. Piłsudskiego, są czasami odległymi od siebie. Natomiast czas współczesny w działaniach czczących pamięć tego badacza i katorżnika powołuje się na różne etapy tego życia i czci je w odpowiedni sposób. Do takich spektakularnych wydarzeń należało poświęcenie symbolicznej mogiły B. Piłsudskiego na cmentarzu na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem, wzniesionej tam w roku 2000 z inicjatywy Ośrodka Badań Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskieg03• Nie od rzeczy będzie tu także wspomnieć o emisji znaczka pocztowego w serii "Wielcy Polacy", który ukazał się w roku 20024• Pragnąc ocalić pamięć o tym przez lata zapomnianym wybitnym ludoznawcy, gdy odbywały się zakopiańskie uroczystości poświęcenia jego symbolicznej mogiły, uczestnicy tego spotkania zastanawiali się nad kolejną formą zapisania w pamięci zbiorowej jego naukowych dokonań. Powstał wówczas pomysł ufundowania tablicy memoratywnej. Sprawa miejsca jej umieszczenia pozostawała otwarta. Zastanawiano się np. nad tym, czy nie umieścić jej na którymś z budynków Zakopanego, gdzie przez pewien czas przebywał B. Piłsudski po powrocie z zesłania, były propozycje, by tablica taka zawisła w holu Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem itp. Ostatecznie zdecydowano się na to, by miejscem tym była siedziba Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, przy ul. Sławkowskiej 17. W roku 1903 B. Piłsudski wysłał bowiem z Sachalinu do Akademii Umiejętności propozycję zgromadzenia dla niej kolekcji etnograficznej, a po powrocie z zesłania pozostał w kontaktach naukowych z tą placówką, która w roku 1913 powierzyła mu stanowisko sekretarza Sekcji Etnograficznej utworzonej w ramach Komisji Antropologicznej Akademii. Wreszcie w archiwum Akademii znajduje się najbogatszy w Polsce zbiór jego korespondencji, rękopisów prac, fotografii i różnych "papierów osobistych". Ważny również jest fakt, iż w przestronnym holu PAU znajdują się tablice pamiątkowe poświęcone wybitnym polskim uczonym związanym z tą placówką. Wśród nich tablica czcząca pamięć Bronisława Malinowskiego (1884-1942). Łączyły go bliskie kontakty z B. Piłsudskim, zwłaszcza z okresu pobytu w Zakopanem, i spotkanie się tych dwu tablic pamiątkowych w jednym miejscu ma symboliczne znaczenie. Wspomniał o tym prof. dr Jan Machnik, witając przybyłych na uroczystość odsłonięcia tablicy memoratywnej B. Piłsudskiego. Uroczystość tę oraz towarzyszącą jej sesję naukową poprzedziła msza św. za "spokój duszy B. Piłsudskiego" odprawiona w kościele pod wezwaniem św. Marka. W wygłoszonej wówczas homilii ojciec Jerzy Pająk ze Zgromadzenia Ojców Kapucynów, wspominając drogę życiową B. Piłsudskiego, powiedział: "Dzisiaj podczas tej Eucharystii wspomi- 3 A. Kuczyński, Zakopane ucz(:iło pamięć Bronisława Piłsudskiego, "Niepodległość i Pamięć" t. 17,2001, s. 201-216. : 4 A.,l,(uczyński, Pamięć o Bronisławie Piłsudskim w znaczek pocztowy przyodziana, "Zesłaniec" 2002, nr 9, s. 118-123. �Kronika 385 namy i polecamy miłosiernemu Bogu śp. Bronisława Piłsudskiego, brata wielkiego Wodza Józefa Piłsudskiego, wielkiego naukowca i bojownika o wolność Ojczyzny. Z jego skarbca mądrości, wiary i doświadczenia chcemy wydobyć to, co wiecznie żywe, aktualne i ubogacające. (...) Jego dokonaniom poświęcona jest dzisiejsza sesja naukowa w Wielkiej Sali PAU przy ulicy Sławkowskiej 17. My, tu zgromadzeni na uczcie eucharystycznej, pragniemy polecić miłosiernemu Bogu jego duszę i prosić o radość życia wiecznego". Tablicę odsłonili krewni B. Piłsudskiego, Agata Kadenacówna i Witold Kowalski (notabene etnolog). Wykonana jest ona z czerwonego granitu i przyozdobiona została wizerunkiem B. Piłsudskiego (odlew płaskorzeźby), wykonanym przez prof. Helenę Łyźwę. Pod wizerunkiem jest napis: Bronisław Piłsudski Zułów 1866 t 1918 Paryż Patriota, syberyjski zesłaniec i uczony Sekretarz Komisji Etnograficznej AU Współpracownik Komitetu Narodowego Polskiego Brat pierwszego Marszałka Polski A.D. MMIII Poświęcenia tablicy dokonał Jego Eminencja ks. kardynał Franciszek Macharski, metropolita krakowski, poprzedzając ten akt słowami wzruszającej modlitwy. Sesję naukową otworzył prof. dr Jan Machnik, wiceprezes PAU, informując, iż na adres Akademii nadeszły liczne listy. Wśród nich był list od Jadwigi Piłsudskiej-Jaraczewskiej, córki Marszałka; o krakowskich uroczystościach nie zapomniał także Instytut Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku, przysyłając pozdrowienia dla uczestników krakowskich uroczystości i słowa podziękowania pod adresem PAN za inicjatywę czczącą pamięć B. Piłsudskiego. Z dalekiego Sachalinu przysłał list Władysław M. Łatyszew, założyciel i dyrektor Instytutu Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego. Podczas sesji naukowej wygłoszone zostały cztery referaty: Jan Stasze I omówił "Drogę życia Bronisława Piłsudskiego", Alfred Majewicz przedstawił założenia edycji Dziel zebranych Bronisława Piłsudskiego, Janusz Kamocki zajął się "Etnograficzną działalnością Bronisława Piłsudskiego w Polsce", natomiast Antoni Kuczyński wygłosił referat "Niedoszła nagroda im. Lwa Kuźniecowa dla B. Piłsudskiego i Instytut Naukowy jego Dziedzictwa w JuŻno-Sachalińsku". W organizacji uroczystości krakowskiej współpracowali: Polska Akademia Umiejętności, Związek Sybiraków, Towarzystwo im. Józefa Piłsudskiego oraz Ośrodek Badań Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego. Tablica pamiątkowa w gmachu PAU jest swoistą spłatą długu wobec tego, przez wielu zapomnianego a zasłużonego etnografa, niezwykłe go człowieka, któremu los nie poskąpił trudu zesłańczego i życiowej goryczy. Antoni Kuczyński �Kronika 386 ARCHIWUM NAUKOWE ANTONINY PISARCZYK Antonina Pisarczyk (1907-1995) to Polka urodzona w Kokandzie, w ówczesnym Turkiestanie, wybitna etnograf Uzbekistanu i Tadżykistanu I. Ukończyła Państwowy Uniwersytet Azji Środkowej (SAGU), pracowała w Muzeum Sztuk Uzbekistanu w Taszkiencie i Samarkandzie, w Instytucie Historii i Archeologii Akademii Nauk Uzbekistanu. W latach 1951-1965 kierowała oddziałem etnografii w Instytucie Historii, Archeologii i Etnografii AN Tadżykistanu. Skompletowała wiele kolekcji muzealnych, organizowała i uczestniczyła jako kierownik w licznych wyprawach etnograficznych. Opublikowała około 60. własnych książek i artykułów oraz przygotowała do druku wiele zredagowanych przez siebie znaczących pozycji z archiwum naukowego męża - jednego z wybitnych etnografów i językoznawców Azji Środkowej - Michaiła Stiepanowicza Andriejewa (1873-1948). W 1949 roku stworzyła i do roku 1990 kierowała Muzeum Archeologii i Etnografii im. M.S. Andriejewa. Archiwum znajduje się w Milanówku pod opieką córki Antoniny Pisarczyk, p. Katarzyny Andrejewej-Prószyńskiej i jej rodziny. Jest to jedynie część materiałów naukowych uczonej, którą udało się wywieźć podczas przeprowadzki z Tadżykistanu do Polski. Była ona porządkowana przez doktorantkę Antoniny - Nawrastę Babajewą, której zapiski niejednokrotnie okazywały się pomocne, zwłaszcza w przypadku materiałów w języku tadżyckim i językach pamirskich. Oprócz pamiątek, listów i zdjęć osobistych są to przede wszystkim nie wydane jeszcze materiały, które uczona miała nadzieję opracować. Materiały są zazwyczaj w języku rosyjskim, o innych przypadkach informuję. Oryginalna numeracja większości teczek potwierdza ich przynależność do większej całości. Numeracja nadawana była zazwyczaj według opracowywanego zagadnienia lub miejsca prowadzenia badań. Porządek ten został zakłócony podczas licznych przeprowadzek, stąd wprowadzona przeze mnie, podczas opisu, numeracja porządkująca, uwzględnia jedynie zastane położenie około osiemdziesięciu teczek na czterech półkach o łącznej długości około czterech metrów. Na potrzeby niniejszego opisu burzę ten przypadkowy porządek, grupując materiały tematycznie i w miarę możliwości chronologicznie. Usprawni to zapoznawanie się z nimi, zwłaszcza, że archiwum nie było jeszcze opracowywane przez archiwistów. Tytuły teczek, zeszytów itd. pochodzą w zdecydowanej większości od Antoniny Pisarczyk i pozostawiam je w oryginale. Archiwum ma zostać przekazane do Sankt-Petersburga zgodnie z wolą zmarłej i prośbą jednego z tamtejszych etnografów, Iwana Stieblin-Kamienskiego. O przekazaniu do Rosji zawartości teczek opisanych jako osobiste zadecyduje córka uczonej. I Jej postać i dokonania naukowe przedstawia moja praca magisterska Antonina PisQlY:zyk(1907-1995) badaczka Uzbekistanu i Tadżykistanu oraz jej archiwum naukowe, napisana pod kierunkiem prof. dr. hab. Zbigniewa Jasiewicza w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w 2003 roku. Jeden z rozdziałów jest opisem archiwum naukowego uczonej, inna część pracy to szczegółowy spis jego zawartości sporządzony w lipcu 2002 roku w Milanówku. �Kronika 387 Fot. l. A. Pisarczyk w czasach studenckich, Taszkient. �388 Kronika a) Nur-Ata Badania w Nur-Ata i prowadzony tam szeroko zbiór kolekcji muzealnych były przede wszystkim związane z historią odzieży Tadżyków. Teczka NIO/I, OT'ł eT hl o KOMaHJlHpOBKaxB Hyp-ATa B aBrycTe H B oKTH6pe 1940 r. CaMapKaHA 1940 zawiera maszynopis sprawozdania z wyjazdu w celu zakupienia materiałów etnograficznych dla działu historycznego muzeum w Samarkandzie. Dotyczy: tiubietiejek, haftów, kompletów męskiej i żeńskiej odzieży ślubnej (z lat 1905-1915 i wcześniejsze) oraz odzieży codziennej. Znajdujemy także spis części odzieży panny młodej i pana młodego z końca I i początku II dziesięciolecia XX wieku z oryginalnymi nazwami oraz numerowane fotografie (także architektury i ruin) i rysunki. Maszynopis dotyczący tkanin, materiałów, aplikacji, sukien żeńskich oraz rejestry posagów i fotografie to m.in. zawartość teczki NIO· HypaTa. MaTepHaJlhI K HCTOpHH o,u:e~hI Ta,u:IKHKOB HypaTa. TKaHH. CTapHHHhIe lKeIICKHenJlaThH. )l.J1Hc6. O,u:e~a, MocKBa 1978. Natomiast teczka NI0 3Kcne,u:HuHoHHhIe,u:eJla.HypaTHHcKaH o,u:e~a. nOJleBhIe 3anHCH mieści opisy zdjęć odzieży i negatywów, opisy biżuterii oraz przedmiotów zebranych dla muzeum w 1938 roku, a także opis kolekcji odzieży ślubnej z lat 90. XIX wieku zebranej w 1939 roku (67 pozycji). Są tam również rejestry odzieży ślubnej i rejestry posagów, także w języku tadżyckim. Inne materiały z tej teczki odnoszą się do przełomu XIX i XX wieku; są to m.in.: notatki terenowe, imponujący zbiór zdjęć haftów z kolekcji muzealnych oraz zbiór ponad dwustu zdjęć dżijaki (tasiemek do tiubietiejek), haftów i aplikacji, rzeźbień drzwi, domów i wnętrz. Efektem wyjazdów nierzadko bywały wystawy muzealne, czego ślad pozostał w teczce lOll MhICJlH 06 y36eKcKoMHCKycCTBe,w której znajdziemy brudnopis planu wystawy oraz fragmenty inwentarza eksponatów. Pięć związanych razem teczek zostało opisanych przez Nawrastę Babajewąjako całość materiałów do odzieży z Nur-Ata: I) Teksty; 2) Rejestry posagów; 3) Ilustracje. W teczce 41 zgromadzono materiały dotyczące tkanin, ich nazw, przygotowywania materiału pod hafty, obróbki materiału (np. krochmalenie itp.) oraz oryginalne nazewnictwo, zwyczaje związane z odzieżą, opisy posagów - nierzadko z opisem rzeczy, opisem, co kiedy nakładano wraz z dokładnymi danymi informatorek. Teczka NI0' zawiera zdjęcia oraz maszynopisy na temat tkanin, tradycyjnych sukien żeńskich, przybrania głowy, wyrobów jubilerskich, odzieży żałobnej i jej kolorów, procesu i okoliczności powstawania odzieży, sposobów noszenia, a także rejestry posagów, wykroje, wymiary odzieży i krótką charakterystykę Nur-Ata. Zeszyty terenowe zaś przykuwają uwagę rysunkami. Interesujący jest m.in. maszynopis wykładu Antoniny o historii odzieży z NurAta od początku XIX wieku z uwzględnieniem metod pracy i problemu datowania pozyskanych artefaktów. Teczka N7a to niemal artystyczne fotografie odzieży, biżuterii, przybrania głowy z materiału i biżuterii, a także rękopisy indeksów wyrobów jubilerskich zawierające nazwy z opisami oraz materiały traktujące o wyrobach jubilerskich, uczesaniach, kolczykach, biżuterii weselnej, przybraniu głowy, piersi, szyi. Materiały dotyczące tkanin, opracowywane wspólnie z O.A. Suchariewą w 1978 roku, m.in. fotografie oozieży - ubrań i noszących je ludzi oraz inne maszynopisy i rejestry posagów znajdują się w teczce N 10i. Teczka 6, HypaTHHcKaH BhIUłHBKa.3auHcH 1937--40 H., mieści m.in. bardzo staranny rękopis dotyczący haftów zebranych przez A. Pisarczyk dla Muzeum Antropologii i Etnografii w 1938 roku z dokładnymi rysunkami, oryginalnymi nazwami, wiekiem eksponatów, ich przeznaczeniem, kolorem, rozmiarami, jak również notatki z rozmów z haf- �Kronika 389 ciarkami oraz zeszyty na temat: ściegów - ogólny opis wprowadzający oraz opisy poszczególnych ściegów z ich nazwami, opisem i rysunkami biegu igły; nici - wypisy z literatury, nazwy nici, pochodzenie, od kiedy są stosowane; barwników i farbowania. Jest też słowniczek terminologiczny dotyczący hafciarstwa, notatki na temat handlu prowadzonego przez hafciarki oraz wzornik z rysunkami wzorów w oryginalnej wielkości. W podobnie zatytułowanej teczce (7 HypaTHHcKaH BbIwHBKa) znajdziemy maszynopisy rozdziałów planowanej większej pracy o haftach (m.in. Wstęp; Krótka charakterystyka Nur-Ata; Główne etapy rozwoju haftu w Nur-Ata; Rodzaje haftów w Nur-Ata i ich zastosowanie; Wytwórstwo i handel haftami; Tkaniny) oraz plany prac A. Pisarczyk na temat nuratińskiego haftu i bucharskich dżijaków, jak i maszynopisy na temat rozwoju haftów, tradycyjnych tkanin, czy handlu haftami; są też maszynopisy tekstów pojawiających się w teczkach wcześniejszych. Teczka 57, Onucb KOJJJJeKUHU 06paluoB «aJJaąH» c06paHHbIX B 1939 Hyp-ATa. PalHbIe nepBHąHble lanHCH. He yHH'ITo)JCaTb6e3 npocMoTpa, oprócz materiałów na temat tkanin - wypisy z literatury; zdjęcia; notatki; fiszki na temat rzemiosł, krosien itp.; spis 169 wzorów wraz z rysunkami i doszytymi kawałkami materiału alaezy (pstrokata lub prążkowana chałupnicza tkanina bawełniana lub bawełniano--jedwabna, przeznaczona na chałaty) w języku tadżyckim i rosyjskim; opisy wzorów wraz z doszytymi oryginalnymi kawałkami kalami (grubsza tkanina z wyraźnym wzorem, często wplata się w nią białą nitkę); notatki terenowe; wypowiedzi tkaczy; zeszyt YprymcKaH aJJa'la (spis około 200 datowanych tkanin z rosyjskim opisem i tadżyckimi nazwami oraz doszytymi kawałkami opisywanego materiału, z podaniem jego przeznaczenia) - zawiera opis z rysunkami i tadżyckimi nazwami wyrobów jubilerskich zebranych przez A. Pisarczyk dla Muzeum Historycznego w Samarkandzie oraz materiały ze sfery kultury symbolicznej i społecznej - m.in. zapiski na temat śmierci i żałoby, wróżb, podań, wyobrażeń animistycznych, gier itp.; materiały dotyczące ślubu, przeżytków kulturowych z nim związanych, swatania i wiana, dzieci, nadawania imion, przyczyn i leczenia niepłodności, ciąży, narodzin, sposobów radzenia sobie z dzieckiem płaczącym, mającym trudności z zasypianiem itp., obrzezania i edukacji. Wiele badań, studiów i prac poświęciła A. Pisarczyk architekturze Azji Środkowej. Materiały, również fotograficzne, na temat architektury z lat 1938-1940 (domy, meczety - w tym zdjęcia z zewnątrz i wnętrza głównego meczetu w Nur-Ata z 1937 roku mauzolea, schematyczne plany budowli) składają się na zawartość teczki N59, Hyp-ATa. MaTepHaJJbI no HypaTa obok wiadomości na temat administracyjno-ekonomicznej sytuacji rejonu - pieniędzy, handlu zbożem, pastwisk, hodowli bydła oraz oddzielnie na temat rodowych cmentarzy i zabytków. Są tu także szkicowe plany meczetu Dżuma-choni albo Czil-ustum oraz pomieszczenia ehonako i pandżwakszti. Teczka 41, KOpH3bI. HypaTa to zgodnie z tytułem zaopatrzone w zdjęcia maszynopisy dotyczące korizów - kompleksów studzien. Znajdziemy w niej także spisy korizów (nazwy, liczba studzien, zawartość wody itp.), materiały i notatki terenowe na temat sprzedaży wody, nawożenia, maszynopis o rolnictwie, nawadnianiu i specyficznych formach korzystania z ziemi oraz podziale ziemi. b) Samarkanda Teczka 161, CaMapKaH,lJ.CKHeIJJOTO,lJ.JJHaJJb60Ma, zawiera zdjęcia (również z Chiwy) z dokładnymi opisami na odwrotach. Fotografię planu miasta i inne częściowo opi- �390 Kronika sane zdjęcia znajdziemy także w teczce 13, CaMapKaH.ll:.nepBHqHble 3anHCH, która kryje notatki A. Pisarczyk do wystąpienia podczas obrony doktoratu 9 VII 1945 roku; ewidencje zespołów architektonicznych Samarkandy (nazwa, poprzednie i ówczesne przeznaczenie obiektu2, adres, opis wraz z rysunkami, planami budynków, zapisem rozmów z informatorami, rysunki wnętrz i fasad meczetów); spis guzarów Samarkandy; dwa zeszyty z opisem domostw, meczetów, minaretów z rysunkami; maszynopis o cechu mistrzów budowniczych; mapy, plany i schematy wnętrz oraz rozmieszczeń budowli w kompleksach i wreszcie maszynopis o kurgonach - podmiejskich siedzibach Samarkandy, jak i zeszyt ze wzorami rzeźbień na domach oraz notesik zawierający przeliczenia lat według M.A. Terentiew, O musulmanskom letoisczislenii i kopertę z fiszkami dotyczącymi meczetów i ich budowniczych wraz z kartoteką mistrzów Samarkandy. Inne materiały dotyczące zagadnień tego rejonu to m.in. spis eksponatów muzeum w Samarkandzie zebranych przez badaczkę w 1940 roku oraz opis negatywów jej zdjęć architektury z 1939 roku, a także znajdujące się w teczce 47, A.K. nHCapqHK. APXHBbI cTapbIX MacTepoB-CTpOHTeJIeUCpe.ll:HeUA3HH, HaqaTO B 1943 r. zdjęcia i opisy rzemieślniczych archiwów mistrzów samarkandzkich (np. szablony malarskie, tzw. priporochy), czy notatki z rozmów w Chiwie i maszynopis o archiwach dawnych mistrzów budowniczych Azji Środkowej. c) Kermine Teczka 49, II3)J;AHO He nOJIHOCTbIO. A.K. nHCapqHK, PYKonHCH ony6JIHKOBaHHbIXpa60T. naMHTHHKHKepMHHe 1943 ony6JIHKOBaHaB Co06IlI,. IIHTa HCTOpHHH TeOpHHapxHTeKrypbI N4 1944 r. mieści m.in. kopię artykułu Antoniny Architiekturnaja razwiedka w Kerminie w 1940 g. opublikowanego w 1944 roku oraz maszynopis Pamiatniki Kerminie na temat jej odkryć archeologicznych tamże. Znajdują się tu również: rękopis zakończenia artykułu A. Pisarczyk, Mawzolej Mir Said Bachrama w Kerminie; zdjęcia planów tegoż mauzoleum oraz meczetu Kosym-Szacha, wykonanych przez architekta B.N. Zasypkina według pomiarów Antoniny i schemat ołówkiem położenia mauzoleum Mir Said Bachroma w kompleksie budynków meczetu. W archiwum uczonej jest też dziennik terenowy oraz brudnopisy notatek terenowych wraz z planami, rysunkami i notatkami. d) Kotlina Fergańska Także w tym rejonie A. Pisarczyk sporo uwagi poświęca architekturze, o czym świadczą IIlateriały z teczki 20, HalJ,HOHaJIbHbIe MacTepa-cTpOHTeJIH Y36eKHcTaHa. CTeHorpaMMa .ll:OKJIa.ll:aHa Pecny6JIHKaHCKOM COBeIlI,aHHH no HapO.ll:HOU apxHTeKType Y36eKHCTaHaB 1941 r., a więc tegoż stenogramu maszynopis; przygotowane do prezentacji podczas wykładu zdjęcia usto Jusufa Alego Musajewa, jego genealogii, domostw, ich planów, meczetów, rozwiązań architektonicznych; charakterystyka i życiorys Jusufa Alego Musajewa wraz ze spisem głównych jego budowli (36 budowli 2 Sporządzanie fotografii i utrwalanie jak największej liczby informacji na temat tradycyjnych budowli Samarkandy czy Taszkientubyło próbą zachowania oryginalnej zabudowy niszczonejpodczas socjalistycznej przebudowy miast. �Kronika 391 Fot. 2. Podczas wyprawy, Kartegin 1957. Fot. 3. Badania w Pamirze, z N.N. Jerszowem, Wrang 1962. �Kronika 392 Fot. 4. M.S. Andriejew z córką Katarzyną i Antoniną w ogrodzie domu w Taszkiencie. Fot. 5. Z N.N. Jerszowem nad kolekcją ceramiki, 1966. �Kronika 393 i od 1930 roku 22 łaźnie w kołchozach); maszynopisy o mistrzach z Kokandu, 150 fiszek dotyczących mistrzów fergańskich oraz 82 fiszki dotyczące mistrzów z Taszkientu. Natomiast teczka 28, I 06~aH xapaKTepHCTHKacJlepraHcKoro iKHJIH~a H ero OTll:eJlbHblX ąaCTeH. IV )l.eTaJlH Hl ll:epeBa to głównie maszynopisy na temat domostw i ich części, rozmiarów i detali oraz 47 stron maszynopisu poświęconego detalom architektonicznym i zdobieniom budowli fergańskich wraz z częścią dotyczącą detali z drewna. Teczka 29, )l.HeBHHKHnOelll:KH B C1>epraHyB ceHTH6pe-OKTH6pe 1947 rOll:a, to dzienniki z rysunkami i zapisami rozmów, sprawozdanie naukowe o pracach w Andiżanie w 1947 roku oraz plany Andiżanu i okolic z różnych lat (1881). W teczce 65, APXHB pHCyHKOB Tl06eTeeąHblx ylOpoB npHHall:JleiKaBWHu ąyCTCKOMyMaCTepy MyXH6yJlJlo CaypoBy, znajdujemy oryginalne rysunki wzorów sporządzone przez ojca M. Saurowa, z których naj starsze pochodzą z drugiej połowy XIX wieku. Przekazane zostały Antoninie w Czuście, w 1948 roku. Ich opisy znajdują się w dziennikach z Fergany z lata 1948 roku. Natomiast rysunki wzorów haftów na tiubietejki z Czustu to zawartość teczki 65". Z omawianą tematyką łączą się materiały teczki 67, nOelll:Ka B C1>epraHy1948 r., MaTepHaJlbl no T106HTeUKaM,w której umieszczono: maszynopisy rozmów terenowych zawierające nazwy wzorów; opis kolekcji wzorów Muchibułło Saurowa z Czustu; notes z rysunkami Ojszabu (Ojsza-bibi) i ich opisami; rysunki aplikacji zdobiących brzegi tkanin; kartki z opisanymi wzorami nakłuwanymi szpilką oraz wzory malowane białą, żółtą lub brązową farbą na czarnym papierze, a także rysunki innych hafciarek i tym podobne materiały; notatki dotyczące mistrzów z Czustu i ich tiubietiejek oraz rysowników, mistrzów i arteli, a wreszcie opisy kolekcji zebranych w Kokandzie w 1948 roku. Teczka 63 opisana też 3E, YlopHaH TeCbMa )l.iKHHKH.Palll:eJl rJlaBbl BblWHBKa B TOMeCOBeTCKoeHCKyCCTBO Yl6eKHcTaHa 1949 roll:, to m.in. maszynopis dotyczący taśmy służącej do obszywania brzegów tiubietiejek, odzieży kobiecej i męskiej, a która wchodzi czasem w skład większych haftów dekoracyjnych. e) Pamir Materiały dotyczące jednego z najważniejszych dla A. Pisarczyk badanych rejonów dzielą się w archiwum na dwie części - tematykę opracowywaną w latach 40. i późniejszy o dwie dekady temat domostwa. Teczka 38, CpaBHHTeJJbHblHcnHCOKnpHnaMHpCKHX nOCJlOBHIlH norOBopOK H Il:OnOJlHHTeJlbHbleBblBepOąHble lanHCH TawKeHT 1944 to imponująco obszerny zbiór powiedzeń i przysłów w oryginalnych językach, niekiedy zaopatrzonych w tłumaczenia na rosyjski, z wielu terenów pamirskich (Jazgulem, Szugnan, Ruszan, Chuf - także z 1900 roku zebrane przez M.S. Andriejewa - Bartang, Badachszan). Jest to przykład kolosalnej pracy, nie wyjątkowy zresztą w przypadku Antoniny - wielość wariantów, uwzględniająca różnice dialektowe, wielokrotne sprawdzanie i konfrontowanie zapisanych form z innymi rozmówcami, badania porównawcze z innych lat. Przykładem podobnie gromadzonych i podobnie obszernych materiałów jest także teczka 46, Ta6JlHIlbl TepMHHoB pOIl:CTBaK npoBepKe C ony6JlHKOBaHHblM MaTepHaJlOMzawierająca: przekazane Antoninie tablice systemów pokrewieństwa sporządzone przez L.E Monogarową, D.A. Olderogge oraz zapisane przez S.I. Ibrahimowa; tablice dotyczące terminów pokrewieństwa i powinowactwa m.in. w języku jazgu1emskim, iszkaszymskim, szugnańskim, baruszańskim, sipondżańskim; chufijskim, bartangijskim, wachańskim, chodisec(?); notatki terenowe; fiszki bibliograficzne i wypisy �Kronika 394 z literatury; spis alfabetyczny tłumaczeń na rosyjski starych form językowych z doliny Wancz oraz podobny spis sporządzony przez M.S. Andriejewa w 1925 roku. Teczka 39, lloe3~Ka B CTaJlHHa6a~ B HIOJle 1946 r. TepMHHbl pO~CTBa H TepMHHbI 06pam.eHHSl H npoqee to m.in. materiały dotyczące naczyń antropomorficznych z górnego biegu Piandża (Chuf), kwestie rozprzestrzenienia ceramiki, występowania naczyń z trój guzkowym (triochbugorczatym) ornamentem, nazwy tego ornamentu, notatki na temat "ło" i "ro", areały pocałunku w rękę, zagadnienia chufijskie, sposoby pozdrawiania, a także dziennik J.l. Babajewa z wyjazdu do Stalinabadu z roku 1946 oraz wypisy z dzienników wyprawy w 1943 roku. Teczka 34", JKHJIHm.e npHnaMHpueB. JKUJIHme. OCHOBHOU 3K3eMnJISlp, z niemal dwustoma stronami maszynopisu, wypisami i mapą, rozpoczyna prezentację materiałów drugiego istotnego zagadnienia badawczego Antoniny Pisarczyk - pamirskiego domostwa. Teczka 34" llpunaMupcKoe :lKUJIHme B pa60Te to materiały dotyczące kolumny kanako; mapa Pamiru; artykuł T.A. Czikowani, Opyt srawnitielnogo izuczenija ży/iszcz tipa darbazi; F. Leinbock Puulukud - fragment książki o zamknięciach drzwi, skoblach itp., w języku fińskim; materiały do planu historyczno-geograficznego zarysu domostw Pamiru wraz z terminologią; plany, rysunki, dzienniki terenowe dotyczące domostw Wachanu, Iszkaszymu iGoranu. Ilustrację tego bogatego materiału zapewnia teczka 34" llpunaMupbe $OTO 1962 H 1965 r. zawierająca: opisane zdjęcia drewnianych sufitów, domostw i innych budowli, ludzi, uprawy roli; cztery zdjęcia z archiwum M.S. Andriejewa; zdjęcia z negatywami: rok 1925 - Jazgulem; lata 60. XX wieku (Wancz, Karategin, Darwaz, Wachan, Ruszan, dolina Chuf); zdjęcia rodzajowe, okolicznościowe, przedmioty, kanały na zboczach gór, architektura, wnętrza domostw, a także fotografie stron z Through the Unknown Pamirs - the second Danish Pamir Expedition 1898-99 autorstwa O. Olufsena z 1904 roku. Teczka npunaMłfpcKoe :lKUJIUme. nepeneqaTKa qacTeu, roTOBblX K KOHUy 1969 r. prezentuje m.in.: maszynopisy dotyczące domostw; schematy orograficzne Tadżykistanu; fiszki z bibliografią i literaturą cytowaną; notatki z różnych regionów Pamiru; prawdopodobnie fragment katalogu odzieży mieszkańców Pamiru Zachodniego; dwie strony maszynopisu w języku tadżyckim w formie pytań i odpowiedzi na temat przejścia od starych typów domostw ku nowym oraz wypisy z A. Von Le COQ, BilderAtlas zur Kunst und KulturGeschichte Mittelasiens, Berlin 1925 na temat sufitu kasetonowego. Natomiast materiały opisane jako JKHJIHme KapTa. llJIaHOBaSl TeMa 1980 r. K KapTe THROB :lKUJIHma Oce~JIoro lIaCeJIeHUSl Ta~:lKUKUCTalla na py6e:lKe XIX U XX BB. «)lJlSl HCTOpHKQ-3THorpa$HqeCKoro aTJIaCa Cpo A3HH If Ka3aXCTaHa» to przede wszystkim: maszynopisy dotyczące domostw (typu pamirskiego, równinno-karategińskiego); mapy tradycyjnych typów domostw osiadłych Tadżyków; mapa rozprzestrzenienia tradycyjnego ocieplania domostw na terenie Tadżykistanu; wypisy o domach do mapy; zdjęcia palenisk; maszynopisy notatek na temat palenisk; tezy do wykładu badaczki na temat samarkandzkich siedzib podmiejskich - kurgonów, wygłoszonego w roku 1973. f) Etnografia w Tadżykistanie A. Pisarczyk brała udział w powstawaniu etnografii jako odrębnej dyscypliny naukowej w Tadżykistanie i, choć nie prowadziła systematycznych zajęć dydaktycznych, dbała, np. poprzez praktykę terenową, o nowe kadry, zwłaszcza wywodzące się z Tadżyków. K UCTOpUU pa3BUTHSl 3THorpa$uu HayKu B Ta~:lKHKHCTaHe to maszynopisy dotyczą- �Kronika 395 ce rozwoju etnografii. Znajdujemy tu także: spis etnografów Tadżykistanu, którzy obronili dysertacje i otrzymali stopnie naukowe kandydatów (14 osób) i doktorów (4 osoby) nauk historycznych w latach 1951-1983 (Antonina była promotorką 4 prac); recenzję B.Ch. Karmyszewej i W.N. Basiłowa pracy Antoniny o etnografii w Tadżykistanie i jej rozwoju w okresie władzy sowieckiej; bibliografię naukowych i popularnonaukowych prac etnograficznych opublikowanych w Tadżykistanie (527 pozycji); biobibliograficzne charakterystyki tadżykistańskich etnografów - maszynopis dotyczący 27 osób i zawierający dane personalne (data i miejsce urodzenia, narodowość3, wykształcenie, udział w ekspedycjach naukowych i indywidualnych wyprawach, uczestnictwo w sesjach, konferencjach itp., opublikowane prace, prace w druku, nagrody, rękopisy, przygotowywanie kadr naukowych, ostatnio opracowywane tematy; spis etnografów według wieku. Tematykę tę porusza również artykuł N.N. Jerszowa, K istorii razwitija etnograjiczesko) nauki w Tadżykistanie oraz KpaTKHH OIJepK3THorpa!JlHHJa 60 JIeT, czyli maszynopisy z wersjami zarysu rozwoju nauki etnograficznej w Tadżykistanie w latach władzy sowieckiej i materiały związane z opracowywaniem tego tematu oraz fiszki z monografiami autorskimi. Tematycznie bliskie są też inne materiały. lly6JlHKaIJ.HHno MyJee 3THorpa!JlHH to maszynopisy dotyczące Muzeum im. M.S. Andriejewa w Duszanbe i ludzi dla niego zasłużonych, tu też wymienić należy artykuł A. Pisarczyk i Z.A. Szyrokowej, Muzie} archieołogii i etnograjii im. M.s. Andrie}ewa z 1952 roku oraz artykuł, Muzie} w}ezża}et w nowy} dom; są też w archiwum materiały dokumentujące starania o nowe lokum oraz walkę o uratowanie niszczejących od wody zbiorów. «I>oTorpa!JlHHzawierają zdjęcia M.S. Andriejewa i J.M. Pieszczeriewej z lat 1925 i 1927, N.W. Rusinowej z roku 1927 i A.A. Siemionowa do zbiorku poświęconemu osiemdziesięcioleciu koła naukowego Wydziału Wschodniego SAGU. Do przedstawienia postaci męża uczonej może posłużyć teczka M.C. AHJl:peeB, zawierająca m.in.: spis z czerwca 1948 roku książek zabieranych z Taszkientu do Stalinabadu; notarialnie poświadczone zaświadczenie o prawie do spadku; spisy majątku osobistego; spisy rzeczy M.S. Andriejewa przekazanych po jego śmierci córce z pierwszego małżeństwa, Oldze; dokument rozporządzający ziemią w Taszkiencie - podział między dwie córki; testament i późniejsze umowy o podziale spadku; akty, pisma itp. w sprawie archiwum naukowego M.S. Andriejewa rozdzielonego na dwie części - część główna w Tadżykistanie, do którego została przywieziona pod koniec jego życia (ponad 100 teczek) i część w mieszkaniu w Taszkiencie (około 40 teczek); opis archiwum naukowego M.S. Andriejewa - zawartość szafy w bibliotece w Taszkiencie; oddzielny spis książek znajdujących się w gabinecie pracy w Taszkiencie z 30 listopada 1948 roku. Istotne są materiały z teczki 1) ABT06Horpa!JlHH M.C. 1944, 2) BoenoMHHaHHH M.C. JanHe AKn, czyli maszynopisy wspomnień zapisanych przez żonę ze słów M.S. Andriejewa 18 marca 1946 roku w Taszkiencie oraz maszynopisy kopii autobiografii M.S. Andriejewa spisanej 10 kwietnia 1944 roku w Taszkiencie. Biografów innej etnograf tego rejonu, Olgi A. Suchariewej, zainteresować może teczka MaTepHaJlbl K 6Horpa!JlHH O.A. CyxapeBoH zawierająca: artykuł, który ukazał się po śmierci O.A. Suchariewej; spis jej ważniejszych prac; korespondencję ręczną i maszynową; cztery strony biografii l.l. Andrzejewskiego-Bieleckiego; maszynopis wyjątków z listu córki O.A. Suchariewej - M.R. Smirnowej z 4 listopada 1987 roku; ręczny 3 W biogramie dotyczącym Antoniny Pisarczyk figuruje narodowość polska także przy innych okazjach, nie bacząc na konsekwencje, uczona zawsze podawała narodowość polską. �396 Kronika rodowód Suchariewów od początku XIX wieku; pośmiertnie wydany artykuł O.A. Suchariewej, Ornamient diekoratiwnych wyszywok Samarkanda ijego swiaz' s narodnymi priedstawlenijami i wierowanijami (wtoraja połowina XIX - naczało XX w.) oraz spis głównych prac O.A. Suchariewej. Natomiast sylwetkę N.A. Kisijakowa przedstawia artykuł Antoniny, O drugie-issledowatiele z gazety "Kommunist Tadżykistana" z 16 grudnia 1986 roku z okazji 85. rocznicy urodzin nieżyjącego wówczas od trzynastu lat etnografa. Pora na materiały dotyczące samej Antoniny Pisarczyk. Znajdujemy je w różnych miejscach archiwum. Najbardziej istotny jest w całości poświęcony osobie i dokonaniom naukowym badaczki maszynopis B.A. Litwinskiego, Stranicy iz istorii etnograficzeskogo izuczenija Sriedniej Azii. Informacji dostarczają także: W Czorku za kieramikoj, artykuł A. Pisarczyk i N.N. Jerszowa o wyprawie w celu zebrania materiałów do zbiorów dla Instytutu Historii; materiały dotyczące badaczki i korespondencja z B.W. Łuninem oraz materiały dla niego do biobibliograficznego słownika uczonych nauk humanistycznych Uzbekistanu 1969-1979. Ciekawy jest scenariusz programu telewizyjnego o Antoninie nadanego w Duszanbe 26 stycznia 1975, warto też wymienić artykuł, Udiwities' jejo tałantu; artykuł, Etnografia i nrawstwiennost' z roku 1987 m.in. o A. Pisarczyk i innych etnografach jej pokolenia; artykuł o jej albumie, Narodnoje prikładnoje iskusstwo tadżykow; charakterystyki naukowe uczonej pióra innych osób, czy jej własne życiorysy z różnych lat. Biurokratyczna strona bycia etnografem znajduje swe odbicie w wielu dokumentach zachowanych w archiwum. Jest to m.in.: umowa między A. Pisarczyk i Instytutem Etnografii AN ZSRR zobowiązująca uczoną do odpowiedzialności za zakupienie kolekcji nuratińskich haftów za sumę 4 tys. rubli; przekaz na 4,5 tys. rubli; wyliczenie zakupionych materiałów za sumę 3980 rubli; umowa między badaczką i dyrekcją Okręgowego Muzeum w Samarkandzie, w której uczona przekazuje zebrane kolekcje wraz z opisem naukowym - muzeum nabiera pełnych praw do kolekcji oraz prawa do wystaw, Antonina zaś zachowuje prawa autorskie do kolekcji; maszynopis umowy z 20 kwietnia 1938 roku między A. Pisarczyk i dyrekcją Uzbeckiego Muzeum Sztuk, co do opracowania przez uczoną zebranych przez siebie materiałów dotyczących haftów (rezultatem mają być dwa artykuły, których daty ukończenia są ściśle określone; muzeum zobowiązuje się udostępnić potrzebne materiały, Antonina zobowiązuje się zaakceptować i wnieść poprawki, do których prawo zastrzega sobie muzeum; ustalone zostają warunki finansowe, mowa o zaliczce - do zwrotu w wypadku przekroczenia terminu); rękopis listu A. Pisarczyk z prośbą o przesunięcie terminu oddania pierwszego artykułu z powodu poważnej choroby ucha wewnętrznego; propozycja dodania do artykułu krótkiej charakterystyki ekonomicznej Nur-Ata, z racji póżniejszej możliwości porównywania rozwoju haftów w regionach w zależności od ich sytuacji ekonomicznej; oficjalne pisma i zaświadczenia, że A. Pisarczyk jest kierownikiem, opiekunem różnych wypraw itp.; rozporządzenia Instytutu Historii, Archeologii i Etnografii AN Tadżyckiej SRR, wypisy z tychże dotyczące obowiązków naukowych uczonej; umowy z muzeami co do sporządzania, przekazywania i opracowywania kolekcji. g) Varia Teczka 45, TpaKTaT o 3CMJJCJJ,CJJHH 1942 r., zawiera m.in. brudnopis rozdziału III oraz spis nazw miesięcy i znaków zodiaku, prawdopodobnie w języku tadżyckim. W tecz- �Kronika 397 ce 70 - AiIlraHcKaH napaJIJIeJlb K KynaJIbHoMy CBOJl<faToMy iKHJIHUJ.Y Ko6aJlHaHa (?), a w teczce 71 - artykuły na temat domostw, w większości z dedykacjami dla A. Pisarczyk: W.A. Lewina, Pozdnije posielenija i żylio jużnoj Turkmienii (XVIII i XIX ww), K woprosu o gieniezisie itipach pozdnich posielenij jużnoj Turkrnienii (po dannym archieołogii), Żyliszcze Anau, Pozdnije gorodiszcze Anau; P.Sz. Zachidowa, Narodnyje zodczyje Samarkanda XIX - naczała XY ww (kproblemie samarkandskoj architiekturnoj szkoły); M. Ilina, Driewniejszyje tipy żyliszcz Zakawkaz 'ja; B.Ch. Karmyszewa, Żyliszcze Uzbiekow plemieni karłuk jużnych rajonow Tadżykistana i Uzbiekistana; N.A. Kisljakowa, Żyliszcze gornych tadżykow bassiejna rieki Chingou; G.M. Alizade, K izuczeniju narodnogo zodczestwa Azierbajdżana; E.G. Hafferberga, Chazariejskajajurta chanai chyrga (k woprosu ob istorii koczewogo żyliszcza; L.Z. Sumbadze, Darwazi driewniejszyj tip gruzinskogo narodnogo żyliszcza i jego miesto w istorii architiektury; lA. Szybajewa, Iz istorii chakasskogo żyliszcza. Są też dzienniki A. Pisarczyk z delegacji do Leningradu, Ura- Tiube, Isfary. nOe3JlKa B )l.awTH-)].iKYM 1953 r. to notatki i rysunki; zorientowany geograficznie plan domostwa na papierze milimetrowym, z podaną skalą i wymiarami; zdjęcia i rysunki wzorów rzeźbionych w drewnie; kalki z rysunkami wzorów i opisem oryginalnych kolorów. Wśród materiałów z teczki <l>OTO pa3Hble znajdziemy odbitki zdjęć z trzech pierwszych dziesięcioleci XX wieku; w większości opisane zdjęcia; kilka zdjt(ć z pieczątką fototeki muzeum sztuk w Taszkiencie; zdjęcia z lat 50. XX wieku i różnorodne zdjęcia luzem. Teczka 51, A.K. "Hcap<fHK, BeceHHHe C"beJl06HbJeTpaBbl Co6p. B Hyp-ATa BecHoH 1939 r. to zielnik z uzbeckimi nazwami roślin, w kilku przypadkach równieź łacińskimi, MaTepHaJIbI no KyJIbTy paCHHH" zaś zawierają: maszynopis notatek M.S. Andriejewa odnoszących się, według jego żony, prawdopodobnie do 2. połowy XIX wieku, kiedy uczony przebywał w Chodżencie; wypisy z różnorodnych materiałów; "Czerwony zeszyt" - zapis rozmów z infonnatorami, m.in. botanikiem - lK. Błoszenko, geologiem - E.A. Dmitrijewem; maszynopis tablic lat w 12 cyklu zwierzt(cym; fiszki bibliograficzne na temat m.in. Afganistanu, również domostw oraz notatki na temat domostw w różnych regionach; notatki na temat roślin; wypisy z literatury; listy do A. Pisarczyk zawierające wiadomości o przesądach i wierzeniach związanych z roślinami (np. przebłagalne ofiary przy ścinaniu drzew) oraz o zwyczaju strugania palika w zakrt(cone wiórki na wigilię, który występuje też w Gruzji. W archiwum znajdziemy również fiszki poświęcone roślinom i zwyczajom związanym z nimi, maszynopis na temat śladu kultu dzikiej róży u Tadżyków według materiałów zgromadzonych przez uczoną, maszynopis z tezami wykładu Sz. Ustojewa na temat tamaryszku i dzikiej róży w wierzeniach mieszkańców górskich rejonów Surchandari i maszynopis dotyczący materiałów etnograficznych na temat dzikiej róży i róży oraz maszynopis rozmów z Usto Dżachonowem z roku 1983 na temat roślin, dzikiej róży, orzecha, topoli, bocianów i złych duchów. Teczka 55, A.K. "Hcap<fHK, CJIeJlblillaJIJIH<feCKoroKYJIbTaB CpeJlHeH A3"H 1936/ 1941-47 ... mieści fiszki bibliograficzne, notatki terenowe i notatki z listu B.Ch. Kannyszew ej o wcześniejszym pojawianiu się w literaturze zagadnień związanych z kultem fallicznym, a także notatki terenowe M.S. Andriejewa oraz wypisy z pracy LF. Barszczewskiego, Fallokteizm i ritualnaja prostitucyja. Nie związane z większą całością są też fiszki z bibliografią do Sadeh - irańskiego święta ognia oraz artykuł A.A. Siemionowa Wzgliad na koran w wostocznom ismailizmie z 1926 roku. W teczce "M6op MOHXpa60T ~JIH nepenJIeTa znajdujemy ułożone chronologicznie opublikowane artykuły Antoniny Pisarczyk. Są to: Pamiatniki Kierrninie (1944); Antropomorfnyje czerty w kieramiczeskich sosudach w wierchowiach Piandża (1948); Tablicy �398 Kronika godow dwienadcatiletniego żywotnogo cykla s priwiedieniem sootwietstwujuszczich im godow sowriemiennogoletoisczislenija (1949); Kulabskaja etnograjiczeskaja ekspiedicyja 1948 g. (1949); Tierminy obraszczenija "lo" i "ro" w szugnano-ruszanskoj gruppie jazykow w wierchowiach Piandża (Amudarii) (1949); Pamirskije poslowicy i pogoworki (1951); Siektor etnografii Instituta istorii, archieologii i etnografii AN Tadżykskoj SSR, (wspólnie z N.N. Jerszowem, 1952); Opyt splosznogo etnograjiczeskogo obsledowanija Kulabskoj oblasti (wspólnie zB.Ch. Karmyszewą, 1953); O niekotorych tierminach rodstwa tadżykow (1954); Etnograjiczeskaja rabota w Tadżykistanie (1954); Etnograjiczeskaja rabota w Tadżykistanie w 1952-1953 gg., (wspólnie zB.Ch. Karmyszewą, 1954); Stroitielnyje matieriały i konstruktiwnyje prijomy narodnych mastierow Fierganskoj doliny w XIX-naczale XX ww. (1954); Niekotoryje dannyje po istoriczeskoj topografii gorodow Fiergany (1956); Donr ba wazniati chynari dasti dar Toczikiston (1958); wstęp do książki Pamiati Michaiła Stiepanowicza Andriejewa (1960); Onarodnom prikładnom iskusstwie Tadżykistana (1960); Michaił Stiepanowicz Andriejew issledowatiel kultury i by ta narodow Sriedniej Azii (1977); Matieriały k istorii odieżdy tadżykow Nurata. Starinnyje żenskije płatia i gołownyje ubory (1979). h) Polonica Antonina Pisarczyk nie zajmowała się zagadnieniami etnografii Polski, choć korzystała ze zdjęć ze zbiorów Leona Barszczewskiego przechowywanych w Warszawie. Uczona wysoko ceniła zarówno Barszczewskiego, jak i Bronisława Grąbczewskiego. W swoim archiwum zachowała m.in.: artykuły J. Bednarskiego i Z. Jasiewicza; korespondencję ze Z. Jasiewiczem (np. list z 27 października 1977 z prośbą o przygotowanie i przesłanie artykułu do zbiorowej pracy pod redakcją Z. Jasiewicza, dotyczącej wybranych zagadnień z etnografii Azji Środkowej), poświadczającą także wymianę lektur i publikacji; telegramy z życzeniami na różne okazje. Oddzielną grupę stanowią dokumenty związane z nadaniem Antoninie Pisarczyk w roku 1978 tytułu honorowego członka Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Oprócz oryginału i tłumaczeń na rosyjski dyplomu mamy także maszynopis listu Antoniny Pisarczyk do Edwarda Pietraszka, Sekretarza Generalnego Zarządu PTL, po przyznaniu jej tytułu, z potwierdzeniem przyjazdu na WZD PTL w październiku 1979 wraz z informacjami na temat kalendarzy używanych przez górali pamirskich. Wśród innych materiałów związanych z PTL są np. programy walnych zgromadzeń oraz notatki Antoniny z jednego z nich, połączonego z wycieczką krajoznawczą, w których wzięła udział. Rezultatem podróży Grażyny i Andrzeja Miłoszów po Azji Środkowej są dwie publikacje popularnonaukowe - artykuł Duszanbińskie spotkania i wydana w 1973 roku książka Uśmiech bez parandży, w których wspominają spotkanie z Antoniną Pisarczyk jako uczoną-Polką w Duszanbe. W archiwum znajdujemy Nr 39(161) "Perspektyw" z 29 IX 1972 z artykułem zaopatrzonym w dopisek "uzupełnione w Warszawie" oraz podpisem autorów i datą 3 I 1973. Są także kserokopie fragmentów książki Miłoszów z dowcipnym komentarzem Antoniny. Recenzja Marka Bero książki Antoniny Pisarczyk Narodnaja architiektura Samarkanda XIX-XX ww. (Po matierialam 1938-1941gg.) została przesłana przez autora 261istopada 1980 roku wraz z listem, z którego dowiadujemy się, że recenzent otrzymał tę książkę od A. Pisarczyk wraz z dedykacją w czasie jej pobytu w Katedrze Etnografii �Kronika 399 UAM w Poznaniu w 1976 roku. Omawiano wtedy m.in. organizowaną przez Katedrę Etnografii wyprawę do Azji Środkowej oraz spuściznę po Leonie Barszczewskim, przede wszystkim zaś wysłuchano wykładu, w którym uczona przedstawiła swoje dokonania naukowe, dzieje etnografii w Tadżykistanie i swoją książkę. Hanna Kossak-Nowocień "SZKOŁO! SZKOŁO! GDY CIĘ WSPOMINAM ...". WYSTAWA W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM, KRAKÓW PAŹDZIERNIK 2000 - CZERWIEC 2001 Wystawa "Szkoło! Szkoło! Gdy cię wspominam ...", prezentowana w Muzeum Etnograficznym im. Seweryna Udzieli w Krakowie od października 2000 do czerwca 200 l roku, przedstawiała funkcjonowanie szkoły ludowej, publicznej, głównie w społeczności wiejskiej, na terenach Polski południowej i południowo-wschodniej, w trzech okresach: od końca XIX wieku do I wojny światowej, w dwudziestoleciu międzywojennym oraz od końca II wojny światowej do lat 70. XX wieku. Tytuł wystawy "Szkoło! Szkoło! Gdy cię wspominam ..." zaczerpnięty został z wiersza Juliana Tuwima Nad Cezarem. i w pełni oddaje ideę wystawy. Miała ona przywołać wspomnienia związane ze szkołą elementarną, powszechną, podstawową, której uczniem każdy kiedyś był. Stąd też wystawa adresowana była do naj szerszego kręgu odbiorców. Dla starszego pokolenia była ona powrotem do wspomnień z lat szkolnych, a dla młodego okazją poznania szkoły swoich rodziców, dziadków i pradziadków. Zwiedzający zaproszeni zostali na wycieczkę w czasy szkolne, którą rozpoczynali wchodząc do klasy z okresu międzywojennego. Pierwsza część wystawy prezentowała budynki szkolne, wnętrza klas oraz ich wyposażenie, a także sposoby gromadzenia funduszy na ten cel. Jednak szkoła to nie tylko budynek. Jako instytucja zajmująca się kształceniem jest także zespołem ludzi nauczających i uczących się, czyli nauczycieli i uczniów. W następnej sali przedstawiano więc sylwetkę nauczyciela, jego drogę do zawodu, warunki życia i pracy, relacje pomiędzy nauczycielem a społecznością, w której żył i pracował, oraz jubileusze pracy nauczycielskiej. Podstawową funkcją szkoły jest edukacja, toteż przedstawiano specyfikę kształcenia w szkole wiejskiej, oraz stosowane podręczniki i pomoce dydaktyczne. Starano się też scharakteryzować ucznia szkoły wiejskiej; pokazać, co ułatwiało, a co stanowiło dla niego przeszkodę w wypełnianiu roli ucznia, jakie było jego wyposażenie w przybory szkolne. W tej części ekspozycji prezentowano także zwyczaje związane z rozpoczęciem i zakończeniem roku szkolnego, z przyjęciem pierwszoklasistów do społeczności szkolnej oraz z pożegnaniem uczniów kończących szkołę. Szkoła spełnia nie tylko funkcję edukacyjną, ale i wychowawczą, wspomaganą systemem kar i nagród. Temu tematowi poświęcona była trzecia część ekspozycji. Pokazywano też, jak szkoła wpajała w uczniów uczucia patriotyczne poprzez uroczyste obchodzenie świąt i rocznic państwowych. Szkoła uczestniczyła również w wychowaniu religijnym, poprzez lekcje religii, w przygotowaniu dzieci do I Komunii św., obchodzeniu świąt patronów szkoły i młodzieży, jak np. św. Jana Kantego, w pielgrzymkach do sanktuariów. �400 Kronika Szkoła także opiekowała się uczniami, organizując różne formy pomocy materialnej, jak akcje dożywiania lub rozdawanie prezentów w dniu św. Mikołaja i pod choinkę. Ważną funkcję w społeczności szkolnej pełnił teatr amatorski, gdyż przedstawienia organizowane przez uczniów dawały nie tylko możliwość działalności artystycznej, ale były także sposobem zdobywania funduszy na różne potrzeby szkolne. Przypominano też Gregorianki. zwyczaj wywodzący się ze szkółek parafialnych, a znany jeszcze pod koniec XIX wieku. Najbardziej ulubionym czasem dla większości uczniów jest jednak nie lekcja, a przerwa, dawniej nazywana pauzą. Czas ten przeznaczony jest na gry i zabawy; wewnątrz klasy czy na korytarzu, na boisku szkolnym lub w pobliżu szkoły. W czwartej części ekspozycji przypominano nie tylko te gry, które były aprobowane przez nauczycieli, ale także takie, które były naganne, a udział w nich wręcz karalny. Wycieczki klasowe czy to w niedaleką okolicę, czy do znanych miejsc, to nie tylko rekreacja, ale również spełnianie przez szkołę funkcji edukacyjnej. Ze szkołą związanych jest wiele porzekadeł, przysłów, a także istnieją bardziej lub mniej rozpowszechnione odmiany gwary uczniowskiej. Niektóre zabawne powiedzenia powstawały niejako bez intencji ich autorów. Są nimi cytaty z wypracowań szkolnych gromadzone i publikowane przez "Przekrój", od 1960 roku, w rubryce Humor zeszytów szkolnych. Kończymy szkołę, wychodzimy w świat z bagażem wiedzy i umiejętności wyniesionych z lekcji. Wyrzucamy niepotrzebne już zeszyty, podręczniki, przybory szkolne. Przez różne koleje losu tracimy niejednokrotnie świadectwa, nieliczne zdjęcia. Czasem zostaje wytrzymała na próbę czasu przyjaźń szkolna, wielekroć jednak zacierają się w pamięci rysy nauczycieli, dawno nie widzianych kolegów i koleżanek. Przypomnieć je mogą zachowane w wielu domach pamiętniki szkolne, w których nieporadny rysunek i dokonany niewprawną ręką wpis Gdy opuścisz szkolne mury i w daleki pójdziesz świat, wspomnij mile koleżankę z dawnych lat wywołuje tak wiele wzruszeń. Wystawę zamykała więc prezentacja kolekcji pamiętników oraz pamiętnik wystawy, do którego zwiedzający wpisywali się w konwencji wiersza pamiętnikowego. Wystawa ta była najpełniejszą realizacją muzealną o tematyce szkolnej, jaka powstała w ostatnich latach. Przedstawiono tu problematykę szkolnictwa ludowego w ujęciu społeczno-kulturowym, czego dotychczas nie prezentowano wcale lub tylko w bardzo wąskim zakresie, a w założeniu wystawa miała nie tylko LICZYĆ, ale takźe wzruszać i bawić. Dla współczesnych uczniów przygotowana została i prowadzona z dużym powodzeniem lekcja muzealna pt. Tabliczka, rysik. kajet, obsadka. już jesteśmy w szkole pradziadka. Wystawa została bardzo dobrze oceniona przez specjalistów takich dziedzin nauki, jak etnologia, muzealnictwo, pedagogika i stała się miejscem wielu zajęć dydaktycznych dla studentów tych specjalności. W 2003 roku wystawa ta, w węższym zakresie tematycznym, prezentowana była w Dworze Zieleniewskich w Trzebini i nadal stanowi stałą ofertę wystawową Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Małgorzata Oleszkiewicz, Grażyna Pyla * Autorki koncepcji i scenariusza wystawy oraz tekstu informatora towarzyszącego wystawie: M. Oleszkiewicz, G. Pyla, "Szkoło! Szkoło! Gdy cię wspominam...", Kraków 2000. Oprawę plastyczną wystawy przygotował Andrzej Sułkowski. �Kronika 401 Fot. I. Gabinet nauczyciela, fragment wystawy "Szkoło! Szkoło! Gdy cię wspominam ...", Muzeum Etnograficzne, Kraków, fot. Ewa Oprocba. Fot. 2. Klasa szkolna, fragment wystawy "Szkoło! Szkoło! Gdy cię wspominam ...", Dwór Zieleniewskich w Trzebini, fot. Małgorzata Oleszkiewicz. �Kronika 402 MUZEALNY PRZEGLĄD STROJÓW I KOSTIUMÓW, KRAKÓW WRZESIEŃ-PAŹDZIERNIK 2003 Na przełomie września i października 2003 miała miejsce w Krakowie konferencja Komitetu Kostiumologicznego (Costume Comite) ICOM z siedzibą w Paryżu. Z tej okazji krakowskie muzea przygotowały kilka interesujących wystaw czasowych. Ogromna ekspozycja w Głównym Gmachu Muzeum Narodowego według scenariusza Beaty Biedrońskiej-Słotowej, zatytułowana "Za modą przez wieki", prezentowała stroje polskich elit z różnych epok, podążające za kolejnymi trendami europejskimi. Można było tam zauważyć wiele wzorów tkanin, krojów czy haftów, przejmowanych póżniej bezpośrednio lub przetwarzanych w kulturze ludowej. Na wystawie "Stroje i kostiumy z kolekcji Jana Matejki" w Domu Matejki (Oddział Muzeum Narodowego), przygotowanej przez Martę Kłak-Ambrożkiewicz, nie było tym razem ubiorów ludowych, których sporo znajduje się w tym zbiorze. W Muzeum Historii Fotografii wystawa: "Nam ubiór niedbały nie przystoi" została przygotowana przez Lucynę Król i Magdalenę Skrejko, one są także autorkami bogato ilustrowanego i pięknie wydanego katalogu pod tym samym tytułem (Kraków 2003). Na 98 zdjęciach powstałych w latach 60. XIX wieku do lat 30. XX wieku w atelier znakomitych fotografów krakowskich, lwowskich oraz innych polskich (z Tamowa, Drohobycza, Brzeżan i in.), a także z Wiednia, Berlina i Wiesbaden pokazano, jak wyrosły ze szlacheckiego strój narodowy funkcjonował w XIX wieku i później. Noszony z okazji świąt kościelnych i narodowych symbolizował patriotyzm i szacunek dla tradycji. Czamara była ubiorem powstańców 1863 roku, a po klęsce tego powstania stroje, zwłaszcza kobiece i specyficzna biżuteria demonstrowały żałobę narodu. Elementy stroju szlacheckiego przejęło krakowskie Bractwo Kurkowe, także m.in. Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół". Ponieważ strój krakowski również awansował do rangi narodowego, pokazano jego najstarszą dokumentację fotograficzną (fotografie Ignacego Kriegera, Tadeusza Rzący i in.). Do ostatniej części wystawy w MHF nawiązywała ekspozycja "Strój krakowski. Między prawdą a wyobrażeniem" w Muzeum Etnograficznym. Jej trzon stanowiły bowiem stroje krakowskie z okresu największego rozkwitu (przełom XIXIXX w.), pokazane w trzech grupach terytorialnych. Pierwsza to najbliższe okolice Krakowa, wsie włączone w jego obszar i sąsiadujące z jego granicami, Modlnica, Szyce i Zielonki. Drugi, szerszy krąg obejmował wsie położone na prawym brzegu Wisły, począwszy od Kijaków z krakowskiego Podgórza po Wadowice, Kalwarię, Myślenice i Gdów, Bochnię oraz na lewym po Olkusz i Byczynę. Trzecia grupa to Krakowiacy wschodni (według określenia T. Seweryna), zamieszkujący okolice Miechowa, Pińczowa, Brzeska, Tamowa i Dąbrowy Tarnowskiej. Każdą grupę prezentowało po kilkanaście pełnych ubiorów męskich i kobiecych pokazanych na manekinach, a ponadto wiele pojedynczych elementów ubioru, dodatków, biżuterii, zarówno starszych, datowanych często na przełom XVIII/XIX wieku, jak i znacznie późniejszych, z okresu międzywojennego. Ilość i różnorodność eksponatów, wśród których znajdowało się wiele unikatowych obiektów pochodzących nawet z XVIII wieku, a także wyjątkowych dzieł sztuki, prezentujących niezwykle wysoki poziom techniczny i artystyczny, dobitnie obrazowała bogactwo inwencji towarzyszącej wykonawcom strojów i wynikające stąd bogactwo i różnorodność samych strojów. W wyniku rozległej kwerendy archiwalnej każdą z wymienionych grup podstawowych podbudowano obszerną dokumentacją ikonograficzną, na którą składały się rysunki i akwarele m.in. K. Kielisiń- �Kronika 403 skiego, W. Gersona, K. Preka, Gąsiorowskiego (ze zbiorów Biblioteki PAU i PAN w Krakowie, Biblioteki Jagiellońskiej, Muzeum Lwowskiego i in.) oraz obrazy M. Stachowicza, W. Kossaka, F. Franica i innych malarzy, stare fotografie wymienianego już Kriegera i in. Początki popularności stroju krakowskiego sięgają końca XVIII wieku. Wiążą się z jednej strony z modą na sielskość i wysoką ich wówczas oceną artystyczną. Stylizowane pojawiły się w baletach króla Stanisława Augusta, w operze Cud mniemany czyli Krakowiacy i Górale (1794) i odtąd przez ponad wiek były wzorem kostiumów balowych i kuligowych. Przede wszystkim jednak wpłynęły na tę popularność względy patriotyczne - krakowskie chłopskie wojsko uczestniczyło w insurekcji 1794 roku, której wódz przybrał białą krakowską sukmanę. Notabene legendarna sukmana Tadeusza Kościuszki (ze zbiorów Muzeum Narodowego) eksponowana była na otwarciu wystawy. Elementy stroju krakowskiego weszły później w skład mundurów wojskowych w różnych okresach historii naszego kraju. Szeroko zadziałał na wyobraźnię czas Młodej Polski, kiedy to sceny rodzajowe z Bronowic i innych podkrakowskich wsi uwieczniali na płótnie liczni artyści. Wiele tego rodzaju dowodów awansu strojów krakowskich w różnych epokach pokazano na wystawie, łącznie z licznymi ciekawostkami w postaci fotografii banderii w strojach krakowskich, uświetniającej przedwojenne wesele w rodzinie rabina z Bobowej, fotografii prezydenta Wałęsy w rogatywce, stylizowanej sukmany ubieranej okazjonalnie przez posła z Krakowa, czy oryginalnego gorsetu, w którym występuje pieśniarka Piwnicy pod Baranami. Stroje krakowskie ogromnie się spopularyzowały, zwłaszcza jako reprezentacyjny, okazjonalny kostium dla dzieci i młodzieży z okazji świąt kościelnych i uroczystości narodowych, noszone są też przez zespoły folklorystyczne z różnych regionów. W powszechnej świadomości funkcjonuje w zasadzie tylko jeden typ takiego kostiumu, bardzo uproszczony i na ogół dosyć tandetny, lansowany od początków XX wieku w krakowskich Sukiennicach, nieco poprawiony później w cepeliowskich warsztatach. Stąd doniosła rola społeczna omawianej wystawy, która powinna rozpropagować i utrwalić poczucie, iż prawdziwa wartość strojów krakowskich, to ich różnorodność i bogactwo krojów, pięknych haftów i detali dekoracyjnych. Wystawę przygotowały według własnego scenariusza Barbara Kożuch i Elżbieta Pobiegły, które zarazem są autorkami niewielkiej objętościowo, ale dobrze opracowanej i ilustrowanej książeczki Stroje krakowskie, stanowiącej komentarz do wystawy. Zapowiedziany duży album na ten sam temat niebawem ma się ukazać. Ewa Fryś-Pietraszkowa "ZOFIA I ROMAN REINFUSSOWIE. ŻYCIE, PRACA I DZIEŁO". WYSTAWA W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM IM. SEWERYNA UDZIELI, KRAKÓW, PAŹDZIERNIK 2003 -STYCZEŃ 2004 Z prof. Romanem Reinfussem zetknęłam się po raz pierwszy jako studentka II roku etnografii Uniwersytetu Jagiellońskiego, kiedy to słuchałam jego fascynujących wykładów "Sztuka ludowa w Polsce". Jako duże wyróżnienie przyjęłam zaproszenie profesora �404 Kronika Profesor Roman Reinfuss z żoną Zofią i zespołem, posiłek w trakcie badań terenowych, Bujny, pow. Piotrków Trybunalski. do uczestnictwa w obozach naukowerbadawczych Instytutu Sztuki PAN (Sosnowica, pow. Parczew [1960], Bujny, k. Piotrkowa Trybunalskiego [1961]), organizowanych w różnych regionach Polski od 1949 roku z inicjatywy i pod kierownictwem Profesora. W obozach tych uczestniczyła żona Zofia, podwójnie wówczas obciążona jako nie tylko badacz terenowy, ale i matka dwóch małoletnich córek, które rodzice zabierali ze sobą. I właśnie młodszej, Krystynie (zamężnej Janusz), etnografce, jako kustoszowi krakowskiego Muzeum Etnograficznego, które w ten sposób chciało uczcić zasłużonych dla Muzeum Romana i Zofię Reinfussów, przypadło w udziale zorganizowanie jubileuszowej wystawy i towarzyszących jej spotkań. W 2003 roku minęło bowiem 5 lat od śmierci profesora i l a od śmierci jego żony. Krysia, dla rodziny i dawnych znajomych po prostu Ciut, opracowała scenariusz na podstawie obfitych zbiorów rodzinnych i archiwalnych. Oprawę plastyczną, dostosowaną do specyficznych warunków sali odczytowej, przygotował Andrzej Sułkowski. Uroczyste otwarcie wystawy nastąpiło 28 pażdziemika 2003 roku. Towarzysząca wystawie sesja naukowa pod tym samym tytułem, której oprócz Muzeum współorganizatorami była Komisja Etnograficzna PAN/Oddział w Krakowie i Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Krakowie, zgromadziła wyjątkowo liczne towarzystwo. Referaty nawiązujące do dorobku naukowego profesora zakończyły wspomnienia i refleksje byłych uczniów i współpracowników, a pogodny nastrój udzielił się wszystkim gościom wieczoru towarzyskiego. Roman Reinfuss, niedoszły notariusz, słuchacz wykładów profesorów Kazimierza Dobrowolskiego i Kazimierza Moszyńskiego (stopień mgr etnografii uzyskał w 1945, doktora w 1946 r.) poznał swą przyszłą żonę Zofię Cieślankę, studentkę matematyki i geografii UJ, na ... seminariach etnograficznych. Jeszcze przed wojną rozpoczęli pracę �Kronika 405 w Muzeum Etnograficznym pod dyrekcją Seweryna Udzieli, aby po okupacji kontynuować ją, Roman do lutego 1951 jako zastępca dyrektora, Zofia w latach 1967-1975 jako kierownik Działu Obrzędów. Pobrali się 29 maja 1944 roku, a po wojnie zamieszkali w obszernym mieszkaniu przy ul. Karmelickiej 70, którego narożny salon w 1946 roku "tymczasowo" (tj. do 1997 r.) zamienił się w lokal biura i archiwum zorganizowanej przez R. Reinfussa Sekcji Zdobnictwa w nowo utworzonym przez Ministerstwo Kultury i Sztuki Państwowym Instytucie Badania Sztuki Ludowej (od 1950 r. Sekcja została wcielona do Państwowego Instytutu Sztuki, który w 1959 r. przekształcił się w Instytut Sztuki PAN). Pracownią Dokumentacji Polskiej Sztuki Ludowej IS PAN, bo taką nazwę przyjęła Sekcja, Profesor kierował nieprzerwanie do 1980 roku, tj. do emerytury. Miał dosłownie "pod ręką" powiększające się z latami archiwum - teksty, rysunki, fotografie gromadzone w czasie wieloletnich zespołowych badań terenowych, w prowadzeniu których był mistrzem. W 1997 roku nastąpiła likwidacja krakowskiej placówki, a wszystkie archiwalia przejęło Muzeum Etnograficzne w Krakowie. W obliczu szybkiego tempa urbanizacji kraju R. Reinfuss postulował intensywne badania terenowe nad szeroko pojętą sztuką i rękodziełem ludowym na terenie całej Polski. Drogą do tego miały być miesięczne obozy naukowo-badawcze oraz dwutygodniowe objazdy, prowadzone przez etnografów, historyków sztuki, socjologów, z udziałem rysowników i fotografa. Sztukę ludową pojmował jako zespół wszystkich zjawisk plastycznych tworzonych przez mieszkańców wsi i małych ośrodków miejskich, a obiekty swych badań postrzegał w całym ich kontekście kulturowym. Interesowała go geneza, rozwój historyczny i przemiany tej sztuki, związane z tradycją cechów, a także sztuką elitarną. Zebrane materiały udostępniane w formie kwerend (do 200 rocznie), posłużyły do systematycznych publikacji naukowych i popularnonaukowych. Warto tu przypomnieć fundamentalne dla polskiej sztuki ludowej pozycje książkowe Profesora oparte o rzetelne źródła i szeroki materiał porównawczy, m.in. Polskie druki ludowe na płótnie, Ludowe skrzynie malowane, Malarstwo ludowe, Ludowe kafle malowane, Meblarstwo ludowe w Polsce, Sztuka ludowa w Polsce (wspólnie z "wiernym" fotografem J. Świderskim), Ludowa rzeźba kamienna w Polsce (bibliografia prac liczy ponad 400 pozycji, w tym 13 zwartych). Szczególne zainteresowanie profesora budziła kultura ludowa krajów karpackich ijej powiązania z krajami bałkańskimi, wszak od zaciekawienia strojem i gwarą Łemków - interesantów wuja notariusza w Gorlicach w połowie lat 30., zaczęła się pasja etnograficzna R. Reinfussa. Inną bliską mu dziedziną były muzea na wolnym powietrzu. Zaczęło się od Sanoka z końcem lat 50., gdzie zwolniony z łagrów Aleksander Rybicki, przedwojenny pracownik miejscowego Muzeum, zaczął organizować pierwszy duży skansen w PRL. Panowie znali się jeszcze z wędrówek po szlakach Łemkowszczyzny. Potem zasiadał w radach naukowych m.in. Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokami k. Kielc i Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie, które tworzyli jego bliscy współpracownicy i uczniowie, a więc muzea te bliskie były jego sercu. Profesor spełniał się też w pracy dydaktycznej. Lubił młodzież, jego żywo i obrazowo prowadzone wykłady, gęsto przetykane anegdotami, zapadały mocno w pamięć. Wykładał na Uniwersytecie Wrocławskim (tu już w 1945 r. zorganizował katedrę etnografii, którą kierował do 1949 r.), w Krakowie na Akademii Sztuk Pięknych (1948-1963), na Uniwersytecie Jagiellońskim (1951- ok. 1985), a także na UMCS w Lublinie w 1957 roku, gdzie reaktywował i prowadził do 1967 roku Katedrę Etnografii i Etnologii. Należał do wielu gremiów naukowych, pracował jako redaktor "Polskiej Sztuki Ludowej" (naczelny w latach 1948-1952, do 1990 roku w Radzie Redakcyjnej). I on, i żona byli członkami Komisji Etnograficznej w krakowskim �406 Kronika Oddziale PAN, której Profesor przewodniczył w latach 1984-1991. Należeli do Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, którego Roman Reinfuss był w latach 1945-1953 sekretarzem generalnym, oboje wyróżniono tytułami członka honorowego. Uczestniczyli w licznych komisjach i jury festiwali folkloru, konkursów na plastykę ludową. Profesor naj dłużej i najbardziej emocjonalnie był związany z Festiwalem Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem (przewodniczący jury w latach 1968-1992). Życie tak bogato wypełnione wymagało nie tylko żelaznej kondycji, ale i odpowiedniej żony. Tę znalazł idealną. Pani Zofia zajmowała się dziećmi, gospodarstwem domowym, słynęła z konfitur i wybornych ciast, przyjmowała licznych gości, a przy tym z niewielkimi przerwami pracowała zawodowo, w tym, jak wspomniano, w Muzeum Etnograficznym. Uczestniczyła do 1965 roku w obozach naukowo-badawczych, była pierwszą czytelniczką i redaktorką prac męża, a jako osoba ciepła i pogodna łagodziła jego wybuchowe usposobienie. Przy takim obciążeniu obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi, nie najlepszym zdrowiu, w jej dorobku znalazło się "tylko" ponad 50 artykułów, w tym już pośmiertnie wydane Herody. Studium z badań nad teatrem ludowym w Polsce ("Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie" t. 12, 1995). Zważywszy na tak bogate życiorysy, szczególnie Profesora (por. biogramy obojga w pierwszym tomie Etnografowie i ludoznawcy polscy ... , Kraków 2002) i obfitości materiału, autorka wystawy, przecież mocno zaangażowana emocjonalnie, miała nie lada kłopot, jak zaprezentować sylwetki rodziców. Cały materiał podzieliła na kilka działów (tu życzliwą radą służyła dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, następczyni Profesora w Pracowni): a więc życie rodzinne (wśród zdjęć rodzinnych, zaproszeń ślubnych, laurek, królowała lalka małej Zosi i... czapka uczniowska Romana); kształtowanie się zainteresowań (młody Roman z aparatem fotograficznym na piersi, "na kołku" torba skórzana, obok szkicownik), karta muzealnego katalogu naukowego z opisem przepięknie zdobionej prochownicy przywiezionej z Huculszczyzny (oryginał opodal); czasy okupacji hitlerowskiej (Roman mieszkał z mamą do końca 1940 w budynku Muzeum Etnograficznego, wówczas na Wawelu), otwarty dzienniczek Zosi Cieślanki, na którego kartach sugestywnie oddała nastrój pierwszych dni wojny w Krakowie. Uśmiech wywoływały kukiełki i teksty z szopki noworocznej 1944 roku urządzanej od roku 1943 w siedzibie Muzeum Archeologicznego w gmachu PAU. Autorem i wykonawcą był R. Reinfuss (przy współpracy Adolfa Nasza i Zbigniewa Langnera), który w czasie okupacji pełnił rolę opiekuna zbiorów Muzeum Etnograficznego, tu zdeponowanych, i wykładowcy w tajnym nauczaniu). Zofia pracowała jako tłumaczka i bibliotekarka w Institut fur Deutsche Ostarbeit, gdzie jej konspiracyjnym zadaniem było m.in. dozorowanie zagrabionych księgozbiorów i udostępnianie książek polskim naukowcom. Kolejny dział poświęcono założeniu rodziny (zabawne wyklejanki z okazji rozmaitych uroczystości, rodzice z córkami, potem wnuczętami, listy, fotografie); następnie badania terenowe (tu bardzo liczne fotografie, głównie z zespołowych penetracji), utrwalano też na kliszy różne komiczne sytuacje, np. dziwne pozy zaciekawionych wnętrzem pieca garncarskiego lub nabożnie wpatrzone w Profesora wiejskie babcie nagrywane na taśmę magnetofonową. "Folklor obozowy" w postaci humorystycznych rysunków, gazetek ściennych, teatrzyku kukiełkowego, z braku miejsca, niestety, musiał być mocno okrojony. W dalszych działach pokazano: fotografie z narad z budowniczymi skansenów i z uroczystości ich otwierania, także z wystaw galeryjnych muzeów. Inne przedstawiały posiedzenia różnych komisji, twórców ludowych i ich dzieła, zespoły folklorystyczne, w których ocenianiu brali udział państwo Reinfussowie. Nie zabrakło na fotografiach wypromowanych magistrów (szczególnie ukochanej trzynastki "dzieci lubelskich"), i sześciu doktorów. Wzruszały osobiste pamiątki - dary �Kronika 407 "od serca". Osobną dużą gablotę wypełniały książki autorstwa R. Reinfussa, czasopisma z artykułami obojga, "przeplatane" odpowiednimi do lektury eksponatami. Obok stała para manekinów w strojach górali szczawnickich, stanowiąca ilustrację i nawiązanie do pielWszego zeszytu Atlasu Polskich Strojów Ludowych, wydanego przez PTL (Stroje górali szczawnickich, 1949) autorstwa R. Reinfussa. Odznaczenia i dyplomy zajęły również sporą gablotkę (m.in. Romana: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal im. Oskara Kolberga, "Zasłużony dla Kultury Narodowej", Zofii: Złoty Krzyż Zasługi). Zwiedzających witał i żegnał profesor ,jak żywy" ... w stroju tadżyckim, którym niegdyś obdarował go na Festiwalu w Zakopanem zaprzyjaźniony zespół Tadżyków. Jak wiemy, często wystawy ,,ku czci" są sztampowe, a zatem nudne. Ta, dzięki niebanalnym życiorysom bardzo zasłużonych dla etnografii i muzealnictwa postaci, ich oraz współpracowników i uczniów poczuciu humoru i fantazji, nie tylko informowała, ale i bawiła, co widać było po minach zwiedzających. Wystawie towarzyszył informator zawierający wspomnienia i kalendarium. Profesor przeżył żonę zmarłą 9 marca 1993 roku o 5 lat. 26 września 1998 roku, na zakończenie LXXIV zjazdu PTL w Krakowie, w trakcie którego otrzymał uroczysty adres od Zarządu Głównego dla zasłużonego członka Towarzystwa, dosięgła nas okrutna wiadomość o jego nagłym zgonie. Anna Spiss "ZABAWKI Z JARMARKU. KIELECKI OŚRODEK ZABAWKARSTWA LUDOWEGO". WYSTAWA W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM, KRAKÓW, MAJ-CZERWIEC 2004 W zbiorach Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie znajduje się kolekcja zabawek licząca ponad 2.200 obiektów. Jest to z pewnością naj starsza i największa kolekcja tego typu w naszym kraju, która przetrwała z niezbyt wielkimi stratami obie wojny światowe. Wprawdzie w Polsce nigdy nie było tak rozwiniętego przemysłu zabawkarskiego jak w zachodniej Europie, to jednak od drugiej połowy XIX wieku, głównie w południowej Polsce, dynamicznie rozwijało się kilka ośrodków wytwórczych zabawek ludowych wykonywanych z drewna i gliny. Znaczniejszymi ośrodkami zabawkarskimi na terenie południowej Polski, produkującymi na zaopatrzenie wsi, były: ośrodek żywiecki, obejmujący wsie: Koszarawa, Peweł, Lachowice, Stryszawa; myś1enicki z wsiami: Trześnia, Poręba; kielecki, zlokalizowany we wsiach Łączna i Ostojów, oraz rzeszowski, którego centrum stanowi dziś wieś Brzóza Stadnicka, a do II wojny światowej taką rolę pełnił Jaworów (obecnie Ukraina). W większości tych wsi tradycja wytwarzania zabawek sięgająca końca XIX wieku kontynuowana jest do dziś, choć w znacznie mniejszym zakresie. Ważnym ośrodkiem zabawkarskim było również samo miasto Kraków i jego okolice. Krakowskie wiosenne odpusty: Emaus, Rękawka, odpust św. Stanisława na Skałce, od dawna spełniały rolę wielkich targów zabawek. Cykl wystaw planowany w Muzeum Etnograficznym w Krakowie pod wspólnym tytułem "Zabawki z jarmarku", przedstawiać będzie w kolejnych latach tradycyjne ośrodki zabawkarstwa ludowego w Polsce południowej i południowo-wschodniej. Zarówno pre- �408 Kronika zentowane wystawy, jak i akcja edukacyjna będą miały na celu zainteresowanie dzieci atrakcyjnością tradycyjnego wzornictwa, a wytwórców zabawek skłonienie do poszerzania oferty. Pierwszą z tego cyklu była wystawa "Kielecki ośrodek zabawkarstwa ludowego", prezentowana od maja do czerwca 2004 roku w Muzeum Etnograficznym w Krakowie. Wystawie towarzyszył pokaz prac i umiejętności wykonywania zabawek z drewna z udziałem Włodzimierza Ciszka z Ostojowa. Ludowe zabawkarstwo drewniane w Polsce rozwijało się na terenach, gdzie jałowa gleba zmuszała chłopów do poszukiwania dodatkowych źródeł dochodów, a zalesione obszary obfitowały w łatwo dostępny surowiec. Na Kielecczyźnie, w okolicach Suchedniowa, we wsiach: Łączna. Ostojów, Krzyżka, Czerwona Górka, Podłazie i in. rzemiosło drzewne istniało już w XVII wieku. Wyrabiano tu w dużych ilościach: łyżki, "warzochy", szufle, międlice, cierlice i wrzeciona, sprzedając je na targach i jarmarkach nie tylko w najbliższych okolicach. Na bazie tej wytwórczości rozwinął się tu w XX wieku chałupniczy przemysł zabawkarski. Znaczny wpływ na wyrób zabawek w Łącznej miały osiadłe tu w latach 1880-1890 rodziny Galicjoków: Sitarskich i Krawczyków, pochodzących ze wsi Lochów, czyli prawdopodobnie Lachowic (pow. żywiecki), a w Czerwonej Górce osiadły tu na początku XX wieku Karol Sawuła z Pieskowej Skały koło Ojcowa. Z początkiem XX wieku wyrabiano tu bryczki z konikami i kołyski na biegunach wykonywane tą samą techniką i w podobny sposób zdobione jak w żywieckim. W okresie międzywojennym obok bryczek z konikami oraz kolebek asortyment zabawek powiększa się o karuzelki, ptaki klepiące skrzydłami, taczki, wózki, koniki na biegunach i wiele innych. Od lat 40. do 70. XX wieku nadal masowo produkowane były zabawki o podobnych formach, ale pojawili się też twórcy, którzy kontynuując wyrób zabawek według dawnych wzorów, stworzyli własny styl, niejednokrotnie zajmując się również rzeźbą. Do nich należą: Stanisław Ciszek i Marian Brzeziński z Ostojowa, Jakub Materek z Podłazia czy Stanisław Marcisz z Jaworza. W wielu zabawkach widoczne są wpływy innych ośrodków, jak żywieckiego czy Jaworowa (obecnie Ukraina), ale najbardziej typowe dla kieleckiego ośrodka, a nieznane gdzie indziej w takiej formie, są "koniki z klocka" na biegunach lub na kółkach, malowane na siwo wraz z czerwono-szafirową uprzężą oraz z grzywą i ogonem z pakuł lub króliczej skórki. Prezentując ludowe zabawkarstwo Kielecczyzny, trudno byłoby pominąć zabawki z gliny. Ośrodki garncarskie należą tu bowiem do najstarszych na ziemiach polskich. Wedle przekazów historycznych naj dłuższe tradycje garncarskie na tym terenie posiada Iłża, Denków i Chałupki. Powstanie cechu garncarskiego w Iłży datuje się już na XIV wiek, w Denkowie na początek XVI wieku, a w Chałupkach na koniec XV wieku. Pod koniec XIX wieku na tym terenie istniało ok. 50 ośrodków garncarskich. Dla porównania, w latach 70. XX wieku było ich już tylko 15. Warsztaty te produkowały głównie naczynia użytkowe, zaś zabawki z gliny stanowiły jedynie margines ich działalności. Wykonywane były głównie przez czeladników i uczniów warsztatów garncarskich i sprzedawane na okolicznych targach i jarmarkach. Tematycznie nawiązywały do tych lepionych z gliny przez same dzieci, odznaczały się jedynie lepszym technicznym wykonaniem i zastosowaniem kolorowej glazury. Najczęściej były to figurki zwierząt i ptaków, laleczki z gliny, miniaturowe instrumenty muzyczne, takie jak fujarki, trąbki! gwizdki, miniaturowe naczyńka wzorowane na formach użytkowych, a także ozdoby w postaci wisiorków i koralików. �Kronika 409 Fot. I. Zabawki wykonane przez Stanisława Ciszka z Ostojowa oraz ptaki i zwierzęta wykonanc przez Stanisława Marcisza z Jaworza, fragment wystawy "Zabawki zjam1arku. Kiclecki ośrodek zabawkarstwa ludowego", Muzeum Etnograficzne w Krakowie, fot. Jan Tomaszewski. Fot. 2. Wlodzimierz Ciszek, syn Stanisława, przy swoich pracach, fot. Jan Tomaszewski. �Kronika 410 Po II wojnie światowej większość garncarzy współpracowała z "Cepelią", która pośredniczyła w zbycie wyrobów dotychczas przez nich wytwarzanych oraz starała się adaptować dawne formy naczyń garncarskich dla potrzeb głównie miejskiego odbiorcy. Zabawki z gliny, kupowane w sklepach cepeliowskich, najczęściej pełniły już tylko funkcję dekoracyjną. Na ich popularyzację wpływ miała nie tylko "Cepelia", ale także liczne konkursy na tradycyjne wyroby garncarskie. Na Kielecczyżnie zabawki z gliny, podobnie jak naczynia użytkowe, wykonywane były trzema głównymi technikami. Były to wyroby glazurowane najczęściej w kolorze zielonym, żółtym i brązowym; wyroby nie glazurowane, o naturalnym jasnym kolorze wypalonej gliny, zwane były biskwitami i wreszcie nie glazurowane, wypalane przy zmniejszonym dostępie powietrza, nazywane siwakami. Zdobiono je najczęściej nalepianymi różnie formowanymi kawałkami gliny, rytem, malowaniem kolorowymi glinkami i ornamentem stempelkowym. Wszystkie prezentowane na wystawie zabawki z drewna i gliny pochodziły wyłącznie ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie, a uzupełnione zostały fotografiami i rysunkami zabawek wykonanymi podczas badań prowadzonych w 1953 roku przez Pracownię Dokumentacji Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Małgorzata Oleszkiewicz, Grażyna Pyla / � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/669c00a1eb026daa113b8e593cf11eca.pdf d9b861713b055d5baec58e27d048e32b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5225 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2005 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4850 Title A name given to the resource Kronika / LUD 2005 t.89 Description An account of the resource LUD 2005 t.89, s.343-382 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 89, 2005 ¥. KRONIKA POSIEDZENIE KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH PAN, CIESZYN, 17-18 CZERWCA 2005. 17-18 czerwca 2005 roku odbyło się w Cieszynie posiedzenie Komitetu Nauk Etno­ logicznych PAN, połączone ze zorganizowaną przez Instytut Etnologii i Folklorystyki Uniwersytetu Śląskiego, Filia w Cieszynie, konferencją „Etnologia i folklorystyka w działalności ośrodka cieszyńskiego. Na dziesięciolecie istnienia”. Organizatorami po­ siedzenia i konferencji byli; prof. dr hab. Irena Bukowska-Floreńska, dyrektor Instytutu Etnologii i Folklorystyki US oraz dziekan Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji UŚ, prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki. Posiedzenie Komitetu rozpoczęto od komunikatów i informacji dotyczących aktual­ nych spraw interesujących środowisko etnologiczne. Prowadzący spotkanie prof. Zbi­ gniew Jasiewicz i prof. Aleksander Posem-Zieliński poinformowali zebranych o powstaniu Komitetu Nauk o Kulturze i propozycji wspólnego posiedzenia obu Komitetów, o zgło­ szeniu wniosku przez grupę młodych etnologów i doktorantów dotyczący utworzenia sekcji Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, w ramach której chcieliby działać oraz o po­ wołaniu prof. Posem-Zielińskiego przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji do pełnie­ nia funkcji eksperta w zakresie programów i treści kształcenia na studiach etnologicz­ nych. Przypomnieli także o planowanych w najbliższym czasie konferencjach naukowych — między innymi konferencji „Kultura profesjonalna etnologów w Polsce” (Wrocław, 8-9 września 2005) oraz konferencji organizowanej przez Instytut Etnologii i Antropo­ logii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego z okazji siedemdziesięciolecia etnologii na UW. W zasadniczej części posiedzenia Komitetu przedstawione i przedyskutowane zosta­ ły trzy ważne kwestie. Pierwszą z nich była, poruszana już wcześniej na zebraniach Komitetu, sprawa potrzeby podjęcia starań o wprowadzenie nazwy „antropologia kultu­ rowa” jako nazwy kierunku studiów i nazwy dyscypliny, z której nadaje się stopnie na­ ukowe. Problem ten zreferował prof. A. Posem-Zieliński. Przedstawił wyniki dyskusji, jaka w tej sprawie odbyła się w środowisku etnologów, odpowiadających na ankietę ro­ zesłaną wcześniej i mającą na celu określenie stanowisk etnologów wobec postulowanej zmiany. Na wniosek prof. Cz. Robotyckiego zebrani członkowie Komitetu poddali gło­ sowaniu ustalenie nazwy. Głosowano na jedną z trzech najczęściej pojawiających się w dyskusji nazw dyscypliny. W wyniku głosowania ustalono, że wprowadza się nazwę „etnologia i antropologia kulturowa” dla kierunku studiów i dyscypliny. W dyskusji po­ przedzającej głosowanie wypowiadali się wszyscy obecni. Drugą kwestią, jakiej poświę­ cono czas na posiedzeniu, była informacja o projekcie nowych zasad punktowania form działalności naukowej i badawczej w naukach humanistycznych. Informację o projekcie i pracach nad nim przedstawiła prof. K. Kaniowska. Projekt ten powstał w toku dyskusji zainicjowanej przez Komitet Nauk Filozoficznych, w której uczestniczyli przedstawicie­ �344 Kronika le Komitetów różnych dyscyplin humanistycznych. W trakcie kilku spotkań organizowa­ nych przez KNF w Warszawie prezentowane były projekty punktacji, wprowadzane ko­ rekty i omawiane zgłoszone sugestie. Rezultatem tych prac stał się nowy projekt punkta­ cji, przesłany już do Ministerstwa. Zmiany dotyczą także list czasopism punktowanych. W proponowanej nowej wersji listy czasopism etnologicznych do grupy A dołączone zostały dwa tytuły: „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” oraz „Łódzkie Studia Etnogra­ ficzne”. Zasady punktacji zawarte w nowym projekcie zostały przedstawione i udostęp­ nione uczestnikom posiedzenia. Ostatnią omawianą sprawą był stan prac nad przygoto­ waniem standardów kształcenia na kierunku „etnologia”. Prof. A. Posem-Zieliński przed­ stawił zebranym wypracowany projekt programu studiów etnologicznych. W opinii uczestników, posiedzenie było ważne i interesujące nie tylko dlatego, że poświęcone zostało omówieniu problemów istotnych dla naszego środowiska, ale także dało możli­ wość dyskusji i wymiany poglądów. Następne posiedzenie Komitetu Nauk Etnologicz­ nych odbędzie się w Warszawie w listopadzie 2005 roku. Katarzyna Kaniowska 81 WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, SUPRAŚL, 17 WRZEŚNIA 2005 Zebranych powitała prezes ZG PTL prof. Dorota Simonides, która nawiązała do to­ warzyszącej zjazdowi PTL konferencji naukowej „Pogranicze białorusko-litewsko-polskie. Historia - etnos -ję z y k - kultura”. Profesor wysoko oceniła poziom naukowy refera­ tów i wartości poznawcze przedstawionych prac. Wszystkie referaty zostaną opublikowa­ ne w okolicznościowym wydawnictwie. Prof. D. Simonides podziękowała organizatorom sesji i zjazdu PTL: Zarządowi Głównemu i Oddziałowi Warszawskiemu Polskiego To­ warzystwa Ludoznawczego, Muzeum Podlaskiemu w Białymstoku, Instytutowi Etnolo­ gii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Państwowemu Muzeum Etnograficznemu w Warszawie. Prowadzenie Walnego Zgromadzenia zebrani powierzyli prof. Irenie Bukowskiej-Floreńskiej. Na sekretarza wybrano mgr Małgorzatę Golicką-Jabłońską. Przewodnicząca przedstawiła następujący porządek zebrania: 1. Uczczenie zmarłych członków PTL; 2. Wręczenie dyplomu dr Annie Nadolskiej-Styczyńskiej, prezesowi Oddziału PTL w Łodzi; 3. Nadanie godności członka honorowego PTL; 4. Podziękowanie ustępującemu Zarządowi Głównemu i prezes — prof. Dorocie Si­ monides; 5. Przyjęcie protokółu z ubiegłorocznego walnego zebrania w Łodzi; 6. Powołanie Komisji Mandatowej; 7. Powołanie Komisji Skrutacyjnej; 8. Powołanie Komisji Wnioskowej; 9. Sprawozdania ustępującego Zarządu: �Kronika 3 45 a) sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego, b) sprawozdanie finansowe, c) sprawozdanie ODilE, d) sprawozdanie Komisji Rewizyjnej; 10. Odczytanie sprawozdań z działalności terenowych oddziałów PTL; 11. Wybory nowych władz PTL; 12. Odczytanie wniosków zgłoszonych do Komisji Wnioskowej; 13. Słowo nowego prezesa do członków Towarzystwa; 14. Zamknięcie obrad. Ad 1. Zebrani uczcili minutą ciszy zmarłych w ostatnim roku kolegów. Byli to: Ewa Arszyńska (członek PTL w Toruniu), Maria Parnowska (członek PTL w Warszawie), Hele­ na Kroczka (członek PTL w Mszanie Dolnej), Zofia Wieruszewska i Józefa Rogulska, Franciszka Dąbrowska (członkinie PTL w Opocznie), Danuta Tyłkowa, Barbara PeszatKrólikowska i Leszek Dzięgiel (członkowie PTL w Krakowie). Ad 2. Prof. Dorota Simonides wręczyła Annie Nadolskiej-Styczyńskiej dyplom i podzięko­ wała za zorganizowanie sesji naukowej i zjazdu PTL we wrześniu 2004 roku w Łodzi. Ad 3, Zebrani jednogłośnie przegłosowali wniosek o nadanie godności honorowego człon­ ka PTL dr. Janowi Górakowi z Lublina. Ad 4. W imieniu wszystkich członków PTL prof. Z. Kłodnicki i dr A. Stawarz podziękowa­ li prof. D. Simonides za kierowanie Towarzystwem w ciągu dwóch kadencji. Stanow­ czość, talent organizacyjny i zaangażowanie Pani Profesor pozwoliły przeprowadzić PTL przez trudny okres transformacji ustrojowej i wskazać kierunki działania na przyszłość. Z kolei prof. D. Simonides, żegnając się z członkami ustępującego Zarządu, podzięko­ wała wszystkim za lata współpracy. Wspomniała, że przez cały czas kadencji dążyła do tego, aby Towarzystwo znalazło się pod opieką Uniwersytetu Wrocławskiego. Przed stu dziesięciu laty pieczę nad PTL sprawował Uniwersytet we Lwowie. Po wojnie kadrę i tradycje Uniwersytetu Jana Kazimierza przejął Uniwersytet we Wrocławiu. Zarząd PTL odwołał się do tych przedwojennych tradycji. Rektorzy uczelni prof. prof. Roman Duda, Romuald Gelles, Zdzisław Latajka ze zrozumieniem i wielką życzliwością pomagali Towarzystwu. Dzięki pomocy uczelni rozwiązano kłopoty lokalowe. Zarząd Główny, a przede wszystkim Biblioteka Towarzystwa, dysponują obecnie wyremontowanym po­ mieszczeniem o pow. 210 m2 przy ulicy Szczytnickiej we Wrocławiu. Być może będzie to już stała siedziba PTL. Zarząd Główny wystosował do rektorów Uniwersytetu Wro­ cławskiego pisma z podziękowaniem za okazaną pomoc. Prof. D. Simonides zwróciła uwagę na potrzebę wymiany pokoleniowej i wciągnięcie do pracy społecznej w Zarzą­ dzie Głównym młodych etnologów. W ostatnim okresie PTL powiększyło się o wielu nowych, młodych członków, co pomyślnie rokuje na przyszłość. Prof. Teresa Smolińska podkreśliła ogromny wkład pracy zatrudnionych w Biurze PTL: mgr Pauliny Sucheckiej i Bożeny Wrońskiej podczas przeprowadzki. Była to ciężka pra­ ca fizyczna. Trzeba było spakować, przetransportować, rozpakować setki książek, urzą­ dzić nową bibliotekę i czytelnię. Panie zasłużyły na słowa podziękowania i premię pie­ niężną (jeśli PTL dysponuje odpowiednimi funduszami). �346 Kronika A d 5. Protokół z Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL, które odbyło się 23 września 2004 roku w Łodzi, odczytała dr Anna Spiss. Na uwagę zasługuje fakt, że wszystkie wnioski zgłoszone podczas tego zgromadzenia zostały wprowadzone w życie. Delegaci przyjęli sprawozdanie. Ad 6, Zgromadzenie powołało Komisję Mandatową w składzie: Barbara Bazielich, Halina Solecka. Ad 7. Zgromadzenie powołało Komisję Skrutacyjną w składzie: Hanna Golla, Artur Trapszyc, Krystyna Laskowska. Ad 8. Zgromadzenie powołało Komisję Wnioskową w składzie: Krystyna Kaczko, Krystyna Nowak-Wolna. Ad 9. Sprawozdania ustępującego Zarządu: a) sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego odczytał sekretarz generalny - Jerzy Adamczewski (tekst opublikowany poniżej); b) Sprawozdanie finansowe odczytał skarbnik — Zbigniew Toroński; c) sprawozdanie ODilE przedstawiła w imieniu nieobecnej prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej — mgr P. Suchecka; d) sprawozdanie Komisji Rewizyjnej odczytał przewodniczący komisji — Janusz Kamocki. Przewodniczący Komisji Rewizyjnej zgłosił wniosek o udzielenie absolutorium ustę­ pującemu zarządowi. Zebrani przegłosowali wniosek większością głosów. Ad 10. Zgodnie z tradycją walnych zgromadzeń delegatów PTL przedstawiciele terenowych oddziałów zapoznali zebranych z działalnością oddziałów w minionym roku. Sprawoz­ dania odczytali przedstawiciele oddziałów z Ciechanowa, Krakowa, Łodzi, Mszany Dol­ nej, Opola, Poznania, Śląska, Warszawy, Wrocławia i Zamościa. Ad 11. Przewodnicząca Komisji Mandatowej prof. B, Bazielich stwierdziła, że na sali znaj­ duje się 30 osób z 46 osób uprawnionych do głosowania, czyli wybory będą prawomoc­ ne. Zgodnie z porządkiem obrad delegaci zgłosili kandydatury do władz PTL: Do Zarządu Głównego kandydowali: 1. Jerzy Adamczewski, 2. Michał Buchowski, 3. Joanna Cicha, 4. Zygmunt Kłodnicki, 5. Maria Kuczyńska, 6. Olga Kwiatkowska, 7. Joanna Łagoda, �Kronika 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. Małgorzata Michalska, Magdalena Rostworowska, Dorota Simonides, Teresa Smolińska, Anna Spiss, Andrzej Stawarz, Zbigniew Toroński. Do 1. 2. 3. 4. 5. Głównej Komisji Rewizyjnej kandydowali: Maria Foma, Elżbieta Jaworska, Anna Nadolska-Styczyńska, Małgorzata Oleszkiewicz, Danuta Powiłańska. Do 1. 2. 3. 4. Sądu Koleżeńskiego kandydowali: Janusz Kamocki, Teresa Karwicka, Teofila Latoś, Małgorzata Orlewicz. Komisja Skrutacyjna ogłosiła wyniki wyborów. Oddano 30 ważnych głosów. Do Zarządu Głównego wybrani zostali: 1. Jerzy Adamczewski 22 głosy, 2. Michał Buchowski 29 głosów, 3. Joanna Cicha 24 głosy, 4. Zygmunt Kłodnicki 24 głosy, 5. Joanna Łagoda 23 głosy, 6. Małgorzata Michalska 23 głosy, 7. Magdalena Rostworowska 28 głosów, 8. Dorota Simonides 29 głosów, 9. Teresa Smolińska 27 głosów, 10. Anna Spiss 23 głosy, 11. Andrzej Stawarz 25 głosów, 12. Zbigniew Toroński 25 głosów. Zastępcy Członków Zarządu Głównego: 1. Maria Kuczyńska 19 głosów, 2. Olga Kwiatkowska 18 głosów. Do 1. 2. 3. 4. Głównej Komisji Rewizyjnej wybrani zostali: Maria Fornal 17 głosów, Elżbieta Jaworska 24 głosy, Anna Nadolska-Styczyńska 29 głosów, Małgorzata Oleszkiewicz 17 głosów. Do 1. 2. 3. Sądu Koleżeńskiego wybrani zostali: Janusz Kamocki 26 głosów, Teofila Latoś 26 głosów, Małgorzata Orlewicz 24 głosy. Zarząd Główny ukonstytuował się ja k poniżej: prezes — prof.dr hab. Michał Buchowski; 347 �348 Kronika wiceprezesi: prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki, dr M ałgorzata Michalska, dr Andrzej Stawarz; sekretarz generalny — dr Jerzy Adamczewski; z-ca sekretarza generalnego — mgr Joanna Łagoda; skarbnik — m gr Zbigniew Toroński; z-ca skarbnika — dr M agdalena Rostworowska. Członkowie Zarządu: m gr Joanna Cicha, prof. dr hab. Dorota Simonides, prof. dr hab.Teresa Smolińska, dr Anna Spiss. Zastępcy członków Zarządu Głównego: mgr M aria Kuczyńska, m gr Olga Kwiatkowska. Główna Komisja Rewizyjna ukonstytuowała się jak poniżej: przewodnicząca — dr Anna Nadolska-Styczyńska, członkowie: mgr Maria Fornal, mgr Elżbieta Jaworska, mgr Małgorzata Oleszkiewicz. Sąd Koleżeński ukonstytuował się jak poniżej: przewodniczący: dr Janusz Kamocki, członkowie: m gr Teofila Latoś, m gr Małgorzata Orlewicz. Ad 12 Przewodnicząca Komisji Wnioskowej — m gr Krystyna Kaczko, odczytała zgłoszone do Komisji wnioski: 1. wniosek Oddziału Krakowskiego o nadanie dr Annie Spiss godności członka hono­ rowego PTL; 2. w niosek-apel ODilE o nadsyłanie informacji bibliograficznych; 3. wniosek z Torunia apelujący do organizatorów przyszłego zjazdu i sesji naukowej 0 uwzględnienie w programie sesji propozycji referatów przygotowanych przez autorów z innych oddziałów PTL; 4. wnioski z Zamościa: a) o przekazanie członkom adresów e-mail, b) propozycja, aby niektóre dokumenty nadsyłane z terenu mogli podpisywać we Wro­ cławiu członkowie Zarządu Głównego. Główna księgowa wyjaśniła, że taka procedura jest zgodna z obecnymi przepisami prawnymi, c) wniosek skierowany do mgr Joanny Cichej, reprezentującej Ministerstwo Kultury 1 ZG PTL o przesłanie do oddziałów informacji o konkursach i projektach finansowa­ nych z puli resortu i UE. Joanna Cicha odpowiedziała, że na stronie internetowej Mini­ sterstwa znajdują się różnorodne propozycje, z których można wybrać odpowiednie dla Oddziału, jest ich tak wiele, że trudno byłoby przekazywać całość. Może chętnie służyć pom ocą i radą; 5. wniosek prof. Z. Kłodnickiego o zorganizowanie następnego Zjazdu na Spiszu. Z. Kłodnicki proponował, aby Zjazd przygotowała specjalnie powołana komisja. Przed taką formą organizacji przestrzegała M. Orlewicz, której tegoroczny Zjazd dał doświad­ czenie w tej materii. Ponieważ inni delegaci również nie akceptowali takiej formy orga­ nizacji, Z. Kłodnicki wycofał wniosek; 6. wnioski Komisji Rewizyjnej: a) skierowanie do władz Uniwersytetu Wrocławskiego prośby o finansowanie Biblio­ teki PTL w dotychczasowym wymiarze, �Kronika 349 b) o wypłacenie nagród pieniężnych pracownicom Biura PTL (o ile są na to fundu­ sze) za ogromny wkład pracy przy przeprowadzce i urządzaniu nowego Biura i Bibliote­ ki PTL; 7. wniosek dr, J, Kamockiego, aby w programach sesji i zjazdów uwzględniać potrze­ by religijne delegatów i umożliwić im udział w sobotnich lub niedzielnych mszach św. bez szkody dla uczestnictwa w innych zajęciach. Ad 13. Nowo wybrany prezes ZG PTL — prof. Michał Buchowski skierował do członków Towarzystwa „Słowo”, które odczytał prof. Z. Kłodnicki. Prof. Buchowski apelował o pomoc w kierowaniu Towarzystwem. Podkreślił, że bę­ dzie starał się zainteresować pracami PTL młodszą generację, zwiększyć współpracą i wymianę międzynarodową, zwłaszcza z krajami anglosaskimi. Prezes zamierza konty­ nuować dotychczasowe, tradycyjne kierunki pracy PTL takie, ja k działalność wydawni­ cza, sesje, spotkania i dostosowywać je do potrzeb czasu. Na tym Walne Zgromadzenie Delegatów zakończono. Małgorzata Golicka-Jabłońska SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO W LATACH 2002-2005 Sprawozdanie obejmuje następujące części; 1. Dane ogólne. 2. Działalność statutowa. 3. Działalność Zarządu Głównego i Prezydium ZG. 4. Sprawy finansowe. 5. Działalność wydawnicza. 6. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej. 7. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego. 8. Archiwum Naukowe. 9. Oddziały PTL. Dane ogólne 7 czerwca 2002 roku w Cieszynie odbyło się LXXVIII Walne Zgromadzenie Delega­ tów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zgodnie ze statutem przeprowadzono wów­ czas wybory do władz naczelnych Towarzystwa: Zarządu Głównego, Głównej Komisji �Kronika 350 Rewizyjnej oraz Sądu Koleżeńskiego, W wyniku tajnego głosowania do Zarządu Głów­ nego wybrano 12 osób. W porządku alfabetycznym byli to: Jerzy Adamczewski, Alfred Gauda, Zbigniew Jasiewicz, Krystyna Kaczko, Zygmunt Ktodnicki, Bronisława Kopczyń­ ska-Jaworska, Magdalena Rostworowska, Dorota Simonides, Teresa Smolińska, Anna Spiss, Andrzej Stawarz, Zbigniew Toroński. Prezydium Zarządu Głównego ukonstytuowało się w następującym składzie: prezes wiceprezes wiceprezes wiceprezes sekretarz generalny zastępca sekretarza zastępca skarbnika prof. dr hab. Dorota Simonides, prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki, prof, dr hab. Teresa Smolińska, dr Andrzej Stawarz, dr Jerzy Adamczewski, mgr Zbigniew Toroński, dr Magdalena Rostworowska. Do Głównej Komisji Rewizyjnej wybrano dr. Janusza Kamockiego, dr Annę Lewicką i mgr Małgorzatę Orlewicz. Przewodniczącą GKR została dr Anna Lewicka. Sąd Koleżeński ukonstytuował się w następującym składzie: dr Stanisław Chmielow­ ski — przewodniczący oraz członkowie: mgr Maria Parnowska i dr Jan Święch. W trak­ cie trwania kadencji zmarł przewodniczący, dr Stanisław Chmielowski oraz mgr Maria Parnowska. Ponieważ do Sądu Koleżeńskiego nie wniesiono żadnych spraw, dlatego też skład tej komórki nie został ostatecznie uzupełniony. W 2002 roku Polskie Towarzystwo Ludoznawcze zostało zarejestrowane w Krajo­ wym Rejestrze Sądowym. Numer pozycji rejestru: 0000059069, numer wpisu: WR. VI N S-REJ. KRS/2205/1/352. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada swoją stronę internetową. Autorką jest pani N atalia G ancarz. A dres strony: w w w .ptl.end.pl. Adres poczty internetowej: ptl@ free.ngo.pl. W biurze działającym przy Zarządzie Głównym zatrudnione są następujące osoby: 1. M gr Paulina Suchecka na 1/3 etatu (od 3.01.2005 r. rozpoczęła pracę w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu) — dyrektor biura, która dodatkowo odpowiada za biblio­ tekę (zakupy, katalogowanie, klasyfikacja książek do działów, wymiana), archiwum, spra­ wy wydawnicze i członkowskie. Pełni dyżury w czytelni: poniedziałek, wtorek, środa w godz. 16-20 i dwie soboty w miesiącu w godz. 9-13; 2. Pani Bożena Wrońska na pełnym etacie — intendent zbiorów bibliotecznych, ob­ sługująca magazyn wydawnictw, prowadzi wysyłkę publikacji, ekspedycję koresponden­ cji, a także obsługę czytelników, zakupy na potrzeby biura itd; 3. Pani Agata Sikora — główna księgowa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego nadal jest zatrudniona na um owę-zlecenie. Zajmuje się całością spraw finansowych. W okresie spraw ozdaw czym rów nież pani Jadwiga Kłodnicka zatrudniona była w niewielkim zakresie w latach 2002-2004 na umowę-zlecenie, ale wyłącznie w ramach środków przyznanych przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji Naukowej na działal­ ność Biblioteki Naukowej im. J. Czekanowskiego. Na funkcjonowanie biura Towarzystwo nie otrzymuje żadnych dotacji — pracownicy obsługujący bibliotekę są finansow ani ze środków U niw ersytetu W rocławskiego, z którym od 3 lat Polskie Towarzystwo Ludoznawcze m a podpisaną stosowną umowę i otrzymuje środki pieniężne w zamian za tzw. „usługę biblioteczną i promowanie Uni­ wersytetu Wrocławskiego za granicą”. �Kronika 351 Od października 2005 roku w ramach posiadanych środków (jeśli nie uda się tego przeprowadzić przez Urząd Pracy) planowane jest zatrudnienie bibliotekarza po bibliote­ koznawstwie na Uniwersytecie Wrocławskim. Działalność statutowa Polskie Towarzystwo Ludoznawcze co roku organizuje ogólnopolskie konferencje z udziałem gości zagranicznych. Konferencje te towarzyszą Walnym Zgromadzeniom członków. W 2002 roku konferencja „Pogranicza kulturowe i pogranicza etniczne w środ­ kowej Europie” w Cieszynie poświęcona była pograniczu polsko-czesko-słowackiemu. W 2003 roku w Słubicach konferencja „Polska — Niemcy. Pogranicze kulturowe i etnicz­ ne” dotyczyła pogranicza polsko-niemieckiego, w tym roku konferencja dotyczy pograni­ cza białorusko-litewsko-polskiego. W 2004 roku w Łodzi konferencja zatytułowana była „Kultury wobec globalizacji”. Ponadto PTL prowadzi bibliotekę, archiwum oraz działal­ ność wydawniczą. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL z siedzibą w Łodzi gromadzi materiały do bieżącej bibliografii etnografii polskiej oraz opracowuje wybory z tej bibliografii do analogicznych publikacji międzynarodowych, a także zbiera wiadomości o aktualnym ruchu naukowym. Sporządzane są w komputerowej bazie da­ nych noty bibliograficzne, przygotowywane wybory z zakresu antropologii kulturowej, etnografii, folklorystyki dla UNESCO i dla IVB (wraz z indeksami i tłumaczeniami). Działalność Zarządu Głównego i Prezydium W okresie sprawozdawczym odbyły się kolejne Walne Zgromadzenia Delegatów Pol­ skiego Towarzystwa Ludoznawczego: w 2003 roku LXXIX w Słubicach i w 2004 roku LXXX w Łodzi. W mijającej kadencji członkowie Prezydium Zarządu Głównego spo­ tkali się na siedmiu posiedzeniach, zawsze pod przewodnictwem prof. Doroty Simoni­ des, na których omawiano przede wszystkim sprawy związane z funkcjonowaniem Pol­ skiego Towarzystwa Ludoznawczego i lokalizacjąjego siedziby, sprawy finansowe, człon­ kowskie oraz działalność wydawniczą, a także zagadnienia wynikające z organizacji kolejnych WZD i towarzyszących im konferencji naukowych. Wśród działań o fundamentalnym dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego zna­ czeniu wymienić należy starania o uzyskanie stałej siedziby. Oto krótka historia „walki o siedzibę”. Towarzystwo związane jest z Uniwersytetem Wrocławskim od 1953 roku, od momentu, kiedy siedziba Towarzystwa przeniesiona została do Wrocławia. Zawsze też odgrywało służebną rolę wobec Uniwersytetu Wrocławskiego. Z bogatych zbiorów bibliotecznych korzystają studenci i pracownicy naukowi różnych uczelni wrocławskich, ale przede wszystkim uniwersytetu. W 2001 roku siedziba Zarządu Głównego przeniesiona została z ulicy Szewskiej do budynku biblioteki W ydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu W rocławskiego przy ul. Koszarowej. Sytuacja finansowa stawała się coraz bardziej krytyczna, a panie zatrud­ nione w biurze przy ZG nie otrzymywały przez kilka miesięcy wynagrodzenia. Trzeba było podjąć radykalne działania. W wyniku starań prof. Doroty Simonides i prof. Zygmunta Kłodnickiego we wrześniu 2002 roku Polskie Towarzystwo Ludoznawcze otrzymało daro­ wiznę od Uniwersytetu Wrocławskiego w wysokości 28.000 zł, która w całości została przeznaczona na wynagrodzenie pracowników biura, co przy braku możliwości finanso­ �352 Kronika wania przez KBN etatów w bibliotece i archiwum naukowym pozwoliło wypłacić zaległe wynagrodzenie. Postanowiono zwrócić się pismem do rektora UW z prośbą o dwa etaty (4.000 złotych miesięcznie), na których Uniwersytet Wrocławski zatrudniłby dwie osoby oddelegowane do pracy w Bibliotece Naukowej Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. W trakcie wizyty przedstawicieli Prezydium ZG na czele z prof. Simonides u Rektora pojawiło się kilka koncepcji dalszego funkcjonowania Towarzystwa. Najpoważniejszą z nich było przyłączenie PTL do Centrum Badań Śląskoznawczych i Bohemistycznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Pozostawała do rozwiązania sprawa lokalu dla biblioteki i biura. Powrót na ul. Szewską wydawał się mało realny. Przeprowadzka do przejętego przez uniwersytet budynku szkoły przy ul. Kuźniczej została wówczas odrzucona z po­ wodu zbyt wielkich kosztów adaptacji pomieszczeń szkoły na użytek biblioteki, ponadto nie byłoby możliwe wydzielenie jednolitego kompleksu dla biblioteki i biura, a negaty­ wem był także brak węzła sanitarnego. Pojawiła się natomiast koncepcja przeprowadze­ nia do budynku przy ul. Cieszyńskiego, gdzie znajdował się Wydział Stomatologii. Ten projekt wydawał się najbardziej realny. W sprawie ewentualnego przejęcia biblioteki To­ warzystwa przez uniwersytet lub jej użyczenia, na posiedzeniu Prezydium jednogłośnie przegłosowano przyzwolenie na użyczenie księgozbioru uniwersytetowi, a prawnicy mieli przygotować stosowną umowę. Dalsze funkcjonowanie Towarzystwa miało być oczywi­ ście autonomiczne i nie podlegać kierownictwu Centrum Badań Śląskoznawczych, a działalność wydawnicza opierać się miała na dofinansowaniu z KBN. Po pewnym cza­ sie koncepcja połączenia z Centrum Badań upadła, a Uniwersytet Wrocławski zaczął fi­ nansować 2 etaty biurowe w zamian za udostępnianie biblioteki i archiwum. Wydawnic­ twa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego sygnowane są od tej pory logo Uniwersyte­ tu Wrocławskiego, 30 marca 2004 roku odbyło się spotkanie, w którym uczestniczyli: prezes prof. D. Simonides, dyrektor biura P. Suchocka, rektor UW prof. Zdzisław Latajka i dyrektor administracyjny UW Ryszard Pelczar. Przedstawicieli PTL poproszono o przeprowadze­ nie Towarzystwa na ul. Szczytnicką do budynku, w którym znajdowało się poprzednio Liceum Ogólnokształcące, a który to budynek Uniwersytet Wrocławski przejmował od miasta. Rektor zapewnił wszechstronną pomoc przy tych działaniach, podtrzymywał de­ klaracje, że jeśli nowa lokalizacja będzie odpowiadała Towarzystwu, to może być ona ostateczna. Jeśli natomiast Towarzystwo będzie miało do nowego miejsca zastrzeżenia i jeśli zależy nam na ostatecznym ulokowaniu w gmachu nowo budowanej biblioteki uni­ wersyteckiej, to siedziba na ul. Szczytnickiej może być tymczasowa. Prof. Simonides wyraziła wstępną zgodę na takie rozwiązanie. Początek przeprowadzki przypadł na sier­ pień 2004 roku. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze otrzymało na drugim piętrze dwie dawne klasy, pomieszczenie biurowe, pomieszczenie na czytelnię, obszerny korytarz i możliwość wygospodarowania pomieszczenia sanitarnego dla personelu. Ograniczenia wytrzymałości stropów, dodatkowa ekspertyza budowlana i opinie nadzoru budowlane­ go ze strony Uniwersytetu Wrocławskiego spowodowała, że książki na regałach usta­ wiać można było jedynie do wysokości 170 cm, a regały mogły stać tylko w ściśle wy­ znaczonych miejscach. Z tego też powodu otrzymaliśmy możliwość zagospodarowani a jeszcze jednej klasy. W sumie wszystkie pomieszczenia mają ok. 230 m2 i stanowią część skrzydła budynku wyodrębnionego drzwiami wejściowymi. Jednocześnie planowane było wykorzystanie piwnic w budynku szkolnym na maga­ zyn wydawnictw. W grudniu 2003 roku został on przeniesiony z ul. Kościuszki na ul. Koszarową do tzw. „hali sportowej”, gdzie nie ma ogrzewania i jest słabe oświetlenie, ale jest sucho i bezpiecznie. Mimo wcześniejszych planów i wstępnej zgody władz uni­ wersyteckich, nie uda się w najbliższym czasie przenieść tego magazynu do budynku �Kronika 353 przy ul. Szczytnickiej, bowiem powierzchnia zajęta na bibliotekę i biuro przekroczyła metraż przyznany Towarzystwu przez uniwersytet. Podkreślić trzeba, iż wszelkie uzgodnienia z ekspertami budowlanymi, z firm ą wyko­ nującą remont, stolarzami, ślusarzami oddanymi do dyspozycji Towarzystwa przez Uni­ wersytet Wrocławski, firmą transportową i pracownikami fizycznymi wykonały i prowa­ dziły nadzór pani Paulina Suchecka i pani Bożena Wrońska. D ziałalność finansow a 13 stycznia 2003 roku zmarła nieodżałowana p. Anna Lubańska. Jej wkład w napra­ wianie finansów Towarzystwa i utrzymywanie ich w nieustannej dyscyplinie jest niepod­ ważalny i godny najwyższego szacunku. Obecnie sprawy finansowe prowadzi p. Agata Sikora. Szczegółowe dane zawiera sprawozdanie skarbnika, dlatego też podaję jedynie kilka podstawowych danych. Wpływy w poszczególnych latach stanowiących okres sprawozdawczy przedstawiały się następująco: Rok Wpływy % w stosunku do roku poprzedniego 2002 261.749 zł 2003 218.136,65 zł 2004 221.225,88 zł I-YII 2005 176.697 zł 100% 83,3% 101,4% ---- Najważniejsze pozycje wśród wpływów to, niezmiennie od kilku lat, dotacja celowa KBN oraz wpływy ze sprzedaży wydawnictw. Należy podkreślić, iż Komitet Badań Na­ ukowych w okresie sprawozdawczym przekształcony został w 2003 roku w Minister­ stwo Nauki i Informatyzacji, a co za tym oczywiście idzie, zmniejszona została kwota, którą dysponuje ministerstwo na dofinansowania. PTL odczuło to natychmiast. Dofinan­ sowanie z Ministerstwa Nauki i Informatyzacji: Rok 2002 2003 2004 2005 Wielkość 165.075 zł 100.550 zł 110.200 zł 116.350 zł % w stosunku do roku poprzedniego 100% 60,9% 109,5% 105,5% Wpływy ze sprzedaży wydawnictw: Rok 2002 2003 2004 I-VII 2005 Wielkość 42.574 zł 41.768,65 zł 30.925,88 zł 17.232,25 zł % w stosunku do roku poprzedniego 100% 98,1% 74% �Kronika 354 Po stronie kosztów w poszczególnych latach zanotow ano: Rok 2002 2003 2004 I — VII2005r. Wydatki 228.835,52 zł 193.543,35 zł 195.559,03 zł 72.775,79 zł % w stosunku do roku poprzedniego 100% 84,5% 101% Najważniejsze pozycje po stronie kosztów to wynagrodzenie pracowników biura (obecnie pokrywa je Uniwersytet Wrocławski) i koszt druku wydawnictw. Rok 2002 2003 2004 Wielkość 75.046,82 zł 59.296,12 zł 46.668,56 zł Corocznie zakładana była lokata terminowa, z której odsetki pozwalały pokryć w ca­ łości koszty bankowe. Jednocześnie w roku 2005 przekształcone zostało konto bankowe Towarzystwa na rachunek „Wspólny cel”. Jest on przeznaczony przede wszystkim dla organizacji typu non-profi, do jakich zalicza się Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Poza tym rachunek ten jest tańszy w utrzymaniu i ma korzystniejsze oprocentowanie. Na 2005 rok M Nil przyznało dofinansowanie zadań celowych w kwocie 116.350 zł na wnioskowaną sumę 356.375 zł. Dofinansowanie uzyskało 5 zadań: 1. publikacje — 52.300 zł, 2. działalność biblioteki naukowej — 44.300 zł, 3. działalność archiwum naukowego — 2.750 zł, 4. ODilE — 10.000 zł, 5. konferencja naukowa — 7.000 zł. Należy przypomnieć, iż oddziały PTL nie mogą same podpisywać żadnych umów cywilnoprawnych, a jedynym uprawnionym płatnikiem w rozliczeniach z Urzędem Skar­ bowym i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest Zarząd Główny. Uprawnień takich nie posiadają oddziały i absolutnie nie m ogą dokonywać takich rozliczeń. W razie potrzeby przy realizacji zadań zleconych i płaceniu honorariów oddział musi obligatoryjnie wyko­ nać następujące czynności: 1. Wystąpić do Urzędu Statystycznego we Wrocławiu z wnioskiem RG-1 o przyzna­ nie numeru REGON dla jednostki lokalnej. Otrzyma wówczas REGON zawierający numer Zarządu Głównego rozszerzony o dodatkowe 5 cyfr; 2. Musi zgłosić się w Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z miejscem siedziby oddziału i otrzymać odrębny numer KRS. Jednakże nadal będzie to oddział posługujący się statutem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego; 3. Złożyć w Urzędzie Skarbowym, według miejsca siedziby oddziału, deklarację N1P-1 dla wyodrębnionej jednostki wewnętrznej w celu przyznania numeru NIP jednostce składowej. Jest to jedyna m ożliwość uzyskania statusu płatnika uprawnionego do rozliczeń z Urzędem Skarbowym i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w zakresie podatków do­ chodowych. �Kronika 355 Działalność wydawnicza Przewodniczącym Rady Wydawniczej jest wiceprezes, dr Andrzej Stawarz. W okre­ sie sprawozdawczym odbyły się 3 posiedzenia Rady Wydawniczej, wszystkie pod prze­ wodnictwem pani prezes. W trakcie trwania kadencji nastąpiło kilka zmian na stanowi­ skach redaktorów poszczególnych serii wydawniczych. I tak nowym redaktorem „Litera­ tury Ludowej”, po śmierci prof. Czesława Hernasa, została prof. Jolanta Ługowska. Dr Anna Lewicka zrezygnowała z dalszego prowadzenia „Biblioteki Popularnonauko­ wej”. Rada zaaprobowała powierzenie obowiązków redaktora tej serii dr Ewie Fryś-Pietraszek. Redagowanie serii „Prace i M ateriały Etnograficzne” Rada zaproponowała prof. Andrzejowi Brenczowi, który przyjął tę propozycję, A dr hab. Ryszard Vorbrich przyjął propozycję redagowania „Prac Etnologicznych”, bowiem prof. L. Dzięgiel zrezygnował z funkcji redaktora. W okresie sprawozdawczym Polskie Towarzystwo Ludoznawcze wydało łącznie 16 publikacji w różnych seriach. A. Periodyki: • „Lud” t. 86, 87, 88. • „Literatura Ludowa” t. 46, 47, 48 • „Łódzkie Studia Etnograficzne” — t. 41.: B. Kopczyńska..Jaworska, K. Woźniak, Łódzcy luteranie. Społeczność- i je j organizacja', t. 42.: O. Goldberg-Mułkiewicz, Stara i nowa ojczyzna. Ślady kultury Żydów w Polsce; t. 43: Codzienne i nieco­ dzienne. O wspólnotowości w realiach dzisiejszej Łodzi. B. Serie wydawnicze: • Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego, t. 6: A. Lebeda, Zwyczaje, wie­ rzenia i obrzędy pogrzebowe; t. 7: A. Drożdż, Pomoc wzajemna; t. 8: A. Drożdż, A. Lebeda-Pieńczak, Zwyczaje i obrzędy weselne, cz. 1. Od zalotów do ślubu cy­ wilnego; • Atlas Polskich Strojów Ludowych, t. 34: B. Bazielich, Strój rozbarski; • „Prace Etnologiczne”, t. 15: U. Lewicka-Rajewska, Arabskie opisanie Słowiańszczy­ zny. Najstarsze źródła do dziejów kultury; • „Archiwum Etnograficzne”, t. 41: praca zbiorowa pod red. Z. Kłodnickiego, Po­ granicza kulturowe i etniczne w Polsce. Pogranicze cieszyńskie; t. 42: praca zbio­ rowa pod red. A. Brencza, Polska — Niemcy. Pogranicze kulturowe i etniczne. W roku bieżącym ukażą się następujące pozycje dofinansowane przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji: 1. „Lud” t. 89/2005 — 11.500,00 z wnioskowanych 23.000,00; 2. „Łódzkie Studia Etnograficzne” t. 44 — Jan Święch, Tajemniczy świat wiatraków — 4.200,00 z wnioskowanych 30.450,00; 3. „Literatura Ludowa” t. 49/2005 — 13.500,00 z wnioskowanych 36.090,00; 4. Barbara Pabian, Dziedzictwo kulturowe Częstochowskiego. Wierzenia, zwyczaje i obrzędy rodzinne, seria „Dziedzictwo kulturowe” —- 5.950,00 z wnioskowanych 38.580,00; 5. Anna Nadolska-Styczyńska, Ludy zamorskich lądów. Kultury pozaeuropejskie a działalność popularyzatorska Ligi Morskiej i Kolonialnej, seria „Prace Etnolo­ giczne” — 5.600,00 z wnioskowanych 30.780,00; 6. Praca zbiorowa pod redakcją Anny Nadołskiej-Styczyńskiej, Zagrożenie tożsa­ mości? Problem globalizacji w zainteresowaniach polskiej antropologii— 5.950,00 z wnioskowanych 37.600,00; �356 Kronika 7. Jerzy Adamczewski, Młynarstwo magiczne, seria „Prace i Materiały Etnograficz­ ne” — 5.600,00 z wnioskowanych 35.760,00. Otrzymane dofinansowanie celowe można wykorzystać wyłącznie w celu, w jakim zostało ono przyznane. Każda pozycja dofinansowana wymaga ścisłego rozliczenia. Zwłaszcza dotyczy to wydawnictw. Muszą ukazać się na rynku do końca roku, w którym uzyskały dofinansowanie. Pieniądze zostają przyznane na publikacje o określonych pa­ rametrach „technicznych”. Nie m ogą one ulec zmianie, bo wówczas musiałby nastąpić zwrot stosownego dofinansowania. Środki pieniężne są pozyskiwane z Ministerstwa Nauki i Informatyzacji, a na wszystkie tytuły drukowane w PTL biuro, redaktorzy serii i auto­ rzy starają się pozyskać dodatkowe fundusze z instytucji naukowych, samorządowych i regionalnych. W trakcie 2003 roku przeprowadzono dokładny spis inwentaryzacyjny posiadanych wydawnictw. Po weryfikacji stanu ilościowo-wartościowego ustalono, iż wartość zma­ gazynowanych publikacji wynosiła wówczas 316.484,00 zł. Stan magazynu wydawnictw na koniec lipca br. obejmuje 34975 książek o wartości 306.075,50 zł. Stan ilościowo-w artościow y w magazynie sprawdzany jest na koniec każdego kwartału. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej Od roku 2000 Ośrodek nie posiada etatowego pracownika, a kieruje nim społecznie prof. Branisława Kopczyńska-Jaworska. Siedziba znajduje się w Katedrze Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego. ODilE gromadzi materiały do bieżącej bibliografii etnografii polskiej oraz opracowuje wybory z tej bibliografii do analogicznych publikacji między­ narodowych, a także zbiera wiadomości o aktualnym ruchu naukowym. W okresie spra­ wozdawczym ODilE PTL pracowało dzięki dotacjom otrzymanym z Ministerstwa Nauki i Informatyzacji za pośrednictwem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznaw­ czego. W ostatnim kwartale 2004 roku Ośrodek kończył realizację dwóch zadań dofi­ nansowanych przez Ministerstwo. W ramach zadania pierwszego — opracowania selek­ tywnej bibliografii etnografii polskiej za 2003 rok dla bibliografii międzynarodowych — przygotowano, wraz z tłumaczeniem na język angielski tytułów i słów kluczowych: — dla IVB — 297 not, — dla IBSS-UNESCO — 287 not. W ramach zadania drugiego — gromadzenia informacji na nośnikach komputerowych, kwerendy bibliotecznej, klasyfikacji według słownika słów kluczowych i zapisu w bazie danych wydawnictw bieżących — opracowano 300 not bibliograficznych. Ponadto współ­ pracownicy Ośrodka przystąpili do realizacji grantu mającego na celu udostępnienie w Internecie bibliografii etnografii polskiej za lata 2001-2003. W roku bieżącym ODilE PTL nie otrzymał dotacji na wybory selektywne dla biblio­ grafii międzynarodowych, czyli na upowszechnianie i promocję nauki polskiej. Nieza­ leżnie od tego pracownicy Ośrodka, aby nie przerwać ciągłości prac, przygotowali selek­ tywne wybory dla obu zagranicznych redakcji. Redakcja International Bibliography of Social Science/Anthropology, mieszcząca się w Londynie, dowiedziawszy się o trudno­ ściach finansowych Ośrodka i ze swej strony wysoko oceniając współpracę z ODilE, przekazała na rzecz Towarzystwa jednorazową dotację umożliwiającą kontynuowanie prac. Natomiast redakcja Internationale Volkskundliche Bibliographie (IVB) zaprosiła ODilE do udziału w konferencji międzynarodowej poświęconej problematyce współpracy nad bibliografią międzynarodową. Ze względów finansowych Ośrodek nie był w stanie niko­ �Kronika 357 go delegować, tym niemniej przygotowano i przekazano organizatorom „Głos w dysku­ sji”, który został przychylnie przyjęty. W związku z niewystarczającym i środkami finansowymi, kierująca O D ilE prof. B. Kopczyńska-Jaworska porozumiała się z kierownikiem Katedry Etnologii Uniwersy­ tetu Łódzkiego, prof. W. Baranowskim, w sprawie ewentualnego przejęcia Ośrodka w charakterze Zakładu przy Katedrze. Jednakże ODilE w dalszym ciągu pozostawałby w strukturze Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Prof. Kopczyńska-Jaworska po­ nawia apel do wszystkich etnografów o nadsyłanie do Ośrodka wyczerpujących infor­ macji o swoich publikacjach. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego Bibliotekę prowadzą w ramach etatów finansowanych przez Uniwersytet Wrocławski p. Paulina Suchecka od strony merytorycznej i p. Bożena Wrońska od strony technicz­ nej. Czytelnia jest czynna od 9 do 20 przez trzy dni w tygodniu i od 9 do 13 w czwartki oraz w dwie soboty w miesiącu w godz. 9-13. W związku ze zm ianą godzin pracy p. Pauliny Sucheckiej i potrzebą udostępniania księgozbioru PTL w możliwie najwięk­ szym wymiarze czasu, PTL ze środków zaoszczędzonych z wynagrodzenia dyrektora biura zatrudnił od stycznia do lutego br. na umowie-zleceniu absolwentkę etnologii Uniwersy­ tetu Wrocławskiego i Studium Bibliotekarskiego. Oprócz bieżącej obsługi czytelników pani ta sporządziła szczegółowy wykaz dubletów czasopism zagranicznych, które po weryfikacji będziemy mogli zaoferować innym placówkom naukowym (zgodnie z decy­ zją Zarządu Głównego PTL na posiedzeniu w Łodzi — odpłatnie, a uzyskane wpływy przeznaczyć na statutową działalność Towarzystwa). Od marca do maja br. na umowę­ -zlecenie pracowała w bibliotece PTL kolejna kandydatka, rekomendowana przez Insty­ tut Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego studentka 5 roku. Osoba bardzo kompetentna, zorientowana w nowoczesnych metodach i technikach pracy bibliotecznej (znajomość bibliotecznych programów komputerowych), z którą wiążemy nadzieję na przyszłą pracę w Towarzystwie. Od kwietnia do czerwca br. na nasz wniosek Urząd Pracy skierował do biblioteki PTL stażystkę — absolwentkę pomaturalnego Studium Bibliotecznego. Wynagrodzenie za pracę płacił Urząd Pracy. Pani ta, oprócz bieżącej obsługi czytelników, sukcesywnie wymie­ niała stare, nieczytelne karty katalogowe. Osobą odpowiedzialną za program stażu oraz sprawozdanie do Urzędu Pracy była Paulina Suchecka. W kwietniu i maju obie panie przeprowadziły skontrum obejmujące dzieła zwarte w dziale polskim. Wyselekcjonowa­ ły niezgodności i braki. PTL złoży wniosek do Urzędu Pracy, aby od października br. pozyskać (bez nakładów finansowych) pracownika do Biblioteki. Staż taki może trwać 6 miesięcy. W trakcie prac inwentaryzacyjnych w 2003 roku w bibliotece utworzono archiwum wydawnicze PTL składające się z dwóch lub jednego (jeśli był ostatni) egzemplarza każ­ dego dostępnego jeszcze tytułu. Wyłączono również ze zbiorów część tzw. „kominów”, czyli tytułów o dużym nakładzie, które przeznaczono na bezpłatne rozdawnictwo. Pełna oferta wydawnicza znajduje się na stronie internetowej Towarzystwa. Księgozbiór to również najnowsze i najbardziej wartościowe publikacje wyselekcjo­ nowane pod kątem profilu zbiorów biblioteki — z dziedziny etnologii, antropologii kul­ turowej, folklorystyki i nauk pokrewnych. Wszystkie zakupione woluminy są wprowa­ dzane do inwentarzy bibliotecznych, skatalogowane, sklasyfikowane do działów i udo­ �358 Kronika stępniane wszystkim zainteresowanym. PTL prowadzi wymianą ze 170 zagranicznymi i 38 krajowymi instytucjami. Do centralnego katalogu Biblioteki Narodowej wysłano zak­ tualizowany wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do biblioteki w okresie sprawozdawczym. N a koniec lipca 2005 roku księgozbiór liczył prawie 41460 wolumi­ nów o wartości 172.351,15 zł. Zaznaczyć trzeba, iż na rok bieżący MNil przyznało do­ finansowanie po raz pierwszy jedynie na wymianę oraz gromadzenie zbiorów bibliotecz­ nych — w sumie 44.300 zł. Szczególnie dotkliwe jest odjęcie dotacji na funkcjonowanie biblioteki w zakresie udostępniania, opracowywania i konserwacji księgozbioru. A rchiw um N aukow e Archiwum prowadzi pani Paulina Suchecka. Składa się ono z dwóch działów: etno­ graficznego i wspomnień sybirackich. W pierwszym trwa sukcesywne rozpakowywanie i przepakowywanie do nowych introligatorskich tek, udostępnianie w czytelni (pracow­ nicy Ossolineum), kopiowanie i wysyłanie dla potrzeb Instytutu im. O. Kolberga i Insty­ tutu Kaszubskiego, przejęcie, spuścizna, po śp. Witoldzie Armonie. W części drugiej: sukcesywne rozpakowywanie, udostępniane w czytelni studentom, m.in. historii Uniwer­ sytetu Wrocławskiego, doktorantom UJ, w pływ y— średnio rocznie 10-12 tek autorskich wspomnień sybirackich dzięki kontaktom dr hab. A. Kuczyńskiego i kontaktom biura z regionalnymi Kołami Związku Sybiraków. W oparciu o zgromadzone w archiwum rę­ kopisy przygotowano do druku i wydano w 2002 roku jako t. 18 w serii „Biblioteka Ze­ słańca” wspomnienia braci Stanisława i Zygmunta Chmielewskich pt. Zapiski niebohaterskich przeżyć. W sowieckiej niewoli. Całość wspomnień zesłańców syberyjskich sta­ nowi doskonałą bazę źródłową do badań nad historią lat 1939-1956. N a bieżąco gromadzone są dokumenty dotyczące historii Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, rękopisy nie opublikowanych tekstów z dziedziny etnologii, materiały etnograficzne — teki z badań terenowych. Ministerstwo Nauki i Informatyzacji dofinansowało w tym roku działalność archi­ wum jedynie w zakresie gromadzenia zbiorów w wysokości 2.750 zł. Natomiast nie uzy­ skaliśmy dofinansowania w zakresie udostępniania, opracowywania i konserwacji zbio­ rów archiwalnych. O ddziały T ow arzystw a W okresie sprawozdawczym w szeregi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przyjęto 87 nowych członków: • Oddział Zamość — 33 • Oddział Poznań — 15 • Oddział M szana Dolna — 11 — 8 • Oddział Gdańsk — 4 • Oddział Łódź • Oddział Toruń — 4 • Oddział Warszawa — 3 • Oddział Kraków — 2 — 2 • Oddział Śląski — 2 • Oddział Wrocław �Kronika 359 • Oddział Zielona Góra — 2 • Oddział Szczecin — 1 Przy Zarządzie Głównym zarejestrowanych jest obecnie 18 oddziałów. W roku 2002 przy okazji LXXXVUI Walnego Zgromadzenia Delegatów zawiązał się Oddział w Cie­ szynie, który jednak do tej pory jeszcze się nie ukonstytuował. 23 stycznia 2004 roku Sąd Rejonowy dla W rocławia-Fabrycznej we Wrocławiu, Wydział Gospodarczy Krajo­ wego Rejestru Sądowego, wpisał w skład Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Od­ dział w Szczecinie i Zamościu. Oddział w Szczecinie reaktywował swoją działalność, jego siedziba mieści się w szczecińskim Muzeum Narodowym, a prezesem jest Tadeusz Kubiak. Oddział w Zamościu wznowił działalność po kilkuletnim okresie zawieszenia. Jego siedzibą jest Muzeum Zamojskich, a prezesem mgr Maria Fomal. W mijającej kadencji nadano członkostwa honorowe Polskiego Towarzystwa Ludo­ znawczego Elżbiecie Królikowskiej i Ewie Zawiejskiej z Łodzi oraz Janowi Górakowi z Lublina. Zgodnie z § 52 ust. 5 Statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego do kompeten­ cji każdego Zarządu Oddziału należy składanie sprawozdania z działalności statutowej i finansowej. Do 10 września sprawozdania merytoryczne nadeszły z Bielska-Białej, Gdańska, Krakowa, Mszany Dolnej, Opoczna, Opola, Poznania, Śląskiego, Torunia, Wrocławia i Zamościa. Sprawozdania finansowe nadesłały Bielsko Biała, Gdańsk, Lu­ blin, Łódź, Kraków, Mszana Dolna, Opoczno, Poznań, Śląski, Toruń, Wrocław i Zamość. Jerzy Adamczewski WARSZTATY BIBLIOGRAFICZNE INTERNATIONALE VOLKSKUNDLICHE BIBLIOGRAPHIE Seminarium „Bibliography Workshop”, poświęcone zagadnieniom indeksów dla po­ trzeb elektronicznego katalogu Internationale Volkskundliche Bibliographie, odbyło się 27-28 lipca 2005 roku w Estońskim Muzeum Literatury (Estonian Literary Muséum), zorganizowane przez Redakcję IVB z okazji 14 Kongresu ISFNR. Było ono kontynuacją poprzednich spotkań, które odbyły się kolejno w: Lilienthal (1990), Neusiedl am See (1991), Rheinfelden (1992), Reinhausen (1993), Petronell-Camuntum/Kittsee (1994), Am­ sterdam (1996), Triest (1998). W czterech pierwszych konferencjach brali udział pra­ cownicy Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej Polskiego Towarzystwa Lu­ doznawczego (Łódź). Tegoroczną konferencję zapoczątkował referat obecnej redaktor IVB dr Karin Marii Rooleid z Tallina poświęcony problemom terminologicznym, które napotyka współcze­ sna praca bibliograficzna. W seminarium wzięli udział współpracownicy IVB z Niemiec, Finlandii, Szwecji i Szwajcarii. Do udziału w sesji został również zaproszony ODilE PTL przygotowujący corocznie wybór polskich prac etnograficznych do IVB. Ze wzglę­ dów finansowych nie udało się wziąć bezpośredniego udziału w konferencji, przesłano jednak organizatorom uwagi dyskusyjne bazujące na doświadczeniach przygotowywanej aktualnie internetowej bibliografii etnografii polskiej oraz informujące pokrótce o dotych­ �360 Kronika czasowych pracach bibliograficznych w Polsce, Uwagi, które spotkały się z pozytywnym przyjęciem przez uczestników seminarium, prezentujemy poniżej, zachęcając jednocześnie polskie środowisko do podzielenia się z autorkami ewentualnymi refleksjami. G łos w d y sk u sji — p rz y k ła d Polski Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej Polskiego Towarzystwa Ludo­ znawczego od początku lat 80. XX wieku do 1996 roku przygotowywał i publikował bieżącą bibliografię etnografii polskiej, przy czym od 1986 roku dane bibliograficzne zapisywane były w bazie danych w systemie CDS ISIS. Początkowo bibliografie prze­ znaczone do druku przygotowywane były bez użycia słów kluczowych, stosowana była jedynie klasyfikacja przedmiotowa. Dopiero od drugiej połowy lat 90. wprowadzone zostały do bibliografii etnografii polskiej słowa kluczowe. Nastąpiło to w momencie, gdy w Katedrze Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego opracowany został w ramach specjalnego projektu badawczego słownik słów kluczowych. W 2003 roku Ośrodek przystąpił do nowatorskiego na skalę ogólnopolską projektu, jakim jest przygotowanie internetowej bibliografii etnografii polskiej za lata 2001-2003 (projekt ma być wdrożony do Internetu na początku 2006 roku). Praca ta nasuwa szereg refleksji dotyczących układu i systemu porządkowania bazy danych oraz samego rodzaju danych włączanych do bibliografii. W pierwszym rzędzie autorki stwierdzają, że zachodzi konieczność zmian w klasyfikacji prac z różnych dzie­ dzin etnologii, etnografii, folklorystyki oraz antropologii kulturowej, gdyż: 1. obserwujemy zmiany zewnętrzne wobec nauki. Jakkolwiek dotyczą one stosunków ekonomicznych, politycznych i społecznych, ale rzutują one na obraz, cele, metody i przedmiot nauki; 2. obserwujemy zmiany zachodzące w ogólnych założeniach samych badań humani­ stycznych. Problemem stają się więc praktyczne konsekwencje owych zmian, które odbijają się także na pracach nad najnowszą internetową bibliografią polską. Dotyczą one przede wszystkim: a. dylematów związanych z przeformułowaniem lub zlikwidowaniem w obecnej in­ ternetowej bibliografii dawnych rozdziałów i podrozdziałów tematycznych, występują­ cych w starych bibliografiach drukowanych, oraz b. problemów związanych z posługiwaniem się słowami kluczowymi. Konsekwencje te dotyczą zasadniczej kwestii dla każdej bibliografii, ponieważ wiążą się ściśle z klasyfikacją tematyczną prac i ich opisem. Są one jednak szczególnie ważne w związku z systemem wyszukiwawczym w ogóle, a nabierają szczególnej wagi, gdy mamy do czynienia z bibliografią internetową, która jest medium specyficznym. Poniżej przedstawimy owe problemy, korzystając z wybranych przykładów naszej pracy nad klasyfikacją i opisem tekstów z zakresu czterech dziedzin: kultury materialnej, tzw. kultury ludowej i kultury wsi, etnologii religijności i religii oraz antropologii miasta. Te i inne pola tematyczne ulegają obecnie wielkiej modyfikacji, jeśli chodzi o ich zakres i rozu­ mienie, ponieważ stosowane są nowe narzędzia i metodologie, które podważają często ich dotychczasowy status. �Kronika 361 A. Problemy ogólne bibliografii dyscypliny Ad. 1. Wpływ uwarunkowań zewnętrznych na badania etnologiczne i zakres biblio­ grafii. W pracy nad bibliografią retrospektywną ludoznawstwa polskiego, z lat poprzedza­ jących I wojnę światową, jak również za lata 1926-1939, problemem stał się podział prac ze względu na badania prowadzone na różnych obszarach państwowych. W związ­ ku z tym trzeba było zadecydować, jaki obszar geograficzny ma objąć bibliografia „etno­ grafii polskiej”? Teren zamieszkały przez ludność etnicznie polską czy obszary badane przez badaczy polskojęzycznych? Ponadto w przeszłości badacze w większym stopniu uwzględniali podziały klasowe niż narodowe, wyodrębniali, więc np, „lud z okolic Dniestru” czy „robotników miasta Pabianice”, nie interesując się tym, że w pierwszym przypadku lud ten mógł być etnicz­ nie ruski czy polski, a w drugim — robotnicy mogli się czuć Polakami lub Niemcami. Poza tym przy zmieniających się granicach państw, każdorazowo inny sens zyskiwało pojęcie pogranicza, sąsiedztwa czy stereo typizacji etnicznej. Odnośnie do prac z okresu po II wojnie światowej istotnym zagadnieniem stało się zjawisko masowych przesiedleń ludności i osadzania ich na nowo zajmowanych teryto­ riach, zaludnianych uprzednio częściowo przez ludność autochtoniczną, a w przeważają­ cej mierze przez ludność obcą etnicznie. W pierwszym okresie powojennym powstało, więc wiele tekstów omawiających przystosowanie się nowo osiedlonych, przybyłych z różnych okolic przedwojennej Polski, do nowych warunków bytowych. Wobec tego do drukowanych bibliografii z tego okresu wprowadzono rozdziały, które obejmowały pra­ ce dotyczące między innymi ziem zachodnich i północnych Polski. Badania te ze wzglę­ du ma postępującą asymilacją i integrację ludności oraz przesiedlenia ludności obcej z czasem straciły swe znaczenie. Ze zmiennym też nasileniem, w zależności od sytuacji międzynarodowej, prowadzo­ ne były badania dotyczące stosunków interetnicznych. Np. uczeni polscy nie mogli pro­ wadzić badań ludności polskiej zamieszkującej ziemie dawniej należące do państwa pol­ skiego, a po II wojnie światowej wcielone do ówczesnego ZSRR. Po 1989 roku szczególne miejsce zajmować zaczęły badania spowodowane skutkami zmian ustrojowych. Mamy tu na myśli swobodny rozwój kapitalizmu i jego konsekwen­ cje, jak np. likwidację na niektórych terenach wielkiego przemysłu. Doprowadziło to w zasadzie do likwidacji środowiska robotników wielkoprzemysłowych i, co za tym idzie, do ograniczenia bardzo rozwiniętych w pewnym okresie badań nad środowiskiem robot­ niczym. Na ich miejsce rozwinęły się badania dotyczące bezrobotnych, szerzącej się bie­ dy i wzrostu zjawisk związanych z powiększaniem się marginesu społecznego. Tego typu zagadnienia nie były wcześniej uwzględnianie w oddzielnych rozdziałach poprzednio drukowanych bibliografii. W nowych warunkach ustrojowych, gospodarczych i społecz­ nych oraz dzięki likwidacji cenzury wzrosła liczba prac dotyczących życia ludzi repre­ sjonowanych politycznie: zesłańców, ludzi gułagów. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze zorganizowało nawet konkurs na wspomnienia represjonowanych i publikowało ich pra­ ce w specjalnej serii wydawniczej. Ad. 2. Zmiany w naukach humanistycznych. Zarówno autorki przygotowywanej bibliografii internetowej, jak i inni uczestnicy oraz obserwatorzy etnologicznego życia naukowego w Polsce zwracają uwagę na widoczne �362 Kronika w pracach etnologów zmiany tematyczne i metodologiczne. Odnaleźć to można w pra­ cach zarówno starszego pokolenia (obecni profesorowie, doktorzy habilitowani)1, jak i młodszego (doktorzy, doktoranci i asystenci)2. Zmiany te m ają ścisły związek z postu­ latami młodszych pracowników naukowych z lat 80. oraz 90. XX wieku. Nawoływali oni wtedy do realizacji tzw. projektu antropologii kultury. W polskim środowisku etnologicznym toczyła się niedawno debata nad efektami re­ alizacji tego postulatu i jego kontynuacją. Obecnie dostrzegalne jest zadomowienie się owej perspektywy antropologicznej i kulturowej, a zarazem odejście od postawy utożsa­ mianej z klasyczną (czy też „tradycyjną”) etnografią i folklorystyką. Chodzi o krytyczne podejście do metodologicznego paradygmatu realizowanego przez tzw. przezroczystą — obiektywną etnografię na rzecz subiektywnej, interpretacyjnej, dialogowej. Ważne są też zupełnie nowe zainteresowania badawcze, które przenoszą teren badań na obszary do tej pory wcale czy prawie zupełnie lub w małym stopniu eksplorowane. Charakterystyczny­ mi dla obrazu współczesnej etnologii polskiej są takie nowe zagadnienia, jak szeroko pojęta wizualność, kultura popularna, teorie feministyczne, nowe media (w tym Inter­ net), problemy lokalności i globalizacji kultury oraz wiążące się z nimi procesy identyfi­ kacji i samookreślenia „nosicieli kultury”. Wraz z zanegowanym paradygmatem etnologii „scjentystycznej” podobnie również zmieniają się badania folklorystyczne, oskarżane wręcz o nieuwzględnianie w przeszło­ ści pełnego kontekstu, w jakim realizowany jest przekaz folklorystyczny. W świetle tej krytyki zrozumiałe jest, że współcześni folkloryści mniej interesują się studiami gatun­ ków folklorystycznych czy że osłabło zainteresowanie badaniami porównawczymi. Współ­ cześni folkloryści skupiają się raczej nad relacją przekaz-odbiór, sytuacją odbiorcy, interkulturowością i interpretatywnością oraz semantyką przekazu folklorystycznego. W tym miejscu może warto nadmienić, że polską refleksję metodologiczną nad współ­ czesnymi uwarunkowaniami, fundamentami oraz granicami naszej nauki zdominowała amerykańska antropologia. Autorzy polscy jednak w stosunkowo małym stopniu prze­ kładają na grunt polski pewne rozwiązania badawcze zaproponowane przez preferowane grono autorów3 bazujących przede wszystkim na doświadczeniu empirycznym. Stąd w małym też stopniu poddają krytyce rodzimą tradycję pracy terenowej i jej tekstowe opracowania, właśnie w świetle badań owych autorytetów. Więcej jest dywagacji metateoretycznych, które — z niewielkimi wyjątkami o wymowie prawdziwie krytycznej — m ają charakter popularyzatorski, streszczający, niekiedy rzec można — wtórny. W sumie dominuje odejście od metod scjentystycznych, „twardych”, na rzecz interpretatywności, inspirowanej hermeneutyką, traktowanie etnologii jako rodzaju „pisarstwa” itp. Powszech­ ne jest także nadużywanie określenia „nauki antropologiczne”, których zakres jest nie­ ostry zarówno wtedy, gdy m a określać nowe podejście metodologiczne, jak i „filozofię antropologiczną”, „antropologiczną historię” czy nowe tematy dawnych nauk etnologicz­ nych, takie jak: „antropologia miasta”, „antropologia wizualna”, „antropologia ciała” i in. Z tego powodu niektórzy komentatorzy obecnej kondycji etnologii polskiej decydu­ j ą się na określanie „antropologami” przede wszystkim tych badaczy, którzy uzyskali dy­ plom z zakresu etnografii czy też etnologii i są ściśle związani zawodowo z etnologią czy też etnografią bądź folklorystyką. 1J. B urszta, B. Kopczyńska-Jaworska, Polish Ethnography after World War II, „Ethnos”, Stock­ holm 1982, 1-2, s. 50-63. 2 W. Kuligowski, Antropologia kultury w Polsce: następne pokolenie: M. Brocki, Antropolo­ giczna autorefleksja nad przekładem międzypokoleniowym,, „Lud” t. 88, 2004, s. 143-186. 3 Takich jak C. Geertz, P. Rabinów i in. �Kronika 363 B. Swoiste problemy i pytania stawiane pracy nad internetową bibliografią polską Metodologiczny problem „antropologizacj i” naszej dyscypliny sprawia, że wytyczenie granic bibliografii etnograficznej jest dziś bardzo trudne, gdyż prace traktujące o identycz­ nych zagadnieniach spotkać można na polu różnych nauk humanistycznych. Stąd też idea, aby bibliografii internetowej nie ograniczać jedynie do prac z zakresu folklorystyki, etno­ grafii czy etnologii, a nawet antropologii „etnologicznej”, lecz również antropologizujących prac z nauk nam bliskich (historii, socjologii, językoznawstwa, literaturoznawstwa, nauk o kulturze, teatrze, muzykologii itp.). To założenie w namacalny sposób odzwiercie­ dla konstatację (przybierającą niekiedy nawet formę postulatu) o interdyscyplinarnym cha­ rakterze naszej dyscypliny. Tym, co decyduje o włączeniu antropologizujących prac z za­ kresu innych nauk do bibliografii „etnologicznej”, jest przede wszystkim nachylenie tema­ tyczne— pokrewne i pokrywające się z nowymi zainteresowaniami etnologów. W mniejszym stopniu uwzględniamy aspekt pokrewnych wątków metodologicznych, występujących w etnologii „czystej” i jednocześnie w innych dyscyplinach humanistycznych. Ad a. Dawne „rozdziały” i „podrozdziały” tematyczne drukowanych bibliografii a nowe pola tematyczne — „dziedziny” bibliografii internetowej. Każda zmiana w życiu politycznym czy gospodarczym i idące w ślad za nią zmiany zakresu badań powodowały, ja k już wspomniano, konieczność wprowadzenia zmian do drukowanych bibliografii. Polegały one na usuwaniu lub dodawaniu nowych rozdziałów i podrozdziałów, które porządkowały —-klasyfikując tematycznie, przedmiotowo —- pra­ ce umieszczane w bibliografii. Jednak, jak nigdy wcześniej, owe zachodzące obecnie przemiany wymusiły tak wiel­ kie przeformułowanie układu przedm iotowego, z jakim przyszło się nam zmierzyć w aktualnie przez nas realizowanej najnowszej bibliografii internetowej. Największy wpływ na te zmiany w bibliografii internetowej wywarły przemiany wewnątrz naszej nauki. W wyniku pojawienia się nowych propozycji badawczych borykamy się przede wszystkim z prawidłowym przypisaniem danej pozycji do określonego pola tematyczne­ go — dawnego „rozdziału” w bibliografiach drukowanych, nazywanego dla potrzeb przy­ gotowywanej przez nas bibliografii — „dziedziną”. Obecnie obserwujemy dezaktualizację wielu wcześniejszych zainteresowań badawczych. Fakt ten stwierdzamy na podstawie porównania propozycji klasyfikacji przedmiotowej w dawnych drukowanych bibliografiach z zupełnie nowymi, współczesnymi kategoriami badawczymi i terenami badań. Na przykład obecnie należało wyróżnić nowe pola tema­ tyczne, które odpowiadają zupełnie nowym, aktualnie popularnym zagadnieniom, jakie weszły do aktualnego obiegu naukowego w etnologii. Są to, np.: „Media”, „Reklama i inne teksty wizualne”, „Grupy wieku i płci” (ogromne zainteresowanie problematyką gender słudy), „Zagadnienia zdrowia i choroby” nie tylko w perspektywie archaicznych sposobów leczniczych, lecz także medycyny alternatywnej czy „ciała” ludzkiego. Wreszcie bogata problematyka regionalizacji kultury z punktu widzenia tradycji lokalnych i regionalnych, które są obiektem polityki regionalnej i świadomie kształtowanego dziedzictwa kulturowe­ go („Obszary i regiony kulturowe”, „Ochrona dziedzictwa, edukacja, rozwój”). W przygotowywanej przez nas bibliografii internetowej zakładamy, że wprowadzimy oprócz słów kluczowych także spis pól tematycznych — dziedzin, który usprawni dotar­ cie do pozycji interesujących czytelnika (podobnie jak w drukowanej bibliografii spis rozdziałów). Owe pola tematyczne — „dziedziny”, o maksymalnie szerokim zakresie — skupią, jak to widać na powyższych przykładach, prace mieszczące się w ramach w y­ �364 Kronika różnionego tematu. Przyjmujemy taki punkt widzenia na problem wyszukiwania prac (we­ dług słów kluczowych i „dziedzin”), choć ze względu na specyficzne medium, jakim jest Internet — być może jest to problem, który warto jeszcze poddać pod dyskusję, gdyż wyodrębnianie owych pól tematycznych i ich nazwanie (niektóre z zagadnień stosunko­ wo niedawno zaczęły być włączane do dyskursu współczesnej etnologii polskiej) nasu­ wa wiele trudności. Cały czas zbiór ten (liczący obecnie w przygotowywanej bibliografii 30 „dziedzin”) jest poddawany modyfikacjom. Przede wszystkim niepewność towarzy­ szy temu, czy zachowamy go w takim kształcie czy w innym, czy pozostawimy wybrane ju ż nazwy „dziedzin” czy też zaproponujemy odmienne. Oto inne, praktyczne problemy, z jakim i borykamy się, a związane są one z właściwą klasyfikacją tematyczną (przedmiotową) prac: Przykład 1. Artefakty. Kultura materialna, która przez wiele lat była niemal głównym polem zainteresowań etnografa, została niemal całkowicie opuszczona przez współczesną antropologię. Naj­ więcej miejsca pośw ięcająjej prace muzeologiczne i skansenologiczne, jak również spe­ cjalistyczne pisma, takie jak podejmujący kwestię historii cywilizacji europejskiej „Kwar­ talnik Historii Kultury Materialnej” czy też teksty archeologiczne. Temat ten przeszedł także do zainteresowań badaczy zajmujących się regionalnymi i lokalnymi odrębnościa­ mi, dziedzictwem i tzw. lokalnością, do których zalicza się obecnie lokalną kulturę mate­ rialną, muzyczną, obrzędową, plastyczną, rzemiosło czy folklor słowny. Prace z tego zakresu ze względu na ich wykorzystanie w działalności regionalnej i popularyzatorskiej m ają jednak często charakter popularny, a nie naukowy. Przykład 2. Kultura ludowa i kultura wsi. N a margines odeszły też badania wsi i kultury wiejskiej, pośrednio także kultury lu­ dowej czy też typu ludowego. Jak się wydaje, te obszary badawcze utraciły swoją noś­ ność, choć spotkać można prace, które operując nowymi kategoriami — do tej pory w niewielkim stopniu stosowanymi do opisu i interpretacji kultury tych obszarów ■— próbująje zreinterpretować. Posługują się one takimi kategoriami jak: polityka, władza, kształ­ towanie się nowego typu tożsamości, marketing, promocja wiejskości i lokalności, także „swojskości” w ramach współczesnych zainteresowań ekologią i alternatywnym spędza­ niem czasu wolnego na łonie przyrody. „Stary” obszar badawczy utożsamiany jest obec­ nie z mało aktualnym celem badań — poszukiwaniami rudymentów kultury i tradycji. A ponieważ bazował on na wspomnianym już uprzednim profilu klasowego podziału kul­ tury, dziś mniej aktualnym, osłabła jego racja bytu. Przykład 3. Etnologia religii i religijności. Choć interpretacja i opis zjawisk tzw. symbolicznych i zaliczanych do szeroko rozu­ mianego sacrum nadal pozostaje domeną inspirującą badania etnologiczne, to trudno dostrzec takie prace czy też tendencje, które zwiastują wyjście z impasu opisywania zja­ wisk stricte religijnych. Swoiście „etnologiczna” myśl teoretyczna dotycząca badania religijności współczesnej i zjawisk religijnych praktycznie nie istnieje. Punktem odnie­ sienia nadal pozostają formy historycznej religijności chłopskiej i wiejskiej, zamiennie traktowanej na tym obszarze badań z religijnością „ludową”, „tradycyjną” czy „typu lu­ dowego”, co tym samym już z góry nakreśla sposób ujęcia współczesnych fenomenów religijnych. Tradycyjnie również tropi się różnego rodzaju „osobliwości” plasujące się na pograniczu „oficjalnego katolicyzmu”, czyli cuda, objawienia, żywotność pewnych działań kulturow ych (należących do tzw. folkloru religijnego). Kategorie czerpiące z dziedzictwa „ludowości”, „typowości” i „tradycji” nadal traktowane są jako jedyne ade­ kwatne do analizy zjawisk religijnych z zakresu katolicyzmu, choć naukowcy dążą do �Kronika 365 zmiany kontekstu badań, terenu, grupy badanej itp. Owocuje to dużą liczbą prac intere­ sujących się nowymi ruchami religijnymi, szczególnie tymi, które zaliczane są do tzw. New Age. W badaniach różnych niekatolickich grup i wspólnot religijnych coraz wyraź­ niejsze staje się także nachylenie ku antropologii społecznej. Z drugiej jednak strony, dominujące jest postrzeganie niemal wszystkich zjawisk, w tym religijnych, w kontek­ ście kultury popularnej, masowej, medialnej. Dotychczasowy skromny rozdział w bibliografiach drukowanych, poświęcony „świa­ topoglądowi, wiedzy, twórczości”, obejmował podrozdziały o równie ogólnej problema­ tyce, dotyczące tzw. prac ogólnych, religii i religijności w ogóle, mniejszości religijnych oraz religijności ludowej. Obecnie, aby w najnowszej bibliografii internetowej znalazła odbicie owa tematyczna wielość, wprowadzono trzy odrębne „dziedziny”. Jest to „Reli­ gia”, która obejmuje swoim zakresem także prace z religioznawstwa, traktujące o wszel­ kich religiach, kultach, ich formach, historii, misteriach i różnych tekstach religijnych. Kolejną „dziedziną” odnoszącą się do prac traktujących o religii i religijności jest „Świato­ pogląd i wierzenia”, który włącza w swój zakres prace o różnych formach światopoglądu, religijności, wierzeń, mity, magię, wróżby oraz poglądy i zachowania związane z koncep­ cją śmierci. Trzecią „dziedziną” jest „Obrzęd, obyczaj, zwyczaj”. Obejmuje ona obrzędy doroczne, religijne, świeckie, różne zwyczaje oraz obyczajowość współczesną i dawną. Przykład 4. Antropologia miasta. Skupiając się z kolei na tzw. antropologii miasta, warto prześledzić także w tym miej­ scu owe przemiany, rzutujące na problemy z ustaleniem zawartości współczesnej biblio­ grafii. Kultura miasta została wyodrębniona jako przeciwstawna kulturze wsi. Co za tym idzie, wysuwano na czoło te czynniki, które uważano za przeciwstawne cechom wsi, a więc: skupienie ludności, swoistą infrastrukturę (zabudowę), oddalenie od natury, od­ mienność zajęć, inny rodzaj więzi społecznych, mobilność ludności itp. W związku z powyższym nasunęło się pytanie, czy wszystkie procesy modernizacyjne występujące zarówno na wsi, jak w mieście, tylko dlatego, że akurat przebiegają w mieście, m ają pre­ tendować do miana antropologii (etnologii) miasta? Czy też istnieje jakieś specjalne uza­ sadnienie, żeby pewną grupę zjawisk i procesów określić mianem szczególnym — antro­ pologii miasta — w odróżnieniu od antropologii kultury w ogóle? A zatem, czy istnieje subdyscyplina pod nazw ą „antropologia/etnologia miasta”, czy można uznać, że jest to niezależny nurt badawczy? Autorki bibliografii internetowej zauważają, że dokonała się przemiana w zakresie zainteresowań, albowiem w „antropologii miasta” coraz mniej miejsca zajmują problemy, którymi interesowała się tzw. klasyczna etnografia: historia zasiedlenia, infrastruktura miejska, urządzenia cywilizacyjne, rozważania statystyczno-demograficzne. Uwzględnienie ich dziś wymaga włączenia do bibliografii prac z in­ nych nauk, specjalizujących się obecnie w tych właśnie zagadnieniach, które przez etno­ logię i antropologię m iasta zostały w yelim inowane z puli zainteresowań. Ponieważ uwzględnianie wyłącznie zagadnień odnoszących się do wartościowania, symbolizacji czy też mityzacji elementów życia miejskiego w odczuciach jego mieszkańców oraz na rozumieniu ich działań i reakcji, czyli podążanie jedynie za trendem antropologizującym, zubożyłoby w efekcie ową domenę tematyczną. W naszym projekcie „antropologia mia­ sta” potraktowana została wobec tego jako słowo kluczowe — opisuje zawartość i cha­ rakter włączanego do bibliografii tekstu. Takie ujęcie antropologii miasta poniekąd roz­ wiewa wątpliwości, czy wszelkie zainteresowania miastem jako tworem człowieka oraz człowiekiem w mieście można określać mianem antropologii (etnologii) miasta. Trudno bowiem traktować „antropologię miasta” jako subdyscyplinę — ze swoistą problematy­ ką badań i określonym, równie swoistym ich przedmiotem. �366 Kronika Odrębnym problemem pozostaje uporanie się z opisem bibliograficznym pracy o cha­ rakterze eseju naukowego, a tego typu prac w efekcie obserwacji etnograficznych po­ wstaje bardzo dużo. Ad b. Słowa kluczowe. Stosunkowo najłatwiej jest opisać daną pozycją, stosując słowa kluczowe. Zauważy­ łyśmy jednak, że często osoba indeksująca zapożycza słowa występujące jako kluczowe (wręcz cytując je) za autorem opracowywanego tekstu. Przy ich pomocy streszcza za­ wartość pracy, wyłuszcza główne dla niej zagadnienia, nazwy i kategorie, którymi posłu­ guje się autor. Stoi to w sprzeczności z dawnym założeniem — posługiwania się jedno­ litym, znormalizowanym słownikiem słów kluczowych. Jednak w wyniku wielkiej różnorodności prac, interdyscyplinarności oraz autorskie­ go wymiaru prac współczesnych etnologów (co przejawia się w licznych, „twórczych” zapożyczeniach pojęć i metod z innych dziedzin oraz stosowaniu neologizmów w two­ rzeniu oryginalnych kategorii wyjaśniających), opis bibliograficzny danej pozycji przy użyciu słów kluczowych może jedynie podążać za intencją jej autora i posiłkować się słownikiem przez niego używanym. Stąd też obecnie słownik słów kluczowych jest ol­ brzymi. Taki tryb pracy, rozumienia i posługiwania się słowami kluczowymi, pojawił się ju ż wtedy, kiedy pracowałyśmy nad bibliografią za lata ubiegłe: 1991-1992. Opierały­ śmy się wtedy na poprzednim układzie tematycznym „rozdziałów” i „podrozdziałów” bibliografii drukowanych oraz słowach kluczowych, ale wzbogacałyśmy ów układ o nowe istniejące ju ż powszechnie w obiegu propozycje określeń. W ybierałyśmy już wtedy z opracowywanych prac nowe określenia, do wykorzystania przy pracy nad kolejnymi bibliografiami. I tak np. obserwowalna była ju ż wtedy zmniejszająca się liczba prac do­ tycząca tej dziedziny twórczości i aktywności artystycznej, która określana była w uprzed­ niej nomenklaturze jako „plastyka ludowa”, a jej wykonawcy „twórcami ludowymi”. Wypierać ją zaczęła nowsza nomenklatura, ukierunkowana raczej na włączanie do owej domeny także tych zjawisk, które w ujęciu „klasycznej” etnologii nie były zaliczane do przedm iotu badań. Domenę tę zaczęto określać mianem „sztuki nieprofesjonalnej”, a zajmujące się nią osoby: „twórcami” czy też „artystami nieprofesjonalnymi”. Włączać zaczęto do tej problematyki także zagadnienia z zakresu „estetyki kultury wysokiej”, „masowej” czy „popularnej” . Przytoczone przez nas przykłady pokazują, że nowa analiza przekreśliła zdecydowa­ nie dotychczasowe postrzeganie kultury jako pewnej usystematyzowanej całości z po­ działem na klasy, warstwy, grupy społeczne, językowe, wyznaniowe itp. Zgodnie z daw­ nym paradygmatem etnologii, badacz nadawał spójność i systematyzował interesującą go kulturę czy też społeczność (perspektywa etic). W przeciwieństwie do tego skupia się na poszukiwaniu wyrażenia perspektywy emic i odzwierciedla nachylenie etyczne w ba­ daniach i opisie zjawisk kulturowych. Następne zebranie grupy roboczej IVB planowane jest na jesień 2006 roku w Helsin­ kach. Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Inga Kuźnia, Małgorzata Wilbikf ODHE PTL 4 Autorki przygotowują internetową bibliografię polskiej etnologii/antropologii kulturowej oraz współpracują z redakcją IVB, przygotowując wybory bibliograficzne z polskiej literatury etnogra­ ficznej i folklorystycznej. �Kronika 367 JUBILEUSZ W PANNIE MARII Pod koniec września 1854 roku wyruszyła do Stanów Zjednoczonych około stupięćdziesiącioosobowa grupa Ślązaków z Płużnicy Wielkiej i innych okolicznych miejsco­ wości. Część tej grupy stanowili krewni ojca Leopolda Moczygemby, który jako fran­ ciszkanin konwentualny dwa lata wcześniej został przysłany na placówkę misyjną, by pracować wśród Niemców i Alzatczyków zamieszkałych w Teksasie. Ksiądz Moczygemba w listach do rodziny zachęcał krewnych do opuszczenia kraju, pisząc o możliwościach zakupu dużych obszarów gruntu i prowadzenia własnych gospodarstw. Wspomniana grupa (a w niej członkowie m.in. takich rodzin jak: Dziukowie, Jaińtowie, Labusowie, Paweł­ kowie, Kiołbasowie, Rzepowie) nie tylko zapoczątkowała trwającą przez kilka kolejnych lat emigrację chłopów z Górnego Śląska (m.in. Toszka, Strzelec Opolskich, Błotnicy Strzeleckiej, Centawy, Jemielnicy, Rozmierza, Starych Tarnowie i wielu innych) do USA, ale także, co ważniejsze — dała początek śląskiemu osadnictwu w Teksasie. Jako pierwszą założono osadę o nazwie Panna Maria, kolejnym także nadawano pol­ skie nazwy: Cestohowa (to najstarsza wersja tej nazwy; w samej Cestohowie znajdziemy kilka jej wariantów), Kosciuszko czy Święta Jadwiga (od imienia św. Jadwigi Śląskiej), która funkcjonuje obecnie jako St. Hedwig. W latach pięćdziesiątych w ychodźcy z Górnego Śląska założyli pięć osad, a przez następne dwadzieścia lat, częściowo w wy­ niku mipracji na terenie USA, powstało jedenaście kolejnych. Trzeba również podkre­ ślić, że Ślązacy znaleźli swoje miejsce także w innych stanach. Na przykład część osad­ ników z Panny Marii z powodu katastrofalnej suszy przeniosła się do Missouri i zamiesz­ kała w miejscowości St. Gertrude, nadając jej nazwę Kraków (por. T.L. Baker, Historia najstarszych polskich osad w Ameryce, Wrocław 1981, s. 92). W latach osiemdziesią­ tych XIX wieku na mapie USA pojawiły się m.in. takie nazwy jak: Nowy Śląsk, Silesia (co najmniej trzykrotnie) czy Opole — będące wyraźnymi śladami obecności Ślązaków w USA. Dane dotyczące liczby osób, które przybyły do Teksasu, są bardzo rozbieżne. Andrzej Brożek w pracy Ślązacy w Teksasie (Warszawa 1972, s. 18) stwierdził, że pierwsza fala emigracji liczyła 150 osób, a kolejne 700 (w 1855) i 500 (w 1856). Masowe przyjazdy Ślązaków do Teksasu kończą się po roku 1856, choć i później z Opolszczyzny przyby­ wają mniejsze grupy emigrantów, czego ślady znajdujemy w Personals Histories (czyli prywatnych kronikach rodzinnych). Jednakże symbolem tej obecności jest przede wszystkim Panna M aria — pierwsza osada założona przez Ślązaków w grudniu 1854 roku. W niej też powstały: pierwszy polski kościół w USA i najstarsza polska szkoła. Panna Maria zawdzięcza sw ą unikato­ wą nazwę ogłoszonemu 8 grudnia 1854 roku przez Papieża Piusa IX dogmatowi Niepo­ kalanego Poczęcia. Dlatego w tej miejscowości 11 grudnia 2004 roku miała miejsce kul­ minacja obchodów jubileuszu. Była to wspaniała okazja do spotkania ludzi o śląskich korzeniach, których jest w Teksasie niemało. Według danych ze Spisu Powszechnego (Federal Census) z 2000 roku, w stanie tym ponad dwieście tysięcy osób przyznaje się do polskiego pochodzenia, natomiast według badań Gayle Olenick z Genealogical Society o f Texas liczba potomków teksańskich Ślą­ zaków szacowana jest również na ponad dwieście tysięcy. Sama Gayle Olenick zebrała dane ok. osiemdziesięciu tysięcy ludzi o śląskich korzeniach. Andrzej Brożek, na podstawie badań prowadzonych od lat sześćdziesiątych, stwier­ dził, że dokonał się proces asymilacji językowej potomków dawnych emigrantów, mimo jej zadziwiająco długiego przebiegu (ponad sto lat). Nie wiedział jednak, czy ulegną roz­ �368 Kronika myciu śląskie tradycje kulturowe wśród Teksańczyków polskiego pochodzenia. Był to ważny problem, zwłaszcza dlatego, że zmianie uległ model życia tej grupy. Świadomość tego m ają sami Teksańczycy. Jedna ze starych Ślązaczek powiedziała w udzielonym nam wywiadzie: „Downi my farmowali, ale moje dzieci już robiły w ofisie”. Uroczyste obchody jubileuszu zorganizowane w 2004 roku nie były pierwszym tego typu świętem w Pannie Marii. Znany jest opis siedemdziesięciopięciolecia osady sporzą­ dzony przez Edwarda J. Dworaczyka; relacje o tej imprezie pojawiły się również w ame­ rykańskiej prasie. W pamięci mieszkańców zapisały się kolejne, równie wystawne, jubi­ leusze sprzed pięćdziesięciu i dwudziestu pięciu lat. Ubiegłoroczna impreza była rezultatem pracy wielu ludzi i w USA, i w Polsce, jed­ nakże trzeba podkreślić, że największe zaangażowanie przejawiali potomkowie śląskich osadników, którzy nazywają siebie „Śląskimi Teksańczykami” i m ówią o polsko-teksańskim dziedzictwie lub śląsko-teksańskiej tożsamości. Stupięćdziesięciolecie było okazją do wspólnych spotkań o charakterze ludycznym — pikników i parad, ale nie to było najważniejsze. Przede wszystkim pozwoliło na pre­ zentację genealogicznych poszukiwań i dyskusji o swoim pochodzeniu. Troska o pamięć przeszłości i zachowanie dziedzictwa zaowocowała kilkoma przedsięwzięciami: Panna Maria Historical Society (działająca od wielu lat), Silesian Profiles Committee (od 1996) oraz Father Leopold Moczygemba Foundation (od 2002). W ramach tych instytucji po­ dejmowane były (i są do tej pory) działania mające na celu odtworzenie i udokumento­ wanie rodowodów potomków emigrantów. Podobne badania prowadzone są od pewnego czasu także w polskich archiwach. Zaowocowało to m.in. przygotowaniem przez Sile­ sian Profiles Committee dwóch opracowań genealogicznych: Silesian Profiles. Polish Im­ migration to Texas in the 1850s. (Panna Maria, 1999), wydanych i finansowanych przez Panna Maria Historical Society, oraz Silesian Profiles 11. Polish Immigration to Texas 1850s-1870s (Panna Maria, 2004), wydanych przez Panna Maria Historical Society i finansowanych przez Panna Maria Historical Society wraz z Father Leopold Moczygem­ ba Foundation. Praca ta ukazała się również w języku polskim: Śląscy Teksańczycy. Emi­ gracja ze Śląska do Teksasu w latach 1852—1859 (przeł. Wojciech Reisch, Opole 2004). Promocja tej publikacji odbyła się podczas międzynarodowego sympozjum, zorganizowa­ nego przez Instytut Ekumenizmu i Badań nad Integracją Wydziału Teologicznego Uniwer­ sytetu Opolskiego, pt. „Dalecy a bliscy. 150 lat pobytu Ślązaków w Teksasie”. To sympozjum, podobnie jak konferencja w Houston dotycząca „Udziału polskich emigrantów w tworzeniu historii, nauki i sztuki Ameryki”, było jednym z istotnych punk­ tów w programie całorocznych obchodów jubileuszu. Zaprezentowane w Opolu referaty dotyczyły kilku grup zagadnień. Na wstępie omówiono początki polskiego osadnictwa w USA (teksty biskupa Jana Kopca, Wiesławy Piątkowskiej-Stepaniak, a także praca C laude’a Stanusha poświęcona własnej rodzinie). Przedstawiono problemy związane z prowadzeniem badań archiwalnych — w referacie Tadeusza Huberta Piłata oraz dys­ kusji panelowej, w której udział wzięli: Janet Dawson Ebrom, Mary Ann Moczygemba, Michael Kurtin, Cheryl Lynn Highley, Katharine Koras Beard — potomkowie polskich emigrantów szukający własnych przodków w ramach Silesian Profiles Committee. Ko­ lejne teksty dotyczyły śląsko-teksańskiej (i nie tylko) współczesności. Ks. Wojciech Reisch mówił o religijności Ślązaków w Teksasie, Anna Musialik porównywała (na materiale dotyczącym Parany i Teksasu) obecny stan przypisywanych Ślązakom wartości kulturo­ wych, zachowywanych przez potomków imigrantów mieszkających w Brazylii i USA. Natomiast ks. Franciszek Kurzaj przedstawił „Budowanie więzi między Teksasem a Ślą­ skiem”, które ma na celu dokumentowanie dziejów śląskiej emigracji i związane z tym tworzenie kulturalno-naukowych kontaktów pomiędzy obydwoma regionami. Jednym z elementów tej więzi są organizowane, od prawie dziesięciu lat, coroczne przyjazdy Tek- �Kronika 369 sańczyków do Polski. Pokłosiem tej konferencji była publikacja pt: D alecy a bliscy. Materiały M iędzywydziałowego Sympozjum zorganizowanego z okazji 150. rocznicy obecności Ślązaków w Teksasie (red. P. Jaskóła, Opole 2004). Wernisaż wystawy „Panna Maria — 150 lat śląskiego osadnictwa w Teksasie”, zorganizowany w Muzeum Śląska Opolskiego, był wydarzeniem towarzyszącym temu sympozjum. Ekspozycja ta składała się z trzech działów. Pierwszy z nich poświęcony był przygotowaniom do wyjazdu (ze­ zwolenia na wyjazd, dokumenty agentów emigracyjnych, itp.); kolejny dotyczył samej podróży — pociągiem i statkiem, pobytu w miastach tranzytowych), trzeci przedstawiał losy Ślązaków w Ameryce. Prezentowane eksponaty pochodziły ze zbiorów własnych muzeum, a także m.in, z Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Archiwum Państwowego w Opolu oraz Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. W związku z rokiem jubileuszowym miały miejsce także inne wydarzenia. W paź­ dzierniku odbył się zjazd teksańskiego oddziału Kongresu Polonii Amerykańskiej uświet­ niony koncertem galowym w Wortham Theatre w Houston, na który zostali zaproszeni George W. Bush, gubernator Rick Perry, ambasador Przemysław Grudziński oraz polscy politycy: Włodzimierz Cimoszewicz, Longin Pastusiak i Andrzej Stelmachowski. Rów­ nież w październiku odwiedził Pannę Marię Lech Wałęsa. Na początku grudnia 2004 roku do Teksasu wyruszyła ponad czterdziestoosobowa grupa ze Śląska. Wśród nich znaleźli się ludzie różnych profesji, przedstawiciele Uni­ wersytetu Śląskiego w Katowicach, dziennikarze Polskiego Radia Katowice, pracownicy instytucji kulturalno-oświatowych, Zespół Folklorystyczny „Silesia” wykonujący daw­ ne pieśni śląskie, poeta Jan Goczoł (poszukujący w swej twórczości ideału „Starego Ślą­ zaka”) i popularny także w USA twórca śląskich westernów — Józef Kłyk (zrealizował m.in. „Dwóch z Teksasu” i „Człowieka znikąd” — filmy o śląskich osadnikach w USA, nigdy nie będąc wcześniej w Ameryce). Dla tych dwóch artystów wyjazd był szansą na porównanie własnych wyobrażeń z teksańską rzeczywistością. Celem tej wyprawy było nie tylko uczestnictwo w uroczystościach w Pannie Marii i San Antonio, ale także pobyt w miejscowościach założonych i zamieszkiwanych przez Ślązaków (St. Hedwig, Cestohowa, Kosciuszko, Yorktown, Bandera). Ten wyjazd pozwolił na obserwacje istnieją­ cych do tej pory śląskich tradycji i zwyczajów. Pozwolił także ocenić, w jakim stopniu zachowała się jeszcze gwara śląska. Polskie Radio Katowice zorganizowało już drugą w Teksasie edycję konkursu gwary „Po naszymu, czyli po Śląsku”. Ten konkurs oraz spotkania z potomkami emigrantów pokazały, że nadal część z nich potrafi „rządzić (tj. mówić) po Śląsku”. Z drugiej strony przyjazd ten był ważny także dla Teksańczyków — mieli okazję porozmawiać językiem przodków i skonfrontować swoje wyobrażenie 0 śląskości z tym, co na przykład proponował zespół „Silesia”. Jubileusz potwierdził potrzebę wspólnych kontaktów. Kontaktów, które mają nie tylko wymiar kulturowy, ale przede wszystkim ludzki. Pozwolił zaobserwować to, co wydaje się znakiem naszych czasów — poszukiwanie własnej tożsamości nie tylko w obszarach obej­ mowanych codziennością — w najbliższej rodzinie, pracy, kręgu znajomych, Kościele. Od XIX wieku ci, którzy interesowali się fenomenem teksańskiej śląskości (nie tylko badacze, ale przede wszystkim podróżnicy i dziennikarze, na przykład Henryk Sienkie­ wicz), stawiali pytania o przyszłe losy śląskiej tożsamości. Nikt jednak nie umiał przewi­ dzieć, czy lub kiedy kolejne generacje stracą zainteresowanie własnymi korzeniami 1 roztopią się w wieloetnicznym tyglu. Tak sięjednak nie stało. Od końca lat siedemdziesiątych zauważyć można było wręcz odwrotną tendencję, a w ostatniej dekadzie nasiliły się poszukiwania kulturowej tożsa­ mości. Pojawiły się nawet głosy o „renesansie śląskości w Teksasie”. Uroczysty jubile­ usz w Pannie Marii potwierdza słuszność takiej tezy. Anna Gomóła, Anna Musialik �370 Kronika CIESZYŃSKO-KIELECKIE SEMINARIUM LUDYCZNE „WSPÓŁCZESNE ZABAWY — WSPÓŁCZESNE ZABAWKI”, CIESZYN, 21 PAŹDZIERNIKA 2004 ROKU 21 października 2004 roku odbyło się na Uniwersytecie Śląskim — Filia w Cieszynie seminarium ludyczne pt. „Współczesne zabawy — współczesne zabawki”. Organizato­ rem seminarium był Instytut Etnologii i Folklorystyki na Uniwersytecie Śląskim — Filia w Cieszynie, Muzeum Zabawkarstwa w Kielcach i Centrum Zabaw i Zabawek Towarzy­ stwa Rozwoju Zabawkarstwa w Kielcach. Gospodarzami konferencji oraz autorami jej programu naukowego byli prof. dr hab. Irena Bukowska-Floreńska i prof. dr hab. Ry­ szard Kantor. Ustalono, iż seminarium ludyczne odbywać się będzie dokładnie w 5 lat po podobnej sesji zatytułowanej: Humor, zabawa i zabawka na pograniczach kulturowych i etnicz­ nych. Podobnie jak wówczas, zjazd powiązany był z kolejnymi obchodami jubileuszo­ wymi Muzeum Zabawkarstwa w Kielcach, tym razem 25-leciem. Muzeum Zabawkar­ stwa w Kielcach jako samodzielna instytucja naukowo-badawcza, inicjująca etnologicz­ ne badania terenowe, a także publikacje dotyczące zagadnień ludyzmu w Polsce i Europie, swą wielostronną działalność formalnie rozwinęło od 1990 roku i w tym roku zostało przejęte przez Urząd Miasta Kielce. Muzeum rozwinęło wszechstronną działalność, na tyle nietypową, by stać się jedyną tej wielkości i tego rodzaju placówką w kraju. Przez 25 lat swojej egzystencji zgromadziło ponad 28 tysięcy eksponatów z całej Europy. Głów­ nie są to zbiory zabawek polskich z okresu międzywojennego i pierwszego dwudziesto­ lecia po II wojnie światowej. Muzeum prowadzi szeroką aktywność upowszechniającą i edukacyjną oraz naukowo-badawczą. Ostatnie lata przyniosły szybki rozwój zaintere­ sowań problematyką zabaw i zabawek w stopniu znaczącym. Zabawki zadomowiły się dość powszechnie na wystawach tematycznych, konkursach, imprezach masowych i wy­ stawach sklepowych. Głównym celem seminarium była dyskusja nad współczesnym stanem przejawów różnych form ludyzmu. Przedmiotem spotkania stała się więc m.in. zabawa w społeczeń­ stwie konsumpcyjnym, kuluarowe gry i zabawy jako czynnik ludyczny w komunikowa­ niu społecznym, ja k również politycznym. Przypomniano tradycyjne i nowe zabawki z Kieleckiego i Żywiecczyzny. Prelegenci zaprezentowali także współczesne zaintere­ sowania dzieci zorientowane w kierunku nowo powstałej recepcji ludycznej Harry’ego Pottera. Omówiono zbiory zdeponowane w Muzeum Zabawkarskim w Kielcach. Program seminarium był bogaty. W trakcie spotkania przedstawiono wyniki badań i wygłoszono ciekawe referaty i komunikaty. Referaty wygłosili: Ryszard Kantor (Kra­ ków), Zabawa w społeczeństwie konsumpcyjnym, Ryszard Zięzio (Kielce), Specjalizacje w zabawach i zabawkach, Aneta Bąk (Kielce), Zbiory Muzeum Zabawkarstwa w Kiel­ cach — kolekcje specjalistyczne, Grzegorz Odoj, Andrzej Peć (Cieszyn), Ludyczne i sym­ boliczne znaczenie ptaszków stryszowskich, Renata Hołda (Cieszyn), Kuluarowe gry i zabawy. Czynnik ludyczny w komunikowaniu politycznym, Tomasz Michalewski (Opo­ le), Zabawy studentów. Na przykładzie młodzieży studiującej na kierunkach pedagogicz­ nych Uniwersytetu Opolskiego, M agdalena Szalbot (Cieszyn), Współczesne zabawy i roz­ rywki miejskie, a kontakty mieszkańców pogranicza polsko-czeskiego, Anna Myśliwiec (Kielce), Zabawy i zabawki w literaturze naukowej, Jolanta Podsiadło (Kielce) Obszary recepcji ludycznej H arry’ego Pottera; Komunikaty natomiast zaprezentowali: Beata Ka­ mińska (Kielce), Zabawy z sensem. Moje dziecko się bawi, Magdalena Górecka (Kielce), Komunikacja ludyczna i magia maskotek olimpijskich. Przedstawię pokrótce wybrane referaty: �Kronika 371 Wystąpienie Ryszarda Kantora poświęcone było zabawie w społeczeństwie konsump­ cyjnym. Prelegent dał odpowiedzi na pytania o miejsce, rolę i formę zabawy w tworzą­ cym się w Polsce społeczeństwie konsumpcyjnym. Wypowiedział się także w kwestiach metodycznych, które są istotne dla badań etnologicznych nad ludycznością społeczeństw konsumpcyjnych. Stwierdził, że społeczeństwo konsumpcyjne jest w coraz większym stopniu społeczeństwem zabawy, co oznacza również coraz wyższy stopień ludyczności jego kultury. Stopień ludyczności społeczeństw (kultur) określają— zdaniem prelegenta — następujące czynniki: zasięg społeczny i dostępność zabawy, znaczenie zabawy, sytu­ acje zabawowe oraz ich jakość. Wymienione czynniki zostały w trakcie wystąpienia scha­ rakteryzowane. Opracowanie Grzegorza Odoja i Andrzeja Pecia — Ludyczne i symboliczne znacze­ nie ptaszków stryszowskich — oparte zostało na materiale empirycznym, zebranym pod­ czas eksploracji terenowych w Stryszawie, która zasłynęła z pięknie malowanych drew­ nianych ptaków. Przykład ptaszków stryszawskich dowodzi, iż zabawka może, obok swoich podstawowych funkcji ludycznych, pełnić także zgoła inne -— dekoracyjne, sym­ boliczne czy magiczne. Z czasem nawet te drugie, jak w przypadku omawianych ptasz­ ków, mogą stać się bardzo znaczące, albo nawet podstawowe. Aby tradycje zabawkarskie nie poszły w niepamięć, wszczęto w 1995 roku w Stryszawie Warsztaty Twórcze, w ramach których pod okiem instruktorów dzieci i młodzież wdraża się w wykonywanie zabawek, przeważnie ptaków. Tomasz Michalewski w tekście — Zabawy studentów na przykładzie młodzieży stu­ diującej na kierunkach pedagogicznych UO — zaprezentował wypowiedzi studentów dotyczące zabaw i zabawek okresu szkoły średniej i studiów wyższych. Dane empirycz­ ne, dotyczące przedstawionej problematyki, zostały zgromadzone za pom ocą ankiety, jednolitej dla wszystkich respondentów. Świat zabaw studentów związany jest głównie z telefonami komórkowymi, surfowaniem internetowym czy pogawędkami towarzyskimi na czacie. Spotykamy również zabawy z elementami erotycznymi, popularne są także gry planszowe, jak również zabawy typu ruchowego. Wśród zabawek pojawiających się w ankietach studentów szczególnym powodzeniem cieszą się maskotki pluszowe, poja­ wiają się rozmaite amulety i talizmany. Prelegent informuje, iż poruszane zagadnienia badawcze oraz zaprezentowany materiał ankietowy przedstawia zaledwie zarys tej pro­ blematyki i wymaga szerszych badań. Referat Małgorzaty Szalbot dotyczył zagadnienia współczesnych zabawek i rozrywek miejskich. W trakcie odczytu zaprezentowano wybrane przykłady zabaw i rozrywek za­ obserwowane w ostatnich latach w miastach średniej wielkości. Referat rozważa rów­ nież zagadnienia w kontekście więzi mieszkańców miast — rozdzielonych granicą pań­ stwową. Przedstawiony opis rodzajów i miejsc zabawy mieszkańców Cieszyna i Cze­ skiego Cieszyna ma charakter zarysu, opiera się na realizowanych badaniach terenowych, a także bieżących doniesieniach prasowych. Obradom towarzyszyła dyskusja. Uczestniczyli w niej Ryszard Kantor, Irena Bukowska-Floreńska, Grzegorz Odoj, Ryszard Zięzio, Renata Hołda. Istotne kwestie tematyki seminarium były ponadto podejmowane w dyskusjach i rozmowach kuluarowych. Wy­ głaszający referaty posługiwali się różnymi środkami poglądowymi, ja k np. prezentacją multimedialną. Teksty wystąpień zostaną opublikowane w oddzielnym tomie. Seminarium ludyczne w Cieszynie było dobrze zorganizowane. Zamknięcia konferen­ cji dokonał prof. dr hab. Ryszard Kantor, który zwrócił uwagę na najważniejsze efekty spotkania. Oceniając obrady, powiedział m.in. o zaprezentowanych w ich trakcie najważ­ niejszych problemach badawczych. Wyraził nadzieję na kontynuację spotkań entuzjastów Iudyzmu i ludyczności w Cieszynie i Kielcach. Podziękował także współorganizatorom za trud włożony w przygotowanie konferencji, a uczestnikom za wygłoszenie referatów i dyskusję. Tomasz Michalewski �Kronika 372 KONFERENCJA „LITERATURA I ANTROPOLOGIA”, SIENA, 24-2 5 LUTEGO 2005 24 i 25 lutego 2005 roku Université degli Studi di Siena oraz Associazione per gli Studi di Teoria e Storia Comparata della Letteratura, Dottorato di Letteratura Comparata e Traduzione del Testo Letterario w siedzibie Gradúate College Santa Chiara zorganizo­ wały w ramach dorocznych spotkań Convegno Annuale dell’Associazione per gli Studi di Teoria e Storia Comparata della Letteratura — konferencję stowarzyszenia, której te­ goroczna edycja nosiła tytuł „Letteratura e Antropologia”. Celem konferencji było wy­ znaczenie nowych obszarów w badaniach literackich. Wśród referentów dominowali fi­ lolodzy: italianiści (m.in. Rosalba Galvagno, Giuilio Iacoli, Franco Marenco, Franca Sinopoli), germaniści (Michele Cometa) oraz badacze literatury iberoamerykańskiej (Roberto Francavilla, Antonio Melis). W konferencji wzięli również udział historycy kultury: Mario Domenichelli, antropologowie kultury: reprezentujący Neapol — Valerio Petrarca oraz przybyły z Florencji prof. Piętro Clemente; swój referat (o obrazie Afryki w Jądrze ciem­ ności) przesłał prof. Ugo Fabietti. Przedstawicielką młodego pokolenia antropologów była Zelda Alice Franceschi, zajmująca się biografiami i autobiografiami takich badaczy kul­ tury, jak F. Boas, B. Malinowski, F. Znaniecki i P. Radin. Otwierający konferencję Antonio Prete (spiritus movens tej imprezy) próbował odna­ leźć „pokrewieństwo” pomiędzy antropologią i literaturą. Punktem wyjścia były pytania 0 „Innego”, rozumianego bardzo szeroko, zgodnie ze słynnym stwierdzeniem Rimbauda: „Ja to ktoś inny”. Prete skupiał się przede wszystkim na literackich, ale i etnograficznych opisach podróży — realnych i wyobrażonych. Sugerował, że dzięki nim i kontaktom z „Innymi” (często „dzikimi”) można uzyskać samoświadomość. Trzeba zauważyć, że jego referat pozostawał w obrębie europejskiej mitologii (obecnej już od starożytności, ale ugruntowanej i wzmocnionej dzięki kolonializmowi), w której to, co różni nas od innych, to posiadanie cywilizacji (zarówno w znaczeniu ogłady, jak i zaawansowanego rozwoju technologicznego). Aby pokazać różne formy dystansu międzykulturowego, Prete odwoływał się do utworów Cervantesa, Swifta, Rabelaisa. Kolejnym omawianym przez referenta zagadnieniem była romantyczna (tu w znaczeniu: Rousseauowska) krytyka cy­ wilizacji i związany z nią mit utraconej Natury. Autor twierdził (powołując się na teksty C. Lévi-Straussa i E. de Martino), że korzenie antropologii, etnografii i literatury są wspól­ ne — wszystkie trzy wyrastają z narracji — a więc z opowiadania o świecie. Maurizio Bettini starał się dookreślić znaczenie pojęcia „mit”, upatrując w nim mani­ festacji myślenia prelogicznego; zastanawiał się również nad związkami mitu i poezji oraz nad upadkiem znaczenia mitu dzisiaj i możliwościami jego restytucji. Natomiast Cario Alberto Augieri, powołując się na Morfologię bajki Proppa i Myśl nieoswojoną C. Lévi-Straussa, zastanawiał się nad możliwościami wyzyskania koncepcji tych bada­ czy w analizie dzieła Ernesto de Martino. Według referenta, narracjajest sposobem oswa­ jania świata (zastosował pojęcie „antropologia narracji”), ucieczką od „terroru Innego 1 terroru Historii” oraz traumy egzystencjalnej (przykładami literackimi były dla niego utwory T.S. Eliota i E. Montalego). Rosalba Galvagno użyła natomiast sformułowania „antropologia imaginatywna” w odniesieniu do twórczości Carla Leviego, szczególnie jego najbardziej poczytnej książki Chrystus zatrzymał się w Eboli. Problemami potocz­ nie rozumianej antropologii miasta zajął się Giulio Iacoli, proponując lekturę powieści Raymonda Queneau Zazie w metro. W świecie przedstawionym oraz sposobie konstruk­ cji postaci referent doszukiwał się reperkusji teorii socjologicznych, zwłaszcza elemen­ tów teorii praktyk życia codziennego Michela de Certeau. �Kronika 373 Omówione wcześniej wystąpienia miały raczej charakter przyczynków do zasadni­ czej problematyki konferencji, a ich autorzy skupiali się na poszukiwaniu związków lite­ ratury i antropologii w oparciu o dowolnie wybrany materiał badawczy, co pozwalało im na poruszanie się w obszarach poetyki, teorii literatury, filozofii i socjologii, bez dookreślania sposobu rozumienia poszczególnych pojęć. Natomiast Pietro Clemente jako pierw­ szy wskazał na antropologię kultury jako obszar potencjalnego porozumienia między reprezentantami różnych dyscyplin. Zwrócił uwagę, iż połączenie antropologii i literatu­ ry, które znalazło wyraz w tytule konferencji, sugeruje związki między nimi, należy jed­ nak zapytać, jaki typ dialogu jest w istocie możliwy. Innymi słowy: na czym m ają się opierać poszukiwania wzajemnych zależności między tymi dyscyplinami? Aby pokazać różnorakie aspekty dialogu, Clemente szkicowo przedstawił kluczowe punkty historii antropologii kulturow ej, poczynając od prac F. Boasa i funkcjonalizm u w ujęciu A.R. RadclifF-Browna oraz B. Malinowskiego, a na rozważaniach współczesnych antro­ pologów: C. Geertza i J. Clifforda kończąc. Referent kilkakrotnie podkreślił doniosłą rolę kontekstu kulturowego, którego uwzględnienie jest koniecznym warunkiem rozu­ mienia zjawisk. W tym ujęciu antropolog zatem jest tłumaczem, a kultura jest tekstem, który można i trzeba interpretować. Kolejne prezentacje odbyły się w sekcjach. W jednej z nich tytuły referatów sugero­ wały bardziej rozważania teoretyczne niż konkretne analizy tekstów literackich. N a po­ czątek Francesca Vannucchi przedstawiła komunikat oparty na danych statystycznych dotyczących czytelnictwa i dystrybucji wydawniczej we Włoszech. Federico Pellizzi opisywał relacje między darem i opowiadaniem, skupiając się na wymianie symbolicznej (w Cassirerowskim rozumieniu pojęcia „symbol”). Wskazał na pokrewieństwo dawania i opowiadania jako swoistych praktykach społecznych. W wypowiedzi Nadii Sensi poja­ wił się namysł nad fotografią jako narzędziem mediacji i zarazem dokumentem, który umożliwia rekonstrukcję przeszłości zarówno w jej wymiarze prywatnym, ja k i społecz­ nym. Elisabetta Lo Vecchio interpretowała dzieła Cervantesa, Prousta i Flauberta w od­ niesieniu do Girardowskiej koncepcji mimetyzmu. Dla Aida Nemesia punktem wyjścia stały się różne warianty lektury dzieła literackiego wobec zmieniających się metod ana­ lizy i priorytetów, przyjmowanych przez kolejnych badaczy. Koniecznością wydaje się więc połączenie różnorakich kompetencji czytelniczych, w tym tak lingwistycznych, jak i stricte kulturologicznych, które pozwoliłyby rozszerzyć obszar badań literackich o do­ tychczas niedostrzegane bądź pomijane aspekty interpretowanego tekstu. Renato Nistico, niejako wbrew założeniom zawartym w tytule swego referatu, pominął kwestie teorii antropologii literatury i jej paradygmatów, koncentrując się na wybranych aspektach twórczości Ernesto di Martino. Niccolo Scaffai zajął się twórczością E. Montalego, pod­ kreślając rolę kreowanych przez pamięć wyobrażeń (fantazmatów). Drugi dzień obrad został otwarty wykładem historyka kultury Maria Domeniehellego. Badacz mówił o „Tekście”, który ukrywa w sobie autora, rozumianego niejako konkret­ na postać i biografia, lecz jako przedstawiciel określonej kultury — członek społeczno­ ści. Notabene Domenichelli podczas dyskusji nad referatami zauważył, że z filologiczne­ go punktu widzenia, historia literatury opisywana jest przez pryzmat autorów, a zatem ma charakter zindywidualizowany. Szczególnie istotne jest natomiast spojrzenie na tekst od strony kulturowej, czyli takie, które traktuje utwór literacki jako „pisany kulturą” za pośrednictwem autora. Wykładowca zaznaczył, że natura ludzka nie istnieje bez kultury, która organizuje nasze doświadczenie, a zatem zamienia indywidualne, osobiste przeży­ cia w narrację. Dostrzegł również trzy wzajemnie się dopełniające zadania etnologii, któ­ ra zajmuje się utrwalaniem rzeczywistości kulturowej, jej interpretacją oraz unaocznia­ niem zjawisk na tyle drobnych, iż uchodzą one często naszej uwadze, mimo iż konstytu­ ują życie społeczne. �374 Kronika Catherine Maubon przedstawiła szkic „Michel Leiris — pisarz-etn o g rafP rześled zi­ ła etapy życia twórcy, by odpowiedzieć na pytania: jak poeta może zostać etnologiem i w jaki sposób praktyka literacka wpływa na pisarstwo dokumentalne? Dwa kolejne re­ feraty: Antonia Melisy i Roberta Francavilli dotyczyły związków literatury i antropologii w obszarze kultury iberoamerykańskiej. Popołudniowe obrady rozpoczął Valerio Petrarca wykładem o antropologicznym czy­ taniu tekstu. „Pisarstw o antropologiczne” rodzi się, jego zdaniem, dzięki istnieniu w konkretnym społeczeństwie i przekłada doświadczenie na literaturę, która może zastę­ pować bezpośrednie doświadczenie. Badacz podkreślił, że w antropologicznym czytaniu tekstu literatura może stanowić inspirację, ale podstawą interpretacji jest antropologia kulturowa (dzięki przeniesieniu znaczeń z poziomu indywidualnego na zbiorowy). To, co literatura przedstawia jako jednostkowe, indywidualne, osobnicze, antropologia wpi­ suje w życie zbiorowości, motywując ludzkie działania nie psychologicznie, a kulturo­ wo. Podstawowa wiedza z zakresu antropologii kultury umożliwia interpretowanie przed­ stawień literackich w kategoriach dokumentów kultury, pozwala na rekonstrukcję miejsc niedookreślonych. Ułatwia również zrozumienie ludzkiego zachowania i jego motywacji w odniesieniu do zakorzenionych w tradycji sposobów istnienia. Te uwagi były niejako teoretycznym wstępem do analizy konkretnego utworu. Petrarca zinterpretował m.in. li­ teracki opis pogrzebu jako zjawiska kulturowego, które, będąc integralną częścią życia danej społeczności, pozwala zrozumieć złożoną siatkę relacji zachodzących między ludźmi; odkrywa przy tym również takie aspekty opisanej historii, jakich nie sposób dostrzec w procesie tradycyjnej analizy filologicznej. Swoje referaty zaprezentowali również: Simona Corso, Franca Sinopoli i Paolo Orvieto, który zaproponował godny uwagi szkic o postkolonialnych studiach Edwarda Saida. Konferencję zamknął M ichele Cometa wykładem o „antropologii literackiej” wieku Goethego. Podczas konferencji zarysowały się dwa odrębne sposoby rozumienia antropologii. Powyższa relacja nie obejmuje wszystkich referatów (z powodu obrad w sekcjach) i sku­ pia się głównie na tekstach o charakterze antropologicznym, które wydały nam się naj­ ważniejsze z punktu widzenia badań nad kulturą. Ich autorzy zwracali uwagę na zagad­ nienia, które nie są obce antropologom, a o których często zapominają lub nie wiedzą literaturoznawcy. Dla filologów antropologia była związana z mówieniem o „Innym” (czę­ sto z perspektywy antropologii filozoficznej), z poszukiwaniem egzotyki (dalekiej — kra­ jów pozaeuropejskich, i bliskiej — tradycyjnych europejskich kultur ludowych), jak rów­ nież próbami dość dowolnej adaptacji pojęć, które w tradycji myśli kulturoznawczej mają swoją historycznie ugruntowaną wykładnię. Przy dawka „antropologiczny” sugerowała tematykę, nie niosła jednakże ze sobą określonych propozycji metodologicznych. Dla literaturoznawców perspektywa antropologiczna pozwalała na analizę innych niż dotych­ czas obszarów. Dla antropologów ważne było pokazanie, że użycie określenia „antropo­ logiczny” jest wiążące metodologicznie ■— antropologia to nauka o bogatej historii i zło­ żonym zapleczu teoretycznym. Rozwój antropologii to również historia rozwoju praktyk interpretacyjnych, mających na celu rozumienie ludzkiego świata, a zatem określenie „antropologiczny” nie może być jedynie inkrustacją, oznaczającą wybór pewnej proble­ matyki. W tym rozumieniu szczególnie ważkie wydaje się spostrzeżenie Pietra Clemen­ tego, że dialog między antropologią i literaturą (a właściwie 1iteraturoznawstwem jako dyscypliną), choć bez wątpienia możliwy, nie zawsze jest przyjazny. Powyższe spostrzeżenia można odnieść również do sytuacji w Polsce, gdzie od kilku lat organizowane są spotkania, podczas których poruszana jest problematyka rozmaicie rozumianej antropologii literatury. Do takich przedsięwzięć należy m.in. konferencja „Narracja i tożsamość. Współczesne problemy antropologii literatury” zorganizowana �Kronika 375 w 2003 (cz. 1) i 2004 (cz. 2) roku przez Instytut Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskie­ go oraz Instytut Badań Literackich PAN, skupiająca badaczy różnych dyscyplin, głównie filologów, rzadziej badaczy kultury. Podstawowe nieporozumienie między literaturoznaw­ cami a kulturoznawcami (antropologami, etnologami, badaczami kultury) wynika z od­ miennych celów: dla literaturoznawcy antropologia literatury może być jedną z licznych metod badania dzieła literackiego (traktowanego autonomicznie), dla kulturoznawcy na­ tomiast badanie tekstu literackiego, czyli antropologia literatury, jest jedną z możliwości badań nad kulturą — literatura pełni tu rolę źródła zastanego. Literaturoznawcy często zapominają o tym, że termin antropologia literatury ma w Polsce długą tradycję. Po raz pierwszy został użyty przez Ewę Kosowską w pracy Postać literacka jako tekst kultury. Rekonstrukcja antropologicznego modelu szlachcianki na podstawie ,, Potopu ” Henryka Sienkiewicza (1990). W rozprawie tej zarysowana została koncepcja antropologii litera­ tury jako metody badań nad kulturą. Współcześnie nadmiernie eksploatuje się termin „antropologia literatury” bez sięgania do jego historycznie motywowanego zaplecza metodologicznego. A zatem jest tyle różnych antropologii literatury, ilu badaczy, którzy zajmują się tą dziedziną. Dodać jednak trzeba, iż wśród nich kulturoznawcy są w zdecy­ dowanej mniejszości. Sądzimy, że zaplanowana na 24-26 listopada 2005 roku konferen­ cja „Antropologia kultury — antropologia literatury”, organizowana przez Zakład Teorii i Historii Kultury Uniwersytetu Śląskiego, zmieni dotychczasowy parytet i pozwoli na pełniejsze zaprezentowanie stricte antropologicznego punktu widzenia. Anna Gomola Małgorzata Rygielska KONFERENCJA „STARE KOBIETY W KULTURZE I SPOŁECZEŃSTWIE”, WROCŁAW, 14 MARCA 2005 Dnia 14 marca 2005 roku we Wrocławiu odbyła się interdyscyplinarna konferencja naukowa pt.: „Stare kobiety w kulturze i społeczeństwie”. Jej organizatorkami były stu­ dentki zrzeszone w Interdyscyplinarnym Kole Naukowym „Poradnictwo w teorii i prak­ tyce”, działające przy Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego oraz w Kole Naukowym „Gender Studies” skupiającym studentki i studentów socjologii i filozofii tegoż uniwersytetu. Konferencja odbyła się w siedzibie Uniwersytetu Trzeciego Wieku, który również był jednym z jej współorganizatorów. Głównym celem konferencji było zapoczątkowanie dyskursu naukowego pomiędzy przedstawicielami różnych nauk medycznych i humanistycznych; w tym historycznych (archeologia, etnologia), społecznych (socjologia, psychologia, pedagogika) oraz innych dziedzin, takich jak polonistyka, romanistyka, chemia. Tematyka wystąpień skoncentro­ wana była — zgodnie z wcześniej założonymi celami — wokół problemu nieobecności starszych kobiet w społeczeństwie i w kulturze popularnej. Podstawowym założeniem organizatorek spotkania była także próba przełamania milczenia na temat starości kobiet i ich społeczno-kulturowego funkcjonowania. Konferencję otworzyła dr Walentyna Wnuk, reprezentująca Uniwersytet Trzeciego Wieku, oraz dr Edyta Zierkiewicz, ze strony Instytutu Pedagogiki. Dr Walentyna W nuk zwróciła uwagę na fakt, iż jest to pierwsza w Polsce konferencja o zasięgu ogólnopol­ skim poruszająca ważną problematykę, jak ą jest starzenie się kobiet i ich funkcjonowa­ �376 Kronika nie w kulturze i społeczeństwie. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż w większości prele­ gentkami były młode kobiety reprezentujące studentki i doktorantki z różnych ośrodków naukowych w Polsce (Białystok, Poznań, Kraków, Warszawa, Łódź, Katowice, Lwówek Śląski, Wrocław). Zgłoszone i zaprezentowane referaty (w sumie 26 wystąpień) podzielone zostały przez organizatorki na kilka bloków tematycznych: • rola i miejsce starszych kobiet we współczesnym polskim społeczeństwie (starsze kobiety wobec feminizmu; rola i miejsce starych kobiet w kulturze ludowej; twórczość artystyczna i działalność społeczna artystek ludowych); • starsze kobiety w mediach (portrety filmowe starszych kobiet; wizerunek starej kobiety funkcjonujący w reklamie i marketingu); • doświadczanie zmian związanych ze starzeniem się w życiu kobiet (kobieta wobec medycznych uwarunkowań starości — menopauza, osteroporoza); • aktywność starszych kobiet w sferze osobistej i sferze społecznej (prawa socjalne kobiet starszych, aktywność społeczna i fizyczna kobiet w wieku poprodukcyjnym); • wiedźmy i czarownice (stara kobieta jako wiedźma w świetle badań archeologicz­ nych i interpretacji tekstów literackich); • o nieobecności starszych kobiet (wyznaczenie przestrzeni nieobecności starych kobiet w społeczeństwie polskim i ich konsekwencje — przedstawienie wyników badań). Konferencji towarzyszyła wystawa prac Moniki Koniecznej-Golińskiej „Moje spo­ tkanie z prababcią”. Miały one charakter kolaży fotograficznych, w których przenikały się wizerunki wyimaginowanej postaci prababci, z silnie zaznaczonymi elementami lu­ dowego stroju śląskiego. Największą w artością zorganizowanej konferencji, obok wymiany doświadczeń na­ ukowych, był fakt, iż spotkały się na niej kobiety stare z młodymi. Spotkaniu temu towa­ rzyszyła refleksja o niepodejmowaniu w badaniach naukowych kwestii uczestnictwa star­ szych kobiet w życiu codziennym. Anna Weronika Brzezińska Justyna Słomska KONFERENCJA „ZAWÓD: ANTROPOLOG...?”, POZNAŃ, 10 MAJA 2005 Konferencja, która odbyła się w budynku Wydziału Historycznego U AM, była pierw­ szym projektem Stowarzyszenia Antropologów Kultury ETNOSFERA, istniejącego od lutego 2005 roku i grupującego w znacznej mierze absolwentów i studentów Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. Spotkanie to miało być w swoich założeniach próbą odpowiedzi na pytanie, czy dzie­ dzina, którą zajmujemy się na studiach, jest wyłącznie pasją, czy też może być ona upra­ w iana jako zawód, a jeśli tak, to jakie są perspektywy znalezienia pracy związanej z wykształceniem antropologicznym. Miało być również próbą zmierzenia się z proble­ mem dotyczącym obecności antropologów w świadomości społecznej i debacie publicz­ nej oraz mediach, a także „promocji” tej dziedziny przez samych zainteresowanych. Aby rzucić szersze światło na poruszane kwestie, do udziału w konferencji zaproszono nie tylko studentów, ale również absolwentów etnologii oraz wykładowców. �Kronika 377 Pierwsza część tego spotkania dotyczyła kwestii bardziej ogólnych, odnosiła się do problematyki zastosowania teoretycznej wiedzy antropologicznej w praktyce. Studiowa­ nie antropologii uczy szerokiego rozumienia i interpretowania rzeczywistości, specyficz­ nego spojrzenia na świat. Pojawia się jednak pytanie, w jaki sposób można tę wiedzę wykorzystać. Prelegenci zwracali tu uwagę na zajmowanie się własną kulturą, na potrze­ bę badań terenowych w najbliższym otoczeniu, czyli wśród członków naszego społe­ czeństwa, podkreślali wagę zainteresowania się życiem i problemami ludzi żyjących tuż obok nas, wskazywali również na konieczność uczenia o „innych” i oswajania z inno­ ścią zwłaszcza w kontekście coraz większej liczby cudzoziemców przybywających do naszego kraju. Mgr Marta Songin, absolwentka etnologii we Wrocławiu, położyła przede wszystkim nacisk na antropologię stosowaną, której jest zwolenniczką, zwracając uwagę, iż jest to dziedzina mogąca mieć znaczenie dla ludzi, którymi się zajmuje, oraz wpływ na poprawę jakości ich życia. W tym kontekście antropolodzy mogliby stać się mediatorami między poszczególnymi grupami społecznymi a władzą, zwracającymi uwagę i uwrażliwiający­ mi na potrzeby np. osób żyjących na marginesie życia społecznego. Antropologia mogła­ by działać w obronie praw człowieka, w obronie równości i wolności, wydostać się poza uniwersyteckie mury i uczestniczyć w debatach publicznych, zaistnieć w przestrzeni medialnej. Autorka zadaje również pytanie o jakość przygotowania merytorycznego stu­ dentów do wykonywania tego zawodu, o odpowiednie kwalifikacje, by móc się skutecz­ nie i fachowo orientować w kwestiach najbardziej palących w obecnych czasach. W podobnym tonie wypowiadał się w swoim wystąpieniu „Antropologia polska: enig­ ma czy praktyka” prof. Michał Buchowski, który miejsce antropologów widzi nie w da­ lekich stronach, ale w obrębie własnej kultury i wskazuje na zaangażowanie w aktualne problemy społeczne, takie jak bieda, bezrobocie, migracje, osiedla popegeerowskie, lu­ dzie chorzy, dyskryminacja, korupcja i inne, które długo można by wymieniać. Uważa on, że jeśli antropologia chce mieć coś do powiedzenia, musi stać się bliższa życiu, nie powinna natomiast zamykać się wyłącznie w naukowym dyskursie. Autor podkreśla rów­ nież wagę badań terenowych jako „kamienia węgielnego” antropologii, postuluje reorien­ tację tematyczną, czyli odejście od dotychczasowego sposobu nauczania na rzecz zwró­ cenia uwagi na bieżącą problematykę i zainteresowanie nią studentów. Mgr Izabela Idzik, w swoim referacie „Antropolog-edukator, czyli jak możemy uczyć o innych”, przedstawiła przede wszystkim edukacyjną rolę antropologii, kładąc nacisk na uczenie o innych, o różnicach kulturowych, uczenie otwartości wobec ludzi, oswaja­ nie z innością. Edukacja międzykulturowa dotyczy tematyki związanej z tożsamością, stereotypami, różnorodnością, wielokulturowością, asymilacją czy globalizacją. Bardzo praktyczne odniesienie wiedzy antropologicznej ukazała mgr Katarzyna Li­ pińska w wystąpieniu „Antropolog jako mediator lingwistyczno-kulturowy”, powołując się na doświadczenia z Włoch, gdzie istnieje funkcja mediatora lingwistyczno-kulturowego, osoby potrzebnej w takich miejscach jak szpitale, więzienia, żłobki czy szkoły. Autorka dostrzega tu duże możliwości dla antropologów, jako specjalistów od wielokulturowośei i konfliktów międzykulturowych, wynikających z niezrozumienia inności. Pierwszą część konferencji zamknęło wystąpienie Wiktorii Hoffmann, studentki In­ stytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej U AM, „Przyszłość zawodowa polskich an­ tropologów w opinii studentów”, która przeprowadziła wśród studentów tegoż instytutu badania mające ukazać, jakie szanse pracy w zawodzie w idzą oni dla siebie po studiach, dlaczego wybrali ten a nie inny kierunek oraz przestawić ich opinie na temat oferty pro­ gramowej proponowanej przez instytut. Draga część konferencji obejmowała tematykę skupiającą referaty poruszające kwe­ stie bardziej szczegółowe, odnoszące się do bezpośrednich doświadczeń prelegentów. �378 Kronika Dr Waldemar Kuligowski („Najlepszy jest bigos wielokrotnie odgrzewany”) opowiedział 0 tym, co robią po studiach jego przyjaciele z roku; Tomasz Kosiek w referacie „Antro­ pologia po tureeku” przedstawił sytuację antropologów w Turcji, gdzie przebywał na sty­ pendium i m iał możliwość zaobserwowania tamtejszych sposobów edukacji antropolo­ gicznej na uniwersytecie, natomiast mgr Monika Rosińska w swoim wystąpieniu „Antro­ polog w pozarządówce” wskazała na możliwość pracy w zawodzie antropologa w trzecim sektorze, czyli w organizacjach pozarządowych, których działalność jest często bliska antropologii. Odnosi się to między innymi do działalności na rzecz dobra publicznego, społeczności lokalnych, wszelakiego rodzaju mniejszości, czy też projektów związanych z szeroko pojętymi obszarami kultury. Konferencji towarzyszyła burzliwa dyskusja, w której starły się poglądy studentów z poglądami większości obecnej kadry wykładowczej. Ankieta przeprowadzona wśród studentów przez W iktorię Hoffmann wykazała, że studenci są raczej pesymistycznie 1 sceptycznie nastawieni do możliwości uzyskania pracy w swoim zawodzie, nie są też zadowoleni z oferty programowej proponowanej przez instytut. Dyskusja dotyczyła przede wszystkim kwestii ostatniej — postulowano większą liczbę godzin obowiązkowej prak­ tyki badawczej w czasie studiów, co pozwoliłoby na nabycie umiejętności antropologicz­ nych w szerszym zakresie. Studenci wskazali również na potrzebę specjalizacji i ścieżek tematycznych w ramach programu studiów, co pozwoliłoby im z kolei na obranie przez nich drogi zgodnej z ich zainteresowaniami. Obecny program jest zbyt poszatkowany i mało konkretny, w związku z czym studenci uczą się wszystkiego po trochu, nie posia­ dają natomiast rzetelnej wiedzy w danej dziedzinie. Również w ofercie przedmiotów fa­ kultatywnych nie każdy jest w stanie znaleźć coś dla siebie. W ramach tychże specjaliza­ cji proponowano m.in. ścieżki przygotowujące do pracy w reklamie, uczące umiejętności mediowania, pisania tekstów i projektów. Wielokrotnie postulowano umożliwienie od­ bycia kursu pedagogicznego, który pozwoliłby absolwentom uczyć w szkole takich przed­ miotów, jak wiedza o kulturze czy wiedza o społeczeństwie. Zdecydowana reorganizacja studiów wpłynęłaby, zdaniem studentów, na zwiększenie możliwości zawodowych. Konkludując, zwrócono przede wszystkim uwagę na fakt, iż zawód antropologa jest nierozpoznawalny w świadomości społecznej, czego konsekwencją jest brak zapotrze­ bowania na antropologów, w przeciwieństwie np. do socjologów. Podkreślano, że wyra­ żają oni swoje opinie niemal wyłącznie w kwestiach stricte etnograficznych, odnoszą­ cych się do zwyczajów i obrzędów ludowych przy okazji rozmaitych świąt, natomiast rzadko wypowiadają się na tematy dotyczące bieżącej problematyki społecznej. Wynika to przede wszystkim z faktu, iż sami antropolodzy robią niewiele, by tę sytuację zmienić i pozw alają na trwanie takiego stanu rzeczy, zajmując się tematyką odległą od realnego życia i nie starają się popularyzować swojej dyscypliny wśród społeczeństwa, czego konsekwencją jest jej ograniczenie do czystej etnografii. W związku z powyższym wska­ zana byłaby reorientacja tematyczna, która skierowałaby zainteresowanie etnologów na bieżące problemy społeczne, „bliskie życia”, takie jak bezrobocie, bieda, dyskryminacja. Dzięki temu byłoby również możliwe szersze zaistnienie w przestrzeni medialnej. Wyniki przeprowadzonej wśród studentów ankiety skłaniają do refleksji, niestety część wykładowców zdaje się nie dostrzegać zarówno problemu, jak i potrzeb młodych ludzi. Mówię tu o tych, którzy podczas dyskusji oponowali i przekonywali o niemożliwości jakichkolwiek zmian. Pozostaje jednak żywić nadzieję, że z czasem sytuacja zacznie ule­ gać zmianie, wykładowcy spróbują wyjść naprzeciw oczekiwaniom studentów, dostrze­ gą ich potrzeby i spojrzą na nich tak, jak patrzą na ludy, które badają — postarają się ich zrozumieć. Żeby to jednak było możliwe, m uszą wyjść poza wycinek świata, jaki ogląda­ ją, poza mury swojego instytutu i spojrzeć na całą sytuację z szerszej perspektywy. Tego właśnie szerokiego spojrzenia na rzeczywistość uczą nas przez pięć lat, a same słowa, �Kronika 379 nie poparte czynami, niewiele wszak znaczą. Oni są bezpieczni w swoich gabinetach, ale to rzesze absolwentów opuszczających każdego roku uniwersytet m uszą zmagać się z realnym życiem. Joanna Wajtarowicz ARCYDZIEŁA SŁOWNEGO I NIEMATERIALNEGO DZIEDZICTWA LUDZKOŚCI 25 listopada 2005 roku UNESCO po raz trzeci proklamowało listę „Arcydzieł słow­ nego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości” '. To dla etnologów przedsięwzięcie, jak sądzę, interesujące i w Polsce dotąd mało znane. Poszerzenie dotychczasowego zakresu promocji i ochrony światowego dziedzictwa (tytuł „Dziedzictwo światowe” obejmuje tylko materialną spuściznę kulturową i przyrodniczą)2 o niematerialny wymiar było rezultatem różnych działań UNESCO na tym polu (np. Rekomendacja dotycząca ochrony kultury tradycyjnej i ludowej z 1989 roku), jak i zgłaszanych przez państwa członkowskie postu­ latów. Z inicjatywy intelektualistów marokańskich i hiszpańskiego pisarza Juana Goytisolo, Wydział Dziedzictwa Kulturowego UNESCO i marokański Komitet Narodowy ds. UNE­ SCO zorganizowały w czerwcu 1997 roku w Marrakeszu międzynarodową naradę eks­ pertów poświęconą ochronie tradycyjnych przestrzeni kulturowych. W jej rezultacie władze marokańskie, wspierane przez liczne kraje członkowskie UNESCO, opracowały projekt odpowiedniej rezolucji, przyjętej przez K onferencję G eneralną na 29 sesji. W listopadzie 1999 roku Rada Wykonawcza UNESCO podjęła decyzję o przyznawaniu międzynarodowego wyróżnienia „Arcydzieło słownego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości”. W 2001 roku Dyrektor Generalny UNESCO Koichiro Matsuura przedstawił pierwszą listę „arcydzieł”, którą proklamuje się co dwa lata. 17 października 2003 roku w Paryżu na 32 Konferencji Generalnej przyjęto Konwencję o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego. W dokumencie tym poprzez „niematerialne dziedzictwo kulturowe” rozumie się „prak­ tyki, formy przedstawieniowe, sposoby wyrażania, wiedzę i umiejętności, jak również instrumenty, przedmioty, artefakty i przestrzenie kulturowe z nimi związane, które spo­ łeczności, grupy, a w konkretnym przypadku także jednostki, uznają za część własnego dziedzictwa kulturowego”3. Zakresem pojęcia objęto więc zarówno poszczególne prze­ jaw y etnicznej lub lokalnej tradycji, jak i całości (przestrzenie) kulturowe (miejsca, w których są realizowane dane praktyki). W szczególności zwraca się uwagę na: tradycje i ekspresje słowne, w tym język, artystyczne formy widowiskowe, praktyki społeczne, obrzędowe i święta, wiedzę i praktyki odnoszące się do natury i wszechświata oraz um ie­ jętności związane z tradycyjnym rzemiosłem. 1Zob. Intangible Héritage (Patrimoine immatériel; Patrimonio immateriat), http://portal.unesco.org/culture/. 2 Stosowną konwencję UNESCO przyjęło w 1972, a wyróżnienie jest przyznawane od 1978 roku. Lista „Dziedzictwa światowego” obejmuje dotąd 812 dóbr materialnych (w tym 12 z Polski) w 137 krajach (628 kulturowych, 160 przyrodniczych i 24 o mieszanym charakterze), z których 33 uznano za zagrożone. 3 Convention pour la sauvegarde du patrimoine culturel immatériel, http://portal.unesco.org/ culture/. �380 Kronika Nadrzędnym celem przedsięwzięcia UNESCO jest zwrócenie uwagi społeczności międzynarodowej na te najbardziej oryginalne i nadal żywe postaci ludzkiej ekspresji o charakterze niematerialnym (mniej zauważalne, „wrażliwe” na zmiany, ściśle związane z twórcą bądź odtwórcą, przekazywane często tylko ustnie), które stanowiąc wyraz par­ tykularnej tożsamości, a więc równocześnie kulturowej różnorodności, w dobie wielo­ wymiarowej globalizacji są lub m ogą być zagrożone przez oddziaływanie różnych czyn­ ników (uniformizację, konflikty etniczne, masową turystykę, uprzemysłowienie, migra­ cje ludności, degradację środow iska naturalnego). Powstająca lista „arcydzieł” ma uwrażliwić opinię publiczną na same walory tego rodzaju dziedzictwa, promować je i jego nosicieli oraz zachęcić rządy poszczególnych krajów do tworzenia własnego, „naro­ dowego” inwentarza najcenniejszych przejawów „słownego i niematerialnego dziedzic­ twa” oraz podjęcia środków prawnych i administracyjnych w celu ich ochrony. Kandydatury na listę m ogą zgłaszać Dyrektorowi Generalnemu UNESCO rządy kra­ jów członkowskich i krajów stowarzyszonych z UNESCO, organizacje międzynarodowe w konsultacji z narodowymi komitetami ds. UNESCO oraz organizacje pozarządowe utrzymujące formalne stosunki z UNESCO po zaciągnięciu opinii narodowego Komitetu ds. UNESCO danego kraju. Każde państwo może przedstawić lub zgłosić ponownie jed­ ną propozycję co dwa lata; ta reguła nie obejmuje wniosków międzynarodowych. Do­ starczona dokumentacja jest oceniana z formalnego i merytorycznego (naukowego) punktu widzenia przez organizacje pozarządowe związane z UNESCO, wśród których znajdują się m.in. Międzynarodowa Unia Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (IUAES), M iędzynarodowa Rada M uzeów (ICOM), Międzynarodowa Rada Nauk Społecznych (CISS), M iędzynarodowa Rada Filozofii i Nauk Społecznych (CIPSH), Stała Międzyna­ rodow a Rada Językoznaw ców (CIPL), M iędzynarodowa Rada Muzyki Tradycyjnej (CIMT), Międzynarodowy Instytut Teatru (ITI). Wyboru dokonuje międzynarodowe jury mianowane przez Dyrektora Generalnego UNESCO na cztery lata. W kończącym obec­ nie swą kadencję zasiada osiemnastu członków reprezentujących osiemnaście krajów z wszystkich kontynentów (m.in. meksykański pisarz Carlos Fuentes, francuski etnolog prof. Georges Condominas, dr Richard Kurin, dyrektor Centrum Folkloru i Dziedzictwa Kulturowego Smithsonian Institution), Za „arcydzieła” mogą zostać uznane całe zespoły oryginalnego dziedzictwa niematerialnego bądź poszczególne, tradycyjne formy ekspre­ sji kulturowej o cechach wyjątkowych z punktu widzenia historii, sztuki, etnologii, języ­ koznawstwa lub literatury. M uszą one spełniać określone kryteria (przyjęte w regulami­ nie z 2001 roku), z których do najważniejszych należy zaliczyć: unikatowość zjawiska jako wyróżnika etnicznej lub lokalnej tożsamości, szczególne walory „artystyczne”, sil­ ne zakorzenienie w tradycji (historii danej kultury), żywotność, ale jednocześnie zagro­ żenie jego dalszego istnienia bądź przetrwania w formie „autentycznej” . Ważne jest rów­ nież, by dossier zgłaszanych propozycji zawierało plan działań związanych z rewitaliza­ cją, ochroną i promocją danego zjawiska. Na listę „arcydzieł słownego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości” w 2001 i 2003 roku wpisano ogółem 47 wytworów kulturowych4. AFRYKA Benin, Nigeria, Togo (2001) — Dziedzictwo słowne i praktyki obrzędowe grup gełede (Joruba-nago, część społeczności Fon i Mahi). 4 Lista z 2005 roku została proklamowana już po oddaniu niniejszego tekstu do druku. Ze względu na znaczną liczbę kandydatur (70 propozycji) jej ogłoszenie przesunięto z lipca na listopad. �Kronika 381 Egipt (2003) — Epos Sirat Bani Hilal („Czyny plemienia Banu Hilal”). Gwinea (2001) — Praktyki kulturowe związane ze świętym instrumentem sosso-bala (rodzaj ksylofonu) we wsi Niagassola (ludy Mande). Madagaskar (2003) — Sztuka obróbki drewna społeczności Zafimaniry (prowincja Fianarantsoa). Maroko (2001) — Przestrzeń kulturowa placu Djemaa el-Fna w Marrakeszu. Republika Środkowoafrykańska (2003) — Tradycje słowne Pigmejów Aka. Wybrzeże Kości Słoniowej (2001) — Trąby gbofe we wsi Afounkaha: muzyka i kul­ tura społeczności Tagbana (Tagwana). AMERYKA ŚRODKOWA I POŁUDNIOWA Belize, Honduras, Nikaragua (2001) — Język, tańce i muzyka Garifima (zwanych czarnymi Karaibami). Boliwia (2001) — Karnawał w Oruro. Boliwia (2003) — Andyjska wizja wszechświata Indian zwanych Kallawayas (z „kraju uzdrowicieli”). Brazylia (2003) — Słowne i graficzne formy ekspresji Indian Wayapi (Amazonia, stan Amapa). Dominikana (2001) — Praktyki kulturowe bractwa Świętego Ducha Congos (bęb­ nów) w Villa Mella. Ekwador, Peru (2001) — Dziedzictwo słowne i praktyki kulturowe Indian Zapara (pogranicze ekwadorsko-peruwiańskie). Jamajka (2003) — Tradycje kulturowe Maronów z Moore Town. Kolumbia (2003) — Karnawał w Barranquilla. Kuba (2003) -— Tumba Francesa (taniec, śpiew i gra na bębnie, region Oriente). Meksyk (2003) — Indiańskie święta zmarłych. AZJA Azerbejdżan (2003) — Tradycyjna muzyka azerska mugham. Chiny (2001) •— Opera kunqu. Chiny (2003) — Tradycyjna muzyka wykonywana na chińskiej cytrze iguqin). Filipiny (2001) — Eposy hudhud ludu Ifugao (pn. Luzon). Gruzja (2001) — Gruziński śpiew polifoniczny. Indie (2001) — Tradycja recytacji-śpiewu Wed. Indie (2003) — Sanskrycki teatr kutijatłam (stan Kerala). Indonezja (2003) — Teatr cieni i lalek wayang. Irak (2003) — Tradycyjna muzyka iracka makam. Japonia (2001) — Teatr nogaku (łączy tradycje teatrów no i kyogen). Japonia (2003) — Teatr lalek ningyo joruri bunraku. Jemen (2003) — Pieśni z Sany (al Ghina al-San ’ani). Kambodża (2003) — Balet królewski Kambodży (klasyczny balet khmerski). Kirgistan (2003) — Sztuka akynów, kirgiskich poetów-improwizatorów i pieśniarzy. Korea Południowa (2001) — Dawny rytuał królewski i muzyka obrzędowa w świąty­ ni Jong-m io w Seulu. Korea Południowa (2003) — Pieśni epickie pansori. Mongolia (2003) — Tradycyjna muzyka na skrzypcach morin chuur. Turcja (2003) — Sztuka narratorów meddah (forma teatru jednego aktora). Uzbekistan (2001) — Tradycje kulturowe okręgu Bajsun (obwód Surchan Daria), Uzbekistan, Tadżykistan (2003) — Tradycyjna muzyka szaszmakam. Wietnam (2003) — Wietnamska muzyka dworska nha nhac. �Kronika 382 EUROPA Belgia (2003) — Karnawał w Binche (Walonia). Estonia (2003) •— Tradycyjna kultura mieszkańców wysepek Kihnu i Manija. Estonia, Łotwa, Litwa (2001) — Narodowe święta pieśni i tańca. Hiszpania (2001) — X V -w ieczne misterium odtwarzane w Bazylice Matki Boskiej w Elche (Walencja). Litwa, Łotwa (2001) — Wytwarzanie i symbolika krzyży. Rosja (2001) — Kultura staroobrzędowców zwanych siemiejskije (Buriacja). W łochy (2001) — Opera dei Pupi, sycylijski teatr lalek. OCEANIA Tonga (2003) — Tańce i śpiewy lakalaka Tongańczyków. Vanuatu (2003) — Sztuka rysunków na piasku. Dostępne na stronach internetowych UNESCO informacje o wpisanych na listę „ar­ cydziełach” niematerialnego dziedzictwa ludzkości zawierają opis zjawiska, ocenę za­ grożeń i plan działań5. Tworzony przez UNESCO inwentarz należy uznać za bardzo cenną inicjatywę. Przed­ sięwzięcie może być jed n ą z dróg wspomagających przetrwanie zagrożonych kultur (np. społeczność Indian Zapara liczy jedynie 300 osób, z których tylko pięć zna język etniczny, Indian Wayapi 580 osób). Zwraca uwagę szerokie spektrum uznanych za szcze­ gólnie warte zachowania wytworów kulturowych (od m.in. wizji wszechświata po rysun­ ki na piasku). Z drugiej strony, dwie pierwsze edycje listy sprawiają wrażenie dość przy­ padkowego zestawu, co w części tłumaczą różne zaangażowanie w projekt narodowych komitetów UNESCO, złożoność procedury, charakter przedmiotu oceny oraz subiektyw­ ne (chyba też etniczne) preferencje jurorów. Umieszczenie na liście staje się nie tylko symbolicznym wyróżnieniem, przede wszystkim promuje lokalne (regionalne) społecz­ ności, czyni z nich turystyczne atrakcje. Pojawiają się dziesiątki stron internetowych ich dotyczące, szczegółowe informacje o warunkach podróży i pobytu (np. wśród Indian zwa­ nych Kallawayas w Boliwii czy społeczności Zafimaniry na Madagaskarze). Jacek Bednarski 5Zob. http://www.unesco.org/culture/intangible-heritage/masterpice_annex.php? � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/935630010739facb40562a4de9731fee.pdf de492452d61d53b637b4a42ef826e85e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5173 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2006 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4798 Title A name given to the resource Kronika / LUD 2006 t.90 Description An account of the resource LUD 2006 t.90, s.273-326 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 90, 2006 IV. K R O N I K A S P R A W O Z D A N I E Z DZIAŁALNOŚCI Z A R Z Ą D U GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO W OKRESIE WRZESIEŃ 2005 — SIERPIEŃ 2006 Sprawozdanie obejmuje następujące części: 1. Dane ogólne; 2. Realizacja wniosków z L X X I X WZD w Słubicach; 3. Działalność Zarządu Głównego i Prezydium ZG; 4. Sprawy finansowe; 5. Działalność wydawnicza Towarzystwa; 6. Funkcjonowanie Biblioteki Naukowej im. J. Czekanowskiego; 7. Prace Archiwum Naukowego; 8. Oddziały Towarzystwa. Dane ogólne 17 września 2005 roku w Supraślu odbyło się 81. Walne Zgromadzenie Dele­ gatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zgodnie ze statutem przeprowa­ dzono wówczas wybory do władz naczelnych Towarzystwa: Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej oraz Sądu Koleżeńskiego. W wyniku tajnego gło­ sowania do Zarządu Głównego wybrano 12 osób. W porządku alfabetycznym byli to: Jerzy Adamczewski, Michał Buchowski, Joanna Cicha, Zygmunt Kłodnicki, Joanna Łagoda, Małgorzata Michalska, Magdalena Rostworowska, Dorota Simonides, Teresa Smolińska, Anna Spiss, Andrzej Stawarz, Zbigniew Toroński. Do Głównej Komisji Rewizyjnej wybrani zostali: Maria Fornal, Elżbieta Jawor­ ska, Anna Nadolska-Styczyńska, Małgorzata Oleszkiewicz. Do Sądu Koleżeń­ skiego wybrano: Janusza Kamockiego, Teofilę Latoś, Małgorzatę Orlewicz. Zarząd Główny ukonstytuował się w następujący sposób: prezes — prof. dr hab. Michał Buchowski, wiceprezesi — prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki, �274 Kronika — dr Małgorzata Michalska, — dr Andrzej Stawarz, sekretarz generalny — dr Jerzy Adamczewski, z-ca sekretarza generalnego — mgr Joanna Łagoda, skarbnik — mgr Zbigniew Toroński, z-ca skarbnika — dr Magdalena Rostworowska, członkowie Zarządu — mgr Joanna Cicha, — prof. dr hab. Dorota Simonides, — prof. dr hab. Teresa Smolińska, — dr Anna Spiss, z-cy członków ZG — mgr Maria Kuczyńska, — mgr Olga Kwiatkowska. Główna Komisja Rewizyjna ukonstytuowała się jak poniżej: przewodnicząca — dr Anna Styczyńska-Nadolska, członkowie: — mgr Maria Fornal, — mgr Elżbieta Jaworska, — mgr Małgorzata Oleszkiewicz. Sąd Koleżeński ukonstytuował się następująco: przewodniczący — dr Janusz Kamocki, członkowie: — mgr Teofila Latoś, — mgr Małgorzata Orlewicz. Zeszłorocznemu 81. Walnemu Zgromadzeniu Polskiego Towarzystwa Ludo­ znawczego towarzyszyła sesja naukowa „Pogranicze polsko-białorusko-litewskie. Historia — etos — język — kultura". W biurze działającym przy Zarządzie Głównym zatrudnione są następujące osoby: 1. Mgr Paulina Suchecka na % etatu — dyrektor biura, która dodatkowo odpowiada za bibliotekę (zakupy, katalogowanie, klasyfikacja książek do dzia­ łów, wymiana), archiwum, sprawy wydawnicze i członkowskie. Pełni dyżury w czytelni: poniedziałek, wtorek, środa w godz. 16-20 i dwie soboty w miesiącu w godz. 9-13; 2. Pani Bożena Wrońska na pełnym etacie — intendent zbiorów bibliotecz¬ nych, obsługująca magazyn wydawnictw, prowadzi wysyłkę publikacji, ekspedy¬ cję korespondencji, a także obsługę czytelników, zakupy na potrzeby biura itd.; 3. Pani Agata Sikora — główna księgowa Polskiego Towarzystwa Ludoznaw­ czego jest zatrudniona na umowę-zlecenie. Zajmuje się całością spraw finanso¬ wych. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada swoją stronę internetową www. ptl.free.ngo.pl. Autorką strony jest Natalia Gancarz. Prowadzi j ą bezpłatnie, ale w zamian otrzymuje niektóre gratisowe wydawnictwa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Osobą odpowiedzialną za stronę internetową z ramienia Zarzą- �Kronika 275 du Głównego jest Joanna Łagoda, która z czasem przejmie całość spraw związa­ nych z administrowaniem strony. Adres poczty internetowej: ptl@free.ngo.pl. Realizacja wniosków z 81. WZD w Supraślu Wnioski zostały opublikowane w protokole z Walnego Zgromadzenia Dele¬ gatów w „Ludzie", t. 89. za rok 2005, s. 348-349. W trakcie WZD przewodniczą­ ca Komisji Wnioskowej, mgr Krystyna Kaczko, przedstawiła listę zgłoszonych propozycji. Wnioski: • kandydatura dr Anna Spiss na członka honorowego PTL zgłoszona przez Oddział Kraków (w trakcie realizacji), • apel Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej o nadsyłanie danych bibliograficznych publikowanych prac członków PTL (rozesłany do od¬ działów w listopadzie 2005), • uwzględnienie w programie sesji naukowych towarzyszących WZD pro¬ pozycji referatów przygotowanych przez członków innych oddziałów (zrealizo¬ wany: wszystkie oddziały i muzea etnograficzne otrzymały informację o konfe¬ rencji), • przekazanie członkom PTL adresów mailowych osób zasiadających w Zarządzie Głównym (częściowe informacje na stronie internetowej PTL), • dokumenty nadsyłane z oddziałów podpisują we Wrocławie członkowie ZG (dr A. Stawarz, dr M . Rostworowska i w sytuacjach wyjątkowych dr M . Mi¬ chalska), • informacje o konkursach i projektach finansowanych z puli resoru Mini¬ sterstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego znajdują się na stronie internetowej MKiDN: www.mkidn.gov.pl, • przygotowanie pisma do rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z prośbą o finansowanie „usługi bibliotecznej" w dotychczasowym wymiarze (zrealizo¬ wane, umowa podpisana do 2.03.2009 roku), • wypłacenie nagród paniom zatrudnionym w biurze działającym przy Za¬ rządzie Głównym (zrealizowano), • umożliwienie udziału w mszach członkom PTL biorącym udział w WZD bez szkody dla uczestnictwa w obradach (zrealizowano). działalność Zarządu Głównego i Prezydium Z G W okresie sprawozdawczym Prezydium Zarządu Głównego, liczące osiem osób wymienionych w pierwszej części sprawozdania, odbyło 3 posiedzenia w następujących terminach: 25.10.2005, 7.04.2006 i 2.06.2006 roku. Wszystkie �276 Kronika posiedzenia pod przewodnictwem prezesa, prof. M . Buchowskiego, odbyły się w siedzibie PTL we Wrocławiu przy ul. Szczytnickiej 11. Na październikowym posiedzeniu, pierwszym w nowej kadencji, omówiono następujące główne za¬ gadnienia: 1. Ustalenie kompetencji poszczególnych członków zarządu; 2. Omówienie stanu realizacji zaplanowanych na rok 2005 zadań (dofinanso­ wanych przez MNil); 3. Omówienie wniosków do Ministerstwa Nauki i Informatyzacji na rok 2006; 4. Sprawy wydawnicze; 5. Sprawy finansowe; 6. Aktualizacja i zmiany w Statucie PTL; 7. Sekcja Antropologii Kulturowej; 8. Realizacja wniosków z WZD w Supraślu. Na kolejnych dwóch posiedzeniach obrady koncentrowały się przede wszyst¬ kim na kwestiach finansowych, wydawniczych, sprawach członkowskich i pro¬ blemach związanych z Walnym Zjazdem w Zamościu. Sprawy finansowe Dane finansowe za rok ubiegły i pierwszą połowę 2006 roku zawierają nastę­ pujące pozycje: 1. Przychody z działalności statutowej w 2005 roku to: usługa biblioteczna finansowana przez Uniwersytet Wrocławski — 60.000,00, dochód ze sprzedaży wydawnictw — 30.483,55 oraz dotacje, z których największa to 116.350,00 zł z Ministerstwa Nauki i Informatyzacji na zadania zlecone. 2. Wydatki poniesione na finansowanie działalności statutowej Zarządu Głównego w 2005 r. to 223.432,23 zł, w tym największe pozycje to: usługi obce — 85.762,54 zł, honoraria dotyczące zadań — 53.028,36 zł i wynagrodzenia eta­ towe z pochodnymi — 56.292,62 zł. 3. Przychody w I półroczu 2006 roku to dotacje w wysokości 182.315 zł, w tym najważniejsza pozycja to 121.075 zł z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i dofinansowanie dla Koła Ormian z Ministerstwa Spraw Wewnętrz­ nych i Administracji — 50.580,00 zł, usługa biblioteczna finansowana przez Uni­ wersytet Wrocławski — 30.000,00 zł oraz dochody ze sprzedaży wydawnictw — 17.267,49 zł. Nie wpłynęła jeszcze druga część dotacji z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 4. Koszty w pierwszym półroczu 2006 r. wyniosły 73.213,87 zł, a największy udział miało wynagrodzenie etatowe z pochodnymi — 28.873,53 zł i honoraria dotyczące poszczególnych zadań — 16.215,30 zł. Wszystkie zobowiązania finansowe regulowane są na bieżąco. �Kronika 277 działalność wydawnicza Przewodniczącym Rady Wydawniczej jest wiceprezes, dr Andrzej Stawarz. W okresie sprawozdawczym odbyło się jedno posiedzenie Rady Wydawniczej w dniu 2 czerwca 2006 roku pod przewodnictwem prof. dr hab. Michała Bu¬ chowskiego. W posiedzeniu uczestniczyli redaktorzy poszczególnych serii wy¬ dawniczych: „Literatura Ludowa" — prof. Jolanta Ługowska, „Archiwum Etnograficzne" — dr Janusz Kamocki, „Prace Etnologiczne" — prof. Ryszard Vorbrich, „Łódzkie Studia Etnograficzne" — w zastępstwie prof. Grażyny Ewy Karpiń¬ skiej, sekretarz redakcji — mgr Małgorzata Chelińska, „Biblioteka Zesłańca" — prof. Antoni Kuczyński, „Atlas Polskich Strojów Ludowych" — prof. Barbara Bazielich, „Biblioteka Popularnonaukowa" — w zastępstwie dr Ewy Fryś-Pietraszkowej, dr Anna Spiss. Omówiona została realizacja planu wydawniczego na rok 2005. Zgodnie z planem ukazały się następujące czasopisma i książki: A. Periodyki: • „Lud", t. 89/2005 (dotacja 11.500), • „Literatura Ludowa", t. 49/2005 nr 1, 2, 3, 4/5 (nr 6 nakład wyczerpany), (dotacja 13.500), • „Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 44: Jan Święch, Tajemniczy świat wiatra­ ków (dotacja 4.200), B. Serie wydawnicze: • „Prace Etnologiczne" t. 16: Anna Nadolska Styczyńska, Ludy zamorskich lądów. Kultury pozaeuropejskie a działalność popularyzatorska Ligi Morskiej i Kolonialnej (dotacja 5.600), • „Archiwum Etnograficzne" t. 43: praca zbiorowa pod red. Anny Nadolskiej-Styczyńskiej, Zagrożenie tożsamości! Problematyka globalizacji w zainte­ resowaniach polskiej antropologii (dotacja 5.950), • „Dziedzictwo Kulturowe" t. 2: Barbara Pabian, Dziedzictwo kulturowe Czę­ stochowskiego. Wierzenia, zwyczaje i obrzędy rodzinne (dotacja 5.950), • „Prace i Materiały Etnograficzne" t. 34: Jerzy Adamczewski, Młynarstwo magiczne (dotacja 5.600), • „Biblioteka Literatury Ludowej" t. 3: praca zbiorowa pod red. Jolanty Łu¬ gowskiej, Baśnie nasze współczesne; t. 4: Aleksandra Mojkowska, Max Lutni jako bajkoznawca; t. 5: Jolanta Ługowska, W Fantazjanie i gdzie indziej. �278 Kronika Trzy ostatnie prace z serii „Biblioteka Literatury Ludowej" ukazały się dzięki subsydium profesorskiemu Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej pani prof. Jolanty Ługowskiej. Tom 5. i 6. w 2006 roku. W zeszłym roku do Ministerstwa Nauki i Informatyzacji złożone zostały wnioski o dofinansowanie następujących zadań w roku 2006: • biblioteka (wymiana, udostępnianie, opracowanie, konserwacja, gromadze¬ nie zbiorów bibliotecznych) — otrzymaliśmy 73.775 zł, • archiwum (udostępnianie, opracowanie, konserwacja, gromadzenie zbiorów archiwalnych) — otrzymaliśmy 15.050 zł; • Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej (tworzenie i użytko¬ wanie bibliotecznych baz danych, upowszechnianie i promocja nauki polskiej) — otrzymaliśmy 20.950 zł, • kolejne tomy periodyków: 90 tom „Ludu", 50 tom „Literatury Ludowej", 45 tom „Łódzkich Studiów Etnograficznych" — praca Ewy Jagiełły, Polacy w Uz­ bekistanie. Tożsamość odległej diaspory. • prace: Barbara Bazielich, Strój cieszyński w serii „Atlas Polskich Strojów Ludowych" oraz Jacek Łapott, Metalurgia żelaza w Afryce Zachodniej w serii „Prace Etnologiczne". Ta ostatnia praca została odrzucona przez M N i I i nie uzy¬ skała dofinansowania. Umowa na dofinansowanie wydawnictw nie została jeszcze podpisana, ale prawdopodobnie uzyskamy dotacje na wydanie periodyków oraz pracy Barbary Bazielich. Propozycje wydawnicze na rok 2007 obejmują, obok „Ludu", „Literatury Lu¬ dowej", „Łódzkich Studiów Etnograficznych", następujące pozycje: 1. Ewa Banasiewicz-Ossowska, Na granicy dwóch światów — Żydzi w kultu­ rze wsi polskiej, w serii „Prace i Materiały Etnograficzne"; 2. Lucjan Buchalik, Świadomość braterstwa u ludów Dogon i Kurumba jako wynik wspólnoty losów i kultury. Studium z etnohistorii regionu w serii „Prace Etnologiczne"; 3. Barbara Bazielich, Strój opolski, seria „Atlas Polskich Strojów Ludo¬ wych"; 4. Zbigniew Szewczyk, Strój szczyrzycki, seria „Atlas Polskich Strojów Lu¬ dowych"; 5. Dorota Simonides, Mądrość ludowa na Śląsku Opolskim, ma ukazać się w serii „Dziedzictwo Kulturowe"; 6. Andrzej Zieliński, Wspomnienia z Uralu..., seria „Biblioteka Zesłańca"; 7. Czesław Bazan, Kołpaszewo 1941-1943. Dziennik i wspomnienia z zesła­ nia, seria „Biblioteka Zesłańca"; 8. Natalia Garncarz, Brzozowa — 100 lat później, w ramach „Archiwum Et­ nograficznego"; 9. Agnieszka Pieńczak, Obrzędowość weselna, cz. 2, Swaty; jako kolejny tom „Komentarzy do Polskiego Atlasu Etnograficznego"; �Kronika 279 10. Słownik etnografów i ludoznawców polskich, t. I I , seria „Archiwum Etno­ graficzne"; Na posiedzeniu Rady Wydawniczej prezes Michał Buchowski poinformował, że dotychczas wpłynęły dwie kandydatury na stanowisko nowego (w miejsce ustępującego prof. Zbigniewa Jasiewicza) redaktora naczelnego „Ludu": prof. Antoniego Kuczyńskiego i prof. Zygmunta Kłodnickiego. Wszystkie kandy¬ datury zostaną przedstawione na wspólnym posiedzeniu Komitetu Nauk Etnologicznych oraz prezydium ZG PTL w październiku tego roku we Wrocławiu i wówczas zapadną decyzje. Dyskusja toczyła się również na temat przewodniczącego Rady Wydawniczej — konieczne jest stworzenie regulaminu Rady Wydawniczej, a pierwszy jego punkt ma stanowić o tym, że prezes ZG PTL jest jednocześnie przewodniczącym Rady Wydawniczej. Dyskutowano również o składzie komitetów redakcyjnych poszczególnych serii wydawniczych i potrzebie zweryfikowania punktacji za po¬ szczególne wydawnictwa PTL. Magazyn wydawnictw PTL pod koniec kwietnia 2006 został przeprowadzo¬ ny z ul. Koszarowej do pomieszczeń piwnicznych przy ul. Szczytnickiej. Całość usługi: załadowanie, transport, wyładowanie paczek oraz rozmontowanie, prze­ wiezienie regałów i złożenie części z nich sfinansował Uniwersytet Wrocławski. Koordynacją całości przedsięwzięcia i nadzorem nad wszystkimi czynnościami towarzyszącymi przeprowadzce, a także przepakowywaniem zabrudzonych, uszkodzonych paczek zajmowała się pani Bożena Wrońska. Biblioteka Naukowa im. J . Czekanowskiego Bibliotekę prowadzą w ramach etatów finansowanych przez Uniwersytet Wrocławski p. Paulina Suchecka od strony merytorycznej i p. Bożena Wrońska od strony technicznej. Czynna jest 3 razy w tygodniu od 9 do 20, raz w godz. 9-13, a także w dwie soboty każdego miesiąca. Na działalność biblioteki naukowej (wymiana i gromadzenie zbiorów bibliotecznych) otrzymaliśmy w 2005 r. do¬ finansowanie z M N I w wysokości 44.300 zł. Szczególnie dotkliwe było odjęcie dotacji na funkcjonowanie biblioteki w zakresie udostępniania, opracowywania i konserwacji księgozbioru. Biblioteka pozyskuje księgozbiór drogą wymiany, zakupów, darów i wydaw¬ nictw własnych PTL. W roku 2005 zakupiono do zbiorów 179 woluminów dzieł zwartych oraz 15 woluminów czasopism. Otrzymaliśmy również 25 egzempla¬ rzy darów i 10 woluminów z produkcji własnej. Łącznie wprowadzono do zbio¬ rów Biblioteki PTL 490 woluminów. Są to zarówno najnowsze, jak i najbardziej wartościowe (czasem kupowane w antykwariatach) publikacje wyselekcjono¬ wane pod kątem profilu zbiorów biblioteki z dziedziny etnologii, antropologii �280 Kronika kulturowej, folklorystyki i nauk pokrewnych. Wszystkie zakupione woluminy są wprowadzane do inwentarzy bibliotecznych, skatalogowane, sklasyfikowane do działów i udostępniane wszystkim zainteresowanym. Na bieżąco opracowywana jest dokumentacja finansowa (rejestr przybytków, inwentarze, ewidencja ilościo­ wo—wartościowa). Na dzień 31.12.2005 roku zbiory liczyły 20.762 woluminów dzieł zwartych, 19.480 woluminów czasopism i 1512 jednostek zbiorów karto­ graficznych. Wartość księgozbioru na koniec 2005 roku wynosiła 198.158,32 zł. Na koniec pierwszego półrocza 2006 roku — 199.282,32 zł. Do 15 sierpnia 2006 roku wypłynęło kolejne 177 woluminów, co daje 41930 pozycji ogółu zbiorów. Do połowy sierpnia z biblioteki, korzystało 753 czytelników, a przez cały 2005 rok było ich 850. W roku 2005 Towarzystwo pozyskało z wymiany 219 woluminów od insty¬ tucji zagranicznych i 42 z instytucji krajowych. W zamian wysłaliśmy 426 wo¬ luminów za granicę i 76 woluminów do instytucji krajowych. Wysyłane książki to kolejne tytuły serii wydawniczych. Stałą wymianę wydawnictw prowadzimy ze 168 instytucjami zagranicznymi i 39 krajowymi. Część kontaktów sięga prze¬ łomu X I X i X X wieku. Są to instytucje kulturalne i naukowe, przede wszyst¬ kim biblioteki uniwersyteckie, towarzystwa naukowe i muzea. Adresy partnerów wymiany umieszczone są na stronie internetowej PTL. Wykaz tytułów otrzyma¬ nych drogą wymiany przekazywany jest corocznie do Centralnego Katalogu Za¬ granicznych Wydawnictw w Bibliotece Narodowej — dzięki temu informacja 0 zbiorach dociera do zainteresowanych w całym kraju. Prowadzona jest pełna dokumentacja dotycząca wymiany. Wszystkie otrzymane tą drogą publikacje są zewidencjonowane i włączone do ogólnie dostępnych katalogów. Na rok 2006 dofinansowanie z M K i D N wyniosło 73.775 zł. Archiwum Naukowe Archiwum prowadzi p. Paulina Suchecka. Na bieżąco gromadzone są doku¬ menty dotyczące historii Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, rękopisy nie publikowanych tekstów z zakresu etnologii, folklorystyki. Na działalność archi¬ wum naukowego (gromadzenie) M N I przyznało w roku 2005 dofinansowanie w wysokości 2.750 zł. Nie obejmuje ono udostępniania, opracowywania i kon¬ serwacji zbiorów archiwalnych. W 2005 roku zbiory archiwum PTL zostały po¬ większone o kolejne wspomnienia sybirackie (15 nowych tek) oraz o dokumen¬ tację naukową i wydawniczą Zarządu Głównego PTL i oddziałów terenowych (archiwizowane są szczegółowe sprawozdania, jakie oddziały składają co roku ze swej działalności naukowej i popularyzatorskiej). Zbiory są ewidencjonowane 1 wprowadzane do inwentarza. Pozyskano dokumentację naukową po śp. Wi¬ toldzie Armonie (43 teki). Pozyskane zbiory są udostępniane w czytelni PTL podczas codziennych dyżurów. Korzystają z nich przede wszystkim pracownicy �Kronika 281 naukowi Uniwersytetu Wrocławskiego. Archiwum powiększa swe zbiory nie­ przerwanie od 110 lat. Dofinansowanie na rok 2006 wyniosło 15.050 zł. Oddziały Towarzystwa W okresie sprawozdawczym do Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przyjęto 21 nowych członków: • Oddział Wrocław —8 • Oddział Toruń —7 • Oddział Gdańsk —2 • Oddział Lublin —2 • Oddział Opole —1 • Oddział Poznań —1 Przy Zarządzie Głównym zarejestrowanych jest obecnie 18 oddziałów. Jerzy Adamczeski 82. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, ZAMOŚĆ, 24 SIERPNIA 2006 (Protokół) 1. Prezes PTL, prof. dr hab. Michał Buchowski powitał członków PTL i gospo­ darzy, w tym obecnego Kanclerza Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej im. Jana Zamojskiego w Zamościu, pana Marka Ciastocha, i na jego ręce złożył podziękowania za pomoc w organizacji zjazdu PTL, a następnie oddał mu głos. Pan Marek Ciastoch w imieniu władz Szkoły podziękował PTL za organiza¬ cję zjazdu w jej murach. Zapewnił, że Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekono¬ miczna odniosła się przychylnie do kwestii sponsorowania Zjazdu, ponieważ za¬ gadnienia poruszane podczas konferencji są jej szczególnie bliskie. Uznano także za cenną inicjatywę integrowanie wielu środowisk intelektualnych. Pan Marek Ciastoch skorzystał także z możliwości zaprezentowania charakteru i profilu re¬ prezentowanej przez niego Szkoły. �282 Kronika Następnie Prezes PTL powitał przybyłych z Ukrainy gości specjalnych, panie: Larysę Wachninę, Ludmiłę Ponomar, Walentynę Sobol i Walentynę Hołowatiuk. 2. Dokonano wyboru przewodniczącej zebrania. Zgłoszono prof. dr hab. Do¬ rotę Simonides; propozycja została przyjęta przez aklamację. 3. Minutą ciszy uczczono pamięć zmarłych w minionym roku członków PTL. Odeszli: z Oddziału Lubelskiego — Stefan Aleksandrowicz, Jan Górak (członek hono­ rowy), Alfred Gauda; z Oddziału Krakowskiego — Małgorzata Matusek; z Oddziału Wrocławskiego — Jadwiga Pawłowska (członek honorowy); z Oddziału z Mszany Dolnej — Franciszek Janina; z Oddziału Warszawskiego — Barbara Pstrokońska; z Oddziału Łódzkiego — Elżbieta Władyka. 4. Na ręce p. Małgorzaty Orlewicz złożono podziękowanie dla Oddziału War¬ szawskiego za zorganizowanie ubiegłorocznego 81. WZD w Supraślu i towarzy¬ szącej mu sesji naukowej. 5. Nadano godność członka honorowego wieloletniej członkini PTL dr Annie Spiss z Krakowa. Wyróżniona podziękowała za przyznany jej tytuł i podzieliła się swoimi wrażeniami z długiego okresu członkostwa i pracy w PTL. Podkre¬ śliła, że zarówno wymiar naukowy, jak i towarzyski przynależności do PTL jest dla niej bardzo ważny. 6. Dokonano wyboru Komisji Wnioskowej na WZD w Zamościu. W jej skład weszły: — Krystyna Nowak-Wolna, — Anna Spiss, — Małgorzata Orlewicz. 7. Protokół z 81. WZD w Supraślu przedstawiła Małgorzata Orlewicz. 8. Sprawozdanie sekretarza ZG PTL odczytała Joanna Łagoda. 9. Sprawozdanie skarbnika ZG PTL odczytał Zbigniew Toroński. 10. Przedstawiono sprawozdanie Komisji Rewizyjnej ZG PTL, przygotowane przez Annę Nadolską-Styczyńską. 11. Zaprezentowano sprawozdanie prof. dr hab. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej dotyczącą ODIE. 12. Przewodnicząca WZD, prof. dr hab. Dorota Simonides, zaprosiła zebra¬ nych do dyskusji i zgłaszania wniosków. W czasie dyskusji prezes PTL, prof. dr hab. Michał Buchowski, poinformo¬ wał zebranych o zawarciu 3-letniej umowy o świadczenie usług bibliotecznych z Uniwersytetem Wrocławskim. W maju 2006 roku magazyny wydawnictw z ul. Koszarowej przeniesiono do pomieszczeń piwnicznych przy ul. Szczytnickiej i tym samym całość majątku PTL mieści się w jednym budynku. Warunki loka¬ lowe zapewniane przez Uniwersytet uznano za dobre. Prezes podziękował prof. dr hab. Dorocie Simonides za jej szczególne starania w tej mierze. �Kronika 283 ZG zgłosił propozycję, aby w przyszłości sprawozdania sekretarza ZG oraz skarbnika ZG przesyłać do poszczególnych oddziałów pocztą elektroniczną albo zamieszczać je na stronie internetowej PTL i zaniechać ich publicznego odczy¬ tywania podczas WZD. Z-ca prezesa ZG PTL, dr Małgorzata Michalska, poinformowała o koniecz¬ ności przeprowadzenia zmian w statucie PTL, m.in. w związku ze zmianami ustrojowymi i społecznymi w kraju. Przypomniała np. o nieaktualnych statuto¬ wych zapisach o zależności PTL od PAN. W najbliższym czasie do oddziałów zostaną rozesłane wstępne informacje o potrzebnych zmianach. Oddziały są pro¬ szone o ustosunkowanie się do nich i przysłanie własnych propozycji. W związku z powyższym Oddział w Zielonej Górze zgłosił wniosek o znie¬ sienie statutowego wymogu kworum przy wyborach władz oddziałów. Nie ma takiej potrzeby, gdyż jest to ogólny wymóg dotyczący wszelkich wyborów. Wy¬ jaśniono p. Mieczysławowi Soppie — prezesowi Oddziału, jak należy interpre¬ tować zapis w statucie dotyczący kworum. Dr Małgorzata Michalska poprosiła członków PTL o przesyłanie książek swojego autorstwa do biblioteki PTL. Podczas dyskusji zgłoszono także szereg wniosków, które zostały opracowa¬ ne przez Komisję Wnioskową i poddane pod głosowanie. Szczegółowy protokół przygotowany został przez Komisję Wnioskową. 13. ZG poinformował o złożeniu wniosków do kapituły nagrody Gloria Artis z nominacjami dla następujących osób: — prof. dr hab. Dorota Simonides; — prof. dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska; — prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz; — dr Anna Kowalska-Lewicka; — prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki. 14. ZG ogłosił, iż o przyznaniu tytułów Zasłużony dla Kultury Polskiej poin¬ formuje podczas spotkania przewidzianego w programie WZD delegacja przybyła z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Tytuły te otrzymały następu¬ jące osoby: Jerzy Adamczewski, Elżbieta Teresa Filip, Maria Fornal, Małgorzata Golicka-Jabłońska, Jadwiga Kłodnicka, Teofila Latoś, Małgorzata Orlewicz, Mag¬ dalena Rostworowska, Teresa Smolińska, Paulina Suchecka, Bożena Wrońska. 15. Poszczególne oddziały przekazały sprawozdania ze swojej działalności. Sprawozdania złożyły niżej wymienione oddziały: Bielsko-Biała, Gdańsk, Kra­ ków, Lublin, Łódź, Mszana Dolna, Opoczno, Opole, Poznań, Śląski, Toruń, War¬ szawa, Wrocław, Zamość. 16. Oddano głos p. Marii Fornal z Zamościa, która omówiła sprawy organi¬ zacyjne związane z bieżącym zjazdem (dotyczące wyżywienia, zakwaterowania, planowanych wycieczek, sesji naukowej itp.). 17. Prezes PTL, prof. dr hab. Michał Buchowski, przypomniał o konieczności wprowadzenia obowiązkowej opłaty członkowskiej odprowadzanej na potrzeby �284 Kronika działań podejmowanych przez ZG, w wysokości np. 10 zł. Kwestia ta wymaga zmiany w statucie. 18. Prof. dr hab. Dorota Simonides zamknęła obrady WZD. Protokół sporządziła: Joanna Łagoda POSIEDZENIE K O M I T E T U N A U K ETNOLOGICZNYCH PAN POŚWIĘCONE Z N A C Z E N I U POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO I STANDARDOM N A U C Z A N I A ETNOLOGII, WARSZAWA, 24 LISTOPADA 2005 Drugie z zaplanowanych na 2005 rok posiedzenie Komitetu Nauk Etnologicznych odbyło się w Warszawie 24 listopada. Termin spotkania umożliwił człon­ kom Komitetu wzięcie udziału w uroczystościach jubileuszowych Instytutu Et¬ nologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego. Oprócz spraw bieżących, przedstawionych krótko przez Przewodniczącego Komitetu, prof. Z. Jasiewicza, spotkanie poświęcone zostało w całości dwóm kwestiom — stano¬ wi i perspektywom działania Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego oraz stan¬ dardom programowym studiów etnologicznych. O miejscu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego mówił w swym refera¬ cie prof. M . Buchowski, nowy prezes Towarzystwa. Przedstawił aktualną sy¬ tuację PTL. Przypominając krótko dorobek Towarzystwa, zwrócił uwagę na rozmaite dziedziny działalności PTL, tj. działalność wydawniczą, naukową i popularyzatorską. Podkreślił wartość zbiorów biblioteki PTL, a także wartość prac wykonywanych przez Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnologicznej. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze dysponuje, w opinii prof. Buchow¬ skiego, istotnym potencjałem, który powinien być jak najlepiej wykorzystany. W swym wystąpieniu przedstawił także swoje zamierzenia, określające kon¬ cepcje działania i prac, które powinny nadać Towarzystwu nowy impet i spra¬ wić, by mogło ono sprostać aktualnym i przyszłym oczekiwaniom środowisk, którym ma służyć. W dyskusji, jaka wywiązała się po referacie, zabrali głos m.in. prof. prof. H . Zimoń, J. Mucha, A. Posern-Zieliński, Cz. Robotycki, Z. Jasiewicz. Poruszali oni rozmaite kwestie dotyczące dorobku i przyszłości PTL — w tym głównie sprawy wydawnictwa PTL, współpracy z innymi in¬ stytucjami i towarzystwami (prof. Mucha przypomniał o współpracy z Sekcją �Kronika 285 Antropologiczną Polskiego Towarzystwa Socjologicznego), działanie Towarzy¬ stwa na rzecz integracji środowiska etnologicznego, autonomię PTL. Zamykając dyskusję, prof. Jasiewicz zwrócił uwagę na tradycję Towarzystwa i jego pozycję pośród pokrewnych instytucji, podkreślając, iż funkcję integrującą PTL może pełnić mimo zmian pokoleniowych i mimo trudności wynikających ze struktu¬ ry organizacyjnej Towarzystwa. Przypomniał też o podejmowanych już próbach zmiany nazwy Towarzystwa; jak dotąd jednak na zjazdach PTL tę kwestię od¬ dalano. Na zakończenie prof. Buchowski wyraził przekonanie, że o przyszłości PTL przesądzić może wielość sekcji Towarzystwa, dająca możliwość zintensy¬ fikowania działalności naukowej i popularyzatorskiej, co z kolei przyciągnie do PTL nowych członków. Drugim problemem omawianym na posiedzeniu Komitetu była kwestia sta¬ nu prac nad standardami nauczania. Prof. A. Posern-Zieliński, koordynujący te prace, poinformował o złożeniu opracowanych standardów do Ministerstwa. Choć w jego opinii termin ich wdrożenia z pewnością ulegnie przesunięciu, na¬ leży czynić starania o wprowadzanie standardów do programów dydaktycznych obecnie realizowanych w poszczególnych uniwersyteckich jednostkach. Podkre¬ ślił szczególnie konieczność weryfikacji prowadzonych zajęć pod kątem zaleceń nowych standardów, w tym zaś dopasowanie treści wykładanych przedmiotów do treści określonych standardami. Przypomniał też, że intencją twórców nowej postaci programu nauczania było zapewnienie równowagi pomiędzy zakresem wiedzy podstawowej (a wiedza taka oznacza wiedzę o nowych tendencjach, interdyscyplinarność studiów i wiedzę o przeszłych dokonaniach dyscypliny) i wiedzy praktycznie przygotowującej studenta do samodzielnych, profesjonal¬ nych badań i analiz. Nowy program pozwala też na utrzymanie lokalnej, realizo¬ wanej w poszczególnych ośrodkach, specyfiki badawczej i tematycznej. Program jest też nastawiony na to, by absolwent studiów etnologicznych był przygoto¬ wany do aplikacji antropologicznej wiedzy w różnych obszarach; przygotowa¬ nie merytoryczne i praktyczne studentów etnologii, ich obeznanie z kulturową i społeczną rzeczywistością powinno zwiększać ich szanse na zdobycie pracy. W końcu swego wystąpienia prof. Posern-Zieliński poruszył jeszcze sprawę po¬ nownego przystąpienia katedr i instytutów etnologii do akredytacji prowadzonej przez Uniwersytecką Komisję Akredytacyjną. Istotnym uzupełnieniem informa¬ cji przedstawionych Komitetowi przez prof. Posern-Zielińskiego była obszerna i szczegółowa charakterystyka nowych standardów i wiążących się z ich wdroże¬ niem kwestii, które omówił dr W. Dohnal, członek zespołu opracowującego stan¬ dardy. Zwrócił on uwagę na wiele spraw dotyczących nie tylko treści i konstrukcji programu, ale także na rozmaite praktyczne konsekwencje jego wprowadzenia. Podkreślał też, że dwustopniowy tryb studiów (studia licencjackie i studia ma¬ gisterskie) nakłada na jednostki obowiązek starannego zaplanowania zajęć, tak by mogły być zrealizowane wymagania standardów i jednocześnie zaznaczona została specyfika danego ośrodka. �286 Kronika W dyskusji, jaka wywiązała się po obydwu wystąpieniach dotyczących stan¬ dardów, wypowiedzi koncentrowały się głównie na dwóch kwestiach — zawar¬ tości programu i konsekwencjach jego wprowadzenia. Odnośnie do pierwszej, uwagi swoje przedstawili prof. prof. E. Nowicka, M . Wieruszewska, J. Stęszewski, H. Zimoń, A. Zadrożyńska. W dyskusji nad problemami związanymi z wprowa¬ dzeniem standardów zabrali głos prof. prof. J. Wasilewski, Cz. Robotycki, J. Mu¬ cha, A. Posern-Zieliński, dr W. Dohnal. Na koniec powrócono jeszcze do sprawy akredytacji i ustalono, że katedry i instytuty porozumieją się w tej kwestii, by o akredytacji przez UKA, będącej rodzajem samokontroli jakości kształcenia, podjąć wspólną decyzję. W wolnych wnioskach prof. Cz. Robotycki przypomniał o konieczności zajęcia się Komitetu sprawą punktacji czasopism (sprawa ta była już wcześniej podnoszona na poprzednim posiedzeniu KNE). W odpowiedzi, prof. Z. Jasiewicz stwierdził, że trwają prace nad zmianą listy czasopism. Prof. Z. Kłodnicki zapowiedział spotkanie doktorantów i promotorów organizowane w Cieszynie; ma ono służyć młodszej kadrze naukowej, tj. dać możliwość zapre¬ zentowania swoich dokonań i poznania innych. Katarzyna Kaniowska POSIEDZENIE K O M I T E T U N A U K ETNOLOGICZNYCH PAN ZAJMUJĄCE SIĘ PRZYGOTOWANIAMI DO W Y B O R Ó W K O M I T E T U ORAZ D Y S K U S J Ą N A D SPOSOBAMI ROZUMIENIA, UPRAWIANIA I N A U C Z A N I A ETNOLOGII, I ANTROPOLOGII KULTUROWEJ W POLSCE, KRAKÓW, 9 CZERWCA 2006 Miejscem spotkania Komitetu Nauk Etnologicznych był Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przed rozpoczęciem posiedzenia członkowie Komitetu mieli okazję obejrzeć nową siedzibę Insty¬ tutu. Posiedzenie rozpoczęło się od uczczenia minutą ciszy pamięci zmarłego przedwcześnie prof. Mariana Kempnego, znakomitego i niezwykle aktywnego uczonego i naszego nieodżałowanego Kolegi. Obrady poprzedziły komunika¬ ty przedstawione przez członków Zarządu KNE, prof. Z. Jasiewicza oraz prof. A. Posern-Zielińskiego. Dotyczyły one informacji o najbliższych planowanych konferencjach i spotkaniach Komitetu, tj. jesiennym posiedzeniu plenarnym KNE we Wrocławiu (25.10.2006), konferencji „Etnologia i antropologia kulturowa �Kronika 287 w Polsce. Stan i perspektywy" połączonej z 60-leciem działalności Katedry Et­ nologii w Uniwersytecie Wrocławskim (26-27.10.2006), jubileuszu 80-lecia istnienia etnologii na Uniwersytecie Jagiellońskim połączonym z sesją naukową „Od etnografii Słowian do antropologii kulturowej" (14-16.11.2006). Przewod¬ niczący poinformował też o terminie składania wniosków o nagrody Wydziału I PAN oraz o środkach finansowych Wydziału przyznanych na dofinansowanie pracy o polskich badaniach wschodnich, redagowanej przez prof. L. Mroza. W nawiązaniu zaś do postanowień podjętych na poprzednich posiedzeniach KNE, potwierdził fakt przygotowania i wysłania do Ministerstwa pism w sprawie uzu¬ pełnienia i zmiany oficjalnej nazwy dyscypliny „etnologia" na liście kierunków studiów obowiązującej w RP i w sprawie sprzeciwu naszego środowiska wobec planów Uniwersytetu Szczecińskiego dotyczących uruchomienia kierunku etno¬ logia bez zatrudnienia etnologów na tymże kierunku. W dyskusji, jaka wywiązała się w tej części posiedzenia, poruszone zostały jeszcze inne, ważne i aktualne dla naszego środowiska sprawy. Prof. A. Posern-Zieliński zaapelował o zwiększenie liczby wniosków o granty, składanych przez etnologów. Poruszył też kwestię fila­ delfijskiej listy czasopism, która ulega zmianie, co stwarza sposobność do zmian w zakresie punktacji czasopism etnologicznych. Ponieważ sprawa ta była już kil¬ kakrotnie na posiedzeniach Komitetu podejmowana, ustalono ostatecznie — głos w tej części dyskusji zabierali: prof. prof. Cz. Robotycki, M . Drozd-Piasecka, Z. Jasiewicz, K. Kaniowska — powołanie komisji, która ustali listę czasopism etnologicznych i proponowaną ich punktację. Lista ta zostanie poddana głoso¬ waniu na najbliższym posiedzeniu KNE i przesłana do Ministerstwa jako pro¬ jekt nowej klasyfikacji naszych czasopism. W skład komisji weszli prof. prof. Cz. Robotycki, K. Kaniowska, L. Mróz, A. Posern-Zieliński i Z. Kłodnicki. W dalszej części poświęconej sprawom bieżącym poruszano jeszcze problem standardów nauczania, opracowanych i omawianych przez KNE i przesłanych do Ministerstwa. W myśl nowej ustawy, o standardach decyduje Rada Główna, za¬ tem ostatecznych ustaleń nie ma (w dyskusji na ten temat wypowiadali się prof. prof. A. Posern-Zieliński, P. Kowalski, W. Baranowski, M . Drozd-Piasecka). Na koniec tej części posiedzenia prof. J. Mucha poinformował o konferencji przygo¬ towywanej przez Polskie Towarzystwo Socjologiczne — Sekcja Antropologiczna pt. „Kultura a gospodarka" (wrzesień 2006) oraz o zbliżającym się Zjeździe So­ cjologów (wrzesień 2007), na którym jest miejsce dla wystąpień badaczy kultury, etnologów i antropologów. Prof. W. Baranowski powiadomił zebranych o tym, że jesienią 2006 roku Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL, działający w Instytucie Etnologii i Antropologii w Uniwersytecie Łódzkim, udo­ stępnia stronę internetową z opracowaną bibliografią etnograficzną i zaapelował o nadsyłanie na adres ODiE odpowiednich informacji i nadbitek publikacji dla usprawnienia i ewentualnych uzupełnień bibliografii. Prof. Z. Kłodnicki poin¬ formował o Kongresie Regionalnych Towarzystw Kultury, który odbyć się ma 27-28.06.2006 i Walnym Zjeździe Delegatów PTL w sierpniu 2006 roku. �288 Kronika Kolejne punkty zebrania dotyczyły sprawy przygotowań do zbliżających się wyborów KNE, zmiany redaktora „Ludu" oraz wyboru przewodniczącego Ko¬ misji Karpackiej. Odnośnie do pierwszej kwestii, prof. Z. Jasiewicz zapropono¬ wał, aby pozostał ten sam skład komisji wyborczej, jaki utworzony był w zeszłej kadencji (tj. dr Z. Benedyktowicz, dr Ł. Smyrski i mgr A. Jackowski ). Wniosek ten zaakceptowano w głosowaniu. Następnie przewodniczący ponowił prośbę 0 nadsyłanie do końca września 2006 propozycji kandydatur na redaktora „Ludu". Propozycje powinny być nadsyłane na ręce przewodniczącego i prezesa Polskie¬ go Towarzystwa Ludoznawczego. Podnosząc ostatnią kwestię, prof. Z. Jasiewicz krótko przypomniał historię działalności Komisji Karpackiej, jej aktualne prace 1 konieczność wyboru przewodniczącego Komisji. Zaznaczył też wartość przy¬ gotowywanych publikacji (do druku gotowy jest już tom o budownictwie ludo¬ wym pod red. J. Langera) i zgłosił kandydatów na przewodniczącego Komisji Karpackiej. W wyniku głosowania, przewodniczącym K K wybrany został prof. Cz. Robotycki, zastępcą przewodniczącego zaś prof. Z. Kłodnicki. Druga część posiedzenia KNE poświęcona została w całości dyskusji, któ¬ rej głównym celem było ustalenie podobieństw i różnic w sposobie rozumienia, uprawiania i nauczania etnologii i antropologii kulturowej w Polsce. Również tej części przewodniczył prof. Z. Jasiewicz, a rozmaite stanowiska przedstawili w swych wystąpieniach: prof. Cz. Robotycki, dr Z. Benedyktowicz (ze względu na nieobecność autora, tekst wystąpienia odczytał dr D. Czaja), prof. A. Posern-Zieliński, prof. M . Buchowski, prof. M . Drozd-Piasecka. W dyskusji głos za¬ brali prof. prof. I . Kabzińska, E. Tarkowska, M . Buchowski, A. Posern-Zieliński, H. Zimoń. Różnorodność odpowiedzi udzielonych przez referentów bez wątpie¬ nia świadczy o zróżnicowaniu stanowisk antropologów wobec problemu tożsa¬ mości dyscypliny, najistotniejszych jej cech i zadań, jakie ma ona do spełnienia we współczesnej dobie. Katarzyna Kaniowska KONFERENCJA N A U K O W A „ETNOLOGIA I ANTROPOLOGIA KULTUROWA W POLSCE. STAN I PERSPEKTYWY", WROCŁAW, 26-27 PAŹDZIERNIKA 2006 Konferencja naukowa „Etnologia i antropologia kulturowa w Polsce. Stan i perspektywy", zorganizowana przez Komitet Nauk Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk, towarzyszyła obchodom jubileuszu 60-lecia wrocławskiego, �Kronika 289 uniwersyteckiego ośrodka etnologicznego. Gospodarzem konferencji była Kate¬ dra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego. Katedra przygotowała również seminarium poświęcone wkładowi tego ośrodka do roz¬ woju etnologii polskiej, które odbyło się 25 października 2006 roku. Celem konferencji, przedstawionym przez otwierającego obrady prof. Zbi¬ gniewa Jasiewicza, przewodniczącego Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, było omówienie zakresu i stanu badań oraz stanowisk badawczych reprezento¬ wanych w polskiej etnologii i antropologii kulturowej. Było to kolejne spotkanie tego rodzaju; wcześniejsze, w latach 90., wytyczały nowe kierunki badań, a ostat¬ nie, które odbyło się w 2005 roku, także we Wrocławiu, miało scharakteryzować „Kulturę profesjonalną etnologów w Polsce". Prof. Aleksander Posern-Zieliński, autor projektu układu i treści konferencji, przedstawił jej założenia — ukazanie i ocenę dokonań polskiej etnologii z okresu ostatnich 16 lat. Obrady podzielono na trzy sesje. Pierwsze dwie poświęcone były — kolej¬ no — badaniom prowadzonym na terenie Polski i studiom prowadzonym poza obszarem Polski, natomiast trzecią zatytułowano „Orientacje, podejścia, inter¬ pretacje, metody". Jak podkreślił A. Posern-Zieliński, był to podział roboczy, służący bardziej przejrzystemu przedstawieniu badań, a część dotyczącą podejść i metod badawczych wydzielono dla lepszego uchwycenia orientacji badawczych charakterystycznych dla współczesnej polskiej etnologii. W dwóch pierwszych sesjach, po bloku dłuższych, „programowych" wystąpień, przewidziane zostały krótsze, uzupełniające bądź kontestujące wypowiedzi przedstawicieli młodszego pokolenia badaczy. Określono je jako panelowe, ale w praktyce miały charakter krótszych referatów. Pierwsza sesja, prowadzona przez Adama Palucha, składała się z czterech wystąpień: Czesława Robotyckiego, „Studia nad współczesnością i bieżącymi przemianami", Andrzeja Brencza, „Klasyczne studia etnologiczne w ujęciach no¬ woczesnych", Wojciecha J. Burszty, „Studia z zakresu antropologii kultury rozu¬ mianej jako badanie tekstów" oraz Jana Święcha, „Studia z zakresu etnomuzealnictwa". Co interesujące, większość referentów nie do końca akceptowała tytuły swoich wystąpień, podane w programie, proponując nieco inne ujęcia tematu. Wskazuje to, iż formuła konferencji z „zadanymi" tematami nie w pełni została przyjęta przez uczestników. Czesław Robotycki zwrócił uwagę na poszerzenie pola badawczego etnologii, którego źródła odniósł do słynnego „manifestu" młodych etnologów na łamach „Polskiej Sztuki Ludowej". Etnologia bada kulturę niezależnie od środowisk społecznych, które są jej nosicielami. Jednym z nurtów badawczych jest trak¬ towanie kultury jako tekstu — traci ona wówczas „indeksy społeczne". Jednym z fascynujących tematów badawczych jest tworzenie się regionów, ich autonomizowanie, niezależne od oficjalnego podziału na regiony. Robotycki podkreślił, że antropologia kulturowa nigdy nie wyrzeknie się badania współczesności. Z kolei Andrzej Brencz przeciwstawił się dychotomicznemu podziałowi na „klasyczne" �290 Kronika i „nowoczesne" studia etnologiczne, utrzymując, że w nowych prądach pojawiają się stare echa. Ponadto wskazał na obszary klasycznych zainteresowań etnologii, które pozostają ciągle aktualne i są tym terenem, na którym nasza nauka spotyka się z innymi dyscyplinami. Przedstawił przykłady owocnych badań typu „kla­ sycznego", takie jak prace nad Atlasem Języka i Kultury Ludowej Wielkopolski, które prowadzone były we współpracy z lingwistami, czy też badania nad regio¬ nami kulturowymi. Wojciech Burszta mówił natomiast o innych sposobach upra­ wiania etnologii/antropologii kulturowej, takich, które jednak nie stoją w opozycji do badań opisywanych przez jego przedmówców. Ze względu na różnorodność, bogactwo naszego świata, uprawnione i wręcz konieczne jest stosowanie wielości podejść badawczych. Burszta wskazał na ważne obszary badań, wciąż niedosta¬ tecznie penetrowane przez polskich antropologów, jak kultura popularna i świat mediów. Zaproponował, aby spojrzeć na naszą własną codzienność, posługując się pojęciem praxis, czy inaczej „podstawowej praktyki społecznej". Jego zdaniem, nie ma sprzeczności między takim podejściem a badaniami tradycyjnymi. Ostatni referat w tym bloku poświęcony był etnomuzealnictwu w jego związkach z teo­ rią etnologiczną. Jan Święch pokazał, jak ekspozycje muzealne uzależnione były od przyjętych koncepcji teoretycznych, opowiedział o zmianach w muzealnictwie etnograficznym związanych z wprowadzeniem muzeów na wolnym powietrzu i przedstawił przykłady nowych ujęć w wystawiennictwie, świadczących o przeło¬ mie, którego początki odnoszą się do lat 90. Najważniejszą zmianą jest objęcie po¬ lem widzenia nie tylko kultury wsi, ale również codzienności i różnych subkultur. Warto podkreślić, iż większość mówców zwracała uwagę na znaczenie współ¬ pracy z reprezentantami innych dyscyplin i wskazywała, że ci ostatni coraz czꜬ ciej dostrzegają korzyści ze spotkań z antropologami. Cz. Robotycki mówił na przykład o wykorzystywaniu antropologicznych studiów nad komunikacją przez praktyków zajmujących się public relations, a A. Brencz o współpracy etnolo¬ gów z socjologami, folklorystami i językoznawcami. Wystąpienia uzupełniające do powyższych referatów miały bardzo zróżnico¬ wany charakter. Waldemar Kuligowski w kilku lapidarnie acz dobitnie omówio¬ nych punktach sprzeciwił się etykietowaniu różnych podejść badawczych i wy¬ raził swoje rozczarowanie współcześnie publikowanymi pracami etnologicznymi dotyczącymi obszaru Polski, dodając na koniec uwagi o kierunkach badań, które budzą jego nadzieję na powstanie ciekawszych opracowań. Dobrze rokują na przyszłość, jego zdaniem, wyniki konkursu na „esej zaangażowany społecznie", ogłoszonego przez czasopismo (op.cit.,). Referat Eugeniusza Kłoska poświęcony był problemom związanym z pracą etnologa w terenie. Impuls do tych rozważań, dotyczących m.in. zmian autoidentyfikacji badacza, zatracania dystansu, refleksyjności, czy kwestii moralno-etycznych towarzyszących nieodłącznie etnolo¬ gowi, dały E. Kłoskowi jego długoletnie badania, prowadzone wśród Polaków w Bukowinie rumuńskiej. Kolejny z „ko-referentów", Mariusz Czubaj, zauwa¬ żył, że status antropologa rośnie, przedstawiciele naszej dyscypliny stają się �Kronika 291 pożądanym „towarem" na rynku pracy, także w Polsce. Sięga się na przykład do pomocy antropologów w badaniach rynku. Chociaż jesteśmy „zanurzeni w teraźniejszości", musimy starać się spojrzeć na nią „z oddali" i zinterpretować. Odmienny charakter miało wystąpienie Elżbiety Berendt, która z pasją, przy¬ ciągającą uwagę słuchaczy, opowiedziała o tym, jak poprzez rzeczy — będące punktem wyjścia analiz muzealnych — prezentują się specyficzne cechy regionu, lokalność, w tym wypadku dolnośląska. W dyskusji przewinęło się wiele wątków, wśród których wymienić należy przede wszystkim problem dziedzictwa, kontynuacji i nowatorstwa oraz kwe¬ stię tożsamości antropologów. Zbigniew Jasiewicz zwrócił uwagę na znaczenie tradycji badawczych, kontynuacji, czasem nie dostrzeganych w ferworze walki. W każdej nauce występuje zarówno element walki, rewolucji, jak i ciągłości oraz porządkowania. Katarzyna Kaniowska nawiązała do pojęcia praxis, zapropono­ wanego przez W. Bursztę i podkreśliła, że jest to kategoria zakorzeniona w filozo­ fii i socjologii, ale mimo to niedookreślona. Jeżeli miałaby znaleźć zastosowanie w antropologii kulturowej, konieczne byłoby jej sprecyzowanie. Tarzycjusz Buliński, kontynuując tę myśl, zauważył, że dla odróżnienia naszych badań od po¬ dejścia innych dyscyplin zajmujących się codziennością, powinniśmy stosować odmienne kategorie i metodologię. Zdaniem A. Posern-Zielińskiego, cokolwiek by antropolodzy badali, winni dążyć do profesjonalizmu. Jeżeli będziemy się pre¬ zentować jako „interpretatorzy" działający na obszarach właściwych dla innych dyscyplin, narażamy się na niebezpieczeństwo, że inni będą postrzegać naszą dziedzinę jako nie-naukę, pozbawioną własnych metod badawczych. Właśnie profesjonalizm powinniśmy zawsze przejawiać w naszych badaniach, czy będą one prowadzone we własnym społeczeństwie, czy wśród „obcych". W obu tych rodzajach badań napotykamy zarówno problemy wspólne, jak i specyficzne, wy¬ magające odmiennych podejść. Mariusz Czubaj i Waldemar Kuligowski wyra¬ zili natomiast przekonanie, że nie należy obawiać się o tożsamość antropologa. Według Czubaja, nie są ważne przedziały, charakter naszej dziedziny sprawia, że powinniśmy czerpać z innych dyscyplin. Kuligowski podkreślił, że swoją toż¬ samość antropologa buduje na „tożsamości lektur", przyjmując za R. Rortym, iż „o tym, kim jesteś, świadczy to, do kogo się odwołujesz". Z tym poglądem nie zgodził się T. Buliński, twierdząc, że nie można „sprowadzać antropologii do antropologów", ani nawet do tego, co wytwarzamy; antropologię jako naukę cechuje odrębność metod badawczych, prowadząca do osiągania specyficznych rezultatów. Ryszard Vorbrich określił dwie podstawowe postawy badawcze et¬ nologów jako „ucieczkę w metodę" i „ucieczkę w teren". Przyznając, że oba podejścia powinny być łączone, stwierdził, iż w praktyce nie są one równowa¬ żone i zwykle zyskujemy większą kompetencję w jednym albo drugim zakresie. A. Posern-Zieliński zauważył, że wygłoszone referaty nie w pełni odpowiadały założonemu celowi konferencji. Mówiliśmy raczej o tym, jak należy uprawiać antropologię, a mniej o tym, co zrobiono przez te kilkanaście lat. Tymczasem �292 Kronika właśnie to, co produkujemy, efekty naszych badań, świadczą o naszym profesjona¬ lizmie. Referaty wygłoszone podczas drugiej sesji, której przewodniczył Ryszard Vorbrich, prezentowały kierunki i wyniki badań prowadzonych poza Polską, z wyróżnieniem kilku szeroko rozumianych regionów badawczych. Lech Mróz omówił studia wschodnioeuropejskie i bałkańskie, podsumowując stan badań w oparciu o materiały z ankiety rozesłanej do różnych ośrodków uniwersyteckich. Z analizy porównawczej wynika, że najbardziej intensywne i spójne badania w tym kierunku prowadzi ośrodek krakowski i — szczególnie — warszawski. Prace krakowskie koncentrują się na badaniach karpackich, ponadto tamtejsi et¬ nologowie zajmują się mniejszościami etnicznymi w Polsce i Białorusi. War¬ szawski Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej zaczął prowadzić od lat 90. intensywne badania na Wileńszczyźnie, a później również na Białorusi, Ło¬ twie, w Estonii i na Ukrainie. Ich rezultatem są publikacje książkowe i artykuły oraz wiele prac licencjackich i magisterskich oraz kilka doktorskich. Zdaniem L. Mroza, podstawowym problemem jest niedostateczna komunikacja między różnymi ośrodkami, co skutkuje powielaniem tematów. Tematy te są najczꜬ ciej sprowadzane do kwestii „tożsamości" i „świadomości etnicznej", traktowa¬ nej na ogół płytko i stereotypowo. W kolejnym referacie Sławoj Szynkiewicz przedstawił studia azjanistyczne podejmowane po 1989 roku przez różne ośrodki w Polsce. Autor starał się zarysować pewne ogólniejsze tendencje w ramach tych badań. Zwrócił uwagę na znaczenie problematyki eurazjatyckiej w rozważaniach na temat cywilizacji ludzkiej, w których nasi badacze nie mają udziału. Podej¬ mują natomiast różnorodne studia, będące po części kontynuacją poprzednich prac badawczych, prowadzonych w ramach ekspedycji do Mongolii czy Afgani¬ stanu. Obecnie rzadko prowadzone są badania zbiorowe — do wyjątków należą ekspedycje do Kazachstanu, Tuwy i Jakucji. S. Szynkiewicz omówił kierunki zainteresowań i prac badaczy, zaznaczając, że ze względu na szczupłość kadr, niemożliwa jest koordynacja działań i objęcie badaniami szerszego zakresu za¬ gadnień. Następne wystąpienie poświęcone było studiom amerykanistycznym i oceanistycznym. Aleksander Posern-Zieliński krótko wspomniał badania Ocea¬ nii jako incydentalne i rozproszone, natomiast szeroko zaprezentował studia amerykanistyczne, a w ich obrębie — latynoamerykanistyczne, szczególnie rozwinię¬ te w Polsce. Stosunkowo liczne kadry skupione są przede wszystkim w Poznaniu i Warszawie, a intensywną działalność naukową umożliwiają granty, pozwalające na wyjazdy terenowe. Referent przedstawił ośrodki prowadzące badania, organi¬ zację seminariów latynoamerykańskich, działalność wydawniczą i aktywny udział w przedsięwzięciach międzynarodowych, świadczący o ważnym miejscu pol¬ skich studiów w nauce światowej. Wśród głównych kierunków prac badawczych A. Posern-Zieliński wymienił prace etnokartograficzne i etnoleksykograficzne, studia etnohistoryczne i regionalne oraz badania z zakresu antropologii poli¬ tycznej. Referat Ryszarda Vorbricha dotyczył z kolei polskich studiów afrykani- �Kronika 293 stycznych. Autor stwierdził, że lata 90. nie przyniosły przełomu w tym zakresie, trudno było o wsparcie instytucjonalne i znalezienie partnerów partycypujących w badaniach naukowych. Sytuacja poprawiła się, kiedy możliwe stało się zdo¬ bywanie grantów. Etnologowie przyłączają się do grup archeologów, uzyskują także pomoc finansową muzeów. R. Vorbrich omówił następnie — dość skromne — etnologiczne ośrodki i kadry afrykanistyczne, zakres terytorialny i problemo¬ wy badań oraz ich dalsze perspektywy. Nie pominął również wkładu przedsta¬ wicieli pokrewnych dyscyplin oraz misjonarzy, których prace są użyteczne dla etnologów. Następne cztery referaty miały na ogół charakter uzupełniający w stosunku do poprzednich wystąpień i podawały szczegółowe dane na temat ośrodków, ba¬ daczy i kierunków ich działalności. Wojciech Olszewski opowiedział o badaniach wschodnioeuropejskich i bałkańskich realizowanych w ośrodku toruńskim, pod¬ kreślając szczególnie ich znaczenie dla procesu kształcenia studentów. Anna Urbańska-Szymoszyn skoncentrowała się na pracach badaczy młodszego pokolenia, zajmujących się problematyką azjatycką, a Maciej Ząbek scharakteryzował bazę instytucjonalną afrykanistów. Natomiast Mariusz Kairski, oprócz informacji o pro¬ gramach badawczych realizowanych w Amazonii, zawarł w swoim wystąpieniu ogólniejsze uwagi na temat specyfiki podejścia antropologicznego. Zwrócił uwagę na znaczenie badań terenowych oraz interpretacji zebranego materiału; wskazał na rolę antropologa, który nie tylko bada, ale i tworzy rzeczywistość, w której działa, a jednocześnie sam zmienia się w trakcie swojej pracy. Badacz powinien być świa¬ dom swojej odpowiedzialności, w szczególności wtedy, gdy podejmuje się opraco¬ wania ekspertyz, mających ważne konsekwencje polityczne i społeczne. Żywa dyskusja, która wywiązała się po tej sesji, skupiała się przede wszyst¬ kim na problemie zasygnalizowanym przez K. Kaniowską, która postawiła pyta¬ nie, czy istnieje jakaś specyfika badań prowadzonych poza Polską, jakiś sposób uprawiania antropologii odmienny od tego, który stosowany jest w kraju. Nie ograniczając się do trywialnych, praktycznych aspektów tej specyfiki, związanej z odmiennymi warunkami klimatycznymi, politycznymi i kulturowymi, uczest¬ nicy zwracali uwagę, z jednej strony, na fakt, że zasadniczy sposób uprawiania antropologii jest taki sam zarówno na terenie Polski, jak i poza nią, a z drugiej strony — na kwestie dystansu do badanych społeczności. S. Szynkiewicz pod¬ kreślił, że różnica między badaniami „tam" i „tu" ma charakter nie jakościowy, a ilościowy, związany przede wszystkim z większą możliwością nieporozumień w procesie komunikacji, występującą w badaniach poza Polską. Z. Jasiewicz mówił o znaczeniu wyjściowych założeń badacza, który może uznać, że bada¬ na pozaeuropejska kultura jest bardzo bliska polskiej, albo też, iż jest bardzo odmienna. Zauważył także, że dawniej, na ogół z przyczyn praktycznych, łą¬ czono studia polskie z pozaeuropejskimi. Nowym zjawiskiem jest pojawienie się profesjonalistów „nieskażonych" badaniami w Polsce. Łukasz Smyrski za¬ akcentował w swej wypowiedzi problem „odrębnych światów" antropologa �294 Kronika i badanych społeczności, co rodzi potrzebę negocjacji, uzgadniania znaczeń. Z kolei A. Posern-Zieliński nawiązał do własnych doświadczeń, wskazujących, że początkowe odczucie wielkiej obcości ustępuje stopniowo wskutek dostrzega­ nia wielu wspólnych problemów, przejawiających się jednak różnie w odmien­ nych kontekstach. Dodał też, że w wypadku badania „obcych" poza własnym krajem, dystans dzielący od nich badacza jest większy, ale pozwala to na lepsze postrzeganie i uzyskiwanie lepszych rezultatów badań. M . Kairski zaznaczył, że sytuacja kontaktu z „obcym" rodzi nieuchronnie poczucie dyskomfortu, a relacje z badanymi wpływają silnie na samych antropologów. Ważne są również kwestie dotyczące rzetelności interpretacyjnej badacza, przekładalności danych, jak i ety¬ ki antropologa. R. Vorbrich także wspomniał o trudnych problemach etycznych towarzyszących pracy w terenie oraz o bagażu kulturowym, z którym przybywa badacz. Natomiast A. Urbańska-Szymoszyn wskazała, iż badania pozaeuropej¬ skie w większym stopniu niż polskie koncentrują się na grupach poszkodowa¬ nych ekonomicznie, politycznie i społecznie. Rodzi to problemy natury etycznej, moralnej, charakterystyczne dla uprawiania antropologii stosowanej. Inne głosy dyskutantów uzupełniały informacje o badaniach prowadzonych poza Polską oraz wśród uchodźców w Polsce (Jerzy S. Wasilewski) i wskazywały na koniecz­ ność podjęcia nowych kierunków badań (Z. Jasiewicz). Antoni Kuczyński zwró¬ cił uwagę na to, jak postrzegane są z zewnątrz nasze dokonania w studiach pozapolskich. Akcentowano też ponownie konieczność dobrego, profesjonalnego przygotowania dla uzyskania wartościowych rezultatów badawczych. Zastana¬ wiano się nad celowością współpracy z etnologami wywodzącymi się z badanych społeczności (A. Urbańska-Szymoszyn, Ł. Smyrski, J.S. Wasilewski). Ponadto uczestnicy dyskutowali bardziej szczegółowe kwestie, dotyczące możliwości za¬ trudnienia absolwentów etnologii i doktorantów. Trzecia sesja, która odbyła się w drugim dniu konferencji, stanowiła przegląd orientacji i metod charakterystycznych dla współczesnej polskiej etnologii i an¬ tropologii kulturowej. Obrady prowadził Aleksander Posern-Zieliński (w zastęp­ stwie nieobecnego Michała Buchowskiego, który tę sesję przygotował). Zwrócił uwagę na wielość ujęć, charakterystyczną dla obecnego stanu naszej dyscypliny i scharakteryzował etapy doskonalenia warsztatu naukowego etnologa. Referaty dotyczyły poszczególnych orientacji, poczynając od obecnych już od dłuższego czasu w polskiej antropologii kulturowej, jak nurty fenomenolo¬ giczne albo strukturalno-semiotyczne, do zdobywających sobie dopiero pole, jak tzw. antropologia krytyczna. Prezentujący je badacze byli z reguły sami związani z tymi kierunkami badawczymi, co nadawało ich wypowiedziom osobisty, nie¬ kiedy silnie zaznaczony emocjonalnie charakter. Niezależnie od tego, referaty niosły duży ładunek poznawczy, i to zestawienie różnorodnych podejść i meto¬ dy badawczych dało interesujący, choć oczywiście niepełny obraz statusu teoretyczno-metodologicznego naszej dyscypliny. Zbigniew Benedyktowicz zajął się inspiracjami fenomenologicznymi przejawiającymi się w polskiej antropologii �Kronika 295 kulturowej, wskazując na różne odmiany tych inspiracji i na ich szczególną uży¬ teczność dla antropologii filmu, fotografii czy teatru. Podkreślił, że fenomenolo¬ gia nie jest „ucieczką od rzeczywistości", a przeciwnie — znajduje zastosowania w badaniach nad współczesnością. Głębokie jej związki z antropologią przeja­ wiają się m.in. w połączeniu perspektywy lokalnej z uniwersalną, w refleksji nad tym, w jaki sposób człowiek „jest". Następny referat, Marcina Brockiego, omawiał polską antropologię semiotyczną — jej powiązania ze strukturalizmem i rozwój tego typu badań w polskiej antropologii. Autor polemizował natomiast z terminem „antropologia symboliczna", figurującym w tytule wystąpienia, uza¬ sadniając, iż jest to termin zbyt szeroki, by mógł być adekwatnie stosowany do badań poświęconych analizie symbolu. Wystąpienie Waldemara Kuligowskiego było żarliwą pochwałą refleksyjności w antropologii postmodernistycznej, połą¬ czoną z wyrazami żalu, że nie może sobie ona nadal znaleźć miejsca w polskiej antropologii kulturowej. W bardzo nielicznych polskich pracach mówi się o tej postawie, której początki w antropologii światowej sięgają lat 60., w związku z tzw. „kryzysem reprezentacji". Brakuje natomiast tekstów, w których autorzy realizowaliby ów postulat refleksyjności. W. Kuligowski przytoczył przykład narracji tego rodzaju z książki L. Kolankiewicza Samba z bogami. W kolejnym referacie Monika Baer scharakteryzowała antropologię krytyczną jako tę orienta¬ cję, która w Polsce jest jeszcze in statu nascendi, zaznaczając, że ma ona właśnie charakter refleksyjny. Ukazała źródła tego podejścia, jego związki z filozoficz¬ ną szkołą frankfurcką oraz różne nurty (nurt feministyczny, marksowski, tzw. antropologia etyczna). Omówiła polskie studia torujące drogę antropologii kry¬ tycznej, zwracając uwagę, iż zaangażowanie społeczne antropologii nie powinno być kojarzone z pozbawianiem jej cech naukowości. Wystąpienie Tarzycjusza Bulińskiego ukazało antropologię kulturową jako naukę społeczną o ścisłych związkach z dyscyplinami pokrewnymi i cechach, które j ą od nich odróżniają. Jako „rdzeń wiedzy antropologicznej" referent potraktował jej ukierunkowanie na społeczeństwa obce, poznanie i wyjaśnianie ich praktyki społecznej oraz spe¬ cyficzny typ badań, polegający na „uczestnictwie w codzienności". Łukasz Smyrski, w kolejnym referacie „Teorie i konteksty w badaniach etniczności", postawił pytanie, czy istniejąjakieś orientacje w tych badaniach. Krytykując przeważające w studiach nad etnicznością podejścia redukcjonistyczne oraz banalizację pojęcia „tożsamości etnicznej", opowiedział się za antropologicznymi badaniami kon¬ tekstowymi, które mogą ukazać złożone strategie budowania tożsamości. Katarzyna Kaniowska podsumowała w ostatnim referacie poprzednie wystą¬ pienia, prezentując swoje spostrzeżenia na temat wizji antropologii kulturowej, jawiącej się w wypowiedziach uczestników konferencji. Stwierdziła, że — we¬ dług wyrażonych poglądów — podstawą odrębności antropologii jest przedmiot poznania oraz specyfika poznania. Przedmiot bywa zwykle ujmowany metafo¬ rycznie, jako „kultura", „życie" albo praxis. K. Kaniowska wyróżniła kilka po¬ staw względem antropologii kulturowej: 1. jej traktowanie jako czegoś w rodzaju �296 Kronika religii — podejście do antropologii, opierające się na głębokiej w nią wierze; 2. dyskusje nad tym, czy antropologia jest nauką, czy też sztuką; 3. rozumienie antropologii jako literatury; 4. antropologia jako samowiedza czy też pewien ro­ dzaj wiedzy potocznej. Postawa pierwsza pociąga za sobą wiarę w moc sprawczą badań i analiz, co przekłada się na uznanie antropologii za naukę stosowaną, a także na przekonanie o jej szczególnym, wyjątkowym miejscu wśród innych dyscyplin. Z kolei traktowanie antropologii jako nauki empirycznej wiąże się poglądem o konieczności aktywnego uczestnictwa (tu zarysowują się problemy etyczne, wyróżniane jako specyficzne dla antropologii). Z jednej strony patrzy się na naszą dyscyplinę jako naukę (choć z pewnym przytępieniem ostrości obo¬ wiązujących naukę reguł), a z drugiej strony — jako sztukę, dla której charakte¬ rystyczna jest swoboda. „Empiryczność" antropologii coraz częściej rozumiana jest nie tylko jako wysiłek dla poznania doświadczenia, ale więcej — „poznanie doświadczeniem", empatia. Końcowa dyskusja skupiła się przede wszystkim na ogólnej kondycji współ¬ czesnej polskiej etnologii/antropologii kulturowej oraz poszczególnych jej orien¬ tacji. J. Wasilewski zwrócił uwagę, że na konferencji nie mówiono już o kryzysie antropologii, choć w innych krajach jest to nadal poruszana kwestia, ponieważ z jednej strony antropologia lepiej radzi sobie we współczesnym świecie, a z dru¬ giej, wskutek włączania wielu różnych dziedzin, zatraca swoją specyfikę. W. Kuligowski wyraził zdanie, że dyskusje na temat kryzysu w antropologii, które mia¬ ły miejsce 30 lat temu, już przebrzmiały. Uczestnicy konferencji wypowiadali się także na bardziej szczegółowe tematy, takie jak na przykład problem „negocjo¬ wania znaczeń" z informatorami (R. Vorbrich, W. Kuligowski, T. Buliński), po¬ trzeba prowadzenia krytyki naukowej w ramach naszej dyscypliny (Z. Jasiewicz, W. Kuligowski), czy też ważność wielości ujęć, powstawania różnorodnych prac, w zależności od temperamentu poszczególnych badaczy (Z. Benedyktowicz). Podsumowania konferencji dokonał A. Posern-Zieliński, podkreślając, że poka¬ zała ona stan polskiej antropologii kulturowej, choć organizatorzy oczekiwali, iż uczestnicy w większym stopniu zajmą się oceną badań niż refleksją metanaukową. Ponadto, wypowiedzi nie pokazały, czy od 1989 roku nastąpiły jakieś waż¬ ne zmiany organizacyjne, instytucjonalne, w podejmowanej problematyce ba¬ dawczej i sposobach prowadzenia badań. Nie umiejscowiono naszych osiągnięć w szerszym kontekście etnologii światowej, czy choćby europejskiej. Cenne było natomiast spotkanie przedstawicieli różnych generacji antropologów, o różnych specjalnościach, o rozmaitych doświadczeniach, często empirycznych. Komitet Nauk Etnologicznych zamierza przygotować tom tekstów inspirowanych przez wystąpienia konferencyjne. Prof. Z. Jasiewicz, w imieniu Komitetu Nauk Etnologicznych, krótko pod¬ sumował obrady i podziękował za zorganizowanie konferencji prof. A. Posern-Zielińskiemu oraz gospodarzom spotkania, z prof. A. Paluchem na czele. Prof. A. Paluch zamknął konferencję, dziękując uczestnikom oraz Komitetowi Nauk �Kronika 297 Etnologicznych za możliwość goszczenia konferencji, co stanowi nobilitację dla ośrodka wrocławskiego. Konferencja wrocławska była niewątpliwie ważnym wydarzeniem w życiu naukowym polskiego środowiska etnologicznego. Pozostawiła wprawdzie pe¬ wien niedosyt, ponieważ wystąpienia uczestników nie w pełni przystawały do projektu. Z drugiej strony, ta rozbieżność pokazała, że dla antropologów nadal ważne pozostaje określenie swojej tożsamości, wyodrębnienie przedmiotu i me¬ tod specyficznych dla dyscypliny. Świadczy to, iż nie jesteśmy jeszcze całkiem pewni siebie, chociaż nie mówimy już o kryzysie etnologii/antropologii kultu­ rowej. Jak zauważył słusznie jeden z dyskutantów, inne, w pełni ugruntowane dyscypliny, nie zajmują się ciągłym rozważaniem swoich podstaw i racji bytu. Coraz częściej jednak, także w trakcie tej konferencji, można usłyszeć głosy, że nie należy martwić się o tożsamość antropologii kulturowej i strzec pilnie jej gra¬ nic. Jednocześnie — co dobitnie podkreślano — niezależnie od podejmowanych studiów, podstawowe znaczenie ma profesjonalizm w ich prowadzeniu. Danuta Penkala-Gawęcka MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA N A U K O W A „ETNOLOGIA FRANCUSKA I POLSKA: PERSPEKTYWY KULTURY WSPÓŁCZESNEJ". „ETHNOLOGIES FRANÇAISE ET POLONAISE: PERSPECTIVES DE L'ÉTUDE DES MONDES CONTEMPORAINS", POZNAŃ, 3-4 PAŹDZIERNIKA 2006. Nikt nie wątpi, że w rozwoju etnologii światowej antropologia francuska za­ pisała się szczególnie. Zainteresowanym wiele wszak mówią dokonania nie tylko „duchowych przodków etnologii", takich jak Michel de Montaigne, Monteskiusz, Wolter czy Jean Jacques Rousseau, ale twórców i kontynuatorów tej dziedziny — że wymienimy tu Emile'a Durkheima, Marcela Maussa, Arnolda van Gennepa, Lévi Bruhla czy Claude'a Lévi-Straussa. Ta „Pleiada" od lat towarzyszy 1 1 Nazwa Pleiada została tu zapisana wielką literą ze wszech miar celowo. We Francji, za czasów panowania Henryka I I (1519-1559), powstała grupa poetów, którzy po raz pierwszy w historii kultury francuskiej stworzyli wspólną wizję „uprawiania" poezji w imię obrony jednego języka francuskiego. Ich działalność — „szkoła" jak określają krytycy literatury francuskiej — miała ideologiczne (poli­ tyczne) podłoże, opowiadając się za jednością monarchii francuskiej; bronili nie tylko jej wpływów w Europie, ale także nadali temu zadaniu wymiar intelektualny, w którym utrzymanie czystości języka francuskiego zajmowało naczelne miejsce. Dzięki temu zyskuje on wysoką rangę społeczną i kulturo­ wą jako „język jednego państwa francuskiego". Zob. J.Ch. Payen, H. Weber, Histoire literraire de la France, t.1. Des origines a 1600, Les Editions Sociales, Paris (b.m.w.), s. 328-358. �298 Kronika adeptom dyscypliny na całym świecie w wyrabianiu etnologicznej intuicji. Mając na względzie ów fakt, trudno nie spytać, jak takie zobowiązujące dziedzictwo wpłynęło na kolejne pokolenia współczesnej francuskiej etnologii? Czy obecna francuska antropologia kulturowa jawi się jako dyscyplina naukowa o pewnej ustalonej tradycji myślenia o kulturze? Pytania te, warte obszernej i wyczerpującej odpowiedzi, stały się inspiru¬ jące dla poznańskich etnologów. Aby zatem choć częściowo poznać ich treść, w dniach 3-4 października 2006 roku — wspólnymi siłami Poznańskiego Towa­ rzystwa Przyjaciół Nauk, Komisji Etnologicznej, Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej U A M w Poznaniu, Wydziału Historycznego U A M , Centrum Cywili­ zacji Francuskiej przy UW, Domu Bretanii w Poznaniu oraz Polskiego Towarzy­ stwa Ludoznawczego, Oddział w Poznaniu oraz sponsora, firmy Tetley Polska z siedzibą w Warszawie — zorganizowano międzynarodową konferencję nauko¬ wą: „Etnologia francuska i polska perspektywy kultury współczesnej". Prezen¬ towana na tym dwudniowym spotkaniu tematyka skoncentrowała się nie tylko na myśli przewodniej dotyczącej badań nad kulturą współczesną, ale także na zarysowaniu ścieżek współczesnego sposobu uprawiania antropologii. Spotka¬ nie stało się zatem pretekstem do zaprezentowania aktualnych dokonań na niwie antropologii polskiej i francuskiej. Zaproszeni do udziału naukowcy, cieszący się międzynarodowym autorytetem, reprezentowali przede wszystkim francuskie i polskie ośrodki etnologiczne. Nie zabrakło także przedstawicieli z kręgu nie¬ mieckiej antropologii kulturowej, dla których język francuski pozostaje istotnym elementem działalności naukowej. Obrady otworzył Wicedyrektor IE i A K U A M prof. dr hab. Ryszard Vorbrich i Przewodniczący Komisji Etnologicznej PTPN dr hab. Grzegorz Pełczyński. Natomiast dr Adam Pomieciński i dr Agnieszka Chwieduk przedstawili ideę konferencji, jej organizatorów i uczestników. Kultura współczesna, główny przedmiot refleksji, rozumiana była tu bardzo szeroko i stanowiła swoisty punkt wyjścia do wzajemnego poznania aktualnych obszarów badań w etnologii francuskiej i polskiej. Konferencję zainaugurowało wystąpienie Maurice'a Godeliera. W referacie zatytułowanym „Które spośród relacji społecznych tworzą Społeczeństwo?", prof. Godelier stwierdził, że problematyka, którą pragnie się podzielić, odwołu¬ je się do przedmiotu zainteresowania wszystkich nauk społecznych. Zasadnicze pytanie dotyczyło bowiem rodzaju i natury stosunków społecznych — miano¬ wicie które z nich: polityczne, religijne, ekonomiczne czy pokrewieństwa posia¬ dają zdolność do wykreowania Społeczeństwa. M . Godelier odwołał się do po¬ szczególnych przykładów, aby wskazać, które z tych relacji powodują powstanie wspólnej tożsamości spajającej je w jedną Całość, pojedyncze grupy (i jednostki je tworzące), rozpoznawalną także przez inne, sąsiednie grupy. W odpowiedzi na to aktualne przecież pytanie (z uwagi choćby na takie procesy jak unifikują¬ cy wpływ ekonomii wolnorynkowej, ale i nacjonalizmy antagonizujące Chiny i Japonię bądź Indie i Pakistan, czy imperialistyczna polityka USA), Maurice �Kronika 299 Godelier zaproponował trzy filary dyskusji. Najpierw zastanowił się nad rolą ro­ dziny (rodu) i stosunków pokrewieństwa jako fundamentalnych dla zawiązania się społeczności, a nawet Społeczeństwa. Podkreślił, że myśl ta stała się swoi¬ stą „prawdą antropologiczną" (jeden z aksjomatów dotyczących społeczeństw bezkastowych, bez władzy, państwa, jeszcze wczoraj „ochrzczonych" jako „prymitywne" i określanych jako Kin-based societies . Następnie M . Godelier dyskutował z dwoma ujęciami stosunków ekonomicznych jako sił kreujących Społeczeństwo — chodzi tu o tezy Marksa, Walrasa i Pareto oraz ekonomii libe¬ ralnych. Po dekonstrukcji tych stanowisk M . Godelier doszedł do wniosku, że ani stosunki pokrewieństwa (krewniacze), ani ekonomiczne nie są zdolne do wytwo­ rzenia Społeczeństwa. Aby w pełni odpowiedzieć na to pytanie, Prof. Godelier odwołał się do swojego doświadczenia w Nowej Gwinei, gdzie żył i pracował jako antropolog (1966 i 1981 — ok. siedmiu lat) wśród społeczności Buruya (typ organizacji — rody), „odkrytej" (1951) na kilka lat przed jego pierwszym kon­ taktem z tą ludnością (1956). 2 Przybliżenie właśnie tego doświadczenia stało się pretekstem do wielowąt¬ kowej dyskusji. Zasadniczo można by j ą sprowadzić do pytania o sposób upra¬ wiania antropologii, czyli o fundamentalną dla tej dyscypliny kwestię połączenia doświadczenia terenowego z opisem i konstruowaniem w nim pojęć i kategorii dotyczących mechanizmów funkcjonowania kultury. Jednakże mając na uwadze doniosłość dorobku naukowego M . Godeliera, wiele pytań odnosiło się do jego wcześniejszych dokonań i poglądów (choćby dotyczących prac Marshalla Sahlinsa i jego koncepcji społeczeństw prymitywnych). Kolejne referaty, choć w ich tle w bardziej lub mniej wyraźny sposób pozosta¬ wała kwestia metodologii, zarysowały, w bardzo roboczy sposób, dwie możliwo¬ ści badania, rozumienia i interpretacji kultury współczesnej. Pierwsza z nich polega na powiązaniu tego pojęcia z takimi terminami jak glo¬ balizacja, glokalizacja, popkultura, jednocześnie jakby dając prym ponownej interpertacji tekstów antropologicznych. Druga, rzec można, oddaje aktualnie realizo¬ wane „projekty badawcze nad współczesnością". W tym przypadku chodzi o coś w stylu „etnografii współczesności", osadzonej głównie na doświadczeniu terenu i nie pozbawionej prób interpretacji (problematyzacja i antropologizacja). Oczywi¬ ście granica pomiędzy tymi dwiema możliwościami bywa czasem nieostra, tak jak nieostro (często przed sobą samym) zostaje zdefiniowana rola antropologa wobec rzeczywistości, którą usiłuje zrozumieć, a następnie opisać. Jednocześnie i jakby niezależnie od głównego tematu konferencji, istotnym fragmentem prezentowa¬ nych podejść badawczych była obecność kategorii antropologicznych: swojskość/ /obcość, marginalizacja (stygmatyzacja), tradycja/dziedzictwo. Oczywiście nie za¬ brakło też w tym względzie prób opisu realiów za pomocą autorskich określeń, w których metafora odegrała istotną rolę. Przedstawiając tu najważniejsze wątki 2 Kin-based societies [ang.] — „społeczeństwa oparte na systemie pokrewieństwa". �300 Kronika referatów, warto podkreślić, że dotykają one kwestii ważnych w zakresie procesu identyfikacji społecznej, a szerzej kulturowej, w których grupy duże (narody, grupy mniejszościowe) tradycyjnie zarezerwowane dla perspektywy socjologicznej, stały się głównym podmiotem antropologicznego zainteresowania. Proponując zatem skrótowy przegląd problematyki związanej z pierwszą możli¬ wością rozumienia kultury współczesnej, warto zwrócić uwagę na trzy wątki: pró¬ bę antropologicznego zrozumienia procesu kształtowania się tożsamości, określa¬ nej jako narodowa i etniczna w odniesieniu do pojęcia „popkultury", globalizacji (A. Pomieciński), propozycję interpretacji kategorii „pracy dziedzictwa" (W. Kuligowski) oraz zwrócenie się ku „rzeczywistości tekstu" — koncepcja „kultury wyznania" jako elementu dyskursu europejskiego (J.F. Bert) i antropologiczna koncepcja ciała (M. Brocki). Ujęcie tożsamości narodowej w kontekście globalizacji kulturowej, wska¬ zanie na jej uwikłanie w obszar kultury popularnej oraz konsumpcyjnej, stała się tematem przewodnim wystąpienia „«Pop-tożsamość»: naród i globalizacja". Autor tego wywodu, dr Adam Pomieciński, określił miejsce kultury popularnej w definiowaniu narodu i tożsamości narodowej, wysuwając tezę, że kultura po¬ pularna przeniknęła do repertuaru etniczności, narodowości i tożsamości. Jak stwierdził, tożsamość narodowa może być tworzona współcześnie w oparciu 0 wytwory pochodzące z tak zwanej popkultury (reklama państw i narodów w prasie, na billboardach, w telewizji, masowy turyzm, odwołania narodowościo¬ we w muzyce rockowej, „nowe" narody w cyberprzestrzeni, itp.). Za sprawą globa¬ lizacji zaś dokonuje się (jakby równolegle) hybrydyzacja wielu kultur, a oswajanie kulturowej „różnicy" staje się partycypacją w globalnej sieci znaczeń. Kwestia akcentowania własnej odrębności przez grupy mniejszościowe oraz zrozumienie tego procesu w kategorii „pracy dziedzictwa" zaproponował dr Wal¬ demar Kuligowski w referacie: „Antropolog wobec tradycji: «praca dziedzictwa» 1 jej sprzeczności". W. Kuligowski odwołał się do dorobku Jamesa Clifforda, który wprowadził do języka antropologii termin „praca dziedzictwa" (chodzi tu 0 zróżnicowane praktyki społeczne — od badań historycznych, poprzez specjalne programy w szkołach, do akcji promocyjnych w mediach — podejmowane przez lokalne społeczności z uwagi na to, co nazywa się w ich ramach „dziedzictwem"). Tak rozumiana tradycja zmusza, według W. Kuligowskiego antropologów do no¬ wego rodzaju działań: przestaje być tylko tradycyjnym przedmiotem ich badań, ale posiada przede wszystkim olbrzymi potencjał polityczny i etyczny. W tym kontekście W. Kuligowski omówił przypadki wystąpień mniejszości etnicznych 1 religijnych (Romowie w Polsce, Muzułmanie we Francji, hindusi w Anglii) w obronie ich prawa do podtrzymywania własnej tradycji, przeważnie kłócącej się z normami obowiązującymi w państwach, w których te mniejszości żyją. We¬ dług W. Kuligowskiego antropologowie winni dostrzec refleksyjny wymiar tra¬ dycji, które są wokół i coraz aktywniej próbują współtworzyć wspólny świat. �Kronika 301 Spojrzenie na współczesną kulturę europejską z perspektywy „rzeczywisto¬ ści tekstu", zaproponował dr Jean-Francois Bert, w referacie „Michel Foucault i etnologia: kilka uwag o kulturze wyznania". Najpierw autor słusznie zauważył, że w pracach Michela Foucaulta istnieją związki metodologiczne z różnymi dy¬ scyplinami nauk: etnologią, socjologią, historiografią, co sprawia, że ten znamie­ nity dorobek wymyka się sztywnym ramom klasyfikacji w naukach społecznych. Niemniej jednak jako taki pozwala wzbogacić pojęcie dyskursu europejskiego 0 nowe elementy. Tym razem chodzi o ponowne zinterpretowanie tych fragmen¬ tów dorobku Michela Foucaulta, które podejmowały problem metody wyznania, wykorzystywanej w psychiatrii już przez Leureta (psychiatrę franc. poł. X I X w.) w psychoanalizie, sądownictwie karnym oraz chrześcijaństwie. W swym wy¬ stąpieniu Jean-Francois Bert zaproponował m.in. odczytywanie historii Euro¬ py jako stopniowego przekształcania struktury jednostki, gdzie Foucault dorzu¬ ca swą koncepcję aktywnego udziału jednostek we własnym dyscyplinowaniu. W konkluzji dr Bert jeszcze raz podjął problem wyznania w naszym społeczeń¬ stwie i wyraził obawę o sens nadmiernej kontroli jako rezultatu nadmiernego wyrażania „swego ja". W kadrze ponownego odczytywania „rzeczywistości tekstu" pozostał także referat, „Antropologia ciała — francuski łącznik" wygłoszony przez dr. Mar¬ cina Brockiego. Uznał on, że wkład francuskiej humanistyki w „antropologię 1 socjologię ciała" można uznać za najbardziej spektakularny. Przywołał za¬ tem prace Marcela Maussa o technikach wykorzystywania ciała w komunikacji i wprowadzenie do dyskusji o ciele pojęcia „habitusu", podjętego i rozwinięte¬ go przez Pierra Bourdieu, prace Claude'a Levi-Straussa na temat miejsca ciała w systemach klasyfikacyjnych w obrębie „myśli nieoswojonej" i wreszcie książkę M . Foucaulta Nadzorować i karać. Dostrzegł w niej podstawę dla wielu współ¬ czesnych studiów nad sposobami oddziaływania stosunków władzy (rozpro¬ szonej, zinternalizowanej przez aktorów społecznych w postaci auto-reżimów) na praktyki dnia codziennego związane z ciałem. Mając na uwadze poprzednie wystąpienie J.F. Berta, można odnieść wrażenie, iż prawdziwym „francuskim łącznikiem" pomiędzy francuską a polską antropologią jest właśnie, jakże inspi¬ rująca, myśl M . Foucaulta. Ciekawym „pomostem" pomiędzy dwiema możliwościami rozumienia kul¬ tury współczesnej okazała się główna myśl referatu „Śląskie początki etnografii współczesnej kultury ludowej w Afryce" zaprezentowana przez prof. Johannesa Fabiana. Stwierdził on, że to, co decyduje o sposobie poznawania przez antro¬ pologa współczesności, zawiera się w jego przeszłości. Tym samym prof. Fabian wskazał na metodologiczny aspekt prowadzenia badań, który na pierwszy plan wysuwa przemożny wpływ osoby badacza na doświadczaną przez niego rze¬ czywistość. Współczesność według J. Fabiana jest więc aktem tworzenia (także w płaszczyźnie języka), a nie faktem. �302 Kronika Ten ciekawy wątek tworzy tło dla badań, które można by określić jako rodzaj wspomnianej wcześniej „etnografii współczesności", osadzonej na długotrwa¬ łym (przeważnie) doświadczeniu terenu. Zaprezentowane w tych ramach opisy rzeczywistości, jej interpretacje i refleksja nad procesem jej poznawania, próby porównania perspektywy antropologicznej/etnologicznej i socjologicznej doty¬ kały zasadniczo kwestii tożsamości grup małych i dużych, ich funkcjonowania w kulturze jednoczącej się Europy. Jednocześnie pojawił się w nich motyw prze¬ szłości jako ważnego czynnika kreującego współczesność. Jednakże nie doty¬ czyło to zasadniczo postaw badaczy, a podmiotów, które znalazły się w centrum ich uwagi. Tak więc w tej grupie wystąpień trudno nie dostrzec przynajmniej czterech ważnych akcentów. Pierwszy z nich dotyczy refleksji nad tożsamością społe¬ czeństw postkomunistycznych w Europie środkowowschodniej (F. Bafoil), a tak¬ że mechanizmów istniejących podziałów pomiędzy tak zwaną Europą Zachodnią i Wschodnią (M. Buchowski). Drugi zawiera badanie instytucji w ramach antro¬ pologii instytucji (I. Bellier, K. Kowalski), i społeczno-kulturowej (z uwzględ¬ nieniem pozycji badacza - A. Chwieduk) oraz opis i analizę współczesnych zachowań rytualnych związanych z małżeństwem (M. Segalen). Trzeci odsła¬ nia zróżnicowane, bo antropologiczne i psychologiczne, podejście do muzyki jako elementu kultury. Z jednej strony chodzi tu o społeczno-polityczną funk¬ cję muzyki — przykład etnograficznych badań nad grupami raperów we Francji (A. Pecqueux) oraz psychologiczne uwarunkowania odbioru muzyki (J. Humięcka-Jakubowska). W odniesieniu do kwestii budowania tożsamości społeczeństw postkomuni¬ stycznych uwagę zwróciły dwie perspektywy interpretacji: socjologiczna oraz antropologiczna — zwłaszcza ta druga odwołała się do takich kategorii jak „ob¬ cość i marginalizacja". Z socjologicznego punktu widzenia państwa postkomuni¬ styczne Europy Środkowo-Wschodniej (rzeczywistość po 1989 r.), przechodząc przez proces modernizacji, nie przybliżają się automatycznie do wypracowania zarówno instytucji, jak i postaw, które wskazywałyby na jednoczesne budowa¬ nie demokracji i zawiązywanie się społeczeństwa obywatelskiego. Prof. Franco¬ is Bafoil, w referacie „Społeczeństwa obywatelskie, demokracja i modernizacja w Europie Środkowej i Wschodniej po 1989 roku. Porównanie perspektyw antro­ pologicznej i socjologicznej" wysunął tę właśnie tezę. W rozwinięciu wykorzystał również perspektywę antropologiczną, która zwraca uwagę raczej na realia bar¬ dziej „nieformalne". W jej ramach, według F. Bafoila, łatwo zaprzeczyć prostej więzi pomiędzy demokracją a społeczeństwem obywatelskim. Badania antropolo¬ giczne prowadzone „w małej skali" pozwalają bowiem dostrzec „drugie dno" rea¬ liów po 1989 roku — mianowicie inne typy relacji społecznych, zakorzenionych głównie w długim trwaniu (w historii) krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Inne rozumienie rzeczywistości europejskiej po 1989 roku zaproponował prof. Michał Buchowski w wykładzie „Widmo orientalizmu w Europie: od egzotycz- �Kronika 303 nego Innego do napiętnowanego Brata". Perspektywa antropologiczna, zapro­ ponowana przez M . Buchowskiego, odsłania problem konstruowania „obcego" w publicznym i intelektualnym dyskursie w tych częściach Europy, które przeję­ ły globalizujący kapitalizm. M . Buchowski odwołał się do dwóch przeciwstaw­ nych wyobrażeń istniejących w społecznej przestrzeni „egzotycznego obcego" i „naznaczonego społecznie brata" jako narzędzi pozwalających wskazać na skutki przekształceń politycznych w mentalności mieszkańców wschodniej Eu¬ ropy. Według M . Buchowskiego częścią tego procesu okazuje się przebudowy­ wanie postrzegania społecznych nierówności w neoliberlanej ideologii. Stopień, w którym różne kraje i grupy społeczne miały problem z przystosowaniem się do wolnego rynku i demokracji, stał się także wyznacznikiem ich zaklasyfikowania jako mniej lub bardziej pasujących do kategorii nowoczesnego Zachodu i „ucy¬ wilizowanych obywateli". Ujęcie problematyki tożsamościowej w odniesieniu do grup mniejszych niż narody znalazło swe odbicie w propozycji prof. Irène Bellier. W referacie „Antropologia instytucji: od mikrokosmosu do globalnego społeczeństwa" omawia­ jąc wyniki badań dotyczące kultury instytucji, przeprowadzone w latach 1990 w l'Ecole Normale d'Administration oraz w Komisji Europejskiej, zapropono¬ wała pojęcie „mikrokosmosu", pozwalającego na badanie relacji między kultu¬ rą, instytucją a społeczeństwem. I . Bellier przedstawiła trzy szczególne mikrokosmosy: ONZ, ze szczególnym uwzględnieniem grup roboczych działających w kwestii autochtonicznej, Komisję Europejską i jej relacje ze społeczeństwem europejskim oraz l'Ecole Normale d'Administration i jej szczególną sytuację w łonie społeczeństwa francuskiego. Antropologia instytucji, wskazując na mechanizmy budowania tożsamości w grupach o raczej zamkniętym charakterze, wtopionych w realia takich organi¬ zmów jak państwa-narody, odsłania także strategie budowania symboliki takich instytucji. I właśnie ten aspekt znalazł swe omówienie w referacie „Odkrywanie przestrzeni symbolicznej Europy", autorstwa dr Krzysztofa Kowalskiego. Histo­ ria powołania flagi dla Rady Europy (1949-1955), oficjalne znaczenia nadawane dwunastu gwiazdom, a także system nieoficjalnych sensów i interpretacji dotyczą nie tylko natury emblematu europejskiego, ale kwestii, jakie pojawiają się w kon¬ struowaniu wspólnej europejskiej przestrzeni symbolicznej, której „porte-paro¬ le" jest funkcjonowanie Unii Europejskiej. „Wielkie" instytucje (organizacje) i ich oddziaływanie na życie nie tylko państw, ale i jednoczącej się Europy, można określić jako „skalę makro". W prze¬ ciwieństwie do niej istnieje też „skala mikro" — w niej funkcjonują instytucje, których wpływ ma mniejszy, ale nie mniej intensywny wymiar. Chodzi bowiem o zorganizowane działania dotykające społeczności choćby miejskie. W tym kon¬ tekście należałoby umieścić przykład zaproponowany przez dr Agnieszkę Chwieduk, która prowadziła badania w biurze matrymonialnym. Zarys funkcjonowania tej instytucji (powołanej pozornie do ułatwiania znajomości ludziom samotnym, �304 Kronika a w rezultacie nastawionej wyłącznie na zysk), stał się dla A. Chwieduk jednocze­ śnie pretekstem do analizy uwarunkowań procesu badawczego, w którym znaj­ duje się antropolog prowadzący długoterminowe badania. Wstępnym założeniem jest tu konieczność zdefiniowania rzeczywistości badanej jako „obcej" oraz od­ różnienie dwóch ważnych dla całego procesu „poziomów": „osobowościowego" (antropolog jako „osoba") i poznawczego (antropolog jako „badacz"). Pojęcie instytucji posiada także inne znaczenie, które jest bliższe początkom rozwoju dyscypliny aniżeli współczesnej antropologii instytucji — chodzi tu o zrytualizowane zachowania, przekazywane z pokolenia na pokolenie, kształ¬ tujące charakter i funkcjonowanie danej społeczności czy społeczeństwa. Ten właśnie aspekt stał się punktem wyjścia dla rozważań prof. Martine Segalen. W referacie „Rytualne innowacje dotyczące współczesnego ślubu we Francji", M . Segalen zilustrowała rozdźwięk pomiędzy zakładaniem rodziny a instytucją małżeństwa, który ma już swą długą historię. Postawiła kilka kluczowych pytań: w jakim celu współcześnie zawiera się związki małżeńskie? W jaki sposób odby­ wają się ceremonie z tym związane? I , jeżeli przyjmie się, że sens rytuału małżeń­ skiego uległ obecnie zmianie, to czy siatka analizy tak ceniona przez van Gennepa jest wciąż operatywna? Prócz tego Autorka skupiła się na rytuałach małżeńskich, które ulegają zanikowi i zmianie, a także odrodzeniu. Istotnym zamierzeniem ba¬ dawczym było też ujęcie małżeństwa przez pryzmat kultury konsumpcyjnej. Ostatnim wątkiem pozostającym w kręgu badań terenowych, łączącym etno­ grafię (rozumianą jako opis) z analizą jest studium muzyki francuskiego rapu. Dr Anthony Pecqueux w referacie „Polityczne praktyki prezentowane przez rap. Etnologia muzycznego doświadczenia francuskiego rapu" wskazuje głównie na fakt, że raperzy są nieodłącznie autorami i interpretatorami ich własnych słów a także, najczęściej, bohaterami opisywanych przez siebie sytuacji. W tym sensie, kiedy raperzy mówią o ich sztuce, i stwierdzają „Rapuję do ciebie te słowa", to w gruncie rzeczy zwracają się właśnie do słuchaczy i to z nimi usiłują stworzyć relację — zwykle o wymiarze etycznym. Na pozór trywialne słowa tekstów niosą jednak głębokie przesłanie społeczne i polityczne — podnoszą wagę instytucji ję¬ zyka, aby uporządkować stosunki społeczne i zamiast przemocy rozwiązać prob¬ lem „życia-razem", czyli tego, jak powinniśmy zachowywać się wobec siebie. Badania etnograficzne nad muzyką jako elementem kultury, aktywnie j ą kształtującym, skupiają się na podmiocie grupowym. Z założenia bowiem et­ nografia dąży do opisu sytuacji, które według badacza wskazują na specyfikę danej kultury, której badacz jest świadkiem (uczestnikiem). Jednakże takie ba¬ dania w ogóle nie koncentrują się na samym procesie przyswajania muzyki, co jest raczej domeną muzycznej psychologii poznawczej (traktuje ona kulturę jako punkt wyjścia, a nie cel analizy). Do tej właśnie sfery nawiązało wystąpienie dr Justyny Humięckiej-Jakubowskiej o „Roli prymitywnej i wyuczonej organiza­ cji w słuchaniu muzycznym". W refleksji o muzyce, która wykorzystuje podej¬ ście kognitywne, proponuje się odmienne spojrzenie na doświadczenie audytyw- �Kronika 305 ne. Jest ono rozumiane jako kontakt człowieka z muzyką — kompozycją, czyli uporządkowanym następstwem wydarzeń dźwiękowych, a nie tylko z bodźcem akustycznym. Chodzi tu zatem o kontekst podmiotowy, odnoszony do umysłu słuchacza, niezależnie od reprezentowanej przez niego kultury. Zaproponowany tu przegląd, z wielu względów pobieżny i skrótowy, najbar¬ dziej sugestywnych wątków referatów, wskazuje na fakt, że współczesna etno¬ logia francuska i polska pozostają w swoistym dialogu w stosunku do klasyki naszej dyscypliny. Etnologia francuska niewątpliwie pozostaje także w „swej własnej tradycji", by nadal być blisko ludzi. Zróżnicowane kulturowo, społecz¬ nie, grupy duże i małe to prawdziwe laboratorium etnologiczne, które nadal in¬ spiruje do wysiłku poznawczego i nowych pytań metodologicznych — kwestii równie istotnych dla etnologów polskich. Adam Pomieciński Agnieszka Chwieduk M I Ę D Z Y N A R O D O W E WARSZTATY N A U K O W E „THE SOCIAL DIMENSIONS OF UNDERSTANDING ILLNESS A N D HEALING: I S L A M I C SOCIETIES F R O M AFRICA TO CENTRAL ASIA", 31 M A R C A — 1 K W I E T N I A 2006 Dwudniowe, robocze spotkanie kilkunastu badaczy, prowadzących studia nad zagadnieniami zdrowia, choroby i leczenia w społeczeństwach muzułmańskich północnej Afryki, Bliskiego Wschodu i Azji Środkowej, zorganizowały Ildikó Beller-Hann i Hanne Schönig w Orientwissenschaftliches Zentrum Uniwersyte­ tu Martina Lutra w Halle Wittenberg. Była to pierwsza okazja do wymiany do­ świadczeń i poglądów oraz prezentacji wyników badań i pomysłów badawczych specjalistów z różnych krajów, zajmujących się tą problematyką. Organizatorki, doceniając znaczenie interdyscyplinarnej współpracy, położyły jednak nacisk na podejście wyznaczone przez perspektywę antropologii społecznej/kulturowej jako tej dyscypliny, która wypracowała nowe ujęcia teoretyczno-metodologiczne, znajdujące zastosowanie w tym obszarze badań. Wystąpienia uczestników pogrupowane były w sekcje, wyróżnione według kry¬ terium geograficznego, przy czym pierwsza sekcja, dotycząca Afryki, obejmowała trzy referaty, druga i trzecia — tylko po jednym referacie, odnoszącym się — od­ powiednio — do Półwyspu Arabskiego i Iranu, a czwarta nosiła nagłówek „Turcja i Azja Środkowa". Oczywiście, można by dyskutować, czy nie lepiej było wydzie- �306 Kronika lić Turcję, a Iran włączyć do Azji Środkowej (taka jest zazwyczaj praktyka), nie­ mniej, był to jedynie podział roboczy. W sekcji tej znalazło się jedno wystąpienie poświęcone Turcji oraz dwa — Azji Środkowej. Ponieważ obrady piątej sekcji, które przypadły na drugi dzień spotkania, dotyczyły wyłącznie Azji Środkowej, w sumie połowa wygłoszonych referatów odnosiła się do tego regionu. W warsztacie wyraźnie dominowali antropolodzy kulturowi, ale uczestniczyło w nim także kilka osób reprezentujących inne dyscypliny — historię medycyny, socjologię, demografię, folklorystykę i orientalistykę. Poruszano różne tematy, od problemów zdrowia kobiet i sposobów opieki nad matką i dzieckiem, poprzez przekonania o „złym oku" i duchach jako przyczynach chorób, obrzędy uzdra¬ wiania duchowego i uzdrowicieli, do ogólniejszych kwestii medycyny komple¬ mentarnej i pluralizmu medycznego. Sara Randall, demografka z University College w Londynie, w referacie „Women's Health as a Justification for Contraceptive Use: Wolof in Senegal", opowiedziała, w jaki sposób w społeczeństwie muzułmańskim, mimo barier natury religijnej, praktyki zapobiegania ciąży mogą znaleźć usprawiedliwienie dzięki odwołaniom do zdrowia kobiet oraz kosztów opieki medycznej. Badania wykazały znaczące różnice, ekonomiczne, kulturowe i społeczne, w odniesieniu do tych kwestii, w zależności od typu społeczności wiejskiej, małomiasteczkowej oraz mieszkańców dużego miasta. Wystąpienie Jekateriny Rodionowej, orientalistki z uniwersytetu w Sankt Petersburgu, dotyczyło natomiast tradycyjnych sposobów opieki nad matką i dzieckiem w Iranie i przygotowane zostało przede wszystkim w oparciu o materiały typu folklorystycznego. Marja Tilikainen, z Wydziału Socjologii Uniwersytetu w Helsinkach, przed¬ stawiła wyniki badań prowadzonych w północnej Somalii, w referacie zatytu¬ łowanym „Witches, Spirits and Human Worlds". Pokazała, jak islam uprawo¬ mocnia tradycyjną wiarę w złe duchy i czary jako przyczyny chorób. Wyróżniła i omówiła poszczególne typy uzdrowicieli, których relacje ze światem duchów postrzegane są w różny sposób. Przekonująco przedstawiła związek lokalnych wyjaśnień chorób i nieszczęść z sytuacją wojny, konfliktów i powszechnych cier­ pień. Sylvia Onder z Georgetown University w Waszyngtonie zajęła się z kolei przekonaniami o „złym oku" (nazar) we współczesnej Turcji i sposobami radze¬ nia sobie z chorobami, które, jak wierzy się, spowodowane są jego oddziaływa¬ niem. Ukazała też, w jaki sposób te tradycyjne wierzenia uzyskują sankcję religii muzułmańskiej. Gerda Sengers z Amsterdamu również rozważała, z punktu wi¬ dzenia antropologa, stosunek islamu do lokalnych praktyk uzdrowicielskich — w tym wypadku ceremonii zar w Egipcie. Leczenie muzułmańskie, sprawowane przez mężczyzn i nakierowane na egzorcyzmowanie złych duchów, przeciwsta¬ wiane jest obrzędom zar, wykonywanym przez kobiety i dla kobiet, mającym na celu nie tyle wypędzenie, co przebłaganie dżinnów. Uzdrowiciele opierający się na Koranie postrzegają zar jako ceremonię nieislamską, niemniej, antropolog widzi te same podstawy obu sposobów leczenia, manifestujące się w rozpoznaniu �Kronika 307 przyczyn dolegliwości oraz zastosowaniu i w jednym i w drugim wypadku wer­ setów z Koranu dla uzdrowienia. Wystąpienie Anne Regourd (z Ecole Pratique des Hautes Etudes w Paryżu), „The Practice of Wet Cupping and the Represen­ tation of Blood in the High lands of Yemen", dotyczyło natomiast jemeńskich praktyk leczniczych, mających na celu usunięcie „złej", niepożądanej krwi. Au­ torka ukazała symboliczne znaczenie krwi, zakazy dotyczące kontaktu z nią oraz kontekst społeczny, związany z praktykowaniem upuszczania krwi wyłącznie przez przedstawicieli jednej warstwy społecznej, uważanej za niższą. Blok wystąpień odnoszących się do Azji Środkowej był zróżnicowany pod względem tematycznym i zakresowym. W referacie „Pluralism of Medical Sy­ stems and Health-Seeking Behaviour in Central Asia: A New Field of Research", Annette Kriimer z Uniwersytetu Humboldta w Berlinie (Institut für Asien- und Afrikawissenschaften, Zentralasien-Seminar), pokusiła się o prezentację i próbę wstępnego uporządkowania pola pluralizmu medycznego we współczesnej Azji Środkowej. Omówiła je jako nowy, interesujący obszar badawczy, na który skła¬ da się biomedycyna („w stylu sowieckim" oraz zachodnia) i złożona, wywodząca się z wielu źródeł, medycyna komplementarna. W ramach tej ostatniej, autorka wyróżniła lokalne „wysokie tradycje medyczne" i ich ludowe wersje, medycynę humoralną, uzdrawianie religijne/duchowe i „ekstrasensoryczne" oraz systemy medyczne pochodzące ze wschodniej Azji. Podkreśliła, iż dotychczasowe studia koncentrowały się na uzdrawianiu magicznoreligijnym oraz na ekspertach od le¬ czenia, natomiast zaniedbanym, a ważnym polem badawczym jest drugi biegun relacji „lekarz-pacjent", a więc właśnie pacjenci/klienci. W ramach tych badań należałoby zająć się m.in. zagadnieniem medykalizacji życia codziennego, przy¬ czynami popularności medycyny komplementarnej i procesem podejmowania decyzji dotyczących leczenia. Z kolei Habiba Fathi z Institut Français d'Etudes sur l ' Asie Centrale w Taszkiencie, w prezentacji zatytułowanej „Traditional Cu¬ rative Practices Among Practising Muslims in Central Asia", przedstawiła wyni¬ ki badań nad praktykami leczniczymi stosowanymi przez muzułmańską ludność tego regionu, które są związane z tradycyjną medycyną. Jej zdaniem, sposoby leczenia praktykowane przez muzułmańskie „religijne kobiety", takie jak otinoyi albo bibi-khalife, skupiają w sobie zarówno elementy religijne, w tym sufickie, jak i magiczne, szamani styczne oraz te związane z tradycyjną, lokalną farmakologią. Dwa referaty odnosiły się do Kazachstanu, dobrze się wzajemnie uzupełnia¬ jąc. Pierwszy, „Kazakh Ethnomedicine and Soviet Biomedicine Under Stalin", Pauli Michaels z Uniwersytetu w lowa (Department of History), omawiał stosun¬ ki między kazachską medycyną ludową i medycyną sowiecką za czasów Stalina. Autorka przedstawiła wysiłki władzy skierowane na wyplenienie tradycyjnych praktyk leczniczych i uzdrowicielskich, wkraczanie biomedycyny na ziemie Ka¬ zachów oraz charakter ówczesnej propagandy medycznej. W kolejnym wystą¬ pieniu, „Complementary Medicine in Post-Soviet Kazakhstan: Doctors and Hea- �308 Kronika lers", Danuta Penkala-Gawęcka z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu ukazała stosunki między lekarzami-praktykami „medycyny tradycyjnej" i uzdrowicielami bez dyplomu lekarskiego, na tle współczesnej, niezwykle różnorodnej medycyny komplemen¬ tarnej w Kazachstanie. Położyła nacisk na postępującą profesjonalizację uzdro¬ wicieli oraz na odmienną legitymizację praktyki takich uzdrowicieli i działalno¬ ści lekarzy zajmujących się leczeniem niekonwencjonalnym. Scharakteryzowała również politykę państwa w stosunku do medycyny komplementarnej i miejsce różnych jej gałęzi w systemie opieki medycznej. Dwoje badaczy z Max-Planck Institute for Social Anthropology w Halle, Krisztina Kehl oraz Mathijs Pelkmans, zajęło się problematyką uzdrawiania du¬ chowego w Azji Środkowej. Referat „Controlling the Spirits: Women Healing Specialists in Post-Soviet Uzbekistan", dotyczył różnych form uzdrawiania re¬ ligijnego, praktykowanych w Chorezmie. Krisztina Kehl pokazała, że „siła per¬ swazyjna" tego rodzaju leczenia opiera się w dużej mierze na autorytecie tra¬ dycji, która przetrwała, mimo prześladowań w okresie sowieckim. Natomiast Mathijs Pelkmans, w wystąpieniu „Establishing Credibility: Secular Legacies and New Spiritual Realities in Post-Soviet Kyrgyzstan", zastanawiał się nad za¬ gadnieniem, czy z lokalnego punktu widzenia — uzdrowiciele duchowi mają moc leczniczą. Zwrócił uwagę na fakt, że, z jednej strony, prosi się ich o pomoc, a z drugiej — wątpi się często w ich siłę i prezentuje jako szarlatanów. To, zda¬ niem autora, świadczy, iż przekonania o siłach duchowych uzdrowicieli nie są stałe i w pełni zinternalizowane. Pelkmans starał się ukazać, w jaki sposób wia¬ rygodność uzdrowicieli jest konstruowana i definiowana społecznie. Dyskusja skoncentrowała się na wielu problemach, których nie udało się wyczerpująco omówić podczas pierwszego takiego spotkania specjalistów. Roztrząsano m.in. kwestie współistnienia różnych „systemów", czy raczej tra¬ dycji medycznych, tworzących — w różnych układach — wraz z biomedycyną, skomplikowaną sytuację pluralizmu medycznego. Zastanawiano się, w jaki spo¬ sób badać takie pluralistyczne układy. Wskazywano na rolę kobiet w medycynie, w szczególności w leczeniu domowym, ale także na ich pozycję jako uzdrowi¬ cielek duchowych/religijnych oraz znaczenie jako osób decydujących często o rodzaju pomocy medycznej dla członków rodziny. Niemniej, jak zauważono, nie wolno, badając zagadnienie płci kulturowej w kontekście medycyny, tracić z pola widzenia roli mężczyzny. Uczestnicy postulowali szersze podjęcie studiów nad codziennymi praktykami leczniczymi, w środowisku rodzinnym, oraz nad „spotkaniami" pacjenta i lekarza. Zwrócono także uwagę na walor badań nad „potencjalnymi pacjentami", czyli osobami, które w danym czasie nie ko¬ rzystają z pomocy medycznej (czy to biomedycznej, czy niekonwencjonalnej), nad ich motywacjami i poglądami. Część badaczy podnosiła w swoich wypowie¬ dziach konieczność łączenia studiów nad medycyną i nad religią jako dziedzin ściśle ze sobą związanych. Mówiono o tym, że oprócz cennych badań prowadzo- �Kronika 309 nych w mikroskali, należy podejmować studia w makroskali, nad relacjami wła¬ dzy, szerszym kontekstem politycznym i społecznym. Spora część dyskusji doty¬ czyła problemów terminologicznych, na przykład konieczności sprecyzowania, jak rozumiemy pojęcie „medycyna komplementarna". Organizatorki podsumo¬ wały spotkanie, które według ich założeń ma stanowić punkt wyjścia do dalszej, międzynarodowej i interdyscyplinarnej współpracy w badaniach nad problema¬ tyką zdrowia, choroby i leczenia we współczesnych społeczeństwach muzuł¬ mańskich. Danuta Penkala-Gawęcka KONFERENCJA „OBRAZY KULTUR", POZNAŃ, 21-22 PAŹDZIERNIKA 2005 W dniach 21-22 października 2005 roku w gościnnych salach Collegium Historicum w Poznaniu odbyła się konferencja naukowa pod tytułem „Obrazy kultur", nawiązująca do konferencji sprzed dwóch lat „Antropologia wobec fo¬ tografii i filmu". Zorganizowana z wielką starannością przez poznańskich etno­ logów: prof. dr hab. Ryszarda Vorbricha i dr hab. Grzegorza Pełczyńskiego, pra¬ cowników Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej w Poznaniu, okazała się cennym wkładem w dyskusję nad obrazem jako źródłem do poznania człowieka i jego świata. Uczestnicy spotkania próbowali znaleźć odpowiedź na postawione przez or¬ ganizatorów pytania związane z pojawiającymi się coraz liczniej różnego typu „Obrazami kultur": Co te wizerunki mówią o rzeczywistości przedstawionej; Jaką wartość poznawczą niosą one dla antropologii (wiedzy o człowieku jako twórcy kultury); W jaki sposób, w jakim celu je sporządzono; W jaki sposób wpływają one na postrzeganie obcych kultur w globalizującym się świecie; W jakim stopniu uzupełniają one opis werbalny kultury; W jakim stopniu wizualne formy kultury mogą być analizowane i opisywane przez język werbalny? Konferencja spotkała się z dużym zainteresowaniem środowiska naukowego, czego dowodem jest podwojona w stosunku do poprzedniej liczba prelegentów reprezentujących placówki naukowe całego kraju. Wśród uczestników konferen¬ cji przeważali młodzi adepci nauki — może świadczyć to o rosnącym zaintereso- �310 Kronika waniu obrazem, tak obecnie powszechnym, jako istotnym materiałem do badań naukowych. W spotkaniach udział wzięli zarówno etnografowie, jak i filmoznawcy, history­ cy, kulturoznawcy i filologowie. Wart podkreślenia jest fakt uczestnictwa młodych ludzi wywodzących się spoza środowiska akademickiego — pracowników muze¬ alnych i archiwistów — świadczący o wychodzeniu nauki poza ścisłe ramy uni¬ wersytetów. Prezentacja wystąpień dokonana przez przedstawicieli tak różnych, a przecież powiązanych ze sobą dyscyplin pozwoliła na wymianę doświadczeń, uzmysłowiła niezwykłą różnorodność w sposobie podejścia do tego samego za¬ gadnienia badawczego. Formuła konferencji oraz duża liczba prelegentów uniemożliwiła, co wielo¬ krotnie z żalem przyznawano, przynajmniej częściową prezentację omawianych dzieł. Może w przyszłości pojawią się możliwości rozszerzenia formy spotkania o pokazy filmowe, co na pewno wzbogaci wartość przekazywanych treści. Wspo¬ mniane wcześniej duże zainteresowanie konferencją wymogło na organizatorach wyodrębnienie trzech sekcji: filmowej, fotograficznej oraz trzeciej, poświęconej reklamie. Ułatwiło to uczestnikom możliwie w największym stopniu skupienie się na interesujących ich zagadnieniach. Ważny podkreślenia jest sprawny przebieg spotkań, który zawdzięczać należy dobrej organizacji poznańskich naukowców. W dyskusji kończącej posiedzenie wielokrotnie podnoszono celowość zwoła¬ nia konferencji i potrzebę kontynuowania spotkań w kolejnych latach. Była ona bowiem niezwykle cennym miejscem prezentacji dokonań naukowych osób zaj¬ mujących się filmem i fotografią, a z drugiej strony stworzyła możliwość integra¬ cji reprezentantów różnych dziedzin naukowych zjednoczonych badaniami nad obrazem jako źródłem do poznania człowieka. Dostarczyła możliwości wymiany doświadczeń, dyskusji o metodologii badań, o warsztacie naukowym. Mimo wartościowych wystąpień i ciekawej dyskusji tak szeroko skrojony te¬ mat nie został wyczerpany. Okazało się jednak, że jest niezwykle ważny i budzi ogromne zainteresowanie wśród humanistów i dlatego niewątpliwie wart jest kontynuacji. Plonem konferencji będzie wydana w najbliższym czasie książka prezentująca wszystkie wygłoszone w ciągu tych dni referaty. Przyczyni się do jeszcze więk¬ szego zainteresowania prezentowaną tematyką i wznowienia dyskusji na spotka¬ niu w przyszłym roku, na co liczą tegoroczni prelegenci. Od kilku miesięcy do¬ stępne jest zaś wydawnictwo zawierające wystąpienia uczestników poprzedniego spotkania, również warte uważnej lektury (Antropologia wobec fotografii i filmu, red. G. Pełczyński, R. Yorbrich, Biblioteka Telgte, Poznań 2004). Regina Podskarbi �Kronika 311 KONFERENCJA „PROBLEMY EKOLOGII KULTUROWEJ W B A D A N I A C H SPOŁECZNOŚCI MIEJSKICH I PODMIEJSKICH", CIESZYN, 19-20 PAŹDZIERNIKA 2005 19 i 20 października 2005 roku odbyła się w Cieszynie konferencja naukowa na temat: „Problemy ekologii kulturowej w badaniach społeczności miejskich i podmiejskich", zorganizowana przez Instytut Etnologii i Folklorystyki w Uni¬ wersytecie Śląskim, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie oraz Ko¬ misję Studiów nad Przyszłością Górnego Śląska, Oddział PAN w Katowicach. Jej uczestnikami byli etnologowie, socjologowie, folkloryści, kulturoznawcy i pedagodzy reprezentujący ośrodki akademickie oraz inne placówki naukowo¬ -badawcze z całego kraju. Zasadniczym celem tego interdyscyplinarnego spotkania było dokonanie przeglądu problemów, jakie niesie ze sobą współczesna rzeczywistość społeczno-kulturowa, którą cechuje wysoki rozwój cywilizacji technicznej zaspo¬ kajającej wciąż rosnące potrzeby ludzi, przynosząc, obok dóbr powszechnie aprobowanych, degradację środowiska kulturowego i społecznego. Zgodnie z za¬ mysłem organizatorów konferencja miała być próbą odpowiedzi na następujące pytania: — jakie są współczesne formy i przyczyny degradacji kulturowej i społecz¬ nej; — na czym polegają formy adaptacji kulturowej jednostek, rodzin i dużych grup społecznych do lokalnych warunków środowiskowych; — czy można mówić o istnieniu strategii adaptacyjnych; — na czym polegają ekologiczne uwarunkowania kulturowego rozwoju spo¬ łeczności lokalnych i regionalnych; — jakie są mechanizmy utrzymywania się równowagi środowiskowej? Chcąc uzyskać względną jednorodność przestrzeni badawczej świadomie za¬ wężono j ą do środowisk miejskich i podmiejskich. Uroczystego otwarcia obrad dokonała dziekan Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji, prof. UŚ dr hab. Halina Rusek, która, witając zebranych, podkreśliła, iż konferencja zbiegła się z jubileuszem dziesięciolecia istnienia cieszyńskiego ośrodka etnologicznego. W tematykę sesji wprowadził uczestników przewodni¬ czący Komisji Studiów nad Przyszłością Górnego Śląska PAN, Oddział w Kato¬ wicach, prof. dr hab. Władysław Jacher, mówiąc o istotnym znaczeniu czynników społeczno-kulturowych w środowisku przyrodniczym, tworzącym ekosystem. Referat inaugurujący zatytułowany „Adaptacja czy tworzenie ekosystemu kulturowego?" wygłosiła prof. UŚ dr hab. Irena Bukowska-Floreńska (Instytut Etnologii i Folklorystyki, Uniwersytet Śląski, Wydział Etnologii i Nauk o Edu- �312 Kronika kacji w Cieszynie). Jej zdaniem zagrożenia krajobrazu kulturowego są dla ludzi podobnie istotne, jak zagrożenia degradacji środowiska przyrodniczego. Często bywa, że oba się łączą, zagrażając nie tylko ludzkiej egzystencji, ale i tożsamo¬ ści. Zjawiska te przedstawiła autorka na przykładzie zmian w ekosystemie i kraj¬ obrazie kulturowym Górnego Śląska w okresie ostatnich dwóch stuleci. Analizie poddała przebieg adaptacji populacji górnośląskich w trakcie uprzemysławiania regionu, w stabilizacji kulturowej tamtejszych społeczności industrialnych oraz w sytuacji restrukturyzacji przemysłu. Następnym prelegentem był prof. dr hab. Antoni Kuśka (Katedra Nauk Biologicznych, Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach), który scharakteryzował „Środowiskowe, przyrodnicze i społecz¬ ne czynniki kształtujące postawy mieszkańców Jastrzębia Zdroju w ostatnim pół¬ wieczu". Z kolei doc. dr hab. Iwona Kabzińska, prof. U M K i Instytut Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie, w swym wystąpieniu „Życie miejskie w hałasie", poświęciła uwagę destrukcyjnemu wpływowi miejskiego hałasu na środowisko życia człowieka. Podając przykłady — jak to nazwała — „przestrzeni zaśmie¬ conych przez hałas", przedstawiła społeczne formy „walki o ciszę" rozwijają¬ ce się obecnie na terenie Warszawy. Rozpatrując relacje zachodzące pomiędzy ciszą a hałasem w wymiarze kulturowym, zauważyła potrzebę podjęcia w tym względzie szeroko zakrojonych badań o charakterze etnologicznym. Dr Jan Kajfosz (Instytut Etnologii i Folklorystyki, Uniwersytet Śląski, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie) przedstawił referat „O przemianach przestrze¬ ni publicznej". W jego ujęciu przestrzeń ta, jako miejsce komunikacji, posiada charakter dyskursywny, tzn. jest przez dyskurs determinowana i tworzona, stając się w konsekwencji obszarem swoiście ludzkiej kreatywności i aktywności. Mgr Grzegorz Błachut (doktorant w Katedrze Etnologii i Antropologii Kulturowej, Instytut Etnologii i Folklorystyki w Cieszynie) w referacie „Akty symboliczne w przestrzeni zdewaluowanej. Przykład urban exploration i graffiti" skupił się nad zdegradowanymi postprzemysłowymi obszarami miejskimi które, choć po¬ zbawione wartości wymiernych, tylko na pozór są „bezwartościowe". Za sprawą spontanicznych działań społecznych i kulturalnych uzyskują one bowiem niejed¬ nokrotnie wartości nowe — symboliczne. Autorem kolejnego referatu „«Złota klatka». Współczesna przestrzeń zabawy i konsumpcji" był prof. dr hab. Ryszard Kantor (Instytut Etnologii i Folklorystyki Uniwersytet Śląski, Wydział Etnolo¬ gii i Nauk o Edukacji w Cieszynie), który poddał wnikliwej analizie cechy spo¬ łeczeństwa konsumpcyjnego, jak i sam proces masowej konsumpcji. Rozwinął myśl, że w zjawisku powszechnego konsumowania wszelakich dóbr immanentnie tkwi czynnik ludyczny. Dwa następne referaty wygłosiły dr Renata Hołda (Instytut Etnologii i Folklorystyki, Uniwersytet Śląski, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie) oraz dr Edyta Korepta (Katedra Edukacji Kulturalnej, Uniwersytet Śląski, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie). Pierw¬ sza w wystąpieniu „«Szklane domy» — o pewnym koncepcie literackim i jego �Kronika 313 realizacji", zajęła się motywem „szklanych domów" pojawiającym się w Przed¬ wiośniu Stefana Żeromskiego i ukazała zbieżności rysujące się pomiędzy litera¬ cką wizją a próbą jej propagandowej realizacji na przykładzie budowy Nowej Huty. Druga przedstawiła referat „Człowiek a przyroda w literaturze", w którym na wybranych przykładach prozy X X wieku scharakteryzowała kształtowanie się światopoglądu ekologicznego. Obrady w tym dniu zakończyła dr Dorota Świtała-Trybek, wykazując w swym referacie „«Hobbyści to ludzie szczęśliwi». O wybranych formach spędzania czasu wolnego w środowisku miejskim", że aktywność hobbystyczna stanowi ważny czynnik adaptacji kulturowej górno¬ śląskich społeczności przemysłowych do specyficznych uwarunkowań społeczno-środowiskowych. Drugi dzień konferencji zainicjował referat prof. dr hab. Władysława Jachera (Instytut Socjologii, Uniwersytet Śląski w Katowicach) „Integracja i adaptacja kulturowa w społecznościach pogranicza na przykładzie Śląska Opolskiego". W oparciu o materiał faktograficzny omówione w nim zostały wieloaspektowe procesy i zjawiska zmierzające do wytworzenia się jednolitej społeczności na terenach zamieszkiwanych przez zróżnicowane grupy ludności. Charakteryzując różnorakie czynniki adaptacji, stwierdzono, iż czynnikiem zasadniczym jest kul¬ tura. Analizie poddano główne stanowiska metodologiczne, starające się uchwy¬ cić istotę procesów adaptacyjnych. W kolejnym referacie „Styl ekologiczny jako element konstruowania tożsamości lokalnej" dr Agnieszka Chwieduk (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Pozna¬ niu) skoncentrowała się na procesie budowania wspólnoty, dla której czynnikiem konstytutywnym jest myślenie proekologiczne. Natomiast dr Grzegorz Odoj (In¬ stytut Etnologii i Folklorystyki, Uniwersytet Śląski, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie) poświęcił swoje wystąpienie „Swój i obcy w przestrze¬ ni małomiasteczkowej Sławkowa", analizie społecznych i kulturowych konse¬ kwencji utrwalonego w świadomości społecznej antagonizmu pokrywającego się z urbanizacyjnym podziałem miejskiej przestrzeni. Problemem „Erozji lokalnej tożsamości społeczno-kulturalnej mieszkańców Będzina po holokauście" zajął się mgr Jacek Malikowski (Politechnika Częstochowska). Stwierdził, że jedną z największych blokad wspólnoty kulturowej Będzina, dostarczającej materiału dla studiów nad tożsamością, jest atrofia więzi lokalnych, atomizacja społeczno-kulturowa i słabnąca identyfikacja ze społecznością. Z kolei referat dr Ireny Kotowicz-Borowy „Rola mieszczucha w degradacji krajobrazu kulturowego tra¬ dycyjnej wsi", dotyczył negatywnego wpływu miejskiej cywilizacji technicznej na rzeczywistość kulturową obszarów wiejskich. Następnym prelegentem był mgr Tomasz Osiecki (Instytut Etnologii i Folklorystyki, Uniwersytet Śląski, Wy¬ dział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie), starający się w swoim wystąpie¬ niu uzasadnić tezę, że fundamentalizm jest formą adaptacji kulturowej do nowej sytuacji społecznej, natomiast dr Piotr Gorczyca (Śląska Akademia Medyczna �314 Kronika w Katowicach i Rokitnicy) zanalizował „Czynniki demograficzne u chorych psychicznie leczonych stacjonarnie". W oparciu o wyniki badań w mieście Tar¬ nowskie Góry zauważył on, że do głównych czynników socjogenetycznych cho¬ rób psychicznych należą niesprzyjające warunki środowiskowe i niekorzystny typ zabudowań. Zagadnienie „Tradycyjne wierzenia we współczesnej cywilizacji technicznej" przedstawiła mgr Sylwia Żwak (Instytut Etnologii i Folklorystyki, Uniwersytet Śląski, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie), która stwierdziła, że współczesna cywilizacja w swojej technicyzacji i naukowości w wielu przypadkach znalazła miejsce dla dawnych wierzeń, które dostosowu¬ jąc się do zwiększającej się wiedzy o otaczającej rzeczywistości zmieniają je¬ dynie swoją formę. Sesję zakończyło wystąpienie mgr Grzegorza Studnickiego (Instytut Etnologii i Folklorystyki, Uniwersytet Śląski, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie), który zaprezentował działające w Czeskim Cieszynie stowarzyszenie OS LIBERTE, skupiające przedstawicieli subkultur młodzieżo¬ wych oraz środowisk kontestujących. Zdaniem referenta niebagatelny wpływ na charakter działalności stowarzyszenia ma specyfika przestrzeni miejskiej, działa¬ jące w jej obrębie instytucje, a także obecność granicy państwowej. Podsumowania obrad i dyskusji dokonała dyrektor Instytutu Etnologii i Folk¬ lorystyki, prof. UŚ dr hab. Irena Bukowska-Floreńska, wskazując między innymi na wartościowe wyniki tego spotkania naukowego, głównie dzięki bezpośrednie¬ mu kontaktowi osób zainteresowanych różnymi aspektami ekologii kulturowej. Prof. Bukowska-Floreńska podkreśliła, że konfrontacja odmiennych stanowisk jest ze wszech miar korzystna dla lepszego prowadzenia dalszych badań empi¬ rycznych i dociekań teoretycznych nad tym ważnym zagadnieniem. Wydaje się, iż konferencja spełniła pokładane w niej nadzieje. Pozwoliła uka¬ zać nowe koncepcje badawcze, a także obecny stan badań nad miejscem czło¬ wieka w ekosystemie i procesem adaptacji do środowiska przyrodniczego i kul¬ turowego. Należy sądzić, że dyskusja zapoczątkowana na tej sesji będzie swoistą diagnozą i punktem wyjścia do dalszych analiz pożytecznych zarówno dla nauki, jak i potrzeb praktycznych. Referaty uczestników konferencji zostaną opublikowane w „Studiach Etnologicznych i Antropologicznych" (tom 9), wydawanych przez Uniwersytet Śląski. Grzegorz Odoj �Kronika 315 POLACY W TEKSASIE. WYSTAWA W SAN ANTONIO 1 Dla uzupełnienia publikowanego w poprzednim tomie rocznicowego tekstu 0 polskich osadnikach w Teksasie przesyłam garść refleksji na temat interesują­ cej wystawy prezentującej historię osadnictwa tego stanu, uwzględniającej także 1 naszych rodaków. Teksas zaczął się szybko zaludniać w połowie X I X wieku, kiedy to oderwał się od Meksyku, przybyszami z różnych krajów Europy. Wielokulturowa ludność tego kraju usiłuje się dziś zespolić w jednolite społeczeństwo, w poczuciu dumy z przynależności do Tejanos — tak się dziś często określa mieszkańców stanu, przywołując dawną, niegdyś pogardzaną nazwę meksykańską. Służy tym proce­ som m.in. ogromna wystawa, urządzona w San Antonio w budynku zbudowa­ nym na światową wystawę w 1968 roku. Obecnie mieści się tu Instytut Kultury Teksasu, nastawiony zarówno na dokumentowanie historii stanu, jak też inten¬ sywną edukację młodzieży i dorosłych w kierunku kreowania poczucia jedności, patriotyzmu lokalnego. Wystawa nosi tytuł „Texans One and A l l " (Teksańczycy — jeden i wszyscy). Ma ona dowodzić jedności w różnorodności obywateli stanu. Wystawa po¬ święcona jest wkładowi poszczególnych narodów, tak europejskich, jak też tu¬ bylczych, w budowę kraju. Na jej wstępie przyjęto zaskakującą formę prezentacji narodów, przez prezentację flag. Ale nie są to flagi współczesne, gdyż w scena¬ riuszu ekspozycji odniesiono się do czasów historycznych, tych, w których owe narody licznie do Teksasu emigrowały. I tak nie ma tu flagi niemieckiej, choć Niemcy w Teksasie są jedną z najliczniejszych grup. Bowiem Niemcy, jako kraj, powstały dopiero w 1871 roku. Są tu więc flagi Hesji, Saksonii i Meklembur¬ gii — tych krajów niemieckich, z których wówczas rekrutowała się emigracja. W przypadku Włoch, które również jako zjednoczone państwo powstało późno, posłużono się włoską banderą, jako symbolem morskiej wędrówki przybyszy z Półwyspu Apenińskiego. Podobne wybiegi zastosowano i w innych przypad­ kach. Nie ma tu naszej flagi, a Polaków reprezentuje flaga rodziny carskiej, ale ze współczesnym naszym godłem — orłem. Odpowiednie objaśnienie mówi, że jest to nawiązanie do ówczesnej podległości Rosji, z zaakcentowaniem autonomii, jaką miało Królestwo Polskie. Po pierwszej prezentacji tych flag w 1968 roku niektóre państwa oprotestowały taki sposób potraktowania historii, słały wyjaśnienia, na przykład Chiny Ludowe 2 1 Wizyty w muzeach amerykańskich miały miejsce w czasie realizacji programu studyjnego pobytu w USA w kwietniu 2002 roku w ramach International Visitor Program, finansowanego przez Depar­ tament Stanu USA. Moim pilotem w czasie pobytu w USA był Nick Korzistka, któremu serdecznie dziękuję za wszelką pomoc. Anna Gomóła, Anna Musialik, Jubileusz w Pannie Marii, „Lud", t. 89: 2005, s. 367-369. 2 �Kronika 316 Fot. 1. Ekspozycja polska w San Antonio, Teksas. nie godziły się na flagę Cesarstwa Chin, jaka obowiązywała w X I X wieku. Rosja (ZSRR) domagała się swej flagi, ale przekonano jej przedstawiciela, że Rosjanie nie brali udziału w tej emigracji, a brali w niej udział właśnie Polacy, choć pod¬ dani Rosji. Ostatecznie jednak, dokonując pewnych korekt, zażegnano pretensje dyplomatyczne, ale i tak obecna prezentacja daje wiele do myślenia, zwłaszcza przybyszom ze Starego Kontynentu. Ponieważ aranżacja wystawy ulegała kilka¬ krotnym zmianom, przewiduje się zwiększenie liczby flag, wziąwszy pod uwagę znaczenie późniejszych emigracji dla kształtowania się oblicza stanu. I tak czyni się przygotowania do prezentacji m.in. Rosjan, Cyganów/Romów, rozważa się także sposób zaakcentowania w tej części ekspozycji Serbów Łużyckich, którzy od początku są na ekspozycji prezentowani. Motto wystawy, które przedstawia 16 głównych grup narodowych czy etnicz­ nych, brzmi: „Społeczeństwo Texasu składa się z setki narodów, od Afganów do Zambijczyków, od tubylców do urodzonych gdzie indziej, od nieznanego pocho¬ dzenia, po tych, którzy wyłonili się z morza. Ale wszyscy oni są Teksańczykami — one and all". Na wystawie obszernie ukazany jest wątek historii ludności tubylczej. Dla Europejczyka szczególnie jednak interesujące są takie aspekty tworzącego się społeczeństwa Teksasu, o których się wie nic lub mało. I tak np. sporo miejsca poświęca się na ekspozycji bardzo tu widocznym niegdyś grupom kowboi czar- �Kronika 317 nych i (sic!) czeskich (kto pamięta czeski western Lemoniadowy Joe?). Czesi bowiem stanowią w Teksasie jedną z liczniejszych społeczności. Ale, co mówi wystawa o Polakach, pionierach Teksasu? Wprowadzeniem do polskiej części jest informacja o tym, iż Polska jako kiedyś potężny kraj utraciła niezależność w końcu X V I I I wieku, a pierwszymi emigrantami z Polski na tej ziemi byli żołnierze służący w armii Napoleona, potem — powstańcy listopa¬ dowi. Właściwa kolonizacja Teksasu Polakami nastąpiła jednak później. I to tej emigracji poświęcona jest zasadnicza część ekspozycji polskiej. Zapoczątkowała je grupa Polaków ze Śląska, którą do Teksasu przywiódł proboszcz Leopold Moczygemba. Skrzyknął on swoich 100 parafian i w grudniu 1854 roku dotarli do Teksasu. Tam, w dniu Wigilii, założyli parafię Panna Maria, która stała się pierw¬ szą osadą polską na tej ziemi. W ciągu następnych lat kilkaset kolejnych rodzin dotarło do Teksasu, tworząc następne osady: Częstochowa, Kościuszko, Polonia i inne, już mniej polsko brzmiące. Polacy byli jeszcze do niedawna jedną z najbardziej izolowanych, żyjących w odosobnieniu i tradycyjnych grup. Większość z nich żyła też do późnych lat X X w. w wiejskich osadach i na farmach. Dlatego też nie wytworzyli znaczących w polityce i gospodarce grup, aczkolwiek wystawa prezentuje spore grono osób polskiego pochodzenia, których udział w życiu politycznym, gospodarczym czy naukowym dał się zauważyć. Twórcy wystawy wydobyli z dokumentów historycznych nazwiska Polaków, które prezentują na odpowiedniej tablicy. Są tam m. in. napoleoński artylerzysta — Constantin Malczewski, który w późniejszym wieku został generałem armii meksykańskiej, kapitan Joseph Aleksander Czeczeryn, walczący z rewolucją meksykańską w 1821 roku, major Michael Debricki (pewnie Dębicki?), ofice¬ rowie artylerii Adolf Petrussewicz i John Kornicky i weteran wojen z Meksy¬ kiem — Feliks Wardziński. Lista tych pierwszych bohaterów Ameryki polskiego pochodzenia jest znacznie dłuższa. Również i wśród współczesnych obywateli Teksasu polskie nazwiska daje się słyszeć w kontekście nauki i polityki, a do pol¬ skich korzeni przyznaje się, wedle umieszczonej na wystawie informacji, około 250.000 Teksańczyków. Mocnymi akcentami wystawy są narzędzia rolnicze, które osadnicy bądź to przywieźli z sobą, bądź to na miejscu wykonali na wzór używanych w ojczyźnie. Wystawie patronują dwa wielkie obrazy — obraz Matki Bożej Częstochowskiej i wielka fotografia Papieża-Polaka. Polskim akcentem wyróżniono też niedaw¬ no wydany katalog zmodernizowanej wystawy, umieszczając na stronie tytuło¬ wej wielkie zdjęcie z około 1910 roku przedstawiające rodzinę Johna Dugosha w trakcie wyrobu melasy w miejscowości Bandera . Adam Bartosz 3 3 John L. Davis, Texans One and All, Institute of Texan Culture, San Antonio 1998. �318 Kronika „SZKLANE OZDOBY CHOINKOWE". WYSTAWA W M U Z E U M ETNOGRAFICZNYM, KRAKÓW, GRUDZIEŃ 2005 — L U T Y 2006 Szklane bańki, bombki, kugle..., tak nazywane w różnych regionach Polski, na stałe weszły już do zestawu ozdób choinkowych i niezależnie od naszych upodo¬ bań trudno byłoby obecnie wyobrazić sobie bez nich choinkę. Wystawa „Szklane ozdoby choinkowe", prezentowana w Muzeum Etnogra¬ ficznym w Krakowie, przedstawiła historię wytwórczości szklanych ozdób cho¬ inkowych w Europie oraz dała przegląd współczesnego ich wzornictwa i naj¬ nowszych technik zdobniczych, na przykładzie produkcji krakowskiej wytwórni baniek „M. Geyer". Początki tej wytwórczości mogły zostać zaprezentowane dzięki bańkom wy¬ pożyczonym z kolekcji Janusza Oleszkiewicza i innych osób prywatnych oraz unikatowym archiwalnym fotografiom udostępnionym przez Museum fur Glas¬ kunst w Lauschy i Stfedoćeske Muzeum w Roztokach k. Pragi. Najwcześniejsze przekazy historyczne mówią o bożonarodzeniowych drzew¬ kach ubieranych jabłkami, orzechami, ciasteczkami, opłatkami, papierowymi kwiatami i wstążkami. Jednak dopiero w X I X wieku, gdy w Europie upowszech¬ niła się tradycja ubierania choinki, znacznie wzrosła także popularność różnorod¬ nych ozdób choinkowych. Bogato ozdobione choinki podnosiły bowiem status społeczny rodziny. Na nowe zapotrzebowanie szybko odpowiedział rozwijający się bardzo prężnie w połowie X I X wieku niemiecki przemysł zabawkarski, wpro¬ wadzając na rynek nowe wzornictwo tanich sztucznych ozdób choinkowych. Na¬ turalne owoce i słodycze zastępowano ich imitacją. Licznie produkowano ozdo¬ by z masy papierowej, waty, drutu czy cyny. Jednak spośród sztucznych ozdób choinkowych do najpopularniejszych należą, do dnia dzisiejszego, ozdoby szkla¬ ne, popularnie nazywane w Małopolsce bańkami (dlatego też takiego określenia będę dalej używać). Będąc z początku tylko dodatkiem do innych ozdób choin¬ kowych, z czasem zyskały ogromną popularność ze względu na swój efektowny wygląd dodający choince kolorowego blasku. Za kolebkę ich wytwórczości uchodzi Lauscha oraz sąsiednie miejscowości położone na terenie Turyngii w Niemczech. Na początku lat 30. X I X wieku wy¬ twórczość ta rozwinęła się jako uboczna produkcja w tamtejszych hutach szkła. Z czasem wzrost popularności szklanych ozdób choinkowych spowodował wy¬ dzielenie tej kategorii jako osobnej dziedziny produkcji. Poza hutami szkła, duża część kulistych baniek produkowana była przez warsztaty chałupnicze. Przemysł domowy zapewniał utrzymanie wielu rodzinom jeszcze w latach 30. X X wieku. Pierwsze szklane ozdoby choinkowe były głównie kształtu kulistego, stąd ich niemiecka nazwa kugel, czyli kula. Wykonane z grubego, ciężkiego szkła we¬ wnątrz posrebrzonego, miały bardzo duże otwory zamykane korkami lub dekora- �Fot. 2. Spotkanie przy opłatku wigilijnym członków Krakowskiego Oddziału PTL, występ Zespołu Muzyki Dawnej „Canticum Novum". Fot. Grażyna Pyla �320 Kronika cyjnymi mosiężnymi kapslami. Dopiero w latach 70. X I X wieku wprowadzenie nowej technologii szkła dmuchanego przy użyciu palnika gazowego z dającym się regulować płomieniem umożliwiło wydmuchiwanie lżejszych baniek z cien­ kiego szkła. Rozwinięcie tych możliwości technicznych nie tylko zwiększyło produkcję, ale także wprowadziło różnorodność wzornictwa. Produkowano więc formowane w matrycach nie tylko szyszki, żołędzie, kasztany, winogrona, jabłka, gruszki, pomarańcze, orzechy, ale także serca, dzwonki, domki, trąbki, zwierzęta i ptaszki z ogonkami z włókna szklanego, samochody, wazy, koszyczki itp. Na wystawie pokazany został (na przykładzie współczesnego wzoru) proces powstawania bańki formowej od projektu rysunkowego poprzez formowanie jej w matrycy aż do zdobienia. Proces ten prawie nie uległ zmianie przez ponad sto lat. Jednym ze sposobów zdobienia baniek było użycie gipsowego tłoka, który wciskany w rozgrzaną szklaną bańkę dawał wklęśnięcie zwane „reflektorem". W taki sposób zdobiono również tradycyjne szpice zakładane na wierzchołek choinki. Do popularnych technik zdobniczych należało także malowanie, posy¬ pywanie brokatem lub drobnymi szklanymi koralikami zwanymi „rosą wenecką", owijanie bańki siateczką z drutu lub też łączenie z innymi materiałami. Już na po¬ czątku X X wieku publikowane były pierwsze katalogi z nowym asortymentem ozdób choinkowych. Fot. 3. Spotkanie przy opłatku wigilijnym członków Krakowskiego Oddziału PTL. Fot. Grażyna Pyla �Kronika 321 Inną odmianę szklanych ozdób choinkowych wytwarzano w okolicach miej¬ scowości Jablonec nad Nisą w północnych Czechach. Od połowy X I X wieku do dnia dzisiejszego produkowane są tam koraliki ze szkła dmuchanego, używane głównie do produkcji biżuterii. Ozdoby choinkowe w postaci szklanych korali¬ ków nanizanych na drut zawsze stanowiły tam uboczną gałąź produkcji. W ob¬ szernym asortymencie tego typu ozdób choinkowych przeważają takie wzory, jak gwiazdki, koszyczki, żyrandole, pajączki, instrumenty muzyczne, a także rowery, samochody, statki, samoloty itp. W Polsce zaś pierwsze, nieliczne jeszcze wytwórnie szklanych ozdób choin­ kowych, powstawały co prawda już w latach 30. X X wieku, ale dopiero od lat 70. X X wieku rozpoczyna się ich największy rozkwit. Na przestrzeni lat obserwujemy zmiany w sposobie dekorowania choinek. Koniec X I X wieku to w Europie okres największego rozkwitu bogato ozdabia¬ nych dużych drzewek stawianych na podłodze, które zastąpiły wcześniejsze małe choinki ustawiane na stole. Zamożne rodziny konkurowały ze sobą w posiadaniu jak największej choinki. Nawet rodziny mniej zamożne dekorowały je z nadmier¬ nym przepychem. Można powiedzieć, że w okresie tym zawieszano na choince wszystko, co było możliwe do zawieszenia. Obowiązujące nurty w sztuce także wpływały na wzornictwo ozdób choin¬ kowych. Po okresie wiktoriańskiego przepychu w ozdabianiu choinek, okres Art Nouveau przyniósł modę na tzw. „srebrną choinkę" dekorowaną wyłącznie srebr¬ nymi i białymi ozdobami. W latach 30. X X wieku w zdobnictwie choinek nastą¬ pił znów powrót do stylistyki okresu wiktoriańskiego z dużymi bogato „ubra¬ nymi" choinkami. Moda ta trwała do wybuchu I I wojny światowej i powróciła dopiero w latach 70. X X wieku. Wytwórnie ozdób choinkowych prześcigały się w produkcji coraz bardziej fantazyjnych dekoracji, chociaż niektóre z nich spe¬ cjalizowały się nadal w reprodukcjach dawnych szklanych ozdób choinkowych. W latach 90. X X wieku popularne stało się na świecie tematyczne wzornictwo baniek, co wpłynęło nawet na nadawanie nazw choinkom. Choinka ustawiona na wystawie „ubrana" została przez wytwórnię „M. Ge¬ yer" według najnowszej mody obowiązującej obecnie we wzornictwie ozdób choinkowych, czyli szklanymi bańkami imitującymi porcelanę. Moda w tym za¬ kresie podlega ciągłym zmianom, toteż trudno przewidzieć, co we wzornictwie ozdób choinkowych przyniosą następne lata. Popularne szklane bańki to jednak nie tylko ozdoby choinkowe, chociaż z nimi kojarzą nam się najczęściej. Zawieszone na stojaku coraz częściej sta¬ nowią całoroczną dekorację wnętrza mieszkalnego. Z namalowanym widokiem miasta są pamiątką z podróży, z umieszczoną okolicznościową dedykacją są pre¬ zentem, a z logo instytucji bywają jej wizytówką. Bańki oraz sznury koralików ze szkła dmuchanego wykorzystywane były także od dawna do dekoracji wielu rekwizytów obrzędowych oraz stanowiły element zdobniczy stroju ludowego. Wystawa prezentowała również te aspekty ich zastosowania. �322 Kronika W trakcie trwania wystawy, 18 stycznia 2006 roku, odbyło się spotkanie przy opłatku wigilijnym Kolędy nadszedł czas..., dla członków Krakowskiego Od­ działu PTL. W czasie spotkania Grażyna Pyla, autorka wystawy, przedstawiała historię wytwórczości szklanych ozdób choinkowych w Europie, a Małgorzata Oleszkiewicz historię kolęd i pastorałek. Spotkanie uświetnił występ Zespołu Muzyki Dawnej „Canticum Novum" pod dyrekcją Elżbiety Ptak, wykonującego najstarsze kolędy i pastorałki. Grażyna Pyla M U Z E U M MIEJSKIE „SZTYGARKA" W DĄBROWIE GÓRNICZEJ. ETNOGRAFIA L O K A L N A Muzeum Miejskie „Sztygarka" w Dąbrowie Górniczej jest placówką bardzo młodą. Jako pełnoprawne Muzeum zaistniało w roku 1997, kiedy to przydzielono mu budynek, odpowiedni statut i utworzono w nim kilka działów tematycznych. Natomiast same tradycje muzealne Dąbrowy Górniczej sięgają roku 1889, kiedy to w Szkole Górniczej „Sztygarka" założono pierwszą kolekcję mineralogiczną. W 1912 roku powstało w Dąbrowie Górniczej Muzeum Geologiczne im. Zyg­ munta Glogera. W późniejszym czasie przeróżne czynniki, zarówno społeczne, jak i polityczne, doprowadzały do licznych przemian i perturbacji w funkcjo¬ nowaniu samej jednostki. Również i na tę instytucję niekorzystnie wpłynęły czasy wojen, kiedy zgromadzone zbiory rozkradziono, bądź nieświadomie do¬ prowadzano do ich zniszczenia. Często dochodziło do zawieszania działalności muzealnej, a same zbiory wędrowały z jednego miejsca w drugie. Reasumując, instytucja muzeum nie jest Dąbrowie Górniczej obca, poczynając od zaczątków zbiorów surowców mineralogicznych, skał i skamieniałości, poprzez liczne per¬ turbacje do roku 1986, kiedy to przeznaczono jeden z pawilonów (tzw. Pawilon I) na Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny, do roku 1997, kiedy wreszcie nadano Mu¬ zeum pełen status i przywileje. W Muzeum do dnia dzisiejszego wyodrębniono następujące działy tematyczne: historyczny, archeologiczny, etnograficzno-podróżniczy, graficzno-wydawniczy oraz dział skupiający swe działania na pozyskiwaniu zbiorów bibliotecznych. Na etnografię lokalną położono nacisk stosunkowo niedawno, bo pod koniec roku 2005. Niemniej, odkąd powstał w Muzeum dział etnograficzno-podróżni­ czy (2003 rok), był w nim zatrudniony pracownik mający za zadanie zajmować się etnografią lokalną. Pod pojęciem etnografii lokalnej rozumiem tutaj całość kulturową, obejmującą Zagłębie Dąbrowskie, to jest ziemię pomiędzy zbiegiem rzek Białej Przemszy i Brynicy od strony południowej, Wyżyną Śląską na zacho- �Kronika 323 Fot. 1. Fotografia ilustrująca wnętrze zrekonstruowanej izby. dzie, na wschodzie natomiast granicę stanowi Jura Krakowsko-Częstochowska. Sama nazwa „Zagłębie Dąbrowskie" powstała w 1 połowie X I X wieku dla nowo kształtującego się przemysłowego rejonu górniczo-hutniczego, w odróżnieniu od ośrodków umiejscowionych na Śląsku. W Muzeum Miejskim „Sztygarka" nie istnieje, jak do tej pory, tak często spo­ tykany w innych Muzeach podział w ramach etnografii na działy kultury: ma¬ terialnej, społecznej i duchowej. Wszystkimi tymi aspektami zajmuje się jedna osoba. Największym brakiem, odczuwalnym przez badacza zajmującego się etno¬ grafią Zagłębia Dąbrowskiego, jest niedostateczna baza bibliograficzna. Czytając publikacje historyczne na jego temat, zwracamy uwagę na fakt, że jak na tak stosunkowo niewielki obszar przechodził on wiele zmian. Dodatkowo wpływy kultur: Małopolski, Mazowsza, a przede wszystkim Śląska rzutowały w pewnym sensie na niemożność określenia tożsamości kulturowej mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego. Pojawił się problem znany z wielu regionów — Czy jesteśmy sami? Czy należymy do kogoś? Dodatkowo rozwój tzw. kultury górniczej od­ cisnął na Zagłębiu wyraźne piętno. Widoczne było pewne zdominowanie pod względem kulturowym ludności z terenów Zagłębia Dąbrowskiego przez Śląza¬ ków. Niemniej nie należy łączyć kulturowo Zagłębia Dąbrowskiego ze Śląskiem, ani z żadnym innym terenem sąsiadującym, należy go traktować jako obszar in¬ tegralny. �Kronika 324 Jeśli chodzi o badania etnograficzne tego terenu sprawa nie jest prosta. Jedy¬ nymi ośrodkami typu muzealnego na naszym terenie są Muzeum Zagłębia w Bę¬ dzinie, Muzeum w Sosnowcu oraz Muzeum Miejskie „Sztygarka" w Dąbrowie Górniczej. Owszem, mamy dostęp do innych pobliskich muzeów (np. Muzeum Śląskiego w Katowicach czy Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu), niemniej te ośrodki nastawione są, siłą rzeczy, na badanie terenu Śląska. Jedne z pierwszych etnograficznych badań terenowych w Zagłębiu Dąbrow¬ skim miały miejsce w latach 1960 i 1972. Przeprowadziło je Muzeum Górnoślą¬ skie w Bytomiu. W roku 1960 badano mieszkańców Strzemieszyc Małych, Tucznawy i Błędowa, a tematyka dotyczyła ogólnych wiadomości o wsi, zagadnień demograficznych, warunków gospodarczych, społecznych, kulturalnych i poli¬ tycznych, zwyczajów i obrzędów rodzinnych, pieśni i zwyczajów dorocznych, budownictwa, rolnictwa oraz twórczości ludowej. Badania te jednakże przepro¬ wadzono dość wybiórczo i udało się w ich wyniku uzyskać ok. 20 pełnych wy¬ wiadów. Kolejne miały miejsce w 1972 roku i kontynuowano je w miejscowościach Łosień i Strzemieszyce Małe. Ich charakter wskazywał bardziej na wstępną pene¬ trację terenową niż na w pełni poprawnie merytorycznie przeprowadzone bada¬ nia. Celem było uzyskanie informacji natury ogólnej, raczej nie skupiono się na pojedynczych zagadnieniach, nie stanowiły też kontynuacji badań z roku 1960. Na następne badania terenowe trzeba było poczekać ponad 30 lat. W roku 2004 Muzeum Zagłębia w Będzinie wraz z Uniwersytetem Śląskim rozpoczęło dwusezonowe badania w miejscowościach Będzin i Sosnowiec. Te¬ matykę badań stanowiły obrzędy doroczne i rodzinne; podjęto też próbę okre­ ślenia grupy etnograficznej (zagłębiowska?) z pogranicza małopolsko-śląskiego. Badania mają być kontynuowane także w tym roku. Jeśli chodzi o publikacje merytoryczne poświęcone Zagłębiu Dąbrowskie¬ mu, także na pierwszy rzut oka widać w nich ogromne braki. Do najważniej¬ szych zaliczamy dzieło Stanisława Ciszewskiego, który badał społeczeństwo m.in. z okolic Krążka i Tłukiewki . Ponadto w tym samym czasie Michał Federowski zajął się okolicami Żarek, Siewierza i Pilicy . Oba te opracowania są bardzo pożyteczne, ale też dość wiekowe, w X I X wieku spojrzenie na prob¬ lematykę etnograficzną było zgoła inne, co też sprawia, że dzisiejszym bada¬ czom terenu Zagłębia Dąbrowskiego informacje zawarte w nich nie wydają się wystarczające. Kolejną publikacją, której nie należy pominąć, stanowi Kiele¬ ckie Oskara Kolberga . Jakkolwiek cenionym i niepowtarzalnym badaczem był 1 2 3 1 Stanisław Ciszewski, Lud rolniczo—górniczy z okolic Sławkowa w powiecie Olkuskim, „Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej, t. X, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1886. Michał Federowski, Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy, jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy, Biblioteka „Wisły", t. I. Warszawa 1888. Oskar Kolberg, Dzieła wszystkie t. 18, 19, Kieleckie, Wrocław-Poznań 1885. 2 3 �Kronika 325 Oskar Kolberg, tereny Zagłębia Dąbrowskiego potraktował marginalnie i na zasadzie zasygnalizowania pewnych aspektów czy odmienności. Do wydaw¬ nictw nowszych, współczesnych zaliczamy przede wszystkim materiał Janiny Marcinkowej, Krystyny Sobczyńskiej i Władysława Byszewskiego, w którym starali się w sposób jak najbardziej syntetyczny podać informacje na temat Zagłębia Dąbrowskiego . Wartościowe są dla nas także publikacje, łączące w sobie kilka zagadnień, ale wspominające o kulturze Zagłębia Dąbrowskiego, do których zaliczamy m.in. prace Barbary Bazielich. Dla mnie jako etnologa pracującego i skupiającego swe wysiłki na kulturze i etnografii Zagłębia Dąbrowskiego, a przede wszystkim na mieście Dąbrowa Górnicza i jego okolicach, najistotniejsza stanie się kontynuacja etnograficznych badań terenowych. Przede wszystkim chciałabym uzyskać spójne informacje na temat stroju „zagłębiowskiego" (zwanego poprawnie merytorycznie strojem będzińsko-siewierskim lub będzińskim), bo póki co, informacje, które posiadam na ten temat, są od siebie skrajnie różne. Co prawda Muzeum Miejskie „Sztygarka" dokonało rekonstrukcji tego stroju w roku 2004 i jest on eksponatem stałej wysta¬ wy „Kultura materialna Zagłębia Dąbrowskiego", niemniej chciałabym uzyskać bardziej pewne informacje na ten temat. Myślę, że kolejnym istotnym zagad¬ nieniem w ramach kultury materialnej stałoby się budownictwo i wyposażenie domostwa. W ramach etnografii lokalnej możemy się także poszczycić akcją, która zosta­ ła zapoczątkowana w listopadzie 2005 roku. Jest to Apel do mieszkańców Dąbro¬ wy Górniczej o uzyskanie w formie darowizny artefaktów związanych z kulturą ludową Zagłębia Dąbrowskiego. Akcja została mocno zasygnalizowana w lokal¬ nych mediach i odnosi spektakularne skutki w postaci licznie przekazywanych do Muzeum eksponatów. Pewnym sukcesem tego działu jest też stała ekspozycja, na którą składają się dotychczasowo zdobyte eksponaty. Wystawa nosi tytuł „Kultura materialna Za¬ głębia Dąbrowskiego" i jest stale wzbogacana o coraz to nowsze przedmioty. Do tej pory zgromadzono w ramach zainteresowań etnografią lokalną liczną kolekcję eksponatów, a liczba ta ma cały czas szansę na powiększenie, dzięki wspomnia¬ nej wcześniej Akcji. Posiadamy głównie: meble z 2 połowy X I X wieku i z 1 po¬ łowy X X (m.in.: szafę, łóżko, stół, lustro ścienne, krzesła, kufer na wiano); kosze do wypieku chleba, kolekcję starych żelazek (i tych na węgiel, i tych na „du¬ szę"), tary do prania, „gęsiarki", prasy drewniane, kolekcję naczyń glinianych; zrekonstruowany piec kuchenny, tzw. cygan, składający się z pieca chlebowego, komina i kapy; sita; formy do wypieku ciast; maglownice ręczne; kolekcję na¬ rzędzi stolarskich (przede wszystkim strugi); przedmioty związane z pracą na roli: cepy, sieczkarnię, radło, pług oraz sochę; nosidła na wodę; „psy" służące4 4 Janina Marcinkowa, Krystyna Sobczyńska, Władysław Byszewski, Folklor Zagłębia Dąbrowskie­ go, Centralny Ośrodek Metodyki i Upowszechniania Kultury, Warszawa 1983. �326 Kronika do ściągania butów; chomąta; żarna, kołowrotki; maszyny do szycia; kilkana¬ ście obrazów oraz figurek przedstawiających postacie świętych, makatki, lampy naftowe oraz instrumenty muzyczne, z których najcenniejszym jest fisharmonia z roku 1910. Dość niespotykanym obiektem jest drewniana kuźnia pochodząca z miejscowości Strzemieszyce Małe. Obecnie zdemontowana i zakonserwowana czeka na ponowną rekonstrukcję w planowanym w przyszłości Skansenie Kultu¬ ry Zagłębiowskiej. Niedawno także stworzyliśmy wystawę czasową w jednej z dzielnic Dąbro¬ wy Górniczej — Gołonogu. Tematem wystawy była przeszłość tejże dzielnicy; oprócz części historycznej zrekonstruowałam tzw. izbę zagłębiowską. Wystawa była tym bardziej osobliwa, że miejscem ekspozycji było wnętrze kościoła św. Antoniego z Padwy. W związku z rekonstrukcją izby zagłębiowskiej spotkały nas pewne problemy (bo już samo ustawienie ścian izby okazało się w warunkach kościelnych nie lada kłopotem), dotyczyły one przede wszystkim faktu, iż nie wszystkie eksponaty mogące służyć jako elementy wystroju izby współgrały ze sobą. Największy dylemat stanowił różny czas pochodzenia eksponatów. Niemniej udało się nam z tego znakomicie wybrnąć, dzieląc jedno pomieszczenie na dwa — w jednej części zrekonstruowaliśmy część kuchenną, natomiast w drugiej urządziliśmy coś na wzór izby dziennej, w której zarówno udawano się na spo¬ czynek, jak i spożywało się posiłki czy wykonywało codzienne zajęcia (fot. 1). Dział etnografii lokalnej ma w planach przede wszystkim rozpoczęcie etno­ graficznych badań terenowych. Mam nadzieję, że dzięki nim uzyskam więcej informacji na temat etnografii Zagłębia Dąbrowskiego. Katarzyna Sobota � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a8560b8747a91b1631fa83546956ffbd.pdf 5b0f1eab0de22cc3f2cd316780bfc829 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5193 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2007 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4818 Title A name given to the resource Kronika / LUD 2007 t.91 Description An account of the resource LUD 2007 t.91, s.415-446 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 91, 2007 KRONIKA 83. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, MSZANA DOLNA, 20 WRZEŚNIA 2007 1. Walne Zgromadzenie Delegatów otworzyła wiceprezes PTL — dr Małgorzata Michalska, witając członków Towarzystwa i Gospodarzy. Na przewodniczącego ze­ brania zaproponowała prof. Michała Buchowskiego, a na sekretarza obrad Elżbietę Jaworską. Obydwie kandydatury zostały przyjęte przez aklamację. 2. Prof. dr hab. Michał Buchowski przejął prowadzenie obrad. Przypomniał, że 10 lat temu zjazd Towarzystwa odbył się również w Mszanie Dolnej. Podziękował pani Teofili Latoś, prezesowi Oddziału w Mszanie Dolnej, za zorganizowanie obecnego Zjazdu. 3. Uczczono minutą ciszy pamięć członków PTL, zmarłych w ubiegłym roku. Odeszli: z Oddziału Krakowskiego — prof. Jadwiga Klimaszewska oraz prof. Anna Krzysztofowicz, a z Oddziału Warszawskiego — prof. Maria Biernacka i mgr Bar¬ bara Kaznowska. 4. Wicestarosta powiatu limanowskiego, p. Franciszek Dziedzina, wręczył dr An¬ nie Kowalskiej-Lewickiej medal Gloria Artis. W terminie wcześniejszym w Mini¬ sterstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego nominacje Gloria Artis odebrali: prof. prof. Dorota Simonides, Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Zbigniew Jasiewicz i Zygmunt Kłodnicki. 5. Nadano godność członka honorowego wieloletniej członkini PTL, prof. dr hab. Barbarze Bazielich. Sylwetkę Pani Profesor przedstawił prof. Zygmunt Kłodnicki. 6. Wręczono listy gratulacyjne zasłużonym członkom Oddziału PTL w Krakowie: dr Annie Kowalskiej-Lewickiej i dr. Januszowi Kamockiemu. 7. Złożono na ręce p. Teofili Latoś gratulacje z okazji jubileuszu 60-lecia istnienia Od­ działu PTL w Mszanie Dolnej. Gratulacje składali: prezes PTL, wicestarosta — od siebie i od starosty powiatu limanowskiego, a także Oddział w Gdańsku i w Krakowie. 8. Podziękowano Oddziałowi PTL w Zamościu za zorganizowanie 82. Walnego Zjazdu PTL, który odbył się w Zamościu w 2006 roku. 9. Dokonano wyboru Komisji Mandatowej. W jej skład weszli: Hanna Golla, Ire¬ na Soppa, Janusz Mikołajka. Wybrano również Komisję Wnioskową, w składzie: Janina Hajduk-Nijakowska, Izabela Czerniejewska, Paweł Szymczak. 10. Podsumowanie konferencji „Polska — Ukraina. Pogranicze kulturowe i et­ niczne" oraz 82. WZD w Zamościu przedstawił w skrócie prezes Towarzystwa. Pełna wersja dostępna jest w 90. tomie „Ludu". �416 Kronika 11. Sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego PTL odczytała dr Małgorzata Michalska, w zastępstwie nieobecnego sekretarza generalnego, dr. Jerzego Adam­ czewskiego. 12. Skarbnik ZG PTL Zbigniew Toroński odczytał również skrót sprawozdania, którego pełna wersja znajduje się na stronie internetowej PTL. 13. Sprawozdanie dotyczące działalności Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej — agendy PTL, zaprezentowała prof. Bronisława Kopczyńska-Jaworska. 14. Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej ZG PTL — dr Anna Nadolska-Styczyńska przygotowała i przedstawiła sprawozdanie za ubiegły rok. 15. Przewodniczący zaprosił do dyskusji nad sprawozdaniami; nikt z zebranych nie zabrał głosu. 16. Wiceprezes PTL — dr Małgorzata Michalska przedstawiła część proponowa¬ nych zmian w statucie PTL. Ponieważ zmian jest bardzo dużo i o bardzo zróżnico¬ wanym charakterze, nie mogły być rozpatrzone bez szerszych konsultacji i dyskusji (wymagających więcej czasu). W związku z tym zgłoszono dwa wnioski: a) o przełożenie uchwalenia zmienionego statutu na następny Walny Zjazd Dele­ gatów PTL, w 2008 roku; b) o zwołanie nadzwyczajnego WZD PTL. W wyniku głosowania ustalono, że WZD PTL w 2008 roku będzie trwał dłużej. Przedtem materiały zostaną rozesłane pocztą do wszystkich oddziałów, do dyskusji. Powołano Komisję Statutową. W jej skład weszli: Teresa Smolińska, Małgorzata Mi¬ chalska, Anna Kowalska-Lewicka, Irena Borowy i Michał Buchowski. 17. Nowy redaktor naczelny czasopisma „Lud" — dr hab. Danuta Penkala-Gawęcka w krótkim wystąpieniu przedstawiła założenia programowe. 18. W związku z odejściem z pracy dr Marii Zachorowskiej (dyrektora Muzeum Etnograficznego w Krakowie), dr Andrzej Rataj zwrócił się z apelem do przedstawi¬ cieli środowiska etnologicznego o wzięcie udziału w konkursie na dyrektora. Prof. Michał Buchowski wyraził opinię, że PTL powinno zabierać głos na temat potencjal¬ nych kandydatów na stanowisko dyrektora muzeum etnograficznego. Prof. Bronisła¬ wa Kopczyńska-Jaworska zaznaczyła, że należy umieścić taką klauzulę w statucie. 19. Podczas dyskusji zgłoszono szereg wniosków, które po opracowaniu przez Komisję Wnioskową zostały poddane pod głosowanie. Protokół został przygotowa¬ ny przez Komisję Wnioskową. Patrz: załącznik. 20. Ze względów czasowych sprawozdania oddziałów nie były odczytywane; będą zamieszczone na stronie internetowej PTL. Prof. dr hab. Michał Buchowski poprosił o wskazanie podczas WZD jedynie najważniejszych osiągnięć oddziałów. Oddział w Toruniu poinformował o wydaniu książki Z trzeciego brzegu Wisły - szki­ ce o antropologii Torunia. 21. Dr Anna Spiss poinformowała, że nastąpi kontynuacja słownika Etnografo¬ wie i ludoznawcy polscy; otrzymano dofinansowanie na ten cel z Ministerstwa Na­ uki i Szkolnictwa Wyższego; czynione są starania o dotację z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W związku z powyższym poprosiła o przesyłanie bio¬ gramów. �Kronika 417 22. Krakowski Oddział PTL podjął się zorganizowania 84. Walnego Zgroma¬ dzenia Delegatów we wrześniu 2008 roku w Krakowie oraz przygotowania kon¬ ferencji „Przestrzeń mentalna miasta". Zjazd i konferencja będą organizowane we współpracy z Komisją Etnograficzną Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Krakowie oraz z Polskim Towarzystwem Etnologii Miasta. Patronat naukowy nad organizowa¬ ną sesją zgodziła się objąć dr hab. Róża Godula-Węcławowicz, pracownik Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego (przewodnicząca Komisji Etnograficznej PAN, Oddział w Krakowie). 23. Prezes PTL, prof. Michał Buchowski, zamknął posiedzenie i obrady WZD. Protokół sporządziła: Elżbieta Jaworska ZAŁĄCZNIK: PROTOKÓŁ KOMISJI WNIOSKOWEJ 83. WALNEGO ZGROMADZENIA DELEGATÓW PTL W MSZANIE DOLNEJ, 20.09.2007 Komisja w składzie: Janina Hajduk-Nijakowska, Izabela Czerniejewska i Paweł Szymczak przedstawia wnioski zgłoszone przez delegatów na Walne Zgromadzenie Delegatów PTL: 1. Sfinalizowanie prac związanych ze zmianą statutu PTL na kolejnym (w ra¬ zie potrzeby wydłużonym) Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL. Projekt takich zmian powinien być wcześniej zaopiniowany przez wszystkie oddziały PTL. 2. Delegaci z Ciechanowa, Gdańska, Poznania, Torunia oczekują podjęcia prac związanych z wprowadzeniem PTL na listę organizacji pożytku publicznego. Pro¬ ponują skierowanie takiego wniosku do powołanej na Zjeździe w Mszanie Dolnej Komisji Statutowej, by uwzględniła taki zapis w projekcie zmian statutu PTL. 3. Uzupełnienie wykazu prac etnologicznych i antropologicznych znajdujących się w zasobach internetowych ODiIE przez systematyczny kontakt oddziałów PTL z łódzkim ośrodkiem. 4. Wzbogacenie strony internetowej PTL o adresy mailowe oddziałów. 5. Zarząd Główny PTL powinien z dwutygodniowym wyprzedzeniem informo¬ wać delegatów o programie Walnego Zgromadzenia Delegatów oraz umieszczać na swojej stronie internetowej pełny tekst sprawozdania. Protokół Komisji Wnioskowej sporządziła: Janina Hajduk-Nijakowska �418 Kronika WYBORY CZŁONKÓW KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH PAN NA KADENCJĘ 2007-2010. WYBORCZE POSIEDZENIE PLENARNE KOMITETU, WARSZAWA, 22 CZERWCA 2007 Wiosną 2007 roku przeprowadzone zostały, zgodnie ze statutem PAN, wybory członków Komitetu Nauk Etnologicznych PAN na kolejną, jedenastą już, kadencję 2007-2010. Wybory przeprowadzono w trybie tajnym, drogą korespondencyjną — w spo¬ sób określony w regulaminie wyborów, zatwierdzonym na posiedzeniu plenarnym Wydziału I Nauk Społecznych PAN 1 marca 2007 roku. Czynne i bierne prawo wy¬ borcze miały osoby z tytułem naukowym lub stopniem doktora habilitowanego z za¬ kresu nauk etnologicznych oraz nauk pokrewnych, zainteresowanych współpracą z naukami etnologicznymi. Listę kandydatów-wyborców sporządziło ustępujące Prezydium KNE PAN, które umieściło na liście 108 nazwisk. Maksymalną liczbę członków Komitetu ustalono wcześniej na 30, w tym 24 miejsca przewidziano dla osób wybranych w głosowaniu bezpośrednim, a pozostałe sześć miało być dokooptowanych na pierwszym posie¬ dzeniu plenarnym nowej kadencji. W stosunku do osób dokooptowanych nie miał obowiązywać wymóg posiadania stopnia lub tytułu naukowego. Podczas wyborów korespondencyjnych dwie osoby (24. i 25. w kolejności) uzy¬ skały taką samą liczbę głosów, stąd Komisja wyborcza podjęła decyzję o rozszerze¬ niu do 25 liczby członków Komitetu wybranych w wyborach bezpośrednich. W ten sposób, członkami Komitetu według liczby oddanych głosów zostali: Zbigniew Jasie¬ wicz, Aleksander Posern-Zieliński, Michał Buchowski, Czesław Robotycki, Wojciech J. Burszta, Roch Sulima, Mirosława Drozd-Piasecka, Lech Mróz, Katarzyna Kaniow¬ ska, Dorota Simonides, Piotr Kowalski, Sławoj Szynkiewicz, Jerzy Bartmiński, Iwona Kabzińska, Jan Święch, Jerzy S. Wasilewski, Władysław Baranowski, Zygmunt Kłodnicki, Ryszard Tomicki, Henryk Zimoń, Hanna M. Zowczak, Elżbieta Tarkowska, Bro­ nisława Kopczyńska-Jaworska, Jacek Kolbuszewski i Ryszard Vorbrich. Plenarne posiedzenie Komitetu, na którym dokooptowano członków do wy¬ branego już składu oraz ukonstytuowano Prezydium, odbyło się 22 czerwca 2007 roku w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. Posiedzeniu przewodniczyła prof. Mirosława Drozd-Piasecka — zastępca Przewodniczącego Wydziału I PAN, która przedstawiła listę wybranych członków Komitetu oraz podziękowała ustępującemu przewodniczącemu i prezydium. Były przewodniczący Komitetu — prof. Zbigniew Jasiewicz — podziękował za współpracę Prezydium Komitetu oraz wszystkim członkom Komitetu w czasie 20 lat sprawowania funkcji przewodniczącego. Zaproponował też kandydata na nowego przewodniczącego — prof. Aleksandra Posern-Zielińskiego. W tajnym głosowaniu prof. Aleksander Posern-Zieliński został wybrany prze¬ wodniczącym Komitetu Nauk Etnologicznych PAN na kadencję 2007-2010. W toku dalszych wyborów ukonstytuowało się Prezydium Komitetu w składzie: prof. Lech �Kronika 419 Mróz — zastępca przewodniczącego, prof. U A M Ryszard Vorbrich — sekretarz naukowy oraz prof. UŁ Katarzyna Kaniowska — członek prezydium. Na drugiego członka prezydium zgłoszono także kandydaturę prof. Czesława Robotyckiego, ale z powodu niemożności uzyskania (od nieobecnego) jego zgody, postanowiono ewen¬ tualne głosowanie odłożyć do jesiennego posiedzenia Komitetu. Następnie przeprowadzono procedurę dokooptowania pięciu członków Komitetu. W toku dyskusji nad zgłaszanymi kandydaturami zgodzono się, że powinni oni repre­ zentować w pierwszym rzędzie redaktorów czasopism o profilu etnologicznym oraz ośrodki, których przedstawiciele nie znaleźli się w gronie wybranych w głosowaniu korespondencyjnym. Drogą tajnego głosowania na liście członków Komitetu znaleź¬ li się: dr Zbigniew Benedyktowicz (redaktor czasopisma „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa"), doc. dr hab. Jolanta Kowalska (redaktor Biblioteki Etnografii Polskiej), dr Wojciech Olszewski (p.o. kierownika Katedry Etnologii i Antropologii Kultu¬ rowej Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu), prof. Adam Paluch (kie¬ rownik Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego) i dr hab. Danuta Penkala-Gawęcka (redaktor czasopisma „Lud"). W dalszej części posiedzenia, której przewodniczył już nowy przewodniczący, zajęto się bieżącymi sprawami. W pierwszym rzędzie omawiano kwestię listy czasopism i ich punktacji oraz problematykę związaną z Kongresem Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicz¬ nych i Etnologicznych w Chinach w 2008 roku i przygotowywanym na ten kongres tomem. Poruszono też kwestię przyszłości konkursów grantowych. Mają one od przyszłe¬ go roku zmienić formułę, ale jej założenia wciąż nie są określone. Dużo miejsca w dyskusji poświęcono zagadnieniu powoływania kierunku stu¬ diów etnologicznych w nowych ośrodkach (w tym głównie w Uniwersytecie Szcze¬ cińskim), które nie dysponują odpowiednią, samodzielną kadrą naukową i dydak¬ tyczną. Mimo pewnych pozytywnych stron, związanych z powstawaniem nowych możliwości zatrudniania absolwentów studiów doktoranckich z zakresu etnologii, zjawisko to budzi obawy o poziom kształcenia studentów. Uwagi na ten temat, zgła¬ szane przez KNE PAN władzom Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, nie spotkały się z jakąkolwiek reakcją Ministerstwa. Poinformowano członków Komitetu, że w związku z uzyskaniem przez środo¬ wisko etnologiczne możliwości wysunięcia kandydata na członka korespondenta PAN, Rada Wydziału Historycznego UAM, Rada Wydziału Historycznego UW oraz Rada Naukowa Instytutu Archeologii i Etnologii PAN wysunęły kandydaturę prof. A. Posern-Zielińskiego, która musi być jeszcze zaakceptowana przez Zgromadzenie Ogólne PAN. Na zakończenie posiedzenia nowo wybrany przewodniczący Komitetu, prof. A. Posern-Zieliński, przedstawił zadania, które uznał za najważniejsze w kadencji 2007- �420 Kronika 2010. Wśród nich wymienił: doskonalenie i rozbudowę strony internetowej Komite­ tu, pracę od podstaw w komisjach (zwłaszcza uaktywnienie młodych naukowców), podtrzymywanie tradycji organizowania dwóch zebrań plenarnych w roku oraz co­ rocznych konferencji, udział w kongresach Międzynarodowej Unii Nauk Antropolo­ gicznych i Etnologicznych, a także przetarcie szlaków prowadzących do ściślejszej współpracy z organizacjami międzynarodowymi o podobnym statusie. Ryszard Vorbrich „EUROPE AND THE WORLD". KONFERENCJA EUROPEJSKIEGO STOWARZYSZENIA ANTROPOLOGÓW SPOŁECZNYCH (EASA), BRISTOL, 18-21 WRZEŚNIA 2006 Odbywająca się co dwa lata konferencja Europejskiego Stowarzyszenia Antro­ pologów Społecznych (EASA) zgromadziła, tym razem w Bristolu, antropologów z całego świata. W ciągu czterech dni odbyło się ponad sto warsztatów oraz cztery sesje plenarne, w których wzięło udział ponad 900 antropologów. Tematem przewodnim konferencji były wzajemne relacje Europy i reszty świata, umieszczone w kontekście globalizacji, więzi transnarodowych oraz zmieniającej się tożsamości starego kontynentu. W ramach tak szeroko ujętego tematu prowadzący warsztaty mieli dużą dowolność w wyborze dyskutowanych kwestii. Można jednak wyodrębnić pewne nurty, które najczęściej pojawiały się na konferencji — antropolo­ gia migracji, antropologia medyczna oraz globalizacja. Poniżej omawiamy te warszta¬ ty, które wydały się nam szczególnie interesujące. Migracji dotyczył na przykład warsztat „Transitions: movements in space and time" prowadzony przez Deemę Kaneff (Instytut Maxa Plancka w Halle) oraz Susanę Narotzky (Uniwersytet Barceloński), w którym rozważane było przeformułowanie relacji społecznych spowodowane migracją oraz zmianami politycznymi. Wystąpie¬ nia dotyczyły między innymi praktyk przestrzennych Wietnamczyków w Irlandii (Mark Maguire, National University of Ireland, Maynooth), przekształcenia się spo­ łeczności węgierskiej na uchodźstwie w diasporę (Petra Andits, Monash University), strategii i taktyk ułatwiających Filipińczykom przeniesienie się do Danii (Helena Patzer, Uniwersytet Warszawski) oraz opowieści polskich imigrantów, którzy wyje¬ chali do Wielkiej Brytanii (Aleksandra Galasińska, University of Wolverhampton). Inne warsztaty związane z tą tematyką to: „Emotional attachments in the world of movement", prowadzony przez Maruskę Svasek oraz Dimitrinę Mihaylovą, dotyczą¬ cy równocześnie popularnej ostatnio antropologii emocji; „Transnational religious networks and their European emplacement", który zorganizowali Gertrud Huwelmeier oraz Rijk van Dijk; „Diaspora and migration" prowadzony przez Didiera Fassina oraz Richarda Hoskinsa. �Kronika 421 Należy również wspomnieć o dwóch dyskusjach panelowych. Pierwsza zorgani­ zowana była przez Światowy Kongres Stowarzyszeń Antropologicznych (WCAA) i dotyczyła publicznego wizerunku antropologii. Wprowadzeniem do dyskusji był wcześniej opublikowany artykuł, którego autorem jest Joao de Pina-Cabral (2006). On też, razem z Junji Koizumi, przewodniczył tej debacie. Postawionych zostało wie­ le ważnych pytań, kilku antropologów podzieliło się też doświadczeniami ze swoich krajów. Okazało się, że najlepszy wizerunek ma antropologia w Finlandii, gdzie jest ona uznawana za naukę ważną, wobec czego obecna jest w mediach i w dyskursie publicznym (mówiło o tym wystąpienie Thomasa H. Eriksena). Uczestnicy dyskusji zwracali uwagę na nieobecność antropologii w debacie publicznej, a także wskazali na punkty wymagające poprawy: niepodejmowanie bieżących, ważnych społecznie tematów; nieumiejętność komunikatywnego przekazania wiedzy antropologicznej; brak wyrazistości dyscypliny w oczach społeczeństwa oraz brak tłumaczeń prac na język angielski oraz z języka angielskiego w krajach nie-anglojęzycznych. Drugi ważny panel dotyczył obecności Europy Środkowo-wschodniej w bada­ niach antropologicznych; prowadzony był przez Michała Buchowskiego z Uniwer­ sytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Uczestnikami panelu byli Michael Ste­ wart (University College London), Laszló Kurti (Uniwersytet w Miskolcu), Frances Pine (Goldsmiths College), Don Kalb (Central European University) oraz Irena Sumi (Institute for Ethnic Studies Lublana), natomiast referat nieobecnej Katherine Verdery (City University of New York) odczytał Don Kalb. W swoim wystąpieniu Verdery poruszała problem relacji między nauką wschodnią i zachodnią, która może, według niej, przypominać czasem relację kolonizowanego z kolonizatorem. Mówiła także 0 kwestii uznania pewnych rodzajów interpretacji za lepsze — tutaj przykładem jest dyskurs „postsocjalizmu", który może być używany w nie-zachodnich ośrodkach po to, żeby wpasować się w pewną modę. Natomiast Michael Stewart podkreślał zna¬ czenie wyobraźni antropologicznej, która ma za zadanie przede wszystkim odkrywać to, co pozostawało dotąd niewidoczne. Don Kalb zwracał z kolei uwagę na znaczenie uświadomienia sobie swojej pozycji jako badacza z konkretnej części świata oraz zauważenia połączeń badanych kwestii z problemami globalnymi. W ogólnej dys¬ kusji kończącej panel pojawiło się sporo pytań, między innymi kwestia podobień¬ stwa Europy Środkowowschodniej do obszaru śródziemnomorskiego . W dyskusji apelowano też o pozbycie się krzywdzących etykiet stosowanych przez wschodnich 1 zachodnich antropologów względem siebie nawzajem (Laszló Kurti oraz Frances Pine). Podkreślano znaczenie wspólnych inicjatyw antropologów z Europy Środko¬ wo-wschodniej oraz Zachodniej, a szczególnie potrzebę wypracowania wspólnych programów kształcenia. Przykładem takiej współpracy są studia doktoranckie, po¬ wstałe dzięki funduszom unijnym (Marie Curie Actions: Human Resources and Mo­ bility , o których mówili Michael Stewart oraz Frances Pine. Innym przykładem owocnej współpracy był warsztat „Westernising gender regi¬ mes? Discourses and practices in Central and Eastern Europe", prowadzony przez 1 2 1 O podobieństwach w sytuacji antropologii obu tych obszarów pisze w swoim sprawozdaniu z kon­ ferencji EASA Ewa Klekot z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW (Klekot, 2007). http://www.ucl.ac.uk/mariecuriesocanth/. 2 �422 Kronika Agnieszkę Kościańską (Uniwersytet Warszawski) oraz Jill Owczarzak (Universi­ ty of Kentucky). W sesji uczestniczyły osoby z Europy Środkowowschodniej oraz z innych ośrodków akademickich po obu stronach Atlantyku: Monika Baer (Uni­ wersytet Wrocławski), Thomas Chivens (University of Michigan), Julia Holdsworth (University of Hull), Anika Keinz (Uniwersytet Humboldta), Aivita Putnina (Uni­ wersytet Łotweski w Rydze) i Hadley Renkin (Albion College). Prelegenci starali się odpowiedzieć na pytanie, jaka jest dynamika relacji między Europą Wschodnią a „Zachodem". Uczestnicy skoncentrowali się na problematyce „genderowej". Przyglądali się transnarodowemu przepływowi dyskursów i praktyk dotyczących płci oraz lokalnym reakcjom na ten proces. Zastanawiano się, jak owo zjawisko wykorzystują lokalni aktorzy społeczni. Jak organizacje gejowskie i lesbijskie przekształcają globalne koncepcje, by budować swoją tożsamość i walczyć o prawa (Owczarzak o Polsce, Renkin o Węgrzech)? Jak kobiety na Ukrainie, nie jako bier­ ne ofiary, ale jako działające podmioty, wykorzystują globalny rynek matrymonialny (Holdsworth)? W jaki sposób Polki czerpią z transnarodowego przepływu idei religij¬ nych i przekształcają rozumienie tego, czym jest macierzyństwo (Kościańska)? Jednak centralnym punktem dyskusji było — jako to określiła Baer — „zachodnie skrzywienie" niektórych nurtów feminizmu, aktywizmu podejmującego problemy płci i seksualności oraz studiów genderowych w naszym regionie. W praktyce przekłada się ono na, podzielane przez wielu aktywistów i teoretyków, przekonanie, że zachodnie strategie działania sprawdzą się „na Wschodzie". Baer dowodziła, że jest to „wyrazem istniejącego w Europie od czasu oświecenia dyskursu, w obrębie którego «zacofany» Wschód ciągle stara się dogonić «cywilizowany» Zachód. W rezultacie, polskie deba¬ ty dotyczące feminizmu czy problemów, z którymi stykają się osoby homoseksualne, są często zorganizowane wokół osi Wschód-Zachód, gdzie Zachód, w odróżnieniu od Wschodu, jest zawsze pozytywnie wartościowany". Również Keinz zwracała uwagę, że niektóre polskie feministki starają się legitymizować swoją działalność i przekonania, ukazując je jako europejskie czy powiązane z Unią Europejską. W ramach tego ujęcia urzeczywistnienie postulatów feministycznych jest przedstawiane jako proces „norma¬ lizacji", to jest przyjmowania wartości europejskich. Chivens wskazywał analogiczną dynamikę w relacjach Wschód-Zachód, podając przykłady ze swoich badań nad wpro¬ wadzaniem w Polsce wypracowanych przez policję amerykańską metod interwencji w przypadkach przemocy domowej, czyli sytuacji również dotyczącej kwestii płci. Zainteresowani szczegółami konferencji, poszczególnymi warsztatami oraz sa¬ mym Europejskim Stowarzyszeniem Antropologów Społecznych, mogą zajrzeć na stronę www.easaonline.org (za pośrednictwem tej strony można również apliko¬ wać o członkostwo w EASA). Można tam znaleźć także bardzo nietypowe spra­ wozdanie z konferencji autorstwa Simone'a Abrama z University of Sheffield. Składa się ono z krótkich zdań, oddających dobrze ducha konferencji, takich jak choćby odwieczne konferencyjne pytanie: Time for coffee or on time for work­ shop...?. Mamy nadzieję, że w kolejnej konferencji EASA w sierpniu 2008 roku w Lublanie weźmie udział jeszcze więcej polskich antropologów. Helena Patzer, Agnieszka Kościańska �Kronika 423 BIBLIOGRAFIA Klekot E. 2007 Observations of a Post-East European Member, „Anthropology Today" vol. 23, no. 2, s. 26. de Pina-Cabral J. 2006 „Anthropology" Challenged: Notes for a Debate, „Journal of the Royal Anthropological Institute" vol. 12, no. 3, s. 663-673. 58. DOROCZNA KONFERENCJA ICOM'S COSTUME COMMITTEE — „COSTUME: DESIGN AND DECORATION", KOPENHAGA, LUND, 9-13 PAŹDZIERNIKA 2006 1 „Strój — wzory i ozdoby" to tytuł kolejnej, dorocznej konferencji Komitetu do Spraw Odzieży (Costume Committee) — jednego z wielu tematycznych oddziałów ICOM (Międzynarodowego Komitetu Organizacji Muzeów). Konferencja, która odbyła się w 2006 roku, została przygotowana przez sekcje z dwóch krajów: Da¬ nii i Szwecji, czym różniła się od dotychczasowych, organizowanych zazwyczaj w jednym państwie. Ostatnie odbyły się w Berlinie (2005), Seulu (2004) i Krakowie (2003). Konferencja z 2006 roku wyróżniała się i tym, że w otwarciu i pierwszym dniu obrad uczestniczyły duńska królowa Małgorzata II i jej synowa, księżna Maria. Poza tym, w przeciwieństwie do większości dotychczasowych konferencji o róż­ nych tematycznych hasłach, na których omawia się raczej problematykę związaną ze strojami historycznymi, tym razem nie brakowało także referatów dotyczących strojów ludowych. Na 35 referujących osób aż 14 podjęło tematy związane z teksty¬ liami tradycyjnych strojów ludowych w różnych krajach. Dwa referaty wiązały się z wzornictwem ludowym wykorzystanym w modzie XIX i XX wieku. Jeden z nich ukazywał motywy zakopiańskie, które artyści krakowscy zastosowali w sukniach damskich i obuwiu (Beata Biedrońska-Słota, „Zakopane-Style Influences on Deco­ ration and Design in Krakow at the 19th and 20th century"), drugi prezentował lu­ dowe wzornictwo w czeskiej modzie pierwszej ćwierci XX wieku (Eva Uchalová, „Czech Costume Design and Decoration in the First Quarter of the 20th Century"). Tym sposobem, czescy projektanci mody próbowali stworzyć czeski styl narodowy. Inny referat mówił o regionalnym stroju w Danii (Esther Gralsted, „Regional Costu¬ me in Denmark"). Kształtował się on od średniowiecza w niewielkich skupiskach ludzkich, o samowystarczalnej gospodarce. Niektóre regiony przeżywały ekono¬ miczne prosperity, co pozwalało na zaopatrywanie się w lepszą odzież, podczas gdy biedniejsze regiony cechowała stagnacja w sposobie ubierania, trwająca dość długo. 1 Materiały z konferencji zostały opublikowane (Johansen, ed., 2007). �424 Kronika Okres sprzyjający rozkwitowi strojów regionalnych w Danii przypadał na lata 1770¬ -1870, z czasem jednak na skutek rozwoju przemysłu i poprawy sytuacji bytowej sposób ubierania zmienił się na modłę mieszczańską. Strój ludowy stał się reliktem nie odpowiadającym już nowszym czasom i potrzebom. Pewnym dopowiedzeniem tego referatu były dwa inne. Pierwszy, dotyczący duńskiej odzieży prahistorycznej (Ulla Mannering, „Prehistoric Costume in Denmark"), omawiał prostą odzież lu¬ dową czasów średniowiecznych. Drugi natomiast, również oparty na znaleziskach archeologicznych, odnosił się do znacznie szerszego obszaru skandynawskiego. Wskazując na ważne źródło do dalszych badań nad tradycyjną odzieżą krajów pół¬ nocnych, opisywał wiele zbieżności i podobieństw, które znane są jako archaizmy w strojach ludowych na przykład Norwegii czy Szwecji (Else 0stergard, „Garments from the North Atlantic"). Potwierdzają to badania Aagot Noss i jej publikacje, jak też wygłoszony przez nią referat (Aagot Noss, „Presentation of the Book J0lster and its Traditional Folk Dress"). Omawia w nim stroje małej miejscowości rejonu Sogn, gdzie zarówno formy, jak i elementy zdobnicze stroju kobiecego wykazują wiele ar¬ chaizmów, częściowo korespondujących z przykładami znanymi ze źródeł archeolo¬ gicznych. Do równie starych, archeologicznych źródeł, znajdujących potwierdzenie i w późniejszych oraz współczesnych czasach, odnosi się łotewska chusta villaine, której historię i sposoby zdobienia przedstawiła młoda badaczka z Rygi, Aija Jansone („Krustpils-type villaines'-shawls in European Cultural Context"). Pozostałe referaty, dotyczące strojów ludowych w niektórych krajach europej¬ skich, omawiały pewne charakterystyczne szczegóły tych strojów. Jeden dotyczył osobliwej formy sukni o nazwie dżubleta, jaka występuje na terenie Czarnogóry i Al­ banii (Mirjana Menković, „JOiublete — a Winning Design: a Study on the Basis of Ethnographic and Published Materials"), inny referat omawiał również osobliwą, ar¬ chaiczną część odzieży, to jest męską koszulę — szatę występującą w Anglii i sposo¬ by jej zdobienia. Znane egzemplarze pochodzą z XIX wieku, a pojedyncze przykłady były w użyciu jeszcze w połowie XX wieku (Naomi E.A. Tarrant, „Men's Smock Frocks and their Embroidery in 19th Century England"). Charakteryzowały j ą spe­ cyficzne białe hafty i marszczenia występujące na kołnierzu, całym przodzie oraz na górnej i dolnej części rękawów. Sposoby zdobienia strojów ludowych w Polsce były tematem kolejnego referatu (Barbara Bazielich, „Characteristic Types of Folk Em¬ broideries in Polish Regional Clothes"). Natomiast pełny obraz obrzędowych strojów ludowych i ich ozdób w regionie Skania w Szwecji był nie tylko komentowany, ale prezentowany na żywo. Umożliwił to wyjazd do Lund, do tamtejszego ośrodka kul¬ tury, gdzie w małym kościółku grupa ludzi, odpowiednio ubrana, prezentowała ob¬ rzędy rodzinne, to jest zawarcie małżeństwa, chrzest dziecka, tak zwany wywód i po¬ grzeb (Britta Hammar, „Rites of Passage: Life's Celebrations, Scania, Sweden"). Reszta opracowań ukazywała przykłady ludowej, tradycyjnej odzieży z krajów pozaeuropejskich, a więc amerykańskich Amiszy (Jean L. Druesedow, „Designed for Group Identity: the History and Practice of Amish Clothing"), Chimu w Andach (Alisa Baginski, Yvonne Fleitman, „The Elaborate Costumes of the Chimu Lords") oraz trumienny strój niewielkiej grupy żydowskiej żyjącej w północnym Maroku (Alia Ben-Ami, „Decorated Shrouds from Te'touan, Morocco"). �Kronika 425 Należy zaznaczyć, że pomimo wyraźnie zakreślonego tematu konferencji, problema­ tyka referatów była zróżnicowana. Tym niemniej, orientowała zainteresowanego słucha­ cza o kierunku badań w poszczególnych krajach, ich metodzie, a często także przybliżała sam wygląd strojów i ich zdobnictwo, nie tylko poprzez filmy i przezrocza. Różnorodność strojów podkreśla również krój poszczególnych części, sposób ich noszenia i funkcja, często także rodzaj i gatunek samodziałowych i innych tkanin, nie przemysłowej, lecz rękodzielniczej produkcji. Wszystkie te artefakty i treści, tak­ że dzięki pokonferencyjnym edycjom referatów (Biedrońska-Słotowa, red., 2005; Falkenberg, Rasche, Weidenschlager, eds., 2005), pozwalają stwierdzić, że w swej wielości form stroje ludowe były bardziej urozmaicone aniżeli stroje dworskie i bo¬ gatych mieszczan trzymających się kanonów ogólnie panującej mody, różniące się tylko większą lub mniejszą kosztownością materiałów. W strojach ludowych bo¬ wiem, wprawdzie również nie obojętnych na działanie mody, lecz przyjmujących ją w znacznie wolniejszym tempie, interpretujących i dostosowujących ją do miej¬ scowych obyczajów i własnych możliwości finansowych, kryły się nie tylko lokalne archaizmy i treści oraz praktyki religijne. Odzwierciedlało się w nich także poczucie rodzimej tożsamości i regionalnej odmienności, obok, oczywiście, zaspokajania pod¬ stawowych potrzeb praktycznych. Warto zatem uczestniczyć w podobnych konferencjach, bądź zapoznać się przy¬ najmniej z pokonferencyjnymi publikacjami. Barbara Bazielich BIBLIOGRAFIA Biedrońska-Słotowa B., red. 2005 Crossroads of Costume and Textiles in Poland, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków. Falkenberg R., Rasche A., Weidenschlager Ch., eds. 2005 On Men. Masculine Dress Code from the Ancient Greeks to Cowboys, Deutsches Historisches Museum, Berlin. Johansen K., ed. 2007 Costume: Design and Decoration — ICOM's Costume Committee. Procee­ dings from the 58 Annual Conference, 9-13 October 2006, Copenhagen. th th �Kronika 426 KONFERENCJA „ANTROPOLOGICZNE SPOJRZENIE NA GLOBALIZACJĘ — DOŚWIADCZENIA I WYZWANIA", POZNAŃ, 23-24 PAŹDZIERNIKA 2007 Poznańska konferencja, zorganizowana przez Komitet Nauk Etnologicznych Pol¬ skiej Akademii Nauk oraz Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, to kolejna próba zmierzenia się ze złożonym zja¬ wiskiem globalizacji, ukazująca oryginalne narzędzia badawcze wypracowane przez antropologię kulturową. Otwierając obrady, prof. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM) omówił między innymi główne obszary refleksji w obrębie antropologii globalizacji. Sesję I , zatytułowaną „Globalizacja — perspektywa antropologiczna", prowadził prof. dr hab. Czesław Robotycki (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ). W swoim wystąpieniu — „Globalizacja — czy w nią wierzyć, jak ją badać, co wy­ kładać", prof. UW dr hab. Jerzy S. Wasilewski (Instytut Etnologii i Antropologii Kul¬ turowej UW) poruszył trudności związane z omawianiem problemów globalizacji w dydaktyce oraz z wielością znaczeń tego terminu. Jako pole badań przechodzenia od globalnych procesów do rzeczywistości lokalnej, jak i mechanizmów odwrotnych, przedstawił japońską giełdę rybną. W kolejnym referacie, „Antropologia/etnologia wobec dwoistości globalizacji. Globalizacja jako element świata zobiektywizowa¬ nego i jako ideologia", prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz (IEiAK UAM) rozważał zarówno wyraźnie widoczne, jak i ukryte powiązania między globalizacją jako zo¬ biektywizowaną rzeczywistością a ideologią. Zwrócił także uwagę na historyczne aspekty globalizacji oraz na antropologiczny rodowód badań nad tym zjawiskiem. Natomiast prof. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński, w wystąpieniu: „Globalizacja, «czwarty świat» i NRE (nowe ruchy etniczne)" ukazał, w jaki sposób ludy tubylcze, dotąd rozproszone i marginalizowane, stały się wspólnotą funkcjonującą w nowej przestrzeni globalnej, połączoną świadomością opartą o wspólne dążenia i cele. Wy¬ jaśnił także strategie adaptacyjne, dzięki którym nowe ruchy etniczne zachowują au¬ tonomię. Dr Elżbieta Kostowska-Watanabe (Katedra Etnologii UMK), prezentując w referacie: „Pojęcia modernizacji, transformacji, globalizacji w kontekście kultu¬ rowym (przykład Japonii)" koncepcję sześciu fal globalizacji, przytoczyła przykład Japonii na dowód, iż skuteczne może być sterowanie od wewnątrz przebiegiem glo¬ balizacji, choć jest ona procesem wymuszonym zewnętrznie. Dyskutanci odnieśli się zwłaszcza do zagadnień dydaktycznych oraz kon¬ cepcji nowych ruchów etnicznych. Emocje wzbudziła także zastosowana przez dr Kostowską-Watanabe metafora globalizacji jako trąby powietrznej, rozważana do końca obrad. Po przerwie prowadzenie sesji objął prof. dr hab. Lech Mróz (IEiAK UW), a jako pierwszy głos zabrał dr Wojciech Dohnal (IEiAK UAM). W wystąpieniu: „Globalne miasta i ich mieszkańcy. Perspektywa antropologiczna" zwrócił uwagę, że w mie¬ ście globalizację obserwować można „w stanie czystym". Wyjaśnił termin „miasto �Kronika 427 globalne", uwypuklił jego cechy i zanalizował przyczyny skromnego stanu antropo¬ logicznych badań nad miastem. Referat „Globalizacja a tożsamość zbiorowa. Pomię¬ dzy tekstem a praktyką badawczą" dr Agnieszki Chwieduk (IEiAK UAM) ukazał sposoby postrzegania globalizacji i tożsamości zbiorowej oraz relacje między nimi w ujęciach różnych autorów. Dr Chwieduk zwróciła też uwagę na sposób badania przemian tożsamości pod wpływem globalizacji, omówiła definicje lokalności i typy podejść badawczych. Refleksję nad tożsamością indywidualną zaproponował mgr Piotr Cichocki (IEiAK UW) w odczycie „Pojęcia wirtualności i realności: ich zna¬ czenie w kulturze Zachodu i zastosowanie w badaniach internetowych społeczności". Skoncentrował się na omówieniu cech badanego przez siebie przedmiotu — interne¬ towej społeczności, po czym, w rozważaniach teoretycznych, poddał krytyce podział na wirtualność i rzeczywistość, uznając go za zbyt techniczny. Dr hab. Waldemar Kuligowski (IEiAK UAM), analizując w referacie „Etniczność w internetowej ekumenie. Czy możliwa jest solidarność cyfrowa?" przestrzeń internetową jako obszar kreowania nowych form tożsamości, omówił strony internetowe różnych grup et¬ nicznych oraz możliwości i ograniczenia „etniczności sieciowej". Dyskusję zdominował temat tożsamości internetowej w ujęciu indiańskim. Pod¬ jęto temat powstawania stron internetowych określonych jako „wojownicze", mają¬ cych na celu walkę o prawa grupy, rozwinięto również zagadnienie konfliktu między grupą Indian Mapucze i firmą Microsoft. Sesję II — pierwszą część ujęcia problemów globalizacji z perspektywy doświad¬ czeń pozaeuropejskich — poprowadził prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. Prof. UAM dr hab. Ryszard Vorbrich (IEiAK UAM) w wystąpieniu zatytułowanym: „Garnek żelazny a garnek gliniany. Społeczeństwo plemienne w zderzeniu ze społeczeństwem narodowym i globalnym" zanalizował zmiany w strukturach plemiennych i stwier¬ dził, że struktury te mogą wykazywać dużą odporność na — jak to wyraziście ujął — „żrące właściwości globalnego roztworu". W kręgu badań afrykańskich pozostał kolejny odczyt, „Dogonowie z Mali wobec «inwazji turystycznej^ — społeczność tradycyjna w warunkach globalizacji", w którym dr Jacek Łapott (Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych USz) ukazał tradycyjną strukturę społeczeństwa Dogonów i jego sposoby radzenia sobie z masowym napływem turystów. Natomiast w referacie „Zapatismo — globalne treści w lokalnych społecznościach i globalizacja idei lokalnych" mgr Agata Hummel (Szkoła Nauk Społecznych IFiS PAN) omówiła przyczyny powstania tego ruchu i jego postulaty o charakterze lokalnym i global¬ nym. Zajęła się również zagadnieniem tak zwanego międzynarodowego zapatyzmu. Po wystąpieniach referentów dyskutowano na temat przestrzeni otwartych i za¬ mkniętych oraz przejawiania się tendencji izolacjonistycznych. Interesowano się też charakterem globalnych postulatów zapatystów i ich relacjami z przedstawicielami innych ruchów indiańskich. Sesja III, „Globalizacja — perspektywa interdyscyplinarna", prowadzona przez prof. UŁ dr hab. Katarzynę Kaniowską (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UŁ), stała się okazją do interesujących rozważań o globalizacji, zainspirowanych refleksjami uczestników panelu — przedstawicieli innych nauk. Dr hab. Henryk Mamzer (Instytut Archeologii i Etnologii PAN w Poznaniu) ukazał globalizację (za- �428 Kronika miast tego pojęcia w archeologii stosuje się inne terminy o zbliżonym znaczeniu, np. „ujednolicenie") jako proces mający miejsce już w pradziejach, podkreślił również znaczenie przemocy w procesach globalizacyjnych. W historii, jak zauważył prof. dr hab. Tomasz Schramm (Instytut Historii UAM), pojęciu globalizacji nie poświę¬ ca się większej uwagi. On sam postrzega globalizację jako przeciwstawienie się lokalności, traktując zjawiska globalizacyjne jako efekty pewnych specyficznie ukie¬ runkowanych działań. Prof. Schramm wymienił również niektóre z historycznych procesów i wynalazków unifikujących świat. Dr Radosław Fiedler (Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM) podkreślił trudności w zdefiniowaniu poję¬ cia globalizacji, którą przedstawił jako wielopoziomowy proces. Wskazał również na polemikę pomiędzy autorami zwracającymi uwagę na korzyści i zagrożenia glo¬ balizacji oraz zastanawiał się, czy to, co nazywamy globalizacją, jest rzeczywiście zjawiskiem globalnym. Dr Maciej Walkowski (INPiD UAM) rozważał globalizację jako zjawisko ekonomiczne, z którym kultura powiązana jest na zasadzie globalne¬ go popytu. Podkreślił, że w sferze ekonomicznej jest to proces stosunkowo nowy. Z kolei dr Przemysław Rotengruber (Instytut Kulturoznawstwa UAM) uwypuklił różnice w postrzeganiu globalizacji jako działań spontanicznych lub zamierzonych. Wspomniał także o działalności ruchu antyglobalistycznego. Dr Hanna Mamzer (Instytut Socjologii UAM) przywołała definicję opisującą procesy globalizacyjne jako „zanikanie granic" i omówiła koncepcje globalizacji wykorzystywane na grun¬ cie socjologii. Dyskusja po wystąpieniach była bardzo ożywiona. Kontrowersje wzbudziło uję¬ cie procesów pradziejowych jako globalizacyjnych. Za problematyczne uznano także użycie wielu pojęć, w tym samego terminu „globalizacja". Zastanawiano się nad zagadnieniem tożsamości w zglobalizowanym świecie i nad kwestią ekonomicznego spojrzenia na globalizację. W drugim dniu konferencji, prof. UAM dr hab. Ryszard Vorbrich przewodniczył drugiej części sesji I I , „Globalizacja — doświadczenia pozaeuropejskie". Dr hab. Da¬ nuta Penkala-Gawęcka (IEiAK UAM) w wystąpieniu „O globalizacji i glokalizacji biomedycyny — na przykładzie Kazachstanu" ukazała zależności między medycyną w rozumieniu naukowym a medycyną komplementarną. Współczesny pluralizm me¬ dyczny i procesy glokalizacji biomedycyny przedstawiła w oparciu o własne badania w Kazachstanie, uprzednio zarysowując głębszą perspektywę czasową omawianych zjawisk. Referat mgr Natalii Bloch (IEiAK UAM) nosił tytuł „Czy jakożerca może być wegetarianinem? Procesy globalizacyjne a zmiana kulturowa w diasporze tybe¬ tańskiej w Indiach". Dotyczył on strategii esencjalizowania zachodnich dyskursów 0 wegetarianizmie przez Tybetańczyków na uchodźstwie; autorka ukazała również, w jaki sposób Zachód „wymyśla Tybet", a Tybet tworzy mit o sobie samym. Oba referaty sprowokowały wiele pytań i myśli — skupiono się na wewnętrznych konfliktach między uchodźcami, nieetycznym wykorzystywaniu rdzennej wiedzy 1 surowców w przemyśle farmaceutycznym oraz na marketingowych możliwościach upowszechniania wegetarianizmu w innych kulturach. Sesję IV, „Globalizacja i glokalizacja — perspektywa polska", rozpoczęła prof. dr hab. Halina Rusek (Instytut Etnologii i Folklorystyki UŚ w Cieszynie) odczytem �Kronika 429 „Globalizacja a pogranicze — przypadek szczególny". Po wskazaniu podstawowych wyróżników globalizacji i pogranicza oraz zwróceniu uwagi na pojęcia „płynnej tożsamości" i „człowieka pogranicza", zajęła się tak zwanym trudnym pograniczem Śląska Cieszyńskiego oraz procesem poprawy wzajemnego wizerunku Czechów i Polaków. Dr Anna Kwaśniewska (Zakład Antropologii Społecznej UG; Instytut Ka¬ szubski w Gdańsku) w referacie „Grupa etniczna w dobie globalizacji. Przykład Kaszubów" omówiła zmianę postaw konsumenckich wśród Kaszubów, pojawienie się opcji narodowej przy zaniku języka oraz marketingowe wykorzystywanie kultu¬ ry, rozważając te zjawiska jako wyraz adaptacji do procesów globalizacyjnych. Po przerwie, w części prowadzonej przez prof. UAM dr hab. Grzegorza Pełczyńskiego (IEiAK UAM), wystąpił dr Adam Pomieciński (IEiAK UAM). W referacie „Lokalne wymiary globalizacji" postulował ukonkretnienie globalizacji, posługując się przykładem wtopionej w ludową religijność i pełnej nawiązań do współczesności twórczości artysty kaszubskiego Józefa Chełmowskiego. Dr Justyna Słomska (Mu¬ zeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prufferowej w Toruniu), w odczycie „Glokalizacja po polsku — obserwacje z badań terenowych" wykazała na materia¬ łach z Łowickiego, w jaki sposób ekonomia wpływa na wzrost zainteresowania dzie¬ dzictwem kulturowym regionu i na poszukiwania wyróżników tożsamości regional¬ nej. Natomiast dr Monika Baer (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UWr) w wystąpieniu „Globalne idee, lokalne problemy. Antropologiczna analiza krytyczna studiów genderowych i queerowych we współczesnej Polsce" omówiła dyskurs aka¬ demicki oraz tak zwany dyskurs aktywistyczny w zakresie kategorii płci kulturowej i seksualności „nienormatywnej". Ukazała rozbieżności kontekstu amerykańskiego i polskiego oraz scharakteryzowała działalność i debatę publiczną dotyczącą tych zagadnień, prowadzoną w środowisku wrocławskim. Głosy w końcowej dyskusji miały charakter podsumowujący; omawiano też, na¬ wiązując do ostatnich referatów, aspekty ponadnarodowych kontaktów Kaszubów z innymi grupami etnicznymi oraz związki ruchów gender/queer z samoświado¬ mością i koncepcjami feminizmu. Zamykając konferencję, prof. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński przypomniał tematy przewodnie wystąpień, obejmujących bardzo szeroki zakres zagadnień dotyczących przebiegu globalizacji w trzech różnych ty¬ pach środowisk, które można określić jako osiadłe, mobilne i wirtualne. Stwierdził, że rezultaty konferencji są świadectwem nagromadzenia sporych doświadczeń ba¬ dawczych oraz świadomości wyzwań, jakie stawia przed badaczami problematyka globalizacji. Przestrzegł także przed marginalizacją badań ograniczanych do studiów glokalizacyjnych, bez uwzględnienia makroperspektywy w jej zróżnicowanych wy¬ miarach. Prof. Posern-Zieliński poinformował również o planach publikacji materia¬ łów z konferencji. Hanna Kossak-Nowocień, Katarzyna Mirgos �430 Kronika III POZNAŃSKA KONFERENCJA AZJANISTYCZNA „AZJA W POCZĄTKACH X X I WIEKU. TOŻSAMOŚĆ — SPOŁECZEŃSTWO — KULTURA", POZNAŃ, 18-19 MAJA 2006 Organizatorami konferencji były trzy instytucje: Instytut Archeologii i Etno¬ logii Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Poznaniu, Instytut Etnologii i Antro¬ pologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Wyż¬ sza Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu. Całość przedsię¬ wzięcia koordynował zespół osób reprezentujących organizatorów: dr hab. Sebastian Wojciechowski i mgr Łukasz Szyszka (WSNHiD), dr Danuta Penkala-Gawęcka (IEiAK UAM) i dr Anna Szymoszyn (IAE PAN). Cykl konferencji, organizowanych od 2004 roku, zyskał sobie trwałe miejsce w naukowych spotkaniach specjalistów z różnych dziedzin nauk społecznych i humanistycznych, zajmujących się problema¬ tyką Azji Środkowej, Wschodniej i Południowej, a także Bliskiego Wschodu, oraz relacjami tych stref kulturowych z Europą. Celem poprzednich dwóch konferencji (noszących tytuł I i I I Poznańskiej Konfe¬ rencji Tybetologicznej), jak i tej w roku 2006, był przegląd bieżących dokonań bada¬ czy zajmujących się problematyką społeczno-kulturową i ekonomiczno-polityczną Azji. O ile pierwsze dwie konferencje skupiały się na tematyce tybetańskiej i rela¬ cjach z krajami ościennymi, o tyle formuła trzeciej została poszerzona w odpowiedzi na potrzeby środowiska naukowego. Osią spotkania w 2006 roku były rozważania na temat charakterystycznych strate¬ gii społeczności azjatyckich w ich wysiłkach na rzecz zachowania tożsamości, wobec problemów globalizacji, modernizacji i wielkiej polityki. Tematyka obrad koncentro¬ wała się na gwałtownych zmianach dokonujących się wewnątrz społeczeństw Azji, jak i na coraz większej integracji tych regionów w skali międzynarodowej i to zarówno w aspekcie kulturowym, społecznym, jak i politycznym. Wystąpienia poświęcone były przede wszystkim strategiom stosowanym przez społeczności azjatyckie dla zachowa¬ nia zachwianej tożsamości i podtrzymania tradycji. Problemy te ukazywano z perspe¬ ktywy antropologii kulturowej, socjologii, politologii, historii i ekonomii. Konferencję otworzył dziekan Wydziału Politologii i Stosunków Międzynaro¬ dowych, prof. WSNHiD, dr hab. Sebastian Wojciechowski, w zastępstwie rektora WSNHiD, prof. dr. hab. Waldemara Łazugi. Następnie zgromadzonych gości, słu¬ chaczy i prelegentów powitał w imieniu IEiAK UAM oraz IAE PAN prof. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński, dyrektor IEiAK, który wygłosił słowo wstępne. Konferencja składała się z trzech bloków tematycznych. Każdy z nich rozpo¬ czynał się dwoma dużymi referatami ujmującymi dyskutowaną problematykę z perspektywy ogólnej, przygotowanymi przez cenionych specjalistów, posiadają¬ cych długoletnie doświadczenie badawczo-naukowe. Referatom tym towarzyszyły krótkie wystąpienia panelowe i dyskusja. Jako pierwszy prezentowany był blok społeczno-polityczny: „Społeczeństwa azjatyckie i ich reakcje na polityczne i społeczne przejawy globalizacji" (etniczność, �Kronika 431 nacjonalizm, tożsamość społeczności azjatyckich na tle wielkiej polityki). Prowa¬ dzony był przez prof. dr. hab. A. Posern-Zielińskiego. Pierwszy z dwóch głównych referatów, „Wietnam — przemiany ekonomiczne i ich rezultaty", wygłosił prof. dr hab. Wiesław Olszewski (Instytut Historii UAM, Poznań), natomiast drugi „Mię¬ dzy Wschodem a Zachodem. Dylematy państw środkowoazjatyckich na progu X X I wieku" — prof. dr Marek Gawęcki (Instytut Wschodni UAM, Poznań). Dzięki sze¬ rokiemu ujęciu zagadnienia, prof. dr Gawęcki wprowadził słuchaczy w podjętą przez kolejnych uczestników tematykę. Następne, krótkie referaty wygłosili: mgr Przemy¬ sław Osiewicz (Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM, Poznań) — „Czy Republika Turcji stanowi pomost między Azją a Europą?"; dr Piotr Kwiatkiewicz (absolwent IH UAM, Poznań) — „Kontekst naftowy interwencji zbrojnych w Afga¬ nistanie i Iraku"; mgr Łukasz Szyszka (WSNHiD, Poznań) — „Przemiany polityczne w Azji na przykładzie Gruzji"; mgr Nartsiss Shukuralieva (INPiD UAM, Poznań) — „Ruchy polityczne jako podmiot polityki w Kirgistanie — geneza, ewolucja i toż¬ samość"; mgr Katarzyna Wodzińska (INPiD UAM, Poznań) — „Ku mocarstwu glo¬ balnemu? Wzrost znaczenia ChRL na arenie międzynarodowej"; mgr Natalia Bloch (IEiAK UAM, Poznań) — „Rebelia maoistowska w wieloetnicznym Nepalu jako efekt ścierania się wpływów demokratycznych Indii i komunistycznych Chin"; Piotr Cykowski (Instytut Krajów Rozwijających się UW, Warszawa) — „Ochrona środo¬ wiska jako element globalny w polityce Tybetańskiego Rządu Emigracyjnego"; mgr Michał Missala (redaktor naczelny czasopisma „Puls Świata", Warszawa) — „Ruchy narodowowyzwoleńcze i separatystyczne oraz perspektywa realizacji samostanowie¬ nia w Azji". Po wystąpieniach nastąpiła ożywiona dyskusja, której moderatorem był prof. WSNHiD dr hab. S. Wojciechowski. Prof. A. Posern-Zieliński podsumował wszyst¬ kie wypowiedzi, zwracając uwagę na społeczno-kulturowe aspekty zmian politycz¬ nych oraz różne perspektywy poznawcze, uwarunkowane — podobnie jak i ocena sytuacji — ekonomicznym, politycznym bądź humanistycznym podejściem do oma¬ wianego zagadnienia. W czasie przerwy przed kolejną częścią obrad można było zaznajomić się z publi¬ kacjami instytucji organizujących konferencję, między innymi z tomami „Proble¬ mów Humanistyki", wydawanych przez WSNHiD oraz ze zbiorami wystąpień z I i I I Poznańskiej Konferencji Tybetologicznej. Drugi blok, o charakterze etnologiczno-kulturowym, nosił tytuł „Tradycyjne kul¬ tury w obliczu potrzeb i wymogów nowoczesnego świata". Dotyczył etniczności, nacjonalizmu oraz tożsamości społeczności azjatyckich na tle współczesnych proble¬ mów kulturowych. Blok prowadził prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz (IEiAK UAM). Pierwszy z głównych referatów: „Powtórka z globalizacji i nacjonalizmu czy wzrost świadomości kulturowej?" wygłosił prof. dr hab. Sławoj Szynkiewicz (IAE PAN, Warszawa). Drugi duży referat przedstawił prof. dr hab. Jerzy S. Wasilewski (IEiAK UW, Warszawa) — „Współczesny stan duchowości ludów Syberii". Oba wystąpienia uzupełniały się wzajemnie, ujmując całościowo podjętą w tym bloku problematykę. Kolejne, krótkie referaty, ukazujące rozmaite aspekty tych zagadnień w róż¬ nych kontekstach społeczno-kulturowych, przedstawili: prof. dr hab. Ewa Nowicka �432 Kronika (Instytut Socjologii UW, Warszawa) — „Tradycja i nowoczesność: edukacja we współczesnej Mongolii"; dr Anna Szymoszyn (IAE PAN, Poznań) — „Adaptacja tradycyjnej kultury tybetańskiej w warunkach indyjskich: przykład edukacji dzieci z rodzin bön"; dr Przemysław Hinca (IEiAK UAM, Poznań) — „Ścieranie się trady­ cyjnych form gospodarki górali z Kinnauru oraz propagowanych przez administrację nowoczesnych upraw i hodowli"; dr Rafał Beszterda (IAE PAN, Poznań) — „Nowe problemy tradycyjnych pszczelarzy z Zachodnich Himalajów w sytuacji otwarcia się rynku ogólnoindyjskiego". Po referatach nastąpiła długa i bardzo interesująca dyskusja panelowa, którą pod­ sumował prof. Z. Jasiewicz. Pierwszy dzień poznańskiego spotkania zwieńczyło otwarcie wystawy fotogra¬ ficznej „Azja — tradycja i współczesność", zaprezentowanej na terenie WSNHiD. Fotografie, które dostarczyli uczestnicy konferencji, pochodziły z Afganistanu, Ka­ zachstanu, Uzbekistanu, Jakucji, Indii, Nepalu, Tybetu i Korei Pd. i prezentowały zderzenie współczesności z tradycją, przejawy powiązań kultury globalnej z kultu¬ rami lokalnymi. Drugi dzień konferencji poświęcony był problematyce azjanistycznej z zakresu antropologii medycznej. Nosił on tytuł „Medycyny azjatyckie: znaczenie tradycji i wyzwania globalizacji". Dotyczył problemów medycyny tradycyjnej i komplemen¬ tarnej w kulturach azjatyckich w zetknięciu z potrzebami globalizującego się świa¬ ta. W Polsce niewielu badaczy zajmuje się tymi zagadnieniami, więc zaproszono także dwie specjalistki z Niemiec, które wygłosiły referaty w języku angielskim. W wystąpieniach poruszano, z jednej strony, kwestie pluralizmu medycznego w Azji Środkowej, z drugiej — adaptacji medycyn azjatyckich na Zachodzie. Blok prowa¬ dziła dr Danuta Penkala-Gawęcka (IEiAK UAM), która wygłosiła także pierwszy referat, zatytułowany „Profesjonalizacja praktyków medycyny komplementarnej w Kazachstanie: tradycja i globalizacja". Omawiał on postępujący proces biurokra¬ tycznej legitymizacji uzdrowicieli i lekarzy praktykujących medycynę komplemen¬ tarną oraz rolę, jaką w ich działalności pełni tradycja. Drugi duży referat, przedsta¬ wiony przez dr Annette Krämer (Humboldt-Universität Berlin, Institut für Asien- und Afrikawissenschaften, Zentralasien Seminar; Linden-Museum Stuttgart, Staatliches Museum für Völkerkunde), nosił tytuł: „Medical Pluralism in Post-Soviet Uzbeki¬ stan". Ukazując pluralistyczne pole usług medycznych we współczesnym Uzbe¬ kistanie, autorka przedstawiła również sugestie dotyczące kierunków dalszych ba¬ dań. Kolejne wystąpienie gościa z Niemiec, dr Krisztiny Kehl (Max Planck Institute for Social Anthropology, Halle) — „Saints, Spirits, Bioenergy and the Qur'an: Diver­ gent Forms of Legitimacy in Religious Healing in Contemporary Uzbekistan", opi¬ sywało różne typy uzdrawiania opartego na religii, wskazując na ważną rolę tradycji, a jednocześnie innowacje w tych metodach leczenia. Następne, krótsze referaty wygłosili kolejno: dr Paweł Jessa (IEiAK UAM, Po¬ znań) — „Oblicza medycyny komplementarnej we współczesnym Kazachstanie na przykładzie świętej góry Aydarly Aydakhar Ata"; prof. U A M dr hab. Jaromir Jeszke (Wydział Pedagogiczno-Artystyczny UAM Kalisz; Instytut Historii Nauki PAN War¬ szawa) — „Próby adaptacji medycyny tybetańskiej w polskiej kulturze medycznej" �Kronika 433 oraz mgr Tomasz Szymoszyn (Centrum Kultur Azjatyckich „Mandala", Poznań) — „Przystosowanie i odbiór tradycyjnej medycyny chińskiej w Polsce". Dyskusja, prowadzona przez dr D. Penkalę-Gawęcką, zogniskowała się wokół znaczenia lokalnych tradycji i oddziaływania procesów globalizacyjnych, które wspólnie kształtują złożony obraz współczesnego pluralizmu medycznego w krajach Azji Środkowej. Uczestnicy interesowali się również procesami przejmowania i adap¬ tacji różnych form medycyny azjatyckiej w Polsce. Na zakończenie dr A. Szymoszyn w imieniu organizatorów podsumowała przebieg i rezultaty konferencji, wskazując na jej znaczenie dla rozwoju zainteresowań i dalszych prac badawczych nad kultu¬ rami i społeczeństwami azjatyckimi. Podziękowała również wszystkim uczestnikom za udział w spotkaniu i zaangażowanie oraz wyraziła nadzieję, że będzie możliwe opublikowanie materiałów z konferencji w osobnym tomie, dzięki czemu staną się one cennym źródłem dla wszystkich osób zainteresowanych problematyką azjanistyczną. Anna Urbańska-Szymoszyn TH „ 6 1 0 ANNIVERSARY OF THE SETTLEMENT OF TARTARS A N D K A R A I M S I N THE GRAND D U C H Y OF L I T H U A N I A " , W I L N O , 13-15 WRZEŚNIA 2007 Międzynarodowa konferencja poświęcona 610 rocznicy przybycia Tatarów i Ka¬ raimów do Wielkiego Księstwa Litewskiego została zorganizowana przez Centrum Kultur Społeczności Bezpaństwowych (Center for Stateless Cultures) Uniwersytetu Wileńskiego, Unię Stowarzyszeń Litewskich Tatarów i Stowarzyszenie Litewskich Karaimów. Na konferencję przybyli zainteresowani specjaliści z Polski, Rosji, Bia¬ łorusi, Ukrainy, Tatarstanu, Turcji i Finlandii. Obrady toczyły się w gmachu Pań¬ stwowego Uniwersytetu Wileńskiego (w dawnym Uniwersytecie Stefana Batorego) i odbywały się w czterech językach: po litewsku, polsku, rosyjsku i angielsku. Do¬ minował język polski: na 37 referatów wygłoszonych w obu sekcjach, tatarskiej i karaimskiej, 14 było w języku polskim, sześć po litewsku (w tym dwa pierwsze, otwierające sesję, wygłaszane przez Adasa Jakubauskasa, przewodniczącego Stowa¬ rzyszeń Tatarów i Halinę Kobeckaite, przewodniczącą Stowarzyszenia Karaimów), jedenaście po rosyjsku (w tym języku przemawiali głównie przybysze z krajów daw¬ nego ZSRR, a także niektórzy Litwini) oraz sześć po angielsku (przedstawiciele Tur¬ cji, Finlandii i jeden referat Polaka), ale w dyskusjach i w sprawach organizacyjnych najczęściej porozumiewano się po polsku, nieco rzadziej po rosyjsku. Interesujący był skład uczestników obrad: salę sekcji tatarskiej zapełnili specjaliści z różnych dziedzin, natomiast niewielu ich było w sali, w której obradowała sekcja karaimska. O ile wśród przybyłych z Polski uczestników obrad nie było polskich Tatarów (jedy- �Kronika 434 ny zgłoszony, Selim Chazbijewicz, nie przyjechał), to w sekcji karaimskiej domino¬ wały (obecne tam były głównie panie) polskie Karaimki, spokrewnione z Karaimami trockimi. Przeważała tematyka historyczna, dalej współczesna i społeczna — tu przede wszystkim mieszczą się oba referaty wstępne. Trzeba też wymienić, wśród innych, referat Jacka Sobczaka, „Ludność tatarska I I I Rzeczpospolitej. Sytuacja prawna i polityka wyznaniowa władz administracyjnych", Janusza Kamockiego, „Z Wilna do Białegostoku expatriacja Tatarów po I I wojnie światowej", Wiaczesławy Liebiediew, „Karaimskaja diaspora w Charbinie", Dinara Gilmullina, „Lithuania's Karai­ tes from the Past to the Present". Do tej kategorii można chyba zaliczyć nietypowy referat Longina Graczyka, „Wirtualna Orda. Wirtualny Dżymat. Karaimi i Tatarzy jako społeczności sieci"; słabiej było reprezentowane językoznawstwo (m.in. refera­ ty Nasrin Gulludag, „Proper Names and Gender Denominations in Karaim Langua­ ge", czy Henryka Jankowskiego, „Tatarska nazwa Sorok Tatar/Keturiasdesimt Totoriu odnaleziona"). Niestety, nie wszystkie referaty wygłaszane w języku litewskim były dla uczestników obrad zrozumiałe; na bieżąco tłumaczono tylko oba referaty wprowadzające, a organizatorzy nie rozpieszczali uczestników obrad obcojęzyczny¬ mi streszczeniami. Konferencja zakończyła się całodzienną wycieczką po zabytkach karaimskich i tatarskich oraz narodowymi potrawami karaimskimi na obiad, a tatarskimi na wie¬ czerzę. Janusz Kamocki MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA „PO SŁONECZNEJ STRONIE KARPAT", OPOLE, 21-22 MAJA 2007 Dni kultury słowackiej, zorganizowane w Opolu przez Katedrę Kulturoznawstwa i Folklorystyki, studenckie Koło Naukowe Folklorystów i Muzeum Wsi Opolskiej, podsumowały wieloletnią współpracę opolskich badaczy z etnologami słowackimi. W konferencji naukowej, której nadano metaforyczny tytuł „Po słonecznej stronie Karpat", uczestniczyli przedstawiciele czterech pokoleń pasjonujących się kulturą naszych południowych sąsiadów. Obok prof. Viery Gaśparikovej z Bratysławy i prof. Doroty Simonides, które blisko 40 lat temu zainicjowały wspólne badania, oraz ich wychowanków, którzy dziś są już samodzielnymi pracownikami nauki, do Opola przyjechali też słowaccy doktoranci i studenci. A wszystko zaczęło się w 1959 roku, gdy uczeni z krajów słowiańskich powołali Międzynarodową Komisję do Badań Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach. Ten obszar okazał się bowiem niezwykle fascynujący dla badaczy śledzących interetniczne wpływy kulturowe wśród narodów słowiańskich — wymieszanie się wo- �Kronika 435 łoskiego elementu pasterskiego z różnorodnymi rolniczymi grupami podgórskimi i w efekcie powstanie pięciu terytoriów etnograficznych: huculskiego, bojkowskiego, łemkowskiego, polskiego i morawsko-słowackiego. Zakrojonymi na szeroką ska­ lę, specjalistycznymi pracami kierowały trzy międzynarodowe sekcje. Jednej z nich, poświęconej badaniom folkloru, przewodniczyli: wspomniana Viera Gasparikovä z Bratysławy i Borys Putiłow z ówczesnego Leningradu. W tym zespole znalazła się również Dorota Simonides z Opola. Od 1960 roku polscy etnografowie i folkloryści prowadzili już systematyczne badania terenowe na całym obszarze polskich Karpat — od granicy wschodniej aż po Śląsk Cieszyński. Odtąd corocznie spotykano się w innym kraju na konferencjach podsumowujących wyniki badań, sfinalizowanych kolejnymi opracowaniami, które znalazły się na wystawie towarzyszącej konferen¬ cji. Wystawa obrazowała bowiem dorobek słowackich i polskich (także opolskich) badaczy. Od samego początku rozwijały się także dwustronne opolsko-słowackie kontakty naukowe, które bez wątpienia inspirowała przyjaźń dwóch uczonych: Viery Gaśparikovej ze Słowackiej Akademii Nauk i Doroty Simonides z Uniwersytetu Opolskiego, które otworzyły opolską Konferencję i podsumowały wspólne badania nad kulturą ludową. Rozpoczęły się one w latach 70. XX wieku najpierw na pograniczu pol¬ skim (Krzanowice, Pietrowice Wielkie, Samborów), potem w pradolinie Odry na Morawach aż do Brna. Ze strony słowackiej uczestniczyła w tych badaniach Viera Gasparikovä, ze strony czeskiej Jaromir Jech, z Moraw Marta i Rudolf Śramkowie, a później dołączył Oldfich Sirovatka. Owocem wspólnych badań były między in­ nymi antologie podań i opowieści Zbójnicki dar. Polskie i słowackie opowiadania tatrzańskie (pod red. T. Komorowskiej i V. Gaśparikovej) i Skarb w garncu. Humor Zachodnich Słowian pod red. D. Simonides. Warto tu jeszcze przypomnieć, że pol­ sko-słowackie opowiadania z Tatr w opracowaniu i tłumaczeniu Doroty Simonides wydano w 1994 roku w niemieckiej serii Märchen der Weltliteratur. Oprócz prac in­ dywidualnych, efekty wieloletnich badań zespołowych znalazły się w dwóch tomach „Etnografii Polskiej" (za lata 1961 i 1962). Przejęta przez prof. Teresę Smolińską Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki Uniwersytetu Opolskiego nadal utrzymuje i rozwija kontakty naukowe z placówka¬ mi w Słowacji: z Katedrą Etnologii i Etnomuzykologu Uniwersytetu Konstantyna Filozofa w Nitrze, z Katedrą Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu J.A. Komeńskiego w Bratysławie (rolę tej placówki naukowej w rozwoju etnologii na Słowacji omówiła w Opolu prof. Marta Botikovä), z Instytutem Etnologii Słowa¬ ckiej Akademii Nauk (transformację współczesnych badań etnologicznych na Sło¬ wacji zaprezentowała prof. Gabriela Kilianovä, a półwiecze badań etnograficznych — prof. Zuzana Benuskovä). Bardzo interesujące były też wystąpienia folklorystów słowackich ze Słowackiej, Akademii Nauk: prof. Zuzany Profantovej, która prze¬ analizowała zmiany zachodzące współcze-śnie w badaniach folklorystycznych na Słowacji, oraz prof. Hany Hlóśkovej, która zaprezentowała efekty imponującej akcji zbierania prozy ustnej, zainicjowanej przez Franka Wollmana. Najnowszą formą dokumentacji wspólnych badań naukowych jest publikacja The Small History of Great Events in Czechoslovakia after 1948, 1968 and 1989, którą �436 Kronika przywiozła do Opola redaktor tomu, prof. Zuzana Profantova. Publikacja jest plonem konferencji naukowej z 2004 roku, na której etnologowie, socjologowie i psycho¬ logowie z Czech, Słowacji, Niemiec i Polski analizowali z perspektywy „zwykłego człowieka" wielkie wydarzenia współczesności; śledzili proces kształtowania się mikrowiedzy o makrohistorii. Prócz folklorystek Teresy Smolińskiej i Janiny Hajduk-Nijakowskiej w tomie publikuje też swoje badania socjolog Renata Giermakowska. Opolanie współpracują również ze Słowackim Towarzystwem Etnograficznym, odpowiednikiem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Dzięki tym kontaktom rozwinęła się współpraca studentów, którzy już od lat 80. jeżdżą do Słowacji, gdzie uczestniczą w spotkaniach młodych folklorystów, w „akademickiej Nitrze", festi¬ walu w Kokawie, w słynnej imprezie folklorystycznej „Koliesko". Swoje wraże¬ nia z ostatniego tam pobytu zaprezentowały na opolskiej konferencji Maria Szweda i Małgorzata Moszczyńska, studentki IV roku kulturoznawstwa. Natomiast efekty badań przeprowadzonych wśród studentów przedstawiły prof. Kornelia Jakubikova, która omówiła obraz Polski i Polaków wśród studentów słowackich oraz prof. Teresa Smolińska, która przeanalizowała obraz Słowacji i Słowaków wśród studentów pol¬ skich. Okazało się, że deklaracje o akceptacji sąsiada nie idą w parze z wiedzą na jego temat. Opolska konferencja nie ograniczyła się tylko do prezentacji referatów. Słowac¬ cy goście zwiedzili również opolski skansen w Bierkowicach, gdzie mogli obejrzeć w starej drewnianej stodole nowy spektakl Teatru Lalki i Aktora Spowiedź w drewnie Jana Wilkowskiego w reżyserii Krystiana Kobyłki. Janina Hajduk-Nijakowska KONFERENCJA NAUKOWA „POLSKA — SŁOWACJA. POGRANICZE KULTUROWE I ETNICZNE", MSZANA DOLNA, 21 WRZEŚNIA 2007 Konferencja naukowa towarzyszyła 83. Walnemu Zgromadzeniu Delegatów PTL, które odbyło się, dzięki gościnności Oddziału w Mszanie Dolnej, na malowniczym Spiszu i Orawie. Walne Zgromadzenie Delegatów PTL, konferencja oraz atrakcyjne wycieczki po słowackim i polskim pograniczu miały miejsce od 20 do 23 września 2007 roku. Tematem, który zdominował rozważania naukowe na kilku ostatnich zjazdach były zagadnienia związane z polskimi pograniczami. Konferencja „Polska — Sło¬ wacja. Pogranicze kulturowe i etniczne" w pełni mieściła się w tej problematyce. Mottem konferencji było stwierdzenie, iż „nie da się mówić o kulturze gór bez do¬ strzeżenia otaczających je nizin", co wskazało na szeroki kontekst tematyczny podej- �Kronika 437 mowanych zagadnień. Omówię jedynie wybrane referaty, przyznając, że kryterium ich doboru wynika z moich subiektywnych odczuć i zainteresowań. Otwarcia obrad plenarnych dokonał prof. Zygmunt Kłodnicki (Instytut Etnologii i Folklorystyki UŚ w Cieszynie), po czym przekazał ich prowadzenie prof. Bronisła¬ wie Kopczyńskiej-Jaworskiej (Łódź). Wśród wystąpień dotyczących zagadnień grup etnicznych zamieszkujących Kar¬ paty Północne, wyróżniał się referat Jerzego Czajkowskiego (Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Jarosławiu), „Wołosi jako grupa etniczna po obu stronach Kar¬ pat Północnych". Badaniami nad tą grupą etniczną od 150 lat zajmują się między innymi badacze polscy (np. A. Stadnicki, B. Kopczyńska-Jaworska), czescy i słowaccy. Informacje 0 Wołochach można odnaleźć w archiwach europejskich i sprawozdaniach dyplo¬ matów. Już na przełomie V I i VII wieku n.e. Wołosi liczniej pojawili się w Europie 1 osiedlili u podnóża góry Athos. Z tego okresu pochodzi zapewne pierwsza o nich wzmianka — pojawiła się wówczas nazwa Vlahorinhini. Informacja o Wołochach zachowała się również w sprawozdaniach kronikarzy, dokumentujących uczestni¬ ctwo oddziału Wołochów w bitwie pod Grunwaldem. Referat obszernie omawiał hi¬ storyczny zasięg tej grupy etnicznej na terytorium Europy. Interesujące są też dane liczbowe mówiące o współczesnym występowaniu Wołochów w Europie. Oblicza się, że około 298 tys. etnicznej ludności wołoskiej zamieszkuje kraje współczesnej Europy, w tym w Albanii jest jej około 150 tys., w Grecji — 100 tys., w Rumunii — 30 tys., Macedonii — 15 tys., Bułgarii — 1,5 tys., Chorwacji — 1,5 tys. Potwier¬ dzeniem szerokiego zasięgu występowania Wołochów jest, według Czajkowskiego, nazewnictwo niektórych europejskich miejscowości (np. miejscowość Walchen). Autor przytoczył na potwierdzenie swojej tezy zasięgu Wołochów także wiele in¬ nych nazw. Poświęcił też swą uwagę językom Wołochów, które ukształtowały się w I wieku n.e., a wywodzą się z grupy wschodnioromańskiej. Natomiast referat Janusza Kamockiego (Instytut Etnologii i Folklorystyki UŚ w Cieszynie) nosił tytuł „Przesuwanie się granicy narodowościowej polskiej i sło¬ wackiej". Autor przedstawił różnice między podstawowymi pojęciami, takimi jak „narodowość" jako pojęcie subiektywne i „etniczność", które rozumie jako pojęcie obiektywne. W dalszej części referatu omówił proces kształtowania się „narodowo¬ ści" i „etniczności" w odniesieniu do ludności zamieszkującej tereny północnego Spiszu i północnej Orawy oraz Czadeckiego (wchodzącego w skład Śląska Cieszyń¬ skiego). Otóż wsie tego obszaru były zamieszkałe w większości przez polskich górali, miasta przez Niemców, Węgrów, Żydów, a na Orawie także Słowaków. Szlachta była z kolei pochodzenia węgierskiego, a napływający w XIX wieku nauczyciele i księ¬ ża byli Słowakami. Jedynie w Starej Lubowli występowała inteligencja i szlachta polska. Tak więc, w tym konglomeracie, aż do połowy XIX wieku trudno mówić o narodowości w dzisiejszym tego słowa znaczeniu. Następnie autor zastanawiał się nad problemem, jak dziś wygląda sytuacja narodowa na tych terenach. Otóż obecnie granica narodowości polskiej i słowackiej w zasadzie pokrywa się z granicą poli¬ tyczną. Według spisu przeprowadzonego na Słowacji w 2002 roku, na omawianych terenach było 2600 Polaków, natomiast po stronie polskiej mieszkało (według spisu �438 Kronika polskiego) 2001 Słowaków. Jednocześnie Kamocki przyznał, że dane statystyczne są niepewne. W wielu przypadkach poczucie narodowe jest sprawą względną, często za¬ leżną od sytuacji politycznej, od szans na lepsze życie, a więc sytuacji ekonomicznej. Szacuje się, że liczba etnicznych Polaków na słowackim Spiszu waha się od 39 do 42 tys., na słowackiej Orawie — 32 tys., a w Czadeckim 31-32,5 tys. Daje to łącznie 102-110,5 tysięcy ludności etnicznie polskiej zamieszkującej po słowackiej stronie pogranicza. Autor podkreślił, że granica zasięgu deklarowanych narodowości w tym przypadku nie pokrywa się z zasięgiem etnicznym. W dalszej części referatu przy¬ bliżył historyczne i polityczne oraz wyznaniowe przyczyny tak znacznego rozziewu między granicą narodowościową i granicą etniczną. Wobec stale zachodzących na tym terenie migracji ludności, dziś głównie w celach zarobkowych, następuje proces rozbicia dotychczas zwartego osadnictwa polskiego (osiedlanie się na Spiszu Słowa¬ ków i Cyganów), co rodzi nowe pole badań dla kolejnego pokolenia etnografów. Temat „Ewolucji obszaru polskiego zasiedlenia etnicznego na Słowacji" rozwinął Marek Skawiński (Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział Nowotarski). Odno¬ tował on, że osadnictwo zwarte na tym terenie rozwijało się od średniowiecza oraz w dwóch falach: od XV do XIX wieku, a polscy osadnicy napotykali różne warunki. Na przykład na Spiszu byli odgrodzeni buforem ludności niemieckiej, która wcześ¬ niej zasiedliła te tereny. Stąd do I I wojny światowej Żakowce na Spiszu były niemie¬ ckie, natomiast obecnie — polsko-ruskie. Zagadnieniom „Etnicznych i etnograficznych wymiarów wielokulturowości na pograniczu polsko-słowackim" miało być poświęcone wystąpienie Stanisława Wę¬ glarza (Instytut Etnologii i Folklorystyki UŚ, Cieszyn). Jednakże wstępne rozważa¬ nia na temat pojęć znaku i symbolu zostały tak bardzo rozwinięte, że w rezultacie autor wyczerpał przewidziany czas. Na szczególną uwagę zasługuje udział gości zaproszonych ze Słowacji i Czech. Spośród nich dwóch referentów wzięło udział w sesji plenarnej: Miroslav Sopoliga (Muzeum ukrajinskej kultury, Svidnik) oraz Jifi Langer (Roznov pod Radhośtem, Czechy). Ich wystąpienia dotyczyły, odpowiednio, procesów kulturowo-etnicznych we wschodniej części słowacko-polskiego pogranicza i architektonicznych cech domu wiejskiego na pograniczu polsko-słowackim. Dalsza część konferencji odbywała się w dwóch sekcjach: etnologicznej, pod przewodnictwem prof. Jerzego Czajkowskiego, i folklorystycznej, której przewod¬ niczyła prof. Dorota Simonides. Z powodu moich osobistych zainteresowań, uczest¬ niczyłam w sekcji etnologicznej, a zatem poniższe omówienie dotyczy referatów wygłoszonych w ramach tej sekcji. Pierwsze dwa wystąpienia dotyczyły zagadnień związanych z pożywieniem. Bro¬ nisława Kopczyńska-Jaworska w referacie „Czy «oscypek» jest osobliwością tylko Podhala? Gospodarka mleczna w Karpatach" włączyła się do absorbującej ostatnio — nie tylko specjalistów — dyskusji na temat oscypka. Otóż, w początkach 2007 roku doszło do porozumienia w tym względzie — uznano, że oscypek jest wspólną tradycją Słowacji i Polski. Przy tym, ostiepok słowacki jest owalny, a oscypek pol¬ ski — wrzecionowaty. Autorka omówiła także inne produkty mleczne wytwarzane tradycyjnie w Polsce i Słowacji, takie jak bryndza, sery w formie zwierzątek, które �Kronika 439 odgrywały rolę w obrzędowości, sery parzone i „ciągnięte" (jak słowackie korbóćiki, splatane z wyciągniętych „nitek" sera). Drugie z wystąpień, Ratislavy Stolićnej (Instytut Etnologii i Folklorystyki UŚ, Cieszyn i Ustav etnológie SAV, Bratislava) dotyczyło „Kulinarnych tradycji w obrzędowości na obszarach podtatrzańskich". Zagadnieniom odzieży poświęcone były dwa uzupełniające się referaty: specjali¬ zującej się w tematyce ubioru Barbary Bazielich (Katowice), „Stroje góralskie na po¬ graniczu polsko-słowackim" oraz młodego duetu naukowego, Anny W. Brzezińskiej (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM, Poznań) i Justyny Słomskiej (Muzeum Etnograficzne, Toruń), „Wybrane elementy odzieży ludowej na pograniczu polsko-słowackim w świetle badań atlasowych". Autorki ostatniego z wymienionych referatów podjęły się żmudnych badań, porównując dane o elementach odzieży zgro¬ madzone w dwu atlasach: słowackim i polskim. Istotna jest tu zapewne informacja, że Słowacki Atlas Etnograficzny ukazał się w 1990 roku, aczkolwiek pierwsze mapy obrazujące występowanie elementów odzieży powstały w 1967 roku. Natomiast Polski Atlas Strojów Ludowych ukazuje się od 1949 roku. Dla celów porównaw¬ czych autorki wybrały kilka elementów odzieży kobiecej i męskiej. Założenie, iż omawiany obszar (250 punktów badawczych po stronie słowackiej, prezentowanych w EAS, oraz 338 punktów badawczych -wytypowanych przez PAE), stanowił w prze¬ szłości jedno wspólne terytorium góralszczyzny, potwierdzają materiały atlasowe. Wykazują one, że poszczególne grupy ludności nosiły ten sam typ stroju. Po obu stronach pogranicza funkcjonowały bowiem identyczne w formie i kroju, choć róż¬ niące się w zdobnictwie, rodzaje odzieży. Wynikało to niewątpliwie z uwarunkowań klimatycznych, geograficznych, jak i kulturowych. Był to zawsze obszar wspólnych szlaków komunikacyjnych — co dotyczyło zarówno ludzi, jak i surowców, stąd też pojawiały się tu podobne rozwiązania. Niezmiernie interesujący był, moim zdaniem, referat Katariny Noväkovej (Katedra etnológie a mimoeurópskych śrudii, Univerzita sv. Cyrila a Metoda w Trnavie), na temat form wysokogórskiego transportu w słowackich i polskich Tatrach. Autorka wyłoniła wspólne elementy, jakimi niewątpliwie były surowiec i technika wykonania środków transportu. Po obu stronach były to płachty, torby z materiału, torby skórzane i drewniane plecaki. Natomiast po stronie słowackiej popularne były tak zwane „krosna", konstrukcją przypominające stelaż plecaka lub rodzaj wózka bez kół. Taki rodzaj transportu pozwalał na załadunek towarów o wa¬ dze do ponad 100 kg, które w wysokich partiach gór jedynie na plecach tragarzy mogły być dostarczane na przykład do schronisk. Mężczyźni do dzisiaj trudniący się tym zajęciem stanowią szczególną grupę, która jednoczy się w związki tragarzy. Noväkova zaprezentowała bogatą ikonografię, która ilustrowała omawiane zagadnienia, włącznie z rysunkami satyrycznymi, dokumentującymi wyczyny tragarzy. Wyczerpująca prezentacja Noväkovej na temat transportu wysokogórskiego do¬ ceniona została także przez kolejnego referenta, Zygmunta Kłodnickiego. Celem jego wykładu było wykazanie względnej homogeniczności obszaru kulturowego Karpat Północnych, właśnie na przykładzie form tradycyjnego transportu. Autor zwrócił uwagę, iż owe formy transportu z reguły występują także na nizinach i pozo¬ stają w ścisłym związku z kulturą pasterską. Przykładem może być torba pasterska �440 Kronika z ozdobną klapą z sukna wełnianego, powszechna na terenach przygranicznych. Jed¬ nocześnie, pewne formy transportu, znane niegdyś na nizinach, przetrwały w górach, jak na przykład „obońka" — beczułka noszona w płachcie, czy naczynia robione z kory, służące do przenoszenia jagód. Znane są także formy transportu charaktery¬ styczne jedynie dla terenów górskich i nie stosowane na nizinach, jak sanie z włó¬ kiem z tyłu. Nie wszystkie formy transportu przyjęły się w jednakowym stopniu w rolno-hodowlanym osadnictwie górskim, na przykład wspomniane „krosna" wy¬ stępują tylko w części zachodniej Karpat. Zagadnienie postrzegania sąsiadów oczyma naszych górali rozwinęła w swoim referacie Anna Kowalska-Lewicka („Słowacja widziana oczyma górali północnego Podtatrza"). Granica przebiegająca między obydwoma narodami, wzdłuż głównej grani Karpat, ukształtowała się już w końcu XIX wieku. Jednocześnie, przez cały czas miał miejsce proces wymiany kulturowej. Autorka zastanawiała się, jak Polacy postrzegali kulturę Słowaków, jak j ą oceniali i jaki wpływ wywierała ona na kultu¬ rę wsi polskiej. Zwróciła także uwagę, że kształtowanie się stereotypów w ocenie najbliższych sąsiadów jest zjawiskiem powszechnym. Referenci wielokrotnie podkreślali związki Podhala z północnymi terenami Sło¬ wacji. Dotyczyły one wielu sfer życia. W przypadku pasterzy, codzienne kontak¬ ty miały miejsce przez pięć miesięcy w roku, w trakcie wypasu owiec, trwającego zwyczajowo do dnia św. Michała (w końcu września). Przejmowano na przykład od słowackich baców i juhasów styl ubierania. Wiadomości o Słowacji przynosili też chłopi trudniący się handlem winem węgierskim. Handel był najlepszym ambasa¬ dorem obu kultur. I tak ludność podhalańska oferowała Słowakom czosnek i wełnę, zaś górale podhalańscy udawali się na stronę słowacką po rosnący tam cis, mający zastosowanie w bednarstwie. Jeszcze przed I wojną światową zaznaczył się napływ handlarzy ze Słowacji. Byli to, między innymi, błoniarze, zajmujący się handlem szkłem i obrazami na szkle (zarówno o treści religijnej, jak i świeckiej — zbójni¬ ckiej) i szmaciarze, skupujący stare ubrania, które sprzedawali do fabryk papieru po stronie słowackiej. Z Podhala na teren Węgier wędrowali natomiast handlarze tytoniem. Podsumowując, zaznaczyć należy, że Słowacy byli kojarzeni w świadomości Podhalan z większą zamożnością i atrakcyjnością. Nie ulega wątpliwości, że po stronie południowej pasterstwo stało na wyższym poziomie technicznym niż na północy. Polscy pasterze uznawali tę przewagę, ceniąc umiejętności pasterzy sło¬ wackich. Świadczyć o tym może obecność w nomenklaturze pasterskiej wielu słów słowackich, na przykład do dzisiaj liczy się owce po słowacku. W zakresie rolnictwa zaznaczały się różnice w jakości ziemi uprawnej, która lepsza była po stronie słowa¬ ckiej. Na Podhalu wysiewano głównie owies i jęczmień. Ludność Podhala wędrowa¬ ła też „na siano" oraz „na kosy", czyli zbiór zbóż, na stronę słowacką. Dla Słowacji, gdzie miało miejsce wcześniej osadnictwo niemieckie, charakterystyczna była wy¬ soka kultura rzemieślnicza i rozwinięty handel. Atrakcyjność jarmarków słowackich i bogata oferta wyrobów rzemieślniczych przyciągała polską ludność. Słowacja sta¬ nowiła więc dla Podhala Skalnego wzorzec do naśladowania, a mit „wspaniałej Sło¬ wacji" przetrwał na terenach Polski do połowy XIX wieku. �Kronika 441 Sekcja folklorystyczna, sądząc po zamieszczonych w programie konferencji tytułach referatów, również prezentowała się interesująco. Znalazły się tu między innymi wystąpienia Teresy Smolińskiej (Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki UO, Opole): „Polsko-słowackie badania folklorystyczne", Kornelii Jakubikovej (Ka¬ tedra etnológie, Univerzita A. Komenskeho, Bratislava), Anny Drożdż i Agnieszki Pieńczak (Instytut Etnologii i Folklorystyki UŚ, Cieszyn): „Tradycyjna obrzędowość weselna jako źródło poznania stosunków kulturowych zachodniej części pograni¬ cza polsko-słowackiego", czy Antoniego Kroha (Nowy Sącz), „Mit i legenda górala tatrzańskiego na pograniczu". Nawiasem mówiąc, Antoni Kroh podzielił się póź¬ niej jeszcze raz swą bogatą wiedzą z uczestnikami zjazdu, pełniąc znakomicie rolę przewodnika na trasie pełnych atrakcji wycieczek po Spiszu i Orawie, tak po stronie polskiej, jak i słowackiej. Halina Solecka V I I MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA „KSZTAŁTOWANIE TOŻSAMOŚCI ETNICZNEJ I NARODOWEJ NA POGRANICZU POLSKO-UKRAIŃSKIM", LUBLIN, 19-20 KWIETNIA 2007 Pomiędzy „scjentyzmem" a „ideologią" zdaje się dziś toczyć dyskusja nad prob¬ lematyką tożsamościową wielkich i małych społeczności z europejskiego kręgu kulturowego. W ten kontekst wpisuje się lubelska konferencja interdyscyplinarna, w której udział wzięli socjolodzy, pedagodzy, politolodzy oraz antropolog, z waż¬ nych ośrodków naukowych w kraju i za granicą. Tematyka „tożsamościowa" przynajmniej od dziesięciu lat inspiruje wystąpienia polskich i zagranicznych badaczy. Szczególnie należy zwrócić uwagę na te propo¬ zycje, które koncentrują się na przybliżeniu specyfiki społeczności żyjących na po¬ graniczach. Dotyczy to także organizatorów tej konferencji, którzy proponując taki temat, deklarują tym samym zamysł wymiany doświadczeń i refleksji przede wszyst¬ kim pomiędzy naukowcami, którzy pracują po obu stronach granicy. W zamierzeniu gospodarzy: Katedry Socjologii Kultury Wydziału Nauk Społecz­ nych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, we współpracy z Naro­ dowym Uniwersytetem im. Iwana Franki we Lwowie, konferencja miała odsłonić specyfikę tożsamości etnicznej i narodowej na pograniczu polsko-ukraińskim. Jed¬ nakże tematyka zaprezentowanych wystąpień wskazywała na szersze potraktowanie problematyki tożsamości zbiorowej oraz pogranicza. Spośród wielu istotnych wąt¬ ków poruszonych w czasie dwóch dni obrad dają się wyodrębnić dwie ogólne ten¬ dencje obecne w opisie i analizie tak zwanej problematyki tożsamościowej. Pierwsza z nich, którą określić można jako „podejście scjentystyczne", przejawia się poprzez �442 Kronika dążność do konstruowania odpowiednich definicji kluczowego dla konferencji poję¬ cia oraz analizę konkretnych przykładów społeczności. Otóż zaprezentowane propo¬ zycje wskazują na fakt, że badacze, niezależnie od uprawianej dyscypliny, traktują tożsamość danej grupy jako proces warunkowany partykularnym kontekstem, w któ¬ rym funkcjonowała dana społeczność. Druga tendencja to uprawianie studiów nad tożsamością europejską w duchu „zaangażowania społecznego". Problem ten wyda¬ je się wskazywać na głęboko humanistyczny wymiar współczesnych nauk społecz¬ nych. Im bardziej badacze chcą odczuć przydatność własnych poczynań naukowych, tym silniej angażują się w opisywaną przez nich rzeczywistość. Dotyczy to nie tylko osób żyjących na pograniczu, które jest jednocześnie celem ich naukowej refleksji, ale także tych badaczy, którzy zajmują się analizą sytuacji mniejszości zamieszkują¬ cych obszar Polski. Stają się oni niemal rzecznikami spraw ważnych dla utrzymania odrębności przez daną grupę. Tym samym zdaje się znikać z ich dyskursu postawa dystansu wobec opisywanej rzeczywistości, natomiast pojawia się w nim dwutoro¬ wość refleksji: z jednej strony definicje utrzymane są w „twardym" naukowym tonie, z drugiej — widoczne jest identyfikowanie się z przedmiotem badań. Ten „gorący" sposób traktowania zagadnień kształtowania tożsamości można było dostrzec nie tyl¬ ko w referatach, ale także w dyskusjach i komentarzach. Zaprezentowane referaty koncentrowały się zasadniczo wokół trzech głównych kwestii: ogólnej koncepcji tożsamości zbiorowej, jej egzemplifikacji w odniesieniu do pogranicza i procesów samoidentyfikacyjnych mniejszości z Polski i Ukrainy oraz przejawów „tożsamości europejskiej". Kwestia pierwsza, czyli koncepcje tożsamości zbiorowej, dotyczyła połączenia refleksji filozoficzno-socjologicznej z opisem własnych doświadczeń z badań tereno¬ wych. Tak więc, mówiąc o tożsamości, zwykle za inspirujące uważa się przemyślenia takich uczonych jak Zygmunt Bauman, który urzeka współczesnych sugestywnymi metaforami tożsamości jednostki i grupy, czy Anthony Giddens, traktowany jako autorytet w zakresie współczesnych przemian w społeczeństwach Europy i często przywoływany, jeśli chodzi o takie pojęcie jak „styl życia". Jednocześnie, owe kon¬ cepcje stanowią owoc autorskiej próby reinterpretacji dotychczasowego stanu wie¬ dzy z zakresu tożsamości zbiorowych, w świetle przeprowadzonych własnych badań. Istotne jest rozumienie tożsamości zbiorowej jako procesu, a nie wyłącznie stanu danej społeczności. Ta generalizująca myśl pojawiała się niemal we wszystkich wy¬ stąpieniach. Trwanie grupy pojmuje się zatem jako sytuację dynamiczną, w której członkowie zazwyczaj „dokonują wyboru", czyli identyfikują się z odpowiednim zespołem zachowań i wyobrażeń („cechy grupy"), który staje się wyznacznikiem od¬ rębności całej zbiorowości. Znamienne, że na ogół ów wybór definiowany był przez badaczy jako świadoma refleksja członków danej społeczności nad rzeczywistością, w której żyją. Natomiast wspomniany „zespół cech" zwykle traktowano jako ważne dla grupy wartości, na przykład takie jak poczucie dumy (ujęcie Jerzego Nikitorowicza z Uniwersytetu w Białymstoku). Właśnie kategoria wartości wydaje się typowym wyróżnikiem dla społeczności, szczególnie tych, które określa się jako lokalne, więc mniejsze liczebnie, wtopione w struktury samorządowe, regionalne, funkcjonujące w obrębie państwa. W obrębie wyznawanych wartości mieści się także tradycja, reli- �Kronika 443 gia czy „sposób życia przodków". I choć koncepcję tożsamości zbiorowej budowanej wokół wartości poruszono w odniesieniu do życia ludności na Podlasiu, to samo po¬ jęcie wartości zdaje się ważne i w innych omawianych przypadkach kształtowania się odrębności grup z europejskiego kręgu kulturowego. Kategoria ta jest zatem widoczna w politologicznym ujęciu omawianego terminu (propozycja Ireneusza Karolewskie­ go z Uniwersytetu w Poczdamie). Punktem wyjścia jest założenie, że istnieje „poczu¬ cie wspólnoty u obywateli, powodujące przedłożenie u nich interesu publicznego nad własne dobro, wynikające z pobudek egoistycznych". W związku z tym, możliwe staje się wykształcenie tożsamości państwowej, a nawet międzynarodowej określonego na¬ rodu (przykład Ukrainy, według L. Uhryn, Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franki, Lwów). Owa kategoria dotyczy także wysiłków elit grup mniejszościowych w Polsce, które dążą do podkreślenia roli wyróżnika, jakim jest rodzimy język ich grupy. Wal¬ cząc o prawo do jego uznania przez władze naszego państwa jako równego językowi polskiemu („dwujęzyczność"), uczyniły z tego wyróżnika wartość, wokół której ich społeczności mogą koncentrować swoje interesy publiczne (na przykład Kaszubi, we¬ dług Sławomira Łozińskiego z Uniwersytetu Warszawskiego). Poza tym, tożsamość zbiorowa została zinterpretowana przez badaczy w odniesieniu do jednostkowej, co stanowi dopełnienie zagadnienia. Za najbardziej pełne rozwinięcie tego wątku nale¬ żałoby uznać stwierdzenie, że rozwój jednostki, jej tożsamość kulturowa, zależy od grupy pochodzenia i społeczeństwa. Zmiana kontekstu życia prowokuje zwykle u jed¬ nostki refleksję nad własną tożsamością, co z kolei prowadzi do „utrwalenia, zachwia¬ nia lub wykształcenia nowej tożsamości" — swoistego skarbca cech wartych (lub nie) utrwalania w ciągu jej życia (Leon Dyczewski, Katolicki Uniwersytet Lubelski). Kwestia druga, czyli egzemplifikacje tożsamości grupowych, okazała się najbar¬ dziej wieloaspektową częścią spotkania. Poniższe omówienie dotyczy jedynie wybra¬ nych zagadnień, najczęściej związanych z opisem współczesnej sytuacji danej grupy. Pierwszy wątek wśród tych zagadnień dotyczył sytuacji grup mniejszościowych żyjących w Polsce — Ukraińców w województwie lubuskim (Aleksandra Jawornicka-Nowosad, Uniwersytet Zielonogórski) i na Podlasiu północnym (Monika Ślężak, Uniwersytet Rzeszowski) oraz we Francji — Alzatczyków (Agnieszka Chwieduk, Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań). Kwestia pogranicza sprowadzona zosta¬ ła do analizy procesów tożsamościowych (m.in. problemów dwukulturowości). Na uwagę zasługuje tu definiowanie, rozbieżne, tożsamości kulturowej. Według Chwieduk, dotyczy ona nawykowego działania członków społeczności przekazywanego z pokolenia na pokolenie, a nie wyłącznie ich świadomej refleksji nad rzeczywi¬ stością grupy. Inni badacze traktują ją z reguły jako przejaw świadomych deklaracji członków społeczności o poczuciu własnej odrębności. Kolejny wątek, który obejmuje przykłady sytuacji mniejszości narodowych pol¬ skiej i białoruskiej, zawiera tym razem ujęcie tożsamości kulturowej „jako jednej i wielowymiarowej jednocześnie, ulegającej zmianom oraz podlegającej jednostko¬ wej waloryzacji", co wykazano na przykładzie sytuacji Polaków z Grodzieńszczyzny (Mirosław Sobecki, Uniwersytet w Białymstoku). Innym pojęciem, równie ważnym w tej podgrupie tematycznej, jest „dziedzictwo kulturowe". Traktowane jako „międzypokoleniowy przekaz treści kulturowych", stało się narzędziem w analizie proce- �444 Kronika su socjalizacji młodzieży białoruskiej w Polsce. Pokolenie to buduje swoje poczucie odrębności narodowej poprzez odwołanie się do zwyczajów zwłaszcza najstarszej generacji, które określa się jako „tradycję" (Dorota Misiejuk, Uniwersytet w Bia¬ łymstoku). Trzeci wątek stanowił kontynuację poprzedniego i dotyczył zagadnienia tożsa¬ mości narodowej, między innymi relacji polsko-ukraińskich i kształtowania toż¬ samości politycznej na Ukrainie. Stosunki polsko-ukraińskie (zwłaszcza na terenach historycznie należących do Polski), -wydają się, według deklaracji mieszkających tam Polaków, bardzo dobre (badania przeprowadzone przez Adama Ustrzyckiego z Wyż¬ szej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu). Jednak skoro tak jest, to dlaczego drastycznie „kurczy się" na tych terenach liczba osób określających się jako Polacy? W odpowiedzi na to pytanie, autor badań stwierdził, że występuje zanik identyfikacji z „polskością" oraz wysoki stopień adaptacji społeczności polskiej do ukraińskiej. Zanikowi temu sprzyja, wśród innych czynników, stereotypowe (negatywne) podej¬ ście władz ukraińskich do problemów polskiej mniejszości. Jeśli chodzi o tożsamość narodową Ukraińców, jej współczesny rys rozważono z perspektywy dawnych po¬ działów historyczno-politycznych oraz aktualnych zmian w zakresie ustawodawstwa państwowego. Z jednej strony, państwo ukraińskie, ze względu na wewnętrzne, hi¬ storycznie utrwalone podziały na wschodnią i zachodnią Ukrainę, zmaga się z włas¬ ną tożsamością narodową (koncepcja przedstawiona przez L. Uhryn), z drugiej, stoi w obliczu kwestii wewnętrznej — etnicznych roszczeń uznania odrębności takich grup jak Rusini, Romowie oraz problemów mniejszości narodowych: Rosjan, Wę¬ grów i Polaków (według Ihora Zinko, Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franki, Lwów). Oba te aspekty kształtowania tożsamości zdają się ściśle ze sobą związane. Tożsamość narodowa Ukraińców została zinterpretowana jako ważny element pro¬ cesów politycznych, z którymi przyszło zmagać się współczesnemu państwu ukraiń¬ skiemu. Jest ono w drodze do wykształcenia własnej tożsamości państwowej, ważnej choćby ze względu na międzynarodowy kontekst, w który wkroczyło po okresie do¬ minacji sowieckiej (L. Uhryn). Jednym z przejawów demokratyzacji tego państwa (poza przystąpieniem do głównych międzynarodowych kart i konwencji) jest aktu¬ alne ustawodawstwo, które stara się odpowiednio do norm prawa międzynarodowego regulować problem relacji międzyetnicznych. Stworzenie dla mniejszości możliwości prawnych i pomocy materialnej nie rozwiązuje jednak najbardziej drażliwej kwestii, czyli sytuacji mniejszości rosyjskiej. Największym problemem jest określenie praw¬ nego statusu języka rosyjskiego jako oficjalnego języka regionalnego we wschodniej części kraju (I. Zinko). Sytuacja ta wskazuje, że słusznie jest mówić o nadal aktualnym podziale Ukrainy na wschodnią i zachodnią, stanowiących odrębne „części kulturo¬ we" — regionalne (L. Uhryn). Różnice w „strukturze mentalności, odrębnych war¬ tościach, normach, standardach" wykształciły się w wyniku działania na przestrzeni wieków takich „obiektywnych elementów tożsamości jak terytorium historia, religia oraz język". Wśród tych antagonizmów, szczególne miejsce zajmuje kreowana przez elity polityczne (architektów nowych mitów społecznych, służących do manipulacji elektoratem) kwestia odmienności etnicznej „wschodu" i „zachodu" kraju. Ta wizja podtrzymywana jest przez wpływowych polityków za pomocą stereotypowej opozy- �Kronika 445 cji: „rosyjski, komunistyczny wschód" — „ukraiński, narodowy zachód". Na ten wy­ miar współczesnej tożsamości narodowo-politycznej Ukrainy nakładają się warunki społeczno-ekonomiczne, w których przyszło żyć Ukraińcom po zmianie ustroju. Kwestia trzecia, poruszona w czasie obrad, związana jest z zagadnieniem toż­ samości europejskiej. Ważny aspekt kształtowania się współczesnych tożsamości zbiorowych, to ich przyszłość w „jednoczącej się Europie". Stanowią one bowiem potencjalne elementy wspólnoty kulturowej Starego Kontynentu. Konstruowanie jej, to zadanie elit, tworzących instytucje w ramach Unii, które mają stanowić podstawę identyfikacji dla poszczególnych społeczności i narodów. Wobec takich poczynań warto postawić pytanie o „charakter identyfikacji zbiorowej w Europie, o model toż­ samości w polityce unijnej" i o sferę praktyki, czyli, jakie tożsamości można aktualnie wyróżnić wśród Europejczyków (Robert Szwed, Katolicki Uniwersytet Lubelski). Omówione wyższej zagadnienia wpisują się w scjentystyczną tendencję w stu­ diach nad tożsamością zbiorową. Jednakże, aby owo podejście było pełne, należa¬ łoby też oczekiwać od zaproponowanych interpretacji nieco bardziej krytycznych akcentów w stosunku do pojęć czy koncepcji tworzących kanon wiedzy z zakresu poruszonej tu tematyki tożsamościowej. Tymczasem zdawała się przeważać „posta¬ wa ostrożności", ograniczająca się w większości przypadków raczej do opisu sytuacji danej społeczności i do przywoływania „dobrych-na-wszystko" autorytetów z za¬ kresu socjologii czy też filozofii. Być może jest to signum temporis „postpostmodernizmu", w którym dobrze czują się europejskie elity, i w którym niewielu rzeczy można być już pewnym. Z tą myślą wiąże się kolejna, mająca charakter bardziej osobistej refleksji niż skrupulatnej sprawozdawczości. Mowa mianowicie o drugiej tendencji, czyli postawie ideologizującej — „nauki zaangażowanej społecznie". Jej przejawy były subtelne i przybierały u referujących postać deklaracji czy też propo¬ zycji o charakterze politycznym (status grupy) i prospołecznym (sytuacja materialna, dostęp do edukacji), wplecionych w naukowy wywód. Przykłady życia określonych społeczności niejednokrotnie kryją w sobie ludzkie dramaty, wobec których nie za¬ wsze udaje się zachować badaczom chłodny dystans. Szczególnie dotyczy to grup żyjących właśnie na pograniczu. Naukowcom, zgłębiającym procesy identyfikacyjne tych zbiorowości, trudno ustrzec się przejmowania roli rodzimych elit, wspomaga¬ jących swym głosem, a więc konstruujących granice odrębności owych podmiotów. Czyż nie jest przejawem porte-parole interesów danej grupy taki przekaz doświad¬ czenia badawczego na forum konferencyjnym, z którego wynika nie tylko sugestyw¬ ny obraz jej życia, ale także postulowanie sposobów rozwiązania jej problemów? I wreszcie ostatnia uwaga — każda badana społeczność angażuje „w siebie" jej badacza, który zawsze pozostaje, niezależnie od swych naukowych zadań, człowie¬ kiem poszukującym kontaktu z innymi ludźmi. Ten „ludzki aspekt" już od dawna domaga się rewizji i omówienia w odniesieniu do problematyki tożsamościowej. Py¬ taniem aktualnym i otwartym pozostaje więc kwestia, na ile będziemy jako badacze świadomi własnego wpływu na opisywaną przez nas rzeczywistość i jaki zechcemy zrobić z tej refleksji użytek. Agnieszka Chwieduk �Kronika 446 „DZIEDZICTWO KASZUBSKIEJ KULTURY LUDOWEJ — PROBLEMY OCHRONY I UPOWSZECHNIANIA", STARBIENINO, 7-9 GRUDNIA 2006 Kaszubski Uniwersytet Ludowy im. Józefa Wybickiego istnieje od 1982 roku, w swej działalności nawiązując do idei „szkoły dla życia", której propagatorem był duński pastor i uczony Nikolai Frederik Severin Grundtvig. KUL, którego główna siedziba znajduje się w Wieżycy, od początku nawiązywał do aktualnych problemów oświaty i kultury regionalnej Kaszub, ale także do terenu całego Pomorza Zachod­ niego. Od początków lat 90. XX wieku głównymi adresatami działań edukacyjnych podejmowanych w ramach projektów są nauczyciele, regionaliści i samorządowcy, działający na rzecz swoich wspólnot lokalnych. Główne kierunki działalności sku¬ piają się wokół edukacji obywatelskiej, regionalnej oraz ekologicznej . Od roku 2004 Kaszubski Uniwersytet Ludowy działa jako fundacja, a środki na realizację treści programowych pozyskuje między innymi z funduszy europejskich, ministerialnych oraz samorządowych. Oprócz działalności edukacyjnej i szkoleniowej KUL stara się pełnić rolę ani¬ matora ruchu regionalnego na terenie Pomorza, zapraszając do współpracy zarówno naukowców, samorządowców, muzealników i nauczycieli, jak i twórców ludowych, na przykład z Kaszub i Kociewia. W ramach działalności mającej na celu konsoli¬ dację środowiska naukowego i regionalnego, od 7 do 9 grudnia 2006 roku odbywa­ ło się w Starbieninie Regionalne Forum „Dziedzictwo kaszubskiej kultury ludowej — problemy ochrony i upowszechniania". Zorganizowanie spotkania miało na celu wywołanie debaty nad stanem kaszubskiej kultury ludowej, uwzględniającej także problemy związane z jej ochroną, promocją i upowszechnianiem oraz rolą i miej¬ scem kaszubskiej kultury w edukacji regionalnej. Adresatami forum byli: etnografo¬ wie, pracownicy pomorskich muzeów, nauczyciele-regionaliści, animatorzy kultury, twórcy ludowi, historycy, bibliotekarze oraz działacze samorządów lokalnych. Forum otworzył Marek Byczkowski, prezes Zarządu Fundacji Kaszubski Uniwer­ sytet Ludowy. Prezentacja referatów i komunikatów odbywała się w kilku częściach; w sumie miały miejsce 22 wystąpienia, w większości wzbogacone o prezentacje mul¬ timedialne, ukazujące wyniki badań i bogatą dokumentację fotograficzną. Wystąpie¬ nia prezentowane były w dwóch blokach tematycznych. Pierwszy poświęcony był kulturze Kaszub i Pomorza, problemom jej upowszechniania i promowania, drugi — problemom związanym z edukacją regionalną, poszukiwaniem nowych rozwią¬ zań dydaktycznych oraz tworzeniem wspólnych projektów edukacyjnych. Wygłoszone referaty można podzielić, ze względu na poruszane problemy, na następujące grupy tematyczne: 1. Rola i miejsce kultury regionalnej (kaszubskiej i kociewskiej) we współczes­ nym świecie, w tym przypomnienie głównych założeń uchwały UNESCO w spra1 1 Więcej na temat działalności KUL oraz realizowanych projektów znaleźć można na stronie inter­ netowej http://www.kfhs.com.pl/ (dostęp: 24.04.2007). �Kronika 447 wie ochrony dziedzictwa kultury ludowej i tradycyjnej. W prezentowanych wystą¬ pieniach poruszony został również problem kaszubskiej kultury ludowej, rozdartej między przeszłością a przyszłością oraz problem poszukiwania korzeni kulturowych przez mieszkańców Pomorza Środkowego (grupy ludności kaszubskiej, a także prze¬ siedleńców z Kresów Wschodnich oraz Polski centralnej). Postawione zostały także pytania dotyczące dziedzictwa kulturowego Kaszub i Kociewia oraz kreowania kul¬ tury regionalnej i zjawiska folkloryzmu. 2. Przykłady działań mających na celu prezentację i upowszechnienie elementów dziedzictwa kulturowego, podejmowanych przez muzea i skanseny (Wdzydze Ki¬ szewskie, Kluki, Słupsk). Zaprezentowano działania edukacyjne i programy naucza¬ nia wdrażane w szkołach (Szkoła Podstawowa na Głodnicy z wykładowym językiem kaszubskim), podejmowane przez stowarzyszenia (Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Stowarzyszenie Twórców Ludowych) oraz w ośrodkach kultury (teatr DIALOGUS w Parchowie). Swoimi doświadczeniami podzielili się także nauczyciele (projekt wy¬ miany międzyszkolnej nazywany „Wycinanka" oraz działalność Gminnej Izby Re¬ gionalnej) i bibliotekarze (Miejska Biblioteka Publiczna w Lęborku). 3. Problem edukacji wielokulturowej oraz tożsamości kulturowej mieszkańców Pomorza w kontekście idei edukacji regionalnej. 4. Propozycja akcji przeciwko bezrobociu i wykluczeniu społecznemu, połączona z prezentacją programu aktywizacji osób bezrobotnych. Celem „Programu «Gryf» — czyli jak tradycja kaszubska wspiera bezrobotnych" jest umożliwienie realizo­ wania projektów nawiązujących do tradycji regionu (m.in. wytwarzanie produktu lokalnego i jego reklama, nauka rękodzieła, rekonstrukcja stroju żuławskiego). W ramach Regionalnego Forum miało także miejsce wystąpienie grupy uczniów, którzy zaprezentowali widowisko obrzędowe Gwiżdże z Żelistrzewa, nawiązując tym samym do tradycji obchodów kolędniczych, mających miejsce w okresie Godów. Największą wartością zorganizowanej konferencji, obok wymiany doświadczeń naukowych, był fakt, iż spotkały się na niej osoby wywodzące się z różnych środo¬ wisk, reprezentujące kilka dziedzin nauki (pedagogika, etnologia, socjologia, muzeologia), na co dzień funkcjonujące w różnych środowiskach. Dużym atutem Re¬ gionalnego Forum był także udział osób, które w swej pracy zawodowej zajmują się praktycznym realizowaniem idei edukacji regionalnej w szkołach, ośrodkach kultury, muzeach i bibliotekach. Anna Weronika Brzezińska �� https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/86d07db51fce35e52776bef5e2f5090c.pdf e737893f3a24d40ad2e76761dd1fc5a2 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6208 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2011 Subject The topic of the resource kronika Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5792 Title A name given to the resource Kronika / LUD 2011 t.95 Description An account of the resource LUD 2011 t.95 s.375-436 Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 95,2011 VI. K R O N IK A 87. W ALNE ZG RO M A D ZEN IE DELEGATÓW PO LSKIEG O TOW ARZYSTW A LUDOZNA W CZEGO , OPOLE, 23 W RZEŚN IA 2011 Porządek obrad objął dwadzieścia sześć punktów. Przybyłych delegatów oraz członków PTL przywitał prezes Zarządu Głównego, prof. Michał Buchowski, który na przewodniczącego obrad zaproponował prof. Zbigniewa Jasiewicza, a na sekreta­ rza dr Katarzynę Majbrodę. Zebrani w jawnym głosowaniu jednogłośnie opowiedzieli się za zaproponowanymi kandydaturami. Zgodnie z tradycją WZD PTL, minutą ciszy uczczono pamięć zmarłych członków PTL: Ireny Bajerowej, Janiny Ulanowskiej, Ma­ rii Jordan, Jana Krzysztofowicza, Adama Mucka, Jana Władysława Rączki, Zofia Su­ likowskiej-Zegan, Jana Szymika (z Oddziału w Krakowie), Marii Paradowskiej, Zofii Staszczak (z Oddziału w Poznaniu), Zofii Janczewskiej (z Oddziału w Toruniu). Następnie prof. Michał Buchowski podziękował prezesowi Oddziału PTL w To­ runiu, mgr. Arturowi Trapszycowi, za zorganizowanie ubiegłorocznego 86. WZD PTL i sesji naukowej „Za miedzę, za morze, w zaświaty... Kulturowe wymiary podróżo­ wania”, wręczając mu okolicznościowy dyplom. Odczytał również podziękowania dla prof. Bronisławy Kopczyński ej-Jaworski ej za długoletnie kierowanie pracami Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi. Następnie zwrócił się do dr. Janusza Kamockiego, dziękując mu za wieloletnie kierowanie redakcją „Ar­ chiwum Etnograficznego”. Odczytano także list gratulacyjny dla dr. Krzysztofa Wol­ skiego - seniora Oddziału PTL w Krakowie. Głos zabrali goście z Czech i Słowacji: Zuzana Beńuśkova, przedstawicielka Narodopisne spolocnosfi Slovenska oraz Da­ niel Drapała, prezes Ceske narodopisne spolecnosti. Prof. Buchowski poinformował zgromadzonych o uczestnictwie wiceprezes ZG PTL, dr Małgorzaty Michalskiej, w Walnym Zgromadzeniu Ceske narodopisne spolecnosti. Zapoznała ona zebranych z działalnością bratniego towarzystwa. Następnie prof. Jasiewicz odczytał Regula­ min 87. WZD, który delegaci przyjęli jednogłośnie. Przystąpiono do wyboru Komisji Mandatowej, do której zaproszono mgr Paulinę Suchecką, dr. Janusza Kamockiego oraz dr Urszulę Wróblewską; przedstawio­ ne kandydatury przyjęto jednogłośnie, przewodniczącą została mgr Suchecka. Na członków Komisji Skrutacyjnej zaproponowano dr Irenę Kotowicz-Borowy, mgr Krystynę Reinfuss-Janusz oraz mgr Magdalenę Dolińską; w jawnym głosowa­ niu za tymi kandydaturami opowiedziało się 39 osób, trzy osoby wstrzymały się od głosu, nie było głosów przeciw. Przewodniczącą została dr Kotowicz-Borowy. Wybrano także Komisję Wnioskową w składzie: dr Damian Kasprzyk, dr Tomasz Siemiński oraz dr Artur Gaweł, jej skład przyjęto jednogłośnie, a przewodniczącym został dr Kasprzyk. Komisja Mandatowa rozdała delegatom mandaty. Przewodni­ �376 Kronika cząca Komisji, mgr Suchecka ogłosiła, że na sali znajduje się 42 delegatów spośród 49 uprawnionych do głosowania, tym samym potwierdzono, iż Walne Zgromadze­ nie Delegatów jest uprawnione do podejmowania uchwał. Przystąpiono do jawnego głosowania nad przyjęciem protokołu z 86. WZD, które odbyło się 24 września 2010 roku w Toruniu. Za przyjęciem wniosku opowiedzieli się wszyscy obecni. W kolejnym punkcie obrad dr Jerzy Adamczewski (sekretarz generalny) przed­ stawił sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego. W dyskusji nad nim głos za­ brała prof. Teresa Smolińska, wyrażając swoje uznanie dla tych działań. Sprawozda­ nie zostało przyjęte jednogłośnie w jawnym głosowaniu. Sprawozdanie skarbnika, dr Anny Weroniki Brzezińskiej, z działalności finansowej Zarządu Głównego także przyjęto w jawnym głosowaniu: 41 osób było „za”, jedna osoba wstrzymała się od głosu. Dalej wysłuchano sprawozdania Sądu Koleżeńskiego przedstawionego przez dr. Janusza Kamockiego, które przyjęto jednogłośnie. Po wysłuchaniu sprawozda­ nia Głównej Komisji Rewizyjnej za jego przyjęciem głosowało 37 osób, natomiast pięć wstrzymało się od głosu. Następnie Główna Komisja Rewizyjna sformułowa­ ła wniosek o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Głównemu PTL. Za przyjęciem tego wniosku opowiedziało się 36 osób, sześciu delegatów wstrzymało się od głosu. W sprawie przewidzianej porządkiem obrad, to jest prezentacji sprawozdań poszcze­ gólnych oddziałów PTL, głos zabrał prof. Buchowski, zgłaszając wniosek o pominięcie tego punktu, ze względu na dostępność sprawozdań na stronie internetowej PTL. W kolejnej części WZD PTL, przewodniczący obrad podziękował ustępującemu ZG PTL oraz prezesowi prof. Michałowi Buchowskiemu, który mimo zaangażowa­ nia w pracę naukową oraz liczne pełnione funkcje znajduje czas na działalność w Pol­ skim Towarzystwie Ludoznawczym. Poprosił zebranych delegatów o zgłaszanie kan­ dydatów do nowego Zarządu Głównego. Odczytano list nieobecnego podczas obrad prof. Zygmunta Kłodnickiego, który zgodził się kandydować do Zarządu Główne­ go. Po ustaleniu listy kandydatów przystąpiono do tajnego głosowania, w wyniku którego zaproponowane osoby otrzymały następującą liczbę głosów: prof. Michał Buchowski - 40, prof. Grażyna Ewa Karpińska - 40, prof. Jan Adamowski - 39, dr Magdalena Rostworowska - 39, prof. Teresa Smolińska - 38, dr Hubert Czachow­ ski - 38, dr Anna Weronika Brzezińska - 38, dr Jerzy Adamczewski - 37, dr Małgo­ rzata Michalska - 37, prof. Dorota Simonides - 34, dr Anna Nadolska-Styczyńska - 34, dr Michał Mokrzan - 34, dr Katarzyna Barańska - 27, prof. Waldemar Kuligowski - 27, prof. Zygmunt Kłodnicki - 18, dr Agata Strządała - 16. Zarząd Główny PTL ukonstytuował się ostatecznie w następującym składzie: prezes - prof. M. Buchowski, wiceprezesi - prof. G.E. Karpińska, dr M. Michalska, prof. T. Smolińska, sekretarz generalny - dr J. Adamczewski, zastępca sekretarza generalnego - dr M. Mokrzan, skarbnik - dr A. W. Brzezińska, zastępca skarbnika - dr M. Rostworowska. Członkowie ZG: prof. J. Adamowski, dr H. Czachowski, prof. D. Simonides, dr A. Nadolska-Styczyńska; zastępcy członków ZG: dr K. Barań­ ska, prof. W. Kuligowski. Po ustaleniu listy kandydatów do Głównej Komisji Rewizyjnej przystąpiono do tajnego głosowania; zaproponowane osoby otrzymały następującą liczbę głosów: �Kronika 377 mgr Małgorzata Oleszkiewicz - 39, dr Damian Kasprzyk - 35, mgr Artur Trapszyc - 34, mgr Zbigniew Toroński - 31, dr Magdalena Kwiecińska - 28, mgr Elżbieta Filip - 25. Główna Komisja Rewizyjna ukonstytuowała się w następującym skła­ dzie: przewodnicząca - mgr M. Oleszkiewicz, sekretarz - dr D. Kasprzyk, członek mgr A. Trapszyc, zastępcy członków - dr M. Kwiecińska, mgr Z. Toroński. Część wyborczą WZD PTL zamknął wybór Sądu Koleżeńskiego. Osoby zapropo­ nowane do jego składu otrzymały następującą liczbę głosów: dr Artur Gaweł - 36, mgr Maciej Kwaśkiewicz - 36, dr Kinga Czerwińska - 33, mgr Teofila Latoś - 32, dr Mateusz Szubert - 30, dr Katarzyna Majbroda - 25. Sąd Koleżeński ukonstytuował się w nastę­ pującym składzie: przewodniczący - dr A. Gaweł, sekretarz - dr K. Czerwińska, członek - mgr M. Kwaśkiewicz, zastępcy członków - dr M. Szubert oraz mgr T. Latoś. Delegaci jednogłośnie podjęli uchwałę o wyborze władz. W kolejnym punkcie programu obrad przewodniczący poprosił zebranych o zgła­ szanie wniosków. Głos zabrała dr Kotowicz-Borowy, poruszając kwestię braku ak­ tywności Oddziału PTL Warszawa. Zaproponowała, aby połączyć go z Północno-Mazowieckim Oddziałem PTL w Ciechanowie. Do dyskusji włączyła się dr Michalska, proponując restytucję warszawskiego Oddziału PTL poprzez zintensyfikowanie jego kontaktów z warszawskim środowiskiem akademickim, a zwłaszcza przez nawiąza­ nie współpracy z Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej UW. Głos w sprawie uaktywnienia Oddziału PTL w Warszawie, bez konieczności łączenia go z Oddziałem Północno-Mazowieckim, zabrał także prof. Adamowski, reprezentujący Odział PTL w Lublinie. W dalszej części obrad dr Damian Kasprzyk, przewodniczący Komisji Wniosko­ wej, przedstawił dwa wnioski dr. Janusza Kamockiego. W pierwszym wnioskowa­ no o wyznaczenie przez Zarząd Główny osoby odpowiedzialnej za utrzymywanie kontaktów z Polakami mieszkającymi poza granicami kraju, w drugim o nawiązanie przez PTL kontaktów ze Światową Radą Badań nad Polonią. Trzeci z wniosków, autorstwa prof. Jasiewicza, dotyczył potrzeby stworzenia tak zwanej platformy po­ rozumienia - formy kontaktu, która umożliwiłaby członkom PTL wymianę refleksji i doświadczeń związanych z działalnością w poszczególnych oddziałach. Wniosek o zbliżonej treści i podobnej intencji złożyła także dr Rostworowska. Następnie przewodniczący Komisji Wnioskowej odczytał list napisany przez nieobecną na ob­ radach prof. Kopczyńską-Jaworską, która życząc uczestnikom zjazdu pomyślnych obrad, wnioskowała o to, by honorowi członkowie PTL otrzymywali bezpośrednio z biura ZG PTL (a nie, jak dotychczas, z oddziałów) informacje dotyczące kolejnych WZD PTL, a także powiadomienia o aktualnych wydarzeniach, organizowanych konferencjach oraz wszelkich podejmowanych przez PTL inicjatywach. Po wysłuchaniu zgłoszonych wniosków przystąpiono do dyskusji, podczas której zebrani zgłaszali swoje uwagi i komentarze. Głos zabrał dr Kamocki, argumentując za przyjęciem sformułowanych przez siebie wniosków. Przewodniczący obrad stwierdził konieczność bardziej szczegółowego określenia zakresu obu przedstawio­ nych wniosków i związania ich z charakterem działalności PTL. Zaproponował na­ stępującą treść wniosku: „wnioskuję, by ZG PTL wyznaczył osobę odpowiedzialną za kontakty w badaniach nad kulturą ludową środowisk polonijnych”. Do dyskusji �378 Kronika włączył się prof. Buchowski, przypominając, że przedstawiciele Polonii przynależą do różnych organizacji w kraju i za granicą, które zapewniają im stały kontakt z kul­ turą polską Podkreślił także, że kontakty z Polonią nie wpisują się w kluczowe cele, jakie wyznacza sobie PTL, a zjawisk, nad którymi podejmuje się w ramach PTL dys­ kusję, jest wiele, a jednak nie skutkuje to powoływaniem osób odpowiedzialnych za kontakty z różnymi instytucjami czy też organizacjami. Dr Michalska przypomniała zebranym, iż współpraca z Polakami mieszkającymi poza krajem wpisana jest w sta­ tut PTL. Ostatecznie wnioski zgłoszone przez dr. Kamockiego odrzucono. W jaw­ nym głosowaniu za wnioskiem prof. Jasiewicza, dotyczącym stworzenia „platformy porozumienia”, opowiedziało się 28 osób, dwie były przeciwne, 12 osób wstrzymało się odgłosu; wniosek prof. Kopczyńskiej-Jaworski ej przyjęto jednogłośnie. Po zakończeniu części poświęconej sprawom wnioskowym, dr Anna W. Brze­ zińska w imieniu Oddziału PTL w Poznaniu, a także współorganizatorów: Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM, Centrum Badań Migracyjnych UAM, Instytutu Oskara Kolberga w Poznaniu oraz Muzeum Etnograficznego - Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu zaprosiła zebranych na kolejny WZD PTL do Po­ znania. Proponowany termin zjazdu to 20-23 września 2012 roku, towarzyszyć mu bę­ dzie konferencja naukowa „Europa regionów - perspektywy badawcze i edukacyjne”. Sekretarzem konferencji został prof. UAM, dr hab. Jacek Schmidt. Po komunikacie dr Brzezińskiej podjęto dyskusję na temat miejsca obrad WZD PTL w 2013 roku. Na miejsce zjazdu i towarzyszącej mu konferencji naukowej zaproponowano wstępnie Zieloną Górę, podkreślając pograniczność etniczno-kulturowąziemi lubuskiej. Kandy­ datem do zorganizowania WZD PTL w 2014 roku jest Oddział PTL w Lublinie. Przewodniczący obrad, prof. Zbigniew Jasiewicz pogratulował członkom nowo wybranego Zarządu Głównego PTL, a także osobom współtworzącym Główną Ko­ misję Rewizyjną oraz Sąd Koleżeński. Dziękując delegatom i wszystkim zebranym za uczestnictwo, ogłosił koniec 87. Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL. Po oficjalnym zamknięciu obrad głos zabrał prezes Zarządu Głównego, prof. Michał Buchowski, dziękując zebranym za uczestnictwo w Walnym Zgromadzeniu. Podkre­ ślając pracę i zaangażowanie członków ZG PTL na rzecz sprawnego funkcjonowania i umacniania pozycji Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, prezes przypomniał długoletnią historię i tradycję tej szacownej instytucji, jednocześnie kreśląc perspek­ tywy jej dalszego rozwoju. Prof. Buchowski podkreślił, że kwestią priorytetową dla działalności PTL jest powołanie sekcji, które łączyłyby przedstawicieli różnych od­ działów zainteresowanych określonymi problemami i zjawiskami społeczno-kulturo­ wymi. Konsekwencją powołania wspomnianych sekcji w ramach PTL byłaby zmia­ na charakteru konferencji towarzyszących WZD, które przybrałyby postać dyskusji panelowych organizowanych jednocześnie w ramach kilku bloków tematycznych, co zdynamizowałoby przebieg zjazdów, zapewniając im niekwestionowaną wartość poznawczą; w szerszej zaś perspektywie ich powstanie wzmocniłoby naukową i po­ pularyzatorską działalność Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. sekretarz obrad - dr Katarzyna Maj broda przewodniczący obrad - prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz �Kronika 379 SPRAW OZDANIE Z D ZIA ŁA LN O ŚCI ZA RZĄ D U GŁÓW NEGO PO LSK IEG O TOW ARZYSTW A LUDOZNA W CZEGO ZA OKRES OD W RZEŚN IA 2010 DO SIERPNIA 2011 Sprawozdanie obejmuje następujące części: 1. Dane ogólne; 2. Realizacja wniosków z 86. WZD w Toruniu; 3. Działalność Zarządu Głównego; 4. Finanse; 5. Działalność wydawnicza; 6. Funkcjonowanie Biblioteki Naukowej im. J. Czekanowskiego; 7. Prace Archiwum Naukowego; 8. Oddziały Towarzystwa; 9. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej. Dane ogólne 24 września 2010 roku w Toruniu odbyło się 86. Walne Zgromadzenie Delega­ tów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, któremu towarzyszyła konferencja naukowa „Za miedzę, za morze, w zaświaty... Kulturowe wymiary podróżowania”. Protokół z 86. WZD został opublikowany w „Ludzie” 94: 2010, s. 473-476. W okre­ sie sprawozdawczym Zarząd Główny, Prezydium i pozostałe organy PTL pracowały w niezmienionych składach, które ukonstytuowały się w trakcie 84. Walnego Zgro­ madzenia Delegatów PTL w Krakowie w 2008 roku. Zarząd Główny PTL działał w następującym składzie: prezes - prof. dr hab. Michał Buchowski, wiceprezesi - dr Małgorzata Michalska, prof. dr hab. Teresa Smolińska, dr hab. prof. UL Grażyna Ewa Karpińska, sekretarz generalny - dr Jerzy Adamczewski, zastępca sekretarza generalnego - dr Hubert Czachowski, skarbnik - dr Anna Weronika Brzezińska, zastępca skarbnika - dr Magdalena Rostworowska, członkowie ZG: prof. dr hab. Jan Adamowski, prof. dr hab. Dorota Simonides, dr Andrzej Stawarz, mgr Zbigniew Toroński. Główną Komisję Rewizyjną tworzyli: przewodnicząca - mgr Małgorzata Oleszkiewicz, sekretarz - dr Anna Nadolska-Styczyńska, członek - mgr Elżbieta Jawor­ ska, a Sąd Koleżeński: przewodniczący - dr Janusz Kamocki, sekretarz - mgr Mał­ gorzata Orlewicz, członek - mgr Teofila Latoś. W biurze działającym przy Zarządzie Głównym zatrudnione są następujące osoby: 1. Mgr Paulina Suchecka na 3/4 etatu - dyrektor biura, która dodatkowo odpo­ wiada za archiwum, sprawy wydawnicze i członkowskie. Pełni dyżury w czytelni: poniedziałek, wtorek, środa w godz. 16-20 i dwie soboty w miesiącu w godz. 9-13. �380 Kronika 2. Pani Bożena Wrońska na pełnym etacie - obsługuje magazyn wydawnictw, prowadzi wysyłkę publikacji, ekspedycję korespondencji, a także obsługę czytelni­ ków, zakupy na potrzeby biura itd. 3. Mgr Aleksandra Michałowska - od 1 października 2009 roku jest na pięciolet­ nim urlopie bezpłatnym, bowiem obecnie jest zatrudniona na pełnym etacie w Bi­ bliotece Uniwersyteckiej, ale dalej świadczy pracę na rzecz Biblioteki PTL. 4. Pani Agata Sikora na 1/2 etatu - główna księgowa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Wszystkie panie otrzymały w 2010 roku nagrodę roczną w ustawowej wysokości 8,5% rocznych dochodów. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada stronę internetową www.ptl.info.pl, którą przygotował i za którą jest odpowiedzialny zastępca sekretarza generalnego dr Hubert Czachowski. Portal redagują: Hubert Czachowski, Olga Kwiatkowska i Ja­ kub Kopczyński. W zamierzeniach jest również utworzenie Newslettera - elektronicz­ nej formy biuletynu rozsyłanego za pomocą poczty elektronicznej, gdzie internauci będą mogli zapoznać się z najnowszymi wydarzeniami i informacjami o Polskim Towarzystwie Ludoznawczym. Adres poczty internetowej: ptl@ptl.info.pl. Realizacja wniosków z 86. WZD W trakcie 86. WZD Komisja Wnioskowa przedstawiła wniosek, aby minimalna roczna składka członkowska wynosiła 30 zł. Większością głosów został on przyjęty. Decyzję tę opublikowano w protokole z 86. WZD w „Ludzie” 94: 2010, s. 473-476. Działalność Zarządu Głównego Polskie Towarzystwo Ludoznawcze zostało rekomendowane przez Sekretariat do spraw niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO jako organizacja poza­ rządowa akredytowana przy Międzynarodowym Komitecie do Spraw Niematerial­ nego Dziedzictwa Kulturowego i w listopadzie 2010 roku, w Nairobi (Kenia), PTL zostało oficjalnie zatwierdzone jako organizacja ekspercka w zakresie niematerialne­ go dziedzictwa kulturowego. 23 i 24 sierpnia 2010 roku miało miejsce kolejne spotkanie World Council of An­ thropological Associations (Światowa Rada Stowarzyszeń Antropologicznych), któ­ rego Polskie Towarzystwo Ludoznawcze od dwóch lat jest członkiem, jako jedyne towarzystwo z Polski. W spotkaniu wzięło udział ponad 25 przedstawicieli organiza­ cji z całego świata, od Japonii po Brazylię. Polskę, Polskie Towarzystwo Ludoznaw­ cze i jednocześnie Europejskie Stowarzyszenie Antropologów Społecznych (EASA) reprezentował prezes, prof. Michał Buchowski. Spotkanie towarzyszyło konferencji EASA w Maynooth w Irlandii. WCAA jest siecią krajowych i międzynarodowych stowarzyszeń, która ma na celu koordynowanie i promowanie na całym świecie współpracy w dziedzinie antropologii. Rada chce promować etnologię i antropologię �Kronika 381 oraz badania etnograficzne. Ma również na celu propagowanie wielości i różnorod­ ności antropologii, jej wariantów i stylów narodowych włączonych w kosmopoli­ tyczną dyscyplinę. W CAAma swój Zarząd, którego przewodniczącym jest obecnie Thomas Reuter z Uniwersytetu Melbourne w Australii. Na wiceprzewodniczącego został wybrany przedstawiciel PTL - prezes M. Buchowski. Prof. M. Buchowski jest również członkiem Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, której przewodniczy dr hab. inż. Zbigniew Kru­ szewski, prof. SWPW w Płocku. Sfinalizowana została sprawa zatwierdzenia nowego statutu Polskiego Towarzy­ stwa Ludoznawczego. 11 stycznia 2011 roku decyzją Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej VI Wydział Gospodarczy KRS zarejestrował nowy statut Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Od 1 października 2009 roku obowiązują dwie nowe umowy z Uniwersytetem Wrocławskim, które regulują funkcjonowanie Polskiego Towarzystwa Ludoznaw­ czego w powiązaniu z tą wyższą uczelnią. Jedna umowa, podpisana na okres pięciu lat, dotyczy użyczenia zbiorów bibliotecznych. Druga, również pięcioletnia, traktuje 0 użytkowaniu lokalu przez PTL i zobowiązuje do płacenia kosztów mediów propor­ cjonalnie do udziału procentowego powierzchni biura w stosunku do całości zajmo­ wanego lokalu. Płacimy również czynsz za biura, a wynegocjowana stawka to 20 zł za metr kwadratowy, czyli 341,60 zł. W okresie sprawozdawczym Zarząd Główny spotkał się na dwóch posiedzeniach, 11 stycznia oraz 12 kwietnia 2011 roku. Odbyły się one w siedzibie PTL we Wrocła­ wiu przy ul. Szczytnickiej 11. Najważniejsze tematy, które poruszono, to: sytuacja Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi, ustalenia dotyczące przeprowadzenia inwentaryzacji magazynu wydawnictw i sporządzenia inwentarza pozostałych środków trwałych PTL poprzez wykonanie spisu z natury, co zaleciła Główna Komisja Rewizyjna, sprawy wydawnicze (m.in. zmiana procedur dofinan­ sowania przez MNiSW, uchybienia wydawnicze), organizacja 87. WZD w Opolu 1 towarzyszącej mu konferencji naukowej, sprawy członkowskie (przyjęcie nowych członków, niepokojąca sytuac ja w warszawskim oddziale PTL). 10 czerwca 2011 roku odbyło się wyjazdowe posiedzenie Zarządu Głównego z kadrą Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Łodzi (ODilE) w siedzibie Instytutu Etnologii i Antropologii UL. W spotkaniu udział wzięli przed­ stawiciele ZG PTL: prof. Grażyna Ewa Karpińska - wiceprezes, dr Małgorzata Mi­ chalska - wiceprezes, dr Anna Weronika Brzezińska - skarbnik, dr Hubert Czachow­ ski - zastępca sekretarza generalnego; przedstawiciele ODilE PTL w Łodzi: prof. Bronisława Kopczyńska-Jaworska - kierownik, dr Inga Kuźma, mgr Małgorzata Wilbik, mgr Maria Łęgocka oraz prof. Władysław Baranowski - dyrektor Instytu­ tu Etnologii i Antropologii Kulturowej UL. W rezultacie dyskusji między innymi zaktualizowano obowiązujący Regulamin Prac Ośrodka, w którym zaproponowano powołanie ciała doradczo-merytorycznego dla ODilE, złożonego z trzech osób: de­ legata Zarządu Głównego PTL, członka zarządu lokalnego oddziału PTL oraz osoby wskazanej przez dyrekcję IEiAK UL. Ponadto przedyskutowano możliwości tech­ niczno-prawne umieszczenia strony www i katalogu on-line „Bibliografii Etnografii �382 Kronika Polskiej w Internecie” na stronach internetowych Towarzystwa. Ze względu na po­ trzebę częstszych kontaktów kierownictwa ODilE z ZG PTL postanowiono, aby kie­ rownik Ośrodka miał prawo uczestniczyć w ZG PTL, a co najmniej raz w roku przed Walnym Zjazdem Delegatów brał udział w posiedzeniu Zarządu Głównego. W skład komisji inwentaryzacyjnej magazynu wydawnictw weszli członkowie wro­ cławskiego oddziału PTL - Michał Mokrzan jako przewodniczący komisji oraz Kata­ rzyna Majbroda i Justyna Starczewska-Licznerska. Poprzednia inwentaryzacja miała miejsce w 2003 roku. Inwentaryzacja wykazała nadwyżki w wysokości 11.292,50 zł, które powstały najczęściej poprzez nieuwzględnienie w kartotekach tak zwanych nad­ bitek drukarskich powyżej zamówionego nakładu. Aby tego uniknąć w przyszłości, postanowiono wpisywać do kartotek wyłącznie nakład faktycznie dostarczony z dru­ kami, czyli nakład właściwy oraz nadbitki. Stwierdzono również niedobory na kwotę 4.328,50 zł, co stanowi niecały 1% całego stanu magazynowego. Powstały one naj­ prawdopodobniej podczas wielokrotnego przenoszenia magazynu, zanim znalazł się on na ulicy Szczytnickicj. Zarząd Główny uznał te braki za niezawinione. Dla uniknię­ cia takiej sytuacji w przyszłości, inwentaryzacja odbywać się będzie w cyklu dwulet­ nim. W trakcie weryfikacji zostały spisane również egzemplarze uszkodzone o łącznej wartości 4.151,50 zł. W sprawie tak zwanych kominów, które zawyżają realną wartość magazynową, a nie rokują sprzedaży, dokonano oszacowania według kryterium roku wydania: do 1980 roku pozostawia się maksimum 50 egzemplarzy, po 1980 do 2004 roku - po maksimum 100 egzemplarzy, po 2004 roku - w pełnej liczbie. Finanse Informacje zawarte w tej części sprawozdania dotyczą całego roku 2010 i pierw­ szych sześciu miesięcy roku 2011. Najważniejsze pozycje wśród wpływów to dota­ cja celowa Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz dochody ze sprzedaży wydawnictw. Na rok 2010 Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Zarząd Główny otrzymało dofi­ nansowanie z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w wysokości 202.994,00 zł, co stanowi 52,75% kosztów realizacji wszystkich zadań. Drastycznie zostało ob­ niżone dofinansowanie wymiany wydawnictw. Dotacją objęte zostały następujące zadania: 1. Konferencja naukowa „Za miedzę, za morze, w zaświaty... Kulturowe wymia­ ry podróżowania” towarzysząca 86. WZD w Toruniu - 10.000,00 zł; 2. Upowszechnienie i promocja osiągnięć nauki polskiej - kontynuacja na rok 2010. Opracowanie selektywnej bibliografii polskiej za 2009 rok do bibliografii mię­ dzynarodowych - Internationale Volkskundliche Bibliographie i International Biblio­ graphy o f the Social Sciences - 8.350,00 zł; 3. Tworzenie i użytkowanie bibliograficznych baz danych - kontynuacja na rok 2010. Gromadzenie informacji na nośnikach komputerowych, kwerenda bibliotecz­ na, klasyfikacja i zapis w bazie danych bibliograficznych za 2009 rok do bieżącej bibliografii etnografii polskiej - 21.350,00 zł; �Kronika 383 4. Udostępnianie księgozbioru i informacja biblioteczna - 18.900,00 zł; 5. Gromadzenie zbiorów - uzupełnianie zasobów bibliotecznych - 8.000,00 zł; 6. Komputeryzacja zbiorów bibliotecznych - 7.444,00 zł; 7. Konserwacja zbiorów bibliotecznych - 5.450,00 zł; 8. Opracowanie zbiorów bibliotecznych - 5.450,00 zł; 9. Wymiana wydawnictw Biblioteki im. Jana Czekanowskiego z instytucjami za­ granicznymi i krajowymi - 5.500,00 zł; 10. Gromadzenie zbiorów muzealnych - 1.900,00 zł; 11. Opracowywanie zbiorów archiwalnych - 3.100,00 zł. Działalność wydawniczą objęło dofinansowanie w wysokości 97.000,00 zł na na­ stępujące pozycje: „Lud” 94: 2010 - 25.200,00 zł; „Literatura Ludowa” 2010: 1-6 - 24.000,00 zł „Łódzkie Studia Etnograficzne” 49, Etyczne problemy badań antropologicznych - 7.200,00 zł; „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego” 9: 1, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka - 10.000,00 zł; „Archiwum Etnograficzne” 50, praca zbiorowa, Etnografowie i ludoznawcy pol­ scy. Sylwetki, szkice biograficzne 3 - 11.250,00 zł; „Archiwum Etnograficzne” 51, Bożena Lewandowska, Wesele orawskie dawniej i dziś - 3.600,00 zł; „Biblioteka Literatury Ludowej” 8, Luiza Podziewska, Ludowe opowiadania ko­ miczne. Poetyka i antropologia - 5.400,00 zł; „Prace Etnologiczne” 22, Katarzyna Mirgos, Mit Mari. Jego źródła i miejsce w kulturze Basków - 7.200,00 zł; „Prace Etnologiczne” 23, praca zbiorowa, Nowe języki. Studia z zakresu kreolizacji języków i kultur - 3.150,00 zł. Sprzedaż wydawnictw przyniosła dochód w wysokości 35.663,35 zł. Koszty w 2010 roku wyniosły 310.612,11 zł. Per saldo w roku 2010 zaistniała minusowa różnica bilansowa - 21.831,44 zł. Powyższa sytuacja wynikła przede wszystkim z konieczności zaangażowania własnych środków w realizację zadań dofinansowa­ nych przez MNiSW - finansowe środki własne to ponad 30 tys. zł. Ponadto w 2010 roku z powodu niższej niż w latach wcześniejszych dotacji na utrzymanie biblio­ teki i archiwum PTL niemożliwe było pokrycie całości wydatków osobowych. Od 2010 roku Zarząd Główny ponosi opłaty eksploatacyjne oraz czynszowe za pomiesz­ czenie biurowe (5.271,42 zł). Ponoszone są także pewne koszty na rzecz Zarządu Głównego, to jest koszty delegacyjne, organizacji posiedzeń, korespondencyjne czy inne związane z funkcjonowaniem Biura. Przy ujemnym wyniku finansowym Zarząd Główny był wypłacalny i miał płynność finansową na działalność w 2011 roku. Został sporządzony bilans oraz rachunek zysków i strat za rok 2010, które to wraz z deklaracją CIT-8 przekazano do właściwego względem siedziby PTL Urzędu Skarbowego. Bilans, jednogłośnie zatwierdzony uchwałą na posiedzeniu ZG, został złożony wraz ze stosownymi dokumentami w Urzędzie Skarbowym w ustawowym terminie do 30 czerwca 2010 roku. �384 Kronika Natomiast na 2011 rok Polskie Towarzystwo Ludoznawcze otrzymało dofinan­ sowanie z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w wysokości 200.860,00 zł. W tym na wydawnictwa: „Lud” 95: 2011 -21.500,00 zł; „Literatura Ludowa” 2011: 1-6 - 21.000,00 zł; „Łódzkie Studia Etnograficzne” 50, Wokół społeczności wiejskiej. Etnogra­ fia Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej (red. naukowa A. Nadolska-Styczyńska, G.E. Karpińska) - 7.200,00 zł; „Biblioteka Literatury Ludowej” 9, Nowe konteksty badań folklorystycznych (red. naukowa J. Hajduk-Nijakowska, T. Smolińska) - 5.640,00 zł; „Biblioteka Zesłańca” 24, Eugeniusz Niebelski, Tunka na Syberii. Księża zesłań­ cy 1863 roku - 9.600,00 zł; „Biblioteka Zesłańca” 25, Teresa Frącek, Zesłaniec nad brzegami Wołgi 9.600,00 zł; „Biblioteka Popularnonaukowa” 15, Tubylcy własnego świata (red. naukowa W. Kuligowski) - 4.500,00 zł; „Biblioteka Popularnonaukowa” 16, M. Szubert, Żyjąc w cieniu śmierci (red. naukowa T. Smolińska) - 6.000,00 zł; „Archiwum Etnograficzne” 2, Polacy poza granicami kraju (red. naukowa M. Michalska) 11.400,00 zł; „Dziedzictwo Kulturowe” 5, M. Bisek-Grąz, Dziedzictwo kulturowe Wałbrzyskie­ go (red. naukowa T. Smolińska) - 9.000,00 zł; „Prace Etnologiczne” 24, Rafał Beszterda, Bracia morawscy a kultury himalaj­ skie (red. naukowa Z. Jasiewicz lub R. Vorbrich) - 12.600,00 zł; oraz na działalność biblioteki i archiwum, w tym: Biblioteka: 1. Wymiana wydawnictw z instytucjami zagranicznymi i krajowymi - 8.600,00 zł; 2. Udostępnianie księgozbioru i informacja biblioteczna - 18.200,00 zł; 3. Gromadzenie zbiorów - uzupełnienie zbiorów bibliotecznych - 8.500,00 zł; 4. Konserwacja zbiorów bibliotecznych - 3.000,00 zł; 5. Opracowanie zbiorów bibliotecznych - 3.500,00 zł; 6. Komputeryzacja zbiorów bibliotecznych - 4.450,00 zł; Archiwum: 1. Konserwacja zbiorów archiwalnych - 1.950,00 zł; 2. Opracowanie zbiorów archiwalnych - 2.400,00 zł; 3. Gromadzenie zbiorów archiwalnych - 1.200,00 zł. Ponadto MNiSW przyznało dofinansowanie na konferencję naukową „Tradycyjna obrzędowość w kulturze współczesnej”, towarzyszącą WZD w Opolu - 10.000,00 zł oraz na: �Kronika 385 1. Tworzenie i użytkowanie bibliograficznych baz danych - kontynuacja na rok 2011 - gromadzenie informacji na nośnikach komputerowych, kwerenda bibliotecz­ na, klasyfikacja i zapis w bazie danych bibliograficznych za rok 2010 do bieżącej bibliografii etnografii polskiej oraz uzupełnienie brakujących not bibliograficznych z lat poprzednich - 10.500,00 zł; 2. Upowszechnianie i promocja osiągnięć nauki polskiej - kontynuacja za 2010 rok do bibliografii międzynarodowej International Bibliography o f the Social Scien­ ces - 7.520,00 zł; 3. Modernizacja strony internetowej „Bibliografii Etnografii Polskiej” dla potrzeb prezentacji międzynarodowej w celu upowszechniania osiągnięć nauki polskiej 3.000,00 zł. W pierwszym półroczu 2011 roku uzyskano dochód ze sprzedaży wydawnictw w wysokości 16.633,32 zł. Koszty wyniosły 73.588,84 zł. Działalność wydawnicza Przewodniczącym Rady Wydawniczej jest prezes prof. Michał Buchowski. W okresie sprawozdawczym odbyło się jedno posiedzenie Rady Wydawniczej, 12 kwietnia 2011 roku. W posiedzeniu uczestniczyli redaktorzy poszczególnych czasopism i serii wydawniczych PTL, członkowie ZG PTL, przewodnicząca GKR, dyrektor biura i główna księgowa Towarzystwa. Zgodnie z planem wydawniczym, w 2010 roku ukazały się następujące czasopisma i książki: A. Periodyki: „Lud” 94: 2010; „Literatura Ludowa” 49: 2010; „Łódzkie Studia Etnograficzne” 49, praca zbiorowa, Etyczne problemy badań an­ tropologicznych; B. Serie wydawnicze: „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego” 9: 1, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka; „Prace Etnologiczne” 22, Katarzyna Mirgos, Mit Mari. Jego źródła i miejsce w kulturze Basków, „Archiwum Etnograficzne” 50, praca zbiorowa, Etnografowie i ludoznawcy pol­ scy. Sylwetki, szkice biograficzne 3; „Archiwum Etnograficzne” 51, Bożena Lewandowska, Wesele orawskie dawniej i dziś\ „Biblioteka Literatury Ludowej” 8, Luiza Podziewska, Ludowe opowiadania ko­ miczne. Poetyka i antropologia. �386 Kronika Zadania wydawnicze na rok 2011 to: „Lud” 95:2011; „Literatura Ludowa” 50: 2011; „Łódzkie Studia Etnograficzne” 50, Wokół społeczności wiejskiej. Etnogra­ fia Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej (red. naukowa A. Nadolska-Styczyńska, G.E. Karpińska); „Biblioteka Literatury Ludowej” 9, Nowe konteksty badań folklorystycznych (red. naukowa J. Hajduk-Nijakowska, T. Smolińska); „Biblioteka Zesłańca” 24, Eugeniusz Niebelski, Tunka na Syberii. Księża zesłań­ cy 1863 roku; „Biblioteka Zesłańca” 25, Teresa Frącek, Zesłaniec nad brzegami Wołgi; „Biblioteka Popularnonaukowa” 15, Tubylcy własnego świata (red. naukowa W. Kuligowski); „Biblioteka Popularnonaukowa” 16, M. Szubert, Żyjąc w cieniu śmierci (red. naukowa T. Smolińska); „Archiwum Etnograficzne” 52, Polacy poza granicami kraju (red. naukowa M. Michalska); „Dziedzictwo Kulturowe” 5, M. Bisek-Grąz, Dziedzictwo kulturowe Wałbrzyskie­ go (red. naukowa T. Smolińska); „Prace Etnologiczne” 24, Rafał Beszterda, Bracia morawscy a kultury himalaj­ skie (red. naukowa Z. Jasiewicz lub R. Vorbrich). W trakcie posiedzenia Rady zgłoszono następujące propozycje wydawnicze do realizacji na rok 2012: „Lud” 96 i „Literatura Ludowa” 51; „Łódzkie Studia Etnograficzne” 51, praca zbiorowa, Antropolog w mieście i o mie­ ście (red. naukowa G.E. Karpińska); „Archiwum Etnograficzne”, Za miedzę, za morze, w zaświaty... Kulturowe wymia­ ry podróżowania z materiałami (20 art.) z międzynarodowej konferencji naukowej w Toruniu w 2010 roku (red. naukowa W. Olszewski i V. Wróblewska); „Prace Etnologiczne”, tom z materiałami konferencji w Poznaniu organizowanej przez Komitet Nauk Etnologicznych PAN i IEiAK UAM „Rozwój a kultura”, pod red. Ryszarda Vorbricha; „Prace Etnologiczne”, Kultura na pilota. Medialne wymiary rzeczywistości spo­ łecznej, (red. naukowa W. Kuligowski, M. Hermanowski); „Prace Etnologiczne”, Jacek Splisgart, Obrzędowość rodzinna w Japonii (red. na­ ukowa R. Vorbrich); „Biblioteka Literatury Ludowej”, Ryszard Bieńkowski, Cerowanie dziurawym parasolem deszczu (red. naukowa M. Jakitowicz); „Prace i Materiały Etnograficzne”, Andrzej Stachowiak, Wyznania na Łemkowszczyżnie (red. naukowa A. Brencz); „Prace i Materiały Etnograficzne”, Natalia Maksymowicz, Podwójny wzór kultu­ rowy na Podhalu (red. naukowa A. Brencz); �Kronika 387 „Archiwum Etnograficzne”, Mateusz Gralewski, Kaukaz. Wspomnienia z dwu­ nastoletniej niewoli (opracowanie Przemysław Adamczewski, Timirlan Ajtberow); „Prace i Materiały Etnograficzne”, Aleksandra Winiarska-Marciniak, Mit „Soli­ darności”. O narracjach i dyskursach czasu polskich przemian (red. naukowa G.E. Karpińska); „Biblioteka Popularnonaukowa”, Bożena Kaczmarczyk, Tradycyjne oraz współ­ czesne gry i zabawy dziecięce (red. naukowa T. Smolińska); „Biblioteka Zesłańca”, Stefania Skowron-Markowska, Z Oyfordu na Syberię. Dziedzictwo naukowe Marii Antoniny Czaplickiej (red. naukowa F. Rosiński); „Biblioteka Zesłańca”, Polacy w guberni archangielskiej. XIX i X X wiek (red. naukowa Antoni Kuczyński, Mirosław Marczyk); „Biblioteka Zesłańca”, Adolf Januszkiewicz, Listy i dziennik ze stepów kirgiskich, w opracowaniu Haliny Gerber (red. naukowa Antoni Kuczyński). Składy redakcji serii wydawniczych i czasopism sąnastępujące: 1. „Lud” : zespół redakcyjny: redaktor naczelny - dr hab. prof. UAM Danuta Penkala-Gawęcka, zastępca redaktora naczelnego - dr Jacek Bednarski, sekretarz redak­ cji - dr Natalia Bloch, redaktor - mgr Roman Bąk. Rada redakcyjna: prof. dr hab. Michał Buchowski, prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz, dr hab. prof. UŁ Katarzyna Kaniowska, prof. dr hab. Lech Mróz, prof. dr hab. Aleksander Posem-Zieliński, prof. dr hab. Czesław Robotycki; 2. „Atlas Polskich Strojów Ludowych”: redaktor naczelny - dr Anna Weronika Brzezińska, zastępca redaktora naczelnego - dr Justyna Słomska-Nowak, sekretarz redakcji - dr Mariola Tymochowicz; 3. „Dziedzictwo Kulturowe” : redaktor naczelny - prof. dr hab. Teresa Smolińska oraz prof. dr hab. Jan Adamowski, prof. dr hab. Michał Buchowski, prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki, prof. dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska, mgr Ewa Repsch; 4. „Biblioteka Zesłańca”: redaktor naczelny - dr hab. prof. UWr Antoni Kuczyń­ ski oraz prof. dr hab. Wiesław Caban, dr Adolf Juzwenko, prof. dr hab. Zbigniew Wójcik, prof. dr hab. Wojciech Wrzesiński; 5. „Biblioteka Popularnonaukowa” : redaktor naczelny - dr hab. prof. UAM Wal­ demar Kuligowski oraz mgr Olga Dyba, dr Magdalena Kwiecińska; 6. „Łódzkie Studia Etnograficzne”: zespół redakcyjny: redaktor naczelny - dr hab. prof. UŁ Grażyna Ewa Karpińska, sekretarz redakcji - mgr Małgorzata Chelińska, zastępca sekretarza - mgr Aleksandra Krupa. Komitet redakcyjny: dr hab. prof. UŁ Katarzyna Kaniowska, prof. dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska, prof. dr hab. Piotr Kowalski, dr hab. prof. UŁ Ewa Nowina-Sroczyńska, dr Katarzyna Orszulak-Dudkowska, dr hab. prof. UJ Jan Swięch, prof. dr hab. Andrzej P. Wejland; 7. „Archiwum Etnograficzne” : kandydatura prof. Jana Adamowski ego na redak­ tora naczelnego musi zostać zatwierdzona przez WZD w Opolu; 8. „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego”: redaktor naczelny - prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki oraz prof. dr hab. Andrzej Brencz, prof. dr hab. Michał �388 Kronika Buchowski, prof. dr hab. Jerzy Czajkowski, prof. dr hab. Mirosława Drozd-Piasecka, dr Barbara Falińska, prof. dr hab. Wanda Paprocka, prof. dr hab. Marian Pokropek, prof. dr hab. Anna Szyfer; 9. „Prace i Materiały Etnograficzne”: redaktor naczelny - prof. dr hab. Andrzej Brencz oraz dr Hubert Czachowski, dr Małgorzata Michalska; 10. „Prace Etnologiczne” : redaktor naczelny-dr hab. prof. UAM Ryszard Vorbrich oraz dr Przemysław Hinca; 11. „Literatura Ludowa”: redaktor naczelny - prof. dr hab. Jolanta Ługowska, sekretarz redakcji - Maria Bożena Kuczyńska oraz prof. dr hab. Jerzy Bartmiński, prof. dr hab. Jerzy Jastrzębski, prof. dr hab. Piotr Kowalski, dr hab. prof. UWr Antoni Kuczyński, prof. dr hab. Dorota Simonides, prof. dr hab. Roch Sulima, prof. dr hab. Ryszard Waksmund; 12. „Biblioteka Literatury Ludowej”: redaktor naczelny - prof. dr hab. Jolanta Ługowska oraz prof. dr hab. Jan Adamowski, prof. dr hab. Jerzy Bartmiński, prof. dr hab. Maria Jakitowicz, prof. dr hab. Krystyna Kossakowska-Jarosz, prof. dr hab. Piotr Kowalski, prof. dr hab. Roch Sulima. Podjęto decyzję o płaceniu za recenzje wydawnicze. Ustalone wynagrodzenie to 400,00 zł brutto. Koszty recenzji nie są rozliczane przez MNiSW, a wyłącznie ze środków PTL. Dr A. W. Brzezińska przygotowała formularz recenzji, który będzie wykorzystywany przez recenzentów do opiniowania prac przygotowywanych do druku w Polskim Towarzystwie Ludoznawczym. Nastąpiła zmiana statusu „Łódzkich Studiów Etnograficznych” z serii na czaso­ pismo naukowe. Wynika to z wprowadzonej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnic­ twa Wyższego parametryzacji jednostek naukowych, a szczególnie parametryzacji czasopism, co związane jest z oceną naukowej działalności wydawniczej. Zespołowi redakcyjnemu przewodniczyć będzie prof. G.E. Karpińska. W związku ze zmianą procedur przyznawania dofinansowania przez Minister­ stwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, termin składania wniosków na realizację zadań w 2012 roku uległ znacznemu przyspieszeniu, to jest do 30 września 2011 roku. Dlatego też recenzje („papierowe” oraz w wersji elektronicznej) oraz teksty do pu­ blikacji (w wersji elektronicznej) muszą być składane w biurze do końca czerwca. Dostarczona praca musi być zapisana w PDF w jednym pliku. Dotyczy to również prac zbiorowych. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego Bibliotekę prowadzą, pod nadzorem mgr Pauliny Sucheckiej, mgr Aleksandra Michałowska od strony merytorycznej (od 1 października 2009 r. zatrudniona na etacie Biblioteki Uniwersytetu Wrocławskiego) i Bożena Wrońska od strony tech­ nicznej. Biblioteka jest czynna codziennie w godz. od 9.00, w poniedziałki, wtorki, środy do 20.00, w pozostałe dni do 13.00 (z wyjątkiem piątków). Biblioteka jest obecnie włączona w struktury Biblioteki Uniwersyteckiej i umieszczona w systemie �Kronika 389 informacyjnym w gronie Bibliotek Zakładowych Uniwersytetu Wrocławskiego, co skutkuje fachową opieką nad zbiorami. W celu umożliwienia korzystania z księgozbioru studentom studiów zaocznych biblioteka jest czynna również w dwie soboty w miesiącu. Szczegółowy harmono­ gram znajduje się na stronie internetowej PTL. W czytelni biblioteki zbiory są udo­ stępniane wszystkim zainteresowanym. Korzystają z nich przede wszystkim studenci etnologii, archeologii, kulturoznawstwa, historii sztuki, historii, filologii słowiań­ skiej, filologii polskiej, pracownicy muzeów i innych placówek kultury, nauczyciele. Na zewnątrz, zgodnie z regulaminem Biblioteki PTL, książki mogą wypożyczyć stu­ denci etnologii oraz członkowie PTL. Stan zasobów biblioteki na 31 grudnia 2010 roku wynosił 44.068 woluminów (w tym: 22.132 woluminów druków zwartych, 20.435 woluminów czasopism, 1.511 wydawnictw kartograficznych), których ogólna wartość wynosiła 313.186,09 zł. W roku 2010 wpłynęło 440 woluminów, w tym: 280 woluminów druków zwartych i 160 woluminów czasopism. Do zbiorów zakupiono 207 woluminów dzieł zwartych oraz 26 woluminów czasopism. Otrzymano również 34 egzemplarze darów i 18 wo­ luminów wydawnictw własnych. W ramach wymiany wpłynęło 107 woluminów od instytucji zagranicznych i 48 od instytucji krajowych. W zamian wysłano 311 wolu­ minów za granicę i 91 woluminów do instytucji krajowych. W 2010 roku z zasobów biblioteki skorzystało 418 osób. Byli to przede wszyst­ kim studenci uczelni wrocławskich i innych, członkowie PTL, pracownicy naukowi oraz inne osoby zainteresowane problematyką etnograficzną. W bibliotece udostęp­ niono 2.343 woluminów, w tym 1.836 egzemplarzy druków zwartych (na miejscu 1.613, wypożyczenia 223), 738 czasopism (na miejscu 730, wypożyczenia 8). Stan na 30 czerwca 2011 roku wyniósł 43.808 woluminów, od początku roku wpłynęło 199 woluminów, co zostało odnotowane w rejestrze nabytków. W ramach wymiany zagranicznej przybyły 52 woluminy (czasopism), z wymiany krajowej 32 (czasopisma 17, zwarte 15); dary - 17 woluminów, wydawnictwa własne - 4 wo­ luminy, zakupy - 94 woluminy. Od początku roku do 1 lipca 2011 roku z biblioteki skorzystało 315 osób. Udostępniono 1.213 woluminów, w tym 754 druków zwartych (572 na miejscu, wypożyczenia 182), 459 czasopism (451 na miejscu, 8 wypoży­ czeń). W wyniku przeprowadzonego w roku 2009 skontrum, zadecydowano o wyco­ faniu ze stanu braków: 459 jednostek inwentarzowych ze zbiorów kartograficznych (realizacja zalecenia GKR). Powyższe pozycje zostały wpisane do rejestru ubytków. Konserwacja zbiorów: poddano konserwacji i oprawiono tomy czasopism i serii „Folk-Lore. A Quarterly Review of Mytli, Tradition...”, London 1898-1939, „Jahr­ buch des Bukowiner Landes-Museum”, Cemiovitz 1893-1908, „Srpski Etnografski Zbomik” 1894-1926 oraz kilkanaście tytułów dzieł zwartych. Łącznie oprawiono 85 woluminów. Komputeryzacja zbiorów: zgodnie z planem sporządzono zapis publikacji zagra­ nicznych, które otrzymano w latach 1993-2008. W 2010 roku wprowadzono do kom­ puterowego katalogu dzieła zwarte pozyskane w latach 1993-1995. �390 Kronika Biblioteka pozyskuje księgozbiór drogą wymiany, zakupów, darów i wydawnictw własnych PTL. Są to najnowsze i najbardziej wartościowe (a czasem kupowane w antykwariatach), wyselekcjonowane pod kątem profilu zbiorów biblioteki, publika­ cje z dziedziny etnologii, antropologii kulturowej, folklorystyki i nauk pokrewnych. Na bieżąco była prowadzona dokumentacja biblioteczna i finansowa (rejestr przy­ bytków, inwentarze, ewidencja ilościowo-wartościowa). Wszystkie woluminy zosta­ ły skatalogowane, sklasyfikowane do działów (zgodnie z klasyfikacją przedmiotową w działowym układzie zbiorów Biblioteki PTL), a karty katalogowe włączone do katalogów: alfabetycznego, czasopism, etnogeograficznego, działowego i topogra­ ficznego. Prowadzono selekcję książek wpływających z darów, sporządzano wyka­ zy darów, wyceniano tytuły z wymiany. Systematycznie uzupełniano i wymieniano oznakowanie obwolut książek. Prowadzona jest pełna dokumentacja dotycząca wymiany (bieżąca ewidencja wpływających tytułów, sporządzanie wykazów wewnętrznych wpływaj ących książek i czasopism, prowadzenie kart wymiany dla każdej instytucji, prowadzenie bieżącej korespondencji z kontrahentami - wysyłanie monitów i potwierdzeń otrzymanych książek). Wszystkie otrzymane tą drogą publikacje są zewidencjonowane i włączone do ogólnie dostępnych katalogów. Przygotowano wykazy i wyekspediowano książki do naszych partnerów wymiany. Publikacje PTL promują polską kulturę tradycyjną oraz świadczą o profilach ba­ dań krajowych etnologów. Stałą wymianę wydawnictw Polskie Towarzystwo Ludo­ znawcze prowadzi ze 131 instytucjami zagranicznymi i 41 krajowymi. Są to instytu­ cje kulturalne i naukowe, przede wszystkim biblioteki uniwersyteckie, towarzystwa naukowe i muzea. Część kontaktów sięga przełomu XIX i XX wieku. Adresy partne­ rów wymiany są umieszczone na stronie internetowej PTL. Wykaz tytułów otrzyma­ nych drogą wymiany jest przekazywany corocznie do Centralnego Katalogu Zagra­ nicznych Wydawnictw w Bibliotece Narodowej, dzięki temu informacja o zbiorach dociera do zainteresowanych w całym kraju. Archiwum Naukowe Archiwum prowadzi Paulina Suchecka. Na bieżąco gromadzone są dokumenty dotyczące historii Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, rękopisy niepublikowa­ nych tekstów z zakresu etnologii i folklorystyki. W okresie sprawozdawczym zbiory archiwum PTL zostały powiększone o kolej­ ne wspomnienia sybirackie (11 nowych tek) oraz o dokumentację naukową i wydaw­ niczą Zarządu Głównego PTL i oddziałów terenowych. Archiwizowane są szczegó­ łowe sprawozdania, jakie oddziały składają co roku ze swej działalności naukowej i popularyzatorskiej. Pozyskiwane zbiory są udostępniane w czytelni PTL podczas codziennych dyżurów. Korzystają z nich przede wszystkim pracownicy naukowi Uniwersytetu Wrocławskiego oraz innych placówek naukowych z kraju i zagranicy. Zbiory są wykorzystywane do opracowywania publikacji, między innymi słownika Etnografowie i ludoznawcy polscy (tom 3. wydany w 2010 r.) oraz książek z serii �Kronika 391 „Biblioteka Zesłańca” (przygotowano do wydania w 2011 r. dwa kolejne tomy). Gro­ madzone w Archiwum PTL zbiory są także źródłem do merytorycznego przygoto­ wania wystaw muzealnych (np. wystawa w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu „Zastaw więcierz, wódź niewodem... Rybołówstwo drzewiej”). W pierwszym półro­ czu 2011 roku ze zbiorów skorzystało 10 osób, udostępniono 110 teczek. Oddziały Towarzystwa W okresie sprawozdawczym przyjęto 32 nowych członków: Oddział Poznań - 7 osób, Oddział Północno-Mazowiecki - 5, Oddział Kraków - 4, Oddział Wro­ cław - 4, Oddział Łódź - 3, Oddział Gdańsk - 2, Oddział Lublin - 2, Oddział Opole - 2, Oddział Toruń - 2, Oddział Opoczno - 1. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej W okresie sprawozdawczym w ramach corocznych grantów z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w Ośrodku przygotowano wybory do dwóch mię­ dzynarodowych bibliografii: Internationale Volkskundlische Bibliographie i Inter­ national Bibliography o f the Social Sciences. Przygotowano na nośnikach kom­ puterowych 214 not bibliograficznych etnografii polskiej za 2009 rok do IVB oraz 310 not do IBSS. W wyniku tych prac ukazują się noty bibliograficzne o polskich wydawnictwach w drukowanych, międzynarodowych rocznikach bibliograficznych oraz w prowadzonej przez IBSS bazie on-line dostępnej na subskrybowanej stronie internetowej. Drugim podstawowym zadaniem wykonywanym w ODilE są prace związane z bieżącą bibliografią etnografii polskiej w Internecie. Zapisano w komputerowej ba­ zie danych i wprowadzono do katalogu on-line łącznie 1125 not bibliograficznych. Bibliografia internetowa: „Bibliografia etnografii polskiej w Internecie” udostępnia­ na na stronie http://bep.uni.lodz.pl zawiera (dane z końca czerwca 2011 r.) ogółem 27.474 noty bibliograficzne, w tym: 4.532 noty za lata 1926-1939, 8.007 not za lata 1986-2000, 5.170 not za lata 2001-2003, 8.603 noty za lata 2004-2009 oraz 307 not za rok 2010. Na prace ODilE uzyskano dofinansowanie z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego: 2010 rok - tworzenie i użytkowanie bibliograficznych baz danych, kontynuacja na rok 2010. Gromadzenie informacji na nośnikach komputerowych, kwerenda biblioteczna, klasyfikacja i zapis w bazie danych bibliograficznych za 2009 rok do bieżącej bibliografii etnografii polskiej - 21.350,00 zł; upowszechnianie i promo­ cja osiągnięć nauki polskiej - kontynuacja na rok 2010. Opracowanie selektywnej bibliografii polskiej za rok 2009 do bibliografii międzynarodowych - Internationale Volkskundliche Bibliographie i International Bibliography o f the Social Sciences 8.350,00 zł; �Kronika 392 2011 rok - tworzenie i użytkowanie bibliograficznych baz danych, kontynuacja na rok 2011. Gromadzenie informacji na nośnikach komputerowych, kwerenda bi­ blioteczna, klasyfikacja i zapis w bazie danych bibliograficznych za rok 2010 do bie­ żącej bibliografii etnografii polskiej oraz uzupełnienie brakujących not bibliograficz­ nych z lat poprzednich - 10.500,00 zł; upowszechnianie i promocja osiągnięć nauki polskiej - kontynuacja za 2010 rok do bibliografii międzynarodowej International Bibliography o f the Social Sciences - 7.520,00 zł oraz modernizacja strony inter­ netowej „Bibliografii Etnografii Polskiej” dla potrzeb prezentacji międzynarodowej w celu upowszechniania osiągnięć nauki polskiej - 3.000,00 zł. Sekretarz generalny Jerzy Adamczewski D O RO BEK OŚRO D K A DOKU M ENTA CJI I IN FO RM A CJI ETN O G RA FIC ZN EJ PO LSKIEG O TOW ARZYSTW A LU DOZNAW CZEGO Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL został powołany na wniosek prof. Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej przez Zarząd Główny PTL w 1968 roku. Ze względu na kierującą jego pracami, został usytuowany w Łodzi, przy Kate­ drze Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego (od 1972 r. pracami kierowała prof. Broni­ sława Kopczyńska-Jaworska). Zgodnie z intencjami założycielki, zakres działalno­ ści ODilE miał obejmować szeroko pojętą dokumentację krajowego i zagranicznego ruchu naukowego, jak również aktywności kulturalnej w zakresie kultury ludowej, w tym w pierwszym rzędzie sztuki ludowej i folkloru. ODilE rozpoczął pracę w oparciu o dotację specjalną uzyskaną z Wydziału I PAN oraz środki przekazywane Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu przez PAN na działalność statutową. Sumy te podlegały stałym wahaniom w zależności od zmian w sposobach finansowania nauki i kultury przez państwo oraz od pozyskiwanych dla Ośrodka i całego Towarzystwa dotacji specjalnych. Prace z funduszy specjalnych były wykonywane na zlecenia przez specjalistów-etnografów, będących członkami PTL. W zależności od możliwości finansowych Towarzystwa zatrudniano w Ośrodku stałych pracowników, od jednego na 1/2 etatu w 1968 roku do dwóch pełnych etatów do końca lat 80. Wraz z cofnięciem przez PAN stałych, corocznych dotacji dla towarzystw nauko­ wych, przeznaczanych na cele statutowe, zatrudnianie pracowników w ODilE z roku na rok ulegało stałemu ograniczaniu. Aby wieloletnim współpracownikom zapewnić choćby ciągłość pracy, zatrudnienie pod koniec lat 90. wynosiło 2/5, a nawet 1/3 peł­ nego etatu (w 1973 r. pracownicy ODilE i Instytutu im. O. Kolberga otrzymali status pracowników naukowych), co nie zapewniało pracownikom nawet opieki lekarskiej. �Kronika 393 Z tego powodu ostatnie pracownice odeszły z zatrudnienia etatowego w czerwcu 1998 roku. Mgr Maria Niewiadomska-Rudnicka zrezygnowała całkowicie ze współ­ pracy, druga - mgr Małgorzata Wilbik pomaga w pracach ODilE do dziś. Przez cały czas środki na pokrycie kosztów działalności Ośrodka były uzupełniane różnymi co do wielkości i niecorocznie pozyskiwanymi dotacjami. Należy nadmienić, że po stałym uruchomieniu w Łodzi studiów etnograficznych w 1972 roku, w latach następnych Ośrodek korzystał z pomocy (10 dni pracy w roku akademickim) około 10-osobowej grupy studentów, którzy zaliczali w Ośrodku praktykę instytucjonalną. Niestety w nowych, oszczędnościowych programach na­ uczania praktyka ta została zlikwidowana i nawet na tę niewielką pomoc Ośrodek nie może liczyć. Przez pierwsze kilka lat po likwidacji zatrudnienia etatowego w Ośrodku organi­ zowano dyżury (2 godz. w tygodniu) na zasadzie pracy społecznej byłej pracownicy Ośrodka oraz pomocy pracownicy archiwum naukowego, wyznaczonej przez dyrek­ tora Instytutu. Od czasu przeniesienia pokoju Ośrodka z drugiego piętra Instytutu na parter, w pobliże biblioteki i archiwum Instytutu, raz w tygodniu dwugodzinny dyżur pełniła w nim pracownica archiwum Instytutu, a po uzgodnieniu telefonicznym, in­ formacji udzielała na miejscu kierowniczka ODilE. Niestety, w ramach oszczędno­ ści, w roku akademickim 2009/2010 ograniczono w bibliotece Instytutu liczbę pra­ cowników i archiwistka instytutowa pełni dyżury w bibliotece. W Ośrodku pomaga kierowniczce ODilE dorywczo, w razie istotnej potrzeby. Przedstawione okoliczności spowodowały, że cały okres działalności Ośrodka podzielić można na kilka podstawowych okresów różniących się intensywnością działań, efektami i charakterem pozyskiwanych rezultatów. Zapoczątkowanie prac Ośrodka Początek prac Ośrodka przypadł na lata sześćdziesiąte XX wieku, w którym to okre­ sie Katedra Etnografii UŁ nie prowadziła pracy dydaktycznej. Sytuacja ta pozwoliła na poświęcenie Ośrodkowi szczególnej uwagi. Zgodnie z przyjętym planem działania należało zacząć gromadzić potrzebne dane, z czym wiązały się podstawowe problemy techniczne, jak również sprawa ustalenia zakresu zbieranych informacji oraz techniki ich archiwizowania. Główny problem archiwum stanowił sposób pozyskiwania da­ nych, ich kolekcjonowania, podziału i wreszcie odszukiwania w zbiorze archiwalnym. Organizacja bazy dokumentacyjnej W latach 60. i 70. zarówno muzea, jak i inne instytucje i placówki naukowe gro­ madziły informacje systemem kartotekowym. Dyskusja koncentrowała się wokół kwestii wyboru najlepszych systemów wyszukiwawczych, z czym łączył się pod­ stawowy problem wypracowania systemu klasyfikacji danych, związany nierozłącz­ nie z zakresem przedmiotowym dyscypliny, wyodrębnieniem jej dziedzin i stoso­ wanymi pojęciami. W znanych nam placówkach europejskich panowała ogromna �394 Kronika różnorodność systemów klasyfikacyjnych. Rozpoczęliśmy więc prace nad zasadami tworzenia klasyfikacji, co na gruncie etnologii nie było rzeczą prostą ze względu na zainteresowanie naszej dyscypliny nie tylko człowiekiem i jego zachowaniami, ale także światem wytworów materialnych i niematerialnych jego działalności. Do waż­ niejszych prac z tego okresu należały: w 1970 roku udział pracowniczek Ośrodka w seminariach Ośrodka Informacji Naukowej PAN oraz zapoznanie się z pracami o systemach klasyfikacji i zasadach budowania tezaurusów dyscyplinarnych; w 1971 roku przygotowanie trzech artykułów o potrzebach dokumentacji osią­ gnięć naszej dyscypliny; w 1973 roku udział w pracach sekcji dokumentacji MUNAiE w Chicago; w 1978 roku przejęcie kierownictwa sekcji ds. dokumentacji i informacji KNE PAN, udział w dyskusjach redakcyjnych „Demosu”; w 1980 roku organizacja konferencji KNE PAN; w 1983 roku udział pracownic w kursie OIN PAN; w 1984 roku referat o stosowanej klasyfikacji na kongresie SIEF w Wiedniu; w 1987 roku udział w opracowaniu hasła do „Słownika etnolingwistycznego” pod redakcjąprof. J. Bartmińskiego; w 1989 roku współorganizacja w Toruniu konferencji poświęconej dokumentacji muzealnej; w 1990 roku powielenie opracowanego przez ODilE Słownika kultury material­ nej (rozprowadzanego przez PTL). Kartoteki dokumentacyjne Od początku działalności nawiązano kontakty z Ośrodkiem Informacji Naukowej PAN, Biblioteką Narodową oraz Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i Eko­ nomicznej (CINTE), prowadzącymi szkolenia i publikującymi literaturę przedmiotu oraz służącymi fachowym poradnictwem. Pierwsze prace w Ośrodku polegały na założeniu kartotek informujących o pro­ wadzonych w kraju i za granicą pracach badawczych, muzeach etnograficznych, in­ stytucjach naukowych, zespołach folklorystycznych i ich pracownikach, twórcach ludowych itp. Wymagały dotarcia do istniejących źródeł informacji oraz przyjęcia współczesnych sposobów ich przechowywania i wyszukiwania. W założeniach powołania Ośrodka planowano, że stanie się on centralną, ogólno­ polską instytucją udzielającą informacji pomocnych w szeroko pojętej działalności kulturalnej. Jednak już po pierwszych latach działalności przekonano się, że pomimo wysiłków, wiedza o istnieniu Ośrodka i jego możliwościach nie docierała do szero­ kiego kręgu społecznego. Mimo że Ośrodek zgromadził szereg kartotek dokumen­ tujących życie naukowe w dziedzinie etnografii oraz działalność zespołów folklory­ stycznych, rzemieślników i twórców ludowych, po informacje o nich zainteresowani zwracali się przede wszystkim do regionalnych i większych muzeów etnograficz­ nych. Z tego powodu już w początku lat 70. zamknięto kartoteki folklorystyczne, �Kronika 395 ograniczając się do zbierania wiadomości o ruchu naukowym oraz informacji biblio­ graficznych. Działania związane z prowadzeniem kartotek dokumentacyjnych: 19671990 - przygotowanie i publikacja informacji o polskim ruchu naukowym w dziedzinie etnografii w kolejnych rocznikach „Ludu” (t. 54 do 73); 1957-1982 - doktoraty i habilitacje z etnografii i etnologii; 1968- 1970 - prace badawcze prowadzone przez etnografów; 1969- 1973 - festiwale, „dni”, konkursy folklorystyczne; 1970- 1977 - magisteria z etnografii; 1970- 1986 - etnograficzne wystawy czasowe; 1971- 1988 - konferencje naukowe o tematyce etnograficznej; 1975-1977 - polskie etnograficzne wystawy za granicą. Prace bibliograficzne W chwili powołania Ośrodka, PTL przekazał mu notatki z bieżącej bibliografii etnografii polskiej gromadzone przez Bolesława Gawina i do 1960 roku publikowane w „Ludzie”. Stały się one zaczątkiem bibliografii kontynuowanej przez następne lata w Ośrodku. Dane bibliograficzne gromadzono na kartkach katalogowych, wypisując dane z wykazu publikacji zwartych i przeglądu zawartości czasopism publikowanych przez Bibliotekę Narodową. Uzyskane informacje weryfikowano i uzupełniano prze­ glądając roczniki i tygodniki czasopism zamieszczających artykuły interesujące etno­ grafa. Następnie kartki porządkowano zgodnie z przyjętym układem przygotowanych do druku bibliografii, obejmujących kolejne pięciolecia. Po sporządzeniu maszynopi­ su bibliografii, na podstawie szczotki druku sporządzano indeksy - etnogeograficzny i osobowy. Przygotowanie jednego tomu bibliografii zajmowało kilka lat. Pracę uprościło i zintensyfikowało udostępnienie Ośrodkowi przez Katedrę Etno­ grafii UL w roku 1989 komputera, a następnie przystosowanie programu CDS ISIS do tworzenia komputerowej bazy opisów prac etnograficznych. Dzięki temu proces klasyfikacji i wydruku dokonywał się automatycznie. Dodatkowej pracy wymagało wprowadzenie obszerniejszych opisów oraz słów kluczowych oddających zawartość treściową publikacji. Główną troską Ośrodka było zapewnienie ciągłości prac i wystarczających środków na weryfikację biblioteczną, dość pracochłonny wpis poszczególnych not do komputera oraz znalezienie środków na druk kolejnych bibliografii. Ponieważ ostatecznie Ośrodkowi odmówiono środków na publikację bibliografii za lata 1990­ -2000, w oparciu o grant przyznany w wyniku starań prof. B. Kopczyński ej-Jawor­ skiej wprowadzono bazę bibliograficzną do Internetu. Główne dokonania bibliograficzne: 1982 - publikacja bibliografii za lata 1961-1969, cz. 1; 1983 - publikacja bibliografii za lata 1961-1969, cz. 2; 1986- publikacja bibliografii zawartości „Literatury Ludowej” za lata 1957­ -1985; �396 Kronika 1988 - publikacja bibliografii zawartości „Ludu” załata 1895-1985; 1989 - publikacja bibliografii za lata 1976-1985, udostępnienie komputera PC, adaptacja programu CDS ISIS; 1991 - początek gromadzenia materiałów bibliograficznych z lat 1986-2000; 1993 - publikacja bibliografii załata 1926-1933; 1996 - publikacja bibliografii za lata 1934-1939 oraz za lata 1986-1990; 2004 - opracowanie struktury bazy internetowej, wprowadzenie słów wyszuki­ wawczych, wprowadzenie do bazy danych z 2001 roku; 2005 - uzupełnianie bazy danymi z lat 2002-2003; 2006 - uzupełnianie bazy danymi z lat 2004-2006; 2007 - w styczniu - udostępnienie bazy w Internecie. Wybory bibliograficzne dla bibliografii zagranicznych Polskie środowisko etnograficzne utrzymywało współpracę z redakcją między­ narodowego czasopisma abstraktów etnologicznych i folklorystycznych „Demos” (redakcja w Dreźnie, NRD). Między innymi, z ramienia PTL w pracach redakcyj­ nych uczestniczył dr Stanisław Błaszczyk, a z IHKM PAN prof. Anna Kutrzeba-Pojnarowa. W latach 70. przekazano zadanie gromadzenia abstraktów, korektę tłu­ maczeń i korespondencję Ośrodkowi. Średnio wysyłano rocznie około trzydziestu abstraktów (przygotowywano je w języku polskim, tłumaczone były w Dreźnie). Dla potrzeb klasyfikacji opracowano niemiecko-polski słownik słów kluczowych. Waż­ nym zadaniem było opracowanie tablic hierarchiczno-tematycznych słownika słów kluczowych stosowanych w analizie treści pozycji przedstawianych w abstraktach. Współpraca z „Demosem” : 1980 - ankieta muzealna i sporządzenie charakterystyki polskich muzeów do „muzealnego” zeszytu „Demosu”; do 2002 roku udział w zebraniach redakcyjnych „Demosu” : Drezno, Lubiana, Berlin Wschodni, Błażejewko koło Poznania, Drezno, RFN. Po zjednoczeniu Niemiec „Demos” przedstawiający prace tak zwanych demoludów i ZSRR, przestał się ukazywać. Bibliografia IVB W oparciu o przygotowywaną bibliografię bieżącą w Ośrodku opracowywano od roku 1977 wybory do Internationale Volkskundliche Bibliographie, wydawanej najpierw w Szwajcarii, potem w Niemczech Zachodnich, a następnie w Bremie. Po wyzwoleniu krajów bloku sowieckiego redakcję przeniesiono do Tallina w Estonii. Pracownicy Ośrodka brali udział w kolejnych zebraniach redakcyjnych IVB - 1990 Brema, RFN; 1991 Burgerland, Austria; 1992 Zurych, Szwajcaria; 1994 kongres SIEF, Wiedeń, Austria. W zebraniu w 2004 roku nie wzięliśmy udziału ze względu na brak środków. Przesłaliśmy tylko referat opublikowany w „Ludzie” 89, 2005. �Kronika 397 Bibliografia UNESCO W 1971 roku ODilE podjął się redakcji wyborów bibliograficznych dla Section International de Documentation et Information UNESCO, redagującej w Paryżu mię­ dzy innymi Social Science Bibliography/Anthropology. Redakcja ta z czasem prze­ niosła się do London School of Economics, gdzie oprócz corocznego tomu bibliogra­ fii w wersji książkowej zaczęto wydawać bibliografię na CD, a następnie udostępniać ją w Internecie. Z redakcją International Bibliography o f the Social Sciences Ośro­ dek współpracuje do dziś. Należy zaznaczyć, że po roku 2000 Ośrodek dwukrotnie nie dostawał na ten cel rocznych dotacji! W pierwszym roku Ośrodkowi przyszły z pomocą uniwersyteckie ośrodki etnologiczne, opodatkowując się dobrowolnie na rzecz przygotowania bibliografii, w drugim Ośrodek otrzymał jednorazową dotację z Redakcji IBSS, która nie chciała zrezygnować z naszej współpracy. Kartoteki osobowe W 1996 roku sporządzono w Ośrodku dublety kart członkowskich PTL. Zapro­ wadzono ewidencję zmarłych. Rozpisano ankietę osobową wśród pracujących w za­ wodzie absolwentów etnografii. W 1986 roku na zlecenie KNE PAN pozyskano dane statystyczne z GUS z akcji „Magister” i uzupełniono kartoteki. Sporządzono dla KNE PAN analizę zatrudnienia absolwentów etnografii. Oprócz kartoteki założono teczki osobowe z danymi pozy­ skiwanymi w ramach różnych działań Ośrodka. Po śmierci dr. Jana P. Dekowskiego, w 1988 roku Ośrodek zabezpieczył komple­ towane przez niego materiały do „Słownika zasłużonych etnografów”, który projek­ tował. W 1990 roku, decyzją ZG PTL, przejęła je dr Anna Kowalska-Lewicka. Amerykański słownik antropologów W 1988 roku na zamówienie uniwersytetu w Chicago sporządzono 67 biogramów wybitnych badaczy polskich na polu etnologii, zmarłych przed rokiem 1920. Ze wzglę­ du na rozmiary publikacji tylko trzydzieści z nich redakcja umieściła w International Dictionary o f Anthropologists, New York-London: Garland Publications 1991. Sekcja korespondentów terenowych PTL W 1975 roku, w planie tematu węzłowego (temat 11.1 .IV) została powołana w ra­ mach PTL Sekcja, której celem miało być zorganizowanie siatki korespondentów, mających odpowiadać na przesłane ankiety. Kierownictwo merytoryczne Sekcji ob­ jęła mgr Zofia Neymanowa z Sieradza, natomiast stronę administracyjnąpowierzono Ośrodkowi. Poza sprawami finansowymi Ośrodek zajmował się powielaniem, wysy­ łaniem i ewidencjonowaniem ankiet oraz organizowaniem zjazdów korespondentów. �398 Kronika W 1980 roku przekazano Ośrodkowi kierownictwo Sekcji. Z powodu braku środków finansowych Sekcja decyzją Zarządu Głównego PTL zawiesiła działalność w 1987 roku. Pracowała 12 lat i skupiała od 89 korespondentów na początku, do 137 pod koniec działalności. Archiwum Sekcji zostało przekazane do archiwum PTL we Wro­ cławiu. Odbyły się cztery zjazdy korespondentów: w roku 1976 w Łodzi, w 1977 w Uniejowie, w 1978 w Kaliszu, w 1984 w Łodzi. Bibliograficzna baza internetowa Jak wspomniano, materiały do ostatniego tomu drukowanej bibliografii, obejmu­ jące lata 1986-1990, wprowadzano już do bazy komputerowej programu CDS ISIS przystosowanej do przygotowywania bibliografii przeznaczonej do druku. Podobnie wyglądały zapisy obejmujące lata 1990-2000, z tym że częściowo były one niekom­ pletne, gdyż w latach tych Ośrodek nie posiadał już stałych pracowników. W momencie opracowywania wersji internetowej bazy, opis bibliograficzny roz­ budowano, w związku z czym przekazana do Internetu baza ze wspomnianych lat wymaga niestety pewnych uzupełnień. Redakcje i inne prace organizacyjne Oprócz jedenastu tomów różnego rodzaju bibliografii bieżących i retrospektyw­ nych, Ośrodek zredagował i przygotował do druku dla Ministerstwa Kultury i Sztuki informatory o ośrodkach ginących umiejętności rzemieślniczych w latach 90. XX wieku. Ponadto organizował liczne konferencje i seminaria dotyczące problemów dokumentacji etnograficznej, w tym konferencję poświęconą współczesnym proble­ mom wsi przygotowaną razem z Radą Krajową Towarzystw Regionalnych i Uni­ wersytetem Łódzkim w 1997 roku (referaty drukowane w „Łódzkich Studiach Et­ nograficznych” 37: 1998). Ponadto Ośrodek zorganizował w 1968 roku na terenie łódzkiego Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego wystawę połączoną z poka­ zem produkcji tkanin dwuosnowowych. Wystawa była włączona do programu Mię­ dzynarodowego Triennale Tkaniny zorganizowanego przez Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. Odnośnie do prac organizacyjno-redakcyjnych należy także wspomnieć o zgromadzeniu i przetłumaczeniu w latach 1982-1983 artykułów do „polskiego” zeszytu czasopisma „Objets et Mondes” 24: 3-4, 1967, wydawanego przez Musée de 1’Homme w Paryżu. Baza źródłowa Ośrodka Na zakończenie powyższych informacji warto jeszcze dodać, że w wyniku pro­ wadzonych prac, oprócz dokumentów administracyjnych, Ośrodek posiada materiały dokumentujące niektóre etnograficzne konferencje międzynarodowe i krajowe oraz wystawy etnograficzne, bogate materiały do prac klasyfikacyjnych i słownikowych, �Kronika 399 materiały dotyczące historii i przeglądów filmów etnograficznych, prac związanych z wprowadzeniem do programów szkolnych elementów wiedzy etnograficznej (dzie­ dzictwo regionalne) czy akcji opieki nad twórczością i sztuką ludową, wreszcie dane biograficzne o etnografach czy materiały słownikowe. Można je, moim zdaniem, wy­ korzystać w opracowaniach dotyczących historii naszej dyscypliny. Bronisława Kopczyńska-Jaworska PO SIED ZEN IE PLENARNE K O M ITETU N A U K ETN O LO G ICZN Y C H PAN, CIESZYN, 14 M A JA 2010 Posiedzenie odbyło się w siedzibie Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji Uni­ wersytetu Śląskiego w Cieszynie. Rozpoczęła je dziekan Wydziału, prof. dr hab. Halina Rusek, witając członków Komitetu. Obrady poprowadził, według wcześniej przyjętego porządku, przewodniczący Komitetu, prof. Aleksander Posem-Zieliński. Podziękował władzom dziekańskim i dyrekcji Instytutu Etnologii i Antropologii Kul­ turowej UŚ za zaproszenie KNE, a następnie usprawiedliwił nieobecnych członków Komitetu: Michała Buchowskiego, Jolantę Kowalską, Piotra Kowalskiego, Sławoja Szynkiewicza, Elżbietę Tarkowską, Jerzego S. Wasilewskiego i Henryka Zimonia. Posiedzenie było poświęcone trzem zespołom zagadnień: prezentacji komunika­ tów, wypracowaniu stanowiska Komitetu na temat stanu nauk etnologicznych, nie­ zbędnego do syntetycznej oceny polskiej humanistyki w ramach zadania Zespołu Ekspercko-Integracyjnego Nauk o Kulturze i Sztuce PAN, oraz prezentacji wnio­ sków wynikających z przeprowadzonej ekspertyzy „Ocena systemu i praktyki kształ­ cenia etnologicznego (antropologicznego) na polskich wyższych uczelniach w latach 2004-2009”. W ramach komunikatów, przewodniczący poinformował zebranych o sytuacji w PAN, o pracach nad nową ustawą o PAN, szczególnie o dalszym statusie komi­ tetów, a także o reformie nauki i ustawie o tytułach naukowych. Prof. Posem-Zie­ liński przedstawił też założenia organizowanej przez Komitet konferencji „Rozwój a kultura”. Następnie prof. Lech Mróz omówił przygotowania do jubileuszu 75-lecia Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW i połączonych z tymi obchodami przedsięwzięć: konferencji „Antropologia sąsiedzka”, wystawy „Etnologia warszaw­ ska po 75 latach” i studenckiej wystawy w Państwowym Muzeum Etnograficznym. Z kolei prof. Władysław Baranowski poinformował o konferencji „Antropologia miasta” w Łodzi, a prof. Katarzyna Kaniowska o konferencjach studenckich: „Etycz­ ne problemy badań terenowych” i „Jakiej antropologii oczekujemy”. W nawiązaniu do tej ostatniej informacji, prof. Posem-Zieliński wspomniał o podobnej sesji orga­ �400 Kronika nizowanej niegdyś przez archeologów i zaproponował, aby w przyszłości zaplanować konferencję traktującą o tym, czego inne dyscypliny oczekują od nas. Następnie poru­ szono kwestię wydawnictw: prof. Ryszard Vorbrich apelował o składanie materiałów do serii PTL „Prace Etnologiczne”, a prof. Danuta Penkala-Gawęcka poinformowała 0 powołaniu dr Natalii Bloch na nowego sekretarza „Ludu” oraz o dotacji (25.000 zł) otrzymanej na kolejny, 94. tom tego czasopisma (dziesięć arkuszy w tym tomie stano­ wić mają materiały z konferencji Komitetu na temat globalizacji). W dyskusji rozwa­ żano kwestię, czy poszczególne tomy „Ludu” mogą być tematyczne oraz techniczne problemy związane z recenzowaniem artykułów nadsyłanych do redakcji „Ludu”. Podejmując drugie, przewidziane porządkiem obrad, zagadnienie, przewodniczą­ cy Komitetu podkreślił konieczność wypracowania stanowiska Komitetu na temat stanu nauk etnologicznych. Poinformował, że istnieje projekt opublikowania zgro­ madzonych materiałów całego Zespołu Ekspercko-Integracyjnego Nauk o Kulturze 1 Sztuce PAN. Zwrócił uwagę, że taka publikacja będzie traktowana jako wizytówka nauk humanistycznych. Dla nauk etnologicznych zarezerwowano około ośmiu stron tekstu. Przewodniczący dodał, że nieco zmodyfikował - w stosunku do pierwowzoru - ankietę, którą rozesłał w celu pozyskania danych. Tekst, który zamierza przygoto­ wać w oparciu o otrzymane materiały, będzie traktował o stanie badań w etnologii. Przedstawił 9-punktowy konspekt tego opracowania: 1. ewolucja od etnografii do antropologii. Sytuac ja strukturalna, miejsce etnologii w zespole nauk. Zakres przedmiotowy badań (terytorialny, merytoryczny, refleksja teoretyczna a badania empiryczne), badania jakościowe - przesuwanie się przed­ miotu zainteresowań od „tradycyjnej” kultury wsi do nowych obszarów, na przykład miasta czy Internetu; 2. związki interdyscyplinarne - etnologia i antropologia jako nauki społeczne i humanistyczne, związki z muzealnictwem, religią, sztuką, historią, literaturą, antropologizacja nauk pokrewnych (banalizacja, ale też rozszerzenie współpracy): re­ fleksja antropologiczna i zapożyczanie metod etnologicznych przez inne dyscypliny, ambiwalentne relacje między kulturoznawstwem a antropologią kulturową; 3. kulturotwórcza rola etnologii (ochrona materialnego i niematerialnego dzie­ dzictwa, rozbudzanie tożsamości narodowej, edukacja regionalna, ochrona pamięci kulturowej); 4. najważniejsze osiągnięcia poszczególnych ośrodków w zakresie badań w ostat­ nich pięciu latach (nad Poloniąi Polakami w innych krajach, transformacją od 1989 r., życiem codziennym, antropologią miasta, problemami regionalnymi, uchodźcami w Polsce); 5. popularyzacja wiedzy (ochrona dziedzictwa w muzeach, ekspertyzy, wystawy, publikacje antropologiczne w przekładach, szkoły letnie, konferencje interdyscypli­ narne, udział w mediach, ścieżki edukacji regionalnej, edukacja etnologiczna dla in­ nych kierunków, współpraca z instytucjami samorządowymi, muzealnymi); 6. analizowane i pożądane kierunki badań (studia nad nową Europą, migracjami, uprzedzeniami, antropologia polityczna, antropologia rozwoju, antropologia stoso­ wana, antropologia biznesu, zarządzania, antropologia edukacji, antropologia tury­ styki); �Kronika 401 7. przeszkody i bariery rozwoju: finansowe, organizacyjne (słaby udział w więk­ szych grantach i publikacjach z „pierwszej linii”); 8. środki na realizację badań (granty: promotorskie, indywidualne, krajowe); 9. formy współpracy z zagranicą (zbyt mało konferencji międzynarodowych or­ ganizowanych w kraju, słaba obecność na konferencjach zagranicznych, mało pro­ jektów zagranicznych). W konkluzji prof. Posem-Zieliński stwierdził, że po przygotowaniu opracowania zostanie ono rozesłane członkom Komitetu. W ostatniej części posiedzenia zespół ekspertów wyłoniony przez Komitet, w składzie: prof. prof. Aleksander Posem-Zieliński, Zygmunt Kłodnicki, Lech Mróz, Ewa Nowina-Sroczyńska i Czesław Robotycki, zaprezentował swoje wnioski wyni­ kające z przeprowadzonej ekspertyzy na temat praktyki kształcenia etnologicznego, po czym nastąpiła dyskusja. W ramach wolnych głosów i wniosków, prof. Kaniowska wystąpiła z inicjatywą, aby kolejne posiedzenie Komitetu poświęcić kwestii kształ­ cenia na poziomie doktoranckim i zaproponowała, że przygotuje materiał wprowa­ dzający do dyskusji; stąd prośba do zebranych o dostarczenie odpowiednich danych na ten temat, jeżeli podjęta będzie ta problematyka. Prof. Lech Mróz dodał, że jednym z tematów do dyskusji powinna być też kwe­ stia powstawania nowych ośrodków etnologicznych, a prof. Zbigniew Jasiewicz pod­ kreślił, że trzeba się zastanowić, jak tym nowym ośrodkom pomóc. Zamykając zebranie przewodniczący obiecał, że najbliższe posiedzenie będzie poświęcone sygnalizowanym wyżej zagadnieniom. Ryszard Yorbrich PO SIED ZEN IE PLENARNE K O M ITETU N A U K ETN O LO G ICZN Y C H PAN, PO ZNA Ń, 21 PAŹDZIERNIKA 2010 Posiedzenie odbyło się w siedzibie Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. Otworzył je przewodniczący KNE, prof. Aleksander Posem-Zie­ liński, usprawiedliwiając nieobecnych członków Komitetu: prof. prof. Czesława Robotyckiego, Jana Swięcha, Elżbietę Tarkowską, Jerzego S. Wasilewskiego i Henryka Zimonia, następnie poprowadził je według wcześniej przyjętego porządku. Posiedzenie zostało podzielone na trzy części. Pierwszą poświęcono aktualnym problemom środowiska, w tym komunikatom, sprawom bieżącym Komitetu, infor­ macji o sytuacji w PAN, Wydziale I PAN i w innych ośrodkach organizacji nauki, na tle reformy nauki, oraz sprawozdaniu z przebiegu Interkongresu Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Turcji. �402 Kronika W ramach komunikatów przekazano informacje o zakończonych i będących w toku habilitacjach (J. Kajfosza, D. Demskiego, K. Marciniak, M. Trojana, D. Czai) oraz o wszczętych procedurach profesorskich (J. Tokarskiej-Bakir, A. Wieczorkie­ wicz, I. Kabzińskiej). Następnie prof. Ryszard Vorbrich omówił program konferencji „Rozwój a kultura” organizowanej przez KNE w Ośrodku Konferencyjnym w Będlewie koło Poznania. Powiadomiono zebranych o zaszczytnych funkcjach i wyróżnieniach członków Komitetu: prof. Michała Buchowskiego, który został wiceprzewodniczącym World Council of Anthropological Associations, prof. Doroty Simonides, która została nagrodzona „Śląskim Szmaragdem”, prof. Aleksandra Posema-Zielińskiego, który został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, a także o jubileuszach człon­ ków Komitetu: prof. prof. Henryka Zimonia, Zygmunta Kłodnickiego i Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej. Następnie omówiono przebieg naboru na studia w poszczególnych ośrodkach et­ nologicznych. I tak, w Toruniu przyjęto 60 osób na pierwszy stopień studiów oraz 36 na drugi stopień (W. Olszewski); w Gdańsku 60 na pierwszy stopień (W. Bęben); w Poznaniu 70 (pierwszy) i 36 (drugi); w Łodzi 96 (pierwszy) i 28 (drugi), maleje za­ interesowanie studiami wieczorowymi (W. Baranowski); w Warszawie 45 (pierwszy) i 29 (drugi), na niestacjonarne 39 (pierwszy) (L. Mróz); w Cieszynie 75 (pierwszy) i 25 (drugi), nie ma studiów niestacjonarnych i doktoranckich (Z. Kłodnicki); we Wrocławiu około 40 osób na studia dzienne, prowadzenie zaocznych nie opłaca się (A. Paluch). Poinformowano także o kategoriach (pierwszej i drugiej) przyznanych poszczegól­ nym placówkom etnologicznym po ocenie parametrycznej. W dyskusji poruszano mię­ dzy innymi to, że nowa ocena parametryczna nie jest korzystna dla nauk humanistycz­ nych, podobnie jak preferowanie publikacji w języku angielskim, postulowano także potrzebę zmiany „filozofii punktowania” publikacji. Podniesiono także problem stu­ diów doktoranckich, czyli studiów trzeciego stopnia na etnologii. Studia takie funkcjo­ nują w kilku ośrodkach. Na UMK sąto studia wydziałowe, a doktoranci mają stypendia rotacyjne (W. Olszewski); naUAM przyjęto dwie osoby, ogółem jest 12-13 doktoran­ tów, powołano też studia zaoczne płatne (1.500 zł za semestr) (M. Buchowski); na UŁ na studiach wydziałowych studiuje 19 osób, istnieje tendencja do przyjmowania jak największej liczby kandydatów (W. Baranowski); na UW na studiach wydziałowych jest 12 osób, brak stypendium na pierwszym roku i brak pracy po studiach nie zachę­ ca do ich podejmowania (L. Mróz); w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN nabór kandydatów trwa od dwóch lat, a studia są płatne. W dyskusji prof. Posem-Zieliński podkreślił, że korzystne jest kształcenie nowych kadr, ale problemem pozostają dla instytutów koszty, które generują doktoranci i to, kto je ma pokrywać. Kolejną kwestią, o której informowano były granty. Stwierdzono, że do granto­ wej komisji archeologiczno-etnologicznej trafiają także wnioski z innych dyscyplin, mające walor etnologiczno-antropologiczny, co powoduje zagęszczenie puli granto­ wej i konkurencję dla naszych wniosków. W dyskusji wspomniano o sprawie lokalu dla komisji grantowej (R. Vorbrich) oraz powiadomiono o przyznaniu trzech grantów Instytutowi im. O. Kolberga. �Kronika 403 Na zakończenie przekazano komunikaty o interesujących konferencjach: dedy­ kowanej P. Szackiemu - w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie; poświęconej C. Levi-Straussowi; na temat antropologii miasta - w Łodzi; konferen­ cji PTL „Antropologia podróżowania” - w Toruniu; „Obcy w karykaturze” - w War­ szawie; Szkole letniej połączonej z jubileuszem Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW. Z bieżących spraw Komitetu omówiono przede wszystkim kwestię wydawnictw. Poinformowano o wydaniu pierwszego tomu materiałów z konferencji „Antropolo­ gia polityki i polityka w antropologii” (red. M. Drozd-Piasecka i A. Posem-Zieliński, Warszawa 2010) oraz o stanie prac redakcyjnych nad drugim tomem materiałów z tej konferencji. Ponadto przekazano informację o ukazaniu się materiałów z konferencji Komitetu na temat globalizacji w 94. tomie „Ludu” (czasopismo otrzymało środki na dodatkowe siedem arkuszy). W dyskusji mówiono o tym, że zaprojektowanie ko­ lejnego tomu tematycznego „Ludu” nie jest łatwe, bo nadsyłane teksty nie spełniają stawianych wymogów. Zasygnalizowano też, że na UJ powstała praca licencjacka na temat „Ludu”. Prof. Danuta Penkala-Gawęcka poinformowała o projektowanej konferencji Ko­ mitetu poświęconej zagadnieniom z zakresu antropologii medycznej, która odbędzie się w Będlewie w 2011 roku. Będzie to druga konferencja Komitetu, bo wcześniej, także w Będlewie, odbędzie się sesja międzynarodowa organizowana przez Komisję do Badania Wschodu KNE i Katedrę Etnologii i Antropologii Kulturowej UMK. Przechodząc do kolejnego punktu programu, przewodniczący przedstawił krótko aktualną sytuację w PAN i stwierdził, że Komitet winien funkcjonować według do­ tychczasowych zasad do 31 grudnia, czyli do przyjęcia nowych procedur i urucho­ mienia wyborów. Stąd nie ma jasności, czy będzie mogło odbyć się przyszłoroczne, wiosenne posiedzenie plenarne Komitetu, planowane w Gdańsku w Zakładzie Etno­ logii. Przewodniczący dodał, że w projekcie nowej ustawy o PAN wstrzymano próby ograniczenia liczby komitetów - mają one pełnić funkcje eksperckie, pozostawiono oddziały, będzie funkcjonował dawny podział członków PAN, ale dodatkowo zo­ stanie wprowadzone rozgraniczenie na członków-seniorów i członków, przy czym funkcje w PAN będą mogli sprawować tylko członkowie „juniorzy”. Projektuje się także wprowadzenie rad kuratorów dla instytutów, nie rozstrzygnięto jednak, kto bę­ dzie wchodził w ich skład. Nowością jest utworzenie Akademii Młodych, składającej się z naukowców do 38. roku życia, wybieranych na jedną kadencję. Wprowadzono zmiany organizacyjne: z Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej i Zakładu Kra­ jów Pozaeuropejskich utworzono Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Oriental­ nych PAN. Przewodniczący poinformował także, że zostanie wybrany nowy skład Centralnej Komisji na lata 2011-2012, ale zasady jej działania w tym okresie będą takie, jak dotychczas. Następnie prof. Posem-Zieliński złożył sprawozdanie z Interkongresu Między­ narodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (IUAES) w Beka w Tur­ cji, zatytułowanego „Na rozdrożu cywilizacji”, podczas którego wygłosił referat. Ze względu na wysoki koszt, liczba uczestników była ograniczona. Referaty wygła­ �404 Kronika szano w kilku sesjach, ale poziom prezentacji był dość niski. Przeważała tematyka Bliskiego Wschodu - problemy globalizacji, migracji. Referaty dotyczyły głównie etniczności, globalizacji, praw człowieka i tubylczości. Można było zauważyć, że mniejszym zainteresowaniem cieszą się gender studies, studia etnohistoryczne czy z problematyki ekologicznej. Następny interkongres jest planowany w 2011 roku w Perth w Australii, a pełny kongres Unii w 2012 roku w Manchesterze w Wielkiej Brytanii. Natomiast kongres SIEF odbędzie się w 2011 roku w Lizbonie. W części drugiej posiedzenia odbyły się prezentacje przebiegu i rezultatów dwóch przedsięwzięć badawczych. Prof. Zbigniew Jasiewicz wprowadził zebranych w szcze­ góły projektu „Początki polskiej etnologii i antropologii kulturowej (od końca XVIII w. do 1918 r.)”, realizowanego w ramach grantu KBN. Podał kilka powodów zajęcia się tym tematem: rozwój poszczególnych ośrodków etnologicznych i tworzenie się no­ wych, rozwój instytucjonalny etnologii, zwiększenie liczby studentów na tym kierun­ ku, konieczność popularyzacji wiedzy o podstawach etnologii i antropologii kulturo­ wej, globalizacja nauki i poszukiwanie miejsca dla naszej dyscypliny. Dodatkowym motywem było to, że sam wykładał historię etnologii. Sieci poszukiwań zostały szero­ ko zarzucone w kilku kierunkach: objęły między innymi analizę zjawisk etnicznych, opisy i interpretację kultur i ludów pozaeuropejskich, przedstawienie rozwoju kultury ludowej czy próby ukazania innych niż lud warstw narodu. Dwa wątki szczególnie zafascynowały prof. Jasiewicza: początek ośrodka wileńskiego oraz rola kobiet w et­ nologii polskiej. Rezultatem prac będzie monografia zgłoszona do publikacji w ramach serii „Prace KNE PAN”. Dziękując prelegentowi, przewodniczący wyraził nadzieję, że Komitet otrzyma środki na publikację tego tomu. Z kolei o Centrum Badań Migracyjnych UAM mówił dr hab. Jacek Schmidt, któ­ ry wymieniając powody jego powstania wskazał między innymi na tradycje poznań­ skie w zakresie badań migracji (chociaż podkreślił, że prym w tym względzie wiodą Warszawa i Kraków) i brak takiego ośrodka badawczego w Poznaniu. Utworzenie tej placówki jest próbą zintegrowania środowiska badaczy z zachodnich rejonów Polski, zajmujących się migracjami. Centrum jest placówką ogólnouniwersytecką z siedzibą w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM, skupia 30 członków z pięciu wydziałów UAM i sześciu różnych dyscyplin, ale także osoby z zewnątrz. W skład rady programowej wchodzą profesorowie: Aleksander Posem-Zieliński, Michał Buchowski, Werner Schiffauer i Jan Sandorski. Cele Centrum to: 1. integracja roz­ proszonych działań, wymiana doświadczeń, aplikacja o fundusze; 2. informacyjny, założenie strony internetowej, wymiana informacji o konferencjach, założenie subbiblioteki; 3. badawczy - prace badawcze będzie prowadził zespół (także obcokra­ jowcy z Włoch, Niemiec i USA) z dużym doświadczeniem, również w pozyskiwa­ niu grantów indywidualnych, ale priorytetem będą granty zespołowe. Dr hab. Jacek Schmidt mówił o zrealizowanych pracach, wdrożonych projektach, zainteresowaniu władz samorządowych badaniami, o zajęciach dydaktycznych, a także o planach utworzenia filii Centrum we Frankfurcie nad Odrą. W ramach trzeciej części zebrania (wolne głosy i wnioski), głos zabrała prof. Katarzyna Kaniowska, która zastanawiała się, czy nie byłoby zasadne omówić na następnym posiedzeniu Komitetu zagadnień studiów doktoranckich. Zaznaczyła, że �Kronika 405 wie, iż nasze środowisko doktorantów oczekuje wsparcia i pomocy w tym zakresie. Na takie spotkanie należałoby przygotować wystąpienia na temat studiów doktoran­ ckich, które byłyby podstawą do dyskusji. Zamykając posiedzenie, przewodniczący zasugerował, aby - ze względu na koń­ czącą się kadencję KNE - do tematu studiów doktoranckich powrócić po wyborach, na początku nowej kadencji. Ryszard Vorbrich K O N FEREN CJA „ETHICS, HEALTH CARE A N D A N TH R O PO LO G Y ”, A M STERD A M , 10 G RU D N IA 2010 Konferencję zorganizowała redakcja holenderskiego czasopisma poświęconego spo­ łecznym i kulturowym aspektom zdrowia, choroby oraz ochrony zdrowia „Medische Antropologie”, ukazującego się od 1989 roku. Jego redaktorem naczelnym jest jeden z najbardziej znanych antropologów medycznych w Europie, profesor Sjaak van der Geest. Spotkanie miało charakter interdyscyplinarny. Brali w nim udział antropolodzy, filozofowie, etycy oraz przedstawiciele biomedycyny (niektórzy również z przygo­ towaniem antropologicznym), przede wszystkim z Holandii, ale również z Niemiec i Bangladeszu. Teksty wszystkich prezentacji były dostępne uczestnikom przed spo­ tkaniem; referenci krótko streszczali swoje prace, a następnie szczegółowo je dysku­ towano. Po uwzględnieniu uwag i komentarzy artykuły zostaną opublikowane w ko­ lejnym numerze „Medische Antropologie”. Wyodrębniono trzy tematyczne panele: etyka ochrony zdrowia - perspektywa medyczna i etyczna, etyka ochrony zdrowia - perspektywa antropologiczna, etyka w badaniach antropologii medycznej. W ramach dwóch paneli poświęconych etyce służby zdrowia prezentowano przede wszystkim wyniki badań prowadzonych w Europie. Antropolożka z Norwegii, El­ len Kristvik (Akershus University Hospital, Lorenskog), podjęła kwestię wyrażania przez pacjenta zgody na terapię. W społeczeństwie zachodnim bardzo dużą wagę przypisuje się autonomii człowieka oraz możliwości decydowania o samym sobie. W kontekście ochrony zdrowia niesie to ze sobą zagrożenie, że lekarze zbyt często oddają decyzję o dalszym postępowaniu pacjentowi, który nie posiada przecież wie­ dzy i doświadczenia lekarskiego. Elleke Landeweer, filozofka z EMGO Institute for Health and Care Research w Uniwersytecie Medycznym w Amsterdamie, omówiła zagadnienia przymusu stosowanego wobec pacjentów oddziałów psychiatrycznych, z uwagi na bezpieczeństwo personelu, oraz związane z tym dylematy moralne. Janus Oomen, lekarz z wykształceniem antropologicznym, skupił się na problemie błędów lekarskich, starając się wyróżnić rodzaje krzywd wyrządzonych przez lekarzy: nie­ zamierzone, nieuniknione oraz takie, których można było uniknąć. Omawiano także �406 Kronika problemy etyczne pojawiające się przy sprawowaniu opieki nad nastoletnimi matkami oraz związane z programami prewencji upadków wśród osób starszych. Opisano toczą­ cą się obecnie w Holandii publiczną dyskusję wokół etycznie istotnych tematów sztucz­ nego zapłodnienia oraz eutanazji. Podjęto również temat zarządzania służbą zdrowia, wskazując na konieczność ciągłego balansowania między dobrem pacjenta a interesem placówki. Freerk Heule, emerytowany lekarz i antropolog, omówił działania fundacji pomagających realizować marzenia terminalnie chorych dzieci, które określa jako in­ stytucjonalizację społecznej potrzeby rekompensaty. Klaartje Klaver z Uniwersytetu w Tilburgu zajęła się kwestiami teoretycznymi i, posługując się koncepcją habitusu Pierre’a Bourdieu, zaprezentowała dane z badań nad opieką szpitalną w Holandii. W tej grupie tylko dwie prezentacje odnosiły się do badań spoza zachodniego kręgu kulturowego. Jedna z nich pokazywała, na przykładzie leczenia gruźlicy w In­ diach, nieadekwatność standaryzacji terapii leczniczych wypracowanych na gruncie euroamerykańskiej biomedycyny. Natomiast Lianne Holten, położna i antropolożka, która pracowała i prowadziła badania w Mali, wskazała, że w krajach, gdzie roz­ winięta jest medycyna tradycyjna, wysiłki czynione na rzecz jej zastąpienia przez biomedycynę są skazane na niepowodzenie. Jej zdaniem, dla dobra pacjentów ko­ nieczny jest dialog między różnymi medycynami i ich integracja. Wystąpienia dotyczące etyki badań z zakresu antropologii medycznej zwracały uwagę na konieczność prowadzenia stałej refleksji nad działaniami badacza. W inte­ resujący sposób ukazano, że kodeksy etyczne stworzone w Europie i Stanach Zjed­ noczonych nie sprawdzają się w innych kontekstach kulturowych, co podważa zasad­ ność oceniania projektów badawczych przez komitety etyczne. Sjaak van der Geest zaapelował do etyków o większe zaufanie do antropologów, którzy znając kulturowe i społeczne uwarunkowania miejsca, w którym prowadzą badania, są najbardziej kompetentni do oceny etyczności swoich działań. W kolejnych prezentacjach stawia­ no również pytanie: „czy kodeksy etyczne mogą podróżować?”. Na koniec zabrała głos specjalistka zdrowia publicznego, Prisca Zwanikken, z komitetu Royal Tropical Institute w Amsterdamie zajmującego się analizą projektów antropologicznych pod względem ich etyczności. Rozważa on wprowadzenie w przyszłości procedur zasię­ gania opinii „lokalnych autorytetów”, w celu dostosowania stawianych badaczowi wymagań etycznych do miejscowych uwarunkowań. Interdyscyplinarne seminaria, podczas których spotykają się reprezentanci róż­ nych perspektyw badawczych i naukowych, mają dużą wartość dla antropologów, gdyż ukazują nam inne punkty widzenia, a to umożliwia pogłębienie naszego inter­ pretowania rzeczywistości. Szczególnie znaczenie ma uwrażliwienie antropologów na etyczne aspekty naszych badań w obrębie systemów ochrony zdrowia i opieki medycznej. Z drugiej strony, etycy oraz lekarze, zapoznając się z wynikami badań antropologicznych prowadzonych w społecznościach pozaeuropejskich, mogą ła­ twiej zauważać kulturowe uwarunkowanie potrzeb zdrowotnych oraz weryfikować założenia swoich dyscyplin dotyczące uniwersalności zasad moralnych. Anna Helena Wądołowska �Kronika 407 KO N FEREN CJA „RO ZW ÓJ A KULTURA. PER SPEK TY W Y POZNAW CZE I PR A K TY CZN E” , BĘDLEW O , 21-23 PAŹDZIERNIKA 2010 Zagadnienia rozwoju i postępu należą do wiodących w światowej antropologii, zwłaszcza w ujęciu postkolonialnym. Polska - po włączeniu w struktury unijne zasiliła grono państw świadczących pomoc rozwojową krajom uważanym za mniej uprzywilejowane. Tym bardziej działania podejmowane w zakresie polityki rozwo­ jowej powinny stać się przedmiotem namysłu i debaty z udziałem nie tylko antro­ pologów, ale i badaczy z innych dyscyplin. Temu celowi służyła trzecia już z cyklu będlewskich konferencji. W organizacji tego przedsięwzięcia siły połączyły trzy ośrodki etnologiczne: Komitet Nauk Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk, Insty­ tut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza oraz Zakład Etnologii Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Pozna­ niu1. Konferencja miała charakter interdyscyplinarny i zgromadziła, oprócz antro­ pologów - socjologów, politologów, prawników, filozofów, historyków, geografów i misjologów, wśród których byli również praktycy w zakresie pomocy rozwojowej. Wygłosili oni łącznie ponad 30 referatów. Pierwsza sesja plenarna, otwierająca konferencję, nosiła tytuł „Perspektywy rozwoju w ujęciu historycznym i antropologicznym”. W tej części obrad wystąpiło trzech prelegentów. Wątkiem przewodnim referatów był problem samego pojęcia rozwoju, tak w perspektywie historycznej, jak i antropologicznej. Karol Piasecki dokonał analizy zagadnienia rozwoju, łącząc ujęcia adaptacji biologicznej i kultu­ rowej. Argumentował, że główny problem badawczy tkwi w zbyt wąskim rozumie­ niu niezwykle istotnego komponentu definicji rozwoju, jakim jest pojęcie adaptacji biokulturowej. Prelegent rozważał zależności pomiędzy wzrostem a zmniejszaniem się poziomu skomplikowania systemów biokulturowych i wskazywał na różne kon­ sekwencje tych procesów, w tym poznawcze. Referat Ryszarda Vorbricha dotyczył zagadnienia rozwoju w kontekście globalizacji i zmian społeczno-kulturowych we współczesnej Afryce. Od wielu lat ważnym pojęciem jest tu „agent kontaktu”, który we współczesnej formie jest przedstawiany jako „agent rozwoju”. Prelegent zdefi­ niował go jako osobę, która partycypuje w dwóch (lub więcej) kulturach i z racji swej kluczowej pozycji w strukturach społecznych, politycznych czy ekonomicz­ nych, odgrywa istotną rolę w procesie rozwoju grupy i regionu, głównie jako po­ średnik w transferze idei, dóbr materialnych i technologii. W ostatnim referacie w tej sesji, przygotowanym przez Helenę Patzer i Agatę Hummel, analizie zostały poddane powiązania pomiędzy antropologią a rozwojem społecznym. Autorki argumentowa­ ły, iż antropologia jako dyscyplina nauki zaangażowana była od samego początku 1Te trzy ośrodki organizują corocznie konferencję w Będlewie koło Poznania, od 2008 r. Wcześniej miały miejsce dwa takie spotkania: „Komunikacja i dialog kultur” (13-15.06.2008 r.) oraz „Antropolo­ gia polityki i polityka w antropologii” (18-20.05.2009 r.). �408 Kronika swego istnienia - w sposób mniej lub bardziej świadomy - w rozwój i sprawowanie władzy, tak w kontekście kolonialnym, jak i postkolonialnym. Dziś, by nie powielać błędów przeszłości, systematycznie i kompleksowo buduje ona nową subdyscyplinę - antropologię rozwoju, zainteresowaną takimi zagadnieniami, jak zrównoważony postęp, kolonializm oraz neokolonializm, imperializm (w tym kulturowy), Trzeci Świat oraz relacje Północ - Południe. Dyskusja w drugiej sesji plenarnej, zatytułowanej „Perspektywy rozwoju w uję­ ciu filozoficznym, prawnym i misjologicznym”, koncentrowała się wokół relacji obcy - tubylec i dotyczyła wystąpień trzech prelegentów. W wygłoszonych refera­ tach Jarosław Różański i Wojciech Bęben zwrócili uwagę na sposób prowadzenia ewangelizacji, zadając pytanie, czy winna nią kierować zasada inkulturacji czy też inkorporacji. Ta pierwsza rozumiana jest jako swoiste prawo (a nie ustępstwo ze strony Kościoła) kultury do uszanowania jej wartości i promowanego stylu życia, jeśli nie są one sprzeczne z Ewangelią. Jej podstawowym mankamentem wydaje się fakt, że to obcy przeprowadza swoistą selekcję kultury tubylczej, nie do końca ją rozumiejąc. Powinien to raczej robić człowiek wychowany w danej kulturze, który potrafiłby dokonać trafnej jej interpretacji. Inkorporacja zaś dotyczy całości kultury, co może być trudne do zaakceptowania przez Kościół, jako że nie wszystkie elemen­ ty tubylcze są zgodne z jego naukami (na przykład poligynię można przemilczeć, ale zabijanie bliźniąt już nie). Drugi wątek dyskusji dotyczył kwestii praw ludności tubylczej w kontekście świadczonej jej pomocy. Zwracano uwagę, że definicje praw­ ne są oderwane od złożonej i pełnej niuansów rzeczywistości. Trudno więc w tej sytuacji stworzyć uniwersalnie dobre prawo, które można by stosować w praktyce. Jako przykład prelegent - Aleksander Posem-Zieliński - wskazał sytuację Mapuchów z Chile. Mieszkając na swoich terenach, definiowani są jako tubylcy i z tego tytułu przysługuje im prawo do pomocy. Kiedy jednak migrują za pracą do dużych miast, tracą status tubylca. Wątkiem przewodnim trzeciej sesji plenarnej - „Rozwój w doświadczeniach Ja­ ponii” - były przemiany japońskiej gospodarki oraz bezpośrednio z nimi związane zmiany społeczne i kulturowe, które przybliżyło słuchaczom dwoje gości z Japonii. Mayumi Sekizawa z National Museum of Japanese History w Tokio nakreśliła obraz skutków nagłego rozwoju ekonomicznego po II wojnie światowej, ze szczególnym uwzględnieniem przemian z lat 50. XX wieku. Doprowadziły one do gwałtowne­ go spadku produkcji rolnej, zaniku społeczności typu wiejskiego w niektórych re­ gionach, a zarazem do rozwoju osad typu miejskiego i wzrostu liczby robotników w ośrodkach wielkoprzemysłowych. Jedną z przemian, dobitnie zaakcentowanych przez Sekizawę, było pojawienia się nowego modelu rodziny - nielicznej, miesz­ kającej z dala od żyjących przodków oraz towarzyszące temu zjawiska alienacji, niskiej samooceny i problemy osobowościowe. Z kolei Takanori Shintani z Kokogakuin University w Tokio skupił się na przemianach dokonujących się w zakresie tradycyjnych upraw ryżu. Zwrócił uwagę na fakt, iż proces mechanizacji prac rol­ nych doprowadził do zintensyfikowania kultur rolnych, ale równocześnie do indy­ widualizacji rolnictwa. Wraz z wprowadzeniem na szeroką skalę maszyn, utraciły rację bytu działania wspólnotowe i rytuały religijno-magiczne mające dotąd istotne �Kronika 409 znaczenie scalające społeczności wiejskie. Pojawiły się ponadto nieznane wcześniej problemy związane z dziedziczeniem areałów rolnych, masowymi migracjami do miast i ośrodków przemysłowych, starzeniem się społeczeństwa oraz przerwaniem więzi międzypokoleniowych. Wieńczące sesję wystąpienie Jacka Splisgarta stanowi­ ło uzupełnienie dwóch poprzednich referatów. Nakreślił on tło przemian japońskiej gospodarki od połowy XIX wieku do dziś - „otwarcie się” Japonii na idee, nowinki techniczne, a co za nimi idzie wpływy Zachodu. Jednakże zarówno ideologie, jak i technologie zostały w znacznym stopniu przetworzone na rodzimym gruncie i pod­ dane wnikliwej refleksji. Kanwą dla rozważań referenta stał się model rodziny japoń­ skiej przekształcający się z rodziny wielopokoleniowej w nuklearną, z ograniczoną liczbą potomstwa. Tematyka podjęta przez referentów została przyjęta z zaintereso­ waniem przez uczestników konferencji, czego wyrazem była ożywiona dyskusja. Dalsze obrady miały miejsce już w sekcjach. Dwuczęściowa sekcja „Problemy rozwoju w Afryce i Azji” zgromadziła aż siedmiu prelegentów, którzy podjęli zagad­ nienie rozwoju na przykładzie projektów realizowanych w państwach afrykańskich (w Nigerii, Kongo, Tanzanii oraz w Kraju Dogonów w Mali) i azjatyckich (w diaspo­ rze tybetańskiej w Indiach oraz w Tadżykistanie). Wszystkie te wystąpienia łączyła osoba beneficjenta pomocy rozwojowej - zwykle postrzeganego przez instytucje po­ mocowe w kategoriach podporządkowania - traktowanego tu jako sprawczy pod­ miot. Krzysztof Trzciński zwrócił uwagę na istnienie lokalnych koncepcji rozwoju, dostosowanych do rzeczywistości i potrzeb tych, których nazywa się beneficjentami. Uczynił to na przykładzie nigeryjskiego myśliciela politycznego i społecznego Claude’a Ake i jego koncepcji rozwoju powiązanego z demokracją, na przykładzie utopii agrarnej. Koncepcja ta zakładała między innymi realizowanie projektów krótkoter­ minowych na poziomie wsi, decyzyjność samych beneficjentów oraz uniezależnienie od pomocy zewnętrznej. Jacek Łapott poruszył kwestię zmiany kulturowej wywoła­ nej rozwojem turystyki, i podejmowanych przez niektórych Dogonów prób oporu wobec niej. Natomiast Lucyna Tumanowicz ukazała sprawczość dzieci ulicy z tanzańskiej metropolii, które stosują szereg strategii mających na celu zawłaszczenie przestrzeni i generowanie dochodu - w tym ujęciu dziecko jawi się jako równy do­ rosłym żywiciel rodziny. Rafał Beszterda przedstawił działania podejmowane przez mieszkańców Kinnauru z północnych Indii w obliczu projektu budowy hydroele­ ktrowni w ich regionie, które świadczą o świadomym i umiejętnym wykorzystywaniu pomocy państwa, na przykład poprzez uzyskiwanie rekompensat za zniszczoną przez niefortunną realizację projektu rozwojowego drogę, co uniemożliwiało transport ja­ błek na sprzedaż. Natalia Bloch zwróciła uwagę, że pomoc rozwojowa świadczona grupom postrzeganym jako nieuprzywilejowane - jak na przykład uchodźcy tybetań­ scy w Indiach - może prowadzić do zmiany relacji zależności w kontaktach z lokalną ludnością. Dochodzi do sytuacji, gdy goście i gospodarze zamieniają się miejscami, co z kolei stanowi źródło napięć i potencjalnych konfliktów. Anna Cieślewska omó­ wiła współwystępowanie różnych form samorządności na przykładzie organizacji wioskowych w okręgu szarabadzkim w Tadżykistanie, zarówno tych nowoczesnych, mających być agentami rozwoju demokracji, jak i tradycyjnych, od dawna istnieją­ cych na tym obszarze. Z kolei Andrzej Nowak, zadając przewrotne pytanie: „Czy �410 Kronika Kongo istnieje?”, zwrócił uwagę na potrzebę historyczno-systemowego ujmowania kultur i ich rozwoju, czyli konieczność kontekstualizowania kategorii rozwoju. Kolejna, dwuczęściowa sekcja „Problemy rozwoju w Ameryce Łacińskiej” prze­ niosła uczestników konferencji na inny obszar globu. Wystąpienia w jej ramach doty­ czyły trzech głównych kwestii. Pierwsza poruszała zagadnienie programów rozwojo­ wych kierowanych do krajów tego regionu. Marika Kosiel pokazała, jak istotną rolę w tworzonych aktualnie przez Unię Europejską projektach, adresowanych do kra­ jów regionu Karaibów, Pacyfiku, Ameryki Łacińskiej oraz Afryki, odgrywają unijne doświadczenia zdobyte w trakcie realizacji wcześniejszych kluczowych projektów: Wewnętrznej Polityki Spójności oraz Polityki Sąsiedztwa. Aleksander Posem-Zieliński przedstawił zakres oraz sposoby aplikowania różnego rodzaju pomocy (tej stricte materialnej oraz tej nakierowanej na zachowanie własnego dziedzictwa kulturowo-religijnego) przez agendy UE na obszarze Ameryki Łacińskiej. Istotną częścią jego wystąpienia była również analiza słabych punktów, jakie ujawniły się w trakcie reali­ zacji programów pomocowych, a które po części wynikały z ignorancji darczyńców wobec obcej kultury. Dzięki referatowi Magdaleny Śniadecki ej-Kotarskiej można było zapoznać się z problematyką projektów rozwojowych realizowanych wśród kobiet indiańskich w Boliwii. Drugi motyw przewodni dotyczył recepcji tychże programów rozwojowych przez ludzi, do których są one adresowane oraz wpływu, jaki mają na nią tubylcze obrazy świata. Mariusz Kański przybliżył tubylczą wizję „dobrego życia” Indian E ’ńepa z Wenezueli, która leży u podstaw ich sposobu odbio­ ru programów rozwojowych. Kontynuując ten wątek, Tarzycjusz Buliński pokazał, jak bardzo wątpliwe jest przypisywanie potencjału rozwojowego szkole państwowej działającej wśród Indian E ’ńepa. Zestawiając oficjalne cele programu edukacji dwukulturowej z praktyką tubylczą, zaprezentował szkołę jako instytucję zindianizowaną i wykorzystywaną przez Indian do osiągania swoich własnych celów. Z kolei Mag­ dalena Krysińska-Kałużna ukazała, jak dyskurs rozwoju i programów rozwojowych zostaje zawłaszczony i wykorzystany przez przedstawicieli kultury dominującej w Peru, i jakie przynosi to konsekwencje dla grup zdominowanych. Wreszcie trze­ ci wątek dotykał kwestii wpływu problematyki rozwojowej na koncepcje i praktyki badawcze dyscyplin naukowych. Bogumiła Lisocka-Jaegermann nakreśliła proces zmiany w praktyce terenowej geografów, którzy pod wpływem indywidualnych do­ świadczeń pozagabinetowych uwrażliwili się na żywy kontekst kulturowy. Dlate­ go też antropologia oraz tak zwana polityka miejsca stały się istotnym elementem „nowej” geografii kultury. Referat Łukasza Kaczmarka, zamykający sesję, przeniósł jej uczestników w krainę odległą zarówno w czasie, jak i przestrzeni, omawiając badania terenowe Józefa Obrębskiego przeprowadzone na wyspach Fidżi i Jamajce w połowie XX wieku. Osnową antropologicznej analizy zaprezentowanej przez auto­ ra stało się porównanie dwóch modeli rozwoju obu tych byłych kolonii brytyjskich. Drugi dzień konferencji wypełniły obrady w dwóch sekcjach i końcowa sesja plenarna. W ramach sekcji „Teoretyczne i praktyczne problemy rozwoju” podjęto między innymi zagadnienie relacji na linii płeć kulturowa - rozwój. Monika Bobako przedstawiła ujęcia teoretyczne, w których kategoria gender stanowi narzędzie anali­ zy skutków procesów modernizacji. Ambiwalentny wymiar tychże skutków, według �Kronika 411 prelegentki, polega na tym, iż z jednej strony mamy do czynienia z odrzuceniem tych form organizacji życia społecznego, politycznego i ekonomicznego, które niejako degradowały pozycję kobiet w społeczeństwie, a z drugiej z powstawaniem nowych, będących niczym innym, jak utrwaleniem wzorców patriarchalnych w ich nowej, „specyficznie nowoczesnej” formie. Krytyka procesów modernizacji z perspektywy genderowej słusznie zatem dowodzi niewłaściwości bezrefleksyjnego oceniania ich skutków tylko w kategoriach „rozwoju”, jednocześnie jednak niesie ze sobą ryzyko romantyzowania przednowoczesnych relacji społecznych. Z kolei Karol Masłow­ ski uzasadniał, iż skuteczność działań pomocowych jest zależna od mechanizmów regulujących stopień pożądania zmian społecznych. Przyjęcie za miernik rozwoju tych mechanizmów pozwala na sformułowanie uniwersalnej koncepcji rozwoju jako tych zmian w społeczeństwie, które są uznawane za „dobre”, „pożądane”. Natomiast Małgorzata Owczarska, w studium przypadku wolontariuszy organizacji studenckiej AIESEC, poruszyła problematykę rozwoju w kontekście międzynarodowej polity­ ki pomocy rozwojowej, wykazując rozbieżność pomiędzy jej przesłaniem (m.in. uwrażliwienie młodzieży na problemy globalne) a realizacją w praktyce przez orga­ nizacje pozarządowe (przekształcenie wolontariatu w formę turystyki). Wspólnym mianownikiem podsumowującym tę część konferencji było dokonanie krytycznej analizy pojęcia „rozwoju” z wykorzystaniem wachlarza różnorodnych ujęć epistemologicznych. Wystąpienia w sekcji „Problemy rozwoju w krajach postkomunistycznych” obra­ zowały kulturowe uwarunkowania i implikacje rozwoju gospodarczego, ich związki z tożsamością i pamięcią oraz ich wpływ na relacje międzyetniczne/międzykulturowe. W omówionych społecznościach lokalnych Bułgarii (Anna Kijewska), Polski (Maria Godyń) i polsko-niemieckiego pogranicza kulturowego (Paweł Ładykowski i Łukasz Kaczmarek), transformacja związana z upadkiem „żelaznej kurtyny” i li­ kwidacją bloku wschodniego uruchomiła wzajemnie powiązane procesy gospodar­ cze i kulturowo-społeczne bądź ujawniła ich trwanie i dynamikę. Do takich zjawisk należy rewitalizacja życia religijnego w Bułgarii i związane z nią manifestacje etniczności czy odtwarzanie się międzykulturowych, „naturalnych” relacji pogranicza polsko-niemieckiego. Kwestia traumy poprzesiedleńczej mieszkańców wsi Manio­ wy, którą zlikwidowano na skutek decyzji administracyjnej (pod budowę zbiornika wodnego), stanowiła istotny przyczynek do dyskusji nad relacjami pomiędzy pań­ stwem a wspólnotami lokalnymi oraz do refleksji nad rolą pamięci w kulturze mi­ grantów. Istotną cechą wspólną wystąpień w tej sekcji oraz ich niekwestionowaną wartością był fakt, iż powstały one w oparciu o badania terenowe. Konferencję zwieńczyła sesja plenarna podsumowująca obrady w poszczegól­ nych sekcjach. Sławoj Szynkiewicz podkreślił trudność połączenia wątków poru­ szanych w referatach w ramach sekcji dotyczącej tak różnych obszarów, jak Azja i Afryka. Jako jej główny motyw wskazał problematykę negatywnych aspektów pro­ gramów rozwojowych oraz ich skutków ubocznych, niezaplanowanych przez twór­ ców. Obrady sekcji dotyczącej Ameryki Łacińskiej podsumował Karol Piasecki, we­ dług którego z poszczególnych wystąpień wyłaniał się spójny obraz walki o kształt programów rozwojowych, jaką w tym regionie toczą ze sobą społeczności indiańskie �412 Kronika i postkolonialne społeczności metyskie. Przejawy tej właśnie walki uczestnicy kon­ ferencji mogli śledzić w referatach dotyczących różnych grup i rozmaitej problema­ tyki, począwszy od emancypacji kobiet w wielomilionowym społeczeństwie Boliwii, a na niewielkich grupach w Amazonii skończywszy. Z kolei obrady sekcji dotyczącej teoretycznych i praktycznych aspektów rozwoju zsyntetyzował Wojciech Olszewski. Poszczególne referaty, niezależnie od ich zróżnicowania, łączyły elementy ideali­ styczne przewijające się w postulatach ich autorów i dotyczące koncepcji „dobrej” zmiany czy też propagowania feminizmu w krajach afrykańskich. Wreszcie proble­ matykę ostatniej sekcji dotyczącej krajów postkomunistycznych zreferowała Iwona Kabzińska. Podkreśliła, że wszystkie referaty były oparte na własnych badaniach terenowych i łączyło je ukazanie stosunku zwykłego człowieka do wielkich zmian przychodzących z zewnątrz. Jej uwagę zwrócił też fakt, iż w niewielkim stopniu obecne w nich było „antropologiczne zadziwienie”. Całość obrad podsumował pomysłodawca konferencji, Ryszard Vorbrich, który wskazał na kilka jej wiodących wątków. Zwrócił uwagę, że w centrum rozważań nie­ odmiennie plasowały się takie kategorie, jak „rozwój”, „postęp” i „ewolucja”, które poddane zostały krytycznemu oglądowi. Jego efektem było poszukiwanie nowych kategorii, jak na przykład „agent rozwoju”. Opisał dwie podstawowe drogi aksjolo­ giczne, którymi może podążać refleksja antropologiczna nad rozwojem: antropologię rozwoju i antropologię rozwojową. Podkreślił interdyscyplinarność konferencji, któ­ ra przyniosła bogactwo podejść do dyskutowanych kwestii. Współistnienie w obra­ dach ujęć antropologicznych, socjologicznych, politologicznych, prawniczych, filo­ zoficznych, geograficznych i misjologicznych pokazało, jak istotna jest konfrontacja podejść przedstawicieli rozmaitych dyscyplin naukowych. Zwracając na to uwagę, jednocześnie ubolewał, że w spotkaniu zabrakło ekonomistów, których głosy wnio­ słyby wiele do rozważań nad rozwojem. Wyraził na koniec nadzieję, że tradycja in­ terdyscyplinarnych spotkań w Będlewie będzie kontynuowana. Natalia Bloch, Tarzycjusz Baliński2 2 Opracowanie na podstawie sprawozdań Rafała Beszterdy, Natalii Bloch, Lucjana Buchalika, Tarzycjusza Bulińskiego, Łukasza Kaczmarka, Mariusza Kańskiego, Pawła Ładykowskiego i Lucyny Tumanowicz. �Kronika 413 K O N FEREN CJA „ZDROW IE, CH OROBA I LECZEN IE W PERSPEK TY W IE IN TER D Y SCY PLIN A RN EJ”, BĘDLEW O , 9-10 CZERW CA 2011 Konferencja zorganizowana przez Komitet Nauk Etnologicznych PAN oraz In­ stytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM, a poświęcona dyskusji nad istot­ nymi problemami zdrowia, choroby i medycyny, odbywała się w tym roku w gronie prawdziwie interdyscyplinarnym. Zaproszenie przyjęło blisko sześćdziesięciu ba­ daczy, reprezentantów socjologii i historii medycyny, psychologii, filozofii, litera­ turoznawstwa, medycyny, farmacji, botaniki, antropologii fizycznej oraz antropolo­ gii kulturowej. Obrady otwierały dwa referaty prezentujące polską oraz zachodnią antropologię medyczną. Danuta Penkala-Gawęcka (IEiAK UAM) wskazała na jej źródła, kierunki w polskich badaniach oraz związki z innymi naukami, podkreślając interdyscyplinarny charakter badań wynikający z jej ksztahowania się na pograniczu różnych nauk. Zwróciła też uwagę na inspiracje zagraniczne, odwołania do koncep­ cji Arthura Kleinmana, Charlesa Leslie czy Allana Younga. Zachodnią antropologię medyczną reprezentował Sjaak van der Geest (Medical Anthropology and Sociology Unit, University of Amsterdam), który ukazał społeczno-kulturowe uwarunkowania efektywności leków w biomedycynie. Ich zmienne znaczenie i skuteczność zależne sąod poziomu zaufania do lekarza i przepisywanej kuracji, co ma swoje strony dobre (efekt placebo) i złe (zastosowanie niezgodne z przeznaczeniem i związane z tym efekty uboczne). Rolą antropologa staje się działanie dla dobra publicznego - po­ znanie lokalnego sposobu percepcji biomedycyny oraz ścisła współpraca z lekarzem, który dzięki temu ma być lepiej przygotowany do kontaktów z pacjentem. Dalsze obrady toczyły się w czternastu sesjach, a dzięki zestawieniu referatów zależnie od problemu, nie zaś podejścia badawczego, stworzono szerokie pole do dyskusji. Zdrowie, choroba i leczenie - ta klasyczna triada kluczowych w antropo­ logii medycznej zagadnień znalazła odzwierciedlenie w strukturze konferencji. Naj­ więcej mówiono o sposobach dbania o zdrowie, zapobiegania jego utracie i przywra­ cania go. Czy jest to wyrazem globalnej tendencji postępującej medykalizacji, która znajduje oddźwięk w podejmowanej przez badaczy tematyce, czy może zwrotem ku zaangażowanej antropologii medycznej i - szerzej - zaangażowanej nauce skupionej na poszukiwaniu oraz ocenie metod i środków służących szeroko pojętemu dobrostanowi? Referenci na ogół chętniej stosowali pojęcie zdrowia niż choroby. Można więc powiedzieć, że zaczynamy widzieć szklankę raczej w połowie pełną niźli w po­ łowie pustą. Zmniejsza się też fascynacja egzotyką „niezwykłych” syndromów cho­ robowych i terapii, na rzecz zainteresowania problemami wyłaniającymi się na styku elementów dynamicznie kształtujących heterogeniczny, bogaty pluralizm medyczny dzisiejszego świata. Powyższy wątek pojawiał się w kilku panelach. W pierwszej grupie sytuowali się badacze poruszający kwestię spotkania medycyny pochodzenia nie-rdzennego (głównie biomedycyny) z tradycyjną w kulturach pozaeuropejskich. Współistnienie �414 Kronika tradycyjnej medycyny japońskiej z zachodnią przedstawiła Iwona Arabas (Insty­ tut Historii Nauki PAN i Muzeum Farmacji, Warszawa). Obserwowany w Buriacji konflikt dwóch światów - współczesnej medycyny tybetańskiej, związanej z kultu­ rą miejską, pismem i buddyzmem, oraz mongolskiej, związanej z kulturą wiejską, tradycją ustną i szamanizmem, ukazała Veronika Belyaeva-Saczuk (KEiAK US). Z kolei Tarzycjusz Buliński (IEiAK UAM) zaprezentował obraz biomedycyny, jaki mają Indianie Yanomami i w tym świetle zinterpretował problemy państwowej służ­ by zdrowia obszaru Amazonii. Druga grupa wystąpień dotyczyła głównie pluralizmu medycznego w Polsce zjawiska heterogenicznego, złożonego i zmiennego. Zdaje się, że przed nami rysuje się fascynujące pole badawcze, warte dalszej eksploracji. Małgorzata Gdok-Klafkowska (KEiAK US) omówiła próbę połączenia koncepcji Wschodu i Zachodu za­ wartą w Agni Jodze - systemie filozoficzno-religijnym autorstwa Mikołaja i Heleny Rerichów, powołanym do życia na użytek człowieka Zachodu. Tomasz Szymoszyn (IAiE PAN, Warszawa) opisał proces upowszechniania tradycyjnej medycyny ty­ betańskiej oraz przeobrażenia, jakim ulegała ona w trakcie dostosowywania do polskich realiów i potrzeb lokalnego odbiorcy. Socjologiczną analizę zjawiska „niekonwencjonalnej psychoterapii” Anatolij a Kaszpirowskiego zaprezentował Wło­ dzimierz Piątkowski (Zakład Socjologii Medycyny i Rodziny UMCS, Samodzielna Pracownia Socjologii Medycyny, UM w Lublinie), natomiast Michał Kocikowski (Instytut Kultury Polskiej UW) - antropologiczne studium ruchu odnowy charyz­ matycznej. Zwracano uwagę na trudności czy wręcz niemożliwość jednoznacznej klasyfikacji całej gamy praktyk leczniczych, a także na napięcia między biomedy­ cyną i różnymi dziedzinami leczenia niekonwencjonalnego, ale i przejawy współ­ pracy. Interesująco prezentowały się badania łączące nurt historii i socjologii nauki. Uży­ cie perspektywy diachronicznej pozwoliło na wykazanie czasowej zmienności para­ dygmatów biomedycznych, a w konsekwencji też praktyk prozdrowotnych i leczni­ czych. Referenci prezentowali w tym ujęciu niemiecką medycynę okresu romantyzmu (B. Płonka-Syroka, Zakład Humanistycznych Nauk Wydziału Farmaceutycznego AM, Wrocław) i homeopatię, czy raczej dawne i dzisiejsze homeopatie (J. Jeszke, Wy­ dział Pedagogiczno-Artystyczny UAM) oraz zasady prawidłowego żywienia w kilku epokach - „właściwa” dieta pełniła zawsze funkcję samoregulacyjną poprzez dosto­ sowanie potrzeb do istniejących możliwości, wynikających z sytuacji społeczno-eko­ nomicznej i ekologicznej (J. Laskowska-Otwinowska, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Państwowe Muzeum Etnograficzne, Warszawa). Przeanalizowano tak­ że leki i terapie Rzeczpospolitej szlacheckiej XVII i XVIII wieku - zgodne z doktryną humoralną, ale w kwestii skuteczności oceniane na podstawie odczuć pacjenta, co pro­ wadziło do zacierania granic między praktyką specjalistów a domową sferą leczenia (J. Węglorz, IH UWr). Próba weryfikacji owej skuteczności dowiodła, że najwyższą miały nie leki zalecane na podstawie diagnozy zgodnej z doktryną humoralną, ale sto­ sowane w oparciu o potwierdzoną wcześniej empirycznie skuteczność działania. Dziś metody tego okresu zostałyby raczej uznane za komplementarne względem biome­ dycznych (D. Raj, Katedra Farmakognozji AM, Wrocław). Referenci pokazali, że na �Kronika 415 pluralizm medyczny można spojrzeć nie tylko tu i teraz, ale także biorąc pod uwagę głębię historyczną i transkulturowy proces przepływu idei. Pojęcie zdrowia pojawiało się podczas konferencji w kilku ujęciach. W kontek­ ście kosmologii społeczeństw pozaeuropejskich prezentowane było w klasycznym rozumieniu jako przeciwwaga dla choroby. Koncepcje zdrowia i choroby w dżajnizmie - indyjskim systemie filozoficzno-religijnym, który w odniesieniu do zdrowia i leczenia prezentuje się na tle innych tamtejszych systemów jako najbardziej kon­ sekwentny, omówił Piotr Klafkowski (KEiAK US). Mariusz Kański (IEiAK UAM) pokazał natomiast pojmowanie dobrostanu wśród Indian E ’nepa z Amazonii wenezu­ elskiej, łączone z pojęciem osoby i anty-osoby, zdrowia i choroby, a także powiązane z konstruowaniem człowieczeństwa i pokrewieństwa. Istoty tego, czym jest zdrowie, poszukiwano intensywnie podczas specjalnej sesji warsztatowej, prowadzonej wspólnie przez Danutę Penkalę-Gawęcką i Włodzimie­ rza Piątkowskiego. Młodzi reprezentanci różnych dyscyplin przedyskutowali różne nie-fizyczne jego wymiary. Problemy zdrowia społecznego w perspektywie makroi mikrospołecznej oraz kłopoty z mierzeniem jego poziomu (m.in. subiektywny cha­ rakter) omówiła Katarzyna Walentynowicz-Moryl (Instytut Socjologii, Uniwersytet Zielonogórski). Znaczenia wymiaru psychicznego dowodziła Katarzyna Chlewińska (IEiAK UAM), pokazując, jak interwencja kryzysowa (oddolna, niezinstytucjonalizowana, oparta na wczesnym reagowaniu i wsparciu) służy wzmacnianiu zdro­ wia. Współcześnie upowszechnia się takie właśnie pozytywne traktowanie zdrowia w perspektywie salutogenicznej. Mateusz Glinowiecki (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW) ukazał to przez pryzmat historii socjologii, a w ujęciu antropolo­ gicznym Natalia Weimann (Poznań), która w kontekście promocji zdrowia mówiła o rosnącej popularności takich trendów, jak well-being i slow movement, jako reakcji na ugruntowane koncepcje dobrostanu. Podczas innych spotkań panelowych dysku­ towano też o niektórych szczególnych aspektach zdrowia - głównie w odniesieniu do kobiet. Anna H. Wądołowska (Szkoła Nauk Społecznych IFiS PAN, Warszawa) omówiła dynamicznie rozwijające się w antropologii medycznej studia nad zdro­ wiem reprodukcyjnym, na tle badań nad tymi zagadnieniami w innych naukach spo­ łecznych oraz w naukach przyrodniczych. Przedstawiono także pojęcie urody na tle różnych wizji kobiecości, wskazując, że może być ono także traktowane jako „prze­ dłużenie” zdrowia (E. Kostrzewska, IH UŁ). W dyskusjach pewne kontrowersje budził natomiast problem edukacji zdrowot­ nej. Socjolodzy wykazują dysonans pomiędzy racjonalnością medyczną a potocz­ nym pojmowaniem zdrowego stylu życia, stąd specyfika postaw Polaków wobec zdrowia rysuje się mało optymistycznie (E. Korzeniowska, Krajowe Centrum Pro­ mocji Zdrowia w Miejscu Pracy, Instytut Medycyny Pracy, Łódź, i K. Puchalski, SWPS, Warszawa, Instytut Medycyny Pracy, Łódź). Jak zauważył Krzysztof Puchal­ ski, metody sondażowe nastręczają jednak wielu trudności w ocenie stopnia i zakresu dbałości o zdrowie, zatem niezbędne jest włączenie perspektywy antropologicznej, pokazującej kontekst obserwowanych zjawisk. Badania tego typu prowadzone są obecnie w środowiskach migracyjnych. Prowadząje: Maria Węgrzynowska (School of Nursing, Dublin City University, Irlandia) wśród Polek, które wyjechały z kraju �416 Kronika do Irlandii, oraz Izabella Main (IEiAK UAM) wśród migrantek z Polski w Katalonii (Barcelona) i Wielkiej Brytanii (Londyn). Badania te wykazały znaczną różnorod­ ność strategii zdrowotnych. Nowe środowisko, inna organizacja życia i obcy język skłaniają Polki do trzymania się sposobów leczenia i utrzymania zdrowia opartych na medium rodzimego języka (fora internetowe, telefoniczne porady polskich lekarzy). Mimo że w Irlandii poruszają się one dosyć swobodnie pomiędzy polską a irlandzką biomedycyną, to jednak zawsze chętnie uprawiają tak zwaną turystykę zdrowotną do kraju pochodzenia. Bez wątpienia pojęcie zdrowia ewoluuje i poszerza swoje granice, nie odbierając jednocześnie pola chorobie. Proces medykalizacji dotyczy chociażby kwestii uro­ dy, napędzając przemysł kosmetyczny. W coraz większym stopniu ulegają mu stany naturalne, zmienia się zakres tego, co uznajemy za normę. Halina Bogusz (Katedra Historii Nauk Medycznych UM, Poznań) przedyskutowała problemy medykalizacji w odniesieniu do opieki paliatywnej, podkreślając, że w II połowie XX wieku umie­ rający na oddziale pacjent był symbolem medycznej porażki, natomiast dziś medy­ cyna przyjęła kierunek redukcjonistyczny w odniesieniu do śmierci. Równocześnie jednak coraz silniej medykalizowany jest okres przekwitania - już nie tylko łatwej do uchwycenia u kobiet menopauzy, ale i tak zwanej andropauzy u mężczyzn. W uję­ ciu biokulturowym pokazały to Maria Kaczmarek i Magdalena Skrzypczak (Instytut Antropologii UAM). Menopauza jawi się jako kompleks zjawisk o wielu wymia­ rach (biologiczny, medyczny, demograficzny, społeczny, kulturowy, historyczny). Na przykład, jak wykazują badania, prawie dziewięćdziesiąt procent kobiet w Polsce doświadcza uderzeń gorąca, podczas gdy w Japonii tylko kilka procent. Andropauza ma natomiast nie tyle podbudowę biologiczną, gdyż brak wyraźnego momentu utraty zdolności reprodukcyjnej, co znaczenie społeczne i medialne. Stopniowy spa­ dek sprawności seksualnej łączy się ze zmianami sytuacji społecznej i skutkuje tak zwanym kryzysem wieku średniego. Nasilającą się medykalizację i jej społeczne konsekwencje umieszczono też w kontekście konfliktu pomiędzy doświadczeniem ciała i aspektem performatywnym tożsamości budowanej w oparciu o przekaz kul­ tury popularnej (M. Bieńko, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW). Od nie­ co innej strony medykalizację porodu ukazała Antonina Doroszewska (Zakład Dy­ daktyki Ginekologiczno-Położniczej, WUM), kładąc nacisk na zmianę ról lekarza i pielęgniarki. Można tu nadmienić, że w innym ujęciu literacki obraz lekarza, jego zmiany oraz oddziaływanie na wzorce społeczne analizowała Edyta Rudolf (Zakład Humanistycznych Nauk Wydziału Farmaceutycznego AM, Wrocław). Rozważania nad chorobą dotyczyły różnych zagadnień, ogólnych i szczegóło­ wych. Marcin Moskalewicz (Katedra Historii Nauk Medycznych UM, Poznań) za­ stanawiał się, czy istnieje choroba jako taka. Zauważył, że ma ona charakter totalny i dualistyczny oraz różne, wzajemnie nieporównywalne wymiary. W perspektywie fenomenologii hermeneutycznej zdefiniował ją jako stan dotykający całości struktury „bycia-w-świecie” jednostki, wypaczający tak zwany czas autentyczny, zaburzający narrację ciągłości. Zajmowano się także chorobą (zwłaszcza psychiczną) w kontek­ ście relacji władzy (M. Wróblewski, IF UMK). Z kolei przeprowadzona przez Ka­ tarzynę Kubat (IEiAK UJ) analiza dyskursu jadło wstrętu psychicznego przez pryz- �Kronika 417 mat jego modeli z podręczników psychiatrii wykazała, że zaburzenia odżywiania to zależny od warunków społeczno-ekonomicznych i światopoglądowych element kul­ tury popularnej. W podobnym świetle przedstawiono melancholię, wiązaną w XVIII wieku z wysokim poziomem wykształcenia, ale zgodnie z doktryną humoralną także z nadmiarem płynu melancholicznego nagromadzonego w śledzionie (E. Nowosiel­ ska, IH UW). Natomiast, jak uzasadniała Anna Pietrzyk (IEiAK UŁ), świńska grypa w tekstach folkloru internetowego realizuje mitologiczny model zarazy rodem ze średniowiecza, niczym budząca ówcześnie postrach dżuma. W kontekście chorób pojawiło się też zagadnienie uzależnień - te substancjalne i niesubstancjalne należą łącznie do głównych problemów zdrowotnych przełomu XIX i XX wieku. Leczenie uzależnienia alkoholowego rozpatrywał Andrzej Stachowiak (Poznań), wskazując na pojęcie „zdrowienia”, ściśle wiązanego z konwersją osobowości. W rozważaniach przewijał się również wątek stresu, presji, pod jaką żyjemy w dzi­ siejszych czasach, pojawiając się w kontekście farmakologicznego radzenia sobie z tym problemem wśród kobiet na Zachodzie (S. van der Geest) oraz interwencji kryzysowej (K. Chlewińska) czy wzrastającej roli psychologa na oddziałach szpitalnych (A. Pa­ tyk i J. Stacherzak-Raczkowska, Zakład Humanistycznych Nauk Wydziału Farmaceu­ tycznego AM, Wrocław). Małgorzata Wosińska (IEiAK UAM) przedstawiła wyniki swoich badań nad zróżnicowanymi sposobami radzenia sobie ze stresem pourazowym, traumą ludobójstwa w Rwandzie. Ogólniej stresem w perspektywie antropologii me­ dycznej zajęła się Małgorzata A. Charyton (IEiAK UAM), wykazując mnogość jego konceptualizacji we współczesnym świecie oraz ujawnianie się tego stanu w opisach wielu chorób i syndromów chorobowych kulturowo związanych. Wiele mówiono o wzroście podmiotowości i poczucia sprawczości. W II połowie XX wieku pacjent zaczął stawać się nauczycielem dla personelu medycznego, niczym rozmówca dla etnologa. Poruszono również problem emancypacji kobiet, których uroda odtąd w mniejszym stopniu miała być towarem wymienianym na utrzymanie i poczucie bezpieczeństwa, a na znaczeniu zyskiwały indywidualne odczucia, podo­ banie się samej sobie. Natomiast Anna Witeska-Młynarczyk (IEiAK UAM) zajęła się fenomenem porodów domowych, jako swego rodzaju przeciwwagi dla medykalizacji, pokazując ich znaczenie dla upodmiotowienia matki i ojca oraz emancypacji położ­ nej pomagającej przy porodzie. Sprawczość wyraża się jednak najdobitniej w etosie działania, akcji, obecnym w środowisku amazonek. Hubert Wierciński (IEiAK UW), przedstawiając opowieści o pokonanej chorobie nowotworowej kobiet, ukazał, jak uprzedmiotowienie ciała podczas terapii (odarcie z seksualności, odjęcie atrybutów kobiecości) staje się motorem zmian, prowadzi do całkowitego przewartościowania życia. Zajmująca analiza dyskursu zwolenników medycyny alternatywnej w Polsce zwróciła uwagę na fenomen legitymizowania własnego stanowiska w debacie pu­ blicznej poprzez zastosowanie strategii mówienia „w imieniu natury”. Andrzej No­ wak (IF UAM) pokazał, że zagadnienia związane ze zdrowiem, chorobą i leczeniem stanowią jedno z głównych pól społecznych, w których toczy się konflikt o ksztah nowoczesności. W dyskusjach zwracano uwagę na konieczność sytuowania badań nad pluralizmem medycznym w szerszym kontekście politycznym i społecznym, ze �418 Kronika szczególnym uwzględnieniem roli państwa neoliberalnego w kształtowaniu reżimów zdrowia i choroby. Podczas zamykającej obrady sesji plenarnej w stronę organizatorów kierowano wyrazy ogromnej wdzięczności oraz gratulacje. Z entuzjazmem podkreślano zasad­ ność i potrzebę interdyscyplinarnych czy transdyscyplinamych studiów nad zdro­ wiem, chorobą i leczeniem. Tę rodzimą perspektywę dopełnił Sjaak van der Geest, zwracając uwagę na niedokończony jeszcze w polskiej antropologii proces home­ -coming, ale i na potrzebę pokazania światu dokonań naszej nauki. Uczestnicy zgod­ nie wyrażali nadzieję, że spotkanie to wybitnie przyczyni się do zacieśniania współ­ pracy między przedstawicielami różnych nauk - badaczami problematyki zdrowot­ nej i medycznej. Małgorzata Anna Charyton1 1 Na podstawie opracowań Tarzycjusza Bulińskiego, Katarzyny Chlewińskiej, Anny H. Wądołow­ skiej, Natalii Weimann i Anny Witeskiej-Młynarczyk. KO N FEREN CJA „SZTU KA AFRYKI W K O LEK CJA C H I BA D A N IA C H PO LSK IC H ”, SZCZECIN, 15-17 LISTOPADA 2010 Ogólnopolska konferencja naukowa „Sztuka Afryki w kolekcjach i badaniach polskich” została zorganizowana przez Muzeum Narodowe w Szczecinie we współ­ pracy z Katedrą Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Szczecińskiego, Polskim Stowarzyszeniem Sztuki Orientu oraz Stowarzyszeniem Historyków Sztuki, Oddział w Szczecinie. Muzeum Narodowe w Szczecinie od lat 50. gromadzi zbiory afrykańskie, po­ zyskując je głównie w wyniku prowadzenia własnych badań terenowych w Afry­ ce. W Muzeum są prezentowane stałe ekspozycje afrykańskie, wśród których waż­ ne miejsce zajmuje sztuka. Zbiory te wciąż wymagają szczegółowego opracowania i konferencja o sztuce Afryki w zamyśle organizatorów miała być okazją do wymia­ ny doświadczeń i usystematyzowania dotychczasowej wiedzy. Organizatorzy konferencji postanowili potraktować pojęcie „sztuka Afryki” bar­ dzo szeroko, jako sztukę kontynentu afrykańskiego, i przedstawić tę tematykę chro­ nologicznie, poczynając od czasów prahistorycznych poprzez cywilizacje starożytne rozkwitające na północy kontynentu, wpływy wielkich religii monoteistycznych, jak chrześcijaństwo i islam, po zjawiska dawnej i współczesnej twórczości w kultu­ rach tradycyjnych subsaharyjskiej Afryki. W programie znalazło się również miej­ sce na przedstawienie różnych opinii na temat eksponowania zbiorów afrykańskich w warunkach muzealnych oraz problemów dotyczących inspiracji sztuką afrykańską w twórczości Zachodu. Organizatorom zależało na analizie rozmaitych form manife­ �Kronika 419 stacji artystycznej na terenie Afiyki - od sztuk plastycznych, przez architekturę, rze­ miosło tradycyjne, do nowych mediów używanych przez artystów współczesnych. Do udziału w konferencji zaproszono badaczy zajmujących się sztuką afrykań­ ską z perspektywy wielu nauk i specjalności: antropologii, archeologii, architektury, egiptologii, etiopistyki, etnologii, historii, historii sztuki, językoznawstwa, muzeal­ nictwa, orientalistyki. Reprezentowali oni uniwersytety: im. Adama Mickiewicza (UAM), Jagielloński (UJ), Warszawski (UW), Warmińsko-Mazurski (UWM), Mi­ kołaja Kopernika (UMK), Szczeciński (US), Śląski (UŚ), Łódzki (UŁ), Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego (UHP); Polską Akademię Nauk (PAN); muzea: Narodowe w Szczecinie (MNS), w Poznaniu (MNP), Archeologiczne w Po­ znaniu (MAP) i w Gdańsku (MAG), Okręgowe w Toruniu (MOT), Miejskie w Żo­ rach (MMŻ) oraz Stowarzyszenie Historyków Sztuki (SHS). W ciągu trzech dni wygłoszono 39 referatów, które zostały uporządkowane w sześć bloków tematycznych. Pierwszy blok - „Sztuka Afiyki w pradziejach” - poprowadził dr Stefan Jakobiel­ ski (PAN). Wygłoszone referaty poświęcono głównie sztuce naskalnej. Jako wstęp posłużyło wystąpienie „Afrykańska sztuka naskalna w polskich doświadczeniach ba­ dawczych” przygotowane przez trzech autorów: dr. hab. Andrzeja Rozwadowskiego (UAM), mgr Ewę Kuciewicz (UJ) oraz mgr. Pawła Polkowskiego (MAP), przedsta­ wiające polskie osiągnięcia w poznawaniu afrykańskiej sztuki naskalnej w perspek­ tywie historycznej. Każdy kolejny referat nawiązywał do pierwszego, odwołując się do przywołanych wcześniej stanowisk. Większość wystąpień dotyczyła interpretacji lytów naskalnych. Dr Mateusz Wierciński (UHP) w referacie „Motywy inicjacyjno-kosmologiczne w sztuce naskalnej Południowej Afryki” dokonał ciekawej pró­ by interpretacji rytów naskalnych w oparciu o badania nad religią i obrzędowością Buszmenów. O niezwykłym przedsięwzięciu ratowania rytów naskalnych z rejonu IV katarakty Nilu mówił mgr Henryk Paner (MAG). Wycinanie bloków skalnych od­ bywa się tam w związku z budową tamy na Nilu i spodziewanym zalaniem badanych przez archeologów obszarów Pustyni Nubijskiej. Kolejny blok tematyczny - „Sztuka Afryki Północnej w starożytności” - popro­ wadził prof. Włodzimierz Godlewski (UW). Wygłoszone referaty zostały przygoto­ wane w oparciu o polskie badania prowadzone w Egipcie (stanowisko Tell el-Farcha) i Libii (Ptolemais) oraz kolekcje z Afryki Północnej znajdujące się w polskich muze­ ach lub gromadzone przez polskich kolekcjonerów, archeologów-amatorów. Takim był na przykład Michał Tyszkiewicz, którego sylwetkę oraz działalność przybliżyła dr Cecylia Gałczyńska (SHS) w referacie „Kolekcja zabytków egipskich Michała Tyszkiewicza (1828-1897). Polski przyczynek do dziewiętnastowiecznych wykopa­ lisk nad Nilem”. Blok „Sztuka Afryki - I tys. n.e. - XIX w.” poprowadził prof. Michał Tymow­ ski (UW), który wygłosił referat wprowadzający „Sztuka Afryki przedkolonialnej jako przedmiot rozważań historyka”. Zwrócił w nim uwagę na znaczenie dzieł sztu­ ki w badaniach nad przeszłością Afiyki. Stanowią one nieocenione źródła do ba­ dań, między innymi nad strukturami społecznymi, funkcjami władców, ceremonia­ łem dworskim, kontaktami między społeczeństwami afiykańskimi. Prof. Tymowski �420 Kronika poruszył też problem datowana dzieł sztuki afrykańskiej. Do tego tematu nawiązał dr Stefan Jakobielski (PAN) w wystąpieniu „Malowidła z Faras. Pół wieku po od­ kryciu”, w którym podjął się próby nowego datowania poszczególnych malowideł. Podobnie, wyniki badań termoluminescencyjnych - metody umożliwiającej datowa­ nie obiektów znajdujących się w polskich kolekcjach muzealnych - przedstawił mgr Sławomir Szafrański (MNS) w referacie „Terakoty z Mali”. Próbę datowania, tym razem na podstawie szczegółowej analogii wielu podobnych obiektów znajdujących się w muzeach europejskich, podjęła również mgr Marta Tobota (MNS) (na przykła­ dzie brązowej głowy Królowej Matki z Królestwa Beninu ze zbiorów Muzeum Na­ rodowego w Szczecinie). Pozostałe referaty dotyczyły między innymi architektury kameruńskich i nigeryjskich dworów monarszych (dr Krzysztof Trzciński, UW) oraz uszeregowania pewnych emblematycznych cech ikon koptyjskich (dr Marta Woź­ niak, UŁ). Kolejny blok zatytułowano „Sztuka tradycyjna ludów Afryki od XIX wieku”. Poprowadził go i przygotował referat wstępny („Od fetysza do dzieła sztuki. Dekontekstualizacja przedmiotu rytualnego”) ks. prof. Jacek J. Pawlik (UWM). Poru­ szył między innymi problem statusu obiektów sakralnych, pochodzących z kultur tradycyjnych, we współczesnym muzeum europejskim i ich klasyfikacji jako obiek­ tów estetycznych. Zastanawiał się nad tym, czy istnieją jednoznaczne kryteria po­ zwalające zaliczyć określony obiekt do kategorii dzieła sztuki, i kto jest najbardziej odpowiednią do tego osobą: etnolog czy historyk sztuki. W pozostałych referatach scharakteryzowano zbiory afrykańskie w wybranych muzeach: Muzeum Etnogra­ ficznym w Poznaniu (mgr Justyna Kowalińska), Muzeum Okręgowym w Toruniu (mgr MagdalenaNierzwicka) oraz Muzeum Uniwersyteckim w Toruniu (Małgorzata Baka-Theis i mgr Sławomir Majoch). Przedstawiono także sztukę niektórych ludów: Kurumbów (dr Lucjan Buchalik, mgr Katarzyna Podyma - oboje z MMŻ), Bamana (mgr Ewa Prądzyńska, MNS), Tuaregów (dr Adam Rybiński, UW). Innym rodzajem twórczości zajęła się dr Anita Bednarz (Union Internationale de la Marionnette, Fran­ cja), która w referacie „Eclairage sur la naissance et l ’évolution du théâtre en Afrique de l’Ouest” podjęła się analizy źródeł teatru i kierunków jego rozwoju w Afryce Za­ chodniej. Piąty blok tematyczny - „Inspiracja sztuką afrykańską i obrazy Afryki w twór­ czości Zachodu” - poprowadził prof. Maciej Ząbek (US, UW), który rozpoczął go wystąpieniem „Ci fascynujący barbarzyńcy. Portrety Afrykanów w XIX-wiecznej ilustracji europejskiej”. Omówił Afrykę i jej mieszkańców widzianych oczami euro­ pejskich podróżników, pokazując bogaty materiał ilustracyjny pochodzący z dwóch bardzo rzadkich publikacji: Le tour du monde pod red. Eduarda Chartonaz 1889 roku i czasopisma „Misye Katolickie” z 1908 roku. Analizą ilustracji - w tym przypad­ ku fotografii, zajęła się również dr Hanna Rubinkowska-Anioł (UW) w wystąpieniu „Fotografia w książkach etiopskich ze zbiorów biblioteki Katedry Języków i Kultur Afryki Uniwersytetu Warszawskiego”. Tu mogliśmy się przyjrzeć Afryce oczami jej mieszkańców, którzy jako środek artystycznego wyrazu wybrali fotografię. Inny ro­ dzaj aktywności artystycznej Afrykanów przedstawiła mgr Miłosława Stępień (UW). W referacie „Festiwale filmowe jako miejsce ekspozycji współczesnej afrykańskiej �Kronika 421 sztuki audiowizualnej” zwróciła uwagę na trudności, jakie napotyka europejski widz, oglądając filmy powstające w zupełnie innej estetyce. Według prelegentki filmy te wymagają odpowiedniego komentarza, bez niego bowiem stają się często narzę­ dziem prowadzącym do uogólnień i stereotypów o kontynencie afrykańskim oraz utrwalają negatywny wizerunek Afryki. Ostatniego dnia konferencji odbył się blok zatytułowany „Współczesna sztuka Afryki - studia nad estetyką afrykańską”, który poprowadziła dr Małgorzata Kądzie­ la (US). Nie mogło w tym bloku zabraknąć referatu o malarstwie Tingatinga, chyba najbardziej rozpoznawalnej współczesnej sztuki afrykańskiej. Podjął się tego zadania kolekcjoner i miłośnik tej twórczości, mgr Krzysztof Dubiński (Wyższa Szkoła Za­ rządzania Personelem w Warszawie). Dwa kolejne wystąpienia traktowały o współ­ czesnej sztuce i jej twórcach - absolwentach kierunków artystycznych uczelni wyż­ szych w Ghanie (mgr Urszula Duda, UW, „Sztuka Ghany XX w. Epoka przemian czy błędnych interpretacji?” i mgr Marta Ryborz, MMŻ, „Sztuka współczesna tworzona w Akrze - jak zdaniem artystów odbiera się ich prace na gruncie lokalnym”). O spe­ cyfice filmów hausańskich, jednej z prężniej rozwijających się współcześnie kine­ matografii, opowiadała dr Izabela Will (UW). Zwróciła uwagę na ich specyficzną estetykę: sekwencje taneczno-muzyczne, długie mowy wygłaszane przez bohaterów, często nieakceptowane przez widzów spoza hausańskiego kręgu kulturowego. Inte­ resujący referat przedstawiła mgr Hanna Schreiber (UW), która zatytułowała swoje wystąpienie „Miejsce sztuki afrykańskiej w koncepcji «sztuki prymitywnej»: między etnologią a estetyką (od XIX do początku XXI wieku)”. Wiele miejsca poświęciła koncepcji „sztuki prymitywnej” oraz odwiecznemu sporowi, jaki toczą antropolo­ dzy i historycy sztuki o pojmowanie sztuki ludów pozaeuropejskich. Antropolodzy zarzucają historykom sztuki, że swoje badania nad sztuką afrykańską ograniczają do formy dzieła, nie interesując się społeczeństwem, z którego ono pochodzi. Prelegent­ ka poruszyła też problem autentyczności dzieła sztuki afrykańskiej oraz zwróciła uwagę na kwestię jej anonimowości - wartość często zależy od nazwiska kolekcjo­ nera, a twórca w ogóle się nie liczy. Te wątpliwości były też podstawą dyskusji, które ze względu na brak czasu toczy­ ły się głównie w kuluarach. Konferencja „Sztuka Afryki w kolekcjach i badaniach polskich” była pierwszym w Polsce spotkaniem poświęconym w całości sztuce Afryki. Zgromadziła wielu pre­ legentów i słuchaczy. Godny podkreślenia jest fakt, że większość referatów przygoto­ wano w oparciu o własne badania terenowe. Choć wygłoszono prawie 40 referatów, sygnalizowały one jedynie pewne problemy związane z badaniami nad sztuką Afry­ ki. To pokazuje, jak bardzo potrzebne są takie spotkania i wymiana doświadczeń. Z licznych prowadzonych w kuluarach dyskusji narodził się pomysł, aby częściej organizować konferencje poświęcone sztuce Afryki, skupiając się na konkretnych aspektach tej tematyki. Ewa Prądzyńska �422 Kronika PR O JEK TY N A U K O W E I ED U K A CY JN E W M U ZEA CH M ARTYROLO GICZN YCH. N A PR ZY K ŁA D ZIE PR O JEK TU „SZTU TOW O CZY STUTTHOF? OSW AJANIE K R A JO BRA ZU K U LTU ROW EG O”, M U ZEU M M ARTYROLO GICZN E W ŻA BIK O W IE, 4 M A R CA 2011 W Muzeum Martyrologicznym w Żabikowie zorganizowano seminarium poru­ szające problematykę podejmowania działań naukowych i edukacyjnych dotyczą­ cych Zagłady Spotkanie to było jednocześnie okazją do podsumowania dokonań badawczych grupy studentów, doktorantów i pracowników naukowych zaangażowa­ nych w realizację interdyscyplinarnego projektu „Sztutowo czy Stutthof. Oswajanie krajobrazu kulturowego”. Został on podjęty przez Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej oraz Instytut Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Pozna­ niu, a jego ewaluacja dała impuls do rozważenia potrzeby organizowania podobnych działań badawczych, rozpowszechniania wyników oraz ich pożytku dla instytucji państwowych związanych z wystawiennictwem pozostałości Holocaustu i upamięt­ nianiem martyrologii na terenie całej Polski. Głównym punktem konferencji było zaprezentowanie wyników badań tereno­ wych prowadzonych w gminie Sztutowo na przełomie kwietnia i maja 2010 roku. Prezentacja obejmowała: 1. interpretację wywiadów biograficznych i kwestionariu­ szowych prowadzonych z mieszkańcami terenów okołoobozowych, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów oswajania się mieszkańców Sztutowa i okolic z prze­ strzenią poobozową; 2. pokazanie kierunku regionalnej polityki, rozwoju i promocji gminy w kontekście działalności Muzeum Stutthof; 3. analizę ankiet prowadzonych wśród osób zwiedzająch Muzeum Stutthof - problem postrzegania gminy przez turystów; 4. rekonstrukcję przestrzeni byłego obozu poprzez zastosowanie niein­ wazyjnych metod archeologicznych, nienaruszających dziedzictwa KL Stutthof; 5. sporządzenie wizualizacji obozu Stutthof z punktu widzenia więźnia i porówna­ nie z dzisiejszą topografią widzianą oczyma zwiedzającego; 6. omówienie zagrożeń materialnego dziedzictwa archeologicznego na terenie byłego obozu, który nie został włączony w przestrzeń muzealną. Seminarium podzielono na dwa panele. Pierwszy z nich, zaraz po oficjalnym roz­ poczęciu obrad i powitaniu gości, rozpoczął referat „Założenia projektu Sztutowo czy Stutthof? Oswajanie krajobrazu kulturowego” wygłoszony przez dr Annę Wero­ nikę Brzezińską oraz mgr Małgorzatę Wosińską, obie z IEiAK UAM. W wystąpieniu „Zastosowanie GIS w badaniach nad przestrzenią byłego obozu koncentracyjnego Stutthof’ Daria Ratajczak (IP UAM) przestawiła wizualizację przestrzeni obozowej będącą wynikiem nieinwazyjnych badań prowadzonych przez archeologów na terenie muzeum. Następnie kierownik działu oświatowego Muzeum Stutthof w Sztutowie, Marcin Owsiński, w wystąpieniu: „Co wy tam właściwie robicie w tym Muzeum?”, ukazał działalność edukacyjną i zaangażowanie pracowników muzeum w rozwijanie kształcenia o Zagładzie. W kolejnym - „Turyści w Muzeum Stutthof’ - Kornelia �Kronika 423 Kajda (IEiAK UAM, IP UAM) przedstawiła recepcję muzeum przez zwiedzają­ cych w kontekście współczesnej tanatoturystyki. Sesję zakończył referat Pawła Wity (IEiAK UAM), „Lokalny kontekst funkcjonowania KL Stutthof i Muzeum Stutthof poruszający kwestie rozwoju gminy i budowania jej wizerunku w oparciu o Muzeum Stutthof. Drugą sesję otworzył Mikołaj Smykowski (IEiAK UAM) wystąpieniem „Recy­ kling postobozowy. Nowe «u-życie» przedmiotów ocalonych z Zagłady”, w którym zajął się różnymi sposobami wykorzystywania przedmiotów pozyskanych z KL Stutthof przez ludność lokalną. Tematykę materialności Zagłady kontynuowali mgr Marcin Michalski (IP UAM) i mgr Maksymilian Frąckowiak (IP UAM) w refera­ cie „Zjawisko «poszukiwaczy skarbów» w kontekście ochrony dziedzictwa byłego obozu KL Stutthof’ prezentującym współczesne praktyki niszczenia dziedzictwa archeologicznego wokół Muzeum Stutthof. Następnie mgr Małgorzata Wosińska przedstawiła efekt działań badawczych w ramach „Projekt soundscape w KL Stutt­ h o f’, który miał na celu uchwycenie poszczególnych elementów krajobrazu dźwię­ kowego obecnego muzeum i pokazanie ich wpływu na odbiór ekspozycji przez zwie­ dzających. Tomasz Michalik (Instytut Prahistorii UAM, Instytut Psychologii UAM) w prezentacji: „Piękny obóz. Stutthof - myślenie w kategoriach estetyki” rozważał kwestie estetyzacji przestrzeni naznaczonej Holocaustem. Na zakończenie konferen­ cji, kierowniczka działu pedagogicznego Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie w wystąpieniu „Projekty realizowane przez Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie” dokonała podsumowania dotychczasowej działalności edukacyjnej placówki, w któ­ rej odbywało się seminarium. Równolegle odbył się wernisaż wystawy dokumentującej prace terenowe badaczy zaangażowanych w projekt „Sztutowo czy Stutthof? Oswajanie krajobrazu kulturo­ wego”. Pieczę nad wystawą sprawowali jej twórcy - Agnieszka Skowron i Mateusz Nowak, studenci IEiAK UAM. Seminarium w Żabikowie pokazało, na jakie problemy natykamy się w nauko­ wym ujmowaniu Zagłady, jak o niej mówić i jak prezentować wyniki badań w prze­ strzeniach byłych obozów koncentracyjnych. Różnorodność tematyczna wystąpień stała się inspiracjądo długich dyskusji, zarówno w sali obrad, jak i w kuluarach, gdzie nawiązano nowe kontakty sprzyjające kontynuacji badań w podobnych placówkach. Konferencja, nie tylko w przekonaniu jej organizatorów, ale przede wszystkim gości i słuchaczy, udowodniła, że warto podejmować współpracę z muzeami martyrologicznymi w celu pogłębiania refleksji o Holocauście i wzbogacania dotychczaso­ wych sposobów jego upamiętniania. Projekty badawcze i edukacyjne są obopólną korzyścią zarówno dla środowisk uniwersyteckich, jak i muzealniczych, warto więc we wzajemnym porozumieniu podejmować jak najwięcej działań tego typu. Mikołaj Smykowski �424 Kronika OD KUJAW DO BAŁTY KU. TAJEM NICE CO DZIEN NO ŚCI KULTURY LU DOW EJ. NOW A, STAŁA EK SPO ZY CJA W M UZEUM ETN O G RA FIC ZN Y M W TO RUN IU W 2009 roku Muzeum Etnograficzne w Toruniu obchodziło pięćdziesiąte uro­ dziny. Pracownicy Muzeum uświetnili ten jubileusz, przygotowując z wielką sta­ rannością i wnikliwością nową, stałą wystawę opowiadającą o życiu codziennym mieszkańców wsi i małych miasteczek następujących regionów etnograficznych przylegających do dolnego biegu Wisły: Kujaw, ziemi chełmińskiej, ziemi dobrzyń­ skiej, Kaszub, Borów Tucholskich, Kociewia, Pałuk, Krajny, Żuław i Powiśla. Auto­ rzy wystawy nie ograniczyli się tylko do pokazania kultury ludowej zamieszkuj ących te tereny Polaków i katolików, nie potraktowali ich w izolacji w stosunku do innych warstw społecznych, grup religijnych i etnograficznych. Względy geograficzne, hi­ storyczne, polityczne, gospodarcze, prawne i kulturowe, a także ramy czasowe na­ rzucone ekspozycji (połowa XIX w. - połowa XX w.) wręcz zmusiły do wyjścia poza granice objętych wystawą regionów po to, by pokazać pograniczność kultury ludowej ulegającej wpływom płynącym z sąsiedniego Pomorza, Wielkopolski i Ma­ zowsza, wpływom kultury mieszczańskiej i szlacheckiej, oraz po to, by nakreślić obraz polskiej kultury ludowej nie będącej obojętną wobec kiedyś licznie żyjących na tych terenach Niemców, Żydów, menonitów i ewangelików, poddającej się re­ gułom masowego rynku czy tym wyznaczanym przez władze PRL. W muzealnych salach zobaczymy różne światy kulturowe występujące na obszarze „od Kujaw do Bałtyku”, łączące na różne sposoby, często w wyniku świadomie podejmowanych działań, elementy różnego pochodzenia. Oglądamy tu reprezentację przeszłego sta­ nu kultury, która nigdy przecież nie stanowiła jednorodnej rzeczywistości, lecz była twórczą kombinacją złożoną z rozmaitych tradycji i wyobrażeń, ideologii i kodów kulturowych. Widzimy, jak zacierały się bariery kulturowe, jak wyróżniały się pewne elementy, obserwujemy też, jak różne zjawiska kultury zyskiwały nowy wymiar. Jest to jeden z wielu poważnych atutów toruńskiej wystawy, spełniający jej dydaktycz­ ne zadanie w zakresie edukacji regionalnej: wystawa pokazuje specyfikę kulturową konkretnego obszaru w określonym czasie, co może ułatwiać mieszkańcom dotarcie do własnych korzeni, równocześnie zwracając uwagę na istnienie przemieszczają­ cych się globalnie form kultury. Od ponad dekady zachodnią, a od kilku lat polską humanistykę ożywia ponowne zainteresowanie rzeczami oraz dyskusje etnografów-muzealników i badaczy akade­ mickich o nowym podejściu do przedmiotów, sposobie badania rzeczy i formułowa­ nia pytań badawczych. Sposób widzenia i poznawania rzeczy i poprzez rzeczy ostat­ nimi czasy przeszedł przemianę, wykształcił nowy sens pojęcia kultury materialnej. W obrębie antropologii kulturowej powstała nowa subdyscyplina - antropologia rzeczy, która odchodzi od starego paradygmatu i nie bada przedmiotów jako świa­ dectw materialnych lub jako materialnych kolekcji, lecz widzi je w ścisłym związku z człowiekiem (zob. Kwiatkowska, Kola 2006: 128, 143) i jest nastawiona na bada­ �Kronika 425 nie społecznego i kulturowego życia przedmiotów. Wśród kilku tendencji wspiera­ jących powrót do zainteresowania rzeczami, podkreślę te, które głoszą, że wszystkie przedmioty są w jakimś sensie aktorami społecznymi, ponieważ „wykraczają poza ludzkie działanie i służą do przekazywania znaczeń miedzy ludźmi” (Dant 2007: 25), również „mają możliwości komunikacyjne” (Edensor 2004: 139). Tim Dant zwraca uwagę na to, że proces kulturowy przystosowywania rzeczy polega na różnorod­ nych interakcjach między ludźmi a przedmiotami, jak na przykład patrzenie na nie, dotykanie, mówienie o nich, używanie, a nawet przechowywanie czy przetwarzanie i konserwowanie. Te interakcje z rzeczami mają charakter społeczny w tym sensie pisze Dant - że „uczymy się ich i dzielimy się nimi w obrębie kultury. Przedmioty materialne są fizycznymi wytworami kultur, lecz również wytworami społecznymi w taki sposób, że stają się elementami ustalonego porządku, codziennych zwyczajów i sposobów życia” (Dant 2007: 25-26; zob. też Edensor 2004: 138). Nowa wystawa w Muzeum Etnograficznym w Toruniu wpisuje się w nowy spo­ sób myślenia o przedmiotach. Jej autorzy postawili sobie za cel opowiedzieć o życiu ludzi i ich codzienności poprzez rzeczy (Czachowski, Łopatyńska, red., 2010: 7). Dokonali tego, oddając głos rzeczom. Oddanie głosu artefaktom okazało się zabie­ giem udanym: przywraca rangę i blask rzeczom, zmusza bowiem chodzącego po wystawie do zmiany myślenia o przedmiotach - nie są one tutaj jedynie produk­ tami czy towarami, nie są też obiektami muzealnymi sprowadzonymi do fizycz­ nego pokazania konkretnych rzeczy, lecz również równoprawnymi podmiotami, rzeczami posiadającymi znaczenie, będącymi nośnikami rozmaitych przekonań, wartości, wierzeń oraz będącymi istotną częścią życia człowieka. Autorzy wystawy umiejętnie pokazali, że kultura rozprzestrzenia się dzięki konkretyzacji w rzeczach, a więc w manifestacjach symbolicznych. W jaki sposób rzeczy są nośnikami nie­ materialnych treści kultury, jak technologia wyznacza obszar jej rozumienia, jakie były w latach 1850-1950 nowe ścieżki rozprzestrzeniania się kolejnych przedmio­ tów? Dowiadujemy się o tym, oglądając na przykład różne formy osadnicze, kształty i wielkości zagród, gdy czytamy reklamy zakładów ubezpieczających budynki, zwie­ rzęta i zasiewy od pożarów, powodzi i kradzieży, gdy patrzymy na tabliczki z na­ zwami towarzystw ubezpieczeniowych umieszczane na ścianach domów czy czyta­ my reklamy maszyn rolniczych, octu, Pomorskiej Fabryki Makaronu, Pomorskiego Browaru, gdy patrzymy na sprzęty i przedmioty stojące i wiszące w zrekonstruowa­ nych wnętrzach klasy szkolnej, sklepu czy zakładu fryzjerskiego, służące do higieny osobistej, używane w lecznictwie, w pracach domowych, na polu czy przy hodowli pszczół, rzeczy konieczne do spełnienia wielu rytuałów, pamiątki chrztu, I Komunii czy z wojska. Wszystkie przedmioty na wystawie zostały umieszczone w zrekonstru­ owanych kontekstach odpowiednio poszerzonych o fotografie, nagrania magnetofo­ nowe, prezentacje multimedialne i filmy dokumentalne, co pomaga rzeczy „ożywić” i zrozumieć. Ramą kompozycyjną wystawy, narzędziem służącym do rekonstrukcji kul­ tury ludowej, jest kategoria codzienności. Rekonstrukcja kultury ludowej „od Kujaw do Bałtyku” poprzez codzienność nadała wystawie charakter uniwersal­ ny, taką jej funkcję wymusza bowiem tematyka zwyczajnej, codziennej egzysten­ �426 Kronika cji i jej najdrobniejszych, pozornie nic nie znaczących elementów i przejawów. Zaznaczę, że uniwersalność owa nie kłóci się w żaden sposób z tym, że wysta­ wa ta jest etnograficzną wizytówką regionu, którą to cechę podkreśliłam na po­ czątku - jest to bowiem paradoksalność pozorna, o czym nie trzeba przekonywać antropologów. Małgorzata Bogunia-Borowska, wypowiadając się na temat codzienności i jej społecznych kontekstów, napisała: Badanie różnych aspektów życia codziennego można porównać do malarstwa im­ presjonistycznego, w którym pojedyncze pociągnięcia pędzla i farby nałożone na płótno oglądane z bliska tworzą mieszaninę barw i kolorów, a nie żaden całościo­ wy obraz. Wystarczy jednak znaleźć nieco inną perspektywę, spojrzeć z dystansu na ową mieszaninę impresjonistycznych kolorowych kropek, a wyłoni się z nich wyrazisty, pełen treści obraz (Bogunia-Borowska 2009: 8). Czy taki „wyrazisty i pełen treści” obraz codzienności kultury ludowej udało się złożyć autorom toruńskiej wystawy? We wstępie do katalogu wystawy jej autorzy podkreślają, że przez życie codzien­ ne rozumieją zarówno czas pracy, jak i czas święta, a obiekty na wystawie prezento­ wane są tak, by ilustrowały codzienność ludzi: „co jedli, w co się ubierali, jak dbali o higienę, jak praktykowali i spędzali wolny czas, jak świętowali i w co wierzyli” (Czachowski, Łopatyńska 2010: 9). Objęli zainteresowaniem wiele rodzajów aktyw­ ności człowieka: takie rutynowe działania, jakimi są prace w domu i gospodarstwie, konsumpcja czy higiena, jak również praktyki religijne, magiczne czy symboliczne, działalność w kręgu rodzinnym i sąsiedzkim oraz w przestrzeni publicznej (w straży pożarnej, samorządzie wiejskim, wojsku, w zespołach śpiewaczych, towarzystwach gimnastycznych, w szkole). Scenariusz wystawy nakazuje wręcz nie tracić z pola uwagi tego, że codzienność zawsze jest uwarunkowana społecznie, że życie jednej grupy mieści w sobie elementy i praktyki wielu innych grup społecznych. Codzienność została przedstawiona poprzez rzeczy - te używane na co dzień, które ludzie gromadzili, którymi się otaczali, które eksponowali i które chowali jak skarby w szufladzie lub skrzyni, które miały dla nich znaczenie i do których mieli określony stosunek. Pokazano również rzeczy we wzajemnym powiązaniu i w po­ wiązaniu z człowiekiem. Innymi słowy, na wystawie oglądamy codzienność kultu­ ry ludowej poprzez przedmioty, które nadawały jej konkretny wymiar uczestnicząc w konkretnych sytuacjach. Rzeczy stanowią w tym przypadku soczewkę, poprzez którą patrzymy na wielopoziomowy, wielowarstwowy codzienny świat ludzi (tę me­ taforę powtarzam za Piotrem Sztom pką- Sztompka 2008: 31) wraz z jego wymia­ rem świadomościowym, symbolicznym i aksjologicznym. I tak oto w sposób udany połączono w muzeum toruńskim perspektywę teoretyczno-metodologiczną, jaką jest nowy sposób patrzenia na rzeczy i codzienność, z praktyką wystawienniczą. Autorzy wystawy tworzą narrację o rzeczach w użyciu: we wsi przyglądamy się nie tylko budynkom i zagrodom, lecz ponadto na fotografiach widzimy fachowców przy stawianiu obory i chlewu, ludzi pracujących na polu (przy wykopkach, ogławia- �Kronika 427 m Fot. 1. Wykorzystanie strych ulca w trakcie wypełniania gliną fonny do cegieł. Zalesie, Bory Tucholskie. Fot. Roderyk Lange 1960 (Muzeum Etnograficzne w Toruniu).. Fot. 2. Zakład fryzjerski Kuźmińskich z Golubia z okresu międzywojennego. Fragment ekspozycji. Fot. G.E. Karpińska 2010. �428 Kronika niu buraków cukrowych, siewie z płachty i z kosza, koszeniu kosą, podczas odpo­ czynku), oglądamy narzędzia pracy i sposoby ich używania, widzimy, jak na tę oko­ liczność się ubrali; zaglądając w domu do spiżami i kredensu, widzimy, jakie rzeczy tam przechowywano i używano w kuchni. Podobną wiedzę zdobywamy, oglądając film o wypieku chleba metodą tradycyjną, patrzymy na stroje nakładane na określo­ ne okazje i na materialne atrybuty takim okazjom przynależne, na meble uznawa­ ne za ładne, na dzieci bawiące się zabawkami, zapoznajemy się z narzędziami i za­ klęciami, którymi posługiwał się znachor (instruktażu dostarczają fragmenty filmu z 1968 r. Znachor z Radziejowa). Gdy oglądamy artefakty używane w obrzędowości rodzinnej zatrzymane na zdjęciach, pamiątki komunijne i z chrztu, możemy posłu­ chać kołysanek z Kujaw, pieśni oczepinowych z Pałuk i Kujaw, pieśni pustonocnych z Kaszub, a w specjalnie na ten cel przygotowanym pomieszczeniu usłyszymy opo­ wieści ludowe O Jasiu, który nie bał się strachu (ziemia chełmińska), O stolemach (Kaszuby), O czarnoksiężniku i trzech dziewicach (Kujawy), również o tym, jak Pan Jezus dla świętego Piotra zmienia prąd rzeki (ziemia chełmińska). Mamy możliwość oglądać książeczki do nabożeństwa dla katolików, również luterańską Biblię, kropielniczki wieszane przy drzwiach, szafę-ołtarzyk Tajemnice Różańca, którą jeden z gospodarzy na Pałukach zrobił zgodnie z otrzymanym we śnie nakazem; będziemy mogli stąpać po wzorach ułożonych z piasku. Zakład fryzjerski, sklep i szkoła z wy­ posażeniem zapraszają do przestąpienia ich progów, oglądania, dotykania różnych przedmiotów, do zaglądania „w kąty”. A gdzie tkwi tytułowa tajemnica codzienności kultury ludowej? Janusz Barań­ ski przywołuje Henri Lefebvre’a, francuskiego badacza codzienności, który wymie­ niając sprzeczne cechy codzienności, podkreśla wynikającą z tej sprzeczności jej tajemnicę i bezradność, jaką często wobec tajemnicy okazujemy: „Codzienność to najbardziej powszechny i najbardziej wyjątkowy stan, najbardziej społeczny i naj­ bardziej zindywidualizowany, najbardziej oczywisty i najbardziej ukryty” (Barański 2007: 26). Komentując słowa Lefebvre’a, Barański pisze, że ten dualny charakter codzienności wyrażają również rzeczy, pełniąc funkcję „elementów szerszego kodu kulturowego”, „funkcję mediacyjną w ściśle antropologicznym znaczeniu” (Ba­ rański 2007: 27). Funkcji tych na co dzień nie dostrzegamy, ponieważ naszą uwa­ gę stępia pozorna oczywistość rzeczy wynikająca z bliskiej koegzystencji z nimi. Owa oczywistość pryska, gdy rzecz znajdzie się w gablocie muzealnej lub pojawi się w dziwnym kontekście - wtedy zauważamy, że jest ona wyróżniającym się ele­ mentem kultury i częścią naszego życia, podobnie jak ludzie, z którymi obcujemy (Dant 2007: 27). Tajemnica, by została dostrzeżona, musi mieć tło, jakim jest zwyczajność, norma, konwencja. Tajemnicą jest na wystawie to, co dla etnografii zawsze było najważ­ niejsze: to, co można dostrzec w codziennych przedmiotach pełniących zwyczajną funkcję (garnku, emaliowanej misce umieszczonej w metalowym stojaku, wózku dziecinnym, maszynie do szycia, wiatrowskazie, kaflu z pieca), oraz w przekształ­ caniu potocznego w niezwykłe, wyróżniające się, czasami dziwne, unaoczniające doniosłość sytuacji usankcjonowaną znaczeniami, które rzecz niesie (pocztówka z życzeniami na święta, skrzynia wianna, świąteczne nakrycia głowy, papierowe �Kronika 429 kwiaty w formie bukietów lub girland, wzory sypane piaskiem). Autorzy wystawy odkrywają przed nami ukrytą wiedzę narracyjną zawartą w zwyczajnych rzeczach. Wiadomo, że każda wystawa jest twórczym aktem kreacji jakiegoś fragmentu rzeczywistości za pomocą obiektów muzealnych, w specjalnie przygotowanej sce­ nografii. Realizatorzy wystawy „Tajemnice codzienności. Kultura ludowa i jej po­ granicza od Kujaw do Bałtyku (1850-1950)” wyeksponowali w sposób nowoczesny prawie 1400 obiektów ze zbiorów muzeum, wkomponowując je w różne aranżacje scenograficzne i bogatą ikonografię. Części z nich nadano indywidualną wartość: zwiedzający może przekroczyć próg szkoły i usiąść w szkolnej ławce, wejść do skle­ pu kolonialnego i stanąć przed sklepową ladą, odwiedzić zakład fryzjerski i zasiąść w fotelu ustawionym przed konsolą z rozłożonymi szczotkami, grzebieniami, no­ życzkami i innymi fryzjerskimi akcesoriami; jeśli zechce, może posłuchać nagranych w terenie kołysanek lub opowieści - wystarczy założyć na uszy słuchawki, może też obejrzeć prezentacje multimedialne i fragmenty filmów. Dzięki tym prostym zabie­ gom wystawa angażuje i pobudza poznawczo, stymuluje zaangażowanie i ciekawość zwiedzającego. Dobry pomysł, rzetelność merytoryczna, ciekawa kompozycja i kształt plastyczny to właściwości toruńskiej wystawy, dzięki którym nie jest ona stereotypowym poka­ zem obiektów wybranych ze zbiorów muzealnych. Wspomaga jąefektownie wydany katalog liczący 231 stron, z niezwykłym materiałem ilustracyjnym (Czachowski, Ło­ patyńska, red., 2010). Ów katalog stymuluje doznania intelektualne i emocjonalne, jest zaproszeniem do obejrzenia ekspozycji i jednocześnie jej dopełnieniem. Grażyna Ewa Karpińska LITERATURA Barański J. 2007 Świat rzeczy. Zarys antropologiczny, Kraków: Wydawnictwo UJ. Bogunia-Borowska M. 2009 Codzienność i społeczne konteksty życia codziennego, w: M. Bogunia-Borowska (red.), Barwy codzienności. Analiza socjologiczna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, s. 7-25. Czachowski H., Łopatyńska H.M. 2010 Wstęp, w: H. Czachowski, H.M. Łopatyńska (red.), Tajemnice codzienności. Kultura ludowa ijej pogranicza od Kujaw do Bałtyku (1850-1950), Toruń, Muzeum Etnograficzne, s. 9-10. Czachowski H., Łopatyńska H.M. (red.) 2010 Tajemnice codzienności. Kultura ludowa i jej pogranicza od Kujaw do Bałtyku (1850-1950), Toruń: Muzeum Etnograficzne. Dant T. 2007 Kultura materialna w rzeczywistości społecznej. Wartości, działania, style życia, przeł. J. Barański, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. �Kronika 430 Edensor T. 2004 Tożsamość narodowa, kulturapopularna i życie codzienne, przeł. A. Sadza, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kwiatkowska O., Kola A. 2006 O przywróceniu zachwianej równowagi w refleksji antropologicznej. Głos podwójny w sprawie przedmiotów, w: M. Brocki, K. Górny, W. Kuligowski (red.), Kultura profesjonalna etnologów w Polsce. Wrocław: Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 127­ -146. Sztompka P. 2008 Zycie codzienne - temat najnowszej socjologii, w: P. Sztompka, M. Bogunia-Borowska (red.), Socjologia codzienności, Kraków: Znak, s. 15-52. SETNA RO CZN IC A U R O D ZIN PR O FESO R A RO M A N A REIN FUSSA W 2010 roku obchodzono setną rocznicę urodzin Romana Reinfussa (1910­ -1998), niestrudzonego badacza kultury tradycyjnej, niekwestionowanego autorytetu w dziedzinie sztuki ludowej, autora wielu opracowań naukowych z zakresu kultury materialnej i sztuki ludowej, dotyczących między innymi budownictwa drewniane­ go, kowalstwa, garncarstwa, meblarstwa, rzeźby kamiennej i malarstwa. Profesor był organizatorem muzeów na wolnym powietrzu, pomysłodawcą i koordynatorem licznych projektów etnograficznych. Jego zainteresowania badawczo-naukowe kon­ centrowały się wokół takich zagadnień, jak problemy wyznaczników granic etnicz­ nych, kultura Łemków, Bojków i Hucułów, kultura ludowa Lubelszczyzny, polska sztuka ludowa i artystyczne rzemiosła ludowe. Pracował w Muzeum Etnograficznym w Krakowie, prowadził Katedrę Etnografii na Uniwersytecie Wrocławskim i na Uni­ wersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, aktywnie uczestniczył w pracach Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, przez czterdzieści lat kiero­ wał Pracownią Dokumentacji Polskiej Sztuki Ludowej. Prowadził także działalność redakcyjną, współpracując z wieloma czasopismami. Jako człowiek o ogromnym dorobku naukowym był często zapraszany do przewodniczenia w różnych komite­ tach, radach programowych, komisjach konkursowych i festiwalowych. Prywatnie znany jako „dusza towarzystwa”, gawędziarz z dużym poczuciem humoru, zawsze życzliwy i szczery. Opracowana i opublikowana na łamach „Ludu” bibliografia Ro­ mana Reinfussa zawiera 268 pozycji liczących się w literaturze przedmiotu w skali europejskiej (Cieśla-Reinfussowa 1980: 54-64). Profesor pozostawił po sobie impo­ nujące archiwum obejmujące ponad 95 tysięcy pozycji inwentarzowych - rysunków �Kronika 431 i opisów, a także zbiór około 80 tysięcy fotografii oraz całe grono wykształconych etnografów - uczniów kontynuujących jego dzieło (Fryś-Pietraszkowa 1997: 37-38, 2002: 249-253; Cieśla-Reinfussowa 1980: 54-64). Jubileusz urodzin Profesora stał się okazją do zorganizowania kilku przedsię­ wzięć mających na celu przypomnienie jego dokonań. 27 maja 2010 roku (w rocznicę urodzin Profesora) w Oddziale Budownictwa Lu­ dowego w Szymbarku odbyło się uroczyste poświęcenie pomnika przedstawiającego postać badacza siedzącego na kamiennej ławeczce. Odsłonięcia pomnika dokona­ ły obecne na uroczystości córki Profesora - Krystyna Reinfuss-Janusz i Magdalena Reinfus s-Kny chał ska. Zaproszeni goście wzięli także udział w konferencji naukowej, podczas której zaprezentowano referaty poświęcone wybranym zagadnieniom bogatej działalności naukowej tego wybitnego etnografa. Obrady rozpoczęło wystąpienie Krystyny Rein­ fuss-Janusz, która wspominając postać ojca, zwróciła uwagę na jego związki z Mało­ polską, a szczególnie z Gorlicami. Jej wspomnienie wzbogaciła prezentacja fotografii z archiwum rodzinnego. Kolejne wspomnienie, zatytułowane „Roman Reinfuss - Gorliczanin z zamiło­ wania”, przedstawił przyjaciel rodziny Reinfussów - Jerzy Krzywicki, prezentując przy okazji rysowane przez samego badacza karykatury, komiksy oraz okoliczno­ ściowe wierszyki, będące dowodem wielkiego poczucia humoru Profesora. Całokształt pracy badawczej, naukowej i wydawniczej Romana Reinfussa i jego wpływ na rozwój badań etnograficznych w Polsce omówił prof. Jerzy Czajkowski. Z kolei Hubert Ossadnik, kustosz w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, zaprezentował i opisał kolekcje zdjęć profesora Reinfussa znajdujące się w zbiorach tego skansenu. Następne dwa wystąpienia - Eweliny L. Pierzyńskiej-Jelskiej i Bogumiły Szurowej - dotyczyły muzealnictwa skansenowskiego, zagadnienia, które w pracy Profe­ sora zajmowało wyjątkowo ważne miejsce. Należy dodać, że Roman Reinfuss był zaangażowany w organizację Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokami oraz Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie. Przez wiele lat był konsultantem podczas powstawania i rozbudowywania tych placówek muzeal­ nych, uczestniczył w posiedzeniach rad muzealnych, był członkiem Zespołu Do­ radców ds. Parków Etnograficznych i Budownictwa Drewnianego w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Ostatni referat zaprezentował Tadeusz Łopatkiewicz, omawiając pionierskie ba­ dania Reinfussa nad kamienną rzeźbą ludową oraz działalność kontynuatorów tej dziedziny sztuki ludowej. Wszystkie wystąpienia zostały opublikowane w wydawnictwie pokonferencyjnym Profesor Roman Reinfuss, badacz historii i kultury ludowej - w setną rocznicą urodzin, wzbogaconym licznymi fotografiami archiwalnymi oraz relacją z obchodów urodzin profesora (Niemczyńska-Szurek, red., 2010). Należy także zaznaczyć, że podczas uroczystości Ośrodkowi Budownictwa Lu­ dowego w Szymbarku nadano imię Profesora Romana Reinfussa oraz zmieniono nazwę oddziału na Skansen Wsi Pogórzańskiej. �432 Kronika Seminarium naukowe poświęcone pamięci Profesora zostało także zorganizo­ wane na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Przez wiele lat był on związany z tym miastem, między innymi jako profesor UMCS, przewodniczą­ cy Rady Naukowej Stowarzyszenia Twórców Ludowych oraz organizator Muzeum Wsi Lubelskiej. Pomysłodawcą i inicjatorem spotkania był prof. Jan Adamowski. W przygotowanie konferencji, obok Zakładu Kultury Polskiej Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, włączył się Lubelski Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Zorganizowane seminarium miało na celu, z jednej strony, uczczenie setnej rocz­ nicy urodzin Profesora, z drugiej zaś zaprezentowanie jego dorobku oraz ukazanie roli, jaką odegrał w życiu kulturalnym i naukowym UMCS, Lublina i Lubelszczyzny, jak również całej Polski. Innym motywem zorganizowania seminarium stało się re­ aktywowanie na UMCS etnologii jako samodzielnego kierunku studiów. W spotkaniu na lubelskiej uczelni uczestniczyli między innymi córka Profesora - Krystyna Reinfuss-Janusz, „lubelskie dzieci”, czyli jego wychowankowie, przed­ stawiciele instytucji kultury, pracownicy naukowi, studenci oraz zaproszeni goście. Seminarium rozpoczęło okolicznościowe wystąpienie prorektora UMCS - prof. Ryszarda Szczygła, który pamiętał Romana Reinfussa jeszcze z okresu swoich stu­ diów. Przedstawił wieloaspektowy obraz tego zasłużonego dla UMCS wykładowcy. Następnie Krystyna Reinfuss-Janusz w wystąpieniu: „Roman Reinfuss - mój ojciec” przybliżyła zebranym, w sposób ciepły i nierzadko żartobliwy, postać Profesora oraz lubelskie epizody z jego bogatej biografii. Jej wspomnienia wzbogaciła prezentacja fotografii i pamiątek rodzinnych. Aleksander Błachowski przedstawił z kolei wkład Profesora w badania nad sztuką ludową, a Janusz Kamocki w referacie: „Trudne cza­ sy. Roman Reinfuss jako opiekun zbiorów muzealnych w czasie II wojny światowej” omówił mało znany, ale niezwykle znaczący dla całej kultury polskiej epizod z życia Profesora, dotyczący heroicznej ochrony w okresie II wojny światowej narodowych pamiątek zgromadzonych na krakowskim Wawelu. W drugiej części seminarium omówiono działalność i inicjatywy Profesora reali­ zowane w środowisku lubelskim. Roman Reinfuss w latach 1969-1993 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naukowej w Stowarzyszeniu Twórców Ludowych. Był inicjatorem i koordynato­ rem powstania tej organizacji, ciesząc się uznaniem i autorytetem wśród twórców ludowych. O roli, jaką odegrał Profesor w historii tej instytucji, mówili prof. Jan Adamowski i Katarzyna Kraczoń w referacie „Co STL zawdzięcza prof. Romanowi Reinfussowi”. W kolejnym wystąpieniu Grzegorz Miliszkiewicz, pracownik lubel­ skiego skansenu, omówił wkład Reinfussa w organizację Muzeum Wsi Lubelskiej. Zaprezentowane zapiski i uwagi Profesora odnoszące się do organizacji przestrzen­ nej skansenu i ekspozycji muzealnych świadczą o jego profesjonalizmie i ogrom­ nej wiedzy w tej dziedzinie. Ostatni referat dotyczył działalności Romana Reinfussa jako profesora UMCS, pełniącego w latach 1957-1967 funkcję kierownika Katedry Etnografii i Etnologii. Jego dokonania i spuściznę, która obecnie znajduje się w In­ stytucie Kulturoznawstwa, zaprezentowali prof. Jan Adamowski oraz dr Marta Wój­ cicka. Wystąpieniu towarzyszył pokaz niepublikowanych dotąd fotografii z badań �Kronika 433 terenowych Profesora i jego studentów. Warto podkreślić, że w tym okresie Roman Reinfuss wykształcił grono świetnych specjalistów: sześciu doktorów i trzynastu magistrów etnografii. Wraz z nimi prowadził badania terenowe, w tym na obszarze Lubelszczyzny i Łemkowszczyzny, oraz opracowywał między innymi monografię kultury ludowej Lubelszczyzny. Spotkanie zakończyły wspomnienia współpracowników Profesora i jego uczniów. O swoim mistrzu i przyjacielu opowiadali prof. Jan Gurba, Danuta Powiłańska-Mazur oraz Maria Grybel-Meksuła. Zaprezentowane podczas uroczystości referaty, liczne wspomnienia i fotografie nie tylko przybliżyły postać, bogatą działalność i ogromny dorobek naukowy Roma­ na Reinfussa, ale były także hołdem złożonym wielkiemu badaczowi i miłośnikowi kultury ludowej. Katarzyna Kraczoń LITERATURA Cieśla-Reinfussowa Z. 1980 Bibliografia prac Romana Reinfussa, „Lud” 64, s. 54-64. Fryś-Pietraszkowa E. 1997 Prof. Roman Reinfuss, „Twórczość Ludowa” 35: 2, s. 37-38. 2002 Roman Marian Reinfuss (1910-1998), w: E. Fryś-Pietraszkowa, A. Kowalska-Lewicka, A. Spiss (red.), Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne, t. 1, Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, s. 249-253. Niemczyńska-Szurek A. (red.) 2010 Profesor Roman Reinfuss, badacz historii i kultury ludowej - w setną rocznicą urodzin, Szymbark: Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach. URO CZY STO ŚĆ N A D A N IA IM IEN IA JĘD R ZEJA CIERNIAKA PU BLICZN EM U GIM N A ZJU M W ZA BO RO W IE KOŁO BRZESK A, 27 K W IETN IA 2011 Uroczystość odbyła się w rodzinnej, umiłowanej wsi Jędrzeja Ciemiaka, gdzie nadal żyje jego bliska rodzina, a pamięć o „Krzesnym”, jak go zwano, jest wciąż żywa wśród mieszkańców. Jędrzej Ciemiak był wybitnym działaczem społeczno-oświatowym, autorem i inscenizatorem widowisk ludowych, miłośnikiem i krzewicielem polskiego folkloru, pisarzem, redaktorem, twórcą oryginalnej koncepcji „teatru ludowego”, założycie­ �434 Kronika lem i prezesem Instytutu Teatrów Ludowych. Urodził się w 1886 roku w chłopskiej rodzinie. Choć dla dalszego kształcenia się opuścił Zaborów i mieszkał potem przez długie lata w Warszawie, nigdy jednak nie zapominał o swej rodzinnej wiosce. Pra­ cował jako profesor gimnazjalny, następnie w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego piastował stanowisko wizytatora oświaty pozaszkolnej ze specjalnością w dziedzinie teatrów ludowych i uniwersytetów ludowych. Jeśli tylko czas pozwalał, przyjeżdżał do Zaborowa, z przyjemnością słuchał miejscowych pio­ senek, a w czasie pasterki kolęd, szczególnie tych najstarszych, śpiewanych w miej­ scowym kościele. Zawsze napominał młodzież, aby nie zapominała Zaborowskiej nuty. O tym do dziś wspominają starsi mieszkańcy. „To było święto, jak Krzesny odwiedzał wieś”, powiadają. On sam, wiele podróżując po Polsce jako wizytator, z nieodstępnymi skrzypkami, często wygrywał krakowskie, Zaborowskie melodie, a miejscową kapelę prezentował w rozgłośniach radiowych. Marzył o Domu Ludowym w rodzinnej wsi, w którym skupiałoby się życie spo­ łeczne i kulturalne. Udało się to zrealizować w 1934 roku. Ciemiak był współpra­ cownikiem i doradcą Komitetu Budowy, opracował statut Domu. Z myślą o miesz­ kańcach napisał monografię Wieś Zaborów i Zaborowski Dom Ludowy (Warszawa 1936). Dom Ludowy służy mieszkańcom po dzień dzisiejszy, a stosowne tablice upa­ miętniają fundatorów i inicjatora. Niestety, nie ma już Izby Pamięci jemu poświęco­ nej, ale myśli się o znalezieniu na nią nowego lokalu. Uroczysty dzień rozpoczął się mszą św. w kościele parafialnym, w czasie któ­ rej odbyło się poświęcenie sztandaru szkoły. W imponującej szkolnej hali sportowej zgromadzeni goście i przedstawiciele rodziny Jędrzeja Ciemiaka zostali powitani przez dyrektorkę gimnazjum, mgr Joannę Ozorkę-Krawczyk. Nastąpiło nadanie imie­ nia, prawa posiadania i wręczenie sztandaru szkoły, ślubowanie uczniów. Wystąpili też z okazjonalnymi przemowami zaproszeni goście, między innymi przewodniczący Rady Gminy Szczurowa Kazimierz Tyrcha, wójt gminy Marian Zalewski, wizytator Andrzej Szlanta z Delegatury Kuratorium Krakowskiego w Tarnowie, Anna Spiss, redaktor słownika biograficznego Etnografowie i ludoznawcy polscy, wydawanego przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, którego 3. tom (2010) wręczyła dyrek­ torce szkoły. Znajduje się tam biogram Jędrzeja Ciemiaka, autorstwa Aleksandry Jacher-Tyszkowej. Najbardziej osobisty akcent wniosła jedyna żyjąca córka „Krzesnego”, Zofia Ciemiakówna, historyk sztuki, długoletni kustosz Muzeum Narodowe­ go w Krakowie. Mówiła wzruszająco o Ciemiaku jako głowie rodziny, ojcu trzech córek, nauczycielu, propagatorze polskiego folkloru, wreszcie jako Polaku-patriocie. Na początku okupacji hitlerowskiej miał szansę opuścić kraj wraz z rodziną rządo­ wym samolotem - wspominała - ale uważał, że jego moralnym obowiązkiem j est zo­ stać i działać w okupowanej Polsce. W czasie okupacji hitlerowskiej Ciemiak został prezesem tajnego Ludowego Instytutu Oświaty i Kultury, utworzonego w 1940 roku, i członkiem Komisji Oświatowej Stronnictwa Ludowego. Kiedy uczył w szkole po­ wszechnej na Targówku w Warszawie, zaangażował się w tajne nauczanie języka polskiego i historii. Aresztowany 22 kwietnia 1941 roku i uwięziony na Pawiaku, zginął rozstrzelany 2 marca 1942 roku w zbiorowej egzekucji. Ma symboliczny grób na cmentarzu w Palmirach. �Kronika 435 Fot. 1. Uroczystość nadania imienia Jędrzeja Ciemiaka gimnazjum w Zaborowie. Przemawia Zofia Cierniakówna. Fot. Piotr Krawczyk. Fot. 2. Zofia Cierniakówna przemawia na uroczystości nadania imienia Jędrzeja Cierniaka gimnazjum w Zaborowie. Fot. Piotr Krawczyk. �436 Kronika Bogaty program artystyczny został bardzo staranie przygotowany i przedstawio­ ny przez przejętą uroczystą chwilą młodzież szkolną Uczennice i uczniowie pre­ zentowali fragmenty utworów, widowisk Ciemiaka na tle „wiejskich”, domorosłych dekoracji, były żwawe tańce w krakowskich strojach, przyśpiewki. Duże zaintere­ sowanie wzbudził amatorski film zmontowany z wywiadów udzielanych uczniom przez krewnych Ciemiaka i niektórych mieszkańców wsi. Przejmujący wiersz Cierniaka A kiedy umrę... przeczytał wzruszony ks. Maciej Fleszar z miejscowej para­ fii. Potem nastąpiło uroczyste odsłonięcie i poświęcenie pamiątkowej tablicy w holu szkoły, ufundowanej przez Marię i Władysława oraz Marzenę i Józefa Wojnickich z Zaborowa, nad którą zawisł portret Ciemiaka namalowany przez wspomnianego księdza. Można było też obejrzeć planszową wystawę autorstwa Karoliny Sikory poświęconą życiu patrona, wypożyczoną z Muzeum Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie. Piękną, starannie zorganizowaną uroczystość nadania imienia Jędrzeja Ciemiaka drugiej szkole w Polsce (pierwsza to wspomniana szkoła na Targówku, obecnie nr 114, gdzie uczył) zakończył obiad przygotowany przez miejscowe gospo­ dynie, podany w sali widowiskowej Domu Ludowego. Zaproszeni goście, uczestnicząc w tak bogatym programie przy szczelnie wypeł­ nionej wielkiej sali, a także w trakcie rozmów z mieszkańcami, przekonali się, że pa­ mięć o Jędrzeju Ciemiaku jest kultywowana we wsi i w okolicy. Można mieć zatem nadzieję, że poprzez zapoznanie się z bogatą działalnością patrona uczniowie będą tym bardziej odczuwać dumę z przynależności do społeczności lokalnej, a współtwo­ rząc wizerunek własnej szkoły, będą ją promować w miejscowym środowisku. Autorkę utwierdza w tym refleksja, jaką podzieliła się z nią nauczycielka gim­ nazjum i współorganizatorka uroczystości, mgr Teodozja Turaczy, a mianowicie uczniowie spontanicznie zaproponowali, iż chcieliby raz w roku organizować dzień poświęcony swemu patronowi, na przykład konkurs wiedzy na temat jego życia i twórczości, śpiewać, tańczyć krakowiaki, kultywować tym samym tradycyjny folk­ lor lokalny, tak jak tego pragnął ich patron. Anna Spiss � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a024849d26fb8bca58a718aed6e52dcc.pdf ba2e3111837b95fabed9d04df030fc40 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4015 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1949 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3755 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1949 t.3 z.5 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1949 t.3 z.5 ; s.161 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Badania Sztuki Ludowej Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A W Y S T A W A POLSKIEJ SZTUKI LUDOWEJ W KIJOWIE Prasa Ukrainy Radzieckiej poświęca wiele uwagi wysta­ wie polskiej sztuki ludowej w Kijowie. «Wystawa ta stała się jeszcze jednym ogniwem, łączącym bratnie na­ rody słowiańskie — pisze Ł. Władicz w artykule p. t. «Twórczość wyzwolonego narodu» zamieszczonym w pi­ śmie «Radjanskie mustectwo» z dnia 25. 5. 1949 r. Autor artykułu podkreśla, że zawsze bogata sztuka ludowa w Polsce dopiero obecnie dojdzie do szczytu swego roz­ woju, Polska Ludowa bowiem otacza najtroskliwszą opieką ludzi utalentowanych. Starannie przygotowana wystawa — pisze dalej autor obrazuje wszystkie gałęzie polskiej sztuki ludowej i przemysłu artystycznego, podkreśla też ścisłe więzy, łączące polską sztukę ludową z ukraińską. Fakt pozwala stwierdzić, jak bliskie są duchowo oba narody słowiań­ skie. «Prawda Ukramy» z dnia 22. 5. br. poświęca wystawie kijowskiej 2 artykuły. Pierwszy, podając przebieg otwar­ cia wystawy, zwraca uwagę na jej znaczenie kulturalne i polityczne. Drugi, pisany przez A. Krzyżyckiego p. t. «Twórczość bratniego narodu polskiego», poświęcony jest merytorycznej stronie wystawy. Autor przeprowa­ dza dokładną ocenę poszczególnych eksponatów, pod­ nosząc ich wartość artystyczną i specyfikę narodową. Na szczególną uwagę — podkreśla autor — zasługuje fakt, że większość eksponatów pochodzi z okresu powo­ jennego. Fakt ten świadczy dobitnie o bujnym rozwoju sztuki ludowej i przemysłu artystycznego w Polsce De­ mokratycznej. 160 Reprodukcje na sir. 137, 138, 139 i fotografie na str. 156, 157, 158, 159 wykonał St. Deptuszewski � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6e00b9dd4ef15eb3756f33a8dee66b5a.pdf dfe9c608da297d78bf56baf1d1da4ed7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4139 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3861 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1958 t.12 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1958 t.12, z.1 ; s.59-64 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K K N Reorganizacja Zakładu Badania S z t u k i L u d o w e j w Państwowym I n ­ stytucie S z t u k i . W m a r c u 1957 r. p r z e p r o w a d z o n o reorganizację Zakładu, który d o t y c h ­ c z a s obejmował problematykę badań n a d plastyką ludową, muzyką l u d o ­ wą, a w p e w n y m z a k r e s i e literaturą i tańcem l u d o w y m . Myślą p r z e w o ­ dnią d o k o n a n y c h z m i a n było ści­ ślejsze powiązanie komórek z a j m u ­ jących się sztuką ludową z o d p o ­ w i e d n i m i Zakładami H i s t o r i i i T e ­ o r i i S z t u k i . T a k więc S e k c j a B a d a ­ nia Plastyki Ludowej (kierownik prof. dr R o m a n R e i n f u s s ) znalazła się w Zakładzie H i s t o r i i i T e o r i i S z t u k i ( k i e r o w n i k prof. d r J . S t a ­ rzyński). S e k c j a s k t a d a się z dwóch zespołów — jednego w K r a k o w i e , drugiego w W a r s z a w i e ( k i e r o w n i k mgr A. J a c k o w s k i ) . * B i u l e t y n i n f o r m a c y j n y C . Z. M . p o ­ daje interesujące dane dotyczące s t a n u p o s i a d a n i a n a s z y c h muzeów. T a k więc n a 31. X I I . 1956 r. l i c z b a eksponatów z z a k r e s u etnografii w y ­ nosiła 119.304. W ciągu 1957 r. z a ­ r e j e s t r o w a n o 33.873 n o w e e k s p o n a t y . Licząc się n a w e t z p e w n y m i n i e d o ­ kładnościami w s t a t y s t y c e , należy j e d n a k stwierdzić, że r o k 1957 .przy­ niósł znaczną poprawę w n a s z y m dość u b o g i m stanie p o s i a d a n i a . Wydział S z t u k i L u d o w e j Mini­ s t e r s t w a K u l t u r y i S z t u k i jest cen­ tralną placówką zajmującą się o p i e ­ ką nad twórczością ludową W 1957 r. Wydział przeznaczył do d y s p o z y c j i Wojewódzkich Rad Narodowych łączna s u m e ok 500 000 zł na organizacte w y s t a w i konkursów s z t u k i h i d o w l i togrody i s u b w e n c T d l a l u ­ dowych Twórców l^n^to ce^ral n^wrdziTł Przyznał n^Różnych I m ­ p r e z a c h 222 na/rody na L c z n a suSe 100 MO zł oraz udziehł 113 st¥D ™ diów twórczych w wysoZfci • W rb. Wydział zakupił do zbiorów państwowych 997 eksponatów s z t u ­ k i ludowej za 280.000 zł. M . i n . za­ kupiono nową kolekcję k i l k u n a s t u p r a c L e o n a Kudły. Rzeźby te, a c z ­ k o l w i e k ustępują p o z i o m e m p r a c o m już p o s i a d a n y m należą do n a j c i e ­ k a w s z y c h przykładów współczesnej twórczości r z e S s k l e j Zbiory M i n . K u l t u r y i S z t u k i s t a ­ nowią najpoważniejszą kolekcję współczesnej s z t u k i l u d o w e j , licząc T * m a d 6.000 eksponatów. ~ ^ ^ ó w tych * W r. k i i k a 2^^£;.,,,-,nyca. Były to: Ł . — . w y s t a w a objazdowa sztuki ludo­ wej w Anglii (wydzielony zestaw ^ o p o n a t ó w z w y s t a w y londyń* * * * * 1956 r.) _ opr. p r z e z m g r a A . Jackowskiego, ' *~'!Kf ! i ^ k i e j ceramiki i tka­ cie i $ r f ° < " loat r.) —_ opr. p r z e z ro^r^Ei n t a w S w T u l u z i e k w i e A. B l a c h o w s k i e g o i p l a s t y k a inż. arch. J . Staniszkisa, — dział s z t u k i l u d o w e j n a w y s t a w i e sztuki ludowej i wzornictwa p r z e ­ mysłowego w G e n e w i e (2—28. I V ) — opr. m g r K . P i e t k i e w i c z . Koom m ii ss a r z e m całości w yys t a w y była ^ j S t y c z n a Cz Wielhorski, — w y s t a w a o b j a z d o w a polskiej w y ­ cinanki ludowej w Finlandii: Helsinki, Jyraskyla, Hameelinna, Karkkila Kenii opr. J . S t a n tóewiczowa — w y s t a w a o b j a z d o w a polskiej w y ­ cinanki ludowej w D a n i i : K o p e n ­ haga, Nykoping, Aalborg, O d e n see, A a r h u s (26 V I I I - 23 X I I ) opr J . S t a n k i e w i c z o w i — w y s t a w a objazdowa polskiej w y ­ cinanki ludowej we Włoszech (czerwiec); F e r r a r a , Castel F r a n cokeneto — opr. J . S t a n k i e w i c z o Wcl, — w y s t a w a s z t u k i ludowej w r a ­ mach wystawy Centralnych Do­ mów Twórczości L u d o w e j krajów demokracji ludowej w Pradze (14. vi — 12. V I I ) — opr. zespół pracowników Wydziału — w y s t a w a haftów p o l s k i c h w C z e ­ chosłowacji (Praga) — opr. J . Stankiewiczowa, — w y s t a w a s z t u k i l u d o w e j oraz o d ­ rębna w y s t a w a w y c i n a n k i l u d o ­ w e j w Z S R R (Wilno 22. V I — 4. V I I ) — opr. m g r A . P i e t k i e ­ wicz, m g r A Błachowski i p l a ­ s t y k inż. a r c h . J . S t a n i s z k i s , — w y s t a w a sztuki ludowej na V I Światowym F e s t i w a l u Młodzieży i Studentów w M o s k w i e (30. V I I — 30. V I I I ) — opr. m g r A. Błachowski, — p o k a z strojów l u d o w y c h w I n ­ d i a c h ( D ż a k a r t a ' — listopad). zeum H i s t o r y c z n y m wystawę s z t u k i koreańskiej, gdzie wśród różnych eksponatów znajdowały się również wyroby sztuki stosowanej, oparte 0 d a w n ą ludową tradycję ( t k a n i n a , wyroby z laki). * W y s t a w a bułgarskiej s z t u k i stoso­ w a n e j , z o r g a n i z o w a n a w listopadzie 1 g r u d n i u w W a r s z a w i e (sale w y s t a ­ w o w e Pałacu K u l t u r y i N a u k i ) p o ­ kazała drogi r o z w o j u współczesnej s z t u k i stosowanej w Bułgarii. P l a ­ s t y c y bułgarscy utrzymują ścisłą i silną więź z ludową t r a d y c j a a r ­ tystyczną, n i e k i e d y nt) dość bliską naszej O b o k p r a c wyraźnie rnspir o w a n y c h sztuką ludową n a w y s t a ­ w i e znalazły sie oczywiścfe i prace r e p r e z e n S e ^ i n d y S a m e dążenia artystów n i e związane T ttradycją radyc a budową * z w l f z a n e z * W W a r s z a w i e , a następnie i n n y c h m i a s t a c h P o l s k i odbyły się w d r u g i e j połowie 1957 r. w y s t a w y czechosło­ w a c k i e j c e r a m i k i a r t y s t y c z n e j . Wśród eksponatów znalazły się również i n ­ s p i r o w a n e tradycyjną sztuką l u d o ­ w ą <m. i n . J . H o r o v a i F K o s t k i ) W odróżnieniu j e d n a k od w y s t a w y np. bułgarskiej sztuka s k o w a n a Czechoslowac i znacznie Śmigiel* i wszechstronniej C z y s t a z dorobku wwótezesnef^ w a ł a t y l k o częściowe p o i e c ie o raz ZoŁ sztuki s t o l e u L V v , Tasadów Niestety za dużo s ? n a niei efesnoratów przeznaczonych^™ słowackich. W y d a W n i c t w a c h S z ł o w v r S C ? - C c h °- * * W Muzeum Mickiewiczowskim N a Międzynarodowym F e s t i w a l u ( W a r s z a w a ) o t w a r t a była w g r u d n i u Młodzieży i Studentów w M o s k w i e — 1957 r. w y s t a w a l u d o w y c h d r z e w o ­ p o l s k a w y s t a w a s z t u k i l u d o w e j z o ­ rytów r o s y j s k i c h , pod nazwą „ Ł U stała n a g r o d z o n a złotym medalem. B O K " . * Srebrny medal indywidualnie otrzy­ W Ośrodku I n f o r m a c y j n y m C z e ­ mała t k a c z k a O l i m p i a J a r o s z e w i c z chosłowackim z o r g a n i z o w a n o w g r u ­ z Białostockiego. dniu wystawę fotograficzną p r z e d ­ N a z o r g a n i z o w a n e j w R z y m i e w y ­ stawiającą piękno ludowego s t r o j u s t a w i e artystów plastyków głuchych czechosłowackiego. srebrny medal otrzymał Nikifor z Krynicy. Motywacja jury brzmia­ ła- . N a j l e p s z e m u m a l a r z o w i w z a ­ k r e s i e p l a s t y k i a m a t o r s k i e j za s z t u ­ kępełnądelTatnTj poezji" Na m a r ­ ginesie wystawi trzeba zwrócić u w a g ę n a to i ż ^ y s ł a n e obrazk N i ­ k i f o r a należą y do słabszy en jego p r a c i Tuż unrzedmo w y s t a w Ine w- W a r s z a w i e budzHy zastrzeżenia Tyrym d o b o ^ m strzeżenia * W październiku e k s p o n o w a n a była w Pałacu K u l t u r y i N a u k i w W a r ­ s z a w i e w y s t a w a rękodzieła a r t y s t y ­ cznego N R D obejmująca m. i n . w y ­ roby przemysłu ludowego. W t y m s a m y m czasie publiczność w a r s z a w s k a mogła oglądać w M u ­ W r. 1957 odbyły się w r a m a c h dotacji Wydziału S z t u k i Ludowej o r a z kredytów W o j . R a d N a r o d o ­ w y c h następujące w y s t a w y , k o n k u r ­ sy, zjazdy i k u r s y : WYSTAWY: — Wystawa wielkopolskiej i lubel­ skiej sztuki ludowej w Lesznie (styczeń — luty). ~~ Wojewódzka w y s t a w a s z t u k i l u ­ d o w e j w Białymstoku ( c z e r w i e c — lipiec). — Wystawa litewskiej sztuki ludo­ w e j w Puńsku ( c z e r w i e c — l i ­ piec). — Wystawa ludowej ceramiki k i e ­ l e c k i e j w Łodzi (sierpień -r- w r z e 59 �— — — — — — — — — — • — — sień) i T o m a s z o w i e Mazowieckim (listopad). Wystawa sztuki ludowej woj. łódzkiego (objazdowa) w Kiel­ cach, S i e r a d z u , R a d o m i u , W i e l u ­ niu, L a s k u (sierpień — paździer­ nik). Wojewódzka w y s t a w a s z t u k i l u ­ dowej w S z c z e c i n i e (wrzesień). Wystawa kaszubskiej sztuki l u ­ dowej w W i e l u (wrzesień). Wystawa sztuki ludowej Mazow­ sza Płockiego w Płocku ( w r z e ­ sień — październik). Wystawa t k a n i n i strojów pół­ nocnej L u b e l s z c z y z n y w Białej P o d l a s k i e j (październik). W y s t a w a t a stanowiła sumę w y ­ staw powiatowych, j a k i e miały m i e j s c e w Puławach, O p o l u , W ł o ­ dawie, K r a s n y m s t a w i a , Zamościu, Biłgoraju, Kraśniku ( w s z y s t k o — woj. lubelskie). Powiatowa wystawa sztuki ludo­ w e j w W i e l u n i u (listopad). Wystawa sztuki ludowej Lasowiaków w Kolbuszowej (gru­ dzień). W y s t a w a Pałuckiej s z t u k i l u d o ­ w e j w K c y n i (grudzień) — o b e j ­ mująca twórczość K . P r i l l o w e j oraz j e j młodocianych uczniów. W y s t a w a wzorów pamiątkarstwa mazurskiego w Olsztynie (gru­ dzień). Wystawa sztuki amatorskiej we W r o c ł a w i u (grudzień). Pokaz pokonkursowy wycinanek k u r p i o w s k i c h w Pułtusku ( g r u ­ dzień). Wystawa sztuki ludowej woj. k a ­ towickiego w K a t o w i c a c h ( g r u ­ dzień). KONKURSY: — K o n k u r s pamiątkarstwa w Łodzi (31. V ) . — K o n k u r s z d o b n i c t w a chat w pow. dąbrowsko-tarnowskim (23. V I ) zorganizowany przez Wydział K u l t u r y W R N p r z y współpracy Państwowego Instytutu Sztuki. K o n k u r s objął 23 wsie. N a j w i ę ­ cej prac zfełoszono oczywiście z Zalipia. ™ ° ° Konkurs sztuki ludowej woj. szczecińskiego w Szczecinie (8. V I I I ) . — Konkurs sztuki ludowej pow. wieluńskiego w W i e l u n i u (8. X I ) . — K o n k u r s pamiątkarstwa mazur­ skiego w Olsztynie (15. X I ) . W k o n k u r s i e udział wzięło 39 osób, które nadesłały 650 p r a c . J u r y nagrodziło 20 p r a c . — K o n k u r s wycinanki kurpiowskiej w Pułtusku (10. X I I ) . — Konkurs szopek krakowskich w K r a k o w i e (17. X I I ) o r g a n i z o ­ w a n y przez M u z . H i s t o r y c z n e m . Krakowa. W konkursie udział wzięło 48 szopkarzy. Z g , C C y W m e t a l o p l a s t y k i w Ratułowie — P o d h a l e (woj. K r a k ó w ) s n y c e r k i w Chochołowie — P o d ­ h a l e (woj. K r a k ó w ) h a f c i a r s t w a w Z a l i p i u (woj. K r a ­ ków) h a f c i a r s t w a n a K a s z u b a c h (woj. Bydgoszcz). Ciekawą inicjatywę podjął K l u b Międzynarodowej Książki i P r a s y w N o w e j H u c i e , organizując w s w y m l o k a l u c y k l w y s t a w p l a s t y c z n y c h ze sprzedażą dzieł w y s t a w i a n y c h a r t y ­ stów. M . i n . w c z e r w c u — l i p c u . b r . pokazano ok. 150 p r a c N i k i f o r a , p o ­ chodzących z różnych okresów. Obrazki mistrza z K r y n i c y wywołały duże z a i n t e r e s o w a n i e i l i c z n e k o ­ mentarze. Oczywiście prawdziwe u z n a n i e znalazły w o c z a c h plastyków, którzy z a k u p i l i większość p r a c . C e ­ n y N i k i f o r o w y c h obrazków ustalono n a 100—150 zł. W końcu s i e r p n i a K l u b z o r g a n i ­ zował wystawę p r a c g ó r n i k ó w - a m a torów: T e o f i l a O c i e p k i , P a w ł a S t o l o rza i P a w ł a W r ó b l a . Spośród p r a c wybijały się obrazy O c i e p k i . I n t e r e ­ sująca była również „ K o z a " P . W r ó ­ bla, świadcząca o o b c o w a n i u m a l a ­ r z a z dziełami s z t u k i współczesnej. „ K o z a " pokazuje, że a m a t o r - p l a s t y k czerpie z różnych źródeł, t a k z o b ­ serwacji natury, j a k inspiracji s z t u ­ ką realistyczną, nadrealistyczną c z y abstrakcyjną. W każdym jednak w y p a d k u ważne j e s t n i e źródło p o d ­ niety, a l e osobista i n t e r p r e t a c j a t e ­ m a t u . P . S t o l o r z wystawił szereg b a r w n y c h g w a s z y , n i e stanowiących j e d n a k postępu w s t o s u n k u do i n ­ n y c h jego p r a c . * W t y m s a m y m czasie w y s t a w i o n o duży zbiór obrazów O c i e p k i i N i ­ kifora w K r a k o w i e . Po raz pierwszy sale Pałacu S z t u k i gościły dziwną szukę Teofila Ociepki i znakomite, doskonale d o b r a n e obrazy Nikifora tirświetnef k o l o r y s t y k i m i s t r z a z K r y n i c T pło taa Ctaiepki wyraźnie traciły Siła b o w i e m tego T m a t o r a tórnika fest n i e k o l o r a l e specyficz­ n a D o e t Y k a jego f a n t a s t y c z n o ^ nych Icen S S & t o m ? dzrwnvch S ^™ " e y s L 7 h e r i W?Iwa ^ o ™ rezonans w t w historycznym rozwoju", w g sce­ n a r i u s z a dr A n n y Kowalskiej-Lew i c k i e j (pracę której o białym h a f ­ cie z a m i e s z c z a m y w n r 4 z 1957 r.). Fotografie i montaż w y s t a w y w y k o ­ nał Z b . K a m y k o w s k i . * W związku z p l a n e m r e g u l a c j i Z a ­ kopanego i w y t y p o w a n i e m z a b y t k o ­ w y c h obiektów b u d o w n i c t w a , pra­ cownicy Muzeum Tatrzańskiego W Z a k o p a n e m : m g r W. J o s t o w a i m g r H . S r e d n i a w a w r a z z k i l k u osobami spoza M u z e u m przeprowadziły i n ­ wentaryzację t y c h obiektów. T r w a j ą również prace n a d d a l s z y m „zagospodarowaniem" zabytkowego d w o r k u Moniaków w Z u b r z y c y G ó r ­ n e j n a O r a w i e . Urządzono już. „izbę czarną" i „izbę białą". W dn. 9—22. X I I . trwały w| Z a ­ kopanem specjalne wczasy dla ' a m a torów-plastyków górników. W c z a s y te połączone były z k u r s e m dokształ­ cającym z z a k r e s u sztuk p l a s t y c z ­ n y c h . Zorganizował j e Wydział K u l ¬ turalno-Oświatowy Zarządu G ł ó w ­ nego Z w . Z a w . Górników. W ś r ó d uczestników znaleźli się m. i n . T e o ­ fil O c i e p k a i P a w e ł Wróbel. W o r g a ­ n i z a c j i kursów pomogło L i c e u m P l a ­ s t y c z n e w Z a k o p a n e m , które oddało do dyspozycji sale i urządzenia s z k o l n e . Zajęcia t e o r e t y c z n e i p r a k ­ tyczne prowadzili plastycy i pedago­ dzy szkoły. W e wrześniu 1957 r. g r u p a m i e s z ­ kańców R u d a w y ( k / K r a k o w a ) wy­ stąpiła z inicjatywą u t w o r z e n i a s t a ­ łego kącika muzealnego, dokumen­ tującego miejscową kulturę ludową. J e d e n z o b y w a t e l i ofiarował l o k a l , postanowiono d o b r o w o l n i e opodatko­ w a ć się stałą składką przeznaczoną na urządzenie w y s t a w y , wciągnięto do współpracy młodzież. Zwrócono się również do Państwowego I n s t y ­ t u t u S z t u k i w K r a k o w i e z prośbą o przeprowadzenie badań terenu j urządzenie kącika muzealnego. S e k ­ cja B a d a n i a S z t u k i L u d o w e j P . I . S . zorganizowała w e wrześniu p i e r w s z y objazd okolic R u d a w y . Jan Wiktor, znany literat i mi­ zo-: stał p r e z e s e m h o n o r o w y m T o w . M i ­ łośników L u d o w e j K u l t u r y i S z t u k i Góralskiej — d e l e g a t u r a w S z c z a w ­ n i c y J a n W i k t o r jest z n a n y m k o lekcjonerenT s z t u k i góralskiej, p o ­ s i a d a on w s w y c h z b i o r a c h c e n n e malowklła n a s l k l e świątki k a p l i c z ­ ftp Delegatura Towarzystwa zamierza urządzić w D w o r z e Szalayowskim w S z c z a w n i c y M u z e u m Pienińskie; gromadzone są już w t y m c e l u l i c z ­ ne eksponaty, w t y m również t a k i e , które są w p o s i a d a n i u osób p r y ­ watnych a łośnik piękna P i e n i n , w y b r a n y p S + Muzeum Etnograficzne w K r a k o ­ w i e otworzyło w g r u d n i u w y s t a w ę pt. „Historia szopki k r a k o w s k i e j " . ka W październiku o t w o r z o n o w T a r ­ nowie interesującą w y s t a w ę „Sztu­ k a l u d u h u c u l s k i e g o " zorganizowaną przez M u z e u m N a r o d o w e w K r a k o ­ wie i M u z e u m w T a r n o w i e . W i ę ­ kszość eksponatów stanowią w y r o b y huculskiej sztuki ludowej z drugiej połowy X I X w N a w y s t a w i e p o ­ ZJAZDY: cera­ — Z j a z d twórców l u d o w y c h w S z c z e ­ kazano t k a c t w o ' h^afciaSwo Żywiec. Z e względu n a zły s t a n mikę snycerkę w y r o b y w m e t a l u c i n i e (28. V I I ) . b u d y n k u , który pęka i w a l i się, z a m ­ szkle — Z j a z d twórców l u d o w y c h w Ł o ­ " s k ó r z e m a t o k w o n knięte zostało M u z e u m Żywieckie. w i c z u (13. X I I ) . C o gorsza — niebezpieczeństwo z a ­ cennym K U R S Y : p r o w a d z o n e d l a młodzieży W M u z e u m Tatrzańskim w Z a ­ graża również n i e z w y k l e p r z e z n a j l e p s z y c h twórców l u ­ k o p a n e m otwarto 24 września w y ­ e k s p o n a t o m . P r a s a m i e j s c o w a i k r a ­ wzywa Prezydium WRN dowych stawę pn. „Biały haft podhalański k o w s k a 60 �do z a i n t e r e s o w a n i a się l o s e m M u z e ­ r e n o w y c h , p r o w a d z o n y c h pod k i e ­ u m i podjęcia p r a c k o n s e r w a t o r s k i c h . r u n k i e m m g r B , Bazielichówny. * Z okazji 900-lecia istnienia R a c i ­ Wojewódzka Rada Narodowa w K i e l c a c h przyznała nagrody i w y ­ borza otwarto wystawę pt. „Kultura różnienia w dziedzinie k u l t u r y z a l u d o w a r e g i o n u r a c i b o r s k i e g o " , n a 1957 r. W ś r ó d laureatów znalazł się której zgromadzono w i e l e e k s p o n a ­ rzeźbiarz l u d o w y L e o n Kudła, któ­ tów: narzędzi p r a c y , w y r o b ó w r ę ­ rego wystawę p r a c zorganizowało k o d z i e l n i c z y c h i strojów l u d o w y c n . Wśród eksponatów s z t u k i l u d o w e j n a wystawifz^ S z t u k Pięknych w R a d o m i u * Komenda Powiatowa organizacji h a r c e r s k i e j w O p o c z n i e wystąpiła z inicjatywą utworzenia Muzeum R e g i o n a l n e g o w d a w n y m Pałacu K a ­ z i m i e r z o w s k i m w Opocznie. K o ­ m e n d a zwróciła się do drużyn h a r ­ cerskich aby zbierały m. in. opisy sfroiów i obyczajów oraz tańce S Drużyna z O g o n o w i c o p r a ­ cowała a l b u m strojów l u d o w y c h tuła r s t w a ll u d o w ewgzoo r y haftów i Smalarstwa u­ * W Muzeum Śląska Opolskiego w O p o l u otwarto w październiku „Wystawę s z t u k i i rękodzieła l u d o ­ wego W i e l k o p o l s k i i Z i e m i L u b u ­ s k i e j " , zorganizowaną p r z s z Wydział K u l t u r y P . W. R . N. w P o z n a n i u . W y s t a w a została następnie p r z e n i e ­ siona do M u z e u m w L e s z n i e W i e l ­ kopolskim. * M u z e u m Górnośląskie w B y t o m i u przeprowadziło w 1957 r. l i c z n e b a ­ dania z zakresu sztuki ludowej. Z a ­ gadnieniem drewnianego budowni­ c t w a s a k r a l n e g o zajmował się •ze­ spól pod k i e r u n k i e m k u s t o s z a m g r , J M a t u s z c z a k a . Ukończono prace w powiecie K l u c z b o r s k i m z a a w a n ­ sowano w p o w G l i w i c k i m o r a ł n a terenie p o w ^ e l s k o - B i a a P r a c o w ­ n i c y dzfału' etnograficznego W nrawalWa«nie^ Kultury Materialnej P A N w Krik£ R o k istnieje Z r z e s z e n i e K o c i e w skie, ale ma już n i e j e d e n poważny s u k c e s . Największy to u z y s k a n i e o d władz m i e j s k i c h odpowiedniego po­ m i e s z c z e n i n a m u z e u m , w którym z n a j d a się odnalszione z a b y t k i p r z e ­ skrzynie m t o f n e c S 3 szłości m m z z a k r e s u s z t u k i l u d o ­ c e r k a r z e ź b a o T r a z y n a s z k l e s p ^ - w e j . Wśród p r a c b a d a w c z y c h s z e r s z e tTdomowe zainteresowante £ * s k i c h stroików u d o w y c h X V n i T x i X W g r u d n i u o t w a r t a została w D o ­ w i e k u z ł o ż o n y z S k u r ^ s t u p l a n s z m u K u l t u r y w Wałbrzychu k r a j o w a wystawa prac górników-amatorów w Gdańsku z a m i e r z a w y d a w a ć s n l plastyków. N a w y s t a w i e z g r o m a d z o ­ no 250 prac, w większości obrazy s M e " o u b l i k u i a c y ooisv z w v S olejne Wśród uczestników większość l u d o w y c h Łańc» S ZJ £Z to górnicy dołowi". Przeważającym m a S v noświ^nnP 1^ dnwf i t e m a t e m ' p r a c w Ujraże lub scenki twórczości z Tycia W w y s t a w i e w z i e l i u d z i a * znan? malar^e-gómicy z kopalni C e n t r a l n y Zarząd Muzeów i O c h n o W i e c z o r e k " - O c i e p k o Wróbel o r a Stolorz P ' ny Zabytków utworzył t z w . „ S k a n ­ sen" w Olsztynku. * N.a n i e w i e l k i m obszarze z n a j d u j e W październiku upłynęło 50 lat się t a m k i l k a interesujących z a b u ­ od u k a z a n i a się w C i e s z y n i e p i e r w ­ dowań, p r z e n i e s i o n y c h z t e r e n u W a r ­ szego n u m e r u „Zarania Śląskiego", m i i i M a z u r . N a szczególną u w a g ę założonego w r o k u 1907 przez grono zasługuje d r e w n i a n y z a b y t k o w y k o ­ działaczy z d r E r n e s t e m F a r n i k i e m ściółek z X V I I w. C h a t y , domy i z a ­ na czele. P i s m o miało n a celu k u l ­ b u d o w a n i a g o s p o d ^ c z e wyposażone t y w o w a n i e rodzimej k u l t u r y regio- są w e k s p o n a t y s z t u k i k i d o w e j naTneT przez ogłaszanie b e z i m i e n ­ s L z y n i e m a l o w a n e ! s z a f y ł ó ż k a i t p . n y c h utworów l u d u s a s k i e g o j a k * również opowiadań b a j e k fraszek oleśn w r a z - z rn^ódia oiisy^anle' 3 Drużyna H a r c e r z y w O l e c k u Putrwalań^ (woj. białostockie) zorganizowała rów"strojów śląLichTtp w g r u d n i u 1957 r. objazdową w y s t a ­ „Zaranie Śląskie" odegrało wielką w ę prac ludowego w y c i n a n k a r z a L u ­ Dobrzyń­ rolę w u t r w a l a n i u świadomości n a ­ b e l s z c z y z n y — Ignacego rodowej s z e r o k i c h r z e s z społeczeń­ skiego. H a r c e r z e z O l e c h a z a p r e z e n ­ s t w a śląskiego, wychowując je w d u ­ towali na w y s t a w i e w Białostockim c h u umiłowania rodzimej k u l t u r v , D o m u K u l t u r y ponad 150 w y c i n a n e k sędziwego a r t y s t y . W y s t a w a m a c h a ­ s z t u k i ludowej i obyczaju. r a k t e r objazdowy i 11Białymstoku * była w O l e c k u Suwałkach Ełku J e d n y m z n i e z m i e r n i e interesują­ i Łomży Zorganizowano ja bez c y c h z j a w i s k w sztuce l u d o w e j n a ­ p c m o c y s u b s y d i ó w ^ p r z e c i w n i e _ szego k r a j u jest odżywanie t r a d y c y j ­ P o m y ś l n a z o s t a ł a n y c h przemysłów wśród ludności chodowa druż7nV W s t e T u n o s i ł przesiedlonej n a Z i e m i e Z a c h o d n i e . „ gr f 1 z ? N a ' w s t a w i ę można T a k np. w G r y f i c a c h odradza się o w m e z nabyć wwycTnzntfDobrzyń ycinanki Dobrzynt r a d y c j a k o s o w s k i c h kilimów. P o ­ rrównież O c l e k 0 W r o D e l ć l a n o w S ^ n o T o L s k o M in ku stosz m e ? L D u b i e l ODracowule m e " W a r s t w o i wnętrza rner B B a z i e l l c h ó w n T s IZ 1 haft I r K S " to krzvże i k a i Z f k i ™f?V wstała snółdzielnia t k a c k a n a czele której stanął d a w n v Ł ! M u z e u m zorganizowało w r a m a c h cia Jakub Kugler Tygodnia O c h r o n y Zabytków c z a s o ­ w ą wystawę obrazującą budowni­ W e wrześniu P o l s k i e T o w a r z y s t w o ctwo ludowe poszczególnych r e g i o ­ nów Śląska. Osobny dział stanowiły L u d o z n a w c z e zorganizowało ogólno­ materiały z e b r a n e p r z y i n w e n t a r y ­ k r a j o w y zjazd etnografów i miło­ zacji budownictwa d r e w n i a n e g o śników k u l t u r y l u d o w e j w S z c z e c i ­ w r a m a c h p r a c p r z y g o t o w a w c z y c h nie T e m a t e m z j a z d u bvły s p r a w y do projektowanego w C h o r z o w i e związane z kulturą l u d o w a P o m o r z a S k a n s e n u (na terenie P a r k u K u l t u r y Zachodniego. z i WypoczynkuWystawa obiedzie następnie inne miejscowości W n o w y m pawilonie n a teranie Parku Kultury i Wypoczynku poka­ zano w l i p c u i s i e r p n i u d w i e w y s t a ­ w y objazdowe „Muzea w P o l s c e L u ­ d o w e j " i „Polskie stroje l u d o w e " . Muzeum w Bytomiu przeprowa­ dziło w 1957 r. b a d a n i a a n k i e t o w e wśród młodzieży s z k o l n e j dotyczące s t r o j u ludowego i jego z d o b n i c t w a . W y n i k i t posłużą j a k o d a n e o r i e n ­ tacyjne przy d a l s z y c h b a d a n i a c h t e ­ 1957 r. wystawę w y r o b ó w l u d o w y c h regionu. Znalazły się t a m m. i n . tiule, hafty, k o s z y c z k i słomiane (Zofii Szulińskiej z Krościna). P o k u * Niestety, wystawa nie cieszyła się zbyt wielką frekwencją. W B i a ł y m ­ s t o k u n p . sprzedano z a l e d w i e 10 w y c i n a n e k , chociaż c e n a i c h wahała się od 8 do 15 zł. Publiczność biało­ s t o c k a przejawiła zresztą małe z a i n ­ t e r e s o w a n i e urządzanymi w g r u d n i u w y s t a w k a m i ręcznych robótek w y ­ konanychi przez^kobiety Czecho­ s ł o w a c j e oraz r e k S Ł w a buł­ garskiego J a k podaje ŻySe^iatoftockie" wystaw-zw"iedzUo 600 osóbDla Vrzvp^ni»nU noda^eZ że Białystok l f c ^ oonad 10 S mielŹkańcÓw T y m większe u z n a m ? dTa^harcerzy' z ^ O ^ c k ^ których ^ catywa lak n f f i a M ^ r Sów w k s i e d z T ^ m f a t W p ^ Źzll W l i p c u otwarto w S z c z e c i n i e w y ­ stawę s z t u k i l u d o w e j i twórczości amatorskiej, zorganizowaną przez Woj. Wydz. K u l t u r y oraz Woj. Z a r z . Z S C h . 109 eksponatów r e p r e z e n t o ­ wało żywą twórczość n r e j s c o w y c h twórców ludowych, pochodzących z różnych części k r a j u i r e p r e z e n t u ­ iac widzów ™ r k „ L kfludoweT jących różne t r a d y c j e . a r t y s t y c z n e W e w Powiatowym Domu Kultury Płońsku otwarto w listopadzie rórtS r o d z i m e j sztu- Wspaniała a r c h i t e k t u r a d r e w n i a nych cerkwi na terenie woj. r z e 61 !i •i-! 1 �szewskiego w r a z z wyposażeniem, unikatowej wartości malarstwem i snycerką po l a t a c h d e w a s t a c j i otoczona zostaje opieką. M o w y o c z y wiście n i e m a o przywróceniu choć w części d a w n e g o s t a n u t y m z a b y t k o m . S t a r a n i a władz k o n s e r w a t o r s k i c h , Wydziału K u l t u r y P. W. R . N. w R z e s z o w i e oraz M u z e u m w S a n o k u idą w kierunku zabezpieczenia istniejących jeszcze zabytków i o d restaurowania kilku ważniejszych obiektów. T a k n p . obecnie k o n s e r w u j e się najstarszą drewnianą c e r k i e w n a t e r e n i e województwa - Muzeum Kultur Ludowych w Mloc i n a c h , mimo że mieści się w o b r ę bfe m. W a r s z a w y , t r u d n o nazwać ozdobą stolicy. N i e udostępnione p u bliczności, n i e spełnia ono, niestety, j p o d s t a w o w e j roli. Powód? B r * pomieszczenia. „Pałacyk" w Młocinach j e s t dziś ruderą nie nadającą się n i e t y l k o n a w y s t a w y publiczne, a l e n a w e t do p r z e c h o w y w a n i a eksponatów. M i m o k a t a s t r o f a l n e j s y t u a c j i zespół p r a cewników M u z e u m c z y n i w s z e l k i e wysiłki, aby n a doraźnych p o k a z a c h T a r c h o m i n i e , n a b a r c e wedrują- L u d o z n a w c z e , Państwowy I n s t y t u t S z t u k i oraz z M u z e a m i i k a t e d r a m i e t n o g r a f i c z n y m i . Prof. Nedo p o i n f o r mował p o l s k i c h kolegów o stanie badań e t n o g r a f i c z n y c h n a Łużycach i zapoznał się z k o l e i z n a s z y m d o ­ r o b k i e m n a u k o w y m . O d siebie m o żerny dodać, że dzięki p o m o c y prof. Nedo p o s i a d a m y obecnie w a r c h i w u m P I S szereg c e n n y c h materiałów porównawczych oraz publikacji z dziedziny kultury ludowej, obejmujących zarówno region łużycki j a k i inne obszary Niemiec, w a n ^ w m ^ Prace cleslS; w y k L a T l u d o w y cieśla I W l t r y ł o t a ! S e * ! ? * u d L S n i t ^ y S n S cześćeksponatów P"J™Jnu»ej , Bydgoski K l u b F i l m o w y n a jesieni 1957 r . ^ k r ę c i ł J U m pt. „Uczniowie ob. M i l c z a n o w s k i C e r k i e w s t a n i e się terenowym oddziałem Muzeum w S a n o k u , wróci do m e j całe u r a t o w a n e wyposażenie, zabezpieczone w Muzeum Sanockim. * J a k podaje B i u l e t y n I n f o r m a c y j n y Centralnego Zarządu Muzeów w C i e s z a c i n i e W i e l k i m (p. Jarosław) znikneS p o w i e r z c h n i z emi dwór s t a j n i a i z a b u d o w a n i a gospodarskie z połowy X I X w budynki d r e w - Jednocześnie M u z e u m c z y n i s t a - j e j ^ r L f b a e h T g ^ ' ranią o r o z s z e r z e n i e s w e g o s t a n u po- i a p t a ł jtrzez Centralę W y s i a d a n i a . Z c i e k a w s z y c h nabytków f oświatowych i w e j wymienić należy z a k u p części p r y - d z e n a e k kTn S d a j ą C T C h watnej kolekcji pp. H o r b a c k i c h p t wąskotaśmowa z K r a k o w a , jednego z cenniejszych * / "' zbiorów rzeźb l u d o w y c h (m. i n . z n a j duje się w n i e j k i l k a rzeźb J . W o w Jednym z najgorliwszych propary). gatorow piękna p o l s k i e ) s z t u k i l u * J &t Polskie Wydawnictwo 6 lutego 195Y r. odbyło się o t w a r ^ ^ I f ! ? ™ ^ cie n o w e j s t a ł e j ^ f ^ ^ l ^ ^ ^ S S ^ S ^ n^r^ScToZ' S y T p a r k u U ż Ł S efnogrlficznej s ( C Z r y d i u m G m t a n e j k u ^ M 62 T l ^ f S i T ^ ^ ^ ^ o w w r a z o s i o n y F u l m ó r s w e u w e S S ? ludowej są częstymi gośćmi Graficy^WM w archiwach sspsissafsas, opracował zespół n a * p r y r & ^ d r s ^ ,„„ W 1957 r. M u z e u m w L u b l i n i e prowadziło p r a c e w y k o p a l i s k o w e n a c m e n t a r z a c h k u l t u r y łużyckiej w T o p o r n i c y , pow. Zamość. O d k r y t o 57 grobów ciałopalnych, uzyskując do zbiorów M u z e u m 69 naczyń (popielnice i przystawki) oraz bardzo c i e k a w y zespół z a b a w e k g l i n i a n y c h . M u z e u m uzyskało obecnie nowe, z n a c z n i e większe i w y g o d n i e j s z e p o mieszczenie. 21 l i p c a otworzono sale w y s t a w o w e w n o w y m lokalu na Zamku. w n a d U ! > l 0 W l e S j ą S z C Z e C l n a ) S a a Z d e w a s t o w a n o również w S t r a chocinie (woj. S z c z e c i n ) drewnianą zabytkową wieżę koło kościoła, a w C h o j n i e (woj. szczecińskie) r o zebrano dwa zabytkowe kościoły. m ^ d ^ Ł S S S -bytek S z c z e c i n a - . romatofci g r a n i t o w y kościółek w U s t n i e (przedmieście S^lpinał iprzeamiebcie * W K o l b u s z o w e j powstało w połow i e m a j a br. T o w a r z y s t w o O p i e k i nad Zabytkami Przyrody i Kultury im. J u l i a n a Goslara. Towarzystwo opracowało p l a n a k c j i , przydzieliło społecznych opiekunów d l a s p r a w o wania o p i e k i n a d z a b y t k a m i w poszczególnych r e g i o n a c h Z a b y t k i d r o b n i e j s z e ~ m . i n sztuki ludowej, postanowiono gromadzić w M u z e u m I n i c j a t y w a K o l b u s z o w e j zasługuje n a poparcie. T y l k o z a i n t e r e s o w a n i e miejscowego społeczeństwa uchronić nas może od dalszego n i s z c z e n i a z a bytków, od w a n d a l i z m u i d e w a s t a c j i , K o n s e r w a t o r z y wojewódzcy s a m i nic n i e zrobią, R a d y , zajęte poważnie zupełnie i n nymi sprawami. K w J zabytkową'basztę. w e n z s ; v r ^ w N o w a e k s p o z y c j a s t a n o w i poważne p u b l i k o w a n e przez n a s n o w e m a t e osiągnięcie naszego m u z e a l n i c t w a t a k " a ł y i l u s t r a c y j n e z z a k r e s u s z t u k i w koncepcji j a k i r e a l i z a c j i . L p S ^ a n e ™ , k t o T ™ ^/YzSakS toajo^ch p n e . b y w a l ^ ^ o ^ c e dwaj konserwatorzy f t £ ^ £ ' $ J S r ^ £ £ £ czechosłowaccy inz^ a r c h B . S t o r m znych. -^ " Ostatnio ukazała się w P W M a n t o . ludowej a r c h i obejmująca b l i s k o sześćdziesiąt tektury drewnianej. najpiękniejszych i najpopularniejI n n i goście z Czechosłowacji z a p o h kolęd i pastorałek o p r a c o w a działalnością działu e t n o / £ £ Grotnik Album sanowi z a r a z e m swoistą antologię g r a f i c z n € g c . i sztuki ludowej Muzeum Tatrzańskiego w Z a k o p a n e m . B y l i te7natvki BożcTnM . etnograf M u z e u m w B r n i e dr noMdei nrezentulac ; u d v i k o w a , V . Budinski-Kriżek rewoffite ce^mikl obrazów n a "Archeologicznego Instytutu Słowa- £ £ £ ^yemmekszWek gniazd ckiei A k N a u k o r a z dr E . B a l a s z f \ Etnograficzno ^Folklorystycznego ° °P y Lstytutu C z e s k i e j A k a d e m i i w P r l Jl„ n , > f n t ^ s o w a ł sie soeNakładem P W M ukazała się r ó w J a i n ^ b u d o w n S w e m góralskim nłeż antologia pt. „Pieśni P o d h a l a " , . przygotowana w ramach prac P a n , _ s t w o w e g o I n s t y t u t u S z t u k i przez z e P o l s c e bawił w i c e d y r e k t o r s e r b . Jaworską, A . M i o d u c h o w skiego D o m u K u l t u r y w B u d z i s z y , j . Sadownika, A. Sledziewskienie, E r n e s t K o w a r , który przyjechał a k c j ą Jana Sadownika, n a z a p r o s z e n i e w a r s z a w s k i e g o D o m u Część muzyczną przygotowała A l e k K u l t u r y . W K r a k o w i e gość s p e c j a l n i e ^ Szurmiak-Bogucka. W antointeresujący się sztuką ludową z w i e - i l a z ł o się 1250 śpiewek z a n o dził M u z e u m Etnograficzne o r a z t o w a n y c h w ciągu o s t a t n i c h k i l k u lat miejscową placówkę Państwowego n a P o d h a l u , oraz 143 z a p i s y m u z y c z mstytutu Sztuki n e Książka opatrzona iest różneeo ? " Książka opatrz o * ^ ™ ^ * rt^TSSTiż?. w listopadzie przebywał w P o l s c e * ™ w £ i a ™ „ t t ^ ^ńcT IrlCrównież etnograf łużycki, prof. d r « ™ ' TO^h ' P a w e ł Nedo, d y r e k t o r I n s t y t u t u B a - <> razu, typów l u d o w y c h . dań S z t u k i L u d o w e j w L i p s k u o r a z * d y r e k t o r I n s t y t u t u Łużyckiego p r z y 1958 r. ukażą się następujące U n i w e r s y t e c i e L i p s k i m . Prof. Nedo książki z z a k r e s u s z t u k i l u d o w e j : bawił w P o l s c e już po r a z d r u g i . prof. dr. R o m a n a R e i n f u s s a „Szopki C e l e m jego w i z y t y było zacieśnienie k r a k o w s k i e " (32 zdjęcia w t y m 8 k o kontaktów z i n s t y t u c j a m i t a k i m i , j a k : l o r o w y c h , nakładem Wydawnictwa C e n t r a l n y D o m Twórczości L u d o w e j Artystycźno-Grafieznego w K r a k o ¬ w W a r s z a ^ wie? ważnego i e 1 d r M J e l l a d g z n a l i y s s i ę N o v a k p r a w a m w r z e N ś o n v l i a a k l z n i r g i a s z o w m u z y C c c h w M t v n t 0 S t a S t e S Jgj p r z w ą i L a 1 f r m ł a t k o w c t l J w a p ó ł : Z s k a g 0 ; s a r o l n s x m m p o r g i i d r e d a z n a toztUK1 n s a 1 h W z n e a k r 8 ] �prof. dr. R o m a n a R e i n f u s s a „ M a l a r ­ stwo l u d o w e " ( W y d a w n i c t w o A r t y ­ sty c z n o - G r a f i c z n e w K r a k o w i e ) ; d r A n d r z e j a B a n a c h a „Teofil O c i e p ­ ko — m a l a r z n i e d z i e l n y " ( W y d a w ­ nictwo Literackie); „Powieści l u d u k r a k o w s k i e g o " — , praca zbiorowa (Wydawnictwo L i t e ­ rackie); J a n a W i k t o r a „Pieniny i Z i e m i a S ą ­ decka" (Wydawnictwo Literackie). * M i m o trudności r o z s z e r z a się e k s ­ port w y r o b ó w polskiej s z t u k i l u d o ­ w e j . T a k n p . i m p o r t e r z y angielscy zamówili w „Varimexie" ok. 20.000 drewnianych pamiątek zakopiań­ s k i c h . N a 11 t y s . funtów wpłynęło zamówienie z K a n a d y , N R F i A u ­ stralii. Dużym z a i n t e r e s o w a n i e m cieszą się k i l i m y ludowe. Nadeszły l i c z n e z a ­ mówienia ze S z w a j c a r i i , niestety przekraczające nasze możliwości p r o ­ dukcyjne. Sygnalizując te dane c i e s z y m y się z możliwości r o z s z e r z e n i a p r o d u k c j i P R E pamiątkarstwa i w y r o b ó w s z t u k i l u ­ Stanisław W a l l i s . Pochodził on z r o ­ dowej, jednocześnie o b a w i a m y się d z i n y górniczej. O j c i e c jego Łukasz p r o d u k o w a n i a „masówki" o n i s k i m W a l l i s zgromadził w i e l k i zbiór p i e ­ poziomie a r t y s t y c z n y m . Zależeć to śni, przysłów i opowieści l u d o w y c h . będzie w dużej m i e r z e od składu Stanisław pomnożył z n a c z n i e d o r o ­ komisji przyjmujących w „ V a r i - b e k ojca, kształcąc się w z a k r e s i e mexie". h i s t o r i i i etnografii. S t . W a l l i s p r z e z całe życie gromadził również m a t e ­ * Spółdzielnia Przemysłu L u d o w e g o riały z z a k r e s u f o l k l o r y s t y k i , e t n o ­ i zabytków historycznych. w Białymstoku otrzymała zamówie­ g r a f i i nie na wykonanie 100 d y w a n ó w Z b i o r y te stały się podstawą m u z e u m Świętochłowicach, utworzonego dwuosnowowych, przeznaczonych na w w 1925 r., a przeniesionego w 1935 r. eksport. do C h o r z o w a . Z m a r ł y aż do o s t a ­ * Zmarł J a k u b K a n i a , 8 5 - l e t n i n e ­ t n i c h d n i kierował p r a c a m i M u z e u m , stor o p o l s k i c h poetów l u d o w y c h , uczestnicząc jednocześnie w p r a c a c h gorący patriota, u c z e s t n i k powstań i n w e n t a r y z a c y j n y c h i b i b l i o g r a f i c z ­ śląskich i w a l k o powrót z i e m p i a ­ n y c h Państwowego I n s t y t u t u S z t u ­ s t o w s k i c h do m a c i e r z y . J . K a n i a był k i . Opublikował p o n a d 100 p r a c i a r ­ członkiem Z w . Literatów P o l s k i c h . tykułów, pozostawiając w rękopisach Pogrzeb wielkiego działacza odbył dalsze 20 p r a c . się 7 g r u d n i a 1957 r. w e w s i Siołkow i c e , p o w . Opole. M u z e a l n i c t w o śląskie i n a u k a p o ­ niosły dotkliwą stratę. Odszedł czło­ * w i e k , który całe s w e życie poświęcił 23 lutego 1957 r. zmarł w Święto­ w a l c e o polskość Śląska, o pomnoże­ kultury chłowicach założyciel i długoletni n i e i u t r w a l e n i e d o r o b k u k i e r o w n i k M u z e u m w C h o r z o w i e — l u d u śląskiego. L Przywykliśmy do w y r z e k a n i a , że s z t u k a l u d o w a upada, że coraz mniejszą rolę o d g r y w a o n a n a w s i . Z radością w i t a m y próby ożywienia zamarłych już ośrodków ludowego rzemiosła, a n a w e t CPLiowskie wysiłki r o z w o j u a r t y s t y c z n e j p r o d u k c j i l u d u w r a m a c h spółdzielni. S p r a w y n i e są j e d n a k t a k proste, j a k to się często w y d a j e , a k o n f l i k t przebiega n i e t y l k o między obrońcami wartości a r t y s t y c z n y c h i ludźmi myślącymi kategorią n o r m , planów i zysków. N a i n n y aspekt sprawy z w r a c a u w a g ę reportaż Włodzimierza Olszewskiego „Dzieci za firankami" („Chłopska D r o g a " 24. X I . 57). „Północna część p o w i a t u ostrołęckiego od t r z e c h l a t przeżywa s w e gospodarcze odrodzenie... K w i t n i e tu chałupniczy przemysł ludowy... Przejedźcie się kolejką wąskotorową n a l i n i i Ostrołęka — M y s z y n i e c , objedźcie t a r g o w i s k o w Myszyńcu c z y Ostrołęce, wszędzie pełno kobiet wędrujących i stojących z naręczami obrusów i firanek, e f e k t o w n y c h n a oko, a l e t a n d e t n y c h w r z e ­ czywistości. A l e l u d z i łasych n a te «piękności» n i e b r a k u j e . Dzięki n i m te m a s z y n y w d o m a c h , te r o w e r y , te r a d i a i te g u m o w e wozy. I j e s z c z e dzięki k o m u ? ...Nie m a p r a w i e d z i e c k a w tej zamożniejącej w s i , które by w sposób bezwzględny, b e z d u s z n y i o k r u t n y n i e było zapędzone p r z e z żądnych w z b o g a c e n i a r o d z i ­ ców do tej pańszczyźnianej harówki. A n i w lecie, a n i w zimie, a n i k i e d y indziej n i e z o ­ b a c z y s z t u dzieci bawiących się p r z y drodze c z y n a leśnej m u r a w i e . P r z y m e c h a n i c z n e j , ogłupiającej i o b e z ­ władniającej p r a c y p r z e w l e k a n i a bawełnianej n i t k i od gwoździka do gwoździka ślęczą dzieci już od piątego r o k u życia! Ślęczą od r a n a do późnej n o c y p r z y k o p ­ cącej l a m p c e naftowej... C i to maleńcy wyrobnicy napędzają ojcom do k a b z y n i e r a z i po 6 tysięcy zło­ t y c h miesięcznie! Żadne p e r s w a z j e , tłumaczenia, odwoływanie się do rozsądku n i e pomagają. T e właśnie d z i e c i są w y r y w a n e nie t y l k o szkole, a l e i w y r y w a n e z kręgu normalnego, należnego d z i e c k u życia. Z r e z y g n o w a n e są te n i e ­ szczęśliwe d z i e c i i przeświadczone, że t a k już być musi..." Pozostaje t y l k o zapytać c z y n n i k i zarówno m i e j s c o w e jak O P L i A , Min. K u l t u r y i Sztuki, wreszcie Min. Pracy i O p i e k i Społecznej — c z y naprawdę t a k już być m u s i ? „ P r a w d a w oczy kole, a l e . . " pod t a k i m tytułem p. (lew) z „Dziennika P o l s k i e g o " (5. X I I . 57) z a m i e s z ­ c z a informację o podjęciu p r z e z C P L i A w Kłodzku D i n i c j a t y w y w y k o r z y s t a n i a motywów l u d o w y c h do p r o ­ d u k c j i dolnośląskich pamiątek. Słusznie s t w i e r d z a , że z P o d h a l a ( w t y m także —• i w większości — z Z a ­ kopanego) idzie w świat naprawdę dużo b a n a l n y c h szkatułek, l a s e k , piórników i t p . " A l e z a r a z potem p r z e k o n u j e m y się, że istotnie „gdy dwóch mówi to samo, to w c a l e n i e jest to s a m o " . C o b o w i e m uważa p. (lew) z a błąd pamiątkarstwa zakopiańskiego, co w jego pojęciu jest banałem? Z a c y t u j e m y : „PotrudzTliśmy się ostatnio o p r z e s z u k a n i e wśród k r a k o w s k i c h sklepów C P L I A z w y r o b a m i zakopiański­ m i znanego m o t y w u podhalańskiego — przepięknych ostów i s z a r o t e k . Gdzież t a m ! A n i n a l e k a r s t w o i c h nie z n a j d z i e s z ! Przeważają jakieś m i s t e r n e l i s t k i , e s y floresy itp., a l e c h a r a k t e r y s t y c z n y c h m o t y w ó w z a k o ­ piańskich — mówiąc s t y l e m W i e c h a — n i m a " . A więc banał to efekty konkursów pamiątkar­ s k i c h , to l a t a n i e s t r u d z o n e j pnący artystów — miłośni­ k ó w s z t u k i P o d h a l a , którzy s t a r a l i się i starają w y r u ­ gować z n i e j tandetę i obce m o t y w y , j a k choćby t y ­ r o l s k a s z a r o t k a ! Opadają ręce. P o r o z u m i e j m y się n a ­ reszcie, co uważamy za banał i tandetę, niechże p a ­ miątkarstwo p r z e s t a n i e być r o z s a d n i k i e m złego s m a k u . C z y naprawdę t y l k o s z a r o t k a i oset to P o d h a l e ? A s n y ­ c e r k a góralska to co? A bogate z b i o r y M u z e u m T a ­ trzańskiego, c z y choćby s t a r y M a t l a k o w s k i , c z y to w ł a ­ śnie n i e jest p r a w d z i w a s z t u k a P o d h a l a ? C h a r a k t e r y ­ s t y c z n e m o t y w y zakopiańskie — proszę p. (lewa) to przecież n i e k o n i e c z n i e s z a r o t k i , górale skaczący p r z e z ogień, c z y g ł o w y starego gazdy z fajką, gęsi p o d s z c z y ­ pujące młodą góraleczkę, a n i j e l e n i e c z y s a r n y n a stoku, j a k żywo odrobione z d y k t y ! „Ilustrowany K u r i e r P o l s k i " (24—25 listopad 57) z a m i e s z c z a fotografię rzeźby Mieczysława Syposza, ucznia Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem, który zdobył wyróżnienie n a Międzynarodowej W y s t a ­ w i e Artystów Plastyków Głuchych w R z y m i e . Rzeźba ładna, b a r d z o „ K e n a r o w s k a " — widać n a n i e j k l i m a t szkoły zakopiańskiej. Dotąd w s z y s t k o w porząd­ k u . T y l k o . . . że fotografia ze wzmianką opatrzona jest tytułem „Wśród twórców l u d o w y c h " ! Skończmy już z t y m n i e o d p o w i e d z i a l n y m szafowa­ n i e m tytułem twórcy l u d o w e g o ! Wyróżnienie zdolnego u c z n i a , c i e k a w i e zapowiadającego się p l a s t y k a M . S y ­ posza n a p e w n o w a r t e jest w z m i a n k i w prasie, a l e umówmy się w r e s z c i e , kogo nazywać będziemy l u d o ­ w y m twórcą? 63 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/30482080e4e40ff7f27435d1ca10c901.pdf f73a9d8f2a02b59995bf33dfbace9f18 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4159 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3879 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1958 t.12 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1958 t.12 z.3; s.184-186 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text należała tkanina parciana w r e ­ gularną czarno-białą kratę, w y k o ­ nana przez Marię Słyszko z Zaliszcza, oraz „płachta łamana" (prze­ tykana) Z o f i i Szymczuk z W y r y k (ryc. 3). Tkaniny przetykane reprezento­ wało k i l k a „dywanów" i „kap" na łóżka z pow. włodawskiego, wśród których wyróżniał się lniano-wełniany, dwubarwny (czerń i oranż) dywan Anastazji Szeehniuk z Z a liszcza. Jego wzór, złożony z k w a ­ dratów o zaokrąglonych narożni­ kach, nawiązuje do białostockich t k a n i n „w c e b u l k i " (ryc. 4). I n n a kapa tkana przez tę samą kobietę w efektowny geometryczny wzór, przypominający krzyże i gwiazdy, dużo straciła przez dominantę ostrego, amarantowego różu. Urządzanie tego rodzaju w y s t a w problemowych jest ze wszech m i a r celowe, a może nawet waż­ niejsze od powszechnych w całej Polsce wystaw regionalnych, o b e j ­ mujących wszystkie działy sztuki ludowej. Strój kobiecy i tkactwo w pół­ nocnej Lubelszczyźnie to zagad­ nienie bardzo żywotne i aktualne, toteż dobrze się stało, że opraco­ Fotografował Jan wano je w pierwszym rzędzie. Szkoda t y l k o , że eksponaty pocho­ dziły z n i e w i e l u miejscowości, co nie pozwoliło przedstawić wyczer­ pująco tego zagadnienia. Do m i ­ nusów wystawy należy f a k t dość przypadkowego kompletowania stro­ jów, n p . w j e d n y m z zestawów s t r o j u nadbużańskiego spódnica po­ chodziła z Rudna, fartuch z Wy­ r y k , a koszula zdobiona haftem przewlekanym — z Zaliszcza. Prócz tego n a wystawie brakowało ma­ py, która obrazowałaby zasięg te­ r y t o r i a l n y eksponowanych strojów i tkanin. Swiderski. N BOGUSŁAW K O P Y D Ł O W S K I : POLSKIE wyd. A r k a d y , 16 str. tekstu, 262 ilustr. Piękne wydawnictwo o charak­ terze albumowym składa się z krótkiego wstępu wprowadzającego oraz bogatej i starannie dobranej kolekcji zdjęć wykonanych przez Mirosława Kopydłowskiego. Część tekstowa obejmuje podaną w zary­ sie historię rozwoju rzemiosła k o ­ walskiego i ślusarskiego w Polsce oraz omówienie najcelniejszych za­ bytków sztuki kowalskiej na p r z y ­ kładzie k r a t i okuć do d r z w i . Według autora, najstarsze o k u ­ cia ozdobne w architekturze datu­ ją się u nas na w i e k X I I . Spoty­ kamy się z n i m i w architekturze romańskiej (opactwo w Czerwiń­ sku). W miarę wzrostu p r o d u k c j i żelaza i doskonalenia się sposobów jego obróbki (kuźnice o w o d n y m napędzie) pojawia się w X I I I w i e ­ k u na r y n k u k r a j o w y m nowy s u ­ rowiec w postaci żelaznej blachy i graniastych prętów, które w okre­ sie gotyku znajdują szerokie za­ stosowanie w artystycznych o k u ­ ciach d r z w i i p r o d u k c j i k r a t . W w i e k u X I V na terenie Polski wyodrębniają sdę „dwa rodzaje warsztatów kowalskich i dwa r o ­ dzaje p r o d u k c j i artystycznej. Są tó warsztaty i ich w y t w o r y p r o w i n ­ cjonalne, wiejskie oraz warsztaty miejskie. Pierwsze — nie krępo­ wane przepisami i dysponujące t a ­ n i m surowcem, n a b y w a n y m wprost w hutach, jeżeli warsztaty te nie były częścią składową różnych h u t , wykazują ożywioną działalność, a ich dorobek artystyczny stoi na bardzo wysokim poziomie. Nato­ miast kuźnie znajdujące się w m i a ­ stach jeszcze w w i e k u X I V są 180 KOWALSTWO ARCHITEKTONICZNE, Warszawa 1958, warsztatami o drugorzędnym zna­ czeniu" (str. 7). Z dalszych w y w o ­ dów w y n i k a , że autor mówiąc o „prowincjonalnych i wiejskich warsztatach" miał na myśli kuźnie należące do klasztorów (np. cy­ stersów z Wąchocka) posiadających huty i zakłady obróbki żelaza, któ­ re przetrwały do X V I I I w . Począwszy od d r u g i e j połowy X V w . dawne cechy kowalskie u l e ­ gają podziałowi na szereg ściślej­ szych specjalności, przy czym od renesansu przodującą rolę w p r o ­ d u k c j i wyrobów żelaznych związa­ nych z architekturą obejmują ślu­ sarze. Wyroby ich zdobywają wszystkie r y n k i krajowe miejskie i prowincjonalne, s k u t k i e m czego warsztaty wiejskie istniejące przy hutach „schodzą obecnie do rzędu zwykłych kuźni, których działal­ ność artystyczna zapoczątkowała na naszym terenie kowalską sztu­ kę ludową" (str. 11). Podczas gdy twórczość artystyczna miejskich pracowni cechowych rozwija się pod wpływem nowych wzorów za­ chodnioeuropejskich włoskich i n i ­ derlandzkich, warsztaty kowali wiejskich twią jeszcze w t r a d y c ­ jach średniowiecznych, ale i t u „docierają echa nowej renesanso­ wej s z t u k i " . t y m czasie m a n u f a k t u r y hutnicze i kuźnicze, wykonujące również artystyczne w y r o b y żelazne. Naszkicowane t u w skrócie wy­ wody autora na temat rozwoju ko­ walstwa i ślusarstwa artystycznego nie zawsze można przyjąć bez dys­ kusji. Wątpliwości b u d z i np. dość ma­ ło precyzyjny podział na kowal­ stwo miejskie i wiejskie. Kowal­ stwa „wiejskiego" nie można bowiem utożsamiać z istniejącymi od średniowiecza zakładami nale­ żącymi do klasztorów. Wcześniej, zanim przybyły do Polski pierw­ sze klasztory, istniała już na te­ renie kraju rozwinięta obróbka żelaza, spoczywająca w ręku hutników-kowali pracujących po wsiach i podgrodziach, które sta­ nowiły zalążek przyszłych miast. Przekrój p r o d u k c j i tych ostatnich ilustrują n p . wykopaliska opolskie, wśród których znajdujemy części żelazne narzędzi rolniczych (sier­ py, radlice) i rzemieślniczych (sie­ k i e r y , piły, świdry, noże, nożyce), a z innych — ostrogi, zawiasy, sko­ ble i t p . Opole — równie jak Gdańsk czy Gniezno, gdzie też znaleziono sporo wyrobów żelaz­ nych — było osiedlem o charakte­ rze m i e j s k i m . W w i e k u X V I I następuje upadek rzemiosła cechowego, a w p r o d u k ­ cji artystycznych wyrobów ślusarekich na p l a n pierwszy wybijają się pracownie przyklasztorne oraz organizowane w posiadłościach magnackich. W okresie r o k o k a p o ­ ważną konkurencję dla cechowych pracowni stanowią zakładane w Skromniej zapewne przedstawiał się asortyment wyrobów pracowni wiejskich, gdzie produkcja przed­ miotów żelaznych łączyła się też z w y t a p i a n i e m surowca. Nie zna­ m y dokładnie i c h p r o d u k c j i , przy­ puszczać jednak można, że ograni­ czała się ona głównie do sporzą­ dzania żelaznych części narzędzi �używanych w gospodarstwie w i e j ­ skim. Czy prócz specjalistów łączących hutnictwo z kowalstwem b y l i już wówczas kowale trudniący się w y ­ łącznie przekuwaniem gotowego surowca, brak w tej c h w i l i w i a d o ­ mości bezpośrednich. Jednakże znaczne stosunkowo rozpowszech­ nienie po wsiach wyrobów żelaz­ nych w rodzaju „żelaz płużnych", siekier, sierpów i t p . wymagało również urządzeń reperacyjnych. Rolę tę spełniały zapewne małe, z rzadka rozrzucone kuźnie w i e j ­ skie, których praca ograniczała się do naprawy uszkodzonej radlicy czy siekiery, wykucia sierpa czy noża. Kowale c i łącznie z pracują­ cymi po wsiach k o w a l a m i - h u t n i kami stanowili w okresie k r y s t a l i ­ zowania się w Polsce ustroju f e u ­ dalnego grupę „kowali w i e j s k i c h " , których produkcja bynajmniej nie obejmowała wyrobów artystycz­ nych, jakie w nielicznych zabyt­ kach zachowały się dziś z czasów romańskich czy wczesnogotyckich. W okresie nadawania uposażeń instytucjom kościelnym świeckim (biskupstwa) i klasztornym — h u t ­ nictwo i kowalstwo na p r o w i n c j i wzmogło się, gdyż instytucje te rozwijały istniejące w swych d o ­ brach zakłady i tworzyły nowe, dostosowując ich produkcję do swych aktualnych potrzeb. W do­ brach klasztornych organizacją, a zapewne i samym w y r o b e m , zaj­ mowali się najprawdopodobniej bracia zakonni (początkowo, j a k wiemy, przeważnie cudzoziemcy), o czym świadczyłby charakter przypisywanych t y m p r a c o w n i o m wyrobów, nawiązujących w swej formie do wzorów zachodnioeuro­ pejskich i wprowadzających ele­ menty dekoracyjne czerpane ze stylowej architektury m u r o w a n e j . Warsztatów tych, rozrzuconych (chyba niezbyt gęsto) na p r o w i n c j i , nie można określać nazwą k o w a l ­ stwa „wiejskiego", która odnosi się do istniejących równolegle p r a c o w n i o zupełnie i n n y m charakterze p r o ­ dukcji, nie mającej najmniejszego związku z detalem k o w a l s k i m w y ­ stępującym w średniowiecznej ar­ chitekturze m u r o w a n e j . Niezbyt uzasadnione wydaje się również twierdzenie autora jakoby twórczość artystyczna „wiejskich" (klasztornych) ośrodków reprezen­ towała wyższy poziom, podczas gdy produkcja cechowych warsztatów miejskich posiada jedynie znacze­ nie drugorzędne. Trudno przypuś­ cić, aby różnicę poziomu miał p o ­ wodować sam fakt, iż kowale miejscy posługiwali się surowcem n a b y w a n y m w handlu, gdyż p r o ­ dukcja żelaza i handel n i m były już w Polsce poważnie rozwinięte, a zaopatrywanie się cechowych k o ­ wali w surowiec było prawnie uprzywilejowane. Przyczyna tych różnic nie leżała również w k w a ­ lifikacjach zawodowych rzemieśl­ ników kowalskich. Powstanie i o r ­ ganizacja życia cechowego w m i a ­ stach polskich łączy się z napły­ wającą do nas o d drugiej połowy X I I I w i e k u falą obcego osadnic­ twa. Przyniosła ona również do miast Polski południowej sporą ilość rzemieślników wyszkolonych na zachodnioeuropejską modłę, któ­ rzy walnie p r z y c z y n i l i się u nas do rozpowszechnienia sztuki gotyku. Ustawy cechowe n i e t y l k o nie przeszkadzały w rozwoju twórczoś­ ci artystycznej warsztatu cechowe­ go, ale j e j nawet sprzyjały — wprowadzając zorganizowane for­ my kształcenia, z przymusem o d ­ bywania wędrówek czeladniczych, dzięki czemu nowe f o r m y zdobni­ cze szybko przenoszone były z o d ­ ległych centrów życia artystycz­ nego. Podział twórczości kowalskiej na ludową i nieludową — produkują­ cą n a potrzeby warstw elitar­ nych — jest procesem skompliko­ w a n y m , na który złożyły się różne c z y n n i k i 'działające na przestrzeni szeregu stuleci. Zaczątki tego p o ­ działu tkwią już w okresie wczes­ nośredniowiecznym, kiedy tworzyły 'się na naszym terenie grody i h a n dlowo-rzemieiślniicze podgrodzia. De­ cydujące jednak znaczenie miało t u nie utracenie pierwszeństwa w kowalskiej p r o d u k c j i artystycznej przez klasztorne warsztaty p r o w i n ­ cjonalne, ale właśnie pojawienie się t y c h warsztatów wraz z póź­ niejszym chronologicznie m i e j s k i m kowalstwem cechowym, których w y r o b y pogłębiły zarysowujące się już wcześniej różnice między p r o ­ dukcją kowalską dla warstw za­ możnych, a tą, która przeznaczona była d l a l u d u . Omawiając twórczość kowalską ogranicza się autor, j a k już wspom­ niano poprzednio, do k r a t i ozdob­ nych okuć d r z w i , przy czym nawet w t e n sposób zwężony obraz nie jest pełny, gdyż b r a k t u drobnego detalu kowalskiego czy ślusarskie­ go, występującego przy okuciach d r z w i , j a k zawiasy (z wyjątkiem gotyckich), wykładki do zamków i k l a m k i , niezwykle czasem a r t y ­ stycznie wykonane obudowy zam­ ków czy kołatki. Z wielką szkodą dla całości pominięte zostały oz­ dobnie k u t e zakończenia wież czy w y w i e s z k i reklamowe gospód, w a r ­ sztatów rzemieślniczych czy skle­ pów. W doborze materiału do albumu ograniczył się autor wyłącznie do przedstawienia szczytowych osiąg­ nięć sztuki kowalskiej. Oczywiście trudno byłoby czynić m u z tego powodu zarzuty, ale jednak t a k jednostronnie potraktowane ko­ walstwo architektoniczne, z całko­ w i t y m pominięciem różnych w y r o ­ bów typowych choć m n i e j repre­ zentacyjnych, powoduje, że długo oczekiwana p u b l i k a c j a przynosi czytelnikowi pewne rozczarowanie. Pomijam już fakt, że kowalstwa „polskiego" nie można reprezen­ tować wyłącznie przez jednostron­ ne eksponowanie wyrobów sztuki przeznaczonej na użytek warstw elitarnych; chodzi przede wszyst­ k i m o to, że owo „ślizganie się po szczytach" wypacza rzeczywisty obraz kowalskiej p r o d u k c j i a r t y ­ stycznej, s k u t k i e m czego obniża w znacznej mierze wartość albumu jako zbioru materiałów porównaw­ czych czy to w ogólnych badaniach nad sztuką, czy w studiach spec­ jalnych z zakresu kowalstwa. K o ­ rzyść, jaką omawiana t u praca może przynieść w badaniach k o ­ walstwa ludowego, jest m i n i i r a l n a . Przeglądając a l b u m można by dojść do niesłusznego w n i o s k u , że mię­ dzy w y r o b a m i artystycznymi p r o ­ d u k o w a n y m i na użytek kościołów, pałaców i miast a twórczością k o ­ w a l i ludowych istniała przepaść, przez którą nie przenikały żadne wpływy. Przeczy temu obserwacja masowo występujących okuć stylo­ wych z X V I I I i pocz. X I X w., zdobiących d r z w i kościołów, m i e j ­ skich kamienic czy dworów, o których nie znajdujemy niestety nawet w z m i a n k i w „polskim k o ­ walstwie architektonicznym". A l b u m został wydany przez „Ar­ k a d y " w sposób bardzo staranny; widać duży wysiłek zmierzający do uzyskania wysokiego — j a k na n a ­ sze możliwości techniczne — p o ­ ziomu graficznego; niestety, wysił­ k o m t y m towarzyszy niewspółmier­ nie w y s o k i „poziom"... ceny (120 złotych). Rss. A. BOZYNOW, OH. W A K A R E L H K I , D. D R U M E W : K O W A N O ŻELAZO, Sofia Nauk, str. 79, i l u s t r a c j i kresk. 34, siatk. 152. Mimo zainteresowania, j a k i m w etnografii polskiej cieszą się zagadnienia związane z kulturą ludową południowych Słowian, dorobek i c h w zakresie p u b l i k a c j i naukowych, zwłaszcza pochodzących z ostatnich lat, jest u nas na ogół mało znany, Dzięki uprzejmości d y r . Wiczo Iwanowa, kierownika Instytutu Bułgarskiej K u l t u r y w Warszawie, 1957, w y d . Buig. Akad. otrzymaliśmy szereg interesujących publikacji z dziedziny sztuki ludow e j , które świadczą, iż na terenie Bułgarii problemy ludowej k u l t u r y plastycznej są intensywnie badane 181 �i opracowywane. Jednym ż przy­ kładów jest praca p t . „Kowano żelazo", podająca w sposób synte­ tyczny w y n i k i badań nad l u d o w y m kowalstwem artystycznym. Książka jest dziełem trzech autorów: aka­ demik A. Bożynow napisał krótki wstęp, Ch. Wakarelski, znany et­ nograf bułgarski — część histo­ ryczną, dając obraz r o z w o j u rze­ miosła kowalskiego w Bułgarii o d początku epoki żelaza po ostatnie czasy, D. D r u m e w opracował część opisową, w której omawia zagad­ nienia formy, technik zdobniczych i m o t y w y dekoracyjne. W części ilustracyjnej znajdujemy r e p r o d u k ­ cje przedstawiające okute w r o t a , zdobione narzędzia rzemieślnicze, rolnicze, przedmioty gospodarstwa domowego (ruszty, szczypce, k o n i k i do kominków), w a g i przezmianowe, detale okuć do d r z w i (antaby, wykładki, zawiasy, k r a t y ) i boga­ ty dział świeczników. Kowalskie rzemiosło artystyczne posiada na terenie Bułgarii odległe tradycje. Już źródła historyczne z połowy X I I w i e k u wspominają o „przepięknym rzemiośle żelaznym", a w materiale archeologicznym się­ gającym V I I I w i e k u spotyka się wiele wykonanych z żelaza przed­ miotów użytkowych, szczególnie narzędzi rolniczych. W czasach feudalnych w niektó­ rych większych miejscowościach Bułgarii powstały ośrodki k o w a l ­ skie, gdzie wyrabiano narzędzia i inne w y r o b y żelazne na potrzeby okolicznej ludności. Poważną rolę w rozwoju ludowego kowalstwa odegrały również kuźnie znajdują­ ce się w klasztorach męskich. Do dziś zachowały się w y r o b y k u t e z X V I I I i X I X w., na których m n i s i kowale umieszczali napisy zawie­ rające datę wykonania oraz imię wytwórcy; wyroby te stanowią ważne świadectwo stwierdzająceudział Bułgarów w rzemiośle k o ­ walskim, które w X V I I I i X I X w . było w znacznej części opanowane przez Cyganów i Turków. Silny RUMUÑSKI A T L A S STROJÓW LUDOWYCH W j e d n y m z zeszytów „Polskiej Sztuki L u d o w e j " z r o k u 1956 umieś­ ciliśmy notatkę o ukazaniu się nie­ w i e l k i e j książeczki pióra Tancreda Banateanu o stroju l u d o w y m z oko­ lic Cara Uaszuli w północnozachodniej R u m u n i i („Portui popular d i n Tara Oasului"). Był to pierwszy zeszyt w y d a w n i c t w a seryjnego p t . „Zeszyty o sztuce l u d o w e j " , zapo­ czątkowanego przez w y d a w n i c t w o dla literatury i sztuki w B u k a ­ reszcie, dlatego też t r u d n o było przewidzieć, w j a k i sposób ukształ­ tuje się dalszy rozwój tego w y d a w ­ nictwa i j a k i przybierze ono c h a ­ rakter. Dziś, gdy od pojawienia się p i e r w ­ 182 zarówno bogactwem kształtów jak i dekoracji. Prócz wspomnianej poprzednio t e c h n i k i stempelkowej stosuje się t u często ażurowanie. Wśród kowalskiego detalu archi­ tektonicznego n a szczególną uwagę zasługują (nie spotykane w polskim budownictwie ludowym) kołatki do d r z w i oraz koluchowate antaby z pięknie zdobionymi, ażurowanymi i stempelkowanymi tarczami k o l i ­ stymi. Zawiasy, najczęściej pasowe lub krzyżowe, wyjątkowo „esowe", formą zbliżone są do polskich w y ­ robów ludowych. Najbogaciej zdo­ bione są zakończenia zawiasów pasowych z zacinanymi i wygina­ n y m i na zewnątrz łukami, niekie­ dy jeszcze z ornamentem stempelk o w a n y m na powierzchni. Wykład­ k i do zamków (sprężynowych) nie odbiegają w swej formie od w y ­ stępujących na terenie P o l s k i i E u ­ r o p y zachodniej. W omawianej tu pracy n i e znajdujemy pospolitych u nas wykładek do zamków za­ padkowych, a n i p r y m i t y w n y c h krat, co świadczyłoby, że nie występują one na terenie Bułgarii. Z i n n y c h wyrobów należy jeszcze wymienić świeczniki do świec wo­ skowych, bądź pojedyncze — prze­ znaczone do użytku domowego, bądź duże, wieloświecowe — świe­ czniki cerkiewne. Szczególnie te ostatnie odznaczają się bardzo bo­ gatą, niekiedy doskonałą kompo­ zycyjnie formą i bogatym zdobie­ niem m o t y w a m i roślinnymi i zwie­ rzęcymi (ptaki, jelenie itp.). - W sumie materiał zawarty w omawianej pracy daje przejrzysty i dosyć wyczerpujący obraz dorob­ k u artystycznego kowalstwa ludo­ wego w Bułgarii. Wartość sumien­ nie opracowanej książki podnoszą liczne i dobrze wykonane rysunki, którym niestety n i e dorównuje po­ ziom techniczny r e p r o d u k c j i foto­ graficznych. Widać nie t y l k o my walczymy z trudnościami gdy cho­ dzi o poziom szaty ilustracyjnej w Interesujący dział artystycznych publikacjach naukowych. wyrobów kowalskich stanowią w a ­ gi przezmianowe, odznaczające się Rss. rozwój kowalstwa artystycznego nastąpił w Bułgarii z chwilą uzy­ skania niepodległości od jarzma t u ­ reckiego. Wzmógł się wówczas r u c h budowlany, zarówno w zakresie budownictwa mieszkaniowego jak i sakralnego, co stwarzało zapo­ trzebowanie na artystyczne okucia oraz inne przedmioty kute. Był to p u n k t szczytowy rozwoju a r t y ­ stycznego kowalstwa, bowiem wkrótce zaczęło się ono chylić do upadku s k u t k i e m k o n k u r e n c j i i m ­ portowanych z Zachodu wyrobów przemysłowych. Wachlarz zdobionych wyrobów kowalskich w y t w a r z a n y c h w Buł­ garii jest dosyć szeroki. Podobnie j a k w p o l s k i m k o w a l ­ stwie l u d o w y m , obszerny dział w y ­ robów zdobionych stanowią przed­ mioty codziennego użytku i n a ­ rzędzia żelazne, j a k siekiery, m o ­ t y k i , sierpy, radldce — zdobione prostym, najczęściej geometrycz­ n y m ornamentem stempelkowym. Szczególnie bogato zdobione są części żelazne półkosków. Wśród przedmiotów gospodar­ stwa domowego, prócz rusztów i rożnów do pieczenia, o pięknie rozwiązanej formie, wyróżniają się bogactwem kształtów żelazne p o d ­ stawki, na których kładzie się p o ­ lana w k o m i n k u . Podstawki te, w kształcie zwierzaków o czterech niskich nóżkach i wydłużonym p o ­ ziomym grzbiecie, mają pionowo wygięte szyje zakończone główka­ m i zwierząt, głównie k o n i , psów l u b ptaków. Te ostatnie żywo przypominają dekoracyjne zakoń­ czenia wykładek do zamków za­ padkowych spotykanych na terenie Polski. Powierzchnie podstawek najczęściej bywają zdobione stem­ p e l k o w y m ornamentem geometry­ cznym. Wyjątkowo zdarza się, że zamiast główki zwierzęcej górne zakończenie podstawki stanowi kielich k w i a t o w y . szego zeszytu upłynęły 3 lata i gdy leżą przede mną cztery t o m i k i w y ­ d a w n i c t w a poświęcone opisowi s t r o ­ jów ludowych, stało się jasne, że R u m u n i przystąpili do w y d a w a n i a swego atlasu strojów l u d o w y c h . Wydaje się niewątpliwe, że w ożywieniu zainteresowania u b i o r a ­ m i l u d o w y m i , j a k również w roz­ poczęciu p u b l i k a c j i serii mono­ g r a f i i t e r y t o r i a l n y c h poświęconych u b i o r o m l u d o w y m — co obserwu­ jemy dziś w różnych zagranicznych ośrodkach etnograficznych ( R u m u ­ n i a , Słowacja, Łużyce) — poważną rolę odegrał w y d a w a n y przez P.T.L. „Atlas Polskich Strojów Ludo­ w y c h " . Stał się on źródłem i n s p i ­ r a c j i , zachęty, a p o części i wzo­ rem. Oczywiście każde z wspom­ n i a n y c h wyżej środowisk inspiruje się n i m po swojemu, czy t o nawią­ zując do l o k a l n y c h t r a d y c j i , czy też szukając dróg nowych, w oparciu 0 doświadczenia wynikające z ana­ lizy w y d a w n i c t w a polskiego. Atlas rumuński — w przeciwień­ stwie do analogicznych wydawnictw słowackich, imponujących potężny­ m i r o z m i a r a m i , obszernym tekstem 1 bogactwem k o l o r o w y c h ilustra­ c j i — prezentuje się raczej skrom­ nie. Zeszyty ukazują się w jedno­ l i t y m formacie — B (24 X 17 cm). Część tekstowa zawarta jest w 20— 30 stronach d r u k u (wraz z ilustra5 �c.jamj w tekście); na część ilustracy j ną składają się reprodukcje czarno­ białe (druk dwustronny) oraz b a r w ­ ne (druk jednostronny) na papierze kredowanym (13—20 k a r t ) . Każdy zeszyt oprawiony jest w miękką kartonową okładkę i posiada b a r w ­ ną obwolutę ozdobioną u góry k o ­ lorową reprodukcją poziomo bieg­ nącego haftu. Zeszyty nie są n u ­ merowane, nie zawierają również ani uwidocznionego planu w y d a w ­ nictwa, ani spisu zeszytów już w y ­ danych, tak że czytelnik nie może zorientować się, czy posiada wszyst­ kie zeszyty atlasu, czy też i i l e m a się ich jeszcze spodziewać. Podobnie jak to było z p i e r w ­ szymi zeszytami „Atlasu Polskich Strojów Ludowych", które w ukła­ dzie swym różniy się między sobą dość znacznie, tak i rumuński atlas w swej obecnej postaci nie jest jeszcze pod względem f o r m y opra­ cowania całkowicie skrystalizowany. Ogólny charakter rumuńskiego wydawnictwa jest inny, bardziej popularny od polskiego „Atlasu Strojów Ludowych". Krótki tekst (pozbawiony zwykle wewnętrznego podziału na rozdziały) obejmuje ogólne wiadomości o danej okolicy, zarys historycznego r o z w o j u s t r o j u oraz jego opis ujęty w sposób p r z y ­ stępny, nie przeciążony szczegóła­ mi, które z p u n k t u widzenia n a u ­ kowego są ważne, ale n i e zachęcają do lektury przeciętnego czytelnika. Atlas rumuński jest w y d a w n i c t w e m , po które może sięgnąć każdy, przez p o l s k i natomiast może „przebrnąć" jedynie fachowiec, dla którego za­ gadnienie s t r o j u jest przedmiotem studiów. Popularny charakter rumuńskie­ go w y d a w n i c t w a podkreśla również szata i l u s t r a c y j n a : w części h i s t o ­ rycznej zamieszczone są r e p r o d u k ­ cje dawnych g r a f i k i dzieł m a l a r ­ skich przedstawiających włościan w strojach ludowych, a w części współczesnej — czarno-białe l u b barwne fotografie, ilustrujące f r a g ­ menty strojów (np. hafty), poszcze­ gólne ich części (koszule, pasy e t c ) , a wreszcie postacie w strojach f o ­ tografowane bezpośrednio w p l e ­ nerze, w pełnym bogactwie odmian, j a k strój odświętny, roboczy, obrzę­ dowy, u b i o r y starców, młodzieży, dzieci. B r a k t u rysunków wyjaś­ niających krój i sposób zeszycia poszczególnych części ubiorów. W y ­ łom w t y m stanowią d w a zeszyty opracowane przez bukareszteńskiego etnografa Florea B o b u Florescu, który do t e k s t u swych prac w p r o ­ wadza parę schematycznych r y s u n ­ ków przedstawiających n p . krój k o ­ szuli, sposób k r o j u i fałdowania spodni, czy wiązania kierpców. Każdy t o m i k (z wyjątkiem p o ­ święconego północnej Mołdawii) za­ w i e r a mapkę opracowanego terenu. Podobnie j a k w p o l s k i m atlasie strojów, graficzny sposób opraco­ wania m a p nie jest jeszcze ujed­ nolicony, nie mają też one w obrę­ bie zeszytu ustalonego miejsca, raz więc trzeba szukać m a p y na p o ­ JOSEF VYDRA: L U D O V A A R C H I T E K T U R A N A SLOVENSKU. Bratislava 1958, str. 338, i l . 189 + 8 k o l o r o w y c h . Gdybyśmy ustawili obok siebie wszystkie książly, które w ciągu kilku ostatnich l a t w y d a l i Słowacy na temat swojej k u l t u r y l u d o w e j , okazałoby się, że powstała już w c a ­ le pokaźna biblioteka obejmująca szeroki zakres zagadnień — o d monografii o wąskim zasięgu t e ­ rytorialnym (strój, ceramika) po obszerne, wielodziałowe opracowa­ nia ilustrujące całokształt d o r o b k u ludu słowackiego w dziedzinie p l a ­ styki (2-tomowy a l b u m poświęco­ ny sztuce ludowej Słowacji). Wydawnictwa te imponują nie tylko starannością opracowania a u ­ torskiego, ale przede wszystkim wysokim poziomem sztuki p o l i g r a ­ ficznej i pod t y m względem należą do rzędu najpiękniejszych w y d a w ­ nictw, jakie ukazały się ostatnio w europejskiej l i t e r a t u r z e etnogra­ ficznej. Obecnie serię z zakresu l u ­ dowej sztuki słowackiej wzboga­ ciła „Ludova a r c h i t e k t u r a n a Slovensku" J . V y d r y , zasłużonego b a ­ dacza p l a s t y k i ludowej, autora licznych prac znanych p o l s k i m e t ­ nografom. Nowa publikacja jest już drugą Wyd. z k o l e i pracą tego autora poświę­ coną b u d o w n i c t w u słowackiemu. Przeszło 30 l a t t e m u — w r o k u 1925 — wydał o n w Pradze książkę p t . „Lidovi stavitelstvi na Slovens k u " („Ludowe b u d o w n i c t w o w Sło­ w a c j i " ) , w której omawia te za­ gadnienia raczej ze stanowiska ba­ dacza k u l t u r y m a t e r i a l n e j . Obecnie z a b y t k i b u d o w n i c t w a ludowego i n ­ teresują go przede w s z y s t k i m j a k o w y r a z artystycznych osiągnięć cie­ śli w i e j s k i c h , stąd zmiana tytułu książki, która w n o w y m opracowa­ n i u poświęcona jest nie „budownic­ t w u " lecz „architekturze" l u d o w e j . Książka m a pięć rozdziałów, z których pierwszy poświęcano za­ gadnieniom ogólnym twórczości l u ­ dowej w dziedzinie a r c h i t e k t u r y (rola t r a d y c j i , środowiska w i e j s k i e ­ go, stosunek do materiału, wpływ stylów historycznych, zróżnicowa­ nie geograficzne typów a r c h i t e k t o ­ nicznych, f o r m y osadnictwa, twór­ cy ludowej a r c h i t e k t u r y ) . Rozdział d r u g i zawiera omówienie technicz­ nej s t r o n y b u d o w l i , trzeci — roz­ wój p l a n u chałupy, architekturę wnętrza (urządzenie) oraz zdobnic­ czątku końcu. zeszytu, innym razem na Dotychczas z omawianej serii atlasu rumuńskich strojów l u d o ­ w y c h dotarły do Polski następujące zeszyty: Tancred Banateanu: P o r t u l p o ­ p u l a r d i n Tara Oasului. Bukareszt 1955 (omawiany w „Polskiej Sztu­ ce L u d o w e j " z r . 1956, s. 360); Florea Bobu Florescu: P o r t u l p o ­ p u l a r d i n Moldowa de n o r d . B u ­ kareszt 1956 (stroje ludowe pół­ nocnej Mołdawii z uwzględnie­ n i e m ubiorów Hucułów zamiesz­ kujących okolice Cimpolung); Florea Bobu Florescu: P o r t u l p o ­ pular d i n Muscel. Bukareszt 1957 (obejmuje opis ubiorów z okolicy Curtea de Arges n a północ po grzbiety gór Fagaros); Nicolae Dunare, Marcela Focsa: Portul Buciumanilor d i n M u n t i i Apuseni. Bukareszt 1957 (ubiory ludowe górników z k i l k u w s i l e ­ żących na wschodnim stoku gór Apuseni w trójkącie miejscowości A l b a J u l i a — A b r u d — Salciua). Zeszyty ukazują się w nakładzie 4000 egzemplarzy. M i m o bardzo do­ brego p a p i e r u i bogatej, częściowo barwnej szaty ilustracyjnej, cena pojedynczego zeszytu nie jest w y ­ soka — wynosi zaledwie 10 l e i . Rss. Slovenskej Akademie Vied. t w o malarskie; w c z w a r t y m znaj­ dujemy opis ważniejszych odmian regionalnych, w piątym zaś — ujęte w sposób raczej katalogowy — b u ­ downictwo sakralne, a więc: drew­ niane świątynie różnych wyznań, kapliczki, krzyże i t p . Według autora, w słowackim b u ­ downictwie l u d o w y m dadzą się w y ­ różnić dwie w a r s t w y , z których jedna reprezentuje twórczość samo­ rodną, dostosowaną do p r a k t y c z ­ nych potrzeb dnia codziennego, d r u ­ ga zaś, o charakterze bardziej r e ­ prezentacyjnym, nawiązuje do a r ­ chitektury stylowej, p r z y czym ewentualne zapożyczenia dokony­ wane są w sposób nie mechanicz­ ny, lecz twórczy. W b u d o w n i c t w i e l u d o w y m Sło­ w a c j i rozróżniamy tereny północne — górskie, na których występują chałupy budowane z drzewa na węgieł, oraz tereny południowe, gdzie jako materiał budowlany używana jest glina, stosowana n a j ­ częściej w postaci niewypalanej cegły. Granica między zasięgiem drewna i g l i n y biegnie od M y j a w y i Starego Hrozenkova poprzez Wag, 183 �na północ o d Banovie, a na połud­ nie od Prievidze, Złotych M o r a viec, Novej Bane, Banskej B y s t r i ce, grzbietem górskim koło Detvy, przez Rimavsku Banu, dalej stoka­ m i Niżnych T a t r k u Koszycom, skąd ciągnie się w okolice Presova, Stroipkoya i górnego Zemplina w k i e r u n k u Zakarpackiej Rusi. Wzdłuż naszkicowanej wyżej l i n i i granicz­ nej wytworzył się pas o budownic­ twie mieszanym. Według statystyki z r o k u 1910 — na terenie Słowacji było 29*/» b u ­ dynków drewnianych, 3 9 % z n i e palonej cegły l u b gliny, 32*/» z ceg­ ły palonej, kamienia etc. Najwięcej budynków d r e w n i a n y c h występo­ wało w żupie orawskiej (85%), l i p ­ towskiej (58%), trenczyńskiej (49°/») i spiskiej (40%). Oczywiście stan dzisiejszy jest inny niż przed blisko 50 laty, kiedy opracowywano statystykę, i zmienił się na niekorzyść budownictwa drewnianego. ' W obrębie zasięgu budownictwa drewnianego znajdują się obszary, gdzie do budowy używa się mięk­ kiego drzewa szpilkowego (i t a m stosuje się konstrukcję węgłową), oraz tereny, gdzie j a k o materiał budowlany użyte jest drewno t w a r - i de z lasów liściastych, co łączy się ze słupową konstrukcją ścian. B u ­ downiczymi są albo samoucy, albo ludowi specjaliści-rzemieślniey, a przede wszystkim przyszli użyt­ kownicy, którzy w czasie budowy pilnie pomagają. W południowej części Słowacji t r a d y c y j n y m pokryciem dachu była słoma l u b trzcina, w części północ­ nej — górskiej — gont i dranice. Domy — pierwotnie jednoizbowe lub składające się z izby i sieni — posiadają obecnie najczęściej trzy pomieszczenia: centralnie umiesz­ czoną sień, z izbą po jednej, a k o ­ morą po drugiej stronie. Od tego powszechnie występującego sche­ m a t u odbiegają obszerne domy b u ­ dowane przez Niemców na terenie Spiszą oraz piętrowe domy z Ćlćman. Na temat genezy domów pię­ trowych — posiadających w części parterowej pomieszczenia gospo­ darskie, a na piętrze mieszkalne — istnieją trzy hipotezy. Według j e d ­ nej — powstanie tych obszernych domostw miało się wiązać z i s t n i e ­ niem wspólnoty gospodarczej w p o ­ staci tzw. w i e l k i e j rodziny; według drugiej hipotezy — ta forma a r c h i ­ K R Styczeń W Przeworsku otwarto Muzeum Miejskie. Wśród cennych ekspona­ tów zgromadzono m . i n . : d o k u m e n ­ ty miejskie — od 1616 r., cecho­ we — od 1486 r., stroje mieszczan184 tektoniczna rozwinęła się na tle bogactwa tamtejszych hodowców owiec; trzecia zaś hipoteza łączy powstawanie domów piętrowych w Cićmanach i w okolicy Kremndcy z działalnością cieśli niemieckich z miejscowości V r i c k o , którzy mogli rozpowszechnić t y p domu piętro­ wego. Stosunkowo niewiele miejsca j a k na pracę o ludowej architekturze poświęca autor dekoracyjnemu de­ talowi architektonicznemu. Z n a j ­ dujemy t u wprawdzie ilustracje oraz informacje w tekście dotyczące ozdobnie wykonanych szczytów da­ chowych, d r z w i i bramek wiodą­ cych na obejście, tragarzy i słupów, które je podtrzymują, czy ozdób wytłaczanych w glinie, jakie w y ­ stępują w budownictwie południo­ wej Słowacji — ale wyczuwa się, że autor nie wyczerpał t u w całej pełni zebranych przez siebie m a ­ teriałów. Dużo natomiast uwagi p o ­ święca autor dekoracji m a l a r s k i e j , która w postaci ornamentu m a l o ­ wanego wapnem na s u r o w y m zrębie występuje na Spiszu (Zdiar) i w Cićmanach, a w postaci m a l a t u r b a r w n y c h na bielonych ścianach domów — w południowej części Słowacji. Omawiając urządzenie wnętrza izby słowackiej ne p o m i j a również V y d r a wspaniałych p o l i c h r o m i i o tematyce roślinnej, znanych z m i e j ­ scowości Vincine, Ćataj, D v o m i k i in. Prócz domów mieszkalnych oma­ w i a również autor b u d y n k i gospo­ darcze, wśród których na szczegól­ ną uwagę zasługują (spotykane również w Polsce — na Spiszu i k o ­ ło K r y n i c y ) spichrze drewniane o k o l e b k o w a t y m sklepieniu, polepiane z zewnątrz — dla ochrony o d ognia — grubą warstwą g l i n y . W niektó­ r y c h wsiach północnej Słowacji (Zdiar) dom mieszkalny wraz z b u ­ dynkami gospodarczymi tworzy zwarty czworobok, z małym podwó­ rzem w środku. W b u d o w n i c t w i e słowackim w i ­ doczne są wpływy obce przenikające z terenów sąsiednich. Na obszarze Spiszą daje się zauważyć oddzia­ ływanie wzorów czerpanych z n o ­ wej a r c h i t e k t u r y Podhala, n a p o ­ graniczu południowym gliniane do­ m y z obszernym podcieniem słupo­ w y m p r z y ścianie dłuższej nawią­ zują do budownictwa występujące­ O N go na szerokich przestrzeniach N i ­ ziny Węgierskiej. Poważny wpływ na ksztatowa.nie się ogólnego obrazu architektury n a obszarze Słowacji wywarło b u d o w n i c t w o osad nie­ mieckich, wnosząc nie t y l k o od­ mienne f o r m y rozplanowania b u ­ d y n k u i kształtowania jego bryły (dachy naczółkowo^przyczółkowe w b u d o w n i c t w i e spiskim), ale również i pewne cechy konstrukcyjne, jak np. k o n s t r u k c j a przysłupowa, którą spotykamy w domach Starej L u bovli, Spiskiej Belej i i n . Ostatni rozdział książki daje, jak wspomniałem, przegląd zabytków architektury sakralnej oraz cały szereg interesujących danych na temat stanu i perspektyw konser­ w a c j i zabytków a r c h i t e k t u r y drew­ nianej, która to dziedzina u naszych zakarpackich sąsiadów jest, jak i w Polsce, dotychczas nieuregulo­ wana, s k u t k i e m czego zabytki te giną, z wielką szkodą dla nauki i kultury. Zamykając to (dość zresztą swo­ bodnie dokonane) streszczenie, na­ leży podkreślić dużą wartość oma­ wianej książki, która czytelnikowi polskiemu, a szczególnie etnografo­ w i , dostarcza sporo cennego ma­ teriału porównawczego. W części ilustracyjnej, technicznie bardzo dobrej, odczuwa się niedostatek ta­ blic r y s u n k o w y c h zestawiających w różnych odmianach detale archi­ tektoniczne ( d r z w i , okna, fragmenty ozdób szczytowych), Wyraźny brak stanowi całkowite pominięcie przez autora działu okuć żelaznych zwią­ zanych z b u d o w n i c t w e m (kraty, za­ wiasy, okucia zamków itp.). Pisząc to zdaję sobie sprawę, że na prze­ szkodzie mógł t u stanąć opór wy­ dawców, którzy — gdy chodzi o publikacje o charakaterze repre­ zentacyjnym, obliczone na szeroki krąg odbiorców — niechętnie go­ dzą się n a liiustracje w formie tablic r y s u n k o w y c h , z natury rzeczy m n i e j efektownych niż dobra foto­ grafia; jednak takie właśnie tabli­ ce dają obraz szerokiego wachla­ rza o d m i a n występujących w ludo­ w y m zdobnictwie i stanowią nie­ ocenione źródło dla badań nauko­ w y c h o charakterze porównawczym, j a k również cenny materiał dla ar­ chitektów szukających w sztuce ludowej i n s p i r a c j i dla swej pracy twórczej. Rss. K A skie i ludowe z okolic Przeworska Luty itp. Muzeum, powstałe w czynie W Rybniku otwarto Muzeum społecznym z i n i c j a t y w y Koła M i ­ Ziemi Rybnicko-Wodzisławskiej. łośników Miasta i P T T K , znajduje Różnorodne eksponaty obrazują hi­ się pod opieką Okręgowego M u ­ storię i kulturę tego ciekawego zeum w Rzeszowie. regionu. �W Szczecinku otwarto Muzeum Ziemi Szczecińskiej. Zebrane eks­ ponaty dają przekrój p r e h i s t o r i i regionu oraz jego dziejów od X I V w. do czasów ostatnich. W Warszawie odbyła się Wysta­ wa Współczesnej Sztuki Syryjskiej. Eksponaty pochodzące z muzeów w Damaszku przedstawiały — obok malarstwa profesjonalnego — sztu­ kę ludową i rzemiosło artystyczne. W katalogu podano krótką charak­ terystykę regionów k u l t u r o w y c h Syrii. Marzec W Łodzi w okresie 6.III.—18.V. Wydział K u l t u r y Wojewódzkiej R a ­ dy Narodowej, w porozumieniu z Wydziałem Oświaty, Muzeum E t ­ nograficznym w Łodzi i Muzeum w Łowiczu, zorganizował pokaz wycinanek łowickich połączony z ćwiczeniami i instruktażem w szko­ łach powiatu łowickiego. Celem pokazu było zwrócenie uwagi mło­ dzieży szkolnej na piękno w y c i n a ­ nek własnego regionu i zachęcenie do kontynuowania t e j dziedziny sztuki ludowej. Instruktaż p r o w a ­ dziły wybitne w y c i n a n k a r k i , przy wydatnej pomocy nauczycielstwa. Ogólny nadzór merytoryczny spra­ wował instruktor znający ten r e ­ gion oraz specyfikę wycinanek łowickich. Uczniom dostarczono kolorowy papier i k a r t o n . Pokazy odbyły się w następują­ cych miejscowościach: Łowicz (szkoła podstawowa i l i c e u m peda­ gogiczne), Małszyce, K o m p i n a , B e d nary, Zduny, Złaków Kościelny, Złaków Borowy, Błędów, Bochen. Wyniki akcji okazały się n a d ­ spodziewanie dobre. Świadczyły o tym chociażby — utrzymane w r a ­ mach świadomych więzi z t r a d y ­ cją — prace uczniów przysłane na konkurs w y c i n a n k i łowickiej. P r z y ­ kład „łowicki" wskazuje, że t a m gdzie instruktaż i pomoc plastyka podbudowane są wiedzą i znajo­ mością metod szkolenia, t a m r e ­ zultaty mogą być bardzo dodatnie, przyczyniając się do p o d t r z y m y w a ­ nia zanikających już tradycyjnych rzemiosł i technik. * W Warszawie C P L i A zorganizo­ wała pokaz eksportowej p r o d u k c j i z zakresu s z t u k i l u d o w e j . Wysta­ wione eksponaty, wykonane bez zarzutu z odpowiednich surowców, stanowiły wyjątkowo piękną k o ­ lekcję autentycznej sztuki l u d o w e j . Można t y l k o życzyć C P L i A , aby przedmioty wytwarzane d l a r y n k u krajowego miały równie w y s o k i poziom. Pokaz dowiódł, że C P L i A ma odpowiednio wykwalifikowaną kadrę plastyków znających sztukę ludową i szereg spółdzielni stoją­ cych naprawdę na w y s o k i m p o ­ ziomie. W związku z pokazem M i n i s t e r ­ stwo K u l t u r y i Sztuki przyznało kilkadziesiąt nagród d l a wyróżnia­ jących się twórców ludowych. W y ­ różnione zostały również spółdziel­ nie: Rejonowe B i u r o Skupu C P L i A w Białymstoku — za t k a n i n y , Spółdzielnia Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Kurpianka" w Kadzidle — za tkactwo, pająki, wycinanki i ciasto obrzędowe, Sp-nia Przem. L u d . i A r t . „Świ­ dry W i e l k i e " w O t w o c k u — za tkactwo kołbielskie, Sp-nia Przem. L u d . i A r t . „Sztuka Łowicka" — za w y c i n a n k i , Podlaska Sp-nia Sztuki i Przem.. L u d . w Węgro­ wie — za tkactwo, Sp-nia K u r ­ piowskiego Przem. L u d . i A r t . w Pniewie — za tkactwo, Sp-nia Przem. L u d . i A r t . „Makowianka" w Makowie Podhalańskim — za wznowienie haftów białych, Zako­ piańskie Warsztaty Wzorcowe w Zakopanem — za skup autenty­ ków snycerki, Sp-nia Przem. L u d . i A r t . „Sztuka Sieradzka" w Sie­ radzu — za tkactwo, Rejonowa Sp-nia Przem. L u d . i A r t . w T o ­ maszowie Mazowieckim — za t k a c ­ two, Sp-nia Przem. L u d . i A r t . „Białostocki Przemysł L u d o w y " w Białymstoku — za tkactwo, Sp-nia Pracy Artystycznej „A.R.W.I" w Katowicach — za h a f t y cieszyńskie i snycerstwo. Pokaz zorganizowany został w czasie zjazdu przedstawicieli spół­ dzielń CPLiA. W naradach udział wzięli również plastycy oraz znaw­ cy sztuki l u d o w e j . Wygłoszono r e ­ feraty na temat metod pracy i k i e r u n k u dalszego rozwoju C P L i A . W dyskusji wypowiadano się głów­ nie n a temat trudności, potrzeb oraz możliwości placówek tereno­ wych C P L i A . * który za mało precyzyjnie i jasno określał c e l i charakter konkursu, ilustrując tekst rysunkami o dość nieokreślonych i dowolnych wzo­ rach, bynajmniej nie typowych dla ludowych pisanek. Kwiecień W L u b l i n i e odbyła się wystawa współczesnej rumuńskiej sztuki l u ­ dowej. Pokazane eksponaty nie r e ­ prezentowały — z wyjątkiem tka­ n i n i haftów — zbyt wysokiej k l a ­ sy. Była to rumuńska produkcja „cepeliowska", czasem bardzo da­ leko odbiegająca od autentycznej sztuki l u d o w e j . Lokalny k o n k u r s na pisanki ogłosiło Muzeum Górnośląskie w Bytomiu oraz Wydział Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach. Otrzymano 350 prac 34 autorów. Po rozstrzygnięciu konkursu zorganizowano wystawę pisanek z nadesłanego materiału. Urządzono również zjazd uczestni­ ków k o n k u r s u , którzy zapoznali się z wystawą. K o n k u r s i wystawa zo­ staną omówione n a łamach „Pol­ skiej Sztuki L u d o w e j " przez mgr B. Bazlelich. * W Rabce rozstrzygnięto konkurs na p a l m y rabczańskie, obejmujący wsie: Rabkę, Słone, Zaryte, Cha­ bówkę, Rdzawkę i Panice. Spośród wielu Ciekawych eksponatów w y ­ różniono 11. Interesujący jest fakt, że tradycje robienia p a l m umiesz­ czonych na długich, plecionych t y ­ kach, k o n t y n u u j e młodzież. Recen­ zję z k o n k u r s u zamieściliśmy w nr 2 br. W K r a k o w i e rozstrzygnięto k o n ­ We Wrocławiu rozstrzygnięty został k o n k u r s na pisanki, ogło­ k u r s na regionalne pamiątki k r a ­ szony przez Redakcję „Wrocław­ kowskie, zorganizowany przez M u ­ Etnograficzne i CPLiA. skiego Tygodnika Katolików". Na zeum k o n k u r s nadesłano jednak t y l k o Komisja p o d przewodnictwem prof. 450 pisanek (60 autorów). Przewa­ dra T. •Seweryna nagrodziła naj­ żały prace z terenów Ziem Z a ­ lepsze wzorce nawiązujące do t r a ­ chodnich, przy czym repatrianci dycji emausowych zabawek k r a ­ z terenów wschodnich nadsyłali p i ­ kowskich, f i g u r k i ' C e r a m i c z n e oraz sanki etnicznie związane z i c h p o ­ l a l k i w strojach k r a k o w s k i c h . przednim terenem zamieszkania. Stąd znalazły się na konkursie p i ­ sanki huculskie i t p . Nadesłano W Mrągowie odbyła się wysta­ sporo prac amatorskich, oderwa­ wa ukraińskiej sztuki ludowej zło­ nych od t r a d y c j i regionalnych. żona z eksponatów dostarczonych K o n k u r s spełnił swoją rolę t y l k o przez ukraińską mniejszość naro­ częściowo, nie dając pełnego obra­ dową zamieszkałą na terenie po­ Mrągowo. Organizatorem zu żywej t r a d y c j i pisankarstwa l u ­ w i a t u był Zarząd Powiatowy dowego i nie obejmując szerokie­ wystawy Towarzystwa Spo­ go kręgu l u d o w y c h pisankarek. Ukraińskiego Jak pokazuje dotychczasowa p r a k ­ łeczno-Kulturalnego. tyka, znacznie lepsze rezultaty da­ ją k o n k u r s y regionalne. Pomijając inne m o t y w y wymienię najprostszy: W Sieradzu w Powiatowym Do­ pisanki t r u d n o jest przesyłać pocz­ m u K u l t u r y odbył się z inicjatywy tą, autorzy wolą zazwyczaj sami Zarządu Pow. Z M W konkurs dla przywieźć n a konkurs swoje p r a ­ twórców ludowych. Uczestnikami ce. Poza t y m można mieć pewne konkursu była młodzież z ZMW. obiekcje co do samego anonsu, Wykłady o sztuce ludowej Sie185 �radzkiego wygłosiła m g r Zofia Neymanowa — kierowniczka M u ­ zeum w Sieradzu, zajęcia p r a k ­ tyczne z zakresu haftu i w y c i n a ­ nek prowadziła znana twórczyni ludowa — Józefa Chaładej. K u r s przyczynił się do obudzenia zain­ teresowania młodzieży ginącą sztu­ ką ludową tego ciekawego regionu. Maj We Wrocławiu w Dziale Etno­ graficznym Muzeum Śląskiego otwarto stałą wystawę p t . „Sztuka ludowa Dolnego Śląska". W Kwidzyniu miejscowe M u ­ zeum zorganizowało ciekawą w y ­ stawę poświęconą regionalizmowi kaszubskiemu. Dużo miejsca p o ­ święcono kaszubskiej sztuce l u d o ­ wej. * W K r a k o w i e otwarto w Muzeum Etnograficznym wystawę obrzędów ludowych. Wystawę zrecenzujemy w następnym numerze. W Warszawie podczas Tygodnia Ziem Zachodnich otworzono w y ­ stawę sztuki ludowej w o j . olsztyń­ skiego, zorganizowaną przez C P L i A wspólnie z Towarzystwem Rozwoju Ziem Zachodnich. Eksponaty r e ­ prezentowały współczesną twór­ czość regionu mazurskiego oraz tkactwo repatriantów z Wileńszczyzny. Wyróżnić należy d y w a n y strzyżone, oparte na reprodukcjach z pracy Konrada Hahma („Ostpreussische Bauerntepiche" — Je­ na 1937 r.). Wznowienie p r o d u k c j i tych dywanów pod k i e r o w n i c t w e m art. piast. Barbary H u l a n i c k i e j n a ­ leży uznać za udaną inicjatywę CPLiA. * W Warszawie rozstrzygnięto konkurs na p i s a n k i z terenu w o j . warszawskiego, zorganizowany przez Wydział Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie. Spośród 26 autorów, którzy dostar­ czyli 161 eksponatów, nagrodzono jedenastu. Z różnych obiektywnych przyczyn nie wzięło udziału, w konkursie wiele żywych ośrodków sztuki ludowej, stąd nie można uznać materiału zgromadzonego na t y m konkursie za w pełni reprezen­ tatywny d l a stanu żywotności p i sankarstwa w regionach w o j . w a r ­ szawskiego. ności s z t u k i ludowej n a t y m mało znanym terenie. Była to pierwsza tego t y p u impreza w p o w . łęczyc­ k i m i — poza rolą popularyzator­ ską — miała znaczenie odkrywcze dla n a u k i . Nagrody otrzymało 19 osób. Cenniejsze eksponaty zostały zakupione do zbiorów muzealnych, a wyniki przeprowadzonej akcji staną się przedmiotem naukowych opracowań M u z e u m w Łęczycy i Muzeum Etnograficznego w Łodzi. Z materiału nadesłanego na k o n ­ kurs zorganizowano wystawę w Muzeum Łęczyckim. K a t a l o g opra­ cowali: m g r Jadwiga Grodzka i Bogusław Kawalec. * (wsch, część w o j . białostockiego) i Słowaków (Spisz). Wprawdzie w y ­ stawa n i e wniosła n i c nowego do znajomości zagadnienia, była jednak dobrym sposobem popularyzacji twórczości ludowej mniejszości na­ rodowych. Wystawę zorganizowały stowarzyszenia społeczno-kulturalne poszczególnych mniejszości narodo­ wych. W Mińsku Białoruskim odbyła się od 14.VI.—24.VI — w ramach Dekady K u l t u r y Polskiej na B i a ­ łorusi — wystawa polskich w y c i ­ nanek ludowych. N a stu planszach reprezentowane były wszystkie t y ­ py polskich wycinanek z najważ­ niejszych regionów. Wystawę opra­ cowali — a r t . piast. Janina i W i k ­ tor Stankiewiczowie. * W Lidzbarku Warmińskim otwarto Wystawę Rzeźby Warmiń­ skiej z działem pamiątkarstwa zorganizowaną — z okazji 650-lecia nadania p r a w miejskich Lidz­ b a r k o w i — przez Muzeum Mazur­ skie wspólnie z Wydziałem K u l t u ­ W Łowiczu rozstrzygnięto k o n ­ r y Rady Narodowej w Olsztynie. k u r s na sztukę ludową, zorganizo­ wany przez Oddział K u l t u r y Po­ wiatowej Rady Narodowej i M u ­ W Wejherowie — z okazji 300zeum w Łowiczu. Udział wzięło 72 leaia miasta — otwarto Wystawę twórców z 26 miejscowości pow. Kaszubskiej Sztuki L u d o w e j zor­ łowickiego, dostarczając 494 prace. ganizowaną przez Wydział K u l t u r y Przeważały w y c i n a n k i — 357 sztuk Rady Narodowej w Gdańsku (52 autorów), poza t y m nadesłano wspólnie ze Zrzeszeniem Kaszub­ wydmuszki — 50 sztuk (10 a u t o ­ skim. Eksponowano ok. 300 prac rów) i pająki — 5 sztuk (4 a u t o ­ dostarczonych przez blisko 20 twór­ rów). Nagrody przyznano 58 uczest­ ców. Poza znanymi przedmiotami n i k o m . W y n i k i k o n k u r s u nie o d ­ kaszubskiej s z t u k i ludowej pew­ powiadały jego założeniom p r o g r a ­ n y m n o v u m są rzeźby Apolinarego m o w y m , gdyż poza w y c i n a n k a m i Pastwy z Węglowic (pow. Koście­ i zdobnictwem nie dostarczono cie­ rzyna) oraz hafty Franciszki M a j ­ kawszych eksponatów z i n n y c h kowskiej, które n i e są powtórze­ dziedzin, a tkactwo w ogóle nie niem znanych motywów Gulgowbyło reprezentowane. Świadczy to skiej, lecz powstały w w y n i k u Wła­ 0 słabym przygotowaniu imprezy snych studiów a u t o r k i nad tradycją 1 dowodzi, że niezbędny jest hafciarstwa kaszubskiego. W dniu uprzedni instruktaż i przygotowa­ otwarcia wystawy odbył się zjazd połączony z nie terenu, nawet w regionie t a k twórców l u d o w y c h wręczenia nagród interesującym i bogatym j a k ło­ uroczystością w i c k i . O konieczności szukania n o ­ wszystkim uczestnikom wystawy. wych f o r m docierania do twórców ludowych świadczy chociażby i t a ­ ka, bardzo zresztą interesująca z W Sopocie odbyła się wystawa różnych powodów, tabelka w i e k u pt. „Jantar — Złoto Bałtyku", zor­ uczestników k o n k u r s u : ganizowana przez Wydział Kultury od 10—18 l a t — 11 uczestników Rady Narodowej w Gdańsku oraz 19—24 l a t — 2 Wojewódzki D o m Twórczości L u ­ 25—30 l a t — 4 dowej. Ujmując syntetycznie histo­ 31—40 l a t — 6 ryczny rozwój rzemiosła burszty41—85 l a t — 46 niarskiego na Pomorzu, wystawa szczególnie podkreśla jego stan obecny. Czerwiec * W Łęczycy rozstrzygnięto k o n ­ kurs n a sztukę ludową pow. łę­ czyckiego. Dzięki penetracji tere­ nu dokonanej w końcu 1957 r. przez Józefę Dąmfoską — zgroma­ dzono pokaźny materiał ikonogra­ ficzny w Mości ok. 200 ekspona­ tów nadesłanych przez 44 osoby, dowodzący bogactwa i różnorod­ 186 * W Warszawie odbyła się w y s t a ­ wa s z t u k i ludowej mniejszości n a ­ rodowych zamieszkałych w Polsce. Eksponaty reprezentowały twór­ czość Ukraińców (Łemkowie, wsch. część w o j . lubelskiego, r e p a t r i a n c i z Podola i Huculszczyzny), Rosjan (Filiponi), Litwinów (okolice Puń­ ska, pow. Sejny), Białorusinów W Łomży otwarto Wystawę K u r ­ piowskiej Sztuki L u d o w e j zorgani­ zowaną — z okazji 1000-lecia mia­ sta — przez miejscowe muzeum i Wydział K u l t u r y Rady Narodo­ w e j w Białymstoku. Zgromadzony materiał bogato i l u s t r u j e sztukę Puszczy Zielonej, głównie jej wschodnich powiatów: K o l n a i Łom­ ży. * W Łowiczu odbył się pokaz po­ konkursowy wycinanek łowickich. Katalog opracował m g r Henryk Świątkowski, kustosz Muzeum w Łowiczu. Od 14—24.VI. trwały D n i Łowi­ cza, podczas których występowały �miejscowe zespoły regionalne oraz urządzili w czasie wystawy zjazd odtworzono tradycyjne wesele ksdę- twórców, na którym mówcy n a ­ woływali do z b y t u rzeźb „wśród żackie. szerokich rzesz l u d z i miast i m i a ­ * steczek". W Poznaniu w czasie Międzyna­ rodowych Targów Poznańskich Stowarzyszenie „ P A X " j poznański oddział Redakcji „Słowa Powszech­ nego" zorganizowali wystawę w i e l ­ kopolskiej twórczości l u d o w e j i amatorskiej. Znalazły się na n i e j rzeźby w drzewie, rzeźby w g l i ­ nie oraz w y r o b y ze słomy. Prze­ ważała (tematyka r e l i g i j n a . Celem wystawy było zachęcenie twórców do dalszej pracy oraz zaintereso­ wanie właściwych i n s t y t u c j i p r o ­ blemem zbytu wyrobów l u d o w y c h . Zupełne nieporozumienie! Czy chodzi o rozwój twórczości ama­ torskiej, czy o warsztat p r o d u k c j i , dla której szuka się zbytu? W a ­ lor prac amatorskich leży w t y m , że r o d z i j e umiłowanie sztuka, p o ­ trzeba wypowiadania się w p l a ­ styce. A l e łączenie tego z hasłami handlowymi przekreśla przecież sens zjawiska twórczości amator­ skiej. Nie wprowadzajmy w błąd skromnych samouków nazywając ich artystami i roztaczając przed n i m i miraże stałego zarobku ze zbytu swych prac. Trzeba u t r z y ­ mać jakąś proporcję między „nie­ sieniem pomocy" amatorom a h a n ­ dlem i c h twórczością. N i e lękajmy się, że twórczość amatorska, nie poparta c z y n n i k i e m h a n d l o w y m , za­ ginie. N i c nie wskazuje na t o , aby miała w ludziach zaginąć chęć „wyżywania się" w twórczości wła­ snej i na pewno zawsze znajdą się tacy, którzy po pracy zawodowej chwytać będą za pędzel czy dłuto. Pomóżmy i m — ale n i e przez roz­ budzanie fałszywych ambicji i stwarzanie nierealnych nadziei na łatwy zarobek. Koncepcja w y s t a w y nasuwa j e d ­ nak sporo wątpliwości. Mieszanie sztuki l u d o w e j z twórczością ama­ torską jest w ogóle t r u d n e , n i e mówiąc już o t y m , że w zestawie­ niu t a k i m sztuka amatorów w y ­ gląda na ogół b. niekorzystnie. Cóż dopiero, gdy zestawia się n p . rzeź­ by zmarłych już artystów l u d o ­ wych t e j m i a r y co A . M a j c h r z a k — z m i e r n y m i pracami a m a t o r s k i m i wykonanymi ze słomka. Wystawa nie stała się więc a n i przeglądem rzeźby wielkopolskiej, zasługującej na pewno na to, żeby zaintereso­ wać j e j w a l o r a m i szeroką p u b l i c z ­ * ność, a n i też nie pokazała czystego obrazu współczesnej twórczości, W Puławach odbyła się lokalna ograniczając się t y l k o do rzeźb wystawa sztuki l u d o w e j oraz zjazd i wyrobów ze słomy. twórców l u d o w y c h z pow. puław­ A p r z y t y m t r u d n o dziś mówić skiego, zorganizowane przez W y ­ o współczesnej, żyjącej w i e l k o p o l ­ działy K u l t u r y Rad Narodowych w skiej rzeźbie l u d o w e j . To, co ist­ L u b l i n i e i Puławach. nieje, t o przeważnie prace amator­ skie, pozbawione l o k a l n y c h cech Różne etnicznych i ciągłości t r a d y c j i i n i ­ 18.1. w e w s i Widie (pow. Choj­ czym nie różniące się od rzeźb amatorów n p . z Kieleckiego czy nice) zmarł w w i e k u 85 l a t n a j ­ Rzeszowskiego. Co więcej, są to starszy pieśniarz i gawędziarz k a ­ zwany prace — i trzeba to wyraźnie p o ­ szubski W i n c e n t y Rogala, Znany z wiedzieć — artystycznie raczej m a ­ „kaszubskim Sabałą". ło ciekawe. Można więc zrozumieć działalności społecznej w okresie hasła do roztaczania opieki i n i e ­ zaboru pruskiego i dwudziestolecia sienia pomocy amatorom — ale międzywojennego, do ostatnich d n i budzi poważną wątpliwość nada­ brał czynny udział w życiu swej wanie całej imprezie sensu h a n d l o ­ wsi. wego. Tymczasem organizatorzy P R Z E G „Gazeta H a n d l o w a " n r 14 z dnia 18.11. w a r t y k u l e p t . „ W rzemiośle wiejskim nadal niewesoło" podaje ciekawą statystykę stanu rzemiosła na w s i . „Warsztaty wiejskie stanowią zaledwie niecałą 1/3 ogólnej liczby warsztatów rzemieślniczych w P o l sce [...], w w o j . zielonogórskim 400 tys. chłopów obsługuje 1 b e d narz, 4 zdunów, 6 r y m a r z y ; w w o j . szczecińsm pracuje 4 rymarzy, 2 zdunów, 1 koszykarz. [...] Poważ- L Ą D n y m i h a m u l c a m i rozwoju rzemiosła wiejskiego są: b r a k l o k a l i , n i e dostateczne zaopatrzenie w surowce i narzędzia oraz trudności k r e dytowe." * „Tygodnik Demokratyczny" n r 7 z d n i a 19—25.n. w a r t y k u l e p t . ,,Nie t y l k o węgiel i stal mogą być źródłem dolarów" podaje ciekawą wiadomość: „Sensacją Międzynarodowych Targów w Hanowerze b y - W dniach 10—11 maja Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Krakowie i Rzeszowie oraz P T T K , Okręg w K r a k o w i e i Rze­ szowie — zorganizowały w Bieczu i Gorlicach regionalną konferencją naukową poświęconą przeszłości i zabytkom Z i e m i Bieckiej. M . i n . prof. d r R. Reinfuss wygłosił r e ­ ferat p t . Zagadnienia etnografii Z i e m i Bieckiej. * W dniach 24—28 maja odbyła się w B r n i e M o r a w s k i m konferen­ cja etnograficzna na temat ekspo­ zycji w muzeach regionalnych. Ze strony polskiej udział wzięli: prof. dr M . Znamierowska-Priifferowa, kusztosz Działu Etnografii M u ­ zeum w T o r u n i u oraz doc. F r a n c i ­ szek K o t u l a — d y r e k t o r Muzeum Okręgowego w Rzeszowie. * W 1958 r . zakopiańska szkoła k o ­ ronkarska (obecnie znana pod naz­ wą Zasadniczej Szkoły Zawodowej) obchodzi 75-lecie istnienia. Jak wiadomo, powstała ona w 1883 r. z inicjatywy Heleny Modrzejew­ skiej, która ofiarowała na t e n cel znaczną kwotę. Historia szkoły jest bardzo interesująca ze względu na to, że j e j p r o g r a m dydaktyczny zawsze uwzględniał prądy artysty­ czne panujące w d a n y m okresie. Wyróżnić można n p . okres wzoro­ wania się na secesyjnych k o r o n ­ kach austriackich, francuskich i belgijskich — pod k o l e j n y m kierow­ n i c t w e m szkoły przez J . Neuziilową (1883—1905) i Leontynę Reihardt (1906—1913) oraz okres nieskrystałizowanych poszukiwań i tworzenia za wszelką cenę wzorów „włas­ nych" — pod kolejnym kierownic­ t w e m Dudrewiczowej (1914—1920), J . Galletówny (1920—1931) i J . Gołdzińskiej (1931—1946). Od 1946 r . prowadzi szkołę aitt. piast. Maria Bujakowa i dzięki j e j świadomym poszukiwaniom szkoła Wkroczyła na nową drogę — oparcia się w m a k s y m a l n y m stopniu n a rodzi­ mej sztuce l u d o w e j . P R A S Y ły szeroko reklamowane l a l k i w polskich strojach ludowych, w y produkowane przez firmę A l t man Bruder. F i r m a ta prosperuje — i to dobrze — w N R F . Zainteresowanie Polską, szczególnie wśród ponad 10-milionowej rzeszy w y chodźstwa polskiego — emigrantów i i c h potomstwa — nieustannie wzrasta. K u p c y i przemysłowcy zachodnioeuropejscy zwietrzyli doskonały interes i przystąpili do p r o d u k c j i ludowych pasiaków ło- � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/05da39936e8c6c08b7fbbafeb9c8d218.pdf 778d10976af39cd84d8968d5f8dee131 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4203 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1959 Subject The topic of the resource Moszyński, Kazimierz (1887-1959) - nekrolog Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3920 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1959 t.13 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1959 t.13 z.3 ;s.180 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text O K Trzydzieste p i ą t e walne zgro­ madzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego o d b y ł o się w Olszty­ nie w dniach od 13 do 15 w r z e ś n i a 1959 r. Na sesji naukowej Zgroma­ dzenia p o ś w i e c o n e j W a r m i i i M a z u ­ rom wygłoszone zostały n a s t ę p u j ą c e referaty prof J Gajek Elementy k u l t u r y dawnych' P r u s ó w w k u l t u ­ rze ludowej W a r m i i i Mazur- dr W Gebk - Michał Kalka symbol w i l k i o polskość na terenie W a r m U TMazur mgr W Ogrodz^ński — Te­ ka mazurska Oskara Kolberga- dr T Grygle - Warunki Ż y M a w i e i skiego f u d n o ś c i o o l s k i e i na W a r m i i n erwszei pnołowie . MSa uz ur raacc h w pierwszej ołowie graficznych zerachi Warmii i Mazur, mgr Warrnif W czerwcu {11—13) o d b y ł a się w Augustowie konferencja zorgani­ zowana przez w o j e w ó d z k i e g o k o n ­ serwatora z a b y t k ó w w B i a ł y m s t o ­ ku, p o ś w i ę c o n a ochronie z a b y t k ó w architektury. M g r F. Klonowski w y ­ głosił na konferencji referat pt. „ T y ­ py regionalne budownictwa l u d o ­ wego woj. b i a ł o s t o c k i e g o " . * Muzeum w Radomiu zorganizo­ wało cykl odczytów z dziedziny etnografii Prelegentami b y l i mgr A . Dobrowolska z Muzeum w K i e l ­ cach, m g r J. Czajkowski i mgr J. Kamocki z Muzeum Etnograficzne­ go w K r a k o w i e oraz art. malarz F. A . Zaremba — kierownik skupu ceramiki ludowej C P L i A z Kielc. Muzeum Archeologiczne i Etno­ graficzne w Łodzi z o r g a n i z o w a ł o dla młodzieży szkolnej w y s t a w ę o ś w i a ­ t o w ą „ S z t u k a ludowa Ł o w i c k i e g o " . 22.VII. otwarte zostało Muzeum w Bochni. Muzeum p o w s t a ł o z i n i ­ cjatywy znanego m i ł o ś n i k a k u l t u r y ludowej, prof. S. Fischera, k t ó r e g o cenne zbiory s t a ł y się p o d s t a w ą kolekcji muzealnej. Uroczystość otwarcia z a i n a u g u r o w a ł pokaz zbio­ r ó w o r o f St Fischera z dziedziny polskiej plastyki ludowej. W lipcu odbyło się uroczyste otwarcie Muzeum Pienińskiego w Szczawnicy. Muzeum p o w s t a ł o z inicjatywy p i e n i ń s k i e g o oddziału Towarzystwa M i ł o ś n i k ó w L u d o w e j K u l t u r y i Sztuki G ó r a l s k i e j . Ekspo­ 252 N naty, wobec z u p e ł n e g o braku d u s z ó w na zakup, p o c h o d z ą łącznie z d a r ó w ludności. K f u n ­ Sokółce, przy współudziale Minister­ w y ­ stwa K u l t u r y i Sztuki. W salach Muzeum w Białymsto­ k u otwarta b y ł a w p a ź d z i e r n i k u wy­ stawa sztuki b i a ł o r u s k i e j . Obejmo­ w a ł a ona przede wszystkim frag­ menty s t r o j u kobiecego (zdobione haftem koszule i spódnice), hafty na r ę c z n i k a c h oraz białostockie tka­ n i n y wielonicielnicowe Wystawę z o r g a n i z o w a ł o Towarzystwo Biało Muzeum Ziemi Szamotulskiej ruskie w B i a ł y m s t o k u . Katalogu i Prezydium P R N w S z a m o t u ł a c h nie wydano. zorganizowały wystawę objazdową * „ Z a b y t k o w a architektura i dzieła sztuki Ziemi Szamotulskiej". W y ­ 1 6 maja w sali muzealnej Ra­ stawa zorganizowana była z okazji tusza w B i a ł y m s t o k u odbyło się ze­ Dni Opieki nad Z a b y t k a m i . O t w a r ­ branie organizacyjne Polskiego To­ cie n a s t ą p i ł o we Wronkach 18 maja. warzystwa Ludoznawczego, oddziału białostockiego. Inicjatorem założenia oddziału P T L b y ł mgr Z. Ciesiel­ W czerwcu Muzeum w Łęczycy ski, p r a c o w n i k n a u k o w y Muzeum urządziło w y s t a w ę „Łęczycka sztu­ W s k ł a d z a r z ą d u powołanego na ze­ ka ludowa". b r a n i u weszli poseł Ob Jaźwiński przedstawiciele Muzeum' w Białym­ 22 lipca w Muzeum Pomorskim stoku C P L i A i W y d z i a ł u Kultury w G d a ń s k u otwarta została wysta­ Prezydium W R N Przedstawiciel^Za­ wa pt. „ T r a d y c y j n y s p r z ę t l u d o w y r z ą d u G ł ó w n e g o ' p T L w W a r s z a w ę Kaszub i dolnego P o w i ś l a " . Ekspo­ Bolesław- S S c f w z e k a z a ł K naty pochodziły z ostatnich nabyt­ dztesiat tomów iako zaczątek k ó w d z i a ł u etnograficznego. Orga­ p r z y s z ł e j biWioteki Oddziału nizatorem wystawy iest d r L M a ­ l i c k i , kustosz muzeum. 5 w r z e ś n i a odbyło się w Sierpcu uroczyste otwarcie pracowni wybu­ W Muzeum Sztuki w Łodzi eks­ dowanej przez M i e j s k ą R a d ę Na­ ponowana b y ł a w m a j u i czerwcu r o d o w ą dla rzeźbiarza ludowego M . wystawa p l a s t y k ó w a m a t o r ó w , zor­ Ruszkowskiego. ganizowana przez dział naukr.woo ś w i a t o w y muzeum. Wystawa była w y n i k i e m konkursu rozpisanego dla W y t w ó r n i a F i l m ó w Oświatowych p l a s t y k ó w a m a t o r ó w na terenie w o j w Łodzi z a p l a n o w a ł a wykonanie do łódzkiego. W konkursie wzięli u d z i a ł k o ń c a 1959 r. n a s t ę p u j ą c y c h filmów przedstawiciele wszystkich grup folklorystycznych: Odpust i jar­ społecznych i zawodowych. m a r k w Studziennej, Krakowskie zwyczaje noworoczne Wesele ło­ wickie Pasterstwo wysokogórskie Wystawa kaszubskiej sztuki l u ­ i T r y p t y k polski (Obrzędy ludowe). dowej otwarta była w sierpniu w Kościerzynie podczas zlotu m ł o d z i e ­ ży kaszubskiej. Pokazano z a r ó w n o I n t e r e s u j ą c e informacje o mu­ eksponaty zabytkowe jak i w y k o ­ zeach etnograficznych we Lwowie, nane współcześnie. d o t y c z ą c e ich zbiorów, podjętych * b a d a ń i w y d r u k o w a n y c h opracowań Wystawa t k a n i n pow. S o k ó ł k a naukowych podaje Biuletyn Infor­ odbyła się w Sokółce w p a ź d z i e r ­ macyjny Z a r z ą d u M u z e ó w i Ochro­ n i k u . Pokazano przede wszystkim ny Z a b y t k ó w (Nr 24, 1959 r., art. B. w s p ó ł c z e s n e dywany dwuosnowowe Ł o p u s z a ń s k i e g o ) Największe zbio­ wykonane przez zespół pod k i e r u n ­ r y posiada we Lwowie Muzeum kiem prof. P l u t y ń s k i e j i przez zespół Etnografii i P r z e m y s ł u Artystycz­ kobiet p r a c u j ą c y dla skupu C P L i A nego W 1956 r opublikowano na­ oraz t k a n i n y zebrane w terenie przez s t ę p u j ą c e prace będące wynikiem przedstawicieli D o m u K u l t u r y w So¬ b a t ó ń OTowad^mych przez Muzeumkółce Eksmonowano r ó w n i e ż Dłach- U t o a i ń ^ ^ b a ^ o w a Ukraińska t v w l e S t e l n i c o w e m a t y s ł o m i a ­ ceramTka ludowa wTchodnio-karne i k r a i k i Organizatorami w y s t a ­ olckte Mtvstvczne wyroby udowe w y b y l ? W y d z i a ł K u l t u r y W R N w z metale^DrewXne nwzy^ia i Z ! B i a ł y m s t o k u i Prezydium PRN w roby ze s ł o m T ^ z w i k l i n Muzeum Ziemi Lubawskiej otwarte zostało 1 8 lipca w baszcie Bramy Kurzętnickiej w Nowym Mieście. Pokazane eksponaty obej­ mują działy kultury materialnej i sztuki ludowej. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/32bf1f91f482dd00d748c409b3528a7f.pdf 778d10976af39cd84d8968d5f8dee131 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4215 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1959 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3931 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1959 t.13 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1959 t.13 z.4 ; s.252 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text O K Trzydzieste p i ą t e walne zgro­ madzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego o d b y ł o się w Olszty­ nie w dniach od 13 do 15 w r z e ś n i a 1959 r. Na sesji naukowej Zgroma­ dzenia p o ś w i e c o n e j W a r m i i i M a z u ­ rom wygłoszone zostały n a s t ę p u j ą c e referaty prof J Gajek Elementy k u l t u r y dawnych' P r u s ó w w k u l t u ­ rze ludowej W a r m i i i Mazur- dr W Gebk - Michał Kalka symbol w i l k i o polskość na terenie W a r m U TMazur mgr W Ogrodz^ński — Te­ ka mazurska Oskara Kolberga- dr T Grygle - Warunki Ż y M a w i e i skiego f u d n o ś c i o o l s k i e i na W a r m i i n erwszei pnołowie . MSa uz ur raacc h w pierwszej ołowie graficznych zerachi Warmii i Mazur, mgr Warrnif W czerwcu {11—13) o d b y ł a się w Augustowie konferencja zorgani­ zowana przez w o j e w ó d z k i e g o k o n ­ serwatora z a b y t k ó w w B i a ł y m s t o ­ ku, p o ś w i ę c o n a ochronie z a b y t k ó w architektury. M g r F. Klonowski w y ­ głosił na konferencji referat pt. „ T y ­ py regionalne budownictwa l u d o ­ wego woj. b i a ł o s t o c k i e g o " . * Muzeum w Radomiu zorganizo­ wało cykl odczytów z dziedziny etnografii Prelegentami b y l i mgr A . Dobrowolska z Muzeum w K i e l ­ cach, m g r J. Czajkowski i mgr J. Kamocki z Muzeum Etnograficzne­ go w K r a k o w i e oraz art. malarz F. A . Zaremba — kierownik skupu ceramiki ludowej C P L i A z Kielc. Muzeum Archeologiczne i Etno­ graficzne w Łodzi z o r g a n i z o w a ł o dla młodzieży szkolnej w y s t a w ę o ś w i a ­ t o w ą „ S z t u k a ludowa Ł o w i c k i e g o " . 22.VII. otwarte zostało Muzeum w Bochni. Muzeum p o w s t a ł o z i n i ­ cjatywy znanego m i ł o ś n i k a k u l t u r y ludowej, prof. S. Fischera, k t ó r e g o cenne zbiory s t a ł y się p o d s t a w ą kolekcji muzealnej. Uroczystość otwarcia z a i n a u g u r o w a ł pokaz zbio­ r ó w o r o f St Fischera z dziedziny polskiej plastyki ludowej. W lipcu odbyło się uroczyste otwarcie Muzeum Pienińskiego w Szczawnicy. Muzeum p o w s t a ł o z inicjatywy p i e n i ń s k i e g o oddziału Towarzystwa M i ł o ś n i k ó w L u d o w e j K u l t u r y i Sztuki G ó r a l s k i e j . Ekspo­ 252 N naty, wobec z u p e ł n e g o braku d u s z ó w na zakup, p o c h o d z ą łącznie z d a r ó w ludności. K f u n ­ Sokółce, przy współudziale Minister­ w y ­ stwa K u l t u r y i Sztuki. W salach Muzeum w Białymsto­ k u otwarta b y ł a w p a ź d z i e r n i k u wy­ stawa sztuki b i a ł o r u s k i e j . Obejmo­ w a ł a ona przede wszystkim frag­ menty s t r o j u kobiecego (zdobione haftem koszule i spódnice), hafty na r ę c z n i k a c h oraz białostockie tka­ n i n y wielonicielnicowe Wystawę z o r g a n i z o w a ł o Towarzystwo Biało Muzeum Ziemi Szamotulskiej ruskie w B i a ł y m s t o k u . Katalogu i Prezydium P R N w S z a m o t u ł a c h nie wydano. zorganizowały wystawę objazdową * „ Z a b y t k o w a architektura i dzieła sztuki Ziemi Szamotulskiej". W y ­ 1 6 maja w sali muzealnej Ra­ stawa zorganizowana była z okazji tusza w B i a ł y m s t o k u odbyło się ze­ Dni Opieki nad Z a b y t k a m i . O t w a r ­ branie organizacyjne Polskiego To­ cie n a s t ą p i ł o we Wronkach 18 maja. warzystwa Ludoznawczego, oddziału białostockiego. Inicjatorem założenia oddziału P T L b y ł mgr Z. Ciesiel­ W czerwcu Muzeum w Łęczycy ski, p r a c o w n i k n a u k o w y Muzeum urządziło w y s t a w ę „Łęczycka sztu­ W s k ł a d z a r z ą d u powołanego na ze­ ka ludowa". b r a n i u weszli poseł Ob Jaźwiński przedstawiciele Muzeum' w Białym­ 22 lipca w Muzeum Pomorskim stoku C P L i A i W y d z i a ł u Kultury w G d a ń s k u otwarta została wysta­ Prezydium W R N Przedstawiciel^Za­ wa pt. „ T r a d y c y j n y s p r z ę t l u d o w y r z ą d u G ł ó w n e g o ' p T L w W a r s z a w ę Kaszub i dolnego P o w i ś l a " . Ekspo­ Bolesław- S S c f w z e k a z a ł K naty pochodziły z ostatnich nabyt­ dztesiat tomów iako zaczątek k ó w d z i a ł u etnograficznego. Orga­ p r z y s z ł e j biWioteki Oddziału nizatorem wystawy iest d r L M a ­ l i c k i , kustosz muzeum. 5 w r z e ś n i a odbyło się w Sierpcu uroczyste otwarcie pracowni wybu­ W Muzeum Sztuki w Łodzi eks­ dowanej przez M i e j s k ą R a d ę Na­ ponowana b y ł a w m a j u i czerwcu r o d o w ą dla rzeźbiarza ludowego M . wystawa p l a s t y k ó w a m a t o r ó w , zor­ Ruszkowskiego. ganizowana przez dział naukr.woo ś w i a t o w y muzeum. Wystawa była w y n i k i e m konkursu rozpisanego dla W y t w ó r n i a F i l m ó w Oświatowych p l a s t y k ó w a m a t o r ó w na terenie w o j w Łodzi z a p l a n o w a ł a wykonanie do łódzkiego. W konkursie wzięli u d z i a ł k o ń c a 1959 r. n a s t ę p u j ą c y c h filmów przedstawiciele wszystkich grup folklorystycznych: Odpust i jar­ społecznych i zawodowych. m a r k w Studziennej, Krakowskie zwyczaje noworoczne Wesele ło­ wickie Pasterstwo wysokogórskie Wystawa kaszubskiej sztuki l u ­ i T r y p t y k polski (Obrzędy ludowe). dowej otwarta była w sierpniu w Kościerzynie podczas zlotu m ł o d z i e ­ ży kaszubskiej. Pokazano z a r ó w n o I n t e r e s u j ą c e informacje o mu­ eksponaty zabytkowe jak i w y k o ­ zeach etnograficznych we Lwowie, nane współcześnie. d o t y c z ą c e ich zbiorów, podjętych * b a d a ń i w y d r u k o w a n y c h opracowań Wystawa t k a n i n pow. S o k ó ł k a naukowych podaje Biuletyn Infor­ odbyła się w Sokółce w p a ź d z i e r ­ macyjny Z a r z ą d u M u z e ó w i Ochro­ n i k u . Pokazano przede wszystkim ny Z a b y t k ó w (Nr 24, 1959 r., art. B. w s p ó ł c z e s n e dywany dwuosnowowe Ł o p u s z a ń s k i e g o ) Największe zbio­ wykonane przez zespół pod k i e r u n ­ r y posiada we Lwowie Muzeum kiem prof. P l u t y ń s k i e j i przez zespół Etnografii i P r z e m y s ł u Artystycz­ kobiet p r a c u j ą c y dla skupu C P L i A nego W 1956 r opublikowano na­ oraz t k a n i n y zebrane w terenie przez s t ę p u j ą c e prace będące wynikiem przedstawicieli D o m u K u l t u r y w So¬ b a t ó ń OTowad^mych przez Muzeumkółce Eksmonowano r ó w n i e ż Dłach- U t o a i ń ^ ^ b a ^ o w a Ukraińska t v w l e S t e l n i c o w e m a t y s ł o m i a ­ ceramTka ludowa wTchodnio-karne i k r a i k i Organizatorami w y s t a ­ olckte Mtvstvczne wyroby udowe w y b y l ? W y d z i a ł K u l t u r y W R N w z metale^DrewXne nwzy^ia i Z ! B i a ł y m s t o k u i Prezydium PRN w roby ze s ł o m T ^ z w i k l i n Muzeum Ziemi Lubawskiej otwarte zostało 1 8 lipca w baszcie Bramy Kurzętnickiej w Nowym Mieście. Pokazane eksponaty obej­ mują działy kultury materialnej i sztuki ludowej. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f6ba82dfaf8a9e0ad5558a82cf7e1d13.pdf c162ba560c8211726bc3753705214db2 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3998 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1961 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3741 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961 t.15 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961 t.15 z.1, s. 61-62 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R Dnia 9 listopada 1960 r. zmarła W Łodzi dr Janina Krajewska, w i e ­ loletni pracownik naukowy Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, zasłużony badacz etnogra­ fii polskiej. * Zespół do Spraw Plastyki M i n i ­ sterstwa K u l t u r y i Sztuki udzielał w roku 1960 pomocy finansowej, a często i merytorycznej, w orga­ nizowaniu n a terenie całego kraju wystaw regionalnych wojewódzkich i objazdowych oraz regionalnych konkursów sztuki ludowej. Człon­ kowie Zespołu wzięli udział w orga­ nizacji 25 wystaw i 16 konkursów, uczestnicząc w jury, w komisjach ustalających zestaw eksponatów i przyznając nagrody wyróżniającym się twórcom ludowym. Ogólna su­ ma wydatkowana na organizację imprez w terenie wyniosła ponad 500 000 zł. Ponadto na nagrody w y ­ datkowano ponad 120 000 zł, n a sty­ pendia dla twórców ludowych 150 000 zł, na zakupy do muzeów centralnych i terenowych 330 000 zł. Mgr K. Pietkiewicz uczestniczył z r a ­ mienia Ministerstwa K u l t u r y i Sztu­ ki w dorocznych naradach progra­ mowych CPARA, w K o m i s j i do Spraw Kulturalnych Mniejszości Na­ rodowych oraz K o m i s j i do' Spraw Kultury przy Towarzystwie Łącz­ ności z Polonią Zagraniczną „Po­ lonia", oraz wygłosił c y k l wykła­ dów o znaczeniu sztuki ludowej d l a krajoznawstwa polskiego n a ogól­ nopolskim zjeździe P T T K w War­ szawie. * Udział C P L i A w opiece nad sztu­ ką ludową wyrażał się w r o k u 1960 w organizowaniu konkursów i w y ­ staw (odnotowywanych w naszej kronice na i n n y m miejscu) oraz w przeznaczeniu specjalnego funduszu na zakup eksponatów i nagrody dla twórców ludowych biorących udział w imprezach organizowanych przez inne instytucje. Projekt Regio­ nalnych Izb Twórczych j a k o akcja CPLiA k u uczczeniu M i l l e n i u m zo­ stał zatwierdzony przez stałe Pre­ zydium Muzeów Etnograficznych przy M i n . K u l t . i Szt. i Centr. Zarz. Muz. i Ochr. Zab. oraz Radę A r t y ­ styczną CPLiA. Regionalna Izba Twórcza ma na celu pielęgnowanie i reaktywowanie tradycyjnych tech­ nik twórczości ludowej, propago­ wanie ich wśród ludności miejsco­ wej oraz turystów k r a j o w y c h i za­ granicznych. Siedzibami Izb będą tradycyjne chaty wiejskie typowe dla danego regionu, z odpowiednio urządzonym i dekorowanym wnę­ trzem. N Pomyślnie rozwija się zagranicz­ na placówka C P L i A — sklep wzor­ cowy w N o w y m Jorku. W grudniu 1960 r. zorganizowano t a m wystawę szopek rzeźbionych w drzewie i szopek krakowskich. Większość eks­ ponatów sprzedano. Sklep nawiązał również k o n t a k t z B r o o k l y n M u seum w N o w y m J o r k u oraz pry­ w a t n y m i kolekcjonerami sztuki l u ­ dowej, którym dostarcza ekspona­ tów. * W listopadzie odbyła się w Bia­ łymstoku sesja etnograficzna PTL, z której sprawozdanie umieścimy w następnym numerze. * K o m i s j a Oświaty i K u l t u r y Wy­ działu K u l t u r y W R N wspólnie z łę­ czycką Komisją Oświaty, K u l t u r y i Z d r o w i a Z S L obradowały w g r u d ­ n i u w Łęczycy. W obradach poza członkami obu k o m i s j i uczestniczyli liczni twórcy l u d o w i regionu łę­ czyckiego oraz działacze pracujący nad upowszechnieniem k u l t u r y l u ­ dowej. Tematem obrad była przede wszystkim ocena działalności Wy­ działów K u l t u r y Rad Narodowych i muzeów regionalnych w dziedzi­ nie opieki nad twórczością ludową. Powzięto uchwałę o kontynuacji do­ tychczasowych f o r m pracy w tej dziedzinie oraz zadeklarowano no­ we zadania: przeprowadzenie w 1961 r. powszechnej inwentaryzacji sztuki ludowej, urządzenie — w związku z obchodami tysiąclecia — przeglądu dorobku sztuki ludowej i f o l k l o r u województwa łódzkiego. Postanowiono także zorganizować d w a muzea regionalne — w Wie­ l u n i u i Rawie Mazowieckiej, prze­ prowadzić badania etnograficzne w powiatach Brzeziny i K u t n o oraz rozpocząć starania o uruchomienie muzeum skansenowskiego. K A nictwo, rolnictwo, przemysł domo­ wy, garncarstwo, sprzęty, ubiory, zdobnictwo, malarstwo i rzeźbę. W d n i u otwarcia (24.VII.1960) A. Czelusta z Liskowa dała pokaz tech­ n i k i tkactwa ludowego. Wystawy „Zwyczaje ludowe na Śląsku" — pod t y m tytułem zorganizowana została w lipcu 1960 r. przez Dział Etnografii Muzeum Górnośląskiego w B y t o m i u wystawa — jako w y n i k całorocznego konkursu na wymie­ niony temat. Zawierała ona prawie wyłącznie okazy nadesłane z tere­ nu, które jeszcze dziś wykorzysty­ wane są przez l u d w tradycyjnych zwyczajach miejscowych. Wystawa, podzielona n a cztery części, obra­ zowała zwyczaje poszczególnych pór roku. Wpleciono w nie również zwyczaje rodzinne i towarzyskie, w t a k i m stopniu, j a k i c h nasilenie przebiega w ciągu roku. Oprócz oryginalnych okazów, wystawa za­ wierała cały szereg ciekawych zdjęć dokumentacyjnych, i l u s t r u ­ jących fragmenty współczesnych obchodów, oraz trzy mapy przed­ stawiające występowanie na tere­ nie województwa katowickiego nie­ których zwyczajów zimowych, w i o ­ sennych i wróżb andrzejkowych. Scenariusz wystawy opracowała mgr Barbara Bazielich. * Z okazji Międzynarodowej K o n ­ ferencji Pomorzoznawczej w Szcze­ cinie (3—6.IX.60) Prezydium Woj. Rady Nar. oraz Zarząd Wojew. Z M W zorganizowały n a Z a m k u w Szczecinie wojewódzką wystawę •sztuki ludowej. Przeważały t k a n i ­ ny. Wystawa czynna była przez wrzesień, a następnie wysłana zo­ stała jako wystawa objazdowa n a teren województwa. Wydano kata­ log opracowany przez J . Pieńkowa. Ministerstwo K u l t u r y i Sztuki * przyznało wystawiającym twórcom Staraniem miejscowych władz liczne nagrody i dokonało zakupu i czynników społecznych zorgani­ eksponatów do celów muzealnych. zowane zostało w Jarocinie (woj. * poznańskie) muzeum regionalne o Wystawa sztuki ludowej regionu charakterze etnograficznym. Urzą­ dzono j e w tzw. Skarbcu, według piotrkowskiego o t w a r t a była w l i ­ scenariusza O. Podlewskiego. U r o ­ stopadzie i grudniu w Muzeum w czystego otwarcia placówki m u ­ Piotrkowie. Przeważały eksponaty zealnej dokonano w d n i u 22 lipca. z zakresu t k a n i n y i stroju ludowe­ go; znalazły się n a wystawie także * rzeźby w drzewie, elementy zdob­ W ramach uroczystości j u b i l e u ­ nictwa wnętrza (wycinanki, pają­ szowych 18 wieków Kalisza o t w a r ­ ki), ceramika, pisanki. Starannie katalog zawiera wstęp to w tamtejszym muzeum dział wydany etnograficzny. Środków finanso­ wprowadzający w zagadnienia sztu­ w y c h dostarczyło Prezydium 'Po­ k i ludowej regionu (w oprać, mgra wiatowej Rady Narodowej. Sce­ J . P. Ęekowskiego) oraz spis i n w e n ­ nariusz ekspozycji opracował S. tarzowy eksponatów. Błaszczyk. Obejmuje ona: budów61 �W październiku i listopadzie ot­ w a r t a była w Rawie Mazowieckiej wystawa sztuki ludowej regionu rawskiego, zorganizowana stara­ niem Wydziału K u l t u r y W R N w Łodzi, Inspektoratu Oświaty w Ra­ wie Mazowieckiej i Muzeum Arche­ ologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Wystawa obejmowała t k a ­ ninę, haft, strój, ceramikę, kraszan­ k i , w y c i n a n k i oraz inne elementy zdobnictwa wnętrza. Dominowały eksponaty pochodzące z południo­ wej części powiatu — z okolic Inowłodza, Lubochni, Rzeczycy i Krzemienicy; do najbardziej inte­ resujących eksponatów należał ze­ spół tkanin współczesnych. Wystawę poprzedziły przygoto­ wawcze badania terenowe, prze­ prowadzone przez mgra J . P. Dekowskiego, kustosza Muzeum A r ­ cheologicznego i Etnograficznego w Łodzi, oraz mgra J . Jastrzębskiego, kierownika Muzeum w Tomaszo­ wie. Katalog wydany przez organi­ zatorów wystawy zawiera krótki wstęp wprowadzający (w oprać. J. P. Dekowskiego), opis i n w e n t a ­ ryzacyjny eksponatów (w oprać. B. Kowalca) oraz 10 ilustracji fo­ tograficznych. * W listopadzie o t w a r t o w Pozna­ niu wystawę sztuki ludowej L u ­ belszczyzny. Wystawa pomyślana była j a k o jedna z imprez akcji wymiany kulturalnej województw wschodnich i zachodnich w ramach obchodów Tysiąclecia. Organizato­ r a m i wystawy były Muzeum w L u ­ blinie oraz Wydział K u l t u r y W R N w Lublinie. Zgromadzono ponad 300 eksponatów z zakresu cerami­ k i , tkactwa i stroju ludowego, rzeź­ by, zdobnictwa wnętrz (wycinanki, k w i a t y itp.) oraz wyrobów k o w a l ­ skich i pisanek. Scenariusz wysta­ wy opracowali: W. Brajewska, I . Iskrzycka, J . Obtołowicz i E. Pol. Wydano katalog wystawy. W listopadzie zorganizowano w Tczewie, staraniem Wojewódzkiego Domu Twórczości Ludowej i k a r t u ­ skiej CPLiA, wystawę kartuskiej sztuki ludowej. Pokazano ceramikę, plecionki z korzenia i słomy, hafty i meble wykonane przez twórców ludowych z Kościerzyny, Wdzydz, Chmielna i Kartuz. * W listopadzie w muzeum regio­ n a l n y m w Kartuzach odbyła się wystawa kaszubskiej sztuki ludo­ wej. • 62 W g r u d n i u o t w a r t a była w K a t o ­ wicach wystawa rzeźby i m a l a r ­ stwa górników z kopalni „Wieczo­ rek". W dziale malarstwa pokaza­ no m. i n . ostatnie prace Ociepki, Pawła Stolorza, Pawła Wróbla, Antoniego Jaromina i Ottona K l i m ­ czaka. * Wydział K u l t u r y W R N w Rzeszo­ w i e wspólnie z W o j . Kom!. K u l t Fiz. i T u r y s t y k i zorganizował k o n ­ kurs n a pamiątkarstwo ludowe i artystyczne Ziemi Rzeszowskiej. Pierwszy etap konkursu zakończo­ no w g r u d n i u 1960 r. Na konkurs wpłynęło ponad 250 prac z zakresu garncarstwa, koronkarstwa, rzeźby w drzewie, zabawek, metaloplasty­ k i , drobnej galanterii i t p . W y k o ­ nawcami b y l i w większości twórcy l u d o w i . Najliczniej reprezentowana była ceramika (m. i n . prace g a r n ­ carzy ze w s i Zalesie, Medynia Gło­ gowska i Pogwizdów — pow. Rze­ szów). Eksponaty z zakresu cera­ m i k i należały do najwartościow­ szych pod względem artystycznym. Plastycy zawodowi s t a n o w i l i nie­ stety n i e w i e l k i procent uczestników konkursu, a prace i c h n i e zawsze reprezentowały najwyższy poziom. Wyróżniły się t u dodatnio prace art. piast. M a r i i Czarneckiej z K r a ­ kowa. Otrzymała ona I nagrodę Ministerstwa Kultury i Sztuki. Ogółem na nagrody wydatkowano 53 000 zł, nagrodzono ponad 100 osób. nych przez siebie wyrobów a r t y ­ stycznych. Znaczny procent ekspo­ zycji stanowiły prace twórców l u ­ d o w y c h : ceramika, tkaniny, d r e w ­ niane przedmioty zdobione. * W gmachu ratusza w Gdańsku w dniach 27 i 28 grudnia 1960 r. o d ­ był się pokaz sztuki ludowej osied­ leńców z Wileńszczyzny zamieszka­ łych na terenie województwa gdań­ skiego. Eksponowano t k a n i n y t r a ­ dycyjne i współczesne oraz — w niewielkiej ilości — haft i cera­ mikę. W ramach w y m i a n y k u l t u r a l n e j między województwem l u b e l s k i m a okręgiem l w o w s k i m o t w a r t a była w listopadzie w e L w o w i e wystawa sztuki ludowej Lubelszczyzny obej­ mująca tkaniny, stroje, ceramikę, wycinanki, pisanki, kowalstwo artystyczne i sztuczne k w i a t y . W L u b l i n i e natomiast odbyła się w y ­ stawa sztuki ludowej U k r a i n y , zor­ ganizowana przez Ukraińskie M u ­ zeum Sztuki Ludowej w e Lwowie. Do najciekawszych eksponatów na­ leżały t u zabytkowe k i l i m y połtawskle z końca X V I I I w., w y r o b y z zakresu zdobnictwa w drzewie z Zakarpacia ( X I X w.) i X I X - w i e c z na ceramika kijowska. * Wystawa sztuki Eskimosów k a ­ nadyjskich, eksponowana wiosną 1960 r. w Warszawie, przeniesiona została następnie do i n n y c h miast W grudniu o t w a r t o w M u z e u m polskich: w listopadzie o t w a r t a by­ Etnograficznym w K r a k o w i e w y ­ ła w K r a k o w i e , w grudniu — w stawę poświęconą historii szopki Lublinie. krakowskiej. Ilustrowała ona po­ szczególne stadia rozwoju szopki aż do c h w i l i obecnej. Wystawione Różne eksponaty pochodzą z Muzeum Etnograficznego oraz M u z e u m H i ­ Prof. d r M a r i a Znamierowskastorycznego w K r a k o w i e . Szopki Prufferowa otrzymała za całokształt już n i e istniejące zrekonstruowano pracy naukowo-badawczej i orga­ w pracowni konserwatorskiej M u ­ nizacyjnej w dziedzinie muzeal­ zeum Etnograficznego. n i c t w a i etnografii jedną z 7 na­ gród m . Torunia d l a twórców i działaczy k u l t u r a l n y c h . 17 grudnia odbył się w K r a k o w i e * tradycyjny konkurs szopek. Zapre­ zentowano ogółem 48 szopek. Trzy równorzędne I nagrody przyznano: Ministerstwo K u l t u r y i Sztuki Władysławowi Wiatrowi, Włady­ przyznało nagrody 36 twórcom l u ­ sławowi Turskiemu i A d a m o w i K u - d o w y m — autorom prac ekspono­ dasowi. Poza t y m przyznano 6 n a ­ w a n y c h n a wystawie „Inwencje l u ­ gród drugich, 10 — trzecich i 11 dowe w polskim w z o r n i c t w i e arty­ nagród czwartych. stycznym". Z a prace w zakresie włączania inwencji plastycznej * twórców l u d o w y c h do wzornictwa przemysłowego otrzymały nagrody Spółdzielnia C P L i A „Sztuka Be­ 2 wieloletnie pracownice Instytutu skidzka" w Bielsku-Białej zorgani­ Wzornictwa Przemysłowego — art. zowała w grudniu w pawilonie w y ­ piast. L i d i a Buczek i A l i c j a Le­ s t a w o w y m ekspozycję produkowa­ wińska. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/caac06c812ba0ded0c72dd34ff428dcb.pdf 5f267b001ff9bb544565bf50e257727c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4026 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1961 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3765 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961, z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961, z.2, s. 122-124 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R. 1811 — na licytacji rzeczy Magdaleny Kocica, wdo­ wy po szewcu: „Obrazów szklanych 3". R. 1819 — w innym inwentarzu zanotowano: „Obraszków szklanych 2 Obraszków na szkle malowanych 5". To ostatnie określenie nie budzi już wątpliwości, o jakie przedmioty chodziło, w tejże samej bowiem księdze zapisano, że po Macieju Kowaleńskim zostało „obraszków za szkłem 5". Występowanie w Pruchniku znacznej ilości obra­ zów nasuwa przypuszczenie, że — niezależnie od kupowania ich chociażby w Przeworsku, na słynnych tam odpustach, czy gdzie indziej — mogli być rów­ nież na miejscu malarze zaspokajający potrzeby mia­ steczka i Okolicy. Tę hipotezę zdaje się popierać fakt, stwierdzony przez autora niniejszego artykułu na miejscu w Pruchniku, że powały w domach z pocz. X I X w., zrobione z szerokich, heblowanych desek, były bogato pomalowane (farby kładziono bezpośred­ nio na surowym drzewie) w motywy kwiatowe i roś­ linne. Widać było wprawną rękę w rysunku i dobre oko w doborze kolorów. Należy wykluczyć możliwość, aby do tego rodzaju prac i w tym okresie sprowadza­ no rzemieślników spoza miasteczka. Na podstawie suchych notatek sądowych nie spo­ sób określić pochodzenia obrazów malowanych na szkle; czy nie są one pochodzenia słowackiego? Pruchnik leży stosunkowo blisko słynnego miejsca odpustowego w Starej Wsi k. Brzozowa, dokąd ma­ sowo przychodzili Słowacy — aż do czasów I wojny światowej ; mogli więc przynosić obrazy na sprzedaż. Wiadomo przecież, że aż do pocz. X X w. odpusty były połączone z kiermaszami, tj. istnymi jarmarkami. W księgach pruchnickieh spotykamy jeszcze inną nowość. Ale jest to już wiek X I X — czas znacznych 27 27 Według podania, czczony obraz średniowieczny M. B. w Starej Wsi miał przybyć ze Słowacji, stąd owe liczne kilkutysięczne pielgrzymki Słowaków. Zob.: Ks. W. Mrowiński (T. J.), Cudowny obraz M. B. Sta­ rowiejskiej w Ziemi Sanockiej, Kraków 1895, s. 1. Archiwum. Muzeum w Jarosławiu, rkp. 252, s. 111. W notatce tej mamy rzadko spotykany akcent 28 zmian w życiu naszych miasteczek. Oto w inwenta­ rzach występują obrazy o tematach niewątpliwie świeckich, jak np.: R. 1819 — „Obrazków szklanych 2 detto ptaszków 2". Tu musimy nawiązać do obrazów na szkle, zna­ nych na terenie Polski południowej, centralnej i wschodniej. Z notatki zdaje się również wynikać, że ptaszki też były malowane na szkle; ale znów nasuwa się pytanie: czy były one pochodzenia miej­ scowego, czy z importu? I wreszcie: R. 1817 — „po śp. Szymunowy Łukaszkiewiczowy, oprócz obrazu P. Jezusa, św. Teresy, św. Onufre­ go i P. Jezusa Kobylańskiego! , w inwentarzu figuruje: „Lanszaftów 5". Jak wiadomo „Landsehaft" jest terminem niemiec­ kim i dostał się do nas razem z zaborcą austriackim. I znowu pytanie, na które w tej chwili nie sposób jeszcze odpowiedzieć: czy owe „lanszafty", a więc obrazy przedstawiające krajobrazy, były importowane z krajów austriackich, czy też miejscowy malarz prze­ jął nową modę i na wzór widzianych, importowanych, malował je na miejscu. I na zakończenie już tylko ciekawostka . W Ko­ łaczycach (dziś pow. Jasło), słynnych ze znakomitych garncarzy, był — obok innych — cech wielki, tj. zbiorowy. Tenże cech w r. 1836: „Za cechmistrza Bartłomieja Knybla [...] ze składek Braci odnowił ołtarz św. Mikołaja [widocznie cechowy], za co zapła­ cono: Piotrowi Zieleńskiemu 31 ryńskich Portreciście 10 „ „ Jak wynika z powyższego, malarz malował ołtarz, „portrecista" zaś chyba „odnowił" (a może namalo­ wał od nowa?) „portret" św. Mikołaja, który do dnia dzisiejszego w ołtarzu figuruje. 2S 29 regionalny. Kobylany to słynna miejscowość odpusto­ wa koło Gorlic. Obraz mógł być tam zakupiony w cza­ sie odpustu, ale równie ddbrze mógł go wykonać malarz pruchnicki, który zaspokajał gusty odbiorców. Archiwum Cechu Wielkiego w Kołaczycach, księga z lat 1779—1844, s. 70. 28 Franciszek Fot: W. Dziurawiec — il. 5; Jan Swiderski K R O Konkursy i wystawy W kwietniu odbyły się w Opolu tradycyjne już uroczystości obchodu Dnia Twórczości Ludowej. Połączo­ ne one były z konkursami na kra­ szanki, pisanki, rzeźbę ludową, zdo­ bione wyroby kowalskie i wiosenne korowody marzankowe i gaikowomaikowe. Odbyły się również elimi­ nacje konkursów słowno-muzycz­ nych, w których wyróżnili się śpie­ 190 N I Kotula — U. 1—i, 6—12. K A wacy odtwarzający tradycyjne pie­ wę-kiermasz pamiątkarstwa regio­ śni ludowe. Najbogatszego materiału nalnego. Eksponowano przedmioty dostarczył konkurs kraszankowy, w będące dziełami twórców ludowych. którym wzięło udział kilkudziesięciu uczestników. Ogółem uczestniczyło * w konkursie ponad 200 osób. Konkurs sztuki ludowej woje­ wództwa łódzkiego (por.: Kronika nr 2/1961) zakończony został w koń­ W zabytkowej sieni gdańskiej cu kwietnia. W ciągu maja odbyły CPLiA urządziła w kwietniu wysta­ się eliminacje regionalne w mu- �zeach: w Łęczycy, Łowiczu, Sie­ radzu, Tomaszowie Maz. i Piotrko­ wie Tryb. Poszczególne muzea orga­ nizowały konkurs na terenie pod­ ległych im regionów. Wyróżniają­ cym się twórcom ludowym przyzna­ no nagrody, kwalifikując najlepsze prace na ogólnopolską wystawę w Łodzi. Muzea w Łęczycy i Siera­ dzu urządziły własne wystawy eksponatów pokonkursowych. Szcze­ gólnie interesująca była wystawa w Łęczycy, zorganizowana przez kie­ rowniczkę muzeum mgr Jadwigę Grodzką przy współudziale Rady Narodowej i Łódzkiej Rozgłośni Polskiego Radia. Pokazano na wy­ stawie prace współczesne z zakresu plecionkarstwa, wycinanki, cerami­ ki, wyrobów kowalskich i instru­ mentów muzycznych. Na tle ogól­ nie wysokiego poziomu eksponatów wyróżniał się zespół rzeźb wyko­ nanych przez nieznanych dotych­ czas — z wyjątkiem Kamińskiego — rzeźbiarzy z okolic Łęczycy. Do najbardziej interesujących nale­ żały rzeźby: Bolesława Grabskiego, Mariana Jóźwiaka, Wiktora Rysia i Wacława Czerwińskiego. Wysta­ wa posiada katalog, bardzo ładnie wydany przez muzeum w Łęczycy; opracowanie tekstu — mgr J. Grodz­ ka, opracowanie graficzne — Ro­ man Matysiak. Katalog zawiera krótki wstęp, opis eksponatów oraz fotografie. Centralna wystawa wojewódzka odbyła się w Łodzi w drugiej po­ łowie czerwca. Wśród eksponatów reprezentujących współczesną sztu­ kę ludową 11 regionów wojewódz­ twa łódzkiego, biorących udział w konkursie, wysuwały się na plan pierwszy (zarówno pod względem wartości artystycznych jak repre­ zentacji ilościowej) tkaniny ubra­ niowe rawsko-opoczyńskie i sieradz­ kie, wycinanki łowickie i rawskie oraz pisanki z okolic Rawy Mazo­ wieckiej i Piotrkowa Trybunalskie­ go. Wśród rzeźbiarzy najbardziej interesującą indywidualnością był na wystawie Jan Lamęcki z Zielo­ nej Dąbrowy (pow. Radomsko) oraz wspomniany już zespół rzeźbiarzy łęczyckich. Komisarzem wystawy i autorem scenariusza był Bolesław Kowalec, autorem interesującej oprawy pla­ stycznej — Romuald Jackowski. Katalog wydany przez Prezydium WRN w Łodzi zawiera: artykuły wstępne wprowadzające w zagad­ nienia tradycyjnej i współczesnej sztuki ludowej Ziemi Łódzkiej opra­ cowane przez prof. dr K. Zawistowicz-Adamską, mgr W. Drozdowską, mgr A. Włodarczyka i B. Kowalca będzie zakupiona dla organizujące­ oraz spis eksponatów i ilustracje." go się Muzeum Kociewskiego. (Objętość katalogu 45 stron, 26 fo­ * tografii w tekście.) * Na początku czerwca nastąpiło rozstrzygnięcie konkursu „Tkanina 28 maja otwarto w Podegrodziu ludowa we wnętrzu współczesnym". pod Nowym Sączem bardzo intere­ Konkurs zorganizowany został przez sującą wystawę twórczości ludowej Zarząd Związku CPLiA, który Podegrodzia, zorganizowaną z okazji uprzednio — jako przygotowanie 700-lecia istnienia wsi. Na wystawie do konkursu — przeprowadził fa­ zgromadzono eksponaty z zakresu chowy instruktaż na terenach Bia­ tradycyjnej kultury materialnej, łostockiego, Olsztyńskiego, Rawskie­ urządzenia wnętrza, ceramiki, stro­ go i Sieradzkiego; z okolic tych na­ ju i haftu. Organizatorami wystawy płynęła większość zgłoszeń na kon­ jest para małżeńska nauczycieli ze kurs. Wśród nadesłanych tkanin szkoły podstawowej w Podegro­ wyróżniały się szczególnie wyso­ dziu, od wielu lat zajmująca się kim poziomem artystycznym biało­ amatorsko etnografią. stockie dywany dwuosnowowe (część z nich, dzięki użyciu odpo­ * wiedniego surowca, nadaje się do położenia na podłodze) oraz kur­ W Nowym Sączu nastąpiło na po­ piowskie chodniki „szmaciaki". czątku czerwca rozstrzygnięcie kon­ * kursu sztuki ludowej regionu nowo­ sądeckiego. Konkurs był pomyślany Objazdowa wystawa wycinanki jako pamiątkarski. Większość ekspo­ kurpiowskiej eksponowana była w natów stanowiła ceramika, następ­ drugim kwartale br. w Pułtusku, nie hafty i wyroby plecionkarskie. Garwolinie i Grodzisku. * Konkurs na wyroby ludowej ce­ Bydgoszczy rozstrzygnięty zo­ w końcu maja konkurs deko­ ramiki kieleckiej rozstrzygnięty zo­ wnętrz kujawskich (por.: Kro­ stał w Kielcach 21 czerwca. Nadesła­ no ogółem ponad sto prac wykona­ nr 2/1961). nych przez garncarzy będących * członkami spółdzielni CPLiA i nie zrzeszonych. Nagrodzone ekspona­ W czerwcu otwarta została w Mu­ ty pokazane będą we wrześniu na zeum Narodowym w Poznaniu wy­ specjalnie zorganizowanej wystawie. stawa pt. Wielkopolska Sztuka Lu­ Organizatorami kieleckiego konkur­ dowa. Ekspozycję, obejmującą su był Wydział Kultury PWRN oraz obiekty sztuki ludowej od X V I I w. spółdzielnia „Chałupnik" z Iłży. do czasów współczesnych, przygoto­ * wało Muzeum Narodowe w ramach wielkopolskiego festiwalu kultury. W kwietniu w paryskiej galerii Na wystawie pokazano rzeźbę, ma­ larstwo, ceramikę, tkactwo i hafty. Dina Vierny wystawione były obraz­ Przewidziane jest przeniesienie wy­ ki Nikifora. Zestaw pokazanych prac nie był najciekawszy, ponieważ stawy do Lublina i Koszalina. pochodził z przypadkowo poczynio­ nych przez galerię zakupów. Do * wartościowszych należały akwarele Wojewódzki Dom Twórczości z wczesnego okresu oraz seria pejza­ Ludowej w Gdańsku wraz z Wy­ ży z lat ostatnich. działem Kultury PRN w Starogar­ dzie zorganizowały wystawę trady­ cyjnego sprzętu i sztuki ludowej Pod koniec czerwca otwarto w Kociewia. Wystawa odbyła się w Pałacu Kultury w Warszawie wy­ czerwcu i lipcu w Starogardzie. stawę „Mistrzowie Sztuki Ludowej Obok zabytkowych mebli i narzę­ ZSRR". Wśród eksponatów znajdują dzi rolniczych i ceramiki znalazły się: kolorowe figurki-zabawki, cera­ się na wystawie świątki ludowe oraz mika, tkaniny i koronki, rzeźby w prace współczesnych twórców l u ­ drzewie i kości oraz wyroby z laki dowych z Kociewia. Eksponaty wy­ i malowanego drzewa. Wystawa po­ stawowe w znacznej części wypo­ kazana będzie również w Czecho­ życzono z terenu; większość z nich słowacji. W stał racji nika � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/cbd6aba33d64d0a506a4853f0a0fca1d.pdf 090103a650122cd00c5add908d642247 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4885 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4531 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.1-2: s.97-100 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Autorka opisuje p r z e m y s ł artystyczny z P ó ł w y s p u Indochińskiego reprezentowany przez bogato zdobione wyroby koszykarskie, tkactwo b a w e ł n i a n e w Assam i biżuterię w y r a b i a n ą przez górali z północy. Odrębnie o m ó w i o n e są t u k u l t u r y Madagaskaru i archipelagu indonezyjskiego. Madagaskar jako jedna z wysp na Oceanie I n d y j s k i m z w i ą z a n a jest k u l t u r o w o nie z Afryką, j a k m o ż n a by p r z y p u s z c z a ć , lecz z I n d o ­ nezją; wykazuje r ó w n i e ż pewne analogie z Chinami. Podobieństwo tych k u l t u r widoczne jest w j ę z y k u (na­ zewnictwo i nomenklatura p o k r e w i e ń s t w a ) , a jeszcze bardziej w gospodarce i z w i ą z a n y c h z n i ą n a r z ę d z i a m i rolniczymi. Sztuka Madagaskaru reprezentowana jest przez prymitywne i nieciekawe pod w z g l ę d e m formy slupy kamienne z n a j d u j ą c e się przy w e j ś c i u do wsi. Związane są z n i m i z r ó ż n i c o w a n e wierzenia religijne. Nieco więcej uwagi p o ś w i ę c a s ł u p o m r z e ź b i o n y m w drzewie oraz l o k a l n e m u r z e m i o s ł u artystycznemu, k t ó r e odznacza się m i ę d z y i n n y m i ciekawymi w y r o b a m i b i ż u ­ terii o bardzo starych formach. Archipelag indonezyjski jest silnie z r ó ż n i c o w a n y k u l t u r o w o ze w z g l ę d u na r ó ż ­ norodne zajęcia l u d n o ś c i (myślistwo, rolnictwo) oraz odmienne religie, z n a j d u j ą c e swe odbicie w sztuce (ta­ tuaż, maski, laski magiczne o zdobionych r z e ź b a m i g ł o ­ wicach) i w r z e m i o ś l e artystycznym. Region A r k t y c z n y o p r a c o w a ł a docent Eveline Lot-Falck, pracownica działu arktycznego w M u s é e de 1'Homme. Region ten reprezentuje przede w s z y s t k i m kultura L a p o ń c z y k ó w z bardzo c i e k a w ą s z t u k ą r e l i g i j n ą i rysunkami, w k t ó r y c h znajduje odbicie wiedza i w y ­ obrażenia o świecie. Rozdział zawiera opis w y r o b ó w z kości, masek -zwierzęcych p r z e d s t a w i a j ą c y c h f o k i , r y ­ by itp. Autorka porusza r ó w n i e ż zagadnienie w y k o r z y s t a ­ nia arktycznej sztuki t r a d y c y j n e j dla celów populary­ zacji sztuki ludowej tego regionu. Ameryka Północna. Jej kulturę opracował Nicole Belmont — p r a c o w n i k Z a k ł a d u Antropologii Spo­ K R O zjazdy Dnia 15 grudnia o d b y ł a się w Lublinie o g ó l n o p o l s k a konferencja naukowa poświęcona problemom współczesnego malarstwa ludowego. Referat w p r o w a d z a j ą c y wygłosił prof, dr Roman Reinfuss. D y s k u ­ tanci p r ó b o w a l i ustalić, co n a l e ż y określić mianem w s p ó ł c z e s n e g o m a ­ larstwa ludowego. Czy bazarową twórczość makatek i „ d y w a n ó w " można zaliczyć do kategorii m a l a r ­ stwa? Z okazji konferencji otwarto w salach Muzeum na Z a m k u w y s t a ­ wę w s p ó ł c z e s n e j ludowej twórczości malarskiej. Pokazano k i l k a starych obrazków na szkle oraz ok. 100 r ó ż ­ nego rodzaju makatek i „ d y w a ­ nów" malowanych na p ł ó t n i e , pa­ pierze i płycie p i l ś n i o w e j . Były to m a k a t k i produkowane w w o j . l u ­ belskim lub kupione na targach a p o c h o d z ą c e z innych o ś r o d k ó w . Mapa umieszczona na wystawie p o k a z y w a ł a k i e r u n k i rozchodzenia się makatek z w o j . lubelskiego do różnych o ś r o d k ó w w całej Polsce. * Dnia 21 stycznia odbył się w PDK w Krasnymstawie Zjazd T w ó r ­ Halina Wójcik N za Konferencje, łecznej w College de France i L'Ecole Pratique des Hautes É t u d e s . Rozdział ten zawiera k r ó t k i rys histo­ ryczny i antropologiczny l u d n o ś c i pierwotnie zamiesz­ k u j ą c e j A m e r y k ę . Poprzedza on opis w i e l k i c h k u l t u r M e k s y k u i A m e r y k i Ś r o d k o w e j . W opisie sztuki w s p ó ł ­ czesnych I n d i a n zajmuje się g ł ó w n i e k u l t u r a m i znad p ó ł n o c n o z a c h o d n i e g o brzegu Pacyfiku: A l a s k ą , p ó ł n o c n o z a c h o d n i ą K a l i f o r n i ą łącznie z K o l u m b i ą brytyjską. W y s t ę p u j e t u bogata twórczość plastyczna widoczna w rzeźbie, stroju oraz maskach o b r z ę d o w y c h . Ameryka Południowa opracowana została przez p a n i ą docent Simone Dreyfuss — p r a c o w n i c ę Centre N a t i o n a l de la Recherche Scientifique. W o b r ę b i e k o n t y n e n t u p o ł u d n i o w e g o w y r ó ż n i a k i l k a r e g i o n ó w o od­ miennych k u l t u r a c h , dając ich c h a r a k t e r y s t y k ę . Jako p i e r w s z ą omawia s z t u k ę A m e r y k i R ó w n i k o w e j : b o g a t ą rzeźbę w drewnie, p l a s t y k ę u ż y t k o w ą (ceramika, w y ­ roby koszykarskie) oraz p l a s t y k ę o b r z ę d o w ą (maski ob­ r z ę d o w e , ozdoby z piór). Wiele miejsca p o ś w i ę c a zdo­ bieniu ciała przy pomocy malowania. Zamieszcza r ó w ­ nież k r ó t k ą c h a r a k t e r y s t y k ę plemion Czako zamieszku­ j ą c y c h dorzecze rzek Parany i Paraguay, s t a n o w i ą c y c h do dzisiaj n a t u r a l n y rezerwat i n d i a ń s k i e j k u l t u r y . Przy o m a w i a n i u sztuki regionu A n d ó w autorka zwra­ ca u w a g ę na zdobnictwo w metalu, w y r ó ż n i a j ą c e się b o g a t ą b i ż u t e r i ą ze srebra i złota, oraz c e r a m i k ę . Roz­ dział zamyka o g ó l n y m i r o z w a ż a n i a m i na temat sztuki Indian Ameryki Południowej. Praca jako całość stanowi n i e w ą t p l i w i e bardzo cenny w k ł a d do l i t e r a t u r y p o ś w i ę c o n e j zagadnieniom sztuki p r y m i t y w n e j . W a r t o ś ć jej polega nie tyle na analizie sa­ mej twórczości plastycznej l u d ó w p r y m i t y w n y c h , ile na p o w i ą z a n i u tej twórczości z c a ł o k s z t a ł t e m kultury, a przede w s z y s t k i m z bogatym i skomplikowanym ś w i a ­ tem w i e r z e ń , o b r z ę d ó w i zwyczajów. okres X I 1967 - K A III 1 9 6 8 ców L u d o w y c h . W trakcie obrad powołano Klub Twórców Ludowych P o w i a t u Krasnostawskiego. W cza­ sie dyskusji poruszono szereg za­ gadnień związanych z formami pra­ cy K l u b u . K l u b będzie o r g a n i z o w a ł spotkania autorskie, w y s t a w y i eks­ pozycje przedstawiające dorobek a r t y s t ó w ludowych. Obecny na zjeź­ dzie prezes Międzywojewódzkiego K l u b u Pisarzy L u d o w y c h B r o n i s ł a w Pietrak w swym w y s t ą p i e n i u pod­ k r e ś l i ł p o t r z e b ę kontynuowania t r a ­ d y c j i ludowej. * W dniach od 19 do 21 lutego od­ b y ł a się I I O g ó l n o p o l s k a K o n f e r e n ­ cja Etnograficzna zorganizowana przez I n s t y t u t H i s t o r i i K u l t u r y M a ­ terialnej P A N . W pierwszym dniu obrad w Rzeszowie prof, dr W. D y nowski wygłosił referat w p r o w a ­ dzający na temat b a d a ń mongols k o - b u ł g a r s k i c h . Po referacie uczest­ nicy obu ekspedycji wygłosili spra­ wozdania z b a d a ń na terenie B u ł ­ g a r i i i Mongolii. D r u g i dzień obrad p o ś w i ę c o n y był referatom i spra­ wozdaniom z b a d a ń nad kulturą l u d o w ą i przemianami s p o ł e c z n y m i na w s i rzeszowskiej. Ostatniego dnia uczestnicy konferencji zwie­ dzili Muzeum Budownictwa L u ­ dowego w Sanoku; dyrektor m u ­ zeum A . R y b i c k i zapoznał zebra­ nych z p o s t ę p e m prac w skansenie sanockim. O d b y ł a się r ó w n i e ż p r o ­ jekcja f i l m ó w etnograficznych o Mongolii. * Dnia 20 lutego z m a r ł w Chmiel­ nie w y b i t n y t w ó r c a ludowy Leon Necel. Był on członkiem znanej, starej rodziny kaszubskiej, k t ó r a od k i l k u p o k o l e ń z a j m o w a ł a się garncarstwem. Odszedł jeden z n a j ­ bardziej zasłużonych dla regionu t w ó r c ó w i działaczy ludowych, od­ znaczony Srebrnym i Z ł o t y m K r z y ­ żem Zasługi, wielokrotnie nagra­ dzany na wystawach i konkursach k r a j o w y c h i zagranicznych. Działalność muzeów W z w i ą z k u z 20-leciem M i ę d z y ­ narodowej Rady M u z e ó w (ICOM) ogłoszona została I I M i ę d z y n a r o d o ­ wa Kampania Muzealna w okresie od 1.X.67 do 1.VIII.68. W związku z t y m o d b ę d z i e się szereg wystaw sztuki ludowej. Muzeum w B i a ł y m ­ stoku p o k a ż e t r a d y c y j n ą i w s p ó ł ­ czesną s z t u k ę l u d o w ą całego woje­ w ó d z t w a białostockiego, obrzędy i u - .97 �dowe Pomorza G d a ń s k i e g o p o k a ż e Muzeum Pomorskie, s z t u k ę cer­ k i e w n ą Ł e m k ó w — muzeum w N o ­ w y m Sączu, a B i e l s k o - B i a ł a — w s p ó ł c z e s n ą twórczość l u d o w ą re­ gionu Podtatrza. P r z e w o d n i c z ą c y m polskiego komitetu przygotowują­ cego obchody Roku Muzealnego zo­ stał w y b r a n y prof, dr Ksawery P i wocki. Z a k o ń c z e n i e licznych imprez K a m p a n i i Muzealnej odbędzie się w muzeum w S ł u p s k u i w skan­ senie w Klukach. * Przystąpiono do organizowania pierwszego w Polsce, jednego z nie­ licznych w Europie muzeum m ł y narstwa. Zlokalizowano je we wsi O ł d a k o w i z n a (pow. M i ń s k Maz.), gdyż w powiecie m i ń s k i m zacho­ w a ł o się k i l k a d z i e s i ą t zabytkowych ( X V I I I i X I X w.) m ł y n ó w wodnych, w i a t r a k ó w i spichlerzy. O p r ó c z dzie­ j ó w p r z e m y s ł u zbożowego zwiedza­ j ą c y b ę d ą mogli z a p o z n a ć się z t e c h n i k ą w y p i e k u pieczywa. * W Biibicach (pow. K r a k ó w ) o t w a r ­ to s t a ł ą Izbę R e g i o n a l n ą . Pokazano stroje regionalne, p l a s t y k ę o b r z ę ­ d o w ą oraz zabytki archeologiczne. oddziałów. Przewiduje się u r z ą d z e ­ nie skansenu w Tarnowie, N o w y m Sączu i na polanie Palenica koło Morskiego Oka. T r w a j ą prace nad przeniesieniem k i l k u o b i e k t ó w za­ bytkowego b u d o w n i c t w a do skan­ senu pod N o w y m S ą c z e m . Planuje się umieszczenie k u r n e j chaty z Ro­ g ó w k o ł o Podegrodzia; z i n w e n t a r y ­ zowano z a g r o d ę ł e m k o w s k ą w W i e r chomli. Skansen usytuowany będzie w rejonie rzeki Ł u b i n k i . l e ń s k i c h " , pokazano pisanki w y k o ­ nane techniką batikową, kozy, gwiazdy i w i e ń c e d o ż y n k o w e . W dziale plecionkarstwa eksponowa­ no m . i n . ule s ł o m i a n e ; w dziale k o w a l s t w a d o m i n o w a ł y przedmioty zabytkowe mazurskie. Ekspozycję u z u p e ł n i a ł k o m p l e t starych mebli mazurskich z X I X w . * W p a ź d z i e r n i k u czynna b y ł a w Grodnie w y s t a w a b i a ł o s t o c k i e j sztu­ k i ludowej. T w ó r c z o ś ć ludowa w o j . b i a ł o s t o c k i e g o w z b u d z i ł a d u ż e za­ interesowanie, szczególnie p o d o b a ł o się t k a c t w o i ceramika — dwie naj­ bardziej r o z w i n i ę t e w Białostoc­ k i e m gałęzie sztuki ludowej. Uchwała komisji kultury Woj. Rady Nar. w Łodzi z a t w i e r d z i ł a opracowany przez prof, dr K . Zaw i s t o w i c z - A d a m s k ą p r o j e k t skan­ senu Łodzi i w o j e w ó d z t w a . P a r k etnograficzny o b e j m o w a ł b y obiek­ ty z regionu ł ę c z y c k o - k u t n o w s k i e go, r a w s k o - o p o c z y ń s k i e g o , sieradzko-łaskiego, piotrkowsko-radomszczańskiego, w i e l u ń s k i e g o i ł o w i c k o skierniewickiego. Planuje się r ó w ­ nież zespół b u d y n k ó w starej Łodzi i łódzkiego o k r ę g u p r z e m y s ł o w e g o . Konkursy, wystawy, i dni folkloru festiwale W odrestaurowanym zamku w K ę t r z y n i e mieszczą się sale muzeum regionalnego. Obok ekspozycji geo­ logicznej znajduje się wystawa etnograficzna. Pokazano stare na­ rzędzia rolnicze oraz zabytki sztu­ k i ludowej W a r m i i i Mazur. W dniach od 2 do 7 p a ź d z i e r n i k a łódzka Cepelia z o r g a n i z o w a ł a T y ­ dzień Sztuki L u d o w e j . W trzech sklepach otwarto w y s t a w y sztuki ludowej trzech r e j o n ó w etnogra­ ficznych w o j . łódzkiego: ł ę c z y c k i e ­ go, sieradzkiego i ł o w i c k i e g o . T y ­ dzień Sztuki L u d o w e j zainauguro­ wano pokazem toczenia n a c z y ń za­ demonstrowanym przez H i e r o n i m a M u s z y ń s k i e g o z Sieradza. * * * Obok p a r k u etnograficznego we wsi K l u k i planuje się zorganizo­ wanie drugiego w w o j . k o s z a l i ń ­ skim skansenu na wyspie Bielawa na jeziorze Drawsko. W skansenie znajdzie się zrekonstruowana na podstawie wykopalisk z r ę b o w a cha­ ta s ł o w i a ń s k a z X — X I w., w innej części zabytki charakterystyczne dla r ó ż n y c h r e j o n ó w w o j . k o s z a l i ń ­ skiego: chaty z Ziemi Z ł o t o w s k i e j i Bytowskiej oraz r e l i k t y architek­ t u r y s ł o w i a ń s k i e j , osobny dział b ę ­ dzie p o ś w i ę c o n y r o z w o j o w i rol­ nictwa od czasów p r a s ł o w i a ń s k i c h aż do c h w i l i obecnej. * W I w k o w e j (pow. Brzesko) po­ wstaje muzeum k u l t u r y ludowej tego rejonu. Organizatorem pla­ cówki jest ks. Jan Piechota, k t ó r y chce pomieścić zbiory we w n ę t r z u wieży nowego kościoła. Ekspozycja będzie o b e j m o w a ć dawne n a r z ę d z i a pracy, meble, a przede wszystkim rzeźbę i malarstwo. Organizator m u ­ zeum stara się o r e k o n s t r u k c j ę l u ­ dowego stroju m ę s k i e g o i kobiece­ go, zamierza u z y s k a ć w depozyt X I V - w i e c z n e rzeźby z okolic I w k o ­ wej z n a j d u j ą c e się obecnie w M u ­ zeum Diecezjalnym w Tarnowie. * Park etnograficzny Z i e m i K r a ­ kowskiej będzie się s k ł a d a ł z trzech 98 W p a ź d z i e r n i k u w muzeum w Sieradzu otwarto pokonkursową w y s t a w ę kowalstwa. Na • w y s t a w i e pokazano prace wykonane specjal­ nie na konkurs oraz stare w y r o b y i n a r z ę d z i a kowalskie b ę d ą c e w po­ siadaniu rodzin k o w a l i . Eksponowa­ no 120 w y r o b ó w z 25 m i e j s c o w o ś c i p o w i a t u sieradzkiego. K o n k u r s i w y ­ stawa b y ł y poprzedzone badaniami penetracyjnymi prowadzonymi przez kustosza muzeum i działu etnogra­ ficznego Z. N e u m a n o w ą . M i n . K u l ­ t u r y i Sztuki oraz Cepelia p r z y ­ zna 13 n a g r ó d i 1 stypendium. Obok ciekawych i r ó ż n o r o d n y c h o k u ć budowlanych i do w o z ó w po­ kazano u r z ą d z e n i e k u ź n i , zestaw n a r z ę d z i k o w a l s k i c h i stolarskich w y k o n a n y c h przez k o w a l i . Ze sta­ rych przedmiotów eksponowano zamek do d r z w i z X V I w . oraz bar­ dzo ciekawy zamek do skrzyni w i a n n e j . K o n k u r s kowalstwa zor­ ganizowany po raz pierwszy w po­ wiecie sieradzkim w y k a z a ł , że t r a ­ dycje k o w a l s t w a są jeszcze ż y w e . * W październiku w PDK w Ełku czynna b y ł a w y s t a w a sztuki l u d o ­ w e j p o w i a t u ełckiego. Pokazano zabytki sztuki mazurskiej oraz przedmioty przywiezione i zaadap­ towane przez o s a d n i k ó w . Ze w s p ó ł ­ czesnej twórczości ludowej cieka­ we b y ł o tkactwo oraz plastyka ob­ r z ę d o w a . Obok p i ę k n y c h p a l m „ w i ­ * * 14 p a ź d z i e r n i k a otwarta została w Muzeum Etnograficznym we W r o c ł a w i u w y s t a w a pn. „Współczes­ na plastyka o b r z ę d o w a w s i dolno­ ś l ą s k i e j " . Celem w y s t a w y było po­ kazanie w y b r a n y c h na konkursie, najlepszych p r z y k ł a d ó w artystycz­ nej t w ó r c z o ś c i z w i ą z a n e j z o b r z ę ­ dami dorocznymi. Zgromadzone eks­ ponaty n a w i ą z y w a ł y do tradycyj­ nych w z o r ó w wyniesionych z róż­ nych r e g i o n ó w Polski, s k ą d pocho­ dzi l u d n o ś ć wiejska Dolnego Śląska. W u k ł a d z i e w y s t a w y zastosowano podział zgodny z c y k l e m obrzędów dorocznych. Z p r z e d m i o t ó w zwią­ zanych z okresem wiosny pokaza­ no zestaw p a l m , pisanek, pieczywa o b r z ę d o w e g o , natomiast okres lata i jesieni r e p r e z e n t o w a ł y bukiety, w i e ń c e ż n i w n e , rózgi weselne i ko­ rowaje. Najwięcej zgromadzono p r z e d m i o t ó w o d n o s z ą c y c h się do ob­ r z ę d ó w zimowych, j a k : szopki, tu­ ronie i kozy, gwiazdy, maski, ubiory H e r o d ó w i „ d r a b ó w " noworocznych. U z u p e ł n i e n i e m ekspozycji b y ł y pa­ j ą k i i b u k i e t y sztucznych kwiatów. Przewodnik po wystawie „Współ­ czesna plastyka o b r z ę d o w a na wsi d o l n o ś l ą s k i e j " W r o c ł a w 1967 s. 20, i l . 12 został opracowany przez Marię Gołubkow.. W g r u d n i u o d b y ł o się w muzeum spotkanie z t w ó r c a m i ludowymi, w ś r ó d k t ó r y c h znaleźli się również uczestnicy k o n k u r s u na plastykę o b r z ę d o w ą . W spotkaniu wzięło u d z i a ł 39 osób, w y r ó ż n i a j ą c y m się t w ó r c o m w r ę c z o n o nagrody. * W listopadzie w Białymstoku, w Muzeum Ruchu Rewolucyjnego, czynna b y ł a w y s t a w a twórczości ludowej G r o d z i e ń s z c z y z n y zorgani­ zowana przez Muzeum Okręgowe w B i a ł y m s t o k u przy współudziale Muzeum G r o d z i e ń s k i e g o i Domu T w ó r c z o ś c i Ludowej. Pokazano ok. 100 e k s p o n a t ó w z zakresu tkactwa, r z e ź b y , malarstwa i ceramiki. Dzia­ ł e m najbardziej i n t e r e s u j ą c y m było tkactwo, pokazano r ó ż n o r o d n e płach­ t y w e ł n i a n e tkane rozmaitymi tech­ nikami, ręczniki i krajki. * K r a k o w s k i e szopki były ekspo­ nowane w p a ź d z i e r n i k u na wysta­ w i e w Madrycie. Wystawa była �zorganizowana z okazji V I M i ę d z y ­ narodowego Kongresu B e l l e n i s t ó w . Zestaw 10 szopek k r a k o w s k i c h b y ł na wystawie najokazalszy i jedno­ rodny tematycznie, szopki w z b u ­ dziły duże zainteresowanie, podo­ bała się precyzja w y k o n a n i a , p r o ­ porcje i autentyczny f o l k l o r . * W listopadzie w Instytucie K u l ­ tury Węgierskiej w Warszawie otwarto w y s t a w ę — kiermasz w y ­ robów sztuki ludowej. Pokazano bogaty ' w y b ó r ceramiki, haftów, tkanin, koronek i metaloplastyki. * W listopadzie r o z s t r z y g n i ę t o k o n ­ kurs p a m i ą t k a r s t w a regionalnego Hzeszowszczyzny. Do k o n k u r s u p r z y ­ stąpiło 85 osób zgłaszając 795 prac. Jury pod przewodnictwem prof, dra R. Reinfussa p r z y z n a ł o 42 nagrody i wyróżnienia. W dziale p l a s t y k i ludowej na szczególną u w a g ę z a s ł u g i w a ł y m a ł e formy pieczywa o b r z ę d o w e g o : szysz­ k i weselne i ptaszki. W y s o k i po­ ziom artystyczny reprezentowały plecionki z korzenia, s ł o m y i w i k l i ­ ny oraz ceramika z o ś r o d k ó w w Medyni, Pogwizdowie, Zalesiu, D o mastowie, K ł o d a w i e i Rzepienniku. Znane ośrodki w Brzozie Stadnic­ kiej i L e ż a j s k u p o k a z a ł y p i ę k n e za­ bawki. W dziale adaptacji S. Kotowicz z Zarzecza doskonale z a s t o s o w a ł a elementy czarnego i różowego haftu lasowiackiego do zdobienia serwet. W dniach od 15 do 30 listopada czynna b y ł a w Rzeszowie w y s t a w a pokonkursowa, na k t ó r e j ekspono­ wano nagrodzone prace. Organiza­ torem k o n k u r s u b y ł o Spółdzielcze Zrzeszenie C h a ł u p n i k ó w i W y t w ó r ­ ców P L i A w K r a k o w i e przy w s p ó ł ­ pracy W R N i Muzeum O k r ę g o w e g o w Rzeszowie. * W Muzeum M a z u r s k i m w Olszty­ nie czynna b y ł a w y s t a w a t k a n i n dekoracyjnych i ceramiki W a r m i i i Mazur. Eksponowano przedmioty ze z b i o r ó w muzeum oraz w s p ó ł ­ czesne w y r o b y mazurskich t w ó r c ó w ludowych. W dziale t k a n i n spół­ dzielnia C P L i A „ T k a n i n a " w M i k o ­ łajkach pokazała dywany strzyżo­ ne, a Katarzyna Bemtoenek z W i e l ­ barka znane chodniki-szmaciaki. W dziale ceramiki obok ekspozycji sta­ rych kafli mazurskich pokazano w s p ó ł c z e s n ą c e r a m i k ę E. Szyszko z Biskupca i A. Azarewicza z Olsz­ tyna. * W listopadzie w P D K w K r a ś n i ­ k u Jan Stelmaszczyk z ramienia Stowarzyszenia M i ł o ś n i k ó w Ziemi Kraśnickiej zorganizował w y s t a w ę sztuki ludowej regionu k r a ś n i c k i e ­ go, p o c h o d z ą c e j z jego z b i o r ó w p r y ­ w a t n y c h . Na otwarciu J. Stelmasz­ czyk m ó w i ł o t w ó r c z o ś c i ludowej okolic Kraśnika; w uroczystości uczestniczyli t w ó r c y l u d o w i m . i n . garncarze z U r z ę d o w a . * W Starej Kordegardzie w Ł a z i e n ­ kach w Warszawie czynna b y ł a w grudniu pokonkursowa wystawa t k a n i n zorganizowana przez Cepelię. Na wystawie pokazano tkaniny u ż y t k o w e oparte na t r a d y c y j n y c h wzorach regionalnych. Bardzo p i ę k ­ ne t k a n i n y ze spółdzielni „ W i e l k o ­ polskiej" w Poznaniu, w Ś w i d r a c h W i e l k i c h k/Otwocka i B i a ł e g o s t o k u o t r z y m a ł y pierwsze nagrody. Spółdzielnia „Opocznianka" za­ prezentowała tkaniny płaszczowe 0 wzorach opartych na m ę s k i c h k a ­ mizelkach do stroju ludowego. * Rozstrzygnięty w grudniu trady­ cyjny konkurs szopek k r a k o w s k i c h b y ł jubileuszowym X X V k o n k u r ­ sem. Obok znanych szopkarzy b i o ­ rących udział kilkakrotnie w kon­ kursach, w tegorocznym zaprezen­ t o w a l i swój dorobek n o w i adepci szopkarstwa. Lauratami zostali: W i t o l d G ł u c h , Tadeusz Gillert, M a ­ ciej Moszew oraz B r o n i s ł a w P i ą c i k . Przyznano r ó w n i e ż 5 n a g r ó d d r u ­ gich, 6 trzecich, 8 czwartych; auto­ rzy 54 szopek o t r z y m a l i w y r ó ż n i e ­ nia. Recenzję z konkursu zamieścimy w n a j b l i ż s z y m numerze. * W W D K w Szczecinie otwarto w grudniu doroczną wojewódzką w y s t a w ę twórczości ludowej i plas­ t y k i amatorskiej. Na w y s t a w i e po­ kazano 300 e k s p o n a t ó w . W dziale r z e ź b y prezentowali swoje prace E d w a r d K o ł a c z i Piotr S k r ę t o w i c z , uczestnicy w i e l u w y s t a w twórczości naiwnej i ludowej. Pokazano t k a ­ niny, k o r o n k i oraz w s p ó ł c z e s n ą ce­ r a m i k ę o p a r t ą na wzorach cerami­ k i iłżeckiej. * Muzeum K u j a w s k i e w e W ł o c ł a w ­ ku zorganizowało wystawę pn. „ W s p ó ł c z e s n a sztuka ludowa na K u j a w a c h " . Prace pokazane na w y ­ stawie p o c h o d z ą z konkursu, k t ó r y s w y m zasięgiem o b e j m o w a ł oprócz p o w i a t u w ł o c ł a w s k i e g o r ó w n i e ż po­ w i a t A l e k s a n d r ó w K u j . i Radzie­ j ó w K u j . ' W dziale haftu przyznano 4 nagrody, szereg prac z a k u p i ł o M i n . K u l t u r y i Sztuki. W formach zdobnictwa w n ę t r z a znana t w ó r c z y ­ n i ludowa Leokadia Wolska poka­ zała p i ę k n e p a j ą k i , za k t ó r e otrzy­ m a ł a n a g r o d ę . Ubogo reprezento­ w a n y b y ł dział rzeźby, pokazano t y l k o 9 prac trzech a u t o r ó w . Na u w a g ę z a s ł u g i w a ł y siwaki z L u b i e ­ nia Kujawskiego oraz w y r o b y plecionkarskie Z. Tomaszewskiej ze w s i Grono, k t ó r a oprócz t r a d y c y j ­ nych k o s z y k ó w p o k a z a ł a nowe f o r ­ my: ptaki, maleńkie koszyczki 1 talerzyki. * Tradycyjne kowalstwo ludowe w regionie ł ą c z y c k i m to temat k o n ­ k u r s u i w y s t a w y zorganizowanej przez muzeum w Łęczycy. Pokaza­ no okucia do w o z ó w , s k r z y ń i w r ó t , k r a t y , k ł ó d k i i ś w i e c z n i k i . Obok p r z e d m i o t ó w w y k o n a n y c h przez k o ­ w a l i wystawiono eksponaty u n i k a l ­ ne, j a k np. czternastowieczne o k u ­ cia do d r z w i kolegiaty r o m a ń s k i e j ' w T u m i e pod Łęczycą. W organi­ zacji w y s t a w y współuczestniczyły w y d z i a ł y k u l t u r y W R N w Łodzi i PRN w Łęczycy. * „ P o l s k a zabawka ludowa" to t y ­ t u ł w y s t a w y zorganizowanej przez Cepelię w Starej Kordegardzie w Ł a z i e n k a c h warszawskich. Wysta­ w a czynna b y ł a w g r u d n i u . Wśród zabawek glinianych p o w t a r z a ł y się motywy miniaturowych dwojaczk ó w , d z b a n u s z k ó w , f i g u r k i kogut­ ków, muzykantów oraz kukułki , i s ł o w i k i w formie g w i z d k ó w . Po­ kazano r ó w n i e ż szopki i tradycyjne f i g u r y zapustowe: diabeł, śmierć, t u r o ń i n i e d ź w i e d ź . R z e ź b i a r z Ignacy Kamiński nadesłał na wystawę drewniane f i g u r k i diabła łęczyc­ kiego. O p r ó c z zabawek zgromadzo­ no na w y s t a w i e meble dla dzieci: saneczki, kołyski, k r z e s ł a na biegu­ nach, s t o l i k i i stołeczki zdobione p i ę k n y m ornamentem. Ozdobami na c h o i n k ę ubrano drzewko ś w i ą t e c z n e , b y ł y ozdoby z wydmuszek, koloro­ wej b i b u ł y , słomy, piór i pacior­ ków. Osobno zgromadzono ekspo­ naty pt. „ Ś w i a t b a ś n i i legend", gdzie pokazano l a j k o n i k i , drewniane smoki krakowskie, zaczarowane do­ rożki. * W Kopenhadze czynna b y ł a w y ­ stawa kurpiowskich i łowickich w y ­ cinanek. W czasie ekspozycji Czes­ ława Konopkówna demonstrowała sposób wycinania z r ó ż n o k o l o r o w e ­ go papieru. Prasa d u ń s k a zamieściła pochlebne recenzje z wystawy. * W salach w a s z y n g t o ń s k i e g o ho­ telu „ H i l t o n " otwarto w grudniu w y s t a w ę polskiej sztuki ludowej z o r g a n i z o w a n ą przez Cepelię. W ś r ó d e k s p o n a t ó w z n a j d o w a ł y się k i l i m y , dywany, rzeźba w drewnie, s t y l i ­ zowane meble i liczne przedmioty służące do dekoracji w n ę t r z . Opra­ cowano starannie foldery zawiera­ jące fotografie e k s p o n a t ó w p o m y ś ­ lane jako pocztówki, wydano r ó w ­ nież broszurki i n f o r m u j ą c e o Polsce i pracach polskich a r t y s t ó w . O t w a r ­ cia w y s t a w y d o k o n a ł ambasador PRL J. M i c h a ł o w s k i . * W grudniu rozstrzygnięto kon­ kurs sztuki ludowej i p a m i ą t k a r ­ stwa Ziemi Lubuskiej zorganizowa­ ny przez Cepelię, Wydz. Kult. PWRN, Muzeum O k r ę g o w e , L u b u ­ skie Towarzystwo K u l t u r y . Na k o n ­ kurs w p ł y n ę ł o ok. 500 prac, w t y m r ó w n i e ż prace a u t o c h t o n ó w z okolic Babimostu, D ą b r ó w k i Wielkopol­ skiej, Starego i Nowego Kramska. 158 najlepszych w z o r ó w zaprezen­ towano na pokonkursowej wystawie g r o m a d z ą c e j rzeźbę, c e r a m i k ę , haf­ ty, w y c i n a n k i , tkactwo i p l a s t y k ę obrzędową. * w W foyer Muzeum T a t r z a ń s k i e g o Zakopanem zorganizowano i n - 99 �•teresującą w y s t a w ę dawnych drze­ w o r y t ó w ludowych z teki Ł a z a r ­ skiego. Są to plansze wykonane z oryginalnych k l o c k ó w d r z e w o r y t ­ niczych p o c h o d z ą c y c h z X V I I I t X I X w. * W Muzeum Regionalnym w Pa­ bianicach otwarto w l u t y m w y s t a ­ w ę polskiej r z e ź b y ludowej tak za­ bytkowej j a k i w s p ó ł c z e s n e j . Re­ p r e z e n t o w a ł a ona dorobek t w ó r c ó w k i l k u n a s t u r e g i o n ó w . Na wystawie pokazano zbiory muzeum oraz eks­ ponaty w y p o ż y c z o n e z innych m u ­ zeów. Redakcja „ D z i e n n i k a Ł ó d z k i e g o " i Cepelia ogłosiły konkurs, na pa­ m i ą t k i z Łodzi i w o j e w ó d z t w a . T w ó r c y l u d o w i m o g ą zgłaszać do konkursu n i e d u ż e formy tkackie, hafciarskie, m i n i a t u r y n a c z y ń ce­ ramicznych, c e r a m i k ę f i g u r a l n ą , za­ b a w k i ludowe, przedmioty plecio­ ne ze słomy, w i k l i n y , korzenia i si­ towia, a t a k ż e przedmioty r z e ź b i o ­ ne, m i n i a t u r y r e k w i z y t ó w o b r z ę d o ­ w y c h i drobne w y r o b y kowalstwa artystycznego. * Wystawa b u ł g a r s k i e g o haftu a r t y ­ stycznego czynna b y ł a w l u t y m w Bułgarskim Ośrodku Kultury w Warszawie. A u t o r k ą w y s t a w i o n y c h prac b y ł a Rosica Czukanowa, k t ó r a studiuje i bada haft ludowy transp o n u j ą c m o t y w y ludowe do sztuki ludowej. O p r ó c z prac Czukanowej wystawiono r ó w n i e ż hafty ludowe z o k r ę g ó w sofijskiego, gabrowskiego, swisztowskiego i p l e w e ń s k i e g o . Po­ przednio hafty b y ł y eksponowane w Muzeum Etnograficznym w T o ­ runiu. Zespół d/s Plastyki i Sztuki L u ­ dowej przy M i n . K u l t u r y i Sztuki, Prez. W R N w Łodzi oraz muzea regionalne w o j . łódzkiego ogłosiły konkurs na w y b r a n e zagadnienia w s p ó ł c z e s n e j sztuki ludowej ziemi łódzkiej dla uczczenia p r z y p a d a j ą ­ cego w 1968 r. X X V - l e c i a PRL. K o n k u r s ma na celu, oprócz popu­ laryzacji sztuki ludowej, w y s z u k a ­ nie nowych t a l e n t ó w w ś r ó d t w ó r ­ ców ludowych. * W Muzeum Z i e m i Przemyskiej otwarto w l u t y m bardzo interesu­ j ą c ą w y s t a w ę c e r a m i k i pokuckiej (z lat 1849—1939) p o c h o d z ą c ą ze zbiorów prywatnych Aleksandra Rybickiego, dyrektora Muzeum B u ­ downictwa Ludowego w Sanoku. Kolekcja obejmuje 217 e k s p o n a t ó w , w ś r ó d nich malowane kafle A l e k ­ sandra B a c h m i ń s k i e g o oraz r ó ż n o ­ rodne naczynia i ś w i e c z n i k i a r t y ­ s t ó w pokuckich. * Wystawa sztuki meksykańskiej czynna b y ł a w styczniu i l u t y m w salach P K i N w Warszawie. Na w y s t a w i e pokazano s z t u k ę staro­ ż y t n y c h c y w i l i z a c j i Meksyku, sztu­ k ę w s p ó ł c z e s n ą i l u d o w ą . Meksy­ k a ń s k a twórczość ludowa zawiera bardzo wiele p i e r w i a s t k ó w ze sztuki c y w i l i z a c j i s t a r o ż y t n y c h , szczegól­ nie b y ł o to uchwytne w ceramice oraz ozdobach i rekwizytach stroju. Bogactwo i różnorodność form ś w i a d c z ą o t y m , że nie jest to sztuka z a n i k a j ą c a o charakterze muzealnym, lecz t w ó r c z o ś ć nadal żywa i inspirująca meksykańską sztukę profesjonalną. * W m a r c u w Muzeum Regional­ n y m w Ł ę c z n e j otwarto w y s t a w ę ceramiki z o ś r o d k a w P a w ł o w i e . W s p ó ł o r g a n i z a t o r e m w y s t a w y było Muzeum O k r ę g o w e w Lublinie. * * Doroczne „Dni K r y n i c y " odby­ w a ł y się w okresie od 10 do 24 l u ­ tego. W czasie t r w a n i a D n i w y ­ s t ą p i ł y zespoły regionalne, zorga­ nizowano w y s t a w y prac N i k i f o r a oraz l u d o w y c h rzeźbiarzy Piotra Zelka i Józefa Citaka. W dniach od 4 do 10 marca od­ b y w a ł y się we W ł o c ł a w k u uroczys­ tości z w i ą z a n e z D n i a m i K u l t u r y Kujawskiej. W dniu inauguracji u r o c z y s t o ś c i prof, dr M a r i a Znam i e r o w s k a - P r ü f f e r o w a w y g ł o s i ł a od­ czyt na temat r o l i k u l t u r y ludowej we w s p ó ł c z e s n y m życiu społeczeń­ stwa. Z okazji D n i ogłoszono kon­ kurs dla t w ó r c ó w sztuki ludowej. * W Myślenicach zorganizowano konkurs na artystyczne w y r o b y k o ­ walskie. Organizatorami k o n k u r s u b y l i : Wydz. K u l t . W R N w K r a k o ­ wie, Prez. PRN w M y ś l e n i c a c h oraz Sekcja Badania Sztuki Ludowej IS P A N w K r a k o w i e . Twórcom przyznano wiele n a g r ó d , plon k o n ­ k u r s u pokazano na wystawie. Szcze­ gólnie ł a d n e b y ł y okucia do d r z w i i okien oraz okucia do w o z ó w . * Muzeum Ś l ą s k a Opolskiego w ra­ mach w s p ó ł p r a c y z muzealnictwem c z e c h o s ł o w a c k i m p r z y g o t o w a ł o ko­ l e j n ą w y s t a w ę pt. „Współczesna plastyka l u d o w a na Opolszczyźnie". W y s t a w a b ę d z i e eksponowana w k i l k u m i e j s c o w o ś c i a c h w Czecho­ słowacji. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/4216cb4ed82fc742fb7c3f0294394d9a.pdf a111c94506ccd9e7ee79342cdd4d0d7b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4900 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4546 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.3 ; s.164-165 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text bogato m a l o w a n e , d o c h o d z ą c e prawie do wysokości metra, w formie przypominające barokowy ołtarz. P ó ł r o k u t e m u r z e ź b i a r z a p o r a z i ł p i o r u n . O d tej p o r y b a r d z o ź l e w i d z i i j u ż n i e r z e ź b i . G d y go n a m a w i a ł e m , powiedział, że s p r ó b u j e , m o ż e w i ę k s z e kapliczki będzie Również w kapliczka stojąca Warszawie. Moja II. K R !. fi?c:bmr? Adres Szeligi: poczta Pyzówka O Z Szeliga ze N sicoimi 96, pow. znajduje się na kolor Nowy Targ poważaniem Janusz ( w y s o k o ś ć 48 c m ) . Stanisław strony jest b e j c o w a n a orzecha i złocona. m ó g ł r z e ź b i ć . O k u l a r ó w nie nosi i nie m o g ł e m się do­ w i e d z i e ć , czy b y ł u o k u l i s t y . K a p l i c z k a w i d o c z n a w ś r o d ­ k u ( i l . 1) j e s t o b e c n i e m o j ą w ł a s n o ś c i ą z lewej kapliczka kapliczkami. I Fot. Janus: K Eysymont Ej/sj/mowt. A za okres IV - VI 1968 Dnia 2 czerwca z m a r ł śmiercią t r a g i c z n ą dr Franciszek K l o n o w s k i , kustosz i wicedyrektor Muzeum M a z u r s k i e g o w O l s z t y n i e . Jego za­ sługą było zorganizowanie działu etnografii w muzeum jak również dokonanie pełnej inwentaryzacji b u d o w n i c t w a d r e w n i a n e g o na t e r e ­ nie W a r m i i i Mazur. N i e m a ł e za­ sługi o d d a ł dr K l o n o w s k i przy orga­ n i z o w a n i u jednego z najciekawszych m u z e ó w s k a n s e n o w s k i c h w Polsce 164 — p a r k u etnograficznego w Olsz­ tynku. Problematyce kultury ludo­ wej regionu w a r m i ń s k o - m a z u r s k i e g o p o ś w i ę c i ł szereg a r t y k u ł ó w n a u k o ­ wych i prac popularnonaukowych. Za z a s ł u g i na p o l u b a d a ń n a u k o ­ w y c h odznaczony b y ł Z ł o t y m K r z y ­ żem Zasługi, odznaką ministra k u l ­ tury i sztuki „Zasłużony Działacz K u l t u r y " oraz złotą o d z n a k ą ,,Za­ s ł u ż o n y dla W a r m i i i M a z u r " . Konferencje, muzeów zjazdy, działalność W d n i a c h 27—28 m a j a w s a l a c h lubelskiego Z a m k u t o c z y ł y się ob­ rady Ogólnopolskiego Zjazdu T w ó r ­ c ó w L u d o w y c h . W zjeździe uczest­ n i c z y l i poeci, pisarze oraz t w ó r c y sztuki ludowej — rzeźbiarze, ko­ wale, wycinankarki, tkaczki. Na obrady przybyli przedstawiciele władz województwa, ZSL oraz �przedstawiciele w ł a d z kulturalnych, instytucji naukowych i wydawnictw popularyzujących twórczość ludo­ w ą . R e f e r a t p o ś w i ę c o n y sztuce l u ­ dowej wygłosił prof. dr Roman Reinfuss. W czasie d w u d n i o w e j dyskusj' delegaci poruszyli problemy roli sztuki i pisarstwa ludowego w ogól­ nonarodowym dorobku kulturalnym, roli t w ó r c y ludowego w środowisku oraz s y t u a c j i m a t e r i a l n e j t w ó r c ó w , pomocy i opieki w ł a d z terenowych nad s z t u k ą l u d o w ą . W czasie t r w a n i a z j a z d u u c z e s t n i ­ cy o d b y l i i n d y w i d u a l n e s p o t k a n i a autorskie, czynna była wystawa sztuki ludowej, pisarstwa chłop­ skiego i k i e r m a s z k s i ą ż e k . Na z a k o ń c z e n i e zjazdu p o w o ł a n o nowe w ł a d z e Stowarzyszenia T w ó r ­ ców Ludowych. Przewodniczącym został Bronisław Pietrak-kowal i poeta z G u t a n o w a p o w . Puławy, w i c e p r z e w o d n i c z ą c y m do s p r a w p i ­ sarstwa — Jan Pocek — poeta z Lubelszczyzny, wiceprzewodniczącą do s p r a w t w ó r c z o ś c i p l a s t y c z n e j — Czesława Konopkówna — wycinankarka kurpiowska. W kwietniu w Muzeum Okręgo­ w y m w Rzeszowie o t w a r t o w y s t a w ę Pii. „ N a b y t k i d z i a ł u etnograficzne­ go". C e l e m w y s t a w y , k t ó r a r o z p o ­ c z ę ł a c y k l c o r o c z n y c h tego r o d z a j u °kspozycji, było przedstawienie plo­ nów/ z a k c j i n a b y w a n i a zabytków kultury ludowej. Wydano katalogskładnnkę z krótkim tekstem wpro­ wadzającym i wykazem ofiarodaw­ ców. W y s t a w ę zorganizowali mgr T. Szteia i m g r K . Ruszel. * W maju otwarto w Pcimiu pow. Myślenice p i e r w s z ą w powiecie izbę p a m i ą t e k r e g i o n a l n y c h . P r e l e k c j ę na t e m a t znaczenia izb regionalnych w życiu kulturalnym regionu w y ­ głosił w dniu otwarcia prof. dr Roma.n Reinfuss. Wystawy, festiwale, dni folkloru W k w i e t n i u czynna b y ł a w salo­ nie B W A w Olsztynie w y s t a w a m a ­ l a r s t w a N i k i f o r a oraz r z e ź b y Leona K u d ł y . P o k a z a n o 38 p r a c N i k i f o r a i 22 r z e ź b y K u d ł y . W y s t a w a c i e ­ szyła się o g r o m n y m powodzeniem, b y ł a to p i e r w s z a e k s p o z y c j a dzieł p r y m i t y w i s t ó w w Olsztynie. W kwietniu w Domu Kultury „Zacisze" w Warszawie czynna była wystawa kołbielskiej sztuki ludo­ w e j . Na w y s t a w i e eksponowano do­ robek Spółdzielni Pracy P r z e m y s ł u Ludowego i Artystycznego w Ś w i ­ drach Wielkich. Szczególnie efek­ townie p r e z e n t o w a ł y się różnoko­ lorowe k i l i m y i zapaski, pokazano również krosna tkackie. * W dniu 5 maja w M D K w L u ­ baniu otwarta została w y s t a w a pn. „Współczesna plastyka obrzędowa na w s i d o l n o ś l ą s k i e j " z o r g a n i z o w a ­ na p r z e z M u z e u m E t n o g r a f i c z n e w e W r o c ł a w i u z okazji obchodzonych na Dolnym Śląsku Dni Folkloru i Sztuki L u d o w e j . Do w y s t a w y w y ­ dano folder o p r a c o w a n y przez M a r i ę G o ł u b k o w pt. „ W s p ó ł c z e s n a p l a s t y ­ ka wsi d o l n o ś l ą s k i e j " . * Z okazji Dni Oświaty Książki i Prasy otwarto w m a j u szereg wystaw sztuki ludowej; m i n . M u ­ zeum Regionalne w Myślenicach p r z y g o t o w a ł o 2 w y s t a w y objazdowe: haftu ludowego pow. myślenickiego i sztuki l u d o w e j tego regionu. W Krzczonowie eksponowano r ó w n i e ż haft oraz pisanki. W e w s i Jaszkowa G ó r n a (pow. k ł o d z k i ) c z y n n a b y ł a w y s t a w a pn. „ L u d o w a plastyka ob­ rzędowa". W Zalipiu odbył się finał k o n k u r s u na „ m a l o w a n e c h a t y " ; w ramach konkursu malarki pokazały swoje domy, hafty, w y c i n a n k i a dzieci szkoine m a i o w a n k i na pa­ pierze. * W czerwcu czynna b y ł a w lokalu Stowarzyszenia H i s t o r y k ó w Sztuki w Krakowie wystawa drzeworytów ludowych z Płazowa i grafiki ludo­ w e j z M a ł o p o l s k i p o c h o d z ą c y c h ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w K r a k o w i e . Ekspozycja pn. „Polski drzeworyt ludowy" obejmowała ko­ lekcję 50 g r a f i k i drzeworytów, wśród nich drzeworyty płazowskie Macieja Kostryckiego. * 3 czerwca otwarto w Muzeum Etnograficznym we W r o c ł a w i u po­ k o n k u r s o w ą w y s t a w ę pn. „Wiosen­ na p l a s t y k a o b r z ę d o w a w s i d o l n o ­ ś l ą s k i e j " . N a k o n k u r s 50 t w ó r c ó w z g ł o s i ł o 507 p r a c , 39 o s ó b o t r z y m a ł o nagrody i wyróżnienia ufundowa­ ne p r z e z M i n . K u l t . i S z t u k i , W y d z . Kult. PWRN we Wrocławiu oraz W D K . Na w y s t a w i e pokazano p i ­ s a n k i , p a l m y , b u k i e t y ze s z t u c z n y c h kwiatów, pająki oraz ozdoby ze słomy. * W czerwcu rozstrzygnięto konkurs na p i s a n k ę l u d o w ą o g ł o s z o n y przez W y d z i a ł y K u l t u r y M R N i P R N oraz Muzeum w Częstochowie. W kon­ k u r s i e w z i ę ł o u d z i a ł 12 u c z e s t n i k ó w , k t ó r z y n a d e s ł a l i 69 p r a c . W W D K otwarta została w czerw­ cu z o k a z j i „ W i o s n y O p o l s k i e j " w y ­ stawa współczesnej twórczości l u ­ dowej Opolszczyzny zorganizowana przez dział etnografii M u z e u m Ś l ą ­ ska Opolskiego. Prezentowane na niej eksponaty pochodziły w w i ę k ­ s z o ś c i z k o n k u r s ó w na twórczość ludową organizowanych kilkakrot­ nie w ostatnich latach przez m u ­ zeum. N a w y s t a w i e pokazano w y ­ cinanki, pająki, pisanki, wieńce ż n i w n e , rózgi weselne i inne r e k w i ­ zyty obrzędowe oraz c e r a m i k ę i rzeźbę. * W ramach corocznych obchodów Mazowieckiej Wiosny Kulturalnej z o r g a n i z o w a n o od m a j a d o c z e r w c a Dni Kultury Kurpiowskiej, Dni Zie­ m i Przasnyskiej, D n i K u l t u r y Pod­ l a s k i e j o r a z c a ł y szereg i m p r e z r e ­ gionalnych będących przeglądem folkloru różnych regionów woj. war­ szawskiego. Obok p r z e g l ą d ó w a m a ­ torskich zespołów artystycznych i regionalnych zorganizowano wysta­ w y , pokazy i kiermasze sztuki l u ­ dowej. Na z a k o ń c z e n i e tegorocznej wiosny odbył się I I F e s t i w a l F o l ­ kloru Ziem Nadwiślańskich. * W ramach D n i Sieradza o t w a r t o 9 czerwca p o k o n k u r s o w ą wystawę sztuk; ludowej zorganizowaną z okazji 25-lecia P R L . T w ó r c o m l u ­ d o w y m rozdano nagrody u f u n d o w a ­ ne p r z e z M i n . K u l t . i S z t u k i o r a z Wydz. Kult. M R N w Sieradzu i W R N w Lodzi. Bardzo interesująco z a p r e z e n t o w a ł o się w y c i n a n k a r s t w o , zdobnictwo w n ę t r z a (bukiety, pa­ jąki) oraz k o w a l s t w o i garncarstwo. W tkaninach dominowały pasiaki Iniano-weŁniane, wycinanki nawią­ zywały do starych tradycyjnych wzorów. W d n i a c h 9—16 czerwca odby­ w a ł y się D n i Skoczowa. Otwarto w y s t a w ę prac t w ó r c ó w ludowych i artystów amatorów, odbyło się szereg i m p r e z e s t r a d o w y c h . * W k o ń c u maja i pierwszych dniach czerwca o d b y ł y się w Szubinie D n i K u l t u r y P a ł u c k i e j . O d b y ł o s i ę sze­ reg i m p r e z estradowych, k o n c e r t ó w i spotkań autorskich. W P D K w Szubinie otwarto w y s t a w ę p a ł u c k i e j twórczości ludowej. Wystawa cie­ szyła się ogromnym powodzeniem, część e k s p o n a t ó w zakupiło M u z e u m Etnograficzne w Toruniu. * Muzeum Archeologiczne i Etno­ graficzne w Łodzi otworzyło w c z e r w c u szereg w y s t a w w trzech d z i a ł a c h . W dziale e t n o g r a f i c z n y m pokazano o b r ó b k ę d r e w n a na t e r e ­ nie P o d h a l a , p o d l a s k i e o b r z ę d y l u ­ dowe, r y b o ł ó w s t w o kaszubskie oraz sztukę ludowa Ziemi Łowickiej. 22 c z e r w c a o t w a r t o D n i F o l k l o r u Pogórza Dynowskiego. Z okazji D n i o d b y ł a się w y s t a w a sztuki ludowej, pokazano p r o g r a m folklorystyczny pt. „ P o g ó r z e D y n o w s k i e t a ń c z y i śpiewa" i obrzędy dożynkowe z Bachorza. * W M u z e u m O k r ę g o w y m w Rze­ s z o w i e o t w a r t o 22 c z e r w c a w y s t a w ę i k o n ze z b i o r ó w m u z e ó w w o j . r z e ­ szowskiego. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7a68fe1a6a5462f14c13069f3f9e3fc6.pdf 05561156e0ef23266cb2b410b6642e33 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4909 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4554 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.4 ; s.243-244 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 1 odwrócić, powiedzieć, że ż e b r a ł , by m ó c m a l o w a ć . Gdy go p o z n a ł e m przed p i ę t n a s t u laty, a m i a ł w ó w c z a s już chyba około sześćdziesiątki, m a l o w a ł w skupieniu od ś w i t u do zmierzchu, wieczorem zaś r y s o w a ł k a r t k i pod n a s t ę p n e obrazki, a już przy lampie o p r a w i a ł je w k o lorowe r a m k i z papieru i p r z y g o t o w y w a ł m a t e r i a ł na n a s t ę p n y dzień. S ł a w a p r z y s z ł a późno. W wiele lat po o d k r y c i u N i ­ kifora przez malarzy Seweryna T o r y n a i Jerzego Wolfa. Ale l e g e n d ę N i k i f o r a s t w o r z y ł y dopiero lata powojenne, konsekwentne lansowanie — obok Picassa — przez „ P r z e k r ó j " , f i l m y , setki a r t y k u ł ó w , k s i ą ż k i B a n a c h ó w i cała ich p e ł n a pasji akcja opieki nad N i k i f o r e m i jego dziełem, Na pewno w legendzie N i k i f o r a o d e g r a ł a p o k a ź n a rolę m a l o w n i c z o ś ć postaci Krynickiego. A l e p r a w d z i w a wielkość Nikifora, wyróżniająca go spośród innych „ n a i w n y c h " , polega nie na osobowości i losach, lecz na talencie m a l a r s k i m i tej n a p r a w d ę w y j ą t k o w e j a u t e n t y c z n o ś c i jego sztuki. N a i w n y c h jest dziś w i e l u , n i e k t ó r z y m a j ą nawet c a ł k i e m dobre rozeznanie w ł a ś n i e w m a t e r i i tej „ n a i w n o ś c i " . N i k i f o r t w o r z y ł jednak bez ż a d n e g o wyrachowania, z w ł a s n e j potrzeby, bez ś w i a ­ domości tego, że istnieje c a ł y r u c h „ n a i w n y c h " , cała k o n i u n k t u r a na ten gatunek twórczości. Nie tak dawno o g l ą d a l i ś m y jego w i e l k ą w y s t a w ę w warszawskiej „ Z a c h ę c i e " . P r z y j e c h a ł na nią N i k i f o r . S ł a b y , schorowany, u m ę c z o n y , z t r u d e m r y s u j ą c y jesz­ cze kredkami... To b y ł już w ł a ś c i w i e kres. Ostatni p i ę k n y akord... K i l k a lat Wcześniej w ł a d z e K r y n i c y o f i a r o w a ł y m u nazwisko. I o d t ą d N i k i f o r - M a t e j k o s t a ł się N i k i f o r e m K r y n i c k i m . I t a k i m zostanie w naszej p a m i ę c i . Aleksander Nikifor, Święta księga, akwarela. Fot. K Jackowski R O N Jan świderski I K A za okres VII - IX 1968 Konferencje, zjazdy, muzeów działalność W dniach 9—11 w r z e ś n i a odbyła się w S ł u p s k u sesja naukowa poś w i ę c o n a kulturze ludowej Pomorza. W obradach sesji, k t ó r a b y ł a zakonczeniem I I K a m p a n i i Muzealnej, w z i ę ł o u d z i a ł 100 n a u k o w c ó w z różnych p l a c ó w e k etnograficznych oraz etnografowie z N R D , ZSRR i k r a jów skandynawskich. Wygłoszono 10 r e f e r a t ó w o m a w i a j ą c y c h różne asoekty k u l t u r y ludowej Pomorza. Inauguracyjne p r z e m ó w i e n i e pt. „O znaczeniu muzealnictwa etnograficznego'na ZiTmiach^Zachodnich i P ó ł nocnych" wygłos K Pi242 wocki — przewodniczący Komitetu Wykonawczego I I K a m p a n i i M u zealnej. D u ż e zainteresowanie w y w o ł a ł referat prof. dra J. Burszty o g ł ó w n y c h tendencjach rozwojow y c h k u l t u r y na wsi na Ziemiach Zachodnich. Ilustracją sesji była wystawa etnograficzna pt. „ K u l t u r a l u d o w a Pomorza", na k t ó r e j pokazano zab y t k i k u l t u r y ludowej l u d n o ś c i r o dzimej (Kaszubi Bytowscy, S ł o w i ń cv, K r a j n i a c y Z ł o t o w s c y , l u d n o ś ć j a m n e ń s k a ) i osiadłej na Pomorzu po 1945 r. Ekspozycja ma charakter s t a ł y obejmuje k u l t u r ę m a t e r i a l n ą i sztukę ludową, Uczestnicy sesji zwiedzili na zak o ń c z e n i e słowiński skansen w K l u kach. * W lipcu w muzeum w Radomiu otwarto skansen bartniczo-pszczelarski. Jest to jedyna tego rodzaju ekspozycja w k r a j u , została zlokalizowana w p a r k u r o ś l i n chronicnych przy muzeum. W skansenie pokazano e w o l u c j ę f o r m ula oraz n a r z ę d z i a pracy b a r t n i k ó w i pszczelarzy. Skansen p o w s t a ł z i n i c j a t y w y etnografa muzeum w Radomiu mgra Stefana Rosińskiego, * ' 'i ! < < ' ' j \ j I j j j < �•1 We w s i Jaworzynka (pow. Cie­ szyn) w chacie znanego artysty l u ­ dowego Jana Bojko zorganizowano izbę r e g i o n a l n ą . Zgromadzono już ok. 60 e k s p o n a t ó w z dziedziny sztu­ k i ludowej. Muzeum Archeologiczne i Etno­ graficzne w Łodzi zorganizowało obóz etnograficzny dla młodzieży liceów o g ó l n o k s z t a ł c ą c y c h zrzeszo­ nej w Kole P r z y j a c i ó ł Muzeum. Obóz zlokalizowano na Kaszubach. Tematyka b a d a ń o b e j m o w a ł a na­ s t ę p u j ą c e zagadnienia: r y b o ł ó w s t w o , wierzenia i zwyczaje rybackie, rok o b r z ę d o w y na Pomorzu i drzewa w folklorze. W okresie p o p r z e d z a j ą ­ cym obóz młodzież w y s ł u c h a ł a c y k l u w y k ł a d ó w z a p o z n a j ą c y c h z meto­ d y k ą b a d a ń terenowych, regionem kaszubskim, ze szczególnym u w z g l ę d ­ nieniem tradycyjnego r y b o ł ó w s t w a i sztuki ludowej Rezultatem pracy na obozie b v ł v 92 w y w i a d y prze­ prowadzone przez u c z e s t n i k ó w Festiwale, dni folkloru Z okazji D n i Skierbieszowa (pow. Zamość) (7—8 lipca) zorganizowano pierwsze w województwie targi sztuki ludowej. Szczególnym zain­ teresowaniem cieszyły się stoiska garncarzy z Ł ą ż k a Ordynackiego i P a w ł o w a . Na targach pokazano również kowalstwo artystyczne, t k a c t w o i w y c i n a n k a r s t w o z terenu całego w o j e w ó d z t w a lubelskiego. W dniach 4—11 sierpnia o d b y ł y się po raz p i ą t y obchody Tygodnia K u l t u r y Beskidzkiej. Inauguracją o b c h o d ó w b y ł a konferencja nauko­ w a p o ś w i ę c o n a dawnej i w s p ó ł c z e s ­ nej k u l t u r z e ludowej Beskidu Za­ chodniego oraz svtuacji w dziedzi­ nie pamiątkarstwa regionalnego. Konferencja o d b y ł a się w D o m u T u r y s t y w Szczyrku, r ó w n i e ż t a m o t w a r t o p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę pa­ m i ą t k a r s t w a regionalnego zorgani­ z o w a n ą przez muzeum w BielskuBiałej Na w y s t a w i e zgromadzono najciekawsze mace 50 t w ó r c ó w l u ­ d o w y c h na szczególną u w a g ę za­ sługiwały koronki koniakowskio M a r i i Kulejowej rzeźby-Ludwika Kubaszczy^ rola Englerta w a z w y r o b y garncar­ skie r e l i k s a MaluJiaka zBielan (pow. Oświęcim) Z okazji Tygodnia otwarto w W i ś l e e k s p o z y c j ę prac Konstantego K r u ł y z B ł a ż o w e j pn. „Dzieje N a t u r y " . W czasie t r w a n i a Tygodnia szereg regionalnych z e s p o ł ó w p i e ś n i i t a ń c a z a p r e z e n t o w a ł o s w ó j dorobek. W ramach festiwalu polskie zes­ poły p o k a z a ł y wesele g ó r a l s k i e , ob­ rzęd kiszenia kapusty oraz t a ń c e j u h a s ó w . Nieco odmienny p r o g r a m m i a ł y zespoły zagraniczne (NRD, Rumunii, B u ł g a r i i , A r m e n i i , Włoch), k t ó r e p o k a z a ł y bardziej stylizowa­ ny folklor. Grand P r i x festiwalu o t r z y m a ł zespół r u m u ń s k i , który zaprezentował doskonały poziom wykonawczy i w s p a n i a ł e stroje W grupie zespołów autentycznie regio­ nalnych r ó w n o r z ę d n e Grand P r i x i złota eiunase" o t r z y m a ł polski zespól Podegrodzie" / p o w Nowy Sącz w y r ó ż n i o n o r ó w n i e ż ' polski zespół kolejarzy Sądeczanie" 14 w r z e ś n i a rozpoczęły się obcho­ dy D n i F o l k l o r u Z i e m i Babimojskiej. Z tej okazji o d b y ł a się sesja po­ pularnonaukowa, na k t ó r e j o m ó ­ wiono tradycje polskie tego regio­ nu, z t e m a t ó w folklorystycznych — obrzęd weselny z P o d m o k ł a i t r a ­ dycyjny instrument ludowy — k o ­ zioł. W lokalu k i n a w Babimoście otwarto w y s t a w ę pn. ..Sztuka l u ­ dowa Babimojszczyzny", na k t ó r e j pokazano obok sztuki ludowej i stro­ j ó w r ó w n i e ż zabytki k u l t u r y ma­ terialnej. O d b y ł y się r ó w n i e ż pokazy zespo­ ł ó w regionalnych. W ramach Ś w i ę t o k r z y s k i c h D n i K u l t u r y , k t ó r e obchodzono w N o ­ wej Słupi, o d b y ł się pokaz dawnego w y t o p u rudy. A t r a k c j ą był r ó w n i e ż kiermasz w y r o b ó w sztuki ludowej i pamiątkarskich zorganizowany przez Cepelię. Z n a n i t w ó r c y l u d o w i : Józef Piłat, H e n r y k Zegadło, g a r n ­ carze: Gruszek, A r m a ń s k i i rodzina B a b l ó w oraz tkaczki i w y c i n a n k a r k i sprzedawali swoje w y r o b y w k r a mikach pod s ł o m i a n y m i strzechami. * D r u g i Festiwal F o l k l o r u Ziem N a d w i ś l a ń s k i c h o d b y ł się t y m r a ­ zem w dniach 14—15 w r z e ś n i a w P ł o c k u . 8 zespołów p o k a z a ł o s w ó j dorobek p r e z e n t u j ą c nie zawsze autentyczny program folklorystycz­ ny. 'Z okazji festiwalu otwarto w y ­ s t a w ę rzeźby ludowej w płockim P D K oraz w y s t a w ę wydawnictw 7. dziedziny f o l k l o r u . Cepelia zorga­ n i z o w a ł a kiermasz w y r o b ó w sztuki ludowej połączony z p r e z e n t a c j ą t w ó r c ó w ludowych oraz w y s t a w ę mebli cepeliowskich. Zgromadzono na w y s t a w i e k i l k a k o m p l e t ó w o r y g i ­ nalnych mebli ludowych, wiele po­ jedynczych p r z e d m i o t ó w oraz eks­ ponaty s ł u ż ą c e do w y s t r o j u w n ę t r z a . * Tegoroczna Tatrzańska Jesień (wrzesień) p o ł ą c z o n a b v ł a z I M i ę ­ dzynarodowym Festiwalem F o l k l o r u Z i e m G ó r s k i c h . I n a u g u r a c j ą Jesieni b y ł o otwarcie w salach B W A po­ konkursowej w y s t a w y malarstwa na szkle. Recenzja z w y s t a w y u k a ż e się w j e d n y m z n a j b l i ż s z y c h n u m e ­ rów. W ramach Bydgoskich D n i Sztuki dzień 15 w r z e ś n i a ogłoszono Dniem F o l k l o r u . Z tej okazji w y s t ą p i ł y liczne zespoły regionalne: „ P a ł u k i " z K c y n i , „ C h o j n y " z Chojnic, k a ­ pela z K o w a l a i kapela ludowa Ogniska Artystycznego z W ł o c ł a w ­ ka. Cepelia z o r g a n i z o w a ł a kiermasz w y r o b ó w sztuki ludowej p o ł ą c z o n y z pokazem w a r s z t a t ó w n i e k t ó r y c h t w ó r c ó w . Pokazano p a j ą k i , hafty, malarstwo na fajansie, rzeźbę, k w i a t y ludowe, plecionki z korzeni i garncarstwo. Impreza spotkała się z d u ż y m zainteresowaniem, b y ł a to pierwsza zorganizowana na szer­ szą s k a l ę prezentacja t w ó r c ó w l u ­ dowych w o j e w ó d z t w a bydgoskiego. Ł ó d z k a Cepelia z o r g a n i z o w a ł a w dniach 14—21 września Tydzień Sztuki L u d o w e j . W sklepach Ce­ pelii i na straganach ulicznych sprzedawano w y r o b y artystów z r e g i o n ó w : sieradzkiego, ł o w i c k i e g o , rawskiego, łączyckiego. W y c i n a n k a r ka z Rawy Maz. J. Przyborkowa, r z e ź b i a r z z tego regionu M . Ż e g l i ń ski oraz sieradzki garncarz H . M u ­ s z y ń s k i prezentowali swoje warsz taty i n a r z ę d z i a pracy. W dniach 21—22 w r z e ś n i a odby­ w a ł y się D n i F o l k l o r u Kaszubskie­ go w Kartuzach. Z e s p ó ł „ K a s z u b y " p o k a z a ł obrzęd weselny na i m p r e ­ zach w Kartuzach i Chmielnie. Po­ nadto w salach b i b l i o t e k i w Chmiel­ nie o t w a r t o w y s t a w ę e t n o g r a f i c z n ą p r z y g o t o w a n ą ze z b i o r ó w miejsco­ wych regionalistów i młodzieży szkolnej. Pokazano zabytki k u l t u r y materialnej, wszystkie fazy c e r a m i ­ k i Neclów, c e r a m i k ę L . Adamczyka oraz w i e l o b a r w n e hafty D. L a s k o w ­ skiej. Tradycyjne D n i F o l k l o r u O p o c z y ń ­ skiego obchodzono w dniach 22—24 w r z e ś n i a . Prez. PRN i Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi p r z y g o t o w a ł y sesję n a u k o w ą p o ś w i ę c o n ą stanowi b a d a ń etno­ graficznych w O p o c z y ń s k i e m , z w y ­ czajom rolniczym oraz t r a d y c j n v m sposobom u p r a w y r o l i . Z okazji D n i o t w a r t o w y s t a w ę m i ­ niatur strojów i haftów opoczyń­ skich p o c h o d z ą c y c h ze z b i o r ó w p r y ­ w a t n y c h nauczycielki T. Szwedkowicz. N i e k t ó r e z h a f t ó w o p o c z y ń ­ skich pokazanych na wystawie m i a ­ ły ponad 100 lat. W ramach obchodzonych co roku D n i Zielonej G ó r y zorganizowano po raz pierwszy w t y m r o k u M i ę ­ dzynarodowy Festiwal Zespołów Pieśni i Tańca. W przeglądzie uczestniczyło 8 zespołów z B u ł g a r i i , NRD, R u m u n i i , W ę g i e r , ZSRR i Pol­ ski k t ó r e z a p r e z e n t o w a ł y stylizo­ wany f o l k l o r . W czasie D n i Lubaczowa (wrze­ sień) o t w a r t o e k s p o z y c j ę polskich d r z e w o r y t ó w ludowych w y p o ż y c z o ­ ną przez P a ń s t w o w e Muzeum Etno­ graficzne w K r a k o w i e . Cenna b y ł a szczególnie kolekcja drzeworytów Macieja Kostryckiego z P ł a z o w a . Działacze regionalni w Lubaczowie pragną udostępnić mieszkańcom i turystom twórczość Kostryckiego w s t a ł e j ekspozycji. 243 �Wystawy, konkursy sztuki ludowej W salach I n s t y t u t u Wzornictwa w Warszawie czynna b y ł a w lipcu pokonkursowa w y s t a w a pn. „ J e ź ­ dziec i k o ń " . Na w y s t a w i e pokazano prace 260 a u t o r ó w , k t ó r z y otrzy­ m a l i nagrody, w y r ó ż n i e n i a l u b k t ó ­ rych prace zakwalifikowano do za­ kupu. N a j w i ę c e j e k s p o n a t ó w poka­ zano w dziale t k a n i n i prac z drew­ na, bogato reprezentowana b y ł a ce­ r a m i k a . Osobnym d z i a ł e m były elementy z w i ą z a n e z j e ź d ź c e m (tor­ by, saki; paski) i k o n i e m (chomonta, siodła, podkowy). Na wystawie po­ kazano r ó w n i e ż b i ż u t e r i ę artystyezną. W dziale t k a n i n p i e r w s z ą n a g r o d ę otrzymała Maria Bujakowa, w dziale a r t y k u ł ó w s t a n o w i ą c y c h w y ­ posażenie w n ę t r z a — barek-żłób J ó z e f a Kulona. T w ó r c y l u d o w i J. Prokop i J. Staszel uzyskali p i e r w ­ szą n a g r o d ę za u p r z ą ż p o d h a l a ń s k ą . 600 e k s p o n a t ó w r e p r e z e n t o w a ł o re­ gion P o w i ś l a , Kociewia i Kaszub. Dział r z e ź b y reprezentowany był przez t w ó r c ó w : A . P a s t w ę , W. Licę, L . Gollę, I . R z e p ę , . A. Stawowego i T. K a ł u s k i e g o . Pokazano w y r o b y garncarzy, m . i n . prace R.Necla, w y ­ roby plecionkarskie, a w ś r ó d nich plecionki z korzenia sosny i słotny z Wdzydz. Najbogatszym d z i a ł e m b y ł dział haftu reprezentowany przez t w ó r c z y n i e kaszubskie i z re­ gionu P o w i ś l a . Muzeum O k r ę g o w e W Rzeszowie urządziło w lipcu w y s t a w ę pn. „ P a ­ miątkarstwo regionalne woje­ w ó d z t w a rzeszowskiego". Zgroma­ dzono na niej hafty, c e r a m i k ę , w y ­ roby plecionkarskie i z drewna. Wystawa b y ł a plonem konkursu ogłoszonego w u b i e g ł y m r o k u przez muzeum, Wydz. K u l t . i Wydz. H a n ­ dlu Prez. W R N w Rzeszowie. Organizatorzy w y s t a w y planują u r z ą d z e n i e specjalnych ekspozycji w sklepach zagranicznych Cepelii. W lipcu nastąpiło rozstrzygnięcie konkursu na p a m i ą t k ę z Ziemi Ł ó d z k i e j . Plonem konkursu są 132 wzory p a m i ą t k o w y c h p r z e d m i o t ó w . W grupie a m a t o r ó w i t w ó r c ó w l u ­ d o w y c h p i e r w s z ą n a g r o d ę przyzna­ no m . i n . S t a n i s ł a w o w i K o r p i e ze w s i Ruda pow. Sieradz. W l i p c u w P D K w Wejherowie czynna b y ł a w y s t a w a pn, „ S z t u k a l u d o w a ziemi g d a ń s k i e j " . Ponad W Muzeum Regionalnym w Ł ę c z ­ nej czynna b y ł a w l i p c u w y s t a w a pt. „ T k a c t w o ludowe w powiecie lubelskim". Na wystawie pokazano n a r z ę d z i a do o b r ó b k i surowca oraz gotowe w y r o b y tkackie. W sierpniu w P D K w S z y d ł o w c u czynna b y ł a w y s t a w a c e r a m i k i l u ­ dowej z rejonu S z y d ł o w c a . W i ę k s z ą część w y s t a w y s t a n o w i ł y w y r o b y garncarzy z R ę d o c i n a zrzeszonych w spółdzielni „ C h a ł u p n i k " . W sierpniu w M u z e u m Regional­ n y m w Ostrowcu Ś w i ę t o k r z y s k i m czynna b y ł a w y s t a w a sztuki l u d o ­ wej regionu kieleckiego. W dziale rzeźby bogato reprezentowana b y ł a t w ó r c z o ś ć J, P i ł a t a i M , Grygiela. * 2 w r z e ś n i a otwarto w salach M u ­ zeum Narodowego w Warszawie w y s t a w ę litewskiej sztuki ludowej. W ś r ó d ponad 400 e k s p o n a t ó w szcze­ gólnie bogato p r z e d s t a w i a ł się dział rzeźby i t k a c t w a . W dziale r z e ź b y pokazano ciekawe prace w k a m i e ­ n i u g ł u c h o n i e m e g o t w ó r c y — po­ mocnika kamieniarskiego; dużo liczniejsze prace w drewnie b y ł y m n i e j ciekawe. Pokazano r ó w n i e ż w y r o b y z bursztynu i c e r a m i k ę . Tkactwo litewskie jest mocno zwią¬ zane ze s t a r y m i t r a d y c j a m i w tej gałęzi sztuki ludowej. D u ż a r ó ż ­ n o r o d n o ś ć pokazanych na w y s t a w i e tkanin lnianych i wełnianych świad­ czy o Żywości tej dziedziny sztuki ludowej * 11 w r z e ś n i a otwarto w salach M u ­ zeum Pomorza Zachodniego w Szczecinie w y s t a w ę ł o t e w s k i e j sztu­ k i ludowej. W y s t a w ę zorganizowano z okazji Tygodnia K u l t u r y Ł o t e w ­ skiej. Pokazano t k a n i n y , c e r a m i k ę oraz p i ę k n e w y r o b y z bursztynu. * 29 w r z e ś n i a otwarto w Muzeum N a r o d o w y m w Warszawie w y s t a w ę malarstwa N i k o PirosmanaszwiliRecenzja z w y s t a w y u k a ż e się w j e d n y m z najbliższych n u m e r ó w . � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/43f89ccf3a0f26b3054fd0cd7ac47290.pdf c05f8bbefa02f25b3025db844c45d1e5 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4845 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1969 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4496 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1969 t.23 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1969 t.23 z.1; s.70 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A za okres X - XII 1968 W październiku w salach P D K w Myślenicach otwarto wystawę k o ­ walstwa artystycznego. Zgromadzo­ no na niej dzieła 37 k o w a l i z 25 miejscowości p o w i a t u myślenickie­ go — rezultat k o n k u r s u ogłoszonego przez Wydz. K u l t . W R N w K r a k o ­ wie, Muzeum Regionalne i P D K w Myślenicach. Prace podzielono na dwa działy: w y r o b y tradycyjne, w y ­ konane według starych wzorów (skoble, okucia do wozów, zawiasy itp.) oraz współczesne w y r o b y użyt­ kowe (świeczniki, lampy, popielnicz­ ki). J u r y konkursu, pod przewod­ nictwem prof, d r a R. Reinfussa, przyznało 9 drugich nagród, w t y m t r z y dla k o w a l i z Sułkowic — w s i słynącej z bogatych t r a d y c j i k o ­ walstwa. * Przygotowana przez WDK w Gdańsku pokonkursowa wystawa twórczości ludowej ziemi gdańskiej eksponowana była w lipcu i sierp­ niu w l o k a l u P D K w Wejherowie, we wrześniu w P D K w Kartuzach oraz w listopadzie i g r u d n i u w M u ­ zeum Archeologicznym w Lęborku. Ekspozycja obejmowała sztukę l u ­ dową regionów: kaszubskiego. P o ­ wiśla Warmińskiego łącznie z Żuła­ w a m i i kociewskiego. Pokazano ok. 500 prac z zakresu ceramiki, rzeźby, malarstwa na szkle, tkactwa, haftu i plecionkarstwa. Wystawy obejmo­ wały również nadesłane na k o n k u r s prace młodzieży — synów i córek znanych w w o j . gdańskim twórców ludowych. * 26 października w South A r t Gallery w Londynie otwarto w y ­ stawę polskiej sztuki naiwnej p n . ..Primitive A r t of Poland", zorgani­ zowana orzez Państwowe Muzeum Etnograficzne i Polski I n s t y t u t K u l ­ tury w Londynie. Zestaw prac eks­ ponowanych poprzednio w Stuttgar­ cie i Neuchatel (por. k r o n i k a n r 3/67 i 4/67} zmieniono nieco i uzupełnio­ no. Komisarzem w y s t a w y był A l e k ­ sander Jackowski. Wydano katalog i plakat (niestety b. słaby). 24.X1. otwarto w Muzeum Regio­ nalnym w Radomiu wystawę p n . „Sztuka ludowa mieszkańców daw­ nej Puszczy Kozienickiej". W dniu otwarcia prof, d r J . Gajek wygłosił odczyt o r o l i etnografii w muzeach regionalnych. Wystawa była plonem trzyletnich badań na terenach Puszczy Kozie­ nickiej oraz k o n k u r s u ogłoszonego przez Muzeum w Radomiu. Pokaza­ no tkactwo i fragmenty stroju, rzeź­ bę, snycerkę, zabawki, garncarstwo, kowalstwo i plastykę obrzędowa. Bogaty plon konkursu (zgłoszono 450 eksponatów, w t y m 300 w y k o ­ nanych specjalnie na konkurs) po­ kazał, że wiele dziedzin ludowej twórczości jest jeszcze żywych na terenie Puszczy Kozienickiej. * 70 Gdyńska Cepelia rozwija cieka­ wą inicjatywę organizowania tema­ tycznych w y s t a w twórczości ludowej różnych regionów, eksponowanych w l o k a l u sklepu przy u l . Świętojań­ skiej w G d y n i . Czynne były wysta­ w y t k a n i n dekoracyjnych i k w i a ­ tów sztucznych, a w listopadzie otwarto wystawę haftów l u d o w y c h i ich adaptacji do współczesnych form użytkowych. Pokazano hafty kurpiowskie, k u j a w s k i e i pałuckie, krakowskie, śląskie oraz w i e l o b a r w ­ ne i złote hafty kaszubskie. K o l e j n y m pokazem w lokalu sklepowym była otwarta w g r u d n i u ekspozycja rzeźbionych m e b l i w y ­ konanych przez artystów-plastyków, absolwentów szkoły i m . Kenara w Zakopanem. Pokazano również m e ­ ble rekonstruowane według muzeal­ nych wzorów oraz oparte na wzo­ rach l u d o w y c h meble ze słomy. * W „Domu Chłopa" w Warszawie otwarto 28.XI. wystawę obrazków na szkle Jana Jachimiaka. Ekspo­ zycja, zorganizowana przy współ­ udziale SDółdzielni ,,Gromada", r e ­ dakcji „Chłopskiej D r o g i " i „Zie­ lonego Sztandaru", obejmowała k i l ­ kadziesiąt obrazków z ostatniego okresu twórczości artysty. J a c h i miak pokazał m.in. bardzo jednolity cvkl obrazków o tematyce zbójnic­ kie!, l u d o w y n u r t jego twórczości najbardziej nrzejawiał się w obraz­ kach o tematyce religijnej. * W listopadzie w Muzeum E t n o ­ graficznym w T o r u n i u czynna był^ wvstawa ukraińskiej sztuki l u d o w e i ze obiorów Muzeum Górnośląskiego w B y t o m i u . Pokazano 250 eksnonatów. w większości przedwoienne zbiorv z terenów zachodniej U k r a i ­ ny. Szczególnym zainteresowaniem cieszvln sie kolekcja c e r a m i k i z K o n w a , eksDonowano „liżniki", koszu­ le kobiece z o i e k n v m i haftami k r z v z y k o w v m i . oasv wełniane i skórza­ ne, malarstwo n a szkle i rzeźbę oraz mosiężną biżuterię. c * W g r u d n i u w lokalu Stowarzy­ szenia Historyków Sztuki w K r a ­ kowie czynna bvła wystawa prac fórników-amatorów, uczestników zai^ć kółka plastycznego kopalni ..Wieczorek". Twórcy wystawy, s t u ­ denci historii sztuki U J . pokazali w niewielkie! sali przemyślany w y b ó r prac 9 malarzy. Reprezentowali o n i różne postawy, то*пе konwencie i różne „powody" twórczości. Obok fantastyki Ocieoki i rootpfizycznych kompozycji L u d w i k a Holesza zna­ lazły się bliższe realistycznemu U I P ciu obrazv Pawła Wróbla, Leoootda Wróbla i Pawła Baka, nejzaże E w a l ­ da G a w l i k a , a także obrazy w k o n ­ wencji naturalistycznej czy pseudonowoczesnej. Po raz pierwszy poka­ zano rzeźby w drewnie Pawła Wróbla. Zestawy autorskie uzupełniono fotografiami twórców z w y d r u k o ­ w a n y m i na planszach krótkimi w y ­ powiedziami n a tematy sztuki. * W g r u d n i u otwarto w salach Z a m k u Książąt Pomorskich w Szcze­ cinie doroczną wojewódzką wysta­ wę sztuki ludowej i twórczości ama­ torskiej. Plastycy-amatorzy prezen­ towali malarstwo, grafikę i rzeźbę. Wśród rzeźb eksponowane były m.in. prace E. Kołacza. Twórcy ludów' pokazali tkactwo, koronkarstwo i haft, kontynuując w tych dziedzi­ nach tradycje przywiezione z r o ­ dzinnych stron. Osobnym działem bogato prezen­ t o w a n y m na tegorocznej wystawie był dział sztuki użytkowej. Dużo było w n i m przedmiotów mogących służyć jako wzory dla producentów pamiątek regionalnych. * X X V I konkurs szopek k r a k o w ­ skich odznaczał się w y s o k i m po­ ziomem, n a 78 eksponatów nagro­ dzono i wyróżniono 73 szopki. Trzy równorzędne I nagrody przyznano — W. Głuchowi, Z. Grabskiemu, B. Ziółce, I I nagrody o t r z y m a l i — T. Cieśla, K . Gadek, Z. Grzech i F, Sa­ dowski. Recenzja z k o n k u r s u ukaże się w j e d n y m z najbliższych n u m e ­ rów. * Muzeum Mazowieckie w Płocku i Zarząd Wojewódzki TPP-R w Warszawie zorcanizowały w g r u d ­ niu wystawę p n . „Rzemiosło a r t y ­ styczne Białorusi". Pokazane na niei eksponaty dały możność poznania kierunków rozwoju rzemiosła biało­ ruskiego, które k o n t y n u u j e tradycje sztuki ludowej. N a wystawie zgro­ madzono przedmioty z zakresu tkactwa, hafciarstwa, c e r a m i k i , ple­ cionkarstwa oraz w y r o b y z rogu i zabawki. Ciekawe hvły propozycje s d s D t a c j i wzorów l u d o w y c h haftów i tkanin do współczesnych wnętrz i odzieży. * W P D K w Sierpcu w stylowo urządzonej k a w i a r n i otwarto sta­ ła eksnozycję rzeźby sierpeckiej. Kolekcja stu prac (w t y m również Drace z dziedziny metaloplastyki' orezentuje dorobek sierpeckich twórców ludowych. Trwają w dal­ szym ciągu starania o otwarcie izby muzealnej w Sierpcu, dobrze sie jednak stało, że chociaż w t e j po­ staci udostępniono publiczności twórczość artystów z Sierpca, Z a ­ widza i innych miejscowości pow. sierp eckiego. 1 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/4a4db79861329f621298f4b25bd63c5e.pdf cabce4ca4f6768e9c4477635de5f47fe Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4853 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1969 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4503 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1969 t.23 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1969 t.23 z.2; s.134 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I za okres I - III 21.III zmarł Franciszek Golan ( u r . 1898 r . w G o l a n c e , p o w . O s t r o ­ łęka), jeden z najpłodniejszych rzeźbiarzy kurpiowskich. Golan r z e ź b i a r s t w e m zajął się d o p i e r o p o II wojnie światowej. Współpraco­ wał z Cepelią, dla kadzidlańskiej spółdzielni „Kuirpianka" wykony­ wał rzeźby f i g u r a l n e oraz rzeźbio­ ne krzesła. Wystawy, konkursy, dni folkloru festiwale, W l i s t o p a d z i e 1968 r . w Muzeum Etnograficznym w e Wrocławiu zo­ stała o t w a r t a w y s t a w a pn. „Stro­ je l u d o w e n a D o l n y m Śląsku". Po­ k a z a n o d a w n y dolnośląski strój l u ­ dowy, a także stroje przywiezione p o 1945 r . p r z e z o s a d n i k ó w z K r a ­ kowskiego, Rzeszowskiego, Lubel­ skiego, Mazowsza i Wielkopolski oraz repatriantów z Polesia, Woły­ nia, Huculszczyzny. Uzupełnieniem ekspozycji były zdjęcia przedsta­ wiające ludność wiejską w e współ­ czesnych strojach codziennych i o d ­ świętnych. Wydano katalog-składankę i p l a k a t p t . „Stroje ludowe na D o l n y m Śląsku". Autorką sce­ nariusza i k a t a l o g u była m g r M a ­ gdalena Rostworowska. Wystawa c z y n n o będzie d o l i s t o p a d a 1969 r. .* W Muzeum Okręgowym w Rze­ s z o w i e o t w a r t o stałą w y s t a w ę p n . „Droga do chleba", mającą n a ce­ lu pokazanie rocznego c y k l u zajęć rolniczych, których efektem, koń­ cowym jest chleb. Oprócz ekspo­ zycji narzędzi r o l n i c z y c h pokazano tradycyjne f o r m y chleba i pieczy­ wa obrzędowego, zrekonstruowano kaflowy piec z Wierzawic, pow. Leżajsk w r a z z piecem chlebowym. Komentarzem do ekspozycji był wieczór poetycki zorganizowany w salach w y s t a w o w y c h . Utwory w programie ułożono t a k , a b y c h r o ­ nologicznie odpowiadały cyklowi zajęć pokazanych na wystawie. A u t o r e m scenariusza i bogato ilu­ strowanego katalogu pt. „Chleb w ludowej gospodarce" był Krzysztof RuszeJ. * W Teatrze Dzieci Zagłębia w Bę­ dzinie, w dniach 3—5.1 odbył się V Przegląd Zespołów Herodowych. P r z e g l ą d y są o r g a n i z o w a n e od pię­ ciu lat z inicjatywy Jana Dormana, dyrektora teatru w Będzinie, który sam penetruje teren Śląska i Beskidów w p o s z u k i w a n i u zespo­ łów kolędniczych. W piątym prze­ glądzie zaprezentowało swój pro­ g r a m 30 z e s p o ł ó w ze Ś l ą s k a i w o j . krakowskiego. Występy połączone były kursem, impreza odbywała patronatem Prez. M R N w z kon­ się p o d Będzi­ K A 1969 nie. Wydz. Kult. W R N w Katowi­ cach i M i n . K u l t . i Sztuki. Żywiołowością i dynamiką wy­ różniały się zespoły z Żywieckie­ go. W s z y s t k i e zespoły p o k a z a ł y a u ­ tentyczny program, barwne stroje i ciekawe teksty. * 17.1. w lokalu Stowarzyszenia Historyków Sztuki w Krakowie otwarto wystawę pn. „Pamięci N i ­ kifora", na której pokazano 29 ostatnich prac krynickiego mala­ rza. Zestaw pejzaży malowanych k r e d k ą i a k w a r e l ą został wybrany z bogatej kolekcji prac malarza zgromadzonej w Muzeum w No­ w y m Sączu. * W czasie dorocznych Zimowych Dni Krynicy w lutym eksponowa­ no prace N i k i f o r a oraz rzeźbę l u ­ dową regionu sądeckiego. * 25.11 w D o m u C h ł o p a w Warsza­ wie o t w a r t o wystawę rzeźby Ada­ ma i Henryka Zegadłów zorgani­ zowaną przez OST „Gromada", D o m Chłopa oraz r e d a k c j e „Chłop­ skiej D r o g i " i „Zielonego Sztan­ daru". Na wystawie pokazano bo­ gaty zestaw rzeźb ojca i syna, do­ r o b e k n i e t y l k o o s t a t n i c h miesięcy pracy, również jedne z pierwszych rzeźb zakupione do zbiorów M u ­ zeum Świętokrzyskiego w Kielcach. Obok rzeźb eksponowane były za­ b a w k i w y k o n a n e przez A d a m a Zegadłę. Rzeźby A d a m a i Henryka Zegadłów różnią się o d s i e b i e w rozwiązaniach f o r m a l n y c h , zbliżone są w podejmowanej tematyce. Obok świątków pokazali oni po­ stacie z legend i podań święto­ krzyskich. Wydano katalog, bogato ilustrowany, pt. „Rzeźby Adama i Henryka Zegadłów" ze wstępem mgr Barbary Erber. 3.III otwarto w Muzeum w Łę­ czycy wystawę p n . „Łęczycka sztu­ ka ludowa". Na wystawie pokaza­ n o p l o n k o n k u r s u ogłoszonego z okazji 25-lecia P R L przez Wydz. K u l t . Prez. W H N w Łodzi. Wydz. Oświaty i K u l t . Prez. P R N w Łę­ czycy, łódzką rozgłośnię Polskiego Radia oraz muzeum w Łęczycy. Szczególnie bogato prezentowane były działy tkanin, kowalstwa i plecionek. Wśród rzeźb o tematyce świeckiej i sakralnej znalazły się prace I . Kamińskiego, B. Grab­ skiego, St. Walczaka, W . Rysia, a także bardzo interesujące rzeźby F. R o b a k o w s k i e j . W d n i u o t w a r c i a w y s t a w y w y r ó ż n i a j ą c y m się uczest­ n i k o m k o n k u r s u wręczono nagro­ dy. 'Organizacja wystawy i kon­ kursu była zasługą długoletniego kustosza m u z e u m łęczyckiego m g r Jadwigi Grodzkiej. i* Muzeum Regionalne w Myśleni­ cach zorganizowało w marcu wy­ stawę prac rzeźbiarzy ludowych z terenu powiatu myślenickiego. Pokazano prace trzech artystów: Fr. Bargieła z R u d n i k a , J . Słoniny z Bogdanówka i Wł. Górki z Po­ ręby. ,* 29.III w salonie Cepelii w G d y n i otwarto kolejną ekspozycję twór­ czości a r t y s t y c z n e j i l u d o w e j . T y m razem pokazano tkaninę stołową oraz plastykę obrzędową. Wśród tkanin stołowych pokazano serię wyrobów o wzorach zaadaptowa­ n y c h z haftów l u d o w y c h . Z zakre­ su p r z e d m i o t ó w o b r z ę d o w y c h eks­ ponowane były figurki słomiane, wydmuszki i palmy wielkanocne. i* W l u t y m i w m a r c u o d b y w a ł się w Domu Kultury w Lublinie Fe­ stiwal Powiatów Ziemi Lubelskiej. Festiwal zorganizowano z okazji 25-lecia P R L , celem jego było za­ prezentowanie dwudziestopięciolet­ niego dorobku społecznego i go­ spodarczego, k o n f r o n t a c j a osiągnięć poszczególnych powiatów. Prawie każdy z powiatów pokazał również sztukę l u d o w ą swego r e g i o n u . Po­ w i a t Biała P o d l a s k a zaprezentował stroje ludowe, siwaki K. Rogow­ skiego, rzeźby T . Szkodzińskiego i T. Kożuchowskiego, plecione ko­ białki i dzbany, Biłgoraj — wyro­ b y ze s ł o m y i w i k l i n y , s t r o j e l u d o ­ we. Na wystawie powiatu janow­ skiego była c e r a m i k a z Ł ą ż k a O r ­ dynackiego, Puławy pokazały cera­ mikę J. Góry z Baranowa, wyci­ nanki Br. Pietraka z Gutanowa, t k a c t w o z Żerdzi oraz rzeźby w drewnie Wł. E r t m a n a z Puław. Ekspozycje malarstwa amator­ skiego pokazały p o w i a t y Tomaszów i Opole, p o w i a t Hrubieszów — rzeź­ by i obrazy St. K a r u l a k a . Prace garncarzy z Urzędowa pokazano w ekspozycji powiatu kraśnickiego. Ciekawe wystawy tkactwa poka­ zały powiaty: łukowski, włodawski i lubartowski, powiat Bychawa zaprezentował krzczonowskie pi­ sanki M . Kochańcowej. rzeźby l u ­ d o w e F. R u t k i e w i c z a i St. Zięby. iBogata była ekspozycja sztuki ludowej powiatu krasnostawskiego urządzona przez m u z e u m w Krasnymstawie. Pokazano kowalstwo, wyroby ze słomy oraz rzeźby w drewnie. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/480081af4e81892db33ed823edf1632a.pdf a74abe17019ba039d6f38332bd25ce7a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4870 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1969 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4519 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1969 t.23 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1969 t.23 z.3-4; s.249-251 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A za okres I V - I X 1 9 6 9 D n i a 1 września zmarł w w i e k u 77 l a t r z e ź b i a r z l u d o w y K a r o l W ó j ­ ciak zwany Heiródkiam z L i p n i c y Wielfcieg, p o w . N o w y ' l a r g . * W n o c y z 14 n a 15 w r z e ś n i a w e wisi T a t a r y , p o w . Ostrołęka spłonął dom r o d z i n n y znanej w y c i n a n k a r k i Gzesławy K o n o p k ó w n y . K o n o p k ó w n a w części d o m u założyła m u z e a l ­ ną i z b ę k u r p i o w s k ą , w r a z z c a ł y m u r z ą d z e n i e m i z b y spłonął b o g a t y i u n i k a l n y zbiór w y c i n a n e k groma­ d z o n y c h o d l a t przez twórczynię. Konferencje, zjazdy W ' d n i a c h 16—17 c z e r w c a w r a ­ mach Festiwalu F o l k l o r u Polskiego w P o z n a n i u (12—18 c z e r w c a ) o b r a ­ dowała sesja poświęcona (zagadnie­ n i o m współczesnego f o l k l o r u . P r o f , d r Józef B u r s z t a w s w o i m z a s a d ­ n i c z y m referacie p t . „Folkloryam w P o l s c e " sformułował n o w e pojęcie — folkloryzrniu, który jest nową współczesną f o r m ą f o l k l o r u s t o s o ­ w a n e g o . Pozostałe r e f e r a t y w y g ł o ­ s i l i : d r Bogusław L i n e t t e p t . „Fol­ klor muzyczny a folkloryzm", dr Stanisław Błaszczyk — „Folklory­ s t y c z n e przeobrażenia s z t u k i l u d o ­ w e j " o r a z mgir Grażyna Dąbrow­ ska — „Obrzędy i zwyczaje dorocz­ ne i rodzinne oraz t r a d y c y j n y f o l ­ k l o r taneczny jako t w o r z y w o i p o d ­ stawa r e p e r t u a r u zespołów arty­ stycznych". Na F e s t i w a l u F o l k l o r u Polskiego b o g a t y piroigram z a p r e z e n t o w a l i i n ­ strumentaliści i k a p e l e l u d o w e z całego k r a j u . N a j l i c z n i e j reprezen­ towane były: W i e l k o p o l s k a , Rze­ szowskie, Lubelskie, b y l i również soliści i z e s p o ł y ze Śląska, O l s z t y ń ­ skiego, K a s z u b i Łódzkiego. W Pałacu K u i t u i r y o t w a r t o w y ­ stawę s z t u k i l u d o w e j W i e l k o p o l s k i , o d b y ł y się p o k a z y p r o d u k c j i w y r o ­ bów ludowych. go ( m g r H a l i n a K o n o p k o w a ) , u r z ą ­ dzeniu wnętrz i otoczenia obiektów (mgr M a r i a Birylak). Prof, d r Ro­ m a n Reinfuiss w y g ł o s i ł r e f e r a t p t . „ B a d a n i a n a d к u . turą l u d o w ą w 25-Jeciu P R L " . Z o k a z j i k o n f e r e n c j i c z y n n e były 4 wystawy, m. in. wystawa ikon w sanoCKim p a r k u e t n o g r a f i c z n y m . Festiwale, dni folkloru Obchodzona w m a j u Wiosna n a Pałukach .zainaugurowana izostała spotkaniem twórców ludowych i otwarciem w P D K w Szubinie w y ­ s t a w y twórczości l u d o w e j . W czasie spotkania m g r Wanda Szkułimowska wygłosiła r e f e r a t o sztuce l u d o ­ w e j Pałuk. * O d 5 do 13 c z e r w c a o d b y w a ł y się D n i Chojnic. W programie obcho­ dów był Dzień Folkloru, zjazd twórców ludowych powiatu choj­ n i c k i ego, w y s t a w a 'twórczości l u d o ­ w e j pokazująca d o r o b e k z n a n y c h i początkujących autorów, 'ekspozy­ cja rzeźby a m a t o r s k i e j oraz prze­ gląd a m a t o r s k i c h zespołów arty­ stycznych. * W ramach D n i L u b l i n a (3—5 c z e r w c a ) o d b y ł się f e s t i w a l f o l k l o ­ r y s t y c z n y z udziałem zespołów l u ­ belskich i zespołu z Rzeszowa. Urządzono k i e r m a s z s z t u k i l u d o w e j , na który przyjechało kilkunastu twórców z L u b e l s z c z y z n y o r a z są­ siednich województw (kieleckiego i rzeszowskiego): k o w a l e , rzeźbiarze, garncarze, malarze i t k a c z k i . Odbył się w i e c z ó r g a w ę d l u d o w y c h B r o ­ nisława P i e t r a k a i .spotkanie z g a ­ wędziarzami góralskimi Anną Waligórą i A n d r z e j e m S k u p i e n i e m -Florkiem. * W d i n i a c h 2 5 — 2 7 w r z e ś n i a odbyła się w S a n o k u ogólnopolska k o n f e •rencjia p o ś w i ę c o n a m u z e o m n a w o l ­ n y m p o w i e t r z u z udziałem m u z e a l ­ ników ze Z w i ą z k u Radzieckiego, Czechosłowacji i Jugosławii. D y ­ r e k t o r Zarządu M u z e ó w i O c h r o n y Z a b y t k ó w m g r Mieczysław Ptaśnik w referacie p t . „Rozwój i osiągnię­ cia muzeów skansenowskich w 25-deciu P R L " dokonał p o d s u m o w a ­ n i a osiągnięć w z a k r e s i e ochrony zabytków i p r a c n a d budową p a r ­ ków etnograficznych w Polsce. K o n s e r w a t o r z y : m g r A d a m Kudła (Katowice), mgr Uniga Sapetowa (Rzeszów), m g r H a n n a Pieńkowska ( K r a k ó w ) o r a z m g r Józef Kowa­ lewski (OpoOe) o m ó w i l i problemy ochrony zafoy.tków budownictwa drewnianego na terenach wymie­ nionych województw. Pracownicy M B L Sanok poświęcili s w o j e r e f e ­ raty zagadnieniom przestrzennego zagospodarowania p a r k u sanockie­ 11 c z e r w c a o t w a r t o O p o c z y ń s k i e D n i i F o l k l o r u . T e g o r o c z n a , p i ą t a już i m p r e z a była połączona z 2 0 - l e c i e m cepeliowskiej spółdzielni Opoczn i a n k a . W czasie D n i F o l k l o r u w y ­ stąpiły gościnnie zespoły „Święto­ k r z y s k i " z Bodzentyna, „Podhale" z 'Nowego T a r g u , „ K a m i o n k a " z Ł y ­ sej G ó r y o r a z „ K o r o n k a " z B o b o ­ wej. Na wystawie zorganizowanej z okazji jubileuszu Opocznianki po­ kazano tkaniny, serwetki z haftem opoczyńskim, wycinanki, pająki, sztuczne k w i a t y oraz adaptacje ele­ m e n t ó w s t r o j u , t k a n i n i haftów do współczesnej mody i wzornictwa użytkowego. C z y n n a była również w y s t a w a rzeźby l u d o w e j . N a sesji o d b y w a j ą c e j się w czasie D n i r e ­ f e r a t y wygłosili: d r P i o t r Deków s k i o f o l k l o r z e z i e m i opoczyńskiej oraz mgr Wanda Drozdowska o zwyczajach l u d o w y c h w Opoczyńskiem. * W d n i a c h 2 0 — 2 3 . V I . o d b y ł się w Płocku Ogólnopolski F e s t i w a l F o l ­ klorystyczny. Impreza pomyślana początkowo jako festiwal ziem n a d w i ś l a ń s k i c h rozrosła s i ę d o r o z ­ miarów ogólnopolskiej. W czasie f e s t i w a l u w y s t ą p i ł o 15 zespołów z różnych regionów P o l s k i , o t w a r t o w y s t a w y : p n . „Współczesna t k a n i ­ n a l u d o w a w P o l s c e " oraz „Strój i i n s t r u m e n t l u d o w y " . Odbyły się: pokaz strojów l u d o w y c h , kiermasz s z t u k i l u d o w e j połączony z p o k a ­ z e m rzeźbienia, m a l o w a n i a , w y r o b u garnków i k o r o n e k oraz wieczór autorski poetów l u d o w y c h . O d b y ł o się s y m p o z j u m n a t e m a t r o l i f o l k l o r u w e współczesnej k u l ­ turze. * (Dni F o l k l o r u Pogórza Dy new­ skiego odibywały się w diniach I21.VI.—29.VI. w D y n o w i e . Obchody zainaugurowano sesją popularno­ naukową, n a której wygłoszono r e ­ f e r a t y omawiające obrzędy l u d o w e , sztukę i z a b y t k i a r c h i t e k t u r y d r e w ­ n i a n e j . O t w a r t o pokonkursową .wy­ stawę p l a s t y k i obrzędowej w s i rze­ szowskiej. W konkursie wzięło udział 39 oiąób z p o w i a t ó w : B r z o ­ zów, Przemyśl, Lubaczów, K r o s n o i Strzyżów. Najwięcej nagród p r z y ­ znano w dziale pisanek. Otwarto również wystawę p n . „Instrumen­ ty m u z y c z n e Pogórza K a r p a c k i e g o " . O d b y ł się p r z e g l ą d k a p e l l u d o w y c h i kiermasz wyrobów cepeliowskich. .* W d n i a c h 4 —6 l i p c a o d b y ł się w K a z i m i e r z u D o l n y m I I Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków L u ­ d o w y c h . K a p e l e i zespoły zapre­ zentowały b o g a t y p r o g r a m a u t e n ­ tycznego f o l k l o r u muzycznego. N a ­ grody przyznawano w trzech kate­ g o r i a c h : k a p e l , solistów i i n s t r u ­ mentalistów. Przewodniczącą jury była imgr J a d w i g a Sobieska. W k a ­ tegorii k a p e l pierwsze miejsce zdo­ była k a p e l a g ó r a l s k a ze Sopotni Małej, p o w . Żywiec. Wśród solistów najlepsza była A n n a M a l e c z J ę drzejówki, p o w . Biłgoraj, a wśród instrumentalistów k l a r n e c i s t a L e o n Różański z ' K r z c z o n o w a , p o w . B y ­ c h a w a . W czasie f e s t i w a l u z o r g a ­ nizowano kiermasz sztuki ludowej, n a k t ó r y m 25 t w ó r c ó w p r e z e n t o w a ­ ło s w o j e w y r o b y . ; * D n i Borów Tucholskich odbywały się iw T u c h o l i o d 12 do 22 l i p c a . O r g a n i z a t o r e m D n i było B o r o w i e c ­ kie Towarzystwo Kulturalne. Otwarcie wystawy sztuki ludowej i u ż y t k o w e j b y ł o połączone ze z j a z ­ dem twórców ludowych powiatu tucholskiego. Na wystawie pokaza­ no ceramikę, w y r o b y z drewna, h a f t y o r a z w y r o b y z s z y s z e k i kości. i* 249 �W r a m a c h obchodów, w s i e r p n i u V I D n i K u l t u r y Beskidzkiej w W i ­ śle i T y g o d n i a F o l k l o r u Góralskie­ g o w S z c z y r k u w y s t ą p i ł o p o n a d 20 zespołów r e g i o n a l n y c h z B e s k i d u Śląskiego, Ż y w i e c k i e g o , N o w o s ą d e c ­ czyzny i Podhala. W Wiśle o d b y ­ w a ł y się dożynki góralskie, a w S z c z y r k u oprócz p o k a z u p r o g r a m u artystycznego zespołów otwarto wystawę wyrobów twórców l u d o ­ w y c h . O d b y ł y się w y s t ę p y gawę­ dziarzy- l u d o w y c h . * W dniach 26.VIII.—4.IX. w B u k a ­ reszcie odbył się I M i ę d z y n a r o d o w y Festiwal i konkurs Folkloru pn. „ R o u m a n i e 6 9 " . W czasie f e s t i w a l u o d b y ł się p o k a z i k o n k u r s z e s p o ł ó w f o l k l o r y s t y c z n y c h z 16 k r a j ó w . P o l ­ s k ę r e p r e z e n t o w a ł zespół „ R z e s z o wiacy", który otrzymał nagrodę specjalną Z w i ą z k ó w Zawodowych. W j u r y k o n k u r s u strojów l u d o w y c h zasiadał d r K a z i m i e r z Pietkiewicz. O t w a r t o międzynarodową wystawę sztuki ludowej i wydawnictw po­ święconych sztuce l u d o w e j . K o m i ­ sarzem działu polskiego był d r Władysław Jeż-Jarecki z P M E W a r ­ s z a w a . E k s p o n a t y z działu p o l s k i e ­ g o zostały p r z e k a a z n e muzeum w Bukareszcie. W dniach 1.—3.IX. o d b y ł a się sesja n a u k o w a n a k t ó r e j d r K a z i m i e r z P i e t k i e w i c z wygłosił r e f e r a t poświęcony p r o b l e m o m o p i e ­ k i n a d sztuką l u d o w ą w P o l s c e . Z a k o ń c z e n i e m f e s t i w a l u była p a ­ r a d a z e s p o ł ó w z k a p e l a m i ;na u l i ­ cach B u k a r e s z t u . W i e l e zespołów występowało w mniejszych mia­ s t a c h rumuńskich. W d n i a c h 6 . — 4 2 . I X . o d b y ł a się w Zakopanem VIII Tatrzańska Je­ sień. W czasie F e s t i w a l u F o l k l o r u Z i e m G ó r s k i c h w y s t ą p i ł o 19 z e s p o ­ łów k r a j o w y c h i 7 zagranicznych. Jury pod przewodnictwem prof, dra Romana Reinfussa przyznało G r a n d P r i x i „Złotą Ciupagę" w k a t e g o r i i zespołów a m a t o r s k i c h z e ­ społowi Pieśni i Tańca Akuszyńskiego R e j o n o w e g o D o m u K u l t u r y Dagestańiskiej A u t o n o m i c z n e j S R R . W k a t e g o r i i zespołów a u t e n t y c z n i e regionalnych Grand Prix Festiwalu z d o b y ł zespół i m . K l i m k a B a c h l e d y . (W s a l a c h B W A o t w a r t o w y s t a w ę pn. „Sztuka l u d o w a Podhala w 25-leeiu P R L " pokazującą d o r o b e k t w ó r c ó w podhalańskich w o k r e s i e Polski Ludowej. •* T r a d y c y j n e już D y i m a r k i ś w i ę t o ­ k r z y s k i e połączone były z D n i a m i F o l k l o r u świętokrzyskiego. I m p r e ­ za o d b y w a ł a s i ę w Słupi N o w e j w e w r z e ś n i u . 36 k a p e l w i e j s k i c h w y ­ stąpiło na estradach miasteczka, występowali poeci i gawędziarze ludowi. Na czterodniowym j a r m a r ­ k u garncarze, kowale, rzeźbiarze, pieeionkarze, tkaczki, w y c i n a n k a r k i i pisamkanki pokazali swoje w y r o ­ b y . J a r m a r k p o ł ą c z o n y był z p o k a ­ zem toczenia garnków, k u c i a i w y ­ cinania. Dni Folkloru Ziemi Gdańskiej o d b y w a ł y slię w e w r z e ś n i u w r ó ż ­ nych miastach Pomorza Gdańskie­ 250 go. W d n i a c h 1 2 , — 1 4 . I X . n a D n i Kociewia otwarto w Starogardzie wystawę sztuki ludowej w miejsco­ w y m PDK. |W E l b l ą g u w c z a s i e D n i Ż u ł a w (15.—47.IX.) w y s t ę p o w a ł z p r o g r a ­ m e m f o l k l o r y s t y c z n y m zespół Ż u ­ ławy. W czasie D n i F o l k l o r u P o w i ś l a (18.—22.IX.) n a z a m k u w M a l b o r k u odbyła się sesja p o p u l a r n o n a u k o ­ w a poświęcana specyfice folkloru n a d w iśla ński ego. W K a r t u z a c h i Kościerzynie o d ­ b y w a ł a się K a s z u b s k a Jesień z p o ­ k a z a m i obrzędów i zwyczajów l u ­ dowych. W W e j h e r o w i e z o r g a n i z o w a n o se­ sję p o p u l a r n o n a u k o w ą p n . „Fol­ klor i sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego" i spotkania z twórca­ m i ludowymi. (Zakończenie D n i F o l k l o r u Z i e m i Gdańskiej odbyło się w G d y n i i w Gdańsku, g d z i e zorganizowano k i e r m a s z e pamiątek r e g i o n a l n y c h . *• |W t y m r o k u . p r z y p a d a 20 r o c z ­ n i c a założenia Z w i ą z k u Spółdzielni Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z ­ nego „ C e p e l i a " . Z o k a z j i 20-lecia C e p e l i i o d b y ł się w s a l i K o n g r e s o ­ wej w Warszawie koncert kapel i pokaz zespołów t a n e c z n y c h spół­ d z i e l n i c e p e l i o w s k i c h . Zespoły p o ­ kazały w y o ó r tańców s w o i c h r e g i o ­ nów oraz f r a g m e n t y zabaw i obrzę­ dów wiejskich. Wiele spółdzielni zaprezentowało swoje zespoły w dość w i e r n y c h s t r o j a c h l u d o w y c h i z autentycznym programem, nieste­ t y b y ł y r ó w n i e ż zespoły słabsze w strojach odbiegających nieco od a u t e n t y c z n y c h . J a k o soliści w y s t ą ­ p i l i J a n K a w u l o k grający n a t r o m ­ bicie i Zdzisław Śliwa grający n a kozłach. D l a uczczenia jubileuszu Cepelii otwarto wiele wystaw. W m a j u i c z e r w e u c z y n n a była w A r s e n a l e w Poznaniu w y s t a w a d o r o b k u dwóch wielkopolskich spółdzielni cepe­ liowskich. Pokazano kowalstwo i m e b l a r s t w o a r t y s t y c z n e o r a z sztukę ludową. W s i e r p n i u o t w a r t o w Wiśle w y ­ stawę p r a c t w ó r c ó w l u d o w y c h Bes­ k i d u Śląskiego i Żywieckiego p r a ­ cujących p o d p a t r o n a t e m C e p e l i i . W sierpniu w Muzeum Etnogra­ ficznym w Toruniu otwarto wysta­ w ę p n . „Tkanina, ceramika, meble w nowoczesnym mieszkaniu". W y ­ s t a w a była przeglądem rękodzieła ludowego i artystycznego twórców z w o j . bydgoskiego. [Wrześniowy ł ó d z k i k i e r m a s z s z t u ­ k i l u d o w e j obfitował w w i e l e atrafccji. Twórcy l u d o w i n a oczach publiczności t o c z y l i g a r n k i , w y c i ­ nali wycinanki. Wystawy, konkursy W Łysem (pow. Kolno) roz­ strzygnięto w k w i e t n i u k o n k u r s n a najpiękniejszą patenę regionalną oraz wycinankę kurpiowską p o w i a ­ t u kolneńiskiago. K o n k u r s z o r g a n i ­ zowało M u z e u m Regionalne w Ł o m ­ ży i Szkoła P o d s t a w o w a w Ł y s e m . Z g ł o s z o n o 300 w y c i n a n e k i 25 p a l m . P r z y z n a n o n a g r o d y 5 s t y p e n d i a dla. w y r ó ż n i a j ą c y c h się t w ó r c ó w . 17 k w i e t n i a w M u z e u m E t n o g r a ­ f i c z n y m w K r a k o w i e rozstrzygnięto konkurs na wielkanocne p i s a n k i . W k o n k u r s i e w z i ę ł o udział 557 osób nadsyłając o k . 5 t y s . p i s a n e k . N a j ­ więcej p i s a n e k przysłano z w o j e ­ w ó d z t w w s c h o d n i c h : białostockiego, lubelskiego i rzeszowskiego. Z ziem zachodnich przysłano p i s a n ­ k i w y k o n a n e przez osadników, dzię­ k i t e m u znalazły się n a k o n k u r s i e liczne przykłady pisanek z Wileńszczyzny, Wołynia, Podola i Po­ kucia. Sąd k o n k u r s o w y p o d przewod­ n i c t w e m prof, d r a 'Romana Rein­ f u s s a p r z y z n a ł aż 8 p i e r w s z y c h n a ­ g r ó d , m . i n . K r y s t y n i e Cieśluk z L i p s k a , p o w . D ą b r o w a Białostocka. Reprezentowane były wszystkie t e c h n i k i tradycyjne, a więc p i s a n k i wykonane techniką woskową, o wzorach wytrawianych kwasem, wyskrobywanych ostrym narzę­ dziem na malowanej powierzchni j a j k a , również p i s a n k i oklejane s i ­ towiem. 20 k w i e t n i a o t w a r t o w Muzeum w Łowiczu wystawę p n . „Współ­ czesna łowicka s z t u k a l u d o w a " . N a w y s t a w i e pokazano plon k o n k u r s u ogłoszonego n a 25-lecie P R L . W k o n k u r s i e w z i ę ł o udział 86 t w ó r ­ c ó w , 35 t w ó r c ó w o t r z y m a ł o n a g r o ­ d y ufundowane przez Ministerstwo ( K u l t u r y i S z t u k i , Prez. ,PRN w Ł o ­ wiczu oraz Spółdzielnię „Sztuka Łowicka". Wśród prac k o n k u r s o w y c h n a j ­ liczniej reprezentowane były w y c i ­ nanki, (kodry, tasiemki i gwiazdy ażurowe), pokazano także: hafty, k w i a t y sztuczne z bibuły, pająki, w y d m u s z k i , t k a n i n y pasiaste, rzeź­ bę w d r e w n i e i ceramikę. W i e l e p r a c zakupiło M u z e u m w Łowiczu do s w y c h zbiorów. Najpiękniejsze w y c i n a n k i wykonała J u s t y n a G r z e g o r a , Elżbieta Ż a c z e k i A g n i e s z k a M a j e r . Marejamma C h l e b n a i K a t a ­ rzyna Bartoszewska dostarczyły n a j p i ę k n i e j s z e b u k i e t y . iDużym z a ­ i n t e r e s o w a n i e m c i e s z y ł a się r u c h o ­ m a s z o p k a Józefa B r z o z o w s k i e g o . * W kwietniu otwarto w łódzkim M u z e u m Archeologicznym i Etnog r a f i o a n y m w y s t a w ę p n . „Sztuka ludowa p o w . łódzkiego". Z g r o m a ­ d z o n o n a n i e j 541 p r a c 44 u c z e s t n i ­ k ó w z 16 w s i . W y s t a w a b y ł a p l o ­ n e m k o n k u r s u o g ł o s z o n e g o ma 2 5 lecie PRL. (Szczególnie ciekawie p r e z e n t o w a ł o się t k a c t w o ludowe; k o n k u r s ujawnił również istnienie w t y m regionie kowalstwa arty­ stycznego. P o k a z a n o b a r d z o piękne przedmioty iz zakresu pilastyki obrzędowej, j a k wieńce dożynkowe, pisanki. Bogato prezentowane były - w y r o b y ze s ł o m y i bibułki k o l o r o ­ wej: pająki, bukiety 'sztucznych kwiatów. L i c z n i uczestnicy k o n k u r ­ su o t r z y m a l i n a g r o d y z M i n i s t e r .stwa K u l t u r y i S z t u k i . W lipcu i iw sierpniu wystawa e k s p o n o w a n a była w O ś r o d k u P r o ­ pagandy Sztuki w parku im. H. Sienkiewicza. >*' Dnia 3 maja otwarto w •Górnośląskim w B y t o m i u Muzeum wystawę �fotogramów Stefana Deptuszews k i e g o p n . „Jugosławia, k r a j , l u ­ dzie, z a b y t k i " . A u t o r pokazał c i e ­ k a w e p r a c e będące r e z u l t a t e m k i l ­ k a k r o t n y c h p o b y t ó w w Jugosławii. P o p r z e d n i o w y s t a w a była e k s p o n o ­ w a n a w lokalu Stowarzyszenia H i ­ storyków S z t u k i w Warszawie. 26 m a j a w l o k a l u M u z e u m E t n o ­ graficznego w Krakowie otwarto wystawę fotografii Jana K u r k i e w i cza p n . „ B e b o k i " . A u t o r — a r t y s t a plastyk od l a t gromadzi zdjęcia strachów n a w r ó b l e , d z i k i i j e l e n i e . P l o n poszukiwań n a terenie w o j . k r a k o w s k i e g o s t a n o w i o k . 300 n e ­ gatywów zdjęć strachów. Część zbiorów w postaci bardzo cieka­ w y c h f o t o g r a m ó w pokazał n a k r a ­ kowskiej wystawie. * 26 maja w Stołecznym Domu Kultury w W a r s z a w i e o d b y ł się wieczór polskiej k u l t u r y ludowej. O t w a r t o wystawę p n . „Skarby p o l ­ s k i e j s z t u k i l u d o w e j " — ze z b i o ­ rów P M E w Warszawie. D y r e k t o r Muzeum dr Kazimierz Pietkiewicz wygłosił prelekcję pt. „Mecenat p a ń s t w o w y n a d polską sztuką l u ­ d o w ą w o k r e s i e 25-lecia P R L " . W y ­ stąpił zespół ;z c e p e l i o w s k i e j spół­ d z i e l n i „Opocznianka", znana w y c i ­ nankarka Czesława Konopkówną d e m o n s t r o w a ł a swój k u n s z t w y c i nankarski. * 30 m a j a w M u z e u m Historycz­ n y m m . st. W a r s z a w y o t w a r t o z o r ­ ganizowaną przez P a ń s t w o w e M u ­ zeum Etnograficzne wystawę pn. „'Indonezja. B r o ń , rzemiosło, s z t u ­ ka". Na w y s t a w i e pokazano k o l e k ­ cie zgromadzoną przez Andrzeja W a w r z y n i a k a , uzupełniona z b i o r a m i działu e g z o t y c z n e g o P M E . S c e n a ­ r i u s z w y s t a w y o p r a c o w a ł y : doc. dir M a r i a F r a n k o w s k a oraz m g r B a r ­ bara Kohutnicka. Wydano katalog ilustrowany w opracowaniu m g r B a r b a r y K o h u t n i c k i e j ze w s t ę p e m doc. d r M a r i i F r a n k o w s k i e j . N a uroczystości o t w a r c i a obecni b y l i przedstawiciele Ambasady Re­ publiki I n d o n e z j i , słowo wstępne wygłosił d r Kazimierz Pietkiewicz. Na w y s t a w i e obok b r a n i i p r z e d ­ miotów użytkowych pokazano piękną kolekcję rzeźb w drewnie i kamieniu, maski rytualne i akto­ rów, f i g u r k i t e a t r u c i e n i i kukiełki z teatru lalek. * 3 czerwca w zabytkowej synago­ dze w Łańcucie o t w a r t o wystawę sztuki ludowej p o w . łańcuckiego. E k s p o z y c j a obejmowała prace g a r n ­ carzy z M e d y n i Głogowskiej. Pogwflzdowa, M e d y n i Łańcuckiej i Z a ­ lesia (rzeźby ceramiczne, siwaki), rzeźbę w d r e w n i e i z a b a w k i w y k o ­ nane o r z e rzemieślników z Brzozy Stadnickiej. Wystawę zorganizowała Katedra Socjologii K u l t u r y U W oraz B i ­ blioteka Uniwersytecka. Jan Jachymiaik zaprezentował kilkadziesiąt n o w y c h obrazów świadczących o niesłabnących m o ż l i w o ś c i a c h twór­ czych a r t y s t y . * W czerwcu w M u z e u m Okręgo­ wym na Z a m k u w L u b l i n i e czynna była wystawa węgierskiej sztuki l u d o w e j . W y s t a w a p r z y w i e z i o n a zo­ stała z Debreczyna w ramach współpracy k u l t u r a l n e j t y c h dwóch miast. Pokazano b a r w n e tkaniny, samodziały debreczyńskie o r a z m a ­ l o w a n e gliniane naczynia cechowe. Wystawa sztuki ludowej Lubelsz­ c z y z n y c z y n n a była w D e b r e c z y n i e . •* W czerwcu otwarto w P D K w M y ­ ślenicach w y s t a w ę t w ó r c z o ś c i l u ­ dowej i amatorskiej p o w i a t u m y ­ ślenickiego. P o k a z a n o d o r o b e k k i l ­ kudziesięciu t w ó r c ó w l u d o w y c h i p i as t y k ó w - a m a t o r ów. Z a p r ę zen to waino p r a c e z w s z y s t k i c h n i e m a l dziedzin twórczości, n p . h a f t l u d o ­ wy, koronkarstwo, ceramika, zdob­ n i c t w o wnętrz i k o w a l s t w o a r t y ­ s t y c z n e . Z n a l a z ł y się t e ż p r a c e z zakresu rzeźby i m a l a r s t w a — p l o n p o w i a t o w e g o przeglądu p l a s t y k i amatorisikiej. Wyróżnionym twórcom i plastykom amatorom wręczono nagrody. |W s a l a c h w y s t a w o w y c h P D K w Puławach o t w a r t o w c z e r w c u w y ­ stawę twórczości l u d o w e j p o w i a t u puławskiego. Wystawę otwarto z okazji dziesięciolecia puławskiego K l u b u Twórców i Artystów L u d o ­ wych. Zgromadzono w y r o b y k o w a l ­ stwa artystycznego, plecionkarskie, tkackie, garncarskie i w y c i n a n k i . Pająki, w y c i n a n k i , t k a n i n y i meble pokazano w e wnętrzu zaaranżowa­ n y m j a k o izba puławska. P D K wydał i n f o r m a t o r o sztuce l u d o w e j ii j e j t w ó r c a c h . Wyróżnionym twórcom przyzna­ no nagrody. D n i a 27 c w e r w c a w L u b l i n i e r o z ­ strzygnięto k o n k u r s n a rzeźbę l u ­ d o w ą . Sąd k o n k u r s o w y .przyznał 10 równorzędnych nagród następują­ c y m twórcom: M a r i a n o w i Adam­ ski emu. Ignacemu Kamiński emu, E d w a r d o w i Kołaczowi, Stanisławo­ wi Karpie, Wincentemu Krajew­ s k i e m u , J a n o w i Damięckiemu, J ó z e ­ f o w i Piłatowi, Stanisławowi i T a ­ deuszowi Szulcom oraz Mieczysła­ w o w i Żeglińskiemu. W i e l u twórcom przyznano wyróżnienia. *• 18 l i p c a w D o m u C h ł o p a w W a r ­ s z a w i e o t w a r t o ooikonkursową w y ­ stawę rzeźby. N a o t w a r c i e w y s t a ­ w y zanroszono autorów nagrodzo­ n y c h prac. '*' * S c z e r w c a w h a l l u Pałacu K a z i ­ mierzowskiego na Uniwersytecie Warszawskim otwarto wystawę m a ­ l a r s t w a n a szkle Jgjia J a c h y m i a k a . W czerwcu w Bibliotece M i e j ­ skiej w Piotrkowie otwarto wysta­ w ę s z t u k i l u d o w e j , n a której eks­ p o n o w a n o p r a c e 45 t w ó r c ó w z p o - wiatrów piotrkowskiego i bełchatowskiego. Pokazano stroje ludowe, z d o b n i c t w o w n ę t r z a i rzeźby. * M u z e u m w S i e r a d z u urządziło w czerwcu w Łódzkim D o m u K u l t u r y wystawę p n . „Sieradzka w y c i n a n ­ k a l u d o w a " . W y s t a w a była następ­ nie eksponowana w w i e l u miejsco­ wościach w o j . łódzkiego. 16 l i p c a w ( M u z e u m w S i e r a d z u o t w a r t o w y s t a w y n a 25-lecie P R L . Urządzono j e z o k a z j i 20-lecia p r a ­ c y w y c i n a n k a r k i Józefy Chaładaj i 2 5 - l e c i a zespołu t k a c z e k w M o n i cach oraz 35-lecia p r a c y garncarza H i e r o n i m a Muszyńskiego. N a w y ­ stawie pokazano bogaty zestaw w y ­ r o b ó w H . 'Muszyńskiego — miski, d z b a n k i , d o n i c z k i do kwiatów oraz z c e r a m i k i pamiątkowej ciekawe miniaturki. O k a z a l e p r e z e n t o w a ł y się w y c i ­ n a n k i J . Chaładaj o r a z p a s i a s t e k i ­ l i m y i samodziały t k a c z e k z M o n i e . * 29 s i e r p n i a o t w a r t o w M u z e u m Okręgowym w Rzeszowie wystawę jubileuszową n a 25-lecie P R L p n . „ O p i e k a p a ń s t w a n a d twórczością ludową w X X V - l e c i u P R L " . N a w y ­ s t a w i e obok wyrobów twórców l u ­ d o w y c h e k s p o n o w a n o bogatą l i t e r a ­ turę traktującą o t w ó r c z o ś c i l u d o ­ wej tego r e g i o n u oraz f o t o g r a m y pokazujące t w ó r c ó w p r z y p r a c y . O s o b n y dział w y s t a w y przedsta­ wiał w y n i k i p i ę c i u k o n k u r s ó w n a r e g i o n a l n e 'pamiątkarstwo w o j . r z e ­ szowskiego, które przyniosły w efekcie liczne w z o r y a t r a k c y j n y c h pamiątek. iW l i p c u na zamku w Reszlu o t w a r t o w y s t a w ę twórczości l u d o ­ w e j i a m at o r s k i e j Warmii i Ma­ zur. N a w y s t a w i e z o r g a n i z o w a n e j z i n i c i a t y w y Stowarzyszenia Społecz­ no-Kulturalnego „Pojezierze" po­ k a z a n o o k . 200 e k s p o n a t ó w z d z i e ­ dziny tkactwa, ceramiki, metalo­ plastyku, korzenioplastyki, rzeźby i pamiątkarstwa. W e wrześniu w G a l e r i i M D M w Warszawie otwarto wystawę buł­ garskiej s z t u k i l u d o w e j p n . „Sztu­ ka l u d o w a o k r ę g u sofłjskiego w X I X w . " . W y s t a w a była przeglą­ d e m s t r o j ó w , o z d ó b i biżuterii n o ­ szonej iprzez m i e s z k a ń c ó w o k r ę g u Sofii w t y m okresie. Pokazano t a k ­ że n a c z y n i a d o m o w e i ceramikę. Szczególnie piękna była k u t a ręcz­ n i e biżuteria. * 17 w r z e ś n i a w S t a r e j Kordegar­ dzie w warszawskich Łazienkach o t w a r t o s t a r a n i e m Ośrodka K u l t u ­ ry N R D wystawę satuki ludowej Serbów Łużyckich. Ekspozycja obejmowała n a j b a r d z i e j reprezenta­ t y w n e k i e r u n k i twórczości S e r b ó w łużyckich: barwne stroje, hafty, w y r o b y ceramiczne nawiązujące w s w o j e j s t y l i s t y c e do kształtów n a ­ czyń p r a s ł o w i a ń s k i c h , a t a k ż e p i ­ s a n k i serbskie. 251 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ea035050474f4813de0fa54e71a70bb8.pdf b3052caabc4e6cde08f944ac42acd455 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4749 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1970 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4407 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1970 t.24 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1970 t.24 z.2; s.125-126 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Y M A W B Ń K (1908-1970) Był założycielem i d ł u g o l e t n i m dyrektorem W y d a w ­ nictw Artystycznych i Filmowych. Przyjacielem i opie­ kunem naszego pisma. Szlachetnym człowiekiem. Miał dar szczególnie cenny i rzadki — s t a w i a ł na ludzi, ufał i m i p o m a g a ł . Zainteresowania sztuką, wyniesione ze studio iwi wciąż p o g ł ę b i a n e s p r a w i ł y , że z a i n s p i r o w a ł i u ł a t w i ł powstanie w i e l u dzieł cennych dla naszej k u l ­ tury i ś w i e t n i e wydanych. Czuliśmy zawsze Jego życz­ liwość, był naszym pierwszym i w d z i ę c z n y m czytelni­ kiem. Cieszył oG każdy i n t e r e s u j ą c y a r t y k u ł , m a r t w i ł a niska jakość reprodukcji, w k t ó r y c h gubił się artystycz­ ny walor obiektu. N i e b y ł ambicjonalny. Cecha r ó w n i e rzadka j a k u m i e j ę t n o ś ć ufania ludziom... Gdy p r z e j ą ł dorobek „ A u r i g i " a m b i c j ą Jego było, by nie u r o n i ć n i ­ czego, zostawiając dzieło w t y m kształcie, j a k i zamyślił tragicznie z m a r ł y Rafał Glucksman. Miał o d w a g ę b y ć skromnym. I dlatego zrobił dla naszej k u l t u r y dużo. Ż e g n a m y Go ze smutkiem i żalem na ł a m a c h pisma, k t ó r e zawdzięczało M u n i e j e d n ą r a d ę , n i e j e d n ą pomoc. Z m a r ł 28 kwietnia 1970 r. po ciężkiej, wielomiesięcznej chorobie. Redakcja O K N K za okres X - l 1970 18 lutego z m a r ł Leon K a t u l s k i z Annowa, pow. Żnin, zasłużony p a ł u c k i t w ó r c a ludowy. W tematyce jego r z e ź b p o c z ą t k o w o d o m i n o w a ł y zwierzęta i kompozycje z zakresu życia wiejskiego, później podjął cykl postaci historycznych. Ostatnio Leon K a t u l s k i z a j m o w a ł się pa­ miątkarstwem. * W marcu zmarł Mieczysław Ruszkowski, jeden z bardziej zna­ nych t w ó r c ó w ludowych w Polsce. Sierpecki rzeźbiarz należał do Z w i ą z k u Polskich A r t y s t ó w Plasty­ ków, był w y r ó ż n i a n y dyplomami, posiadał złotą o d z n a k ę „Za zasługi dla w o j e w ó d z t w a warszawskiego". Konkursy, folkloru wystawy, festiwale i dni W galerii sztuki współczesnej w Reszlu otwarto 3 p a ź d z i e r n i k a w y ­ s t a w ę sztuki ludowej i twórczości amatorskiej W a r m i i i Mazur. B o ­ gato reprezentowane były działy: rzeźby, ceramiki i tkactwa. Przy­ znano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztu­ ki. * 23 p a ź d z i e r n i k a w z a b r z a ń s k i m Muzeum r o z s t r z y g n i ę t o konkurs na l u d o w ą i a m a t o r s k ą rzeźbę w w ę g ­ lu. Przyznano nagrody M i n . K u l t u ­ ry i Sztuki. 28 p a ź d z i e r n i k a w Muzeum w Rabce r o z s t r z y g n i ę t o konkurs n a . temat: „ T r a d y c y j n e garncarstwo l u ­ dowe z terenu Karpat". B y ł on po­ przedzony badaniami w w o j . k r a ­ kowskim. Przyznano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztuki oraz Cepelii. 30 p a ź d z i e r n i k a w Ł ó d z k i m D o ­ m u K u l t u r y otwarta została wysta­ wa garncarstwa ludowego H i e r o n i ­ ma M u s z y ń s k i e g o z Sieradza. Muzeum w N o r r k ó p i n g u d o s t ę p ­ niło swe sale dla polskiej „sztuki naiwnych". W działach malarstwa i rzeźby oglądać m o ż n a było m. i n . prace: Zagajewskiego, Zegadłów, S k r ę t o w i c z a , Zelka, Holesza, Ociep­ k i , Surowiaka, P ł o n k o w e j i Korsak. Wystawa otwarta została w p a ź ­ dzierniku. We w s i Chmielno, pow. Kartuzy, otwarto w y s t a w ę ceramiki kaszub­ skiej — dawnej i w s p ó ł c z e s n e j . Wystawa zainicjowana przez m i e j ­ scowe koło regionoznawcze, zlokali­ zowana była w hallu szkoły. 6 listopada r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs na w s p ó ł c z e s n ą s z t u k ę l u ­ dową regionu kujawskiego. Przyz­ nano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztu­ ki. W grudniu odbyła się wystawa pokonkursowa w Muzeum K u j a w ­ skim we W ł o c ł a w k u . 27 listopada w L u b l i n i e rozstrzy­ g n i ę t o konkurs na s z t u k ę l u d o w ą Lubelszczyzny zorganizowany przez w y d z i a ł K u l t u r y P W R N i Muzeum Okręgowe. N a p ł y n ę ł o na konkurs około 400 prac z w i e l u dziedzin: rzeźby, tkactwa, garncarstwa, k o ­ walstwa, plecionkarstwa, plastyki o b r z ę d o w e j . Przyznano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztuki. W grudniu ogłoszono konkurs na przedmioty plastyki ludowej, z w i ą z a n e z o b r z ę d a m i i zwyczajami w i e j s k i m i i miejskimi. Adresowa­ ny do t w ó r c ó w ludowych w o j . w a r ­ szawskiego konkurs z o r g a n i z o w a ł y Wydział K u l t u r y P W R N i Muzeum Mazowieckie w Płocku. W grudniu odbył się pokaz najciekawszych t k a n i n dekoracyj­ nych spośród prac n a d e s ł a n y c h na doroczny konkurs Cepelii. 22 spół­ dzielnie n a d e s ł a ł y 287 p r o j e k t ó w tkanin obiciowych, zasłonowych, podłogowych, makat, narzut i mat. Pokaz m i a ł miejsce w Starej K o r ­ degardzie w warszawskich Ł a z i e n ­ kach. W g r u d n i u otwarto ogólnopols­ k ą w y s t a w ę malarstwa, g r a f i k i i rzeźby plastyków-amatorów, wywo- 125 �dzących się ze ś r o d o w i s k a górni­ czego. Pokazano ciekawe prace ta­ k i c h t w ó r c ó w jak P a w e ł Wróbel, Gerard Urbanek, Stefan Adamek, Jan Janiga i A n t o n i Jaromin. I n t e ­ resujące grafiki przedstawił Jan Nowak. Najciekawszy był cykl L u d w i k a Holesza „ E p o k a k a r b o ń s ka". * W g r u d n i u m i a ł miejsce dorocz­ ny, X X V I I kokurs szopek k r a k o w ­ skich. Trzy pierwsze nagrody uzy­ skali: B. Ziółek, T. G i l l e r t i W. Głuch, ctzery drugie — Z. Grabow­ ski, St. P a c z y ń s k i , Wł. Ł e s y k i J. M a l i k . W k r a k o w s k i m Muzeum od­ była się wystawa szopek; utworzo­ no Sekcję Szopkarzy w Kole Miłoś­ n i k ó w Muzeum. Sekcja ma na celu m. i n . wznowienie przedstawień szopkowych w e d ł u g starych teks­ tów. Siedem spośród najlepszych szo­ pę pokazano na otwartej 3 stycznia wystawie w b ę d z i ń s k i m Muzeum na Zamku. W styczniu otwarto w k a l i s k i m Klubie M P i K wystawę, obrazującą tradycyjną i współczesną sztukę reigonu. Zgromadzono eksponaty z zakresu rzeźby, ceramiki, haftu, zdobnictwa ze słomy i bibuły. Za­ prezentowano ludowe instrumenty muzyczne! Wiejskie budownictwo z X V I I I i X I X w. uwidocznione by­ ło na fotogramach S t a n i s ł a w a B ł a ­ szczyka. * IB stycznia otwarto w Muzeum w Tarnowie w y s t a w ę twórczości ludowej regionu tarnowskiego, b ę ­ dącą rezultatem konkursu na dzie­ ła sztuki ludowej i przedmioty gos­ podarskie dziś już zanikające. Zgro­ madzono unikalne części ubiorów, c e r a m i k ę , wycinanki, elementy w y ­ posażenia wnętrz mieszkalnych. Organizatorami konkursu b y l i : Pre­ zydium M R N w Tarnowie, I n s t y t u t Sztuki P A N oraz tarnowskie M u ­ zeum. * * W warszawsikej siedzibie Towa­ rzystwa Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h wystawiono w s p ó ł c z e s n e malarstwo na szkle. Wystawa opracowana przez Muzeum T a t r z a ń s k i e w Za­ kopanem pokazana była t a m ż e w 1968 r. („Pol. Szt. L u d . " , nr 3/4 1970). Na wystawie znalazły się prace t w ó r c ó w ludowych (Jacimiak, Walczak), a m a t o r ó w , u c z n i ó w lice­ um im. K e n a r a , p l a s t y k ó w zawodo­ wych. 24 stycznia otwarta została w W D K w Rzeszowie wystawa sztu­ k i ludowej pow. łańcuckiego. S k ł a ­ dały się na nią: ceramika ludowa z Medyni G ł o g o w s k i e j , rzeźby w drewnie, stroje ludowe oraz za­ bawki. * 3 i 4 stycznia w P a ń s t w . Teatrze Dzieci Zagłębia w Będzinie odbył się V I p r z e g l ą d O b r z ę d ó w Ludo­ wych „ H e r o d y 70". W imprezie wzięły udział 23 zespoły z w o j . ka­ towickiego i krakowsikego. W g r u ­ pie „ h e r o d ó w " najlepszy był zes­ pół z Zawiercia, w grupie „dzia­ d ó w " — z M i l ó w k i k. Zwardonia, w' grupie „szopek", s t a n o w i ą c e j no­ v u m p r z e g l ą d u — zespół z Kasinki M a ł e j , pcw. Limanowa. Równocześnie zorganizowano sympozjum naukowe poświęcone sztuce ludowej. * 10 stycznia rozpoczęły się Dni Sztuki Ludowej w pow. t o r u ń s k i m . K i l k a miejscowości gościło kolejno w y s t a w ę polskich s t r o j ó w ludo­ wych, w C h e ł m ż y zorganizowano w y s t a w ę pt. „ T e m a t y k a ludowa w literaturze". We w s i K a d z i d ł o pre­ zentowane były dwie wystawy: twórczości ludowej i malarstwa amatorów. W styczniu w P R M N Puck ot­ warto w y s t a w ę twórczości ludowe.) woj .gdańskiego. Zgromadzono na niej 700 e k s p o n a t ó w z dziedziny ce r a m i k i , rzeźby, haftu, p a m i ą t k a r ­ stwa i meblarstwa. * W styczniu otwarto w I n o w r o ­ cławiu w y s t a w ę prac kujawskich członkiń Kół G o s p o d y ń Wiejskich ze S ł a w k a Wielkiego i Janowic. * 26 stycznia otwarta została z i n i ­ cjatywy K W PZPR i Prezydium W R N w Katowicach wystawa w y ­ r o b ó w artystycznych i p a m i ą t k a r ­ skich. B r a l i w niej udział obok r z e m i e ś l n i k ó w p r z e m y s ł u terenowe­ go także twórcy, p r a c u j ą c y dla Ce­ pelii. * 30-31 stycznia w M D K w Ż y w ­ cu o d b y w a ł się I I Festiwal „Ży­ wieckie gody". Brały w n i m udział o b r z ę d o w e zespoły folklorystyczne z pow. żywieckiego. * Wystawa sztuki ludowej regio­ nu łapskiego otwarta była w stycz­ niu w Bibliotece Powiatowej w Łapach. Wśród e k s p o n a t ó w znajdo­ wały się dywany i k i l i m y dwuosnowowe, meble wiejskie, przedmio­ ty z w i ą z a n e z o b r z ę d a m i ludowymi. * W styczniu Cepelia i Muzeum w Łowiczu ogłosiły ogólnopolski kon­ kurs na wycinanki ludowe. Regula­ m i n przewiduje n a d s y ł a n i e przez uczestników z r ó ż n i c o w a n y c h zesta­ w ó w wycinanek. cych r ó w n i e ż z tego p u n k t u widze­ nia, że s ą s i a d o w a ł y t u obok siebie przemieszane motywy z w i e l u re­ gionów m. in. z Wileńszczyzny. W dziale r z e ź b y wystawiali swe pra­ ce — obok innych t w ó r c ó w — Ed­ ward Kołacz i Zygmunt Skrętowicz. W styczniu rozstrzygnięty został ósmy konkurs dla a m a t o r ó w , zor­ ganizowany przez Wydział K u l t u r y PPRN w N o w y m Sączu, Towarzy­ stwo Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h i PDK. Wśród 21 a u t o r ó w , którzy nadesłali 156 prac, najliczniejszą g r u p ę stanowili nauczyciele. W dzia­ le rzeźby dwie I nagrody przyzna­ no Edwardowi Gruceli i Piotrowi Zelkowi. W malarstwie dokonano podziału na „ p r y m i t y w n y c h " (I na­ grody: Teresa Kuczaj i Maria Wnęk) i a m a t o r ó w (Antonina Jusz­ czak) . 18 stycznia w nowosądeckim B W A otwarto p o k o n k u r s o w ą w y ­ s t a w ę n a d e s ł a n y c h prac. Inne W p a ź d z i e r n i k u o d b y ł o się w Toiruniu trzydniowe Walne Zgro­ madzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, połączone z sesją naukową. W t o r u ń s k i m Muzeum Etnograficznym dokonano róvmocześnie otwarcia kujawskiej części przymuzealnego skansenu. * Utworzona została Rada Społeczno-Naukowa, która wspierać bę­ dzie poczynania Stworzyszenia T w ó r c ó w Ludowych. P r z e w o d n i c z ą ­ cym Rady został prof. dr Roman Reinfuss z Instytutu Sztuki P A N . Zadaniem Rady jest poradnictwo w organizowaniu k o n k u r s ó w i w y ­ staw oraz koordynacja przedsię­ wzięć wydawniczych i popularyza­ torskich. * W październiku zorganizowano izbę pamiątek w Wojsławicach, pow. C h e ł m Lubelski. Jest to daw­ ny ośrodek garncarstwa ludowego. * W Jaworzynce, pow. Cieszyn, powstało dzięki staraniom miejsco­ wych działaczy m a ł e muzeum. Eg­ zystuje ono w chacie góralskiej Ja­ na Bojki, ludowego rzeźbiarza. Cennym eksponatem jest stół ka­ mienny z X V I w., znajduje się też w izbie kolekcja ś w i ą t k ó w , w y k o ­ nanych przez miejscowych twór­ ców. * * W szczecińskim Zamku Książąt Pomorskich otwarto w styczniu d z i e w i ą t ą już doroczną wystawę sztuki ludowej i twórczości ama­ torskiej. Bogato reprezentowane były działy rzeźby i malarstwa w t y m po raz pierwszy obrazy na szkle. Nowością było też pokazanie strojów regionalnych, interesują­ Poczta Polska miu znaczków rzeźb ludowych, wych i czterech w y d a ł a serię oś­ z reprodukcjami czterech anonimo­ współczesnych. „Ekspress Wieczorny", a w ślad za n i m wiele innych czasopism, podjęło akcję pod h a s ł e m : „ R a t u j ­ my w i a t r a k i " . � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e7182afde8571c5426a467d4957b3aac.pdf 9adc1d64eb088218ed57ed2c39c37564 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4774 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1970 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4432 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1970 t.24 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1970 t.24 z.3-4; s.249-250 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I za okres II - V W kwietniu z m a r ł K a r o l En­ glert, rzeźbiarz z P r z y ł ę k o w a , pow. Żywiec. Był on z zawodu cieślą; ostatnio z a j m o w a ł się tylko rzeź­ bieniem, najczęściej — ś w i ą t k ó w . Wystawy, konkursy 15 lutego odbył się w g d a ń s k i m klubie „Wieżowiec" I r/oj&wódzki Zjazd Plastyków-Amatorów, na którym p o w o ł a n o G d a ń s k i e Stowa­ rzyszenie Plastyków-Amatorów. Równocześnie t w ó r c y zaprezento­ wali swe prace malarskie i rzeźbę na zorganizowanej w z w i ą z k u ze zjazdem wystawie. 28 lutego w J a ś l e r o z s t r z y g n i ę t o I I Konkurs T w ó r c ó w L u d c w y c h Po­ wiatu Jasielskiego, na k t ó r y m 43 autorów p r z e d s t a w i ł o blisko 200 prac. G ł ó w n ą n a g r o d ę zdobył W ł a ­ dysław Chajec, r z e ź b i a r z z K a m i e ­ nicy G ó r n e j . * Na wystawie ,w Waszyngtonie eksponowane były cepeliowskie tkaniny dekoracyjne. * W lutym w pow. m y ś l e n i c k i m ogłoszono konkurs na zabawki l u ­ dowe i ozdoby w n ę t r z a , wykonane według starych w z o r ó w i przy u życiu tradycyjnych m a t e r i a ł ó w . * Luty. Muzeum O k r ę g o w e w Bia­ ł y m s t o k u : wystawa p.n. „Sztuka l u ­ dowa Białostocczyzny". K l u b Oficerski D W P w Warsza­ wie: wystawa rzeźby łączyckiej p.n. „Wojsko Ludowe w twórczości pla­ styków ludowych" — przy w s p ó ł ­ pracy Muzeum w Łęczycy. Prezydium M R N w Krynicy: wystawa o b r a z ó w N i k i f o r a i rzeźb Józefa Citaka. * 22 marca w t o r u ń s k i m Muzeum Etnograficznym otwarto w y s t a w ę ceramiki ludowej z trzech kolekcji prywatnych. Szczególnie w a r t o ś c i o ­ wy zbiór ceramiki z terenów wschodniej M a ł o p o l s k i ofiarowali Muzeum prof. prof. Wanda i Jan Zabłoccy. Eksponowano też intere­ sujący zbiór kropielniczek cera­ micznych Henryka Zawadzkiego Zbór art. piast. Eugeniusza Przy­ były Muzeum z a k u p i ł o od wdowy po zbieraczu. * 22 i 23 marca w Ł y s e m , pow. Kolno, Muzeum w Ł o m ż y i T o w a ­ rzystwo Przyjaciół Kurpiowszczyz­ ny z o r g a n i z o w a ł y doroczny konkurs na palmy i pisanki kurpiowskie. Uczestnicy n a d e s ł a l i bardzo dużo dobrych palm. K A 1970 W marcu odbyło się k i l k a kon­ k u r s ó w na pisanki. Organizatorami k o n k u r s ó w reigonalnych b y l i : 1) Wydział K u l t u r y PPRN w Puła­ wach i Muzeum Regionalne w K a ­ zimierzu, 2) P D K w L ę b o r k u , 3) PZGS w K r a ś n i k u , Wydziały O ś ­ wiaty K u l t u r y PPRN w K r a ś n i k u i Jancwie oraz „Ruch". Natomiast konkurs ogólnopolski zainicjowało Muzeum Etnograficzne w Krako­ wie. Na adres Muzeum nadeszio ponad 5000 pisanek z całej Polski, najwięcej z województw wschod­ nich: rzeszowskiego, białostockiego i lubelskiego. Pisanki nadsyłali r ó w n i e ż osadnicy, przybyli z W i leńszczyzny. Wołynia, Podola. Przy­ znano 8 pierwszych n a g r ó d . 31 — drugich i 107 trzecich. Dzięki kon­ kursowi Muzeum Etnograficzne wzbogaciło się o największą w k r a ­ j u kolekcję pisanek. * Konkurs pod nazwą „Ludowe kowalstwo artystyczne powiatu bo­ c h e ń s k i e g o " z o r g a n i z o w a ł o w mar­ cu Muzeum w Bochni. K o n k u r s obejmował przedmioty wykonane w e d ł u g tradycyjnych w z o r ó w oraz wyroby o nowoczesnych formach z zastosowaniem dawnych technik zdobniczych. * W m a r c u otwarto w y s t a w ę pol­ skiej sztuki ludowej w siedzibie p a k i s t a ń s k i e j Rady K u l t u r a l n e j w Rawalpindi. * 7 k w i e t n i a otwarto w Instytucie Wzornictwa P r z e m y s ł o w e g o w War­ szawie w y s t a w ę p.n. „Sztuka l u ­ dowa w 25-leciu PRL". Organizato­ rem wystawy było P a ń s t w o w e M u ­ zeum Etnograficzne w Warszawie i M i n . K u l t u r y i Sztuki. Zgromadzo­ no 500 e k s p o n a t ó w z wszystkich działów sztuki ludowej, pokazano prace najwybitniejszych twórców regionalnych. Z okazji wystawy wydano katalog z tekstami prof. Ksawerego Piwockiego, dyr. K a z i ­ mierza Pietkiewicza i mgr Aleksan­ dra Jackowskiego. * 13 kwietnia otwarto w c h e ł m i ń ­ skim P D K w y s t a w ę sztuki ludowej NRD z okolic Gór Rhon i Rudawy. * 18 kwietnia w nowotarskim P D K otwarto p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę pn. „Włodzimierz Lenin w twórczości ludowej". P o k a ź n o malarstwo na szkle, rzeźbę, c e r a m i k ę i prace l i ­ terackie. 26 t w ó r c ó w nadesłało b l i ­ sko 100 prac; trzy pierwsze nagro­ dy otrzymali: A n t o n i Kuc ze wsi Maniowy za malarstwo na szkle. Tomasz Ligas z K r o ś c i e n k a za rzeź­ b ę figuralną i płaskorzeźbę oraz Ja­ cek Michniak z Dzianisza za pisar­ stwo. * 22 L 23 kwietnia Cepelia i od­ dział Muzeum Narodowego w Ło­ wiczu zorganizowały ogólnopolski konkurs na wycinanki ludowe. 235 t w ó r c ó w nadesłało ponad 3000 eks­ p o n a t ó w . Nagrody zdobyły 72 osoby, p i e r w s z ą — łowicka wycinankarka Katarzyna Kaczor. Otwarcie wystawy pokonkurso­ wej nastąpiło 8 czerwca w Łowiczu. * 28 i 29 kwietnia odbył się w Le­ żajsku konkurs i przegląd cerami­ k i rzeszowskiej i lubelskiej, zorga­ nizowany przez Cepelię. W konkur­ sie uczestniczyli artyści z wielu miejscowości, m. in. z Ł a ń c u t a , Łążk a Ordynackiego, Medyni Głogow­ skiej. Przyznano nagrody M i n . K u l ­ tury i Sztuki oraz Cepelii. * W kwietniu otwarto wystawę malarstwa na szkle Jana Jachimia­ ka w Muzeum Polskim w Chicago. T w ó r c a p o k a z a ł 68 obrazów. * Kwiecień. Muzeum Okręgowe w Rzeszowie: wystawa p.n. „Gor­ sety ludowe X V I I I — X I X w. z te­ renu w o j e w ó d z t w a rzeszowskiego". Muzeum Regionalne w Ł ę c z n e j : wystawa p.n. „ K o w a l s t w o ludowe". Dom Chłopa w Warszawie: w y ­ roby mazurskiej sztuki ludowej na wystawie p.n. „Olsztyńskie — wczo­ raj i dziś". Muzeum Górnośląskie w Byto­ m i u : wystawa p.n. „Współczesna plastyka o b r z ę d o w a na wsi g ó r n o ­ śląskiej". * 4 maja w g d a ń s k i m Dworze A r ­ tusa otwarto r e g i o n a l n ą wystawę sztuki ludowej i rzemiosła artystycz­ nego, z a w i e r a j ą c ą wyroby z woje­ w ó d z t w : gdańskiego, olsztyńskiego, bydgoskiego, koszalińskiego i szcze­ cińskiego. W dziale sztuki ludowej obejrzeć m o ż n a było hafty, t k a n i n ę , rzeźbę, c e r a m i k ę , p l a s t y k ę obrzędo­ w ą oraz instrumenty muzyczne. * 4 maja w Muzeum Etnograficz­ n y m we W r o c ł a w i u otwarto wysta­ w ę p.n. „ P l a s t y k a amatorska Ziem Zachodnich". Pokazano ok. 200 eks­ p o n a t ó w z zakresu malarstwa,' gra­ f i k i i rzeźby. * 6 maja otwarto w krakowskim Muzeum Etnograficznym w y s t a w ę węgierskiej sztuki ludowej. 249 �14 maja rozstrzygnięto konkurs na malowany fajans włocławski. Przyznano nagrody Min. Kultury i Sztuki oraz W B N w Bydgoszczy. P o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę otwarto w Muzeum we Włocławku. * K l u b M P i K na Woli w Warsza­ wie zorganizował w dniach 16—19 maja przy w s p ó ł p r a c y P a ń s t w o w e ­ go Muzeum Etnograficznego wysta­ w ę malarstwa na szkle i wycinanek ludowych oraz urządził kiermasz w y r o b ó w cepeliowskich. nich stare drzeworyty z X V I I I i X I X w . oraz 33 k l o c k i drzeworyt­ nicze. R ó w n o c z e ś n i e toczyły się obrady sesji m i ę d z y n a r o d o w e j , poświęco­ nej grafice ludowej (por. „Pol. Szt. Lud", nr 1/1971). Wydano katalog wystawy, plakat, teksty r e f e r a t ó w . Inicjatorem i organizatorem wysta­ wy oraz sesji był dyrektor Muzeum Edward Waligóra. * * Dorobek plastyków-amatorów Mazowsza zaprezentowano w maju w S t o ł e c z n y m Domu K u l t u r y . 258 prac z 17 ś r o d o w i s k zostało zakwa­ lifikowanych w w y n i k u dwustop­ niowych eliminacji. 19 maja rozstrzygnięto drugi konkurs na dawne hafty zorganizo­ wany w Zalipiu, pow. Dąbrowa Tarnowska. 8 uczestniczek n a d e s ł a ­ ło do Muzeum Etnograficznego w Krakowie 25 prac. P i e r w s z ą nagro­ dę o t r z y m a ł a Maria Szlosek. Muzeum O k r ę g o w e w Zielonej Górze w s p ó l n i e z wieloma instytu­ cjami ogłosiło konkurs na wyroby sztuki ludowej oraz p a m i ą t k i w o j . zi ełonogórskiego. * * * 22 maja na Zamku K s i ą ż ą t Po­ morskich w Szczecinie otwarto w y ­ s t a w ę r z e ź b y Edwarda Kołacza, plastyka-amatora, i malarstwa jego syna Jerzego Kołacza, artysty-plas­ tyka. W y s t a w ę z o r g a n i z o w a ł szcze­ ciński W D K . Muzeum O k r ę g o w e w L u b l i n i e wraz z wieloma instytucjami ogłosi­ ło konkurs na w y t w o r y sztuki l u ­ dowej wykonane przez a r t y s t ó w w w i e k u do 30 lat. * 26 maja rozstrzygnięto w Go­ styninie konkurs na w y c i n a n k ę l u ­ dową, zorganizowany przez Muzeum Mazowieckie w P ł o c k u . W k o n k u r ­ sie licznie b r a ł y udział mieszkanki wsi Czernino. Przyznano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztuki. * M a j . Muzeum Etnograficzne w Toruniu: wystawa współczesnej sztuki ludowej ziemi bydgoskiej. Muzeum O k r ę g o w e w L u b l i n i e : wystawa sztuki ludowej Lubelsz­ czyzny. Muzeum Kujawskie we W r o c ł a ­ w i u : Wystawa sztuki ludowej p.n. „ M a l o w a n y fajans w ł o c ł a w s k i " . K l u b M P i K na W o l i w Warsza­ w i e : wystawa malarstwa na szkle i wycinanek ludowych — przy w s p ó ł p r a c y P a ń s t w o w e g o Muzeum Etnograficznego. P a ł a c y k Zamoyskich w Kołbieli, pow. Otwock: wystawa t k a n i n i s t r o j ó w kołbielskich, przygotowana przez P a ń s t w o w e Muzeum Etnogra­ ficzne. Muzeum w Radomiu: wystawa 74 r z e ź b S t a n i s ł a w a Denkiewicza z Jedlni Kościelnej. Muzeum w Rawie: pokonkurso­ wa wystawa sztuki ludowej regio­ nu. M D K w Gdańsku—Oruni: wy­ stawa kaszubskiej sztuki ludowej. Uniwersytet Warszawski: wysta­ wa ceramiki i rzeźby Jana Racz­ kowskiego, ludowego t w ó r c y z Pod­ hala. Świetlica PRN w Ł a ń c u c i e : w y ­ stawa plastyki o b r z ę d o w e j . P u ł a w y : wystawa sztuki ludo­ wej lubelskiego Powiśla. P D K w Szubinie: wystawa pa­ łuckiej sztuki ludowej. Izba Historyczna w Grudsku, pow. C i e c h a n ó w : wystawa sztuki ludowej regionu. Inne 26 maja dokonano otwarcia m u ­ zeum regionalnego w Starej Wsi, pow. Limanowa. FOLKLOR W ŻYCIU WSPÓŁCZESNYM 27—28 maja odbył się w Olszty­ nie I I K r a j o w y Walny Zjazd Sto­ warzyszenia Twórców Ludowych. Ogłoszono wyniki konkursu na b a ś ń , legendę i podanie ludowe. Na konkurs w p ł y n ę ł y prace 51 auto­ rów. Pierwszą nagrodę otrzymał Jan Panasiewicz z Bydgoszczy, d r u ­ gą Maria Kozaczkowa z D ą b r o w y Tarnowskiej, trzecią Piotr K r z y walski z Nowego Sącza. * 30 maja w Piszu wystawiali pod­ czas festynu ludowego swe prace t w ó r c y l u d o w i : rzeźbiarze, garnca­ rze, wycinankarki. to t y t u ł książki z a w i e r a j ą c e j m a t e r i a ł y z ogólnopolskiej sesji naukowej, zorganizowanej na powyższy temat w czerwcu 1969 r o k u w Poznaniu. W książce z n a j d u j ą się m . i n . 4 podstawowe referaty, В w y g ł o s z o n y c h ko­ m u n i k a t ó w naukowych, obszerne streszczenie polemicznej dyskusji. Z myślą o wymianie m i ę d z y n a r o d o w e j zamieszczono na k o ń c u książki o m ó w i e n i e jej treści w j ę z y k a c h : angielskim i rosyjskim. A oto t y t u ł y zamieszczonych r e f e r a t ó w : prof, dr Józef Burszta „Folklo­ r y z m w Polsce", dr B o g u s ł a w Linette „Folklor muzyczny a folkloryzm", mgr S t a n i s ł a w Błaszczyk „Rola f o l k l o r y z m u w procesie p r z e o b r a ż e ń sztuki ludowej", mgr G r a ż y n a D ą b r o w s k a „Obrzędy, zwyczaje i t a ń c e ludowe jako tworzywo repertuaru zespołów artystycznych". * A oto t y t u ł y zamieszczonych k o m u n i k a t ó w naukowych: mgr M a r i a n M i k u t a „ K r y t e r i u m doboru folklorystycznego do widowiska teatralnego", dr Zofia N o ż y ń s k a „Miejsce t a ń c a ludowego we w s p ó ł c z e s n y m życiu k u l t u ­ r a l n y m ', mgr M i r o s ł a w a Bobrowska „Współczesny amatorski r u c h taneczny w Wielkopolsce", mgr S t a n i s ł a w Weremczuk „ P o t r z e b y i k i e r u n k i działania w zakresie organizacji r u c h u twórczości ludowej", doc. Józef Ligęza „Folk­ lor w G ó r n o ś l ą s k i m O k r ę g u P r z e m y s ł o w y m " , mgr Dorota Simonides „Rola w s p ó ł c z e s n y c h o p o w i a d a ń ludowych w ż y w y m ś r o d o w i s k u społecznym", m g r Maria M a c e w i c z - G o ł u b k o w „ I n t e g r a c j a m i e s z k a ń c ó w w s i dolnośląskiej w o b r z ę d o w o ś c i dorocznej", doc. d r Krzysztof K w a ś n i e w s k i „Rola folkloru w procesie integracji s p o ł e c z n o - k u l t u r a l n e j polskich Ziem Zachodnich i Pół­ nocnych". Wydawca k s i ą ż k i : Wielkopolskie Towarzystwo K u l t u r a l n e . D r u k na r o taprincie wykonano w Polskiej Agencji Interpress w Poznaniu, o k ł a d k ę drukowano w P o z n a ń s k i c h Z a k ł a d a c h Graficznych i m . M . Kasprzaka. For­ mat Bo, stron 137, n a k ł a d 800 egzemplarzy, cena 20 zł. W maju otwarta została w k r a ­ kowskim Muzeum Etnograficznym wystawa grafiki ludowej. Pokazano ponad 300 e k s p o n a t ó w , a w ś r ó d Z a m ó w i e n i a na d o s t a w ę k s i ą ż k i k i e r o w a ć do Wielkopolskiej Księgarni W y s y ł k o w e j PP Dom K s i ą ż k i , P o z n a ń ,ul. Dojazd 30 lub Wielkopolskiego Towarzystwa Kulturalnego, P o z n a ń , A r m i i Czerwonej 80/82.- W y s y ł k a za zaliczeniem pocztowym lub na rachunek przelewowy. * Piąta, o g ó l n o k r a j o w a wystawa p l a s t y k ó w m e t a l o w c ó w otwarta by­ ła w m a j u w Domu K u l t u r y Z a k ł a ­ dów Radiowych i m . Kasprzaka w Warszawie. P i e r w s z ą n a g r o d ę zdo­ b y ł za swe rzeźby Kazimierz W a l u kiewicz z Bydgoszczy, 250 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/27d7d4e87d280b276dd55dde90b2856b.pdf 021a0ed566bedb68874f1aed02269032 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4669 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4337 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1971 t.25 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1971 t.25, z.1 ; s.61 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I C z e r w i e c Festiwale, dni folkloru W dniach 5—7 czerwca odbyły się w Ostrołęce „Dni kultury kur­ piowskiej". Otwarto wystawę sztu­ ki ludowej, przeprowadzono kon­ kursy kapel i śpiewaków ludowych. 11 czerwca tradycyjny jarmark z udziałem twórców ludowych roz­ począł Dni Folkloru Opoczyńskiego. Odbył się I I wojewódzki konkurs poetów ludowych, konkurs śpiewa­ ków ludowych, przegląd kapel l u ­ dowych i zespołów regionalnych Ziemi Opoczyńskiej. Otwarta była wystawa wyrobów ludowych spół­ dzielni „Opocznianka". * 14 czerwca rozpoczęły się Dni Folkloru na Babimojszczyźnie. W Babimoście otwarto wystawę sztu­ ki ludowej. * 19 czerwca rozpoczął się IV Ogólnopolski Festiwal Folklorystycz­ ny w Płocku. Trzy dni trwały wy­ stępy zespołów regionalnych: pie­ śni i tańca, kapel ludowych, chó­ rów. Odbył się kiermasz wyrobów ludowych z udziałem twórców oraz pokaz mody wykorzystującej mo­ tywy ludowe. W Klubie MPiK otwarta została wystawa pn. „Pla­ styka obrzędowa Mazowsza", będą­ ca plonem konkursu zorganizowane­ go przez Muzeum Mazowieckie w Płocku i Wydział Kultury PWB' w Warszawie. 96 autorów nadesłało 531 prac. Przyznano nagrody Min. Kultury i Sztuki oraz WRN w War­ szawie. Inną wystawą była „Sztuka l u ­ dowa we współczesnym wnętrzu", zorganizowana przez Cepelię. Odby­ ło się spotkanie z poetami ludowy­ mi i sympozjum naukowe na temat „Folklor a amatorski ruch arty­ styczny. Przybyłe na festiwal zespoły re­ gionalne występowały również w Gostyninie i Sierpcu. Od 19 do 21 czerwca trwał w Tarnowie I Festiwal Folkloru Ziem Nizinnych. 18 zespołów regionalnych ubiegało się o nagrodę „Pawiego Pióra". W kategorii zespołów „au­ tentycznych" zdobył ją Zespół Re­ gionalny Świetlicy w Jaworsku, pow. Brzesko, a w kategorii zespo­ łów stylizowanych — Zespół Pieśni i Tańca „Echo Strun" z Bogumiłowic. Festiwal Folkloru zamknął trwające w dniach 14—21 czerwca Dni Tarnowa. Wystawy, konkursy 9 czerwca rozstrzygnięto kon­ kurs na dekoracje wnętrz domów w Zalipiu. Przyznano nagrody Min. Kultury i Sztuki. K A 1970 12 czerwca rozstrzygnięto kon­ kurs na malowanie wnętrz mieszkal­ nych i wzory kujawskie wysypy­ wane piaskiem. W imprezie zorga­ nizowanej przez Muzeum Kujaw­ skie we Włocławku wzięły udział 22 osoby z pow. włocławskiego. Przyznano nagrody Min. Kultury i Sztuki oraz WRN w Bydgoszczy. 15 czerwca rozstrzygnięto kon­ kurs na przedmioty sztuki ludowej, ogłoszony dla południowo-zachodnich powiatów Kielecczyzny. Przy­ znano nagrody Min. Kultury i Sztu­ ki, WRN w Kielcach i Cepelii. W dziale rzeźby pierwsze nagrody otrzymali: Józef Piłat i Adam Zegadło; w dziale tkactwa przyznano drugą nagrodę Mariannie Łakomiec z Beczkowa; w dziale garncarstwa zwyciężył Eugeniusz Caban z Sę­ dziszowa za siwaki oraz za rekon­ strukcję średniowiecznych naczyń; najładniejsze wycinanki pokazała Stanisława Waldon spod Mąchocic. * 15 czerwca nastąpiło rozstrzyg­ nięcie dwu konkursów zorganizo­ wanych przez Muzeum w Żywcu. Konkurs na rzeźbę ludową wygrał Michał Boczek z Jeleśni, drugie miejsce zdobył Jan Ficoń z Wie­ prza. W konkursie na ozdoby bi­ bułkowe uczestniczyło 11 kobiet z terenu powiatu. Przyznano dwie pierwsze nagrody: Anieli Widuch z Sopotni Wielkiej i Joannie Barcik z Rychwałdu. * Na Lubelszczyźnie ogłoszono konkurs dla młodzieży wiejskiej (do 30 lat) na wyroby sztuki ludowej: ceramikę, tkactwo, kowalstwo ar­ tystyczne, wycinanki, plastykę obrzędową. * W Bukowinie Tatrzańskiej od­ był się czwarty konkurs gawędzia­ rzy i instrumentalistów ludowych pn. „Sabałowe bajania". * Konkurs na wyroby sztuki l u ­ dowej ogłoszony w związku z Dnia­ mi Folkloru Pogórza Dynowskiego obejmował w tym roku malowanki ludowe, kwiaty i pająki. Konkurs ogłosiło Brzozowskie Tow. Kultu­ ralne i Wydział Kultury PPRN w Brzozowie. * Muzeum Narodowe w Łowiczu: wystawa pn. „Polska wycinanka l u ­ dowa" będąca plonem ogólnopol­ skiego konkursu zorganizowanego przez Cepelię. Muzeum Etnograficzne w Toru­ niu: wystawa współczesnej sztuki twórców wiejskich z Ziemi Bydgo­ skiej. Obok tradycyjnych działów sztuki ludowej pokazano ekspona­ ty „sztuki jarmarcznej". Białystok: pokonkursowa wysta­ wa tkanin ludowych regionu. Poka­ zano dywany dwuosnowowe, maka­ ty, bieżniki i krajki. Zgromadzono na wystawie 122 prace 41 autorów. W konkursie pierwsze miejsce zdo­ była Scholastyka Krupowicz z Ja­ nowa, a drugie — Zofia Pietrewicz z Lipska. Muzeum Śląskie we Wrocławiu: wystawa pn. „Sztuka ludowa Środ­ kowego Banatu". Zbiory Muzeum w Zrenjaninie (Jugosławia) były wcześniej udostępnione w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu oraz w Muzeum w Bielsku-Białej. Bułgarski Ośrodek Kultury w Warszawie: wystawa bułgarskiej sztuki użytkowej. W większości eks­ ponatów wykorzystane są wzory i motywy ludowe. Muzeum Polskie w Chicago: wy­ stawa 210 autentycznych wycinanek kurpiowskich i łowickich oraz 300 wycinanek wykonanych przez dzieci polskie w Stanach Zjednoczonych. WDK Opole: X Wojewódzka Wystawa Prac Amatorów-Plastyków Opolszczyzny. Spośród uczest­ niczących w ekspozycji 59 twórców 20 zostało wyróżnionych. Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie: IV Wystawa Twórczości Amatorskiej Ludzi Morza. Pokaza­ no około 700 prac ponad 80 autorów. Muzeum Pomorskie w Gdańsku: wystawa kaszubskiej sztuki ludo­ wej. Na ekspozycję składały się ma­ lowane meble, tkanina i ceramika kaszubska. Tuchola: wystawa sztuki ludo­ wej Borowiaków, Kaszubów i Pałuczan. Równocześnie zorganizowa­ no kiermasz sztuki ludowej. Muzeum Historyczne w Krako­ wie: wystawa rękodzieła artystycz­ nego z okazji 25-lecia cepeliowskiej spółdzielni im. Stanisława Wyspiań­ skiego. Świetlica PGR w Sannikach: pokonkursowa wystawa pn. „Wyci­ nanki sannickie". PDK w Szydłowcu: na wysta­ wie sztuki ludowej Ziemi Szydłowieckiej zgromadzono wyroby garn­ carskie, tkackie, rzeźbę. Muzeum Regionalne w Siera­ dzu: z okazji 35-lecia działalności Hieronima Muszyńskiego zorganizo­ wano wystawę przeszło 200 jego prac ceramicznych. Lublin: studenci z Koła Kraśniczan zorganizowali wystawę sztuki ludowej Ziemi Kraśnickiej. Krzesk, pow. Siedlce: pokaza­ no regionalne wyroby chałupnicze wykonane na krośnie — dywany, kilimy, makaty, zapaski. MDK w Nałęczowie: wystawa wycinanki ludowej. Podczas Dni Nałęczowa odbył się też kiermasz sztuki ludowej. Szubin: wystawa pn. „Sztuka ludowa Pałuk" — w ramach im­ prezy folklorystycznej „Wiosna na Pałukach". Brzeg: wystawa rzeźby ludowej Leona Ozimka z Rybnej. Z okazji „dni miejscowości" or­ ganizowano na terenie woj. lubel­ skiego wystawy wyrobów twórców ludowych. 61 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f6672233258a31a20ca0784d38432650.pdf c8f766a4ad2668974e3fa2dec11bf79d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4679 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4345 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1971 t.25 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1971 t.25, z.2; s.125 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N za W s i e r p n i u zmarła Z o f i a P i a c h , znana h a f c i a r k a kaszubska z Żu­ kowa. Jeszcze przed II wojną ś w i a t o w ą z a j m o w a ł a się o n a p r o ­ pagowaniem narciarstwa w okolicy, organizując — w r a z ze swą siostrą, J a d w i g ą — szkółkę h a f t u d l a m ł o ­ d y c h dziewcząt. D n i f o l k l o r u , festiwale II ogólnopolski festiwal kapel 1 śpiewaków l u d o w y c h w K a z i m i e ­ r z u n a d Wisłą t r w a ł w d n i a c h o d 2 do 5 l i p c a . Z e s p o ł y w y s t ę p u j ą c e podzielone były na 5 k a t e g o r i i : k a ­ pel „autentycznych", k a p e l s t y l i z o ­ w a n y c h , śpiewaków, i n s t r u m e n t a l i ­ stów o r a z m i e j s k i c h o r k i e s t r p o d ­ w ó r k o w y c h . Spośród k a p e l „ a u t e n ­ t y c z n y c h " pierwszą nagrodę zdobył zespół „ H e r ó d k i " z L i p n i c y W i e l ­ kiej, pow. N o w y Targ. R ó w n o c z e ś n i e o d b y ł się d w u d n i o ­ wy kiermasz wyrobów ludowych, a M u z e u m Regionalne zorganizowa­ ło w y s t a w ę s z t u k i l u d o w e j . V I I Tydzień K u l t u r y Beskidzkiej o d b y w a ł się w d n i a c h 19—26 l i p c a w Wiśle, p o w . Cieszyn, i w d n i a c h 2—в sierpnia w Szczyrku, pow. Bielsko. W M u z e u m B e s k i d z k i m w Wiśle otwarto wystawę „Współczesna sztuka l u d o w a B e s k i d u Śląskiego" — p o k a z a n o 131 n o w y c h e k s p o n a ­ t ó w z z a k r e s u rzeźby, m a l a r s t w a , koronkarstwa, ceramiki, wycinanek, zdobnictwa stroju ludowego. W Wiś­ le wystąpiły zespoły regionalne, także z zagranicy. Cepelia z o r g a n i ­ zowała w y s t a w ę p r a c twórców l u ­ d o w y c h . Imprezę zakończyły uro­ czystości d o ż y n k o w e . W Szczyrku również o t w a r t o w y ­ stawę dzieł twórców ludowych z d z i e d z i n : m a l a r s t w a , rzeźby, h a f t u oraz c e r a m i k i regionów bielskiego i żywieckiego. Wystąpiły regionalne zespoły z k r a j u i z a g r a n i c y , czę­ ściowo t e s a m e , co w W i ś l e . W d n i a c h 21—23 s i e r p n i a t r w a ł I I I Festiwal Folkloru Ziem Gór­ s k i c h w Ż y w c u . Uczestniczyło w n i m 26 zespołów. R ó w n o c z e ś n i e w m u z e u m c z y n n a była w y s t a w a rzeź­ b y l u d o w e j i z d o b n i c t w a bibułko­ wego z p o w . żywieckiego. * I V D n i F o l k l o r u Pogórza D y n o w s k i e g o r o z p o c z ę ł y się 30 s i e r p n i a . Rozstrzygnięto konkurs na malo­ w a n k i l u d o w e , pająki i k w i a t y w s i rzeszowskiej. Przyznano nagrody M i n . K u l t u r y i S z t u k i oraz o t w a r t o pokonkursową wystawę. Z o r g a n i z o ­ wano kiermasz wyrobów sztuki l u ­ d o w e j . „ D n i " z a k o ń c z y ł y się 6 w r z e ­ śnia uroczystościami dożynkowymi. * Główną imprezą „Tatrzańskiej J e ­ s i e n i " (6—13 I X ) b y ł I I M i ę d z y n a ­ I o k r e s VII - IX K A 1970 rodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich, k t ó r y o d b y ł się w d n i a c h 7—10 września w Zakopanem. U d z i a ł w i m p r e z i e w z i ę ł o 8 zespołów zagranicznych oraz 11 k r a j o w y c h , wyłonionych u p r z e d n i o n a przeglą­ dzie w Ż y w c u . W k a t e g o r i i z e s p o ­ łów „autentycznych" I miejsce zdo­ b y ł zespół „ L a c h y " z N o w e g o Sącza, a w k a t e g o r i i zespołów s t y l i z o w a ­ n y c h — zespół rumuński z S a t u Mare. O d b y ł a się w y s t a w a r z e ź b y g ó r a l ­ skiej. W sali B W A otwarto wysta­ w ę „Region współczesny", gdzie p o ­ k a z a n o w y r o b y powstałe z i n s p i r a c j i podhalańską sztuką l u d o w ą . O d b y ł się k i e r m a s z wyrobów ludowych oraz pokaz strojów r e g i o n a l n y c h . I V Tydzień S z t u k i L u d o w e j w Ł o d z i t r w a ł w d n i a c h 12— 19 w r z e ś ­ nia. Cepelia zorganizowała wystawę t k a n i n y , rzeźby, k o w a l s t w a , zdob­ n i c t w a b i b u ł k o w e g o i w y r o b ó w ze słomy. Przez tydzień c z y n n y był kiermasz wyrobów l u d o w y c h twór­ ców. 1 D n i F o l k l o r u P o m o r z a Gdańskiego rozpoczęły się 20 w r z e ś n i a . W m i e j ­ scowości S u b k o w y , p o w . T c z e w , o d ­ b y ł y się w o j e w ó d z k i e dożynki i Ш Regionalny F e s t i w a l Zespołów Pieśni i Tańca Z i e m i Gdańskiej. W P D K w N o w y m Dworze otwarto wystawę sztuki l u d o w e j . D n i F o l ­ k l o r u t r w a ł y d o 1'8 października. * W ramach Bydgoskich D n i Sztu­ k i o d b y ł się 20 września Dzień F o l ­ kloru Ziemi Bydgoskiej. Występo­ w a ł y r e g i o n a l n e k a p e l e i zespoły pieśni i tańca. O d b y ł się k i e r m a s z s z t u k i l u d o w e j . Podczas „Dni S z t u ­ k i " w s a l o n i e B W A o t w a r t o też w y ­ stawę obrazów T e o f i l a O c i e p k i . W d n i a c h 21—27 września t r w a ł w Zielonej Górze I V Międzynarodo­ w y F e s t i w a l Pieśni i Tańca. U c z e s t ­ niczyło w n i m 9 z e s p o ł ó w z z a g r a ­ n i c y i 3 polskie. Równocześnie o t ­ w a r t o w y s t a w ę s z t u k i l u d o w e j oraz plastyki amatorskiej. Odbył się kiermasz wyrobów Cepelii. * Podczas D n i F o l k l o r u i S z t u k i Ludowej Dolnego Śląska otwarto 26 w r z e ś n i a w L u b a n i u Ś l ą s k i m w y ­ stawę rzeźby l u d o w e j „Swiątkarze". Pięciu r z e ź b i a r z y p r e z e n t o w a ł o p o ­ n a d 50 p r a c w d r e w n i e . Wystawy, konkursy W lipcu otwarto w Zagrzebiu (Ju­ gosławia) wielką wystawę malar­ s t w a „ n a i w n y c h " . W ś r ó d dzieł 116 twórców pokazano obrazy N i k i f o r a i Teofila Ociepki. * W w y n i k u k o n k u r s u pamiątkar­ s k i e g o ogłoszonego w w o j . koszaliń­ s k i m jedną z d w ó c h p i e r w s z y c h n a ­ g r ó d zdobyła M a r i a G r o c h a l z K o ­ szalina za w y c i n a n k i . A u t o r k a p o ­ chodzi z okolic R a w y Mazowieckiej. W k o n k u r s i e b r a ł y t e ż udział j e j cztery w n u c z k i . W lipcu zorganizowano I Woje­ wódzkie T a r g i S z t u k i L u d o w e j w Zamościu. Lipiec. D o m Sztuki w Rzeszowie: w y s t a w a p n . „Współczesna rzeźba l u d o w a wtoj. r z e s z o w s k i e g o " , zor­ ganizowana przez M u z e u m Okręgo­ we i B W A . Dom Abrahama w Gdyni: wysta­ w a p n . „Kaszubska sztuka l u d o w a " , zorganizowana przez gdyński W D K . Waszyngton: wystawa sztuki l u ­ dowej z okolic Łęczycy, Opoczna i Rawy Mazowieckiej, zorganizowa­ na przez Łódzkie M u z e u m A r c h e o ­ logiczne i Etnograficzne. Muzeum Regionalne w Żywcu: pokonkursowa wystawa rzeźby i ozdób bibułkowych. P D K w Wągrowcu: w y s t a w a sztu­ k i l u d o w e j Pałuk w r a m a c h i m p r e ­ zy f o l k l o r y s t y c z n e j „Lato na Pału­ kach". Dożynki w o j . warszawskiego o d ­ b y ł y się 30 s i e r p n i a w C i e c h a n o w i e . Rozstrzygnięto k o n k u r s na wieńce dożynkowe z t e r e n u województwa. N a k o n k u r s nadesłano 39 w i e ń c ó w z 18 p o w i a t ó w . P r z y z n a n o nagrody M i n . K u l t u r y i S z t u k i oraz W y d z i a ­ łu K u l t u r y P W R N . B y ł t o p i e r w s z y tego t y p u k o n k u r s n a t y m t e r e n i e . Równocześnie w ciechanowskim P D K otwarto wystawę sztuki l u d o ­ w e j ; e k s p o n o w a n a b y ł a rzeźba, ce­ r a m i k a i haft z terenu wojewódz­ twa. * PDK i T o w . Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h w N o w y m Sączu ogłosiły k o n k u r s n a prace plastyków-amatorów i twórców l u d o w y c h z t e r e n u powiatu. Temat k o n k u r s u : piękno Z i e m i Sądeckiej. * N a t e r e n i e całego k r a j u i n s t y t u c j e opiekujące się sztuką l u d o w ą i r u ­ chem amatorskim organizowały k o n k u r s y n a pamiątki regionalne. * Sierpień. B r a m a Krakowska w L u b l i n i e : w y s t a w a 37 i k o n ze z b i o ­ rów Muzeum Z i e m i Przemyskiej. D o m Chłopa w W a r s z a w i e : wy­ s t a w a rumuńskiej s z t u k i u ż y t k o w e j , wykorzystującej m o t y w y l u d o w e . Wolski K l u b MPiiK w Warszawie: w y s t a w a obrazów n a i w n e g o m a l a r ­ stwa M a r i i Korsak. * W d n i a c h 12—15 w r z e ś n i a p o d ­ czas i m p r e z y „ D y m a r k i 7 0 " w Słupi N o w e j odbył się k i e r m a s z s z t u k i l u ­ dowej oraz konkurs na melodie i przyśpiewki l u d o w e . Występowały zespoły r e g i o n a l n e z Kielecczyzny i w o j e w ó d z t w sąsiednich. O t w a r t o też w y s t a w ę s t r o j ó w l u d o w y c h . * 125 �Stowarzyszenie Twórców Ludo­ w y c h z o r g a n i z o w a ł o 25 i 26 w r z e ś ­ nia w Gutanowie, pow. Puławy, zjazd ludowych artystów-kowali. Na ogłoszony wcześniej konkurs 32 k o w a l i nadesłało p o n a d 130 p r a c . Po dokonaniu eliminacji druga część k o n k u r s u polegała n a u c z e ­ s t n i c t w i e w 'pokazie k u c i a . P i e r w s z ą nagrodę zdobył p r e z e s S t o w a r z y s z e ­ nia, k o w a l Bronisław P i e t r a k z G u tanowa. Otwarto też wystawę ceramiki l u d o w e j z p o w . puławskiego. N a V Wojewódzki Przegląd Pla­ styki Amatorskiej zorganizowany przez wrocławski WDK wpłynęło ponad 4300 prac 280 autorów. Otwarcie wystawy nastąpiło 30 września w M u z e u m Etnograficz­ n y m w e Wrocławiu. W e wrześniu podczas D n i K u l t u ­ r y Z i e m i K o n e c k i e j o d b y ł się p r z e ­ gląd k a p e l i śpiewaków l u d o w y c h . P D K w K o ń s k i c h z o r g a n i z o w a ł też kiermasz-wystawę wyrobów garn­ carskich, tkackich, wikliniarskich. W e w r z e ś n i u odbyła się w O p o l u ogólnopolska k o n f e r e n c j a p o ś w i ę c o ­ na p r o b l e m o m ochrony k u l t u r y l u ­ dowej tego r e g i o n u . K o n f e r e n c j i t o ­ w a r z y s z y ł a w y s t a w a p n . „Sztuka l u ­ dowa n a Opolszczyźnie". U M Kurpiowska wycinankarka Cze­ sława K o n o p k ó w n a uczestniczyła w ekspozycji w y c i n a n k i polskiej w Tokio. -Wrzesień. Pałac K u l t u r y w Po­ znaniu: I I I Wojewódzki Przegląd Plastyki Amatorskiej. Pałac Opatów w Gdańsku-Oliwie: w y s t a w a współczesnej s z t u k i l u d o ­ wej Polski północnej; eksponaty w y i b r a n o spośród d a r ó w Z r z e s z e n i a „Art-Lftegion" d l a gdańskiego M u ­ zeum Etnograficznego. 'Klub M.BiK w Kielcach: p o k o n ­ kursowa wystawa sztuki ludowej południowo-zachodnich powiatów Kielecczyzny. M u z e u m Regionalne w Łęcznej, p o w . L u b l i n : w y s t a w a p n . „Bednar­ stwo ludowe". Gmach CRZZ w Warszawie: wystawa plastyków-amatorów pn. „Warszawski Wrzesień". Pokazano m i n . obrazy Stanisława Dobiasza. Dom Metalowca w Grudziądzu: wystawa malarstwa, grafiki i r y ­ sunku plastyka-amatora, Zenona Zaremby. P D K w Chojnicach: wystawa prac artystów l u d o w y c h — głównie h a f ciarek — z terenu powiatu. M u z e u m Regionalne w Limano­ wej i park w Mszanie D o l n e j : w y ­ stawy sztuki ludowej z okazji D n i Ziemi Limanowskiej. Muzeum w Sieradzu: wystawa malarstwa, rzeźby i wycinanek twórcy l u d o w e g o , Stanisława K o r p y . Zabrze: wystawa zdobnictwa l u ­ d o w e g o n a G ó r n y m Śląsku. Z D K H u t y im. Lenina w Nowej H u c i e : w y s t a w a dzieł rzeźbiarza l u ­ dowego, J a n a Staszaka. 'Dom Chłopa w W a r s z a w i e : s t a w a świątków Z. Oleksego z l o n e j Góry. Ratusz w N o w y m T a r g u : w y s t a w a c e r a m i k i Jana RecZkowskiego, ot­ warta z okazji D n i Ziemi Nowotar­ skiej. Inne 23 w r z e ś n i a o t w a r t o M u z e u m W s i Opolskiej w Bierkowicach k. Opo­ la. Udostępniono do zwiedzania 19 o b i e k t ó w spośród o k o ł o 70, j a k i e mają s i ę znaleźć w s k a n s e n i e p o Ukończeniu b u d o w y , p r z e w i d z i a n y m n a r o k 1990. W p a r k u e t n o g r a f i c z ­ n y m p o m i e ś c i ć się m a oprócz s t a ­ łych e k s p o z y c j i s z t u k i l u d o w e j t a k ­ że ośrodek gastronomiczno-hotelarski. Zdjęcia niektórych obiektów n o w o o t w a r t e g o s k a n s e n u 'ilustrują r e c e n ję b i b l i o g r a f i i piśmiennictwa o r u ­ chu skansenowskim, zamieszczoną w t y m numerze. Ю M wy­ Zie­ M S U M M A R Y OF ARTICLES R o m a n Reinfuss BUILDING IN KIELCE — RESEARCH VOIVODSHIP ON FOLK K i e l c e V o i v o d s h i p is a t r a n s i t i o n a l a r e a w h e r e t h e r e is a m i x t u r e o f f o r m s o f r u r a l b u i l d i n g t h a t a r e c h r o n o ­ logically differentiated. T h e d o m i n a n t type of f a r m a l l o v e r t h e v o i v o d s h i p is t h a t m a d e u p o f a n u m b e r o f b u i l d i n g s . T h e y are u s u a l l y a r r a n g e d i n t h e shape of a horse-shoe — r e s i d e n t i a l quarters on t h e side f a c i n g t h e r o a d a n d , o p p o s i t e t h e m , t h e b a r n . O n e o f t h e sides o f t h e h o r s e - s h o e is f o r m e d b y t h e s t a b l e s a n d c o w s h e d s . T h e r e a r e also o n e - b u i l d i n g f a r m s a n d s o m e w h e r e t h e b u i l d i n g s are a r r a n g e d i n a rectangle. B e f o r e t h e S e c o n d W o r l d W a r , i n loess areas, f a r m s b u i l t b y the clay technique occurred here a n d there. Today they are a r a r i t y . 126 T h e u s u a l b u i l d i n g m a t e r i a l is t i m b e r . I n p a r t s o f t h e r e g i o n w h e r e t h e r e a r e n o f o r e s t s , s t o n e is u s e d f o r b u i l d i n g houses, o r c l a y m i x e d w i t h s t r a w , a n d i n s o m e cases t h e w a l l s a r e b u i l t o f p l a i t e d t w i g s w h i c h are t h e n covered w i t h a clay m i x t u r e . T h e q u o i n c o n s t r u c t i o n is m o s t l y u s e d i n b u i l d i n g w o o d e n h o u s e s . T h e r e a r e also a f e w o t h e r b u i l d i n g s of e a r l i e r t y p e s o f c o n s t r u c t i o n . T h e oldest b u i l d i n g s have hipnroofs. I n t h e last years of t h e 19th c e n t u r y , t h e j e r k i n head roof became w i d e s p r e a d . T h e u s u a l m a t e r i a l used to cover roofs was s t r a w . I n t h e second h a l f of t h e 19th c e n t u r y , shingle began to be used f o r c o v e r i n g roofs. I n t h e K i e l c e v o i v o d s h i p t h e r e are t h r e e basic types o f i n t e r i o r l a y o u t : 1) c o t t a g e w i t h g a b l e c o r r i d o r o n e l i v i n g r o o m a n d a closet b e h i n d t h e l i v i n g r o o m ( f i g . 12) � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/1425bf84c2e9b8104f180c97d8da526c.pdf b6d560ffb2ab864207321a0988904b9d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4688 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4353 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1971 t.25 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1971 t.25 z.3; s.187-189 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A za okres X-XII 1970 r. Dni folkloru, festiwale Impreza „Dni F o l k l o r u Polskie­ go 1970" kontynuowana b y ł a w w o j . g d a ń s k i m w p a ź d z i e r n i k u . W jej ramach odbyły się D n i F o l k l o r u Kaszub „ J e s i e ń Kaszubska" oraz Dni F o l k l o r u P o w i ś l a . 'W g d a ń s k i m P a ł a c u O p a t ó w otwarto w y s t a w ę pn. „Współczesna sztuka ludowa Polski P ó ł n o c n e j " . W Sztumie o t w a r t o w y ­ s t a w ę sztoki ludowej. W y s t ę p o w a ł y liczne zespoły regionalne. 18 p a ź d z i e r n i k a na z a m k n i ę c i e Dni o d b y ł a się w M a l b o r k u konfe­ rencja popularno-naukowa n.t, f o l ­ k l o r u n a d w i ś l a ń s k i e g o . G ł ó w n y re­ ferat wygłosiła prof, dr Jadwiga Klimaszewska. * III Rzeszowskim Jarmarkiem Pieśni i T a ń c a „Mielec 70" w dniach 17-—19 p a ź d z i e r n i k a r o z p o c z ą ł się I I Festiwal K u l t u r a l n y Z w i ą z k ó w Za­ wodowych, w i e l k a impreza o zasię­ gu o g ó l n o k r a j o w y m t r w a j ą c a dwa miesiące. W J a r m a r k u b r a ł y udział zespoły stylizowane, regionalne oraz kapele ludowe. Otwarto w y s t a w y : „Polskie folkloriana" i „ P o l s k a t k a ­ nina ludowa", w y r o b y t w ó r c ó w l u ­ dowych sprzedawano na kiermaszu. O d b y ł a się konferencja nauko­ wa n.t. „ S t a n b a d a ń nad folklorem polskim", na k t ó r e j referaty w y g ł o ­ sili: prof, dr Józef Burszta, dr Bo­ g u s ł a w Linette, prof, dr Józef L a r socki oraz doc. dr A d o l f Dygacz. Prof. Burszta w y s t ą p i ł z projektem utworzenia c e n t r u m folklorystycz­ nego, gdyż inicjatywy Instytutu Sztuki P A N na t y m polu n a l e ż y uznać za n i e w y s t a r c z a j ą c e . Wystawy, konkursy 1 p a ź d z i e r n i k a rozpoczęły się Dni Z i e m i Lubaczowskiej. Otwarto wystawy: „Twórczość amatorska pow. lubaczowsfciego" i „Stroje re­ gionalne w o j . rzeszowskiego". * 3 października rozstrzygnięto w G r u d z i ą d z u k o n k u r s dla p l a s t y k ó w -amatorów. J e d n ą z nagród otrzy­ m a ł Zenon Zaremba. W listopadzie otwarto w tamtejszym Muzeum wystawę pokonkursową. * 17* p a ź d z i e r n i k a r o z p o c z ę ł a się w Ż n i n i e impreza cykliczna D n i Kultury Pałuckiej „Pałucka Jesień". Otwarto w y s t a w y : „ S z t u k a ludowa P a ł u k " oraz twórczości a m a t o r ó w . Ogłoszono w y n i k i konkursu na pa­ m i ą t k ę p a ł u c k ą ; w y s t ę p o w a ł y ludo­ we zespoły artystyczne; o d b y ł się sejmik t w ó r c ó w ludowych. * 19 p a ź d z i e r n i k a n a s t ą p i ł o roz­ strzygnięcie k o n k u r s u pn. „ W s p ó ł ­ czesne k o r o n k i i w y r o b y siatkowe z terenu w o j . katowickiego", zorga­ nizowanego przez W y d z i a ł K u l t u r y P W R N w Katowicach, Muzeum G ó r ­ n o ś l ą s k i e w B y t o m i u i Muzeum w Gliwicach. I nagrody otrzymały: Jadwiga B i e ń z Sosnowca i Jadwiga Rudzka z Koniakowa. 6 grudnia otwarto w g l i w i c k i m Muzeum w y s t a w ę p o k o n k u r s o w ą . * W p a ź d z i e r n i k u odbył się V I I I M i ę d z y n a r o d o w y Kongres M i ł o ś n i ­ k ó w Sztuki Ludowej 'i Szopkarzy w Neapolu. Podczas trwania K o n ­ gresu otwarta b y ł a wystawa, na k t ó ­ rej pokazano n i . i n . 10 szopek k r a ­ kowskich ze zbiorów Muzeum H i ­ storycznego m. K r a k o w a . * I I Wojewódzką Wystawę Ama­ torskiej Twórczości Plastycznej pn. „Pejzaż Z i e m i B i a ł o s t o c k i e j " otwarto w pierwszej dekadzie p a ź d z i e r n i k a . Część prac każdego autora ekspono­ wano w foyer Teatru Dramatycz­ nego w B i a ł y m s t o k u , inne — w So­ kółce. Pokazano 90 o b i e k t ó w spo­ śród n a d e s ł a n y c h 176. * Muzeum Kujawskie przygoto­ w a ł o w y s t a w ę twórczości ludowej regionu. B y ł a ona u d o s t ę p n i a n a w paru m i e j s c o w o ś c i a c h K u j a w . Z ł o ­ żyło się na n i ą 120 prac z zakresu malarstwa, rzeźby, haftu i garncar­ stwa. Dzieła czterech .artystów ludo­ w y c h z L i t w y — rzeźby, tkaniny, w y r o b y p a m i ą t k a r s k i e — pokazano na wystawie w warszawskiej Galerii Towarzystwa P r z y j a c i ó ł Sztuk P i ę k ­ nych w p a ź d z i e r n i k u , a w listopa­ dzie — w g d a ń s k i m Ratuszu Staro­ miejskim. * P a ź d z i e r n i k . Galeria Sztuki W ę ­ gierskiej w Budapeszcie: wystawa polskiej sztuki ludowej zorganizo­ wana przez muzea etnograficzne Budapesztu i K r a k o w a . Muzeum Techniki w Koszycach (Słowacja): wystawa rzeszowskiej sztuki ludowej podczas D n i K u l t u r y Polskiej. Budziszyn (NRD): wystawa pn. „Współczesna sztuka ludowa na D o l ­ n y m Ś l ą s k u " zorganizowana przez w r o c ł a w s k i e Muzeum Etnograficzne. Gera (NRD): wystawa pn. „Współczesna sztuka ludowa Pod­ hala" zorganizowana przez Muzeum T a t r z a ń s k i e podczas D n i K u l t u r y Polskiej. Muzeum Archeologiczne w W a r ­ szawie: wystawa pn. „Rzemisło ar­ tystyczne Dagestanu". Muzeum w .Międzyrzeczu: pod­ czas walnego zjazdu Polskiego To­ warzystwa Ludoznawczego otwarto wystawę wiklińiarstwa. Muzeum Regionalne w M y ś l e ­ nicach: wystawa ceramiki Jana Reczkowskiego z Nowego Targu. W D K na Z a m k u w Szczecinie: wystawa pn. „Pokaz fragmentów w n ę t r z i stroju", zorganizowana przez Cepelię. Wśród p r z e d m i o t ó w sztuki ludowej z n a l a z ł y się rzeźby Z e g a d ł y i Zagajewskiego. W D K w Rzeszowie: na wysta­ wie osiągnięć W ę g i e r s k i e j Republiki Ludowej pokazano m i n . obiekty sztuki ludowej. W D K w Kielcach: wystawa r y ­ s u n k ó w Nikifora. P D K w iSokółce: wystawa t k a ­ niny ludowej wykonanej t e c h n i k ą d w u o s n o w o w ą i sejpafcową. P D K w Gryfinie: p r z e g l ą d sztu­ k i ludowej i plastyki amatorskiej z dziedzin: malarstwa, haftu, rzeź­ by, metaloplastyki i i n . Ż D K „ P r o n i t " w Pionkach: w y ­ stawa r z e ź b y S t a n i s ł a w a Denkiewicza z Jedlni Kościelnej. Białystok: wystawa haftów oraz twórczości amatorskiej regionu goł­ dapskiego. Sobolów pow. Bochnia: wystawa r z e ź b y ludowej. M i ę d z y u c z e l n i a n y K l u b Studen­ cki w R y b n i k u : wystawa o b r a z ó w malarza naiwnego L u d w i k a Holesza ze Ś w i e r k l a n Dolnych, pow. Rybnik. * W Myślenicach tamtejsze Pre­ zydium PRN, Muzeum Regionalne i P D K ogłosiły w listopadzie kon­ kurs na wyroby ceramiczne z terenu powiatu, w y k o r z y s t u j ą c e tradycyjne m o t y w y zdobnicze i sposoby pro­ dukcji. * Listopad. Muzeum Archeologicz­ ne we W r o c ł a w i u : pokonkursowa wystawa pn. „ X X V lat plastyki amatorskiej we W r o c ł a w i u " . Muzeum O k r ę g o w e w L u b l i n i e : W o j e w ó d z k i P r z e g l ą d Plastyki Ama­ torskiej. Jeden obraz w y s t a w i ł ma­ larz n a i w n y , Bazyli Albiczuk z Bia­ łej Podlaskiej. Muzeum Etnograficzne we W r o ­ c ł a w i u : wystawa rzeźby ludowej „ S w i ą t k a r z e " , przeniesiona tu z L u ­ bania Śląskiego. Muzeum w Gorzowie: wystawa p r z e d m i o t ó w n a d e s ł a n y c h na kon­ kurs sztuki ludowej i p a m i ą t k a r s t w a regionalnego. W D K w Rzeszowie: wystawa sztuki ludowej pow. przeworskiego — podczas „ p r z e g l ą d u p o w i a t ó w " . P D K w Starogardzie: wystawa sztuki ludowej i twórczości amatorrkiej z terenu powiatu. P D K w Gryfinie: wystawa sztu­ k i ludowej i plastyki amatorskiej z terenu powiatu. Dom Esterki w Radomiu: w y ­ stawa o b r a z ó w Nikifora. 187 �K l u b Robotnika w Kielcach: wystawa r z e ź b y ludowej regionu — podczas imprezy „ J a r m a r k l u d o w y " zorganizowanej w ramach I I Festi­ walu Kulturalnego Z w i ą z k ó w Za­ wodowych. Uniwersytet i m . M a r i i Curie- S k ł a d o w s k i e j w L u b l i n i e : wystawa kowalstwa artystycznego, plon k o n ­ kursu, k t ó r y o d b y ł się we w r z e ś n i u w Gutanowie, pow. P u ł a w y . Klub Kultury w Żurominie: wy­ stawa rzeźby ludowej rodziny B ł a ­ żejczyków. 1 grudnia w Instytucie Wzor­ nictwa P r z e m y s ł o w e g o otwarto w y ­ s t a w ę pn. „ I n w e n c j e ludowe we wzornictwie", na k t ó r e j pokazano efekty w s p ó ł p r a c y tkaczek ludo­ wych, p r a c o w n i k ó w I n s t y t u t u oraz p r z e m y s ł u lekkiego. Problematyce tej poświęcone były a r t y k u ł y Wandy Telakowskiej i L i d i i Buczek w n u ­ merze 3/4 naszego pisma z r. 1970. 18 tkaczkom l u d o w y m z w o j . kieleckiego, lubelskiego i warszaw­ skiego M i n . K u l t u r y i Sztuki przy­ znało nagrody za odtworzenie t r a ­ dycyjnych w z o r ó w tkackich. * Jana Swiderskiego", k t ó r a z o s t a ł a otwarta 31 grudnia i t r w a ł a do 3 stycznia w warszawskim Klubie M P i K „ R u c h " ma Ś c i a n i e Wschod­ niej. Jan Swiderski, nasz stały w s p ó ł p r a c o w n i k , p o k a z a ł 39 foto­ g r a m ó w drewnianych ś w i ą t k ó w w plenerze. skiej zorganizowana przez Wydział K u l t u r y P W R N i szczeciński W D K . Polskie Radio przy w s p ó ł u d z i a l e w i e l u instytucji z o r g a n i z o w a ł o k o n ­ kurs pn. „Do tańca, ś p i e w a n i a p i ę ­ knie zapraszamy", o b e j m u j ą c y m u ­ z y k ę i l i t e r a t u r ę l u d o w ą z terenu Mazowsza, K u r p i i i Podlasia. Wiejski D K w Śliwicach: w y ­ stawa prac t w ó r c ó w ludowych z Bo­ r ó w Tucholskich. * Saint-Germain-en-Laye pod Pa­ r y ż e m : w y s t a w a w y r o b ó w Cepelii. Trzy audycje o w s p ó ł c z e s n e j polskiej sztuce ludowej p r z e d s t a w i ł w okresie ś w i ą t e c z n y m w telewizji szwedzkiej Lasse Holmqvist. R ó w ­ nocześnie w największej galerii Sztokholmu otwarto w y s t a w ę 300 e k s p o n a t ó w z wszystkich dziedzin polskiej sztuki ludowej. Pokazano m. i n . rzeźby Kołacza, L a m ę c k i e g o i Skrętowicza, reliefy Dobiasza, obrazy Ociepki, a t a k ż e szopki k r a ­ kowskie. * 4 grudnia w K r a k o w i e odbył się pokaz szopek wykonanych na X X V I I I konkurs organizowany przez Muzeum Historyczne m . K r a k o w a . Spośród 56 o b i e k t ó w pierwsze na­ grody zdobyły szopki Jana Malika, Zygmunta Grabowskiego i Witolda Głucha. 6 grudnia otwarto w y s t a w ę p o k o n k u r s o w ą . Przyznano nagrody M i n . K u l t u r y i Sztuki. * 7 grudnia r o z s t r z y g n i ę t o k o n ­ kurs na s z t u k ę l u d o w ą i p a m i ą t k ę woj. zielonogórskiego. W styczniu otwarto p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę w Zielonej Górze. * Redakcja „Polskiej Sztuki L u ­ dowej" p a t r o n o w a ł a wystawie pn. „ D a w n a r z e ź b a ludowa w fotografii G r u d z i e ń . Muzeum Historyczne m. Warszawy: jako t ł o w y s t a w y poświęconej T y t u s o w i C h a ł u b i ń s k i e ­ m u pokazano eksponaty p o d h a l a ń ­ skiej sztuki ludowej. L o k a l Stowarzyszenia History­ k ó w Sztuki w K r a k o w i e : w y s t a w a rzeźb Edwarda Sutora z Nowego Targu zorganizowana przez Muzeum T a t r z a ń s k i e w Zakopanem. Muzeum Etnograficzne w T o r u ­ n i u : wystawa r u m u ń s k i e j sztuki l u ­ dowej z kolekcji P a ń s t w o w e g o M u ­ zeum Etnograficznego w Warszawie. Bielsk Podlaski: wystawa t w ó r ­ czości ludowej z terenu p o w i a t u zorganizowana przez Muzeum O k r ę ­ gowe w B i a ł y m s t o k u . Zamek K s i ą ż ą t Pomorskich w Szczecinie: W o j e w ó d z k a Wystawa Sztuki Ludowej i Plastyki A m a t o r ­ P D K w Strzelcach K r a j e ń s k i c h : wystawa twórczości ludowej i ama­ torskiej regionu. P D K w Brodnicy: wystawa prac t w ó r c ó w ludowych -oraz p r o j e k t ó w w n ę t r z mieszkalnych, zorganizowana przy w s p ó ł u d z i a l e Cepelii. Sztokholm: wystawa 12 obrazów Ludwika Holesza zorganizowana przez „Desę". Kamieńczyk, pow. Wyszków: wystawa k u r p i o w s k i e j sztuki ludo­ wej podczas imprezy „Niedziela na wsi". Inne 9 i 10 p a ź d z i e r n i k a t r w a ł założy­ cielski zjazd O d d z i a ł u Stowarzysze­ nia T w ó r c ó w L u d o w y c h Ziemi K i e ­ leckiej. Jest to czwarty oddział Sto­ warzyszenia. W dniach 13—14 listopada obra­ d o w a ł a w A r t u r ó w k u k . Łodzi I V Ogólnopolska Konferencja Etnogra­ ficzna. Zasadniczy referat pt. Ten­ dencje b a d a ń nad przemianami k u l ­ t u r o w y m i w y g ł o s i ł a doc. dr B. Kopc z y ń s k a - J a w o r s k a . Referaty i dys­ kusja k o n c e n t r o w a ł y się w o k ó ł zja­ wiska p r z e k s z t a ł c e n i a się środowiska w s p ó ł c z e s n e j wsi polskiej. * W p a ź d z i e r n i k u rzeźbiarz ludo­ w y z Morawicy, pow. Kielce, Józef Piłat, o t r z y m a ł n a g r o d ę jubileuszo­ w ą M i n . K u l t u r y ii Sztuki z okazji 40-lecia pracy t w ó r c z e j . � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/18d861c85d3e81dc3ed586ac623fdb4a.pdf 0a5ce9e94793a8cc6e19da6369c32063 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4697 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4361 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1971 t.25 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1971 t.25 z.4; s.258-259 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text К R O N za okres I - I I I Styczeń V I I Przegląd Zespołów Kolę­ dowych „ H e r o d y " odbył się w aniach 8—'12 stycznia w b ę d z i ń ­ skim Teatrze Dzieci Z a g ł ę b i a oraz w chorzowskim Parku Kultury 1 Wypoczynku. R o z s t r z y g n i ę t o konkurs na zagłębiowski strój ludowy ogłoszony przez Wydział K u l t u r y P W R N w Katowicach i Muzeum Z a g ł ę b i a w Będzinie. Trzy drugie nagrody otrzymały: Władysława Witas ze Strzemieszyc Małych, Weronika Bacia i Apolonia Dysza, obie z Bo­ brownik. 9 stycznia otwarto w b ę ­ d z i ń s k i m zamku w y s t a w ę pokon­ kursową. Rozstrzygnięto konkurs sztuki ludowej oraz p a m i ą t k i związanej z Z i e m i ą L u b u s k ą . Trzy r ó w n o ­ r z ę d n e drugie nagrody otrzymali: M i e c z y s ł a w a Greczyło z Baczyny, pow. Gorzów, Franciszek K o z ł o w s k i z Gorzowa, Tadeusz B o r k o w s k i z Wichlic, pow. Szprotawa — wszyscy za rzeźby. W y s t a w ę 158 prac spo­ śród około 800 n a d e s ł a n y c h o t w a r ­ to 19 stycznia w zielonogórskim BWA. 24 stycznia odbył się festiwal folklorystyczny w R a c i ą ż k u , pow. Aleksandrów Kujawski. Pokazano prace t w ó r c ó w ludowych z p o w i a ­ t ó w : aleksandrowskiego i w ł o c ł a w ­ skiego. W dniach 24—31 stycznia t r w a ­ ły D n i Sztuki Ludowej w pow. to­ r u ń s k i m . W C h e ł m ż y pokazano haft w y k o n y w a n y przez kobiety ze S k ę ­ pego'. W G r ę b o c i n i e odbył się prze­ gląd zespołów amatorskich. W y g ł o ­ szono prelekcje na tematy: sztuki ludowej, naiwnej, ochrony zabyt­ k ó w , budownictwa wiejskiego. Redakcja „Polskiej Sztuki L u ­ dowej" p a t r o n o w a ł a wystawie pn. „ D a w n a r z e ź b a ludowa w fotografii Jana Swiderskiego", k t ó r a została otwarta 26 stycznia i t r w a ł a do 2 kwietnia w zakopiańskim M u ­ zeum T a t r z a ń s k i m . W dniach 29—31 stycznia t r w a ł w Ż y w c u powiatowy p r z e g l ą d w i e j ­ skich zespołów o b r z ę d o w y c h p o ł ą ­ czony z p r z e g l ą d e m rekwizytów obrzędowych. Referat K u l t u r y P P R N w No­ w y m Targu ogłosił konkurs na w y ­ posażenie izby regionalnej. Plon konkursu ma u m o ż l i w i ć stworzenie stałej ekspozycji podzielonej na izby: p o d h a l a ń s k ą , s p i s k ą , o r a w s k ą , pienińską i gorczańską. Muzeum w Zabrzu: wystawa pn. „ Z i m o w e zwyczaje ludu", za­ w i e r a j ą c a szopki, k u k i e ł k i i inne rekwizyty kolędnicze ze zbiorów Muz. Etnograficznego w K r a k o w i e i Muz. i m . Orkana w Rabce. Muzeum Archeologiczne w K r a ­ kowie: wystawa sztuki i r z e m i o s ł a artystycznego Dagestanu. Muzeum Etnograficzne w T o r u ­ n i u : wystawa r u m u ń s k i e j sztuki l u ­ dowej (kolekcja P a ń s t w . Muz. Etno­ graficznego w Warszawie). 258 I К A 1971 Muzeum w N o w y m Sączu: w y ­ stawa e k s p o n a t ó w zakupionych dla p o w s t a j ą c e g o w Falkowej skansenu. W D K w Rzeszowie: wystawa b u ł g a r s k i e j sztuki ludowej i pa­ m i ą t k a r s t w a , z okazji D n i K u l t u r y Bułgarskiej. WDK w Gdańsku: wystawa rzeźby i t k a n i n y litewskich t w ó r ­ ców ludowych. P D K w Aleksandrowie K u j a w ­ skim: wystawa pn. „Współczesna sztuka ludowa Z i e m i Bydgoskiej". P D K w C h e ł m i e : wystawa prac p a ł u c k i c h t w ó r c ó w ludowych. K l u b Rolnika w Rabie W y ż n e j : w y s t a w a malarstwa na szkle W ł a ­ d y s ł a w a Walczaka i kowalstwa l u ­ dowego. Kielce: wystawa r z e ź b w drew­ nie Mariana Ulca pn. „ P a r t y z a n c i spod Swiniej Góry". Uniwersytet Warszawski: w y ­ stawa pn. „ K u l t u r a Indian w p o l ­ skich zbiorach muzealnych". Luty 2 lutego otwarto w b y t o m s k i m Muzeum ( i ó r n o ś l ą s k i m w y s t a w ę pn. „ T r a d y c j e k u l t u r y ludowej w P o l ­ sce — w fotografii Stefana Depluszewskiego", s t a ł e g o w s p ó ł p r a c o w ­ nika naszego pisma. Folder wysta­ wy o p r a c o w a ł a Barbara Bazielich. 6 lutego w Dobczycach, 7 lute­ go w M y ś l e n i c a c h o d b y w a ł się prze­ gląd z w y c z a j ó w i o b r z ę d ó w zimo­ wych z terenu p o w i a t u , zaprezen­ towanych przez zespoły i grupy kolędników. Przyznano nagrody M i n . K u l t u r y i S z t u k i oraz W R N w Krakowie. 14 lutego w Rabce o d b y ł się analogiczny p r z e g l ą d , w k t ó r y m u dział wzięło 8 z e s p o ł ó w z p o w i a ­ t ó w : nowotarskiego, l i m a n o w s k i e ­ go, ż y w i e c k i e g o , suskiego i m y ś l e ­ nickiego. 13 lutego o t w a r t o w warszaw­ skim D o m u C h ł o p a w y s t a w ę rzeźby S t a n i s ł a w a Denkiewicza z Jedlni K o ś c i e l n e j , pow. Kozienice. Wydano katalog opracowany przez Stefana Rosińskiego. Muzeum w Pile: wystawa prac malarzy i r z e ź b i a r z y ludowych z regionu nadnoteckiego. M u z e u m w Ł ę c z n e j , pow. L u ­ b l i n : w y s t a w a malarstwa ludowego z terenu w o j . lubelskiego (kolekcja Muz. O k r ę g o w e g o w Lublinie). M u z e u m w Jeleniej G ó r z e : I I Wojewódzki Przegląd Plastyki Amatorskiej; pokazano 118 prac 54 amatorów. Prezydium M R N w K r y n i c y : wystawa o b r a z ó w N i k i f o r a podczas V Zimowych Dni Krynicy. PDK w Sępólnie Krajeńskim: wystawa haftu kaszubskiego. Marzec W dniach 7—13 marca t r w a ł a w Mogilnie impreza cykliczna D n i K u l t u r y P a ł u c k i e j „ Z i m a na P a ł u ­ kach". O t w a r t o w y s t a w ę sztuki l u ­ dowej regionu, w y s t ę p o w a ł y zespo­ ły regionalne. 12 marca z m a r ł a w L u b l i n i e p r z e ż y w s z y 71 l a t znakomita malarka z k r ę g u sztuki „ n a i w n e j " M a r t a M i c h a ł o w s k a . Z zawodu b y ł a p i e l ę g n i a r k ą , m a l o w a ł a od 60 r o k u życia. Z o s t a ł o po niej ponad 100 oDrazów. Prace jej wystawiano w Stuttgarcie, Neuchátel, Londynie, P a r y ż u , a w k r a j u —• w Warszawie, G d a ń s k u , L u b l i n i e (ostatnio w m a r ­ cu br.). W dniach 17—25 marca w w a r ­ szawskiej Starej Kordegardzie t r w a ł a pokonkursowa wystawa w y ­ r o b ó w ze słomy. W konkursie, ogło­ szonym przez Cepelię, wzięło udział 14 spółdzielni, n a d s y ł a j ą c 316 sztuk w y r o b ó w plecionkarskich. W g r u ­ pie mat p i e r w s z ą n a g r o d ę otrzyma­ ła sp-nia Białostocki P r z e m y s ł L u ­ dowy w B i a ł y m s t o k u , w grupie na­ czyń — Zrzeszenie Chałupników i Wytwórców Ludowych w Białym­ stoku. R o z s t r z y g n i ę t o I X konkurs dla plastyków-amatorów Ziemi Sądec­ k i e j . W dziale malarstwa I n a g r o d ę zdobyła Joanna Elster z Nowego Sącza, w dziele r z e ź b y — Jan Nie­ wola z Muszyny. 21 marca otwarto p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę ; pokazano 69 spośród n a d e s ł a n y c h 157 prac. W m a r c u oliwskie Muzeum Et­ nograficzne u r z ą d z i ł o w Muzeum w Lęborku wystawę prezentującą obiekty sztuki ludowej przeniesio­ ne na tereny pomorskie przez osad­ n i k ó w z Wileńszczyzny lub j u ż na Pomorzu przez nich wykonane. Ekspozycja zawiera c e r a m i k ę z k o ­ l e k c j i A . Azarewicza i J. Limonta, tkactwo, palmy wielkanocne. W m a r c u ogłoszono k o n k u r s na twórczość l u d o w ą pow. sierpeckiego, o b e j m u j ą c y eksponaty dawnej sztuki oraz prace wykonywane współcześnie. Muzeum Regionalne w Szecink u ogłosiło k o n k u r s na ludowe p i ­ sanki i kraszanki. Muzeum O k r ę g o w e w Rzeszo­ w i e : „ W y s t a w a katan ludowych". Chatka Ż a k a w L u b l i n i e : w y ­ stawa t k a c t w a ludowego Lubelsz­ czyzny, zorganizowana przez Muz. Wsi Lubelskiej i Stowarzyszenie Twórców Ludowych. T e c h n i k u m Chemiczne i Elek­ tryczne w G r u d z i ą d z u : wystawa pn. „ C e r a m i k a , r z e ź b a i haft ka­ szubski", zorganizowana przez M u ­ zeum w G r u d z i ą d z u . Klub „Pod Jaszczurami" w K r a k o w i e : wystawa prac m a l a r k i „ n a i w n e j " , I r e n y Trzaskowskiej. K l u b GS w Chwaszczynie, pow. Wejherowo: w y s t a w a sztuki ludo­ wej Z i e m i G d a ń s k i e j i Powiśla W a r m i ń s k i e g o , zorganizowana przez W D K w G d a ń s k u i P D K w Wejhe­ rowie. Pokazano c e r a m i k ę , rzeźbę, tkactwo, haft, malarstwo na szkle, plecionki. K l u b M P i K w Zakopanem: w y ­ stawa p o d h a l a ń s k i e j sztuki ludo­ wej — m a l a r s t w a na szkle, haftu, rzeźby, meblarstwa, kowalstwa, l a l karstwa. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7af45bcffed93f8779c55f48211928e7.pdf 5c61a6fe5a29904ddf90d78846d70fa1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4614 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1972 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4286 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1972 t.26 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1972 t.26 z.1:s.;60-62 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text srebrnych, biorców. punce mosiężnych Wprawdzie złotnicze, pozwalają ale dla szerokich sukience dziś już znajdują zatarte, kręgów się nieczytelne, udało się też ustalić, kim byli fundatorzy domie u w i e c z n i a ć swych długi dewocyjny kienki-wotum, z w i s k a czy mogli choćby nazwisk. Umieszczając tekst i d o k ł a d n ą przecież inicjały. podać także Natomiast strój su­ świa­ bowiem datę fundacji własne obu t ó w zdaje się w s k a z y w a ć , że b y l i to d u c h o w n i , m i e j s c o w y proboszcz i jego nie warsztatem. k i e n k i , t y m b a r d z i e j , że j a k się w y d a j e nie c h c i e l i tak od­ cztery n a p o d j ę c i e p r ó b y ł ą c z e n i a tego z a b y t k u z j a ­ kimś konkretnym Nie i in.) na Obecnie znaczenie i z szuflad w Jednak straciła znajduje zakrystii, z u w a g i na a się już na dalszy zabytkową ną wartość obiektu, należałoby ciwszym su- w na­ obrazu, wotan- sukienka nie rozwiązaniem oszklonej dla gablocie, którego ją zapewne wikary. byłoby swe jej i użytkowe obrazie, los ale nie prze­ w jednej jest pewny. dydaktyczno-historycz- go z a c h o w a ć , a umieszczenie zawieszonej wykonano, najlepiej lub p r z e k a z a n i e do m u z e u m d i e c e z j a l n e g o w czy najwłaś­ sukienki w pobliżu ostateczności państwowego. PRZYPISY 1 Z a b y t e k t e n u j a w n i o n y z o s t a ł w r o k u 1968 w c z a ­ sie p r a c r e d a k c y j n y c h , zob. R. B r y k o w s k i , Powiat par­ czewski, „ K a t . zab. szt. w P o l s c e " , W a r s z a w a 1970, t. ñ, z. 14, s. 8, f i g . 46. W y s o k o ś ć s u k i e n k i : 135 c m . T r e ś ć tego n a p i s u jest n a s t ę p u j ą c a : „ O M A T K O * M I Ł O S I E R D Z I A * / O B R O N O * G R Z E S Z O C I C H */ R A TUI * NAS * PRZIŚMIERCI * /NEDZNIH * K O N A l C I H */ N I E D A I N A M * W I E C Z N I E * / Z G I N O C * N I E WIPUSCZAI */ N A S * ZOPIEKI * /ABISMICIE * C H W A L I L I * */ * N A W I E K I * /* 1740 20 * a p r i i s / / . R. B r y k o w s k i , I . G a l i c k a , H . S y g i e t y ń s k a , Powiat 2 3 lipnowski, „ K a t . zab. szt. t. 1 1 , z. 9, s. 38, f i g . 147. w Polsce", Warszawa 1969, 4 T . C h r z a n o w s k i , M . K o r n e c k i , Wota srebrne. Z ba­ dań nad sztuką sarmatyzmu w Polsce, „Biuletyn HS", R. X X X I I , 1970, n r 2, s. 213. 5 O podrzędności warsztatu ś w i a d c z y też przytoczo­ ny w y ż e j tekst dewocyjnego napisu, k t ó r y w y d a j e się b y ć p o p r o s t u „ o d m a l o w a n y m " , i to z l i c z n y m i b ł ę d a m i , przez nie u m i e j ą c e g o c z y t a ć r z e m i e ś l n i k a z dostarczo­ nego m u w z o r u . Fot.: Jerzy Langda — il. 1; К o N za okres IV - VI Kwiecień 3 i 4 I V i t a o z y ł y slię w N a ł ę c z o ­ wie obrady towarzystw regionalnych z terenu w o j . lubelskiego. Otwarto wystawy sztuki ludowej Lubel­ s z c z y z n y oiraz d o r o b k u w y d a w n i c z e ­ go m i ł o ś n i k ó w t e g o r e g i o n u . 5 I V rozstrzygnięta w Łysem, p o w . K a l n o , k o n k u r s ma p a l m y w i e l ­ k a n o c n e i ciasto o b r z ę d o w e . Z p o ­ w i a t ó w : Kolno, O s t r o ł ę k a , Przasnysz n a d e s ł a n o 191 p a l m (od 187 o s ó b ) i 337 s z t u k w y r o b ó w z c i a s t a (ad 63 o s ó b ) . P r z y z n a n o n a g r o d y M i n . K u l t u r y i Sztuki, Tow. Z i e m i K o l neńskiej, W R N w Białymstoku, PRN w Kolnie, Ostrołęce i Przasnyszu. Otwarto wystawę pokonkursową. 6 I V z m a r ł a Ruta Koetsch, opie­ kunka sztuki ludowej Słowińców. Z a ł o ż y ł a ona zespól hafciarski w Klukach, pow. Słupsk, i opiekowała się skansenem, j a k i m stała się jej r o d z i n n a zagroda w tej w s i . 6 I V nastąpiło w Płocku roz­ s t r z y g n i ę c i e k o n k u r s u nia t r a d y c y j n e plecionkarstwo ludowe w o j . war­ s z a w s k i e g o . 22 t w ó r c ó w n a d e s ł a ł o 63 prace; k o n k u r s z o r g a n i z o w a ł o Muz. Mazowieckie w P ł o c k u i Wydział Kultury P W R N w Warszawie. 6 I V r o z s t r z y g n i ę t o ' k o n k u r s na sztukę l u d o w ą pow. gostyńskiego. Przyznano nagrody M i n . Kultury i Sztuki, W R N w Warszawie, Cepelii. Pokonkursową wystawę otwarto 9 V 60 К 1971 w g o s t y ń s k i m P D K . B y ł a to naj­ większa z dotychczasowych w y s t a w sztuki tego regionu, z a w i e r a ł a ponad 160 e k s p o n a t ó w s p o ś r ó d 375 n a d e s ł a ­ nych na konkurs. Pokazano t k a n i n ę , pająki, kwiaty, wycinanki, koronki, haft, rzeźbę, plecionki, kwiaty i stroje. 17—18IV o d b y ł się w oleskim PDK I Wojewódzki Przegląd Wiej­ skich Zespołów Folklorystycznych. Wzięło w n i m udział 8 zespołów i indywidualni itwórcy ludowi z Opolszczyzny — nafdiarki, pisankarki, rzeźbiarze. 26IV r o z p o c z ą ł się na Z a m k u Książąt Pomorskich w Szczecinie zorganizowany przez C e p e l i ę i W D K pokaz tkanin: kilimów, gobelinów, b i e ż n i k ó w . Tego samego dnia o t w a r ­ to n a Z a m k u w y s t a w ę p r a c t w ó r ­ ców ludowych i plastyków-amatorów. Pokazano m . i n . eksponaty z zakresu garncarstwa, r z e ź b y i haf­ tu. R o z s t r z y g n i ę t o konkurs na ozdo­ by i serwetki z terenu pow. R a w a Mazowiecka. Muzeum Etnograficzne we W r o ­ cławiu zorganizowało w y s t a w ę ob­ rzędowej plastyki ludowej. Zgroma­ d z o n o p o n a d 500 p i s a n e k i k r a s z a ­ n e k o r a z oik. 150 p a l m z p o ł u d n i o ­ wych i wschodnich województw k r a j u , a t a k ż e w y k o n a n y c h przez a r t y s t ó w p r z y b y ł y c h z okolic L w o ­ wa, S t a n i s ł a w o w a , Wilna. Na wy­ stawie z n a l a z ł y się też chochoły, ba­ r a n k i i k o g u t y ze s ł o m y o r a z f i ­ g u r k i z ciasta. Otwarto w Warszawie w y s t a w ę rzeźb w d r e w n i e Tomasza Ligasa z Krościenka, pow. Nowy Targ. E k s p o z y c j ę w siedzibie Tow. Przy­ jaciół Sztuk P i ę k n y c h zorganizował Z w i ą z e k P o d h a l a n . W ś r ó d 40 p r a c przeważały rzeźby o tematyce reli­ gijnej. Rozstrzygnięto ogólnopolski kon­ kurs rzeźby w drewnie, korzenioplastyki i malarstwa zorganizowany dla p r a c o w n i k ó w l e ś n y c h 1 p r z e m y ­ słu drzewnego. W dziale rzeźby pierwszą nagrodę zdobył Ludwik Oleks z Zielonej G ó r y . W y r ó ż n i o n e prace pokazano w PDK w Haj­ nówce. Podczas p r z e g l ą d u p l a s t y k i a m a ­ torskiej w Augustowie rozstrzygnię­ to k o n k u r s n a p i s a n k i regionalne. Nagrodzone pisanki w e s z ł y w skład ekspozycji Muz. Ziemi Augustow­ skiej. P a ń s t w o w e Muzeum w BielskuBiałej: wystawa pn. „Zdobnictwo ludowe na G ó r n y m Ś l ą s k u w latach 1945-—1970", eksponaty pochodzą m. in. z m u z e ó w w Zabrzu, Byto­ m i u i Cieszynie. M u z e u m Etnograficzne w K r a ­ kowie: wystawa młodych rzeźbiarzy ludowych, zorganizowana przy w s p ó ł p r a c y Stow. T w ó r c ó w Ludo­ wych i Z M W w Kielcach. �Muzeum Okręgowe w Opolu: wystawa pn. „ T r a d y c y j n e p i e r n i k a r stwo na Ś l ą s k u " . otwarto w y s t a w ę prac malarek ludowych. zalipiańskich f Muzeum w Nowym Sączu: wy­ stawa malairsltwa N i k i f o r a i p a m i ą ­ tek po n i m . WDK w Olsztynie: wystawa twórczości ludowej, pamiątkarstwa i plastyki amatorskiej Olsztyna i pow. olsztyńskiego. K o n i n : wystawa prac t w ó r c ó w ludowych i a m a t o r ó w z terenu W i e l ­ kopolskiego Z a g ł ę b i a . PDK w Turku: wystawa rzeźby Zdzisława Staszalka z Brudzewa, pow. T u r e k . K l u b M P i K w Kielcach: wysta­ wa sztuki ludowej i rzemiosła arty­ stycznego, zorganizowana przy współudziale Cepelii. Klub Strażaka w Nieszawie: wystawa współczesnej sztuki ludo­ wej woj. bydgoskiego. Skierniewice: ludowej z terenu wystawa powiatu. sztuki Galeria „Papilio" w Nowym T a r g u : w y s t a w a m a l a r s t w a n a szkle K a t a r z y n y Bainaś. Powstał Podhalański Oddział Stowarzyszenia T w ó r c ó w Ludowych z siedzibą w N o w y m Targu. 23 V M u z e u m E t n o g r a f i c z n e w T o r u n i u gościło t w ó r c ó w ludowych, uczestników kiermaszu p a m i ą t k a r ­ skiego. Po o m ó w i e n i u przywiezio­ nych przez mich prac nastąpiło otwarcie kiermaszu oraz ogłoszenie konkursu na p a m i ą t k ę regionalną. Występował Zespół Pieśni i Tańca „Pałuki". Rozstrzygnięto konkurs zorgani­ z o w a n y przez M u z e u m Z a g ł ę b i a K o ­ n i ń s k i e g o dla t w ó r c ó w ludowych i a m a t o r ó w z terenu p o w i a t ó w : kol­ skiego, k o n i ń s k i e g o , t u r e c k i e g o i s ł u ­ peckiego. P i e r w s z ą n a g r o d ę zdobył za s w e r z e ź b y Z d z i s ł a w Staszak z Brudzewa, pow. Turek. 129 V o t w a r t o w k o n i ń s k i m P D K wystawę pokonkursową. R o z s t r z y g n i ę t o k o n k u r s dla m ł o ­ dych t w ó r c ó w ludowych Lubelsz­ czyzny, zorganizowany przez M u ­ zeum Okręgowe w Lublinie, Stowa­ rzyszenie Twórców Ludowych i Z M W . P i e r w s z e n a g r o d y z d o b y l i : za rzeźby — Józef Kula z Abramowa, pow. L u b a r t ó w , i Teresa Cękała z Sobislk, p o w . Ł u k ó w ; za - t k a c t w o — Krystyna Osik z Sułoszyna, pow. Lubartów. W konkursie wzięło u d z i a ł 25 o s ó b , n a d s y ł a j ą c 126 p r a c . Pokonkursową wystawę otwarto 28 V . 29 V r o z s t r z y g n i ę t o k o n k u r s n a r z e ź b ę l u d o w ą p o w . sierpeckiego-. Maj 2 V rozstrzygnięto konkurs „Do t a ń c a li ś p i e w a n i a p i ę k n i e z a p r a s z a ­ m y " . W i m p r e z i e w z i ę ł o u d z i a ł 11 z e s p o ł ó w i 19 u c z e s t n i k ó w i n d y w i ­ d u a l n y c h . L a u r e a t a m i z o s t a ł y zespo­ ły z Czermina, p o w . G o s t y n i n ; z K a ­ dzidła, pow. Ostrołęka; z Sannik, pow. Gostynin; z W i e l g o ł a s u , pow. Mińsk Mazowiecki. 6 V otwarto w warszawskim Do­ m u Chłopa w y s t a w ę pn. „Współczes­ na sztuka l u d o w a Lubelszczyzny". E k s p o z y c j a o b e j m o w a ł a r z e ź b ę , ce­ ramikę, kowalstwo artystyczne, tkactwo, plecionkarstwo, malarstwo, wycinanki, pisanki, bukiety. Wysta­ wę przygotowało Muzeum Okręgo­ we w L u b l i n i e ; b y ł a ona j u ż u d o ­ s t ę p n i a n a z w i e d z a j ą c y m w 12 m i a ­ stach w k r a j u a t a k ż e w Debreczynie i L w o w i e . 7 V w Galerii TPSP w Warsza­ wie otwarto w y s t a w ę prac E d w a r d a Sutora z Nowego Targu, r z e ź b i a r z a -prymitywisty. W y s t a w ę zorganizo­ wało Muzeum Tatrzańskie w Zako­ panem i Cepelia. W j e d n y m z n a j ­ bliższych numerów o m ó w i m y ob­ szernie s y l w e t k ę i t w ó r c z o ś ć E d w a r ­ da Sutoria. 18 V o t w a r t o w p a r y s k i e j ga­ leria „ S e r a p h i m e " w y s t a w ę p o l s k i e j sztuki naiwnej — pokazano m. in. prace N i k i f o r a , K a r u l a k a , C z a j k o w ­ skiego, S k r ę t o W i c z a , K o ł a c z a , S u r o wiaka, Zegadły, Larnęckiego, Ociep­ ki, M a r i i Wojtowicz i M a r i i Korsak. 22 i 23 V , p o d c z a s a ł a t u k r a j o ­ znawczego w Zalipiu, zorganizowa­ no k o n k u r s n a m a l o w a n i e c h a t i 30 V o t w a r t o w M u z e u m w S i e ­ radzu pokonkursową w y s t a w ę pn. „Sztuka ludowa powiatu łaskiego". W k o n k u r s i e b r a ł y u d z i a ł 23 o s o b y z 18 w s i , n a d s y ł a j ą c o k . 130 e k s p o ­ n a t ó w z zakresu zdobnictwa, k o w a l ­ stwa, tkactwa. Powiatowy Komitet Kultury i Sztuki w Brzozowie, Muzeum w P r z e m y ś l u i Cepelia ogłosiły k o n ­ k u r s ma l u d o w e kowalstwo arty­ styczne w s i rzeszowskiej. Rozstrzygnięto konkurs na pi­ s a n k i i k r a s z a n k i , o g ł o s z o n y przez Muzeum Regionalne w Szczecinku i tamtejszy W y d z i a ł K u l t u r y PPRN. 34 o s o b y z w o j . k o s z a l i ń s k i e g o i b y d ­ goskiego n a d e s ł a ł y ok. 200 prac. Pierwszą nagrodę zdobyła Maria Soohan z S u l i k o w a , p o w . Szczecinek. M u z e u m Regionalne w wystawa pn. „ K u r p i o w s k i e w o tradycyjnie". Łomży: pieczy­ M u z e u m Regionalne w Żywcu: wystawa pn. „Dawne i współczesne budownictwo Żywiecczyzny". Muzeum Ziemi Zawkrzańskiej w M ł a w i e : wystawia r z e ź b y F r a n ­ ciszka, Tomasza i Teofila B ł a ż e j c z y ­ k ó w oraz i c h trzech s y n ó w z Ż u r o ­ mina. Muzeum w Kwidzynie: wystawa pn. „ S z t u k a l u d o w a i k u l t u r a ma­ terialna Dolnego Powiśla". M u z e u m Regionalne w M y ś l e n i ­ cach: p o k o n k u r s o w a w y s t a w a cera­ miki. W D K w Rzeszowie: p o k o n k u r ­ sowa w y s t a w a pn. „Szachy". Poka­ zano rzeźby-figury szachowe 90 twórców ludowych i plastyków-amatorów. W D K we W r o c ł a w i u : wystawa prac p l a s t y k ó w - a m a t o r ó w z woj. lubelskiego, przygotowana przez W D K w Lublinie. Pokazano m . in. prace M a r t y M i c h a ł o w s k i e j . WDK w Koszalinie: wystawa sztuki ludowej Pomorza Gdańskiego, zorganizowana przez W D K w G d a ń ­ s k u . E k s p o z y c j a o b j ę ł a o k . 600 p r a c , g ł ó w n i e z Kaszub, Powiśla i K o clewia. Szczecin: w y s t a w a t w ó r c ó w l u ­ d o w y c h i a m a t o r ó w z tamtejszego WDK. Pokazano rzeźbę, garncar­ stwo, t k a n i n y , haft, m e t a l o p l a s t y k ę . P D K w Wejherowie: haftu kaszubskiego. wystawa P D K w Łobezie: wystawa rzeź­ by Zygmunta Skrętowicza z Worowa. 'Kraśnik Lubelski: wystawa sztuki ludowej, w t y m — pokon­ k u r s o w a ekspozycja pisanek z pow. janowskiego i kraśnickiego. Chmielno: kaszubskiej. wystawa ceramiki K l u b M P i K w Zakopanem: w y ­ stawa -podhalańskiej twórczości l u ­ d o w e j podczas sejmiku zakopiań­ skich s t o w a r z y s z e ń kulturalnych. W i e j s k i D K w Zaleskiern, pow. Słupsk: wystawa malarstwa N i k i ­ fora. Osieczna, p o w . S t a r o g a r d G d a ń ­ ski: w y s t a w a prac t w ó r c ó w ludo­ w y c h Koiciewia podczas „ j a r m a r k u kultury". Kutno: wystawa rzeźby Jana Gajewskiego. ludowej Krapkowice, M i ń s k Mazowiecki, Choszczno, W ę g o r z e w o , Stąporków (pow. K o ń s k i e ) , L u b a n i e (pow. A l e k ­ s a n d r ó w Kujawski): w y s t a w y regio­ nalnej sztuki ludowej i plastyki amatorskiej. W Bydgoszczy otwarto woje­ w ó d z k i salom w y s t a w o w y p l a s t y k ó w - a m a t o r ó w Towarzystwa Przyjaciół Sztuki. Czerwiec 1 V I otwarto w Domu Kultury w Iłży w y s t a w ę ceramiki dziecięcej z o i r g a n i z o w a n ą przez C e p e l i ę . Zespo­ ły m ł o d z i e ż o w e p r a c o w a ł y pod k i e ­ r u n k i e m nestora iłżeckiej ceramiki ludowej Wincentego Kitowskiego. 5 V I M u z e u m Etnograficzne w Krakowie oraz Pracownia Doku­ mentacji Polskiej Sztuki Ludowej IS P A N z o r g a n i z o w a ł y k o n f e r e n c j ę poświęconą definicji pojęcia „twór­ c a l u d o w y " . D y s k u t o w a n o p o j ę c i e to z a r ó w n o w dziedzinie sztuki ludo­ wej, jak i literatury. Referat w s t ę p ­ n y w y g ł o s i ł prof, dr R o m a n R e i n ­ fuss. 61 �Redakcja „Polskiej Sztuki Ludo­ wej" patronowała wystawie „Dawna rzeźba ludowa w fotografii Jana Świderskiego", która została otwar­ ta 6 V I w k l u b i e P A X - u w Rado­ m i u , a n a s t ę p n i e , 22 V I , p r z e n i e s i o n a do k l u l b u P A X - u w K i e l c a c h . J a n Ś w i d e r s k i p o k a z a ł 50 fotogramów d r e w n i a n y c h ś w i ą t k ó w w plenenza. go", „ S z t u k a l u d o w a w e w s p ó ł c z e s ­ n y m w n ę t r z u " oraz — w M u z e u m Mazowieckim — „Szituka ludowa M a z o w s z a " . W y s t ę p o w a ł y 22 z e s p o ł y regionalne i kapele z całego kraju, 'trwał kiermasz w y r o b ó w ludowych. O d b y ł się pokaz m o d y w y k o r z y s t u ­ jącej motywy ubioru i sztuki l u ­ dowej. 6 VI rozstrzygięto konkurs dla •twórców ludowych Kujaw, który ogłosiły w kwietniu Wydział K u l ­ t u r y P P R N w Bydgoszczy i M u z e ­ um Kujawskie we Włocławku. W d n i a c h 24—27 V I o d b y w a ł y eię D n i F o l k l o r u P o g ó r z a Dymowskiego. O t w a r t o w D y n o w i e p o k o n ­ kursową wystawę „Ludowe kowal­ stwo artystyczne w s i rzeszowskiej". Występowały zespoły regionalne i kapele, o d b y ł się j a r m a r k w y r o b ó w ludowych. 7 V I rozstrzygnięto konkurs na m a l a t u r ę chat zalipiańskidh i deko­ rację w n ę t r z chat. 8 V I r o z s t r z y g n i ę t o k o n k u r s na współczesną sztukę ludową Kujaw. Przyznano nlagrody w działach: rzeźby, haftu, kowalstwa, zdobnic­ twa wnętrz, garncarstwa, malarstwa — u f u n d o w a n e przez M i n . K u l t u r y i Sztuki oraz Wydział -Kultury P W R N . 25 V I O t w a r t o w y s t a w ę p o ­ konkursową; m i a ł a ona charakter retrospektywny, gdyż zgromadzono też najciekawsze prace z l a t ubieg­ łych. Podczas D n i Ż y w c a (9—13 V I ) otwarto w y s t a w ę sztuki ludowej re­ gionu, a t a k ż e w M u z e u m Ziemi Żywieckiej w y s t a w ę pn. „Budow­ nictwo dawniej i dziś". O d b y ł się kiermasz w y r o b ó w ludowych. W d n i a c h 10—13 V I t r w a ł y D n i Folkloru i Sztuki L u d o w e j Dolnego Śląska. W L u b a n i u otworzono w y ­ stawę rzeźb i mebli Jarosława Furg a ł y z Polwicy, pow. O ł a w a . Prace te p o k a z a n o n a s t ę p n i e w e W r o c ł a ­ w i u . W L u b a n i u o d b y ł się też w o ­ jewódzki przegląd zespołów folklo­ r y s t y c z n y c h o r a z sesja n a u k o w a , n a której referat wygłosił prof, dr A d o l f Nasz. W d n i a c h 11—13 V I o d b y w a ł y się Dni Folkloru Opoczyńskiego. Występowały kapele ludowe i śpie­ wacy oraz zespoły regionalne. Otwarto w y s t a w y : wycinanek i haf­ t ó w o p o c z y ń s k i c h (zbiory T. Szwed o w i c z a ) , w y r o b ó w sp-mii c e p e l i o w ­ skiej „Opoezmianka" i r z e ź b y ludo­ wej. W Szczecinie t r w a ł y w d n i a c h 14—24 V I D n i B u ł g a r s k i e j Sztuki Ludowej. Na Z a m k u K s i ą ż ą t Po­ morskich otwarto w y s t a w ę sztuki ludowej i rękodzieła artystycznego oraz w y s t a w ę i k o n b u ł g a r s k i c h . V Ogólnopolski Festiwal Folk­ lorystyczny odbył się w Płocku w d n i a c h 18 — 20 V I . O t w a r t o w y s t a ­ wy: „Tradycyjna kultura ludowa w fotografii Stefana Deptuszewskie- €2 Olsztyńskie Dni Folkloru trwały w d n i a c h 24—27 V I . N a z a m k u w Reszlu o t w a r t o w y s t a w ę t w ó r c z o ś c i ludowej i p a m i ą t k a r s k i e j ; pokazano p o n a d 700 p r a c 167 a u t o r ó w ( w t y m 48 r z e ź b i a r z y ) . W y d a n o k a t a l o g w y ­ stawy z tekstem Hieronima Skurpskiego. W Reszlu o d b y ł się też j a r ­ mark w y r o b ó w ludowych. W olsztyńskim W D K otwarto wojewódzką wystawę twórczości a m a t o r s k i e j , g d z i e 62 a u t o r ó w po­ k a z a ł o p o n a d 100 p r a c . M o ż n a t e ż było słuchać gry kapel ludowych, w t y m — grupy cymbailistów. W d n i a c h 24—26 V I o d b y ł y s i ę V S a b a ł o w e Bajania — k o n k u r s ga­ wędziarzy i instrumentalistów ludo­ wych w Bukowinie Tatrzańskiej, pow. N o w y T a r g . Podczas D n i Z i e m i Nowotarskiej t r w a ł a też w tamtej­ s z y m P D K w y s t a w a p.m. „ K u l t u r a m a t e r i a l n a Podhala i jej t w ó r c y " , na k t ó r e j pokazano m . i n . : obrazy na szkle, irzeźby w d r e w n i e , prace kowalskie, instrumenty ludowe. W y ­ stępowały zespoły pieśni i tańca, o d b y ł się kiermasz w y r o b ó w regio­ nalnych. W Pucku otwarto w y s t a w ę ka­ szubskiej s z t u k i l u d o w e j z p o w i a ­ tów puckiego i wejherowskiego. Następnie ekspozycję przeniesiono do D o m u R y b a k a w e W ł a d y s ł a w o ­ wie, a j u ż w l i p c u — do P D K w Wejherowie. W ramiach Kieleckiego F e s t i w a ­ l u Kulturalnego otwarto wystawy p o w i a t o w e : w e W ł o s z c z o w e j — 167 prac t w ó r c ó w ludowych; w Przy­ susze t r z y — 1) w y c i n a n e k i p a j ą ­ k ó w , 2) t k a i o t w a l u d o w e g o , 3) „ F o l ­ klor w fotograf i i " ; w Jedlińsku, pow. Radom, — prac t w ó r c ó w l u ­ dowych. O d b y ł y się powiatowe prze­ glądy zespołów regionalnych, kapel i śpiewaków. Odbył się w G d a ń s k u konkurs dla młodych twórców ludowych zorganizowany przez s t u d e n c k i k l u b „Pcmorania" przy Zrzeszeniu K a - szubiSko-PoimorsIkim. W y s t a w ę prac konkursowych otwarto w Łączy ńskiej Hucie, pow. Kartuzy. W Bydgoszczy kontynuowano „przeglądy powiatów". Twórcy lu­ d o w i i armatorzy z p o w i a t ó w : A l e k ­ s a n d r ó w K u j a w s k i , Świecie, Szubin, Ż n i n p r z e d s t a w i a l i s w e p r a c e w sa­ lonach w y s t a w o w y c h Bydgoszczy. W y s t a w y 'regionalnej s z t u k i l u ­ dowej o d b y ł y się w : Aleksandrowie K u j a w s k i m , Ciechanowie, Chrzano­ wie, Ostrołęce i P u ł t u s k u . Woj'ewódzklie p r z e g l ą d y plastyki amatorskiej o d b y ł y się w : B i a ł y m ­ stoku, Koszalinie, Lublinie, Pozna­ niu i — kielecki — w Radomiu. M u z e u m N a r o d o w e w Szczecinie oraz Klub Morski w Gdyni: wysta­ w y plastyki amatorskiej marynarzy i rybaków. Muzeum w Sieradzu: pokonkur­ sowa w y s t a w a prac z zakresu zdob­ nictwa i tkactwa regionu łaskiego. Muzeum w Nowym Sączu: wy­ s t a w a p r a c N i k i f o r a i p a m i ą t e k po nim. M u z e u m Regionalne w Krasnymstawie: wystawa tkanin ludo­ wych z terenu k i l k u p o w i a t ó w L u ­ belszczyzny. B W A w O l s z t y n i e : w y s t a w a p.n. „Polski drzeworyt ludowy" zorgani­ zowana przy w s p ó ł p r a c y Muz. Etno­ graficznego w Krakowie. W D K w Opolu: wystawa czości plastyków-amatorów w ó d z t w zachodnich. twór­ woje­ Salon B W A w Zielonej Górze: w y s t a w a p.n. „ S z t u k a l u d o w a U k r a ­ ińskiej SRR". D o m Chłopa w Warszawie: w y ­ stawa p.n. „Białostockie wyploty, siwaki i torajki". IRawa Mazowiecka. Brzeziny, T o m a s z ó w M a z o w i e c k i : w y s t a w a po­ k o n k u r s o w a w y c i n a n e k i ozdób pa­ pierowych regionu. Skarszewy: wystawa twórczości ludowej Kaszub i Kocłewia. Biblioteka Publiczna w Malbor­ k u : wystawa rzeźby ludowej W i l ­ h e l m a K u j a w s k i e g o ze S z t u m u . G r u d z i ą d z : w y s t a w a prac rzeź­ b i a r z a l u d o w e g o E d w i n a Raszastra. W Ciechanowcu, pow. Siemia­ tycze, otwarto' M u z e u m Rolnictwa i m . Krzysztofa K l u k a , a na zamku w Golubiu-Dobrzyniu —• M u z e u m Regionalne. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/38b4e6c12483fda50e34871060ecb358.pdf 6e7effc60e1c3531852b9867f8fee21e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4628 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1972 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4299 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1972 t.26 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1972 t.26 z.2, s.;124-125 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A Vil—XI 1971 Lipiec W dni i c h 1—4 V I I odbył się I V Ogólnopolski Festiwal Kapel i Ś p i e ­ w a k ó w w Kazimierzu, pow. P u ł a ­ wy. Uczestniczyło w n i m 21 zespo­ łów z k r a j u i 2 zagraniczne oraz śpiewacy i i n s t r u m e n t a l i ś c i ludowi. W kategorii kapel „ a u t e n t y c z n y c h " I miejsce zdobył zespół z Lubczy, pow. Pińczów, a w ś r ó d solistów — grający na c y m b a ł a c h Feliks Wojnarowicz z J a s ł a . Zorganizowano t u r ­ niej poetów i g a w ę d z i a r z y oraz kiermasz w y r o b ó w sztuki ludowej. 4 V I I w Muz-urn w Łowiczu ot­ warto j u b i l e u s z o w ą w y s t a w ę prac Justyny Grzegory ze Ż ł a k o w a Bo­ rowego, pow. Łowicz, z okazji 50-lecia jej działalności artystycznej. J u ­ styna Grzegory o t r z y m a ł a n a g r o d ę Miń. K u l t u r y i Sztuki oraz pismo gratulacyjne. Doroczne W o j e w ó d z k i e Targi Sztuki Ludowej odbył się 11 V I I w Zamościu. Uczestniczyło w nich 16 t w ó r c ó w ludowych. Odbył się pokaz strojów ludowych Lubelszczyzny, ot­ warto w y s t a w ę tkactwa ludowego. 21 V I I otwarto w Muszynie regionblne Muzeum P T T K . 24 V I I ogłoszono w y n i k i kon­ kursu na współczesną rzeźbę ludo­ wą, zorganizowanego przez Muzeum i m . Wł. Orkana w Rabce, w Nowym Sączu. W konkursie wr.ięło udział 28 t w ó r c ó w z górskich p o w i a t ó w w o j . krakowskiego. Czte­ r y r ó w n o r z ę d n e pierwsze nagrody otrzymali: Józef Citak z K r y n i c y , Franciszek Palka z Nowego Sącza, Tomasz Nawieśniakj z Olszówki, pow. Limanowa, i S t a n i s ł a w Stożek z P o r ę b y w t y m samym powiecie. Przyznano nagrody M i n . K u l t u ­ ry i Sztuki oraz W y d z i a ł u K u l t u r y PWRN W Krakowie. W y s t a w ę po­ k o n k u r s o w ą otwarto w Muzeum w w Rabc«. R o z s t r z y g n i ę t o drugi już k o n ­ kurs pod h a s ł e m „ O c a l m y od za­ pomnienia", zorganizowany przez Wydział K u l t u r y PWRN, Prezydium R N m. Krakowa, Muzeum Etnogra­ ficzne w K r a k o w i e i inne instytucje. 42 u c z e s t n i k ó w n a d e s ł a ł o ok. 2000 t e k s t ó w piosenek i ok. 1000 m-slodii nagranych na t a ś m y . Rozstrzygnięto konkurs na k w i a t y i inne ozdoby b i b u ł k o w e dla t w ó r c ó w z terenu pow. żywieckiego. W imprezie, zorganizowanej przez Wydział O ś w i a t y i K u l t u r y PPRN w Żywcu i tamtejsze Muzeum, wzięło udział 16 a r t y s t e k ludowych. I n a g r o d ę zdobyła Katarzyna M o t y k a z Ciśca. W salach Muzeum otwarto wystawę pokonkursową. Muzeum Etnograficzne we W r o ­ c ł a w i u : wystawa pn. „ D a w n a w i e ś dolnośląska". Muzeum w Tomaszowie Mazo­ wieckim : pokonkursowa wystawa prac t w ó r c ó w ludowych z zakresu zdobnictwa w n ę t r z . Muzeum Regionalne w Radomiu ogłosiło konkurs na wyroby ludowe­ 124 go kowalstwa dla t w ó r c ó w z regio­ n u radomskiego. Muzeum Etnograficzne w L u ­ bienie: wystawa kiczu z eksponata­ m i z wielu k r a j ó w , m i n . z Polski. Podczas X I D n i B o r ó w Tuchol­ skich otwarto p o k o n k u r s o w ą w y s t a ­ w ę prac 43 t w ó r c ó w ludowych re­ gionu. W dziale r z e ź b y I miejsce z d o b y ł W ł a d y s ł a w Lica z Wdzydz Tucholskich, pow. Chojnice. O d b y ł się kiermasz sztuki ludowej. W Stołecznym Domu Kultury „ E x p r e s s Wieczorny" z o r g a n i z o w a ł w y s t a w ę kiczu. Była to pierwsza i m ­ preza z całej serii podobnych, inspi­ rowanych przez tę gazetę. Cieszyła się ogromnym zainteresowaniem, w ciągu 1 dnia obejrzało j ą k i l k a n a ś c i e tysięcy osób. W Rydze (ZSRR) otwarto w y ­ s t a w ę sztuki ludowej regionu Pomo­ rza Zachodniego. W ś r ó d ok. 400 eks­ p o n a t ó w pokazano r z e ź b y S k r ę t o W i cza, K o ł a c z a i Szulca. W y s t a w ę przy­ gotowały: Wydział Kultury PWRN i W D K w Szczecinie. W D K w Olsztynie: w o j e w ó d z k a wystawa prac p l a s t y k ó w - a m a t o r ó w . 65 t w ó r c ó w p o k a z a ł o 120 prac. W Bydgoszczy kontynuowano „przeglądy powiatów". Twórcy l u ­ d o w i i amatorzy z p o w i a t ó w : M o ­ gilno i W ł o c ł a w e k w y s t a w i a l i swe prace; pokazano na osobnej w y s t a ­ wie dzieła S t a n i s ł a w a Zagajewskie­ go z W ł o c ł a w k a , r z e ź b i a r z a innego". K l u b M o r s k i w G d y n i : wystawa twórczości amatorskiej ludzi morza „Przegląd 71". Pokazano ok. 300 prac 58 a u t o r ó w . Węgierski Instytut Kultury w Warszawie: wystawa i kiermasz w ę ­ gierskiej sztuki ludowej. P K i N w Warszawie: wystawa k u b a ń s k i e j sztuki ludowej. K r a k ó w : wystawa ukraińskiej sztuki ludowej podczas D n i K i j o w a . P D K w W ę g o r z e w i e : wystawa prac p l a s t y k ó w a m a t o r ó w z terenu powiatu, w ramach D n i F o l k l o r u W a r m i i i Mazur. Sierpień V I I I T y d z i e ń K u l t u r y Beskidzkiej „Beskidy 71" t r w a ł w dniach 8—15 V I I I w Wiśle i Szczyrku. W y s t ą p i ł o 26 zespołów regionalnych. W Szczyr­ k u o t w a r t o w y s t a w ę ok. 100 prac 17 artystów ludowych z powiatów: Bielsko-Biała i Żywiec. W K o n i a ­ kowie zaś — w y s t a w ę prac t a m t e j ­ szych t w ó r c ó w . W dniach 19—22 V I I I odbył się Ogólnopolski Festiwal Folkloru Ziem G ó r s k i c h w Ż y w c u . Uczestni­ czyły w n i m 24 zespoły regionalne pieśni i t a ń c a oraz 15 kapel. W ż y ­ w i e c k i m Muzeum otwarto p o k o n ­ k u r s o w ą w y s t a w ę zdobnictwa b i b u ł ­ kowego, r o z s t r z y g n i ę t o konkurs na wieńce dożynkowe. W sierpniu kontynuowano prze­ gląd dorobku kulturalnego powia­ t ó w w o j . bydgoskiego. Pokazano prace t w ó r c ó w ludowych z pow. T u ­ chola. R o z s t r z y g n i ę t o I X konkurs na p a m i ą t k ę i s z t u k ę l u d o w ą z terenu woj. k o s z a l i ń s k i e g o . Dwie I nagrody zdobyli: Eugeniusz Michalski z Z i ­ mowisk, pow. Słupsk, za rzeźby i Maria Grochalowa z Koszalina za pisanki, w y c i n a n k i i p a j ą k i . Nade­ s ł a n o 659 prac. P D K w Wejherowie: pokonkur­ sowa wystawa prac m ł o d y c h twór­ c ó w ludowych z terenu powiatu. P D K we W ł o d a w i e : wystawa prac t w ó r c ó w ludowych z terenu powiatu. Budapeszt: na otwartej tam w y s t a w i e pokazano 10 grafik Zeno­ na Zaremby. W Sierpcu otwarto nowe M u ­ zeum Etnograficzne. Wrzesień Od 5 do 12 I X t r w a ł w ramach T a t r z a ń s k i e j Jesieni I V Międzyna­ rodowy Festiwal F o l k l o r u Ziem G ó r s k i c h w Zakopanem. 19 zespo­ ł ó w (w t y m 6 polskich) podzielono na kategorie: „ a u t e n t y c z n y c h " ( I na­ groda: zespół „Florioica de la Munte" Z Rumunii), ..stylizowanvch'" (I — L u d o w y Zespół P i e ś n i i Tańca z Warny), „ o p r a c o w a n y c h artystycz­ n i e " ( I — Zespół P i e ś n i i Tańca „ K a f t " z ZSRR). Poza t y m podczas T a t r z a ń s k i e j Jesieni otwarto wysta­ w ę prac uczniów Technikum Tkac­ twa Artystycznego i Zasadniczej S z k o ł y Zawodowej CZSP i m . H. Modrzejewskiej. Odbył się kiermasz sztuki ludowej S pokaz strojów re­ gionalnych. V t y d z i e ń Sztuki Ludowej w Ło­ dzi t r w a ł w dniach 11—19.IX. Ot­ w a r t o w y s t a w ę r z e ź b y ludowej Zie­ m i Ł ó d z k i e j , na k t ó r e j pokazano ok. 300 obiektów z lat 1925—1971. W ś r ó d prac 28 t w ó r c ó w pokazano r z e ź b y L a m ę c k i e g o , Robakowskiej, K a m i ń s k i e g o . Korpy. Odbył się jar­ m a r k w y r o b ó w ludowych. Podczas tegorocznych Dymarek w S ł u p i Nowej (111—14IX) otwarto w y s t a w ę kowalstwa artystycznego regionu kieleckiego. Wystąpiło 11 z e s p o ł ó w p i e ś n i ii t a ń c a oraz 36 ka­ pel. O d b y ł się kiermasz wyrobów ludowych. W dniach 12—49 I X zorganizo­ wano po raz pierwszy D n i Folkloru Białostocczyzny. Otwarto wystawę sztuki ludowej regionu. Odbył się turniej poetów i gawędziarzy ludo­ wych. P o w s t a ł Białostocki Oddział Stowarzyszenia T w ó r c ó w Ludowych. W dniach 17—19 I X w Oliwie podczas walnego zgromadzenia Pol­ skiego Tow. ludoznawczego odbyła się sesja naukowa n.t. etnografii Pomorza Wschodniego. 19 I X otwarto w Neubrandenburgu (NRD) w y s t a w ę rzeźby i haf­ t u ludowego z w o j . koszalińskiego. Od 22 do 28 I X t r w a ł y D n i Fol­ k l o r u w Nowej Hucie. Otwarto w y ­ s t a w ę r z e ź b y Tomasza Ligasa z K r o ś c i e n k a , pow. Nowy Targ, oraz w y s t a w ę prac uczestników konkurssu r z e ź b i a r z y ziem górskich organi­ zowanego przez Muzeum i m . Wł. Or- �капа w Rabce. Koncertowały zespo­ ły nagrodzone podczas T a t r z a ń s k i e j Jesieni. Muzeum w Sieradzu: wystawa pn. „Sztuka ludowa Monie". W Wielu, pow. Chojnice, Otwar­ to Muzeum PTTK ze zbiorami z za­ kresu sztuki ludowej i k u l t u r y ma­ terialnej Kaszubów. Podczas Dni Limanowiszczyzny otwarte były liczne wystawy regio­ nalnej twórczości ludowej. W y s t ę ­ powały zespoły regionalne, kapele i śpiewacy ludowi. Tomaszów Lubelski: wystawa twórczości ludowej podczas D n i To­ maszowa. PDK w Żninie: wystawa dzieł twórców ludowych P a ł u k . Wojewódzkie wystawy prac plastyków-amatorów odbyły się w: Mielcu {woj. rzeszowskie), Opolu i Krakowie. Opole: wystawa twórczości l u ­ dowej Śląska Opolskiego — podczas Centralnych Dożynek. Klub Metalowca w G r u d z i ą d z u : wystawa rzeźby ludowej E. Raszata i J. Gajdowskiego. Wiejski D K w Ratajewiczach, pow. Włodawa: wystawa koronek, tkanin, dywanów — prac członkiń pobliskich Kół Gospodyń Wiejskich. Klub PGR w Wierzchosławicach: wystawa miejscowej twórczości l u ­ dowej i amatorskiej. Październik W dniach 1—4 X t r w a ł w M i e l ­ cu IV Jarmark Pieśni i T a ń c a . W y ­ stępowały zespoły regionalne. Ot­ warto wystawę współczesnego ma­ larstwa ludowego, w t y m t a k ż e ma­ larstwa na szkle — i amatorskiego, a także wycinanek ze zbiorów Państw. Muz. Etnograficznego w Warszawie. 2 X otwarto w Muzeum w Sie­ radzu dwie wystawy jubileuszowe: z okazji 05-leda pracy t w ó r c z e j Sta­ nisławy Kubik i z Okazji 50-lecia pracy twórczej Rozalii M a k ó w k a . Ludowe artystki o t r z y m a ł y pisma gratulacyjne i nagrody M i n . K u l t u r y i Sztuki. 10 X w Warszawie „ E x p r e s s Wieczorny" zorganizował Perski Jar­ mark, który, ściągnął licznych ob­ serwatorów, k u p u j ą c y c h i sprzeda­ jących hobbystów, stając się m.ift. przeglądem sztuki ludowej, sztuki amatorskiej, kiczu. 17 X w bydgoskim B W A ot­ w a r t o w y s t a w ę współczesnej sztuki ludowej z terenu w o j e w ó d z t w a . Po­ kazano ok. 900 e k s p o n a t ó w pocho­ dzących z lat 1945—1971, w y k o n a ­ nych przez ok. 120 t w ó r c ó w . Wysta­ w i e towarzyszył kiermasz w y r o b ó w ludowych. W dniach 22^24 X t r w a ł w Cieszynie i Łodzi ogólnopolski prze­ gląd zespołów folklorystycznych. Wzięło w n i m udział 45 zespołów pieśni i t a ń c a , 11 kapel i 3 solistów W nowo o t w a r t y m Muzeum Et­ nograficznym w Sierpcu pokazano r e g i o n a l n ą rzeźbę l u d o w ą , m. i n . prace M i e c z y s ł a w a Ruszkowskiego i Wincentego Krajewskiego. R o z s t r z y g n i ę t o konkurs ma w y ­ roby kowalstwa ludowego, zorgani­ zowany przez Muzeum Z i e m i Wie­ luńskiej i Wydział Kultury PPRN w Wieluniu. I nagrody otrzymali: Ignacy K r a w c z y k z Wierzbia i I g ­ nacy Ł y t k o z Dzietrznik. W D K w Opolu: wystawa plasty­ k i amatorskiej Ziem Nadodrzańskich. Blisko 50 t w ó r c ó w z woje­ wództw: szczecińskiego, zielono­ górskiego, w r o c ł a w s k i e g o i opolskie­ go p o k a z a ł o 109 prac z zakresu ma­ larstwa, rysunku, g r a f i k i , rzeźby i haftu. P a c z k ó w : ogólnopolska pokon­ kursowa wystawa rzeźby wykonanej przez l e ś n i k ó w i drzewiarzy. I miejsce przyznano Tadeuszowi Bor­ kowskiemu, I I — E d w a r d o w i K o ł a ­ czowi. L u b a c z ó w : wystawa twórczości ludowej regionu oraz druga, pt. „ B u ­ downictwo ludowe i jego ochrona w w o j . rzeszowskim" — podczas Dni Ziemi Lubaczowskiej. Podczas D n i Bochni o d b y ł się konkurs kapel ludowych ( I miejsce •— kapela ze Zbydniowa) oraz g a w ę ­ dziarzy. Wyroby ludowej sztuki i r z e m i o s ł a m o ż n a b y ł o k u p i ć na k i e r ­ maszu. Wiejski D K w Sośnie, pow. S ę ­ pólno K r a j e ń s k i e : w y s t a w a prac t w ó r c ó w ludowych z terenu powia­ tu. Szczecin: wystawa łotewskiej sztuki ludowej podczas D n i Rygi. Strassburg (Francja): wystawa polskiej sztuki ludowej, zorganizo­ wana przez Cepelię. K i j ó w : wystawa sztuki ludowej regionu krakowskiego, zorganizowa­ na podczas D n i K r a k o w a przez k r a ­ kowskie Muzeum Etnograficzne. Kabul (Afganistan): wystawa polskiej g r a f i k i ludowej, W Kielcach odbył się przegląd filmów etnograficznych, polskich i zagranicznych, k t ó r e m u towarzyszy­ ła sesja naukowa n.t. r o l i i osiągnięć f i l m u etnograficznego. W K l u b i e P r a c o w n i k ó w Łącz­ ności w Warszawie otwarto stałą G a l e r i ę Sztuki Amatorskiej. Listopad 9 X I otwarto w warszawskim Domu C h ł o p a w y s t a w ę p.n. „Rzeźby W ł o d z i m i e r z a Naumiuka na tle t k a ­ n i n białostockich". A u t o r pochodzi ze wsi K a n i n k i , pow. Bielsk Podl. W s t ę p do katalogu wystawy napisa­ ła Halina Dudowa. 18 X I otwarto w Muzeum K u ­ j a w s k i m we W ł o c ł a w k u w y s t a w ę i n tarsji Edmunda K a p ł o ń s k i e g o ze Żnina. 19 X I rozpoczęła się w pow. K o ś c i e r z y n a ogólnopolska sesja nau­ kowa n.t. ochrony z a b y t k ó w etno­ graficznych, zorganizowana przez M i n . K u l t u r y i Sztuki, wydziały k u l ­ t u r y P W R N w G d a ń s k u l PPRN w Kościerzynie oraz Muzeum Pomor­ skie w G d a ń s k u . Sesja zainauguro­ w a ł a paroletni program ochrony za­ bytków. 22 X I otwarto w Łodzi ogólno polską w y s t a w ę g r a f i k i amatorskiej 42 a u t o r ó w pokazało 95 prac. Przy­ znano 8 r ó w n o r z ę d n y c h n a g r ó d . 30 X I o d b y ł się we W r o c ł a w i u V I wojewódzki przegląd plastyki amatorskiej. Muzeum O k r ę g o w e w Rzeszo­ w i e : wystawa p.n. „ B u d o w n i c t w o l u ­ dowe i jego ochrona w w o j . rze­ szowskim". Muzeum Z a g ł ę b i a w Będzinie: wystawa p.n. „Polski drzeworyt l u ­ dowy", eksponaty z kolekcji k r a ­ kowskiego Muzeum Etnograficznego. Muzeum Regionalne w Hrubie­ szowie: wystawa kowalstwa arty­ stycznego z pow. krasnostawskiego. Stargard S z c z e d ń s k i , Widucho­ w a (pow. Gryfino), P u ł a w y , Turek: powiatowe wystawy sztuki ludowej i amatorskiej. P D K w Aleksandrowie K u j . : w y s t a w ą fotografiki Janusza K r i p pendorfa p.n. „Etnografika". W Iłży otwarto muzeum regio­ nalne. 125 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/204bdac72dbfef435b57d706f3701d3a.pdf 524bd852e3f2dff288c7fe60f7ebb364 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4649 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1972 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4318 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1972 t.26 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1972 t.26 z.3 ; s.188-190 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A XII 1971 - III 1972 Grudzień Wystawy i konkursy W starej Kordegardzie w war­ szawskich Ł a z i e n k a c h otwarto zor­ g a n i z o w a n ą przez Cepelię pokon­ k u r s o w ą w y s t a w ę Polskiej Szopki Ludowej. W konkursie uczestniczy­ ło 145 osób, n a d e s ł a n o 278 ekspo­ n a t ó w . Za szopki drewniane nagro­ dy otrzymali: I — Marian A d a m ­ ski ze wsi Sobiska, pow. ł u k o w s k i , Władysław Chajec z Kamienicy G ó r n e j , pow. jasielski; I I — Jan Świerczek z Kamionki Wielkiej, pow. n o w o s ą d e c k i , Tomasz Ligas z Krościenka, pow. nowotarski i Ry­ szard Sęk ze wsi Budziska, pow. ł u k o w s k i ; I I I —• Czesław Czekalik ze wsi Szczesie, pow. sieradzki, Sta­ n i s ł a w Korpa z Rudy, pow. sieradz­ k i , Filomena Robakowska z W i t o nii G ó r n e j , pow. łęczycki, W i k t o r Rysio z Świnic Warckich, pow. ł ę ­ czycki i S t a n i s ł a w Walczak ze wsi Szlapy, pow. łęczycki. Za szopki ce­ ramiczne: I — Elżbieta Kosiarska z Iłży, Stefan G ł o w i a k z Ł a ń c u t a ; Tl —• Tadeusz Poletek, Koszary, k. Ostrowca, S t a n i s ł a w K o t z Ł a ń c u ­ ta. N a g r o d ę s p e c j a l n ą — S t a n i s ł a w Zagajewski z W r o c ł a w i a . W zakresie tkaniny przyznano n a g r o d ę drugiego stopnia Scholasty­ ce Krupowicz z Janowa, pow. So­ kółka. W zakresie malarstwa na bzkle — nagr. I i I I —• Ewelinie P ę k s o w e j z Zakopanego, nagr. I I otrzymał Władysław Walczak z Zakopanego. Za w y p i e k i z ciasta nagr. I — M a r i a Chrostek z Tatar, pow. O s t r o ł ę k a , Aleksandra Waś kiewicz z Tatar i Stefania Konop­ ka z Tatar. W y s t a w ę zwiedziło 150.000 osób. Z n a c z n ą część e k s p o n a t ó w zakupiły muzea etnograficzne: w Warszawie, Krakowie, Toruniu. Pozostałe obic-kty z a t r z y m a ł a Cepelia, k t ó r a w k o ń c u br. przygotowuje wysta­ wę — kiermasz w N o w y m J o r k u . Z okazji wystawy wydano ka­ talog. , W K r a k o w i e odbył się X X I X konkurs na szopkę k r a k o w s k ą . Na­ desłano 65 prac. Nagrody otrzyma­ l i : I — Jan M a l i k ; I I —• Kazimierz Wiatr, Tadeusz G i l l e r t i W a c ł a w Morys; I I I — Ferdynand Sadowski, Zygmunt Grabowski, W i t o l d Głuch, Bronisław Piącik; I V — Wilhelm Rozpędzik, S t a n i s ł a w P a c z y ń s k i , A n ­ drzej Banach, Leonard Paciorek i Zdzisław Dudzik, k t ó r e m u przyzna­ no r ó w n i e ż n a g r o d ę s p e c j a l n ą za zestaw k u k i e ł e k . Drugą nagrodę s p e c j a l n ą o t r z y m a ł Edward Łuszcz z L u b l i n a za zastosowanie w szop­ ce krakowskiej e l e m e n t ó w zabyt­ kowej architektury Lublina. Szopki, jak zwykle, wystawiono publicznie na Rynku, a później w Muzeum Historycznym. 188 W Bydgoszczy otwarto wysta­ wę o b r a z u j ą c ą dorobek t w ó r c ó w l u ­ dowych Ziemi Bydgoskiej w 1. 1945 —1971. Organizatorami b y l i : W y ­ dział K u l t u r y PWRN, Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo K u l t u r a l ­ ne i Muzeum Etnograficzne w To­ runiu. Eksponowano prace 120 ar­ t y s t ó w ludowych, w t y m t a k ż e ouiekty ze zbiorów m u z e ó w : w To­ runiu, W ł o c ł a w k u , Warszawie, G r u ­ dziądzu, Żninie oraz Izby Muzealnej w Key ni. Staraniem Kujawsko-Pomor­ skiego Towarzystwa Kulturalnego wydano z okazji wystawy p u b l i k a ­ cję pt. „Współczesna Sztuka L u d o ­ wa w W o j e w ó d z t w i e Bydgoskim", Bydgoszcz 1971. Publikacja zawie­ ra: W s t ę p n y a r t y k u ł mgr Wandy Szlrulmowskiej o m a w i a j ą c y twór­ czość l u d o w ą na terenie woj. b y d ­ goskiego, o m ó w i e n i a poszczególnych d z i a ł ó w wystaw (garncarstwo, ple­ cionkarstwo, rzeźbę, malarstwo, haft i koronki, kowalstwo, zdobnic­ two w n ę t r z , zabawki) oraz indeks a u t o r ó w wystawianych prac i foto­ gramy. * W Muzeum Kujawskim we W ł o c ł a w k u t r w a ł a wystawa prac S t a n i s ł a w a Zagajewskiego) na k t ó ­ rej zaprezentowano 35 rzeźb cera­ micznych. Wszystkie — zakupione zostały przez M K i S dla Muzeum Kujawskiego. W ą b r z e s k a p l a c ó w k a Polskiego Związku Niewidomych zorganizo­ w a ł a w P D K w y s t a w ę rzeźb A n ­ drzeja Rusockiego, niewidomego m a s a ż y s t y z Ciechocinka. Zapre­ zentowano k i l k a n a ś c i e prac w y k o ­ nanych w glinie ceramicznej. W gdańskim Dworze Artusa otwarto I Ogólnopolską W y s t a w ę Plastyki Amatorskiej, zorganizowa­ ną przez W D K i W o j e w ó d z k ą K o ­ misję Związków Zawodowych w G d a ń s k u . Wystawiono ok. 100 prac reprezentujących różne dziedziny sztuki. Jury pod przewodnictwem art. malarza Kazimierza Sramkiewicza p r z y z n a ł o nagrody i w y ­ różnienia. W Białymstoku odbył się I I Wojewódzki P r z e g l ą d Amatorskiej Twórczości Plastycznej, zakończony w y s t a w ą prac w y r ó ż n i o n y c h . W Krakowie rozstrzygnięty został konkurs na projekt p a m i ą t k i z w i ą ­ zanej tematycznie z K r a k o w e m , a zorganizowany przez Spółdzielnię Przemysłu Artystycznego „Staro­ druk". A b y zachęcić t w ó r c ó w do wykorzystania t w o r z y w nietradycyjnych eliminowano projekty w y ­ konane w drewnie i skórze. P o ś r ó d 152 n a d e s ł a n y c h p r o j e k t ó w przewa­ żały prace wykonane w metalu. Jury pod przewodnictwem dr Jerzego Czajkowskiego nie przyz­ nało I nagrody. Nagr. I I otrzymali: W ł a d y s ł a w G ą s i e n i c a - M a k o w s k i za koguty z metalu i medalion g ó r a l ­ ski oraz w y t w ó r n i a „ F o t o - p a m " za znaczki i l u s t r u j ą c e legendy k r a k o w ­ skie. Nagr. I I I przyznano K a z i ­ mierzowi Makowcowi z Zakopane­ go za k a s e t k ę z metalu, M i r o s ł a w i e Zacharczuk z Zamościa za meta­ l o w y talerz, Janinie Drabek z K r a ­ kowa za r e g i o n a l n ą s e r w e t ę i F r a n ­ ciszkowi Koszarkowi za komplet do ń e r b a t y wykonany w metalu. Inne W Zamku K s i ą ż ą t Pomorskich w Szczecinie otwarto X - t ą dorocz­ n ą w y s t a w ę twórczości ludowej i a m a t o r ó w . Udział b r a ł o ponad 100 artystów reprezentujących różne dziedziny sztuki. W dziale sztuki ludowej d o m i n o w a ł a rzeźba. W cza­ sie trwania wystawy odbyło się spotkanie t w ó r c ó w i dyskusja. W ramach Festiwalu K u l t u r a l ­ nego Z w i ą z k ó w Zawodowych 1970/71 otwarto w krakowskich „ K r z y s z t o forach" Ogólnopolską W y s t a w ę M a ­ larstwa Amatorskiego, zorganizowa­ n ą przez CRZZ, z a r z ą d Gł. Z N P i Muzeum Historyczne. Komisarzem wystawy był art.-plastyk B r o n i s ł a w J. Tomecki. Udział wzięło 90 t w ó r ­ ców. Przyznano nagrody i w y r ó ż ­ nienia. Z okazji wystawy wydano katalog, pod r e d a k c j ą St. L i t w i n a ze w s t ę p e m J. Madeyskiego. W ramach zorganizowanej w Zagłębiu Dąbrowskim imprezy „Wojewódzka T r y b u n a P o m y s ł ó w " , odbył się z inicjatywy P D K w Grodźcu tradycyjny j a r m a r k , na k t ó r y m prezentowali swe wyroby t w ó r c y l u d o w i z całego regionu. Zespół ludowych malarek z Za­ lipia, w ramach z o b o w i ą z a n i a pod­ j ę t e g o dla uczczenia V I Zjazdu Par­ t i i , w czynie społecznym ozdobił m a l o w i d ł a m i świetlicę i k a n c e l a r i ę szkoły. * W rodzinnej wsi Łące pod Rze­ szowem z m a r ł w 73-cim r o k u ży­ cia artysta ludowy Józef Ryś, m u ­ zyk, poeta i rysownik. U t r w a l i ł w zapisach i ilustracjach liczne, daw­ ne o b r z ę d y i obrazy z życia wsi. �Styczeń Wystawy W Muz. A l t o ń s k i m w H a m b u r ­ gu otwarto w y s t a w ę polskiej sztu­ k i „ n a i w n e j " pn. „Naive K r u s t der Gegenwart aus Polen". Organizato­ rem wystawy b y ł a „Desa", komisa­ rzem —• A l . Jackowski, k t ó r y też napisał w s t ę p do bogato ilustrowa­ nego Katalogu wystawy; wygłosił na w e r n i s a ż u odczyt o sztuce na­ iwnej w Polsce. Na wystawie poka­ zano malarstwo Henryki Adam­ czewskiej, L u d w i k a Holesza, Stani­ s ł a w a Karulaka, M a r i i Korsak, Ja­ na Lady, Łucji Mickiewicz, E d m u n ­ da Monsiela, Teofila Ociepki, Jana Płaskocińskiego, Leokadii P ł o n k o wej Zenona Radkego, W ł a d y s ł a w a Rybkowskiego, Jana Skoczylasa, B r o n i s ł a w a Surowiaka, Haliny Wa­ lickiej, Zygmunta W a r c z y g ł o w y , M a ­ r i i Wojtowicz-Tarnawskiej, Pawła Wróbla. Rzeźbę reprezentowali Adam i Henryk Zegadłowie. W Muzeum Regionalnym w Ra­ domiu otwarto p o k o n k u r s o w ą w y ­ s t a w ę tradycyjnego kowalstwa ar­ tystycznego Ziemi Radomskiej, zor­ g a n i z o w a n ą przy w s p ó ł p r a c y 7 Ze­ społem do spraw plastyki M K i S przez Wydział K u l t u r y PWRN oraz Muzeum Regionalne w Radomiu. Wystawa obejmowała ponad 100 prac. Scenariusz o p r a c o w a ł mgr Ste­ fan Rosiński, ekspozycję — mgr Zbigniew Karbarz. Nagrody ufundowane przez CPLiA, M K i S oraz Wydział K u l t u r y PWRN otrzymali: Stefan R u t k o w ­ ski ze wsi B o r k i , pow. Zwoleń; Franciszek G ó r k a ze wsi W ó l k a L e siowka, pow. Radom; Stefan Kupis ze wsi Tczów, pow. Z w o l e ń ; Ta­ deusz S k w i r a ze wsi Marianowa, pow. Kozienice; Jan Wieczorek z B a r t o d z i e j ó w , pow. Zwoleń. W y r ó ż ­ nienia: S t a n i s ł a w Chołuj z Pacior­ kowej Woli, pow. Z w o l e ń ; Wincenty Janicki z B a r t o d z i e j ó w , pow. Z w o ­ l e ń ; Leon Dygas z Rawicy, pow. Radom; Edward Klusz z Rajca Po­ duchownego k. Radomia. rzy a m a t o r ó w . Wystawa obejmowa­ ła 200 prac 73 a u t o r ó w . Jury pod przewodnictwem art. rzeźb. Gustawe Ż e m ł y p r z y z n a ł o 3 nagrody i .9 wyróżnień. * Z inicjatywy W y d z i a ł u K u l t u r y W R N w K r a k o w i e odbyła się w y ­ stawa prac uczniów liceów sztuk plastycznych w Wiśniczu Nowym i Tarnowie, na k t ó r e j pokazano eks­ ponaty, n a w i ą z u j ą c e w charakterze do tradycji ludowej regionu. W krakowskiej galerii „ P r y z ­ mat" otwarto w y s t a w ę f o t o g r a m ó w ,,Ściany cel więziennych byłej sie­ dziby gestapo przy ul. Pomorskiej 2". Inne W dniach 7—9 stycznia w tea­ trze Dzieci Zagłębia w Będzinie, od­ była się tradycyjna już impreza „ H e r o d y " . Poza w y s t ę p a m i zespo­ łów ludowych zorganizowano semi­ narium, p o ś w i ę c o n e o b r z ę d o m ludo­ w y m oraz w y s t a w ę publikacji po­ d e j m u j ą c y c h tę t e m a t y k ę . Staraniem Teatru Regionalne­ go, Z w i ą z k u T e a t r ó w Amatorskich i Referatu K u l t u r y DRN Stare M i a ­ sto i PRN K r a k ó w , odbył się w sali Filharmonii krakowskiej p r z e g l ą d obyczajów regionalnych, związanych z okresem Bożego Narodzenia. Z inicjatywy Teatru Regional­ nego i Estrady Wojewódzkiej zor­ ganizowano w K r a k o w i e j a s e ł k o w e przedstawienie w autentycznej szop­ ce, przy udziale lalek, k t ó r y c h au­ torem był Zdzisław Dudzik, wielo­ krotny laureat k o n k u r s ó w na szop k i krakowskie. * * W klubie ZMS w Brzegu D o l ­ nym otwarta była wystawa rzeźb Franciszka J ó ź w i a k a ze Ż m i g r o d u , połączona z kiermaszem. * W warszawskiej W R N otwarta b y ł a wystawa prac. w o j . U r z ę d u Konserwatorskiego nad o c h r o n ą bu­ downictwa i sztuki ludowej Mazow­ sza oraz z a b y t k ó w archeologicz­ nych. M . in. przedstawiono fotogra­ fie zabytkowych chat, zagród, bu­ d y n k ó w gospodarskich i w i a t r a k ó w przeznaczonych do organizowanego w Sierpcu skansenu budownictwa mazowieckiego. Na wystawie zna­ lazły się też rzeźby ludowe, cera­ mika, tkaniny oraz wiejskie s p r z ę ­ ty. + W ramach Festiwalu K u l t u r a l ­ nego Z w i ą z k ó w Zawodowych, zor­ ganizowano w Paczkowie ogólno­ p o l s k ą w y s t a w ę twórczości r z e ź b i a ­ Z inicjatywy krakowskiej Pra­ cowni Badania Sztuki Ludowej I n s t y t u t u Sztuki PAN, kierowanej przez prof. Reinfussa zorganizowa­ no seminaria dla k i e r o w n i k ó w w i e j ­ skich p l a c ó w e k k u l t u r a l n o - o ś w i a t o ­ wych, p o ś w i ę c o n e problemom opie­ ki nad s z t u k ą l u d o w ą . * W Gniewkowie otwarto Folklo­ rystyczny Uniwersytet Powszechny, którego zadaniem jest szerzenie wiedzy o regionie kujawskim. Na zajęciach kobiety m. in. uczą się regionalnego hafciarstwa, przyrzą­ dzania potraw kujawskich, a także zwyczajów swojego regionu. Ł u1у Wystawy W nowo o t w a r t y m Muzeum Et­ nograficznym w Sierpcu wystawio­ no rzeźby 13 t w ó r c ó w ludowych z pow. sierpeckiego. * W P D K w Ciechanowie otwar­ to w y s t a w ę sztuki ludowej. * W Domu Chłopa w Warszawie odbyła się wystawa malarstwa, rzeźb i wycinanek S t a n i s ł a w a K o r py ze wsi Ruda k. Sieradza. W ramach V I Zimowych D n i K r y n i c y otwarto wystawy prac N i ­ kifora, Ireny W ł o d y k a (malarki z N . Sącza) oraz rzeźbiarzy ludowych: J. Citaka i J. Sikorskiego. W Krakowie, w lokalu NZSP zorganizowano w y s t a w ę prac na­ d e s ł a n y c h na konkurs o t w a r t y dla a m a t o r ó w pn. „ S z t u k a Ludowa Pod­ hala", zorganizowany w ramach Fe­ stiwalu Kulturalnego Z w i ą z k ó w Za­ wodowych przez R a d ę Z a k ł a d o w ą i Z a k ł a d o w y Dom K u l t u r y NZSP w .Nowym Targu. Wystawa obejmowa­ ła rzeźbę, malarstwo, metaloplasty­ k ę i p a m i ą t k a r s t w o . Jury pod prze­ wodnictwem dr Jerzego Czajkow­ skiego p r z y z n a ł o nagrody; w dzie­ dzinie rzeźby nagr. I otrzymali: B. Cukier z Zakopanego, J. Gacek z Rabki; nagr. I I — J. Malacina z Poronina, S. K r ó l z Bukowiny, A . Stasik z Poronina, J. Wierzba ze Szczawnicy, A . Pach z Zakopanego; w dziedzinie ceramiki — nagr. I i I I — L . Gołąb z Nowego Targu, nagr I I I — J. Malacina z Poronina, W. Gołąb z Nowego Targu; za malar­ stwo na szkle —• nagr. I — L . Go­ łąb, nagr. I I — K . K u l a w i a k z Z u ­ brzycy Dolnej, nagr. I I I — Z. W a l ­ czak z Zakopanego, W. G o ł ą b z Nowego Targu, J. Oleksy z Rabki. Za malarstwo przyznano t y l k o I I - g ą n a g r o d ę —• M . Ł o p a t y ń s k i e m u z No­ wego Targu, za grafikę — I I nagr. —• Katarzynie B a n a ś z Nowego Tar­ gu. Za haft nagr. I o t r z y m a ł a A. Trzebunia z Zakopanego. Za meta­ l o p l a s t y k ę otrzymali nagrody: I — W. G ą s i e n i c a - M a k o w s k i i B. Cu­ kier z Zakopanego; I I — M . Biernacik z Zakopanego; I I I — F. G ą s i e ­ nica, W. Walczak, J. Zachwieja ze Szczawnicy. W dziedzinie p a m i ą t ­ karstwa: I — Z. G ą s i e n i c a - S z y m k ó w z Zakopanego i S. K r ó l z B u ­ k o w i n y ; I I — M . Rams z Zakopa­ nego; I I I — W. G ą s i e n i c a - M a k o w ­ ski i T. Szostak z Poronina. W krakowskim Domu K u l t u r y otwarto I V w y s t a w ę korzenioplastyki członków Krakowskiego K l u ­ bu K o r z e n i o p l a s t y k ó w . W g d a ń s k i m M a ł y m M ł y n i e ot­ warto giełdę w y r o b ó w p a m i ą t k a r ­ skich tego regionu. Impreza, orga­ nizowana po raz czwarty przez Te­ renowe Zjednoczenie Wiodące Prze­ mysłu P a m i ą t k a r s k i e g o w Sopocie, w t y m r o k u była szczególnie uda­ na, z a r ó w n o dzięki nowym pomy­ słom w y r o b ó w nie ograniczających się do bursztynu, a z w i ą z a n y c h z folklorem i t r a d y c j ą w y b r z e ż a , jak i w efektach, k t ó r y m i były licznie 189 �zawarte transakcje. Wszystkie w y ­ stawione wyroby sprzedane zosta­ ły na miejscu. Marzec Wystawy W 158 rocznicą urodzin O. K o l ­ berga, w pow. D o m u K u l t u r y w Przysusze zorganizowano w y s t a w ą sztuki ludowej kielecczyzny. Wysta­ wa prezentowała plon konkursu ogłoszonego przez C P L i A i w ł a d z e miejscowe. Wśród n a d e s ł a n y c h ok. 200 e k s p o n a t ó w d o m i n o w a ł y t k a n i ­ ny, wyroby ze słomy i wycinanki. N a g r o d ą s p e c j a l n ą za całokształt twórczości o t r z y m a ł a , Barbara Ja­ r z ą b e k z Nieznamierowic, nagr. I — Franciszka Z a r a ś z Nieznamiero­ wic za wycinanki, p a j ą k i i rózgi; nagr. I I — Jadwiga Rybak z Nie­ znamierowic za tkactwo i S t a n i s ł a ­ wa Kucharczyk z Grabowej Rusinowskiej za koronki i tkactwo; n?gr. I I I — Zofia Baranowska z Nieznamierowic za p a j ą k i i w y c i ­ nanki oraz Helena Papis z Rusino­ wa za p a j ą k i . zorganizowany staraniem spółdziel­ czego zrzeszenia „ M i l e n i u m " przy pomocy Muzeum i m . Orkana. W konkursie brali udział t w ó r c y l u ­ dowi z w o j . krakowskiego, przede wszystkim z Tokarni. Jury, pod przewodnictwem prof. R. Reinfussa przyznało równorzędne nagrody Eleonorze Jurczak, Zofii Kluska i M a r i i Majerek. * Konkursy W Ł y s e m , pow. Kolno roz­ s t r z y g n i ę t o konkurs na palmy w i e l ­ kanocne, zorganizowany przez Jad­ wigę C h ę t n i k o w ą i Muz. w Łomży, przy w s p ó ł p r a c y Towarzystwa Zie­ m i Ł o m ż y ń s k i e j oraz Wydział K u l ­ tury PWRN w Białymstoku. * W Muzeum Etnograficznym we W r o c ł a w i u otwarto w y s t a w ę sztuki ludowej z a k o ń c z o n ą kiermaszem, na którym twórcy ludowi osobiście sprzedawali swoje wyroby. * W Muzeum w Białej Podl. otwarto w y s t a w ę rzeźby ludowej, w k t ó r e j udział (brali m. i n . : Ta­ deusz Szkodziński, Franciszek Sa­ downik, Teofil K o ż u c h o w s k i , Jan i P a w e ł W i t k o w i e oraz J. i T. Ga­ jewscy. W „Domu C h ł o p a " w Warsza­ wie otwarto w y s t a w ę ludowego k o ­ walstwa artystycznego regionu pod­ h a l a ń s k i e g o i radomskiego. * W w y n i k u w s p ó ł p r a c y Muzeum O k r ę g o w e g o w Rzeszowie i M u ­ zeum w Łowiczu otwarta została w Rzeszowie wystawa pn. „Łowicka Sztuka Ludowa". W Muzeum i m . Orkana w Rab­ ce odbyła się wystawa prac nade­ słanych na konkurs pn. „ K w i a t y w zimie" (kwiaty sztuczne i pająki) W O ś r o d k u K u l t u r y Polskiej w B r a t y s ł a w i e otwarto w y s t a w ę pn. „Ziemia Kielecka". Jest to wystawa objazdowa, zorganizowana przez k i e ­ lecki Wydz. K u l t u r y Prez. WRN, Muzeum Ś w i ę t o k r z y s k i e i Biuro Wystaw Artystycznych, m a j ą c a na celu spopularyzowanie tradycji re­ gionu, jego w a l o r ó w krajobrazowo-turystycznych i sztuki ludowej. Obok 68 f o t o g r a m ó w pokazano w y ­ roby t w ó r c ó w ludowych z zakresu rzeźby, wycinanki, tkaniny, ko­ walstwa artystycznego, stroju, za­ bawki, pisanki oraz publikacje po­ święcone temu regionowi. Wystawa będzie pokazana ko­ lejno w Pradze, Budapeszcie i Sofii. * Z inicjatywy Tow. M i ł o ś n i k ó w Ziemi Suskiej zorganizowana zosta­ ła w salach zamku suskiego wysta­ wa pn. „ B u d o w n i c t w o regionu ba­ biogórskiego dawniej i dziś". W ś r ó d e k s p o n a t ó w z n a j d o w a ł y się r ó w n i e ż rzeźby i obrazy a r t y s t ó w ludowych spod Babiej Góry. W Pow. Domu Kultury w Ostródzie otwarto w y s t a w ę prac t w ó r c ó w ludowych miasta i pow. ostródzkiego. W wystawie brało udział 30 t w ó r c ó w . Obok prac z za­ kresu malarstwa, korzenioplastyki, rękodzieła, bogato było reprezento­ wane p a m i ą t k a r s t w o . * W ramach obchodów 15-lecia Z M W zorganizowano w Domu Stu­ denckim „ F e m i n a " w Lublinie w y ­ s t a w ę wycinanek lubelskich. I m ­ preza ta była jeszcze jednym efektem stałej w s p ó ł p r a c y Z a r z ą d u Uczelnianego Z M W UMCS z Z a r z ą ­ dem Gł. Stowarzyszenia T w ó r c ó w Ludowych w Lublinie i Muzeum Wsi Lubelskiej. * Inne W Czermnie, pow. Gostyń w ramach „Niedzieli Czermińskiej" dokonano otwarcia regionalnej I z ­ by Ludowej w starej chałupie w i e j ­ skiej z 1921 r, należącej do St. W o j talewicza. Izba mieści meble, s p r z ę ­ ty, wycinanki, tkaniny z lat 20-tych, pochodzące w dużej mierze z da­ r ó w działaczy r o l n i k ó w . * W ramach „Polskich D n i " w w i e l k i m magazynie p a r y s k i m „ L o u vre" szczególnym powodzeniem cie­ szyły się wyroby polskiej sztuki ludowej oferowane tam przez Ce­ pelię. * Społeczny Komitet Rozwoju K r y n i c y z a k u p i ł od t w ó r c y ludo­ wego Józefa Citaka rzeźbę w drz? wie p r z e d s t a w i a j ą c ą Nikifora. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3c24130f3bd91acfa5e543a869a5e566.pdf 49c55d1d0755c796494591f0eb3b4212 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4658 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1972 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4327 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1972 t.26 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1972 t.26 z.4 ; s.247-252 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N za Imprezy gionalne folklorystyczne i re­ Z r o k u n a r o k Wzrasta liczba festiwali folklorystycznych. Wg obli­ czeń d z i e n n i k a r z y w s a m y m c z e r w ­ c u odbyło się i c h b l i s k o 30. W z r a s t a też l i c z b a „ D n i " r e g i o n a l n y c h , r ó ż ­ n y c h i m p r e z , w których wystawy sztuki ludowej, kiermasze ludowych wyrolbów, p o k a z y folkloru należą do głównych punktów programu, reprezentując dorobek kulturalny poszczególnych ośrodków, i c h t r a ­ dycje oraz stanowiąc niezawodną atrakcję w s z e l k i c h ,,festynów". M o j 14 V - w r a m a c h „Dni O ś w i a t y , Książki i P r a s y " — M u z e u m K u ­ jawskie w e Włocławku zorganizo­ wało na terenie miasta pokaz t r a ­ dycyjnego sypania wzorów piaskiem. W k o n k u r s i e brały udział a r t y s t k i l u d o w e ze Ś w i ą t k o w i e , Ż a r o w a , B o ­ niewa, K r u s z y n k a , Skibie i Gajówki. Przyznano nagrody i wyróżnienia. I m p r e z i e towarzyszyły występy k a ­ p e l i l u d o w e j spod Kowala. * 1 fi v — w Wałczu odbyła się i n a u g u r a c j a „Dni k u l t u r y z i e m i z ł o ­ t o w s k i e j " ( w r e w a n ż u za „Dni k u l ­ t u r y w a ł e c k i e j " w Złotowie). Wśród l i c z n y c h w y s t a w , obrazujących d o ­ r o b e k k u l t u r a l n y tego t e r e n u , o t w a r ­ t o w y s t a w ę ilustrującą p o l s k i e t r a ­ dycje l u d o w e na z i e m i złotowskiej o r a z w y s t a w ę złotowskich p l a s t y k ó w amatorów. + „Dni 20 V — odbyła kaszubskich" się w inauguracja Warszawie, okres IV—VI I K A 1972 zorganizowana przez W y d z . K u l t . St. RN, Towarzystwo Przyjaciół S z t u k P i ę k n y c h i gdański W D K . Z t e j okazji, w Starej Kordegardzie w Łazienkach otwarto wystawę p n . „Sztuka l u d o w a P o m o r z a G d a ń s k i e ­ g o " , n a której p o k a z a n o rzeźby, ce­ r a m i k ę , m e b l e , strój, h a f t , i n s t r u ­ menty muzyczne, c h o d n i k i , w y r o b y z k o r z e n i , o b r a z y n a szkle. W d n i u o t w a r c i a w y s t a w y zor­ ganizowano spotkanie z autorami w y s t a w i o n y c h prac, przy c z y m g a r n ­ c a r z k a r t u s k i — Józef K a z i m i e r c z a k , hal'ciarlka z W d z y d z •— W ł a d y s ł a w a W i ś n i e w s k a , m a l a r k a n a s z k l e •— A n n a B a s m a n z Gnieżdżewa, p l e cionlkarka Helena Kinut z Wdzydz i rzeźbiarz A d a m Z w o l a k i e w i c z ze Skrzydłówka — d e m o n s t r o w a l i s w o ­ j e umiejętności, sprzedając n a m i e j s ­ cu swe prace. I m p r e z i e towarzyszyły występy zespołu pieśni i tańca „Kaszuby" z Kartuz. W czasie uroczystości o t w a r c i a wystawy, wiceminister Bogusław Płaza w r ę c z y ł nagrodę M i n i s t r a K u l ­ t u r y i S z t u k i J ó z e f o w i K a z i m i e r cza k o w i , obchodzącemu właśnie 4 0 - l e c i e pracy artystycznej. 20 V — n a S t a r y m M i e ś c i e w L u b l i n i e odbył się J a r m a r k W i e k ó w , n a k t ó r y m 17 t w ó r c ó w l u d o w y c h sprzedawało swe w y r d b y . I m p r e z a cieszyła się w i e l k i m powodzeniem. 24 V — odbyła się i n a u g u r a c j a „Dni M i e c h o w a " . Wśród w i e l u i m ­ prez zorganizowano pokonkursową wystawę p r a c artystów l u d o w y c h z pow. miechowskiego. II. 2. P o k a z s y p a n i a w z o r ó w k i e m w e Włocławku. pias­ V — w r a m a c h „Dni R a d o m i a " zorganizowano wystawę sztuki l u ­ dowej: kowalstwa, garncarstwa, rzeźiby, t k a c t w a , w y c i n a n e k i p a j ą ­ k ó w . W osobnej g a b l o c i e zaprezen­ towano eksportowane w y r o b y ludo­ w e j spółdzielni w I ł ż y . W w y s t a w i e brało udział 20 t w ó r c ó w l u d o w y c h z północnej K i e l e c c z y z n y . N a o t w a r ­ ciu przygrywała kapela z B o r k o w i c k. Przysuchy. Organizatorem w y s t a ­ w y było M u z e u m R e g i o n a l n e w R a ­ domiu. V — w czasie „Dni Żywca" zorganizowano kiermasz pierników żywieckich i d r e w n i a n y c h zabawek m a l o w a n y c h oraz o t w a r t o w y s t a w ę p n . „Różmi". V — z o k a z j i „Dni O ś w i a t y , Książki i P r a s y " w w o j . k r a k o w ­ s k i m zorganizowano wiele imprez l u d o w y c h , m . i n . „Święto kwitnącej j a b ł o n i " w Bocheńskiem. „Święto s a d ó w " •— w Ł ą c k u , w y s t a w ę „ D r e w ­ n o w sztuce l u d o w e j " — w M y ś l e ­ n i c a c h oraz „Dni f o l k l o r u p o d k a r ­ packiego" w Giebułtowie, n a które p r z y b y l i t w ó r c y l u d o w i i zespoły a r t y s t y c z n e z p o w . myślenickiego. W ś r ó d różnych i m p r e z z o r g a n i z o w a ­ no t u w y s t a w ę w y r o b ó w l u d o w y c h . + П. 1. W i c e m i n i s t e r i B o g u s ł a w Płaza S z t u k i Józefowi wręcza nagrodę M i n i s t r a Kazimierczakowi Kultury V — w czasie „ D n i O ś w i a t y , K s i ą ż k i i P r a s y " , p o d hasłem „ K u l ­ tura ludowa — dobrem narodu", w w i t r y n a c h białostockiej księgarni naukowo-technicznej i antykwariatu urządzono e k s p o z y c j e s z t u k i l u d o ­ wej. 247 �praszamy". Zorganizowano konkurs zes|X)łów f o l k l o r y s t y c z n y c h z W y ­ k r o t u , Budek, K a r n i e w a , Celestynow a , Słubic i S a n n i k , a poza k o n ­ k u r s e m w y s t ą p i ł zespół pieśni i t a ń ­ ca „ P o d l a s i e " z Siedlec. Podczas F e s t i w a l u o d b y w a ł się k i e r m a s z w y ­ robów l u d o w y c h , na którym ozdoby z k u r p i o w s k i e g o j a n t a r a prezentował W i k t o r Deptuła z S u r o w e g o , „ b y ś k i " — Józef Staśkiewicz, rzeźby w d r e w ­ nie — Bolesław P o l a k . Prezentowały też s w e w y r o b y l i c z n e t k a c z k i i w y c i n a n k a r k i z Czesławą Konopkówną n a czele. U. 3 „Cepeliada" w 28 V — n a zakończenie „Dni O ś w i a t y . Książki i P r a s y " odbyła się n a p l . D e f i l a d w Warszawie w i e l k a „Cepeliada", zorganizowana przez OPLiA, przy współudziale „Expressu W i e c z o r n e g o " . W boga­ t y m p r o g r a m i e i m p r e z y odbyły się: pokazy prac artystów ludowych, w y s t ę p y l u d o w y c h zespołów pieśni i tańca: „ P o d h a l e " , „ O p o c z y n i a n k a " , „Pałuki", „Kurpianka", pokaz m o d y i n s p i r o w a n e j sztuką ludową ( „ M o d a D a m s k a " , „Sztuka i M o d a " ) oraz p r z e z cały dzień t r w a ł k i e r m a s z w y ­ r o b ó w l u d o w y c h z 17 r e g i o n ó w . I m ­ preza ta, po raz pierwszy zorganizo­ w a n a , cieszyła się o g r o m n y m p o ­ wodzeniem, gromadząc niezliczone tłumy W a r s z a w i a k ó w ( o k . 500.000, w t y m w i e l e młodzieży). I m p r e z a p r z y ­ niosła z y s k o k . 700.000 zł. 28 V — w S z u b i n i e odbyła się inauguracja tradycyjnej imprezy „Wiosna na Pałukach", o r g a n i z o w a ­ nej przez Kujawsko-Pałuckie T o w a ­ r z y s t w o K u l t u r a l n e w S z u b i n i e oraz P D K i P o w s z e c h n ą Bibliotekę P u ­ bliczną. W imprezie brali udział t w ó r c y l u d o w i i zespoły a r t y s t y c z n e z całego r e g i o n u p a ł u c k i e g o : z W ą ­ growca, Żnina, M o g i l n a i Nakła. Z o r g a n i z o w a n o wystawę plenerową twórczości l u d o w e j Pałuk, p r z y z n a ­ jąc n a g r o d y i w y r ó ż n i e n i a a r t y s t o m ludowym: Zofii Katulskiej z A n nowa, Eugeniuszowi Izdebskiemu z Jaroszewa i Praksedzie Tomickiej z Obudna. 31 V — odbyła się i n a u g u r a c j a „Dni N o w e g o T a r g u " . W r a m a c h t e j imprezy wystąpił ludowy zespół pieśni i tańca „ P o d h a l e " oraz chór nauczycielski „Gorce". O t w a r t o w y ­ stawę r z e ź b E d w a r d a S u t o r a . C z e r w i e c 3—11 V I — w r a m a c h „ W i o s n y p o d T ę ż n i a m i " w C i e c h o c i n k u odbył się I F e s t i w a l F o l k l o r u K u j a w , z o r ­ 248 Warszawie. ganizowany przez Towarzystwo Przyjaciół Ciechocinka, Prezydium W R N , B r a n ż o w y Ośrodek Lecznic­ twa Uzdrowiskowego, przy współ­ udziale Kujawsko-Pomorskiego To­ w a r z y s t w a K u l t u r a l n e g o oraz M u ­ zeum K u j a w s k i e g o w e Włocławku, pod p a t r o n a t e m „Gazety Kujaw­ skiej". W czasie F ' e s t i w a l u o t w a r t o w y ­ stawę r z e ź b Stanisława Z a g a j e w s k i e ­ go oraz w y s t a w ę „ K u j a w s k a s z t u k a l u d o w a " na której zaprezentowano: rzeźby ( m . i n . C e n t k o w s k i e g o ) , strój, h a f t , w y r o b y ze słomy i w i k l i n y , sztuczne k w i a t y , m a l o w a n k i na p a ­ p i e r z e , ręcznie z d o b i o n y f a j a n s w ł o ­ cławski t r a d y c y j n y i współczesny. Z okazji w y s t a w y wygłoszono k i l k a p r e l e k c j i n a t e m a t twórczości l u d o ­ w e j K u j a w . Wśród i n n y c h i m p r e z odbył się k i e r m a s z s z t u k i l u d o w e j i wyrobów z fajansu, pokaz zdobie­ n i a p i a s k i e m oraz w y s t ę p y l u d o w e g o zespołu pieśni i tańca „ K u j a w y " z Inowrocławia i Radziejowa i k a p e l i l u d o w e j ze Sławska. Zespół z L u ­ bania zaprezentował tradycyjny zwyczaj chodzenia z „koza". O r g a n i z a t o r z y nlanują z o r g a n i z o w a ­ nie I I F e s t i w a l u w r o k u przyszłym. 8—11 V I — odbyły się „Dni P o ­ górza D y n o w s k i e g o " . I m p r e z a została zainaugurowana w i e l k i m j a r m a r k i e m w y r o b ó w C e p e l i i , w y s t ę p a m i zespo­ ł ó w a m a t o r s k i c h , które z a p r e z e n t o ­ wały f o l k l o r ziemi brzozowskiej i w y s t ę p a m i k a p e l i zespołów f o l k l o ­ r y s t y c z n y c h z P r z e w o r s k a oraz B r z o ­ z o w a . O t w a r t o też w y s t a w y rzeźb A. Orłowskiej i T. M i l c z a n o w s k i e g o . W i m p r e z i e uczestniczył Wojciech Siemion. 9—11 V I — w r a m a c h „Roku k u l t u r y l u d o w e j na Mazowszu. K u r n i a c h i P o d l a s i u " odbył się I W o ­ jewódzki F e s t i w a l Folklorystyczny w Ostrołęce, w czasie k t ó r e g o w y ­ stąpił p o e t a l u d o w v Stanisław S w i a t r k 7 Oiomieniewka, pow. Ciecha­ nów, l a u r e a c i k o n k u r s u radiowego p n . „ D o tańca, śpiewania pięknie z a ­ 11—18 V I — t r w a ł y „Dni T a r ­ n o w a " , z o r g a n i z o w a n e p o d hasłem: „ C z ł o w i e k — p r a c a •— s z t u k a " . I n a u ­ g u r a c j a odbyła się z z a c h o w a n i e m X I V - w i e c z n e g o ceremoniału. W r a ­ m a c h „ D n i " o d b y ł się I I F e s t i w a l Folklorystyczny Ziem Nizinnych. W p r o g r a m i e — występy zespołów l u d o w y c h oraz w i e l k i j a r m a r k p n . „Dzień p r o d u c e n t a i k o n s u m e n t a " , z o r g a n i z o w a n y przez m i e j s c o w e rze­ miosło, z a k ł a d y p r z e m y s ł u t e r e n o ­ w e g o i przedsiębiorstwa h a n d l o w e . 16—18 V I — w O p o c z n i e odbyły się „Dni kultury opoczyńskiej". Wśród różnych imprez program przewidywał: kiermasze wyrobów l u d o w y c h , występy k a p e l l u d o w y c h z t e r e n u w o j e w ó d z t w a oraz w y s t a ­ w ę : „ Z i e m i a opoczyńska w f o t o g r a ­ fii" i wystawę wyrobów l u d o w y c h spółdzielni C P L i A „ O p o c z n i a n k a " , a także w y c i n a n e k i h a f t ó w opoczyń­ skich. 1 17, 18 V I — w r a m a c h „Dni P u ł ­ t u s k a " o t w a r t a była w y s t a w a prac plastyków amatorów. 17, 18 V I — odbyły się „Dni f o l ­ kloru i sztuki ludowej w L u b a n i u " , w czasie których wystąpili m i n . l a u r e a c i V I I przeglądu w i e j s k i c h ze­ społów a r t y s t y c z n y c h D o l n e g o Ś l ą s ­ k a , zespół pieśni i tańca N o w o r u d z ­ k i e g o Ośrodka K u l t u r y . W czytelni klubu „Osadnik" • otwarto wystawę rzeźb Józefa Lurki. * 21 V I — odbyła się i n a u g u r a c j a „Dni B o r ó w T u c h o l s k i c h " , z o r g a n i ­ zowanych po raz dwunasty. W r a ­ m a c h tej i m p r e z y trwała w y s t a w a prac k i l k u n a s t u twórców ludowych z powiatów: chojnickiego, tuchol­ skiego i starogardzkiego oraz w y ­ s t a w a plastyków amatorów. 23—25 V I — t r w a ł y „Dni f o l k l o ­ r u Białostocczyzny", w czasie k t ó ­ r y c h o t w a r t o wystawę sztuki l u d o ­ w e j tego t e r e n u . 24 V I — 2 V I I — trwały „dni Skoczowa". W d n i u o t w a r c i a odbvły sie t r a d y c y j n e „ W i a n k i " n a W i ś ' p i festyn ludowy. W ramach „Dni" �zorganizowano „Jarmark góralski", połączony ze sprzedażą w y r o b ó w l u ­ d o w y c h . W y s t ę p o w a ł y zespoły r e g i o ­ nalne z Beskidu Śląskiego oraz o t w a r t a została w y s t a w a p r a c t w ó r ­ c ó w l u d o w y c h B e s k i d u Śląskiego i Ż y w i e c k i e g o . U d z i a ł b r a ł o 58 a u t o ­ r ó w , nadsyłając 165 p r a c m a l a r s k i c h i rzeźbiarskich. P r z y z n a n o n a g r o d y : w dziale m a l a r s t w a — I nagr. o t r z y ­ m a ł Józef Ś w i e r k z B i e l s k a Białej za o b r a z p t . „Biesiada z b ó j n i c k a " , w d z i a l e rzeźby — S t e f a n M i e c h ó w k a z L i p o w a za „ ś w i ą t k i " . 25 V I — rozpoczęły się w N o w e j Słupi Świętokrzyskiej „Dymarki", które t r w a ć mają 3 miesiące. P r o ­ c e s o m w y t o p u żelaza t o w a r z y s z y ł o p l e n e r o w e w i d o w i s k o ilustrujące ż y ­ cie rudników sprzed 2.000 l a t . W osadzie z o r g a n i z o w a n e zostały w y s t a w y sztuki ludowej i kiermasze. Szczególnym p o w o d z e n i e m cieszyła się e k s p o z y c j a m a l a r s t w a b r a c i P ó ł ­ t o r a k ó w , których o b r a z y z n a j d y w a ł y licznych nabywców. V I — odbyły się „ M a ł e d n i K r a ­ k o w a " zorganizowane przez redakcję „Echa K r a k o w a " i k r a k o w s k i D o m K u l t u r y . W o s t a t n i m d n i u odbyła się „ C e p e l i a d a " , połączona z k i e r ­ maszem wyrobów l u d o w y c h i poka­ zem t k a n i a n a k r o s n a c h i h a f t u n a t i u l u . N a k i e r m a s z u grała k a p e l a A l b i n a M a z u r a ze Z w i e r z y ń c a , a całą i m p r e z ę zakończyło b a r w n e „ W e s e l e Bronowickie". V I — odbyła się „ N i e d z i e l a k o ł b i e l s k a " , w czasie k t ó r e j , w ś r ó d róż­ nych imprez otwarto wystawę stro­ j ó w i t k a n i n tego regionu. V I — o d b y ł się I V T y d z i e ń K u l ­ t u r y w p o w . włoszczowskim. Wśród licznych imprez zorganizowano k o n ­ k u r s ' o r k i e s t r dętych, n a k t ó r y m I m i e j s c e zajęła orlkiiestra z I r z a d z . o r a z — przegląd k a p e l i z e s p o ł ó w ludowych. Rozstrzygnięto konkurs zorganizowany p o d hasłem: „ K u l ­ tura ludowa — dobrem n a r o d u " — przez W y d z . K u l t . W R N , S t o w a r z y ­ szenie T w ó r c ó w L u d o w y c h i C P L i A . W k o n k u r s i e b r a ł o udział 17 t w ó r c ó w l u d o w y c h z 11 m i e j s c o w o ś ­ ci. P o w y e l i m i n o w a n i u p r a c , n i e m a ­ j ą c y c h n i c w s p ó l n e g o ze sztuką l u ­ dową, j u r y p r z y z n a ł o n a g r o d y . N a ­ g r o d y I o t r z y m a l i : Józef K a c z m a r e k ze S z c z e k o c i n za lołaskorzeżby w d r e w n i e i Zdzisław P u r z c h l a z K o s s o w a za r z e ź b ę f i g u r a l n a . N a g r o d y I I — E u g e n i u s z C a b a n ze S z c z e k o c i n za s i w a k i , W i k t o r a HVTiilel z Ż e l e ź n i cy z a t k a n i n y o r a z T e r e s a T r e p k a z C h l e w s k i e j W o l i za h a f t . W r a m a c h i m p r e z y „Bydgoszcz 72" z a p r e z e n t o w a n o d o r o b e k k u l t u ­ ralny poszczególnych powiatów, m . i n . twórczość d z i e c i i p l a s t y k ó w a m a t o r ó w . Z o r g a n i z o w a n o też w y ­ stępy l u d o w y c h zespołów pieśni i tańca. 24,25 V I — o b c h o d z o n o „ O l s z t y ń ­ skie D n i F o l k l o r u " , zorganizowane po raz drugi z i n i c j a t y w y Wydz. K u l t . PMiRN, Stowarzyszenia „Poje­ zierze" i W D K — w celu u j a w n i e n i a i zaktywizowania twórców l u d o w y c h i plastyków amatorów z t e r e n u w o ­ j e w ó d z t w a . Tegoroczną i m p r e z ę p o ­ przedziły p r z e g l ą d y i w y s t a w y p o ­ wiatowe, organizowane w czasie 1 Ш — 18 I V , w których u c z e s t n i c z y ­ ło 300 t w ó r c ó w l u d o w y c h i 102 a r t y ­ stów amatorów. Przedstawili oni 2533 p r a c e , z których n a j l e p s z e z o ­ stały z a p r e z e n t o w a n e n a w y s t a w a c h w R e s z l u i O l s z t y n i e . W czasie F e ­ s t i w a l u o d b y ł y się: k i e r m a s z w y r o ­ bów ludowych, spotkanie z l u d o w y ­ mi twórcami, występy zespołów: góralskiego z Zakopanego, k u r p i o w ­ skiego z Dąbrowa, p o w . Szczytno, cymbalistów z B r a n i e w a i k a p e l i l u ­ dowej z Biskupca. 30 V I — 3 V I I — odbył się V I F e s t i w a l F o l k l o r y s t y c z n y w Płocku, zorganizowany przez Wydz. Kult. P W R N i M R N w Płocku, p o d p a t r o ­ natem honorowym Ministra K u l t u ­ ry i Sztuki. Festiwal zainaugurowa­ n y został b a r w n y m k o r o w o d e m 20 zespołów i k a p e l l u d o w y c h , k t ó r e przedefilowały u l i c a m i miasta. Głów­ n y m p u n k t e m p r o g r a m u był „Kon­ cert Malzowiedki", w którym wystąniły zespoły z c e n t r a l n y c h r e g i o n ó w P o l s k i , m . i n . ze Słubic i C z e r m n a w p o w . Gostyńskim, ze w s i W y k r o t k. M v s z y n c a oraz „ K u r p i a n k a " z Kadzidła, ..Rzeczyca", „Żuławy", „Powiśle" i i n . W czasie F e s t i w a l u o t w a r t a zo­ stała w v s t a w a : „Współczesna t k a n i ­ na ludowa woj. warszawskiego", prezentująca p l o n k o n k u r s u zorga­ nizowanego przez M u z e u m Mazo­ wieckie przy udziale Wydz. Kult. W R N w r a m a c h „Roku k u l t u r y l u ­ dowej na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu". W k o n k u r s i e b r a ł o udział 9.11 t w ó r c ó w l u d o w y c h z 17 p o w i a t ó w . Nadosłano 628 p r a c . N a g r o d ę za całokształt t w ó r c z o ś ­ c i otrzymała D o m i n i k a B u i n o w s k a z Węgrowa, nagrodv I rvtrzvmab" r ó w n o r z ę d n i e : Stanisława Miszczak z * i A o w a . p o w . S i e d l c e . Stanisław i Z o f i a Składanowscy z W y s z k o w a , b r a c ' a S. i R. Składanowscy z T u m a n k a . n o w . W y s z k ó w ( r ó w n i e ż za całokształt twórczości). Przyznano t<»ż 10 naaród I I , 10 nagród I I I i 37 wyróżnień. W p r o g r a m i e F p s t i w a l u odbyła s'e . . C e p e l i a d a " , połączona 7 V - i o r maszem sztuki ludowej. ktorvm bra " udział ok. 90 a r t y s t ó w l u d o ­ wych. 1 31 V I — odbyła sie i n a u c u r a c i a ..Dni Nowpigo T a r e u " , w czasie k t ó ­ r y c h w y s t ą p i ł l u d o w y z e s D Ó ł pieśni i t a ń c a „Podhalle" o r a z chór n a u c z y ­ c i e l s k i ..Gorce". Otwarto wystawę rzeźb E d w a r d a S u t o r a . Wystawy Kwiecień kim 1 I V — w M u z e u m Górnośląs­ w B y t o m i u o t w a r t o wystawę prac Andrzeja Wawrzyniaka oraz w y s t a w ę „Sztuka B a l i " , ze ab. M u ­ zeum Etnograficznego. Z okazji tej wystawy wydano ilustrowany folder z tekstem dr. Janusza Kamockiego. I V — w Dymaczowie N o w y m od­ była się w y s t a w a h a f t ó w l u d o w y c h , w y k o n a n y c h przez miejscowe h a f c i a r k i p o d k i e r u n k i e m I r e n y Jasiń­ skiej. Maj V — w Łódzkim M u z e u m Archeo­ logicznym i Etnograficznym otwarto w y s t a w ę p r a c 30 a r t y s t ó w z B o r ó w T u c h o l s k i c h , będącą w y n i k i e m b a ­ dań ' p r o w a d z o n y c h p r z e z łódzkich naukowców n a t a m t y m terenie. Na wystawie pokazano: rzeźbę, h a f t , p l e f c i o n k i , eeralmikę, k o r z e n i o p l a s t y kę. 6 V — w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu otwarto wystawę rzeźb Józefa L u r k i . W y d a n o k a t a l o g i l u s t r o w a n y ze w s t ę p e m K r y s t y n y G e r l i c z o w e j , notą biograficzną o r a z ze s p i s e m p r a c a r t y s t y . 7 V — w Muzeum Etnograficz­ n y m w T o r u n i u o t w a r t a została w y ­ s t a w a : „Sztuka p l a s t y c z n a p r o l e t a ­ r i a t u m i e j s k i e g o " , n a której z a p r e ­ z e n t o w a n o rzeźby E d w i n a Raszata z Grudziądza i F e l i k s a M a i k a z W ł o c ­ ławka. Współorganizatorem w y s t a w y był Zarząd U c z e l n i a n y Z W M na UMK. 10 V I — o t w a r t o w y s t a w ę p n . „Stuka l u d o w a P u s z c z y Z i e l o n e j " , z o k a z j i k t ó r e j w y d a n o k a t a l o g ze s p i ­ sem i n f o r m a c y j n y m o znanych twór­ c a c h północnych K u r p i . C z y n n a była też druiga w y s t a w a : „Sztuka l u d o w a w s z k o l e " ; w Okresie j e j t r w a n i a zorganizowano spotkania twórców l u d o w y c h z młodzieżą szkolną. 11V — w Tomaszowie Mazo­ wieckim odbyła się niecodzienna uroczystość o t w a r c i a jubileuszowej w y s t a w y p n . „Twórczość l u d o w a Jó­ zefy S i w e k n a t l e s z t u k i l u d o w e j w s i Zakościele". Z a p r e z e n t o w a n o d o ­ r o b e k 65 l a t p r a c y a r t y s t k i , która obchodziła 80-tą rocznicę u r o d z i n . N a o t w a r c i e — prócz w ł a d z m i e j s ­ cowych przybył w i c e m i n i s t e r T a ­ deusz K a c z m a r e k , który u d e k o r o w a ł jubilatkę odznaką „Zasłużonego Działacza K u l t u r y " , przyznając j e j t a k ż e n a g r o d ę pieniężną. Nagrody pieniężne otrzymały również inne wybitne artystki ludowe. Jubileusz S i w k o w e j połączono b o w i e m z 2 5 -leciem d7iałalności artystycznej twórców ludowych Zakościela. W wystawie brało udział o k . 20 m i e s z k a ń c ó w t e j mieiscowośei, p r e ­ zentując t k a n i n y , h a f t y , s t r o i , rzeź­ b y , p i s a n k i , w y c i n a n k i , pająki i s z t u ­ kę obrzędową. 249 �t' 'iy luj ukazji zamieszczamy napisany przez Józefę Siwkową w i e r s z , który z w i e l u p o w o d ó w w y ­ d a j e się b. interesujący; N a k o n k u r s trafiła i u z n a n i e miała, może j a b y m za piosenkę nagrodę dostała. N a m twórcom l u d o w y m d o b r z e się p o w o d z i , bo r o b i m y w y c i n a n k i w o z i m y do Ł o d z i . A bo j a już w y c i n a n k i ładnej n i e zrobiłam, ho p r z e z m o j e w y c i n a n k i już o c z y straciłam. T a łódzka k o m i s j a sądzi z n a k o m i c i e , nasza r a w s k a w y c i n a n k a słynna j e s t w e świecie. M y twórcy l u d o w i z t e g o się c i e s z y m y , bo za nasze w y c i n a n k i pieniążki b i e r z e m y . stawie brało udział 17 t w ó r c ó w , którzy z a p r e z e n t o w a l i : rzeźby, p a ­ miątki, z a b a w k i ludowe, intarsje, w y r o b y z w i k l i n y i sztuczne k w i a t y W d n i u o t w a r c i a w y s t a w y odbyło się jubileuszowe spotkanie twórców l u ­ d o w y c h z całego p o w i a t u . N a j b a r ­ d z i e j zasłużonym w r ę c z o n o n a g r o d y . * I Drogi e m u Mmistorstwu też się kłaniam n i s k o bo n a imię m i J ó z e f a S i w к o w a nazwisko. Data urodzenia 8 . g r u d n i a 1892 r. — Zakościelc. 16 V — w M u z e u m w N o w y m Są­ czu o t w a r t o w y s t a w ę : „ D a w n a r z e ź ­ ba l u d o w a w f o t a g r a t f - i i " J a n a Ś w i ­ d e r s k i e g o . W y d a n o f o l d e r ze w s t ę ­ pem prof. dr. Romana Reiniussa. J a k t a k z a r a z po w y p ł a c i e m a m y lepsze chęci, b o już w y c i n a m k o g u t a co o g o n e m kręci. Wycinam koguta i taneczne l a l k i bo są t a k i e najładniejsze rawskie wycinanki. Nasze r a w s k i e w y c i n a n k i różnokolorowe, bo j e t a k i e w y m y ś l i ł y twórczynie l u d o w e . Ta Polska b u d o w a m ą d r z e zarządziła z p r o s t y c h w i e j s k i c h kobiet, a r t y s t k i zrobiła. Zrobiła a r t y s t k i twórczynie ludowe, bo i do w y c i n a n k i też t r z e b a mieć g ł o w ę . Nasz Wydział K u l t u r y o nas się f r a s u j e , bo t w ó r c o m l u d o w y m stypendia szykuje. Nasz Wydział K u l t u r y b a r d z o b y m prosiła, żeby m o j a p i o s e n k a n a k o n k u r s trafiła. Jl. 5. A r t y s t k i ludowe z Zakościela 12 V I — w Z a m k u K s i ą ż ą t P o ­ m o r s k i c h w Szczecinie o t w a r t o V I Doroczną W y s t a w ę T w ó r c z o ś c i A m a ­ torskiej L u d z i Morza, zorganizowana p r z e z Z O Z w . Z a w. M a r y n a r z y \ P o r t o w c ó w oraz M O M I w S z c z e c i ­ n i e . Oprócz m a l a r s t w a , rzeźby i g r a ­ fiki zaprezentowano na wystawie metaloplastykę, maskotki, figurki plecione z l i n y , w y k o n a n e w węglu i m o d e l e s t a t k ó w oraz fotogramy. W y s t a w a cieszyła się o g r o m n y m za­ i n t e r e s o w a n i e m publiczności i p r a s y . * 13 V I — w M u z e u m g o r z o w s k i m o t w a r ł o w y s t a w ę p r a c nadesłanych na k o n k u r s s z t u k i l u d o w e j . O r g a n i ­ zatorem wystawy było gdańskie G D K „Kolejarz" i Muzeum. I I . 4. W i c e m i n i s t e r T a d e u s z Kacz­ m a r e k wręcza Józefie S i w e k o d ­ znakę Zasłużonego Działacza K u l ­ tury". 250 14 V I — z o k a z j i 1 0 - l e c i a działal­ ności v/ z a k r e s i e o p i e k i n a d s z t u k ; ] ludową i 5-lecia p r a c y K l u b u P l a ­ styków Amatorów — otwarto w PDK w Myślenicach w y s t a w ę p n . „ D r e w n o w rzeźbie l u d o w e j ' ' . W w y ­ na o t w a r c i u wystawy. V — w P D K w Łomży czynna była w y s t a w a w y c i n a n e k k u r p i o w ­ s k i c h ze z b i o r ó w m i e j s c o w e g o M u ­ zeum. V — w g a r woliń s k i m P D K , z okazji trwającego R o k u K u l t u r y L u ­ dowej zorganizowano wystawę prac artystów l u d o w y c h z terenu p o w i a t u . * V — w Opocznie, w k l u b i e Sto­ warzyszenia ,,Pax", p o d k i e r u n k i e m m g r . S. Rosińskiego zorganizowano w y s t a w ę twórczości l u d o w e j o t e m a ­ tyce sakralnej. Pokazano: rzeżlby, f i g u r k i c e r a m i c z n e , o b r a z y na s z k l e , p i s a n k i , w y c i n a n k i . I nagr. otrzymał K a z i m i e r z A j s z S u l e j o w a za p r a c e rzeźbiarskie. V — w K l u b i e „Ruchu", w Pań­ s t w o w y m Gospodarstwie R o l n y m — Z i m o w i s k o , p o w . Słupsk o t w a r t a zo­ stała w i e j s k a g a l e r i a s z t u k i l u d o w e j . W p o m i e s z c z e n i a c h d a w n e g o pałacu �I w y s t a w i o n o p o n a d 300 rzeźb, m . i n . Eugeniusza Michalskiego, p r a c o w n i ­ k a P G R , k t ó r e g o -prace w y s t a w i a n e już b y ł y w k r a j u i w N R D . W p r o ­ g r a m i e dalszej działalności K l u b u , jego k i e r o w n i c z k a , Stefania Jabłoń­ ska p l a n u j e z o r g a n i z o w a n i e k a s z u b ­ skiej izby regionalnej. ogłoszonego p r z e z P R N . W k o n k u r ­ sie udział brało 47 t w ó r c ó w , zgłasza­ jąc 266 p r a c , g ł ó w n i e z z a k r e s u p l a ­ s t y k i obrzędowej. N a g r o d y o t r z y m a ­ l i : Anna Uliczka, w. Smolarnia, W a l e s k a Bałuch i Elżbieta M a l i k ze w s i Żużel—Bąków, Marta Mechnik, w. Racławoczki i i n . * V — z okazji sesji P R N w K i e l ­ cach, zorganizowano w g m a c h u W R N wystawę m a l a r s t w a Stefana i R e m i ­ g i u s z a P ó ł t o r a k ó w oraz rzeźb A l e k ­ sandra K u c h a r s k i e g o , Tadeusza S t a c h e r y i Stanisława C i s z k a . * V — w R a d o m i u o t w a r t a zo­ stała w y s t a w a s z t u k i l u d o w e j z i e m i radomskiej. Otwarcie poprzedziła p r e l e k c j a m g r . S. Rosińskiego, p o k t ó r e j u r a c z o n o gości o r y g i n a l n y m kwasem chlebowym, roznoszonym przez dziewczynę w s t r o j u l u d o w y m . P r z y g r y w a ł a k a p e l a St. K o ł a s i ń s k i e go ze Z d u n k o w a , k . P r z y s u c h y . V — w Muzeum w Sieradzu odbyła się w y s t a w a p r a c M a r i i W o j ­ ciechowskiej, z okazji 65-lecia jej u r o d z i n . J u b i l a t k a otrzymała n a g r o ­ dę M K i S . R ó w n o c z e ś n i e o t w a r t o w y ­ stawę c e r a m i k i f i g u r a l n e j J a d w i g i Grala z Burzenina. * 20 V — w Z a m k u K s i ą ż ą t P o ­ m o r s k i c h w S z c z e c i n i e o t w a r t a zo­ stała w y s t a w a pamiątek r e g i o n a l ­ n y c h . W y s t a w a była p l o n e m k o n ­ k u r s u ogłoszonego w m a r c u z i n i ­ cjatywy Wydz. H a n d l u P W R N , a zorganizowanego p r z y współudziale W y d z . Przemysłu i W y d z . Kultury oraz Cepelii, „ A r t R e g i o n " w Sopo­ cie, W D K i S T K w S z c z e c i n i e . D o konkursu zaproszono plastyków amatorów i rzemieślników, którzy nadesłali p o n a d 640 p r a c , z czego j u r y z a t w i e r d z i ł o d q p r o d u k c j i 268, a 45 n a j l e p s z y c h p r o j e k t ó w zostało nagrodzonych. Nalgrody I o t r z y m a l i : Paweł Kwidzyński ze Szczecina, L e o n a r d Krzymański z G d y n i , Euge­ n i a Syplińska z Gdańska—Oliwy, Kazimierz Wroński ze Szczecina, Stanisław S z u l c z K o b y l a n k i , p o w . stargardzki. 9 V I — w P D K w Kozienicach o t w a r t o wystawę sztuki l u d o w e j zie­ m i k o z i e n i c k i e j , n a której z a p r e z e n ­ towano dorobek k o n k u r s u zorganizo­ wanego przez Wydz. K u l t . P W R N , Cepelię i Oddział K i e l e c k i S t o w a ­ rzyszenia Twórców L u d o w y c h . 11 V I — w D o m u K u l t u r y w K o ­ s z a l i n i e o t w a r t o Doroczną W y s t a w ę P l a s t y k i A m a t o r s k i e j w o j . koszaliń­ s k i e g o . Z a p r e z e n t o w a n o p r a c e z za­ k r e s u m a l a r s t w a , rzeźby i r y s u n k u . 19 V I — w M u z e u m K u j a w s k i m we Włocławku o t w a r t o wystawę pn. „ K u l t u r a l u d o w a K u j a w " , n a której zgromadzono prace najbardziej r e ­ prezentacyjne d l a tego r e g i o n u z za­ k r e s u : rzeźby, m a l a r s t w a , p l e c i o n ­ karstwa, garncarstwa, kowalstwa a r t y s t y c z n e g o , h a f t u , ręcznie m a l o ­ w a n e g o f a j a n s u . Z a p r e z e n t o w a n o też d w a t y p o w e wnętrza izby k u j a w ­ s k i e j . W d z i a l e rzeźby w y r ó ż n i a ł y się prace wybitnych kujawskich a r t y s t ó w l u d o w y c h — z m a r ł e g o już F e l i k s a Błaszczyka oraz J a n a C e n t kowskiego z Nieszawy, Jacentego L a s k o w s k i e g o z Lubrańca i F e l i k s a M a i k a z Włocławka. * 25 V — w M u z e u m L i t e r a t u r y im. Adama Mickiewicza w Warsza­ w i e o t w a r t o wystawę rzeźbiarzy l u ­ d o w y c h z p o w . sierpeckiego. VI — w kozienickim PDK o t w a r t o w y s t a w ę współczesnej s z t u ­ k i l u d o w e j , na której z a p r e z e n t o w a ­ no p r a c e 16 a r t y s t ó w l u d o w y c h z 10 miejscowości tego p o w i a t u . N a wystawie dominowały wyroby ze słomy, k o w a l s t w o , t k a c t w o , w y c i n a n ­ k i . J u r y k o n k u r s u przyznało n a g r o ­ dy, które o t r z y m a l i : Nagr. Ш — G e ­ n o w e f a C z a c h o r , w . J a n o s z k i — za w y c i n a n k i , pająki i k w i a t y ; N a t a l i a B a r y c z k a z N o w e j W s i — za t k a c ­ t w o o r a z Stanisław D e n l k i e w i c z z J e d l n i — za rzeźby. N a g r . I I — Franciszek Jarosz z J e d l n i Kościel­ n e j — za k o w a l s t w o , E u g e n i u s z O f i c j a l s k i z G ł o w a c z o w a — za c e r a ­ mikę. N a g r . I I I — Tadeusz L e ś n i e w ­ s k i z G ł o w a c z o w a — za k o w a l s t w o , K a t a r z y n a W a c h , ze w s i J a r o s z k i — za pająki oraz J a n i n a W a w e r z G ł o ­ w a c z o w a — za b u k i e t y i p i s a n k i . * * 31 V — w Sławsku W i e l k i m , p o w . Inowrocław — K o ł o Gospodyń Wiejskich przygotowało wystawę prac malarskich E w y Lewańskiej oraz haftów k u j a w s k i c h w y k o n a ­ n y c h p r z e z członkinie K o ł a . C z e r w i e c 4 V I — w Opolu otwarto wysta­ wę sztuki ludowej pow. k r a p k o w i c ­ k i e g o , będącą r e z u l t a t e m k o n k u r s u V I — w e w s i Grzymały, p o w . sokolski, staraniem miejscowych działaczy, A n n y T r y n i s z e w s k i e j ( g o ­ spodarz k l u b u ) i Tadeusza Piwowa­ r a ( k i e r o w n i k szkoły) zorganizowana została w y s t a w a t k a n i n l u d o w y c h , w y k o n a n y c h przez m i e j s c o w e a r t y s t ­ k i . Prelekcję o t r a d y c j a c h t k a c t w a l u d o w e g o n a P o d l a s i u wygłosiła J a ­ nina Szewczyk, art.-plastyk z wę­ growskiej Cepelii. Otwarcie w y s t a ­ w y zakończyły występy ludowego p o e t y — P a w ł a K a m i ń s k i e g o oraz zespołów a r t y s t y c z n y c h p o w i a t o w e ­ go Ośrodka K u l t u r y w S o k o ł o w i e i Szkoły P o d s t a w o w e j w Grzymałach. * V I — w bychawskim P D K czyn­ na była w y s t a w a prac ludowych artystów tqgo p o w i a t u . Pokazano: rzeźby, m a l a r s t w o , w y c i n a n k i , p i s a n ­ k i i pająki. V I — w B o c h n i o t w a r t a została wystawa prac twórców ludowych połączona z ogłoszeniem wyników konkursu. Organizatorami imprezy b y l i : M u z e u m Z l i e m i Bocheńskiej, Wydział Oświaty P P R N , P D K i Z P Z M W . W k o n k u r s i e brało udział p o ­ n a d 60 t w ó r c ó w , p r a c e 33 w y b r a n o na wystawę. J u r y k o n k u r s u pod przewodnictwem prof. dr. Romana Reinfussa przyznało 8 równorzęd­ n y c h nagród. N a g r . I : za r z e ź b y otrzymali: Jan Madej z Dziewina, Stanisław Opaliński z B o c h n i , P i o t r D y m u r s k i z G r o b l i , za m a l a r s t w o —• A n i e l a D a m i o ł z B u c z k o w a , za g a r n ­ c a r s t w o — M a o i e j T r a c z z Dębiny, za h a f t — A n i e l a G i e r e k z T r z c i a n y , za p i s a n k i — T e o d o r a K o r n e c k a z N o w e g o Wiśnicza i za pająki — K a t a r z y n a Ryś z Ubrzeży. V I — K o ł o Gospodyń W i e j s k i c h ze S t o k u R u s k i e g o , p o w . S i e d l c e z o r ­ ganizowało wystawę w y r o b ó w l u d o ­ w y c h i sprzętów, służących d o o b r ó b ­ k i włókna l n i a n e g o . Spośród e k s p o ­ n a t ó w w i e l e r e p r e z e n t o w a ł o wartości zabytkowe. * VI — Cepelia zorganizowała d w i e w y s t a w y prac dzieci z ognisk p l a s t y k i l u d o w e j , istniejących p r z y spółdzielniach c e p e l i o w s k i c h „Cha­ łupnik" w Iłży i „Przemysł L u d o ­ w y " w L e ż a j s k u . O g n i s k o z Iłży, prowadzone przez Wincentego K i towskiego i ognisko w M e d y n i Gło­ gowskiej prowadzone przez A n d r z e ­ j a Rutę i W ł a d y s ł a w a P r u c n a l a z a ­ prezentowały rzeźby ceramiczne. 25 v i — w M u z e u m K u j a w s k i m we Włocławku o t w a r t o wystawę f a ­ jansu włocławskiego, prezentującą d o r o b e k k o n k u r s u , ogłoszonego 6 V I przez M u z e u m i P W R N w Bydgosz­ czy. N a g r o d y M K i S o t r z y m a ł o 47 artystów, w t y m .nagrody I : E u g e ­ nia Adamczewska, Jadwiga Kiełk o w s k a , Salomeą Z a j k o w s k a , Ste­ f a n i a Bilińska, L o n g i n a K r a j e w s k a , Jadwiga Marciniak. * V I — w M u z e u m w Sieradzu otwarto pokonkursową wystawę rzeźby i m a l a r s t w a l u d owego oraz z d o b n i c t w a wnętrz d o m u r e g i o n a l ­ nego. N a g r o d y M K i S o t r z y m a l i : Sta­ nisław K a r p a z Rudy, Szczepan M u c h a ze w s i S z a l e , J e r z y K a c z m a ­ r e k ze w s i W r ó b l e w , C z e s ł a w C z e kalik ze w s i Stoozfci, Stanisław Krzyżańskd ze w s i Z a w a d a , M a r i a n ­ n a Bałcerzak ze w s i W o l a Bałucka. 251 �Konkursy M a j V — w Muzeum Etnograficznym w K r a k o w i e rozstrzygnięto k o n k u r ­ sy na h a f t zalipiański i k o w a l s t w o ludowe pow. krakowskiego. Jury pod p r z e w o d n i c t w e m prof, dr K o m a n a R e i n f u s s a p r z y z n a ł o następujące n a ­ g r o d y : w k o n k u r s i e n a h a f t zalipiań­ ski I n a g r o d y otrzymały — M a r i a O w c a i J a n i n a L i z a k , I I nagrodę — Stanisława Majchrowska, Felicja C u r y ł o w a i D a n u t a S z c z e b a k o w a . Za k o w a l s t w o a r t y s t y c z n e I nagrodę — W ł a d y s ł a w K o ł o d z i e j c z y k ze S z c z y ­ gła с i E d w a r d M i sta r z z O c n o j n a, I I nagrodę — L u d w i k P i t a l a z G a j u . 23 V — r o z s t r z y g n i ę t o k o n k u r s n a sztukę l u d o w ą p o w . b r z e z i ń s k i e ­ go. U d z i a ł brało 54 a r t y s t ó w l u d o ­ w y c h z 25 miejscowości. Nadesłano 773 p r a c e . Nagrodę I otrzymała Agnieszka Lasota, w . Sangrodz. Г.5 V — rozstrzygnięto k o n k u r s na m a l o w a n e wnętrza i z b k u j a w ­ s k i c h . W k o n k u r s i e brało udział 15 gospodyń z p o w . W ł o c ł a w s k i e g o . N a ­ g r o d y I przyznano M . Żołnowskiej, W . W ł o d a r z e w s k i e j i E. A d a m s k i e j ze Ś w i ą t k o w i e o r a z Z . S z m a j d z i e z Gajówki. 25 V — r o z s t r z y g n i ę t o I X k o n ­ k u r s n a m a l o w a n i e domów zalipiańskich. Przyznano nagrody M K d S oraz PWRN. 31 V — w B o c h n i r o z s t r z y g n i ę t o k o n k u r s : „Sztuka l u d o w a p o w . b o ­ cheńskiego". W ś r ó d nadesłanych p r a c d o m i n o w a ł a rzeźba i g a r n c a r s t w o . Przyznano 'nagrody MKdS, WRN, CPLiA. V — w Myślenicach r o z s t r z y ­ gnięto k o n k u r s ma k w i a t y z bibuły, ogłoszony p r z e z W R N i P R N . Czerwiec V I — ogłoszono w y n i k i k o n k u r ­ su n a h a f t l u d o w y i palmę w i e l k a ­ nocną, z o r g a n i z o w a n e l g o p r z e z M u ­ zeum Regionalne w Złotowie. Z a haift — n a g r o d y I n i e p r z y z n a n o . N a g r o d y I I otrzymały: Celina B y t k o w s k a z K r a j e n k i , Teodozja Kaźm i er czy к iz Tarnówka, Grażyna G a w r o n o w s k a ze Z ł o t o w a . Celina Bybkowska otrzymała r ó w n i e ż nagrodę specjalną j u r y za u p o w s ze с h n i a n i e h a ft u 1 u d o w e g o. N a g r o d y I I I zdobyły: M a r i a P i e r z y n sika i W a l e n t y n a Z i ó ł k o w s k a ze Z ł o ­ t o w a or az G e n o w e f a W a ł d o w ak a z Krajenki. W k o n k u r s i e n a palmę w i e l k a ­ nocną n a g r o d y I n i e p r z y z n a n o . N a ­ grodę I I o t r z y m a ł y : Z o f i a K a w a l e c -Łuszezewska i Małgorzata Zasada ze Z ł o t o w a . W o b u k o n k u r s a c h wyróżniono Szkołę P o d s t a w o w ą z K r a j e n k i . tn a l w n у с h j a k M . K o r sak, В. P o d j a s k i , T . O c i e p k a , Z. R a d k e , J . S k o ­ c z y l a s , E . K o ł a c z (rzeźba). P r a c e n i e z a k u p i o n e n a w y s t a w i e będą p ó ź n i e j wystawione w różnych miastach włoskich przez i n i c j a t o r a i o r g a n i ­ zatora p. V i t t o r e Q u e r e l a , właści­ ciela „ha F e l u c a " największej w R z y m i e g a l e r i i zajmującej się s z t u ­ ką n a i w n ą . E k s p o n a i t y dostarczyło B H Z DBSA. Polska sztuka l u d o w a za granicą W — w r a m a c h „Dni P o l s k i c h " w M u l h o u s e ( A l z a c j a ) , mieście sły­ nącym z t r a d y c j i tkackich, M u z e u m Etnograficzne w K r a k o w i e zorgani­ zowało wystawę polskiego s t r o j u i tkaniny ludowej. 29 I V — 20 V — w Essilingen ( N R F ) Kreiisjuigenidning z o r g a n i z o w a ł wystawę p o l s k i e j rzeźby l u d o w e j z eksponatów dostarczonych przez BHZ DESA. W wystawie wzięli udział: M a r i a n A d a m s k i , Stanisław Denkiewicz, Ignacy Kamiński. Marian Ule, Filomena Robakow­ s k a , Stanii s ł a w Słorrniń s k i , H e n r y k Wierzchowska, A d a m , H e n r y k i Ste­ fania Zegadłowie, Mieczysław Żegliński, E d w a r d K o ł a c z , W i n c e n t y K r a j e w s k i , P i o t r Suszczewicz, E d ­ ward Szymborski. 3 V — 3 V I Galeria Pro A r t e K a s p e r w M o r ges ( S z w a j c a r i a ) z o r gainiizowała m i ę d z y n a r o d o w y k o n k u r s m a l a r s t w a naiwneigo. S r e b r n y m e d a l uzyskał J a n Płaskociński z W a r s z a ­ w y za o b r a z „Dejfiuiada". E k s p o n a t y wysłało B H Z D E S A . * 24 V I — S p o l e t o . W r a m a c h i m ­ p r e z „ F e s t i w a l u dwóch ś w i a t ó w " w S p o l e t o o t w o r z o n o w obecności A m ­ basadora R P w Rzymie wystawę „Naiifis delia* P o l o n i a " , w y d a n o p l a ­ k a t oraz k a t a l o g z bar w n ą r epr o dulkcją rzeźby Adama Zeigadły. W s t ę p do ikataflngu n a p r a ł K o m i s a r z wystawy A. J a c k o w s k i . Pokajano p o n a d 200 dzieł współczesnych d p o g r a n i c z a ze s z t u k a b u d o w a p o c z y ­ nając ( o b r a z y Z . Barańskiej, E. P e k s o w e j , A. S ł o w i ń s k i e g o , r z e ź b y : L a meckiego. K r a j e w s k i c h , Wierzchówslkieigo, N i e w o l i , A . ZeĘ-adły) poiprzez o b r a z y górn i ków ( H o l e s z a , W r óbla. U r b a n k a , Sówki) znanych twórców f,i [ W G a l e r i i S e r a p h i n e w Paryżu miała m i e j s c e i n d y w i d u a l n a w y s t a ­ wa malarstwa naiwnego M a r i i K o r ­ sak z W a r s z a w y . W Ośrodku K u l t u r y P o l s k i e j w Budapeszcie czynna była w y s t a w a p n . „ Z i e m i a k i e l e c k a ' * , n a której obok fotogramów pokazano liczne eksponaty sztuki ludowej z M u z e u m Świętokrzyskiego, jak: ceramikę, rzeźbę, stroje l u d o w e , w y r o b y k o ­ walskie. W uroczystym otwarciu w y s t a w y b r a ł udział wice-przewo­ dniczący P W R N w K i e l c a c h , J . K o ­ s o w s k i oraz k i e r o w n i k W y d z . K u l ­ t u r y P W R N A . Pierzchała. Inne 3 1 V — o d b y ł o sdę uroczyste wręczenie dorocznych nagród i m . Jana Pocka, ufundowanych przez redakcję „ C h ł o p s k i e j D r o g i " . L a u ­ r e a t a m i r o k u 1972 z o s t a l i : F e l i c j a Jaroszewicz z Janowa, p o w . sokolski — tkaczka ludowa; E m i l i a M i c h a l ­ ska z Cieszyna — p o e t k a l u d o w a , rzeźbi a r k a , w y c i n a n k a r k a; Klara P r i l o w a z Кcyni, p o w . Szubin — r zeżbiarka, w y o i n a n k a r k a , h af ci a r ka; Jarosława Janina Fiutowska, znana jako H a n k a Nowolbielska — poetka z Podhala; Wincenty K r a ­ j e w s k i z Z a w i d z a p o w . Sierpc — rzeźbi a r z; F e l i k s R a k z B o r o w i ec, pow. Włoszczowa — pisarz l u d o w y , działacz; J a n Sławiński z P a w ł o w a — garncarz lubelski. K r o n i k ę opracowała Jadwiga Jarnuszkiewicz � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/4f045d95b3a4bf031ea82c709e0a250e.pdf a22fa289a818ceb70f11b37a3f2df756 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4583 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1973 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4256 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1973 t.27 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1973 t.27 z.2 ; s.123-125 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text К R O N К A X-XI * Imprezy folklorystyczne i regionalne Wrzesień 8 X — w Poznaniu o d b y ł I I I Turniej K a p e l Dudziarzy. się * 8 X — w WDK w Krakowie, w ramach Turnieju P o w i a t ó w zapre­ z e n t o w a ł y folklor swego regionu My­ ślenice, organizując t a k ż e spotkanie z twórcami ludowymi — Wiktorem Cwierzyńskim i M a r i ą W n ę k o w ą . Grudzień X I I - — w salonie Cepelii w K a t o ­ wicach o d b y ł się pokaz koronkarstwa. Zaprezentowano zarówno bogaty asortyment koronek koniakowskich j a k sam proces ich w y r o b u przez a r t y s t k i ludowe. Impreza, zorganizo­ wana przez Spółdzielnię „ A r w " wzbu­ dziła duże zainteresowanie publicz­ ności. Listopad 26 X — w D o m u Chłopa w War­ szawie otwarto w y s t a w ę prac Józefa Franusiaka ze wsi K o n i e m ł o t y , w o j . kieleckie. Organizatorami wystawy b y l i : W y d z i a ł K u l t u r y Prez. P R Ń w Kielcach, Świętokrzyski K l u b STL i redakcja „Chłopskiej D r o g i " . Na wystawie pokazano ponad 200 o b r a z ó w i kilkadziesiąt rzeźb Franusiaka z czego 20 obrazów i 4 rzeźby zakupione zostały przez M u ­ zeum Etnograficzne w Warszawie, a 10 obrazów przez p r y w a t n y c h kolekcjonerów. Z okazji wystawy wydano katalog, zawierający w s t ę p Barbary Erber, życiorys artysty, opr. przez Jerzego Pałysiewicza, spis prac i zdjęć. Wystawy i Konkursy P a ź d z i e r ii i k X -— z okazji inauguracji K o k u Kulturalnego w G d a ń s k u , otwarto we Wdzydzach Kiszewskich, pow. K o ś c i e r z y n a — w y s t a w ę sztuki ludo­ wej, k t ó r e j t o w a r z y s z y ł y w y s t ę p y ze­ społów folklorystycznych. 5 X I — w Opolu otwarto w y ­ s t a w ę prac p l a s t y k ó w a m a t o r ó w z te­ renu Opolszczyzny zorganizowaną przez W y d z i a ł Kultury PWRN, W K Z Z i W D K . Pokazano 100 prac 51 a u t o r ó w . * XI — w krakowskim Klubie Dziennikarzy czynna b y ł a wystawa malarstwa L u d w i k a Holesza, g ó r n i k a z kopalni „Moszczenica". * 6 X I — w Muzeum w N o w y m Sączu otwarta została pokonkursowa wystawa pn „Współczesna sztuka l u ­ dowa powiatu s ą d e c k i e g o " , na k t ó r e j zaprezentowano dorobek konkursu ogłoszonego w marcu przez Spół­ dzielcze Zrzeszenie W y t w ó r c ó w Prze­ m y s ł u Ludowego i Artystycznego „ M i l e n i u m " w Krakowie. W konkursie uczestniczyły 34 osoby, k t ó r e nade­ słały 352 prace, w ś r ó d k t ó r y c h domi­ n o w a ł y haft i garncarstwo. J u r y p r z y z n a ł o nagrody i w y ­ różnienia. * 11 X I — w W D K w Koszalinie dokonano podsumowania konkursu p a m i ą t k a r s t w a i w y r o b ó w ludowych twórców. W y g ł o s z o n y został referat informujący o opiece resortu k u l t u r y nad s z t u k ą l u d o w ą na terenie woje­ w ó d z t w a oraz referat S. B ł a s z c z y k a pt. „Folklor i Folkloryzm". * X — w Poznaniu r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs wojewódzki na wyroby kowalstwa ludowego i artystycznego, zorganizowany przez W R N . * * 20 X — w salach Muzeum Święto­ krzyskiego w Kielcach otwarto wy­ s t a w ę prac zmarłego przed rokiem artysty ludowego Józefa P i ł a t a z D ę b ­ skiej W o l i . Zaprezentowano 180 jego rzeźb w drewnie i kamieniu z różnych okresów twórczości. Z okazji wystawy wydano bogato ilustrowany katalog ze w s t ę p e m Bar­ bary Erber. 19 X I — w Muzeum O k r ę g o w y m w Lublinie otwarto w y s t a w ę prezen­ t u j ą c ą prace n a d e s ł a n e na wojewódzki P r z e g l ą d Plastyki Amatorskiej. W Przeglądzie b r a ł o udział 63 auto­ rów, n a d s y ł a j ą c 141 prac. W czasie otwarcia wystawy o d b y ł o się spotka­ nie z redaktorem naczelnym „ P o l ­ skiej Sztuki L u d o w e j " Aleksandrem Jackowskim. freonuH«k^'Z&/ /Vg,0 lUeUo 1ЛШ,гМ/ I I . 2. A u t o p o r t r e t . W y k . J ó z e f F r a n u siak. K o n i e m ł o t y , pow. Staszów. * 19 X I — w P a ł a c u O p a t ó w w Oli­ wie otwarto w y s t a w ę r z e ź b y ludowej Polski p ó ł n o c n e j , na k t ó r e j zaprezen­ towano dorobek konkursu zorganizo­ wanego na p o c z ą t k u roku przez sopocki „ A r t - R e g i o n " i związek Spół­ dzielni C P L i A . N a konkurs w p ł y n ę ł o 390 prac n a d e s ł a n y c h przez 60 arty­ stów z 5 północnych województw: gdańskiego, szczecińskiego, koszaliń­ skiego, olsztyńskiego i bydgoskiego. J u r y , w skład k t ó r e g o wchodzili etnografowie z Warszawy, Torunia i G d a ń s k a oraz organizatorzy — przy­ z n a ł o n a s t ę p u j ą c e nagrody: Nagr. I o t r z y m a l i : Izajasz Rzepa z Redy i Aleksander Słomiński z D ą ­ b r ó w k i Nowej, w o j . o l s z t y ń s k i e ; Nagr. I I — Czesław W e n t k o w s k i z Kubarczewa, w o j . bydgoskie, Eugeniusz Michalski z U s t k i i Stefan Boguszew­ ski z K c y n i , w o j . bydgoskie; Nagr. I I I — W i l h e l m K u j a w s k i z Jasnej, 123 �pow. Sztum, E d m u n d Zieliński /, Orło­ wa, Władysława, Adryanowa, z Mogilna i W ł o d z i m i e r z Bukowski ze S ł u p s k a . * C P L i A . N a wystawie pokazano praco n a d e s ł a n e na konkurs p r o p o n u j ą c e 850 wzorów. Przyznano 69 n a g r ó d i wyróżnień. * X I - w P D K w Mrągowie, z ini­ c j a t y w y K l u b u Współczesnej Twór­ czości Plastycznej otwarto w y s t a w ę t k a n i n y ludowej i haftu. W wystawie u d z i a ł b r a ł y członkinie kół hafciar­ skich z Kosowa, Piecek, Marcinkowa i J o ł m u n i a . Pokazano hafty mazurskie i kurpiowskie, u k r a i ń s k i e i wileńskie na, serwetkach, obrusach i strojach ludowych. X I — - na Dworze Artusa w G d a ń ­ sku, za staraniem W D K i W K Z Z otwarta, została 11 W o j e w ó d z k a W y ­ stawa P l a s t y k i Amatorskiej, na k t ó r e j zaprezentowano 121 prac 63 a u t o r ó w . Nagrody o t r z y m a l i : Nagr. I — Maria F r o ł o w za cały zestaw prac; Nagr. I I — Wojciech Barzykowski i Wojciech Luliński oraz J a n Ż u k ; Nagr. I I I Andrzej Za­ wada. Ponadto przyznano liczne w y ­ różnienia. N a wystawie p r z e w a ż a ł y prace malarskie i rzeźbiarskie. * X I — w ramach akcji „ K u l t u r a ludowa dobrem n a r o d u " zorganizo­ wano w muzeum w Lubartowie wy­ s t a w ę prac rzeźbiarzy ludowych z te­ renu wojow ództwa. 28 X I — w Łęczycy rozstrzyg­ n i ę t y został konkurs na rzeźbę l u d o w ą , zorganizowany przez łęczyckie M u ­ zeum Regionalne, W y d z i a ł K u l t u r y P W R N w Ł o d z i oraz Ł ó d z k ą Roz­ głośnię Polskiego Radia, która, ufun­ dowała jedną z nagród. W konkursie uczestniczyło 15 t w ó r c ó w , n a d s y ł a j ą c 135 prac. Na­ grody o t r z y m a l i : Nagr. 1 — Ignacy K a m i ń s k i z Oraczowa., Bolesław Grab­ ski z Leśmierza, Filomena Roba­ kowska z W i t o n i i , Stanisław Walczak ze Szłapów. Nagr. I I - - Stanisław Pawlak z K o z u b , W a c ł a w Czerwiński z Świnic. Przyznano też 3 nagrody I I I i wyróżnienia. Grudzień 4 X I I — w D o m u Chłopa w War­ szawie otwarta została wystawa rzeźb a r t y s t y ludowego z Nowej Słupi — Aleksandra Kucharskiego. Organiza­ torami b y l i : Wydział Kultury PPRN w Kielcach, Świętokrzyski K l u b S T L , C P L i A , Stowarzyszenie D o m u Chłopa i redakcja „Chłopskiej D r o g i " . * 7 * 25 X I w Starej Kordegardzie w Ł a z i e n k a c h warszawskich otwarto w y s t a w ę p n „ P r z e g l ą d Kolekcji Pa­ m i ą t e k K o p e r n i k a ń s k i c h " . zorganizo­ w a n ą przez Zjednoczenie Ogólnob r a n ż o w e Przemysłu P a m i ą t k a r s k i e g o 6 X I I — w Muzeum w Często­ chowie otwarta została pokonkursowa wystawa p n . „ L u d o w e w y r o b y ko­ walskie regionu częstochowskiego". W Konkursie uczestniczyło k i l k u ­ dziesięciu rzemieślników z miasta oraz p o w i a t ó w : kłobuckiego, myszkowskie­ go i częstochowskiego. W ś r ó d nadosłanych e k s p o n a t ó w p r z e w a ż a ł y przed­ m i o t y u ż y t k o w e przeznaczone do współczesnego w n ę t r z a : świeczniki, lampy, patery i t p , ale z n a j d o w a ł y się też obiekty charakterystyczne dla tradycyjnego kowalstwa ludowego j a k okucia wozów. Organizatorami konkursu b y l i : Muzeum w Częstochowie i W y d z i a ł K u l t u r y P W R N w Katowicach. Po otwarciu wystawy o d b y ł o się spotkanie a u t o r ó w i wręczenie n a g r ó d , k t ó r e o t r z y m a l i : M . Błaszczykiewicz ze wsi D u d k i , K . Grabara z K a w o d r z y G ó r n e j , T . Czarniak z pow. myszkow­ skiego, St. W i t a z Mokrej, J . Patrzyk z Częstochowy, A . B a r t n i k z Bargiel, F. G ó r n i a k z W ł a s n e j , J . M a ł y s k a z Kawodrzy Dolnej, J . Czajka ze Złochowic i J . F a j g ł a z C z ę s t o c h o w y . * 7 X I I - — rozstrzygnięty został X X X doroczny konkurs szopek w K r a ­ kowie, organizowany pod patronatem Muzeum Historycznego. Prace nade­ słało ponad 80 a u t o r ó w , z k t ó r y c h naj­ młodszy liczył niespełna 5 l a t a naj­ starszy — 77. N a d e s ł a n e szopki wy­ konane b y ł y z r ó ż n y c h m a t e r i a ł ó w , j a k : papier, drewno, plastelina, za­ p a ł k i , jarzyny i andruty (!), zdobione k o l o r o w ą folią a l u m i n i o w ą . Rozmiary w granicach od k i l k u c e n t y m e t r ó w do 3 m e t r ó w . J u r y oceniało n a d e s ł a n e szopki w trzech grupach wielkościo­ wych. W grupie szopek d u ż y c h nagrody I o t r z y m a l i : Jan M a l i k i Tadeusz Gilbert. W grupie średnich — W i t o l d Głuch, w grupie szopek m a ł y c h - Aleksander Jurkiewicz i Maciej Moszew. Ponadto przyznano 8 n a g r ó d trzecich i kilkadziesiąt w y r ó ż n i e ń . Po rozstrzygnięciu konkursu, w dniach 8 X I I — 5 1 t r w a ł a wystawa 11. 3 — Szopki. W y k : Aleksander Jurkiewicz, W i t o l d Głuch, Tadeusz Gillert. 124 I �szopek w Muzeum H i s t o r y c z n y m m . K r a k o w a . Wystawa cieszyła się ogromnym zainteresowaniem. Noto­ wano d z i e n n ą frekwencję w liczbie 1000 osób. skie) — N a d e s ł a n o łącznie 350 prac. Na w y s t a w ę zakwalifikowano 80 prac, 32 a u t o r ó w . * X I I — w Dworze Artusa w G d a ń ­ sku czynna b y ł a I I wystawa prac p l a s t y k ó w a m a t o r ó w , zorganizowana przez W D K i W o j e w ó d z k ą K o m i s j ę Związków Zawodowych. Na wystawie zaprezentowano 121 prac 62 a u t o r ó w w t y m : malarstwo, rzeźbę, grafikę. J u r y pod przewodnictwem prof. Kazimierza Śremkiewicza p r z y z n a ł o nagrody: nagr. I — M a r i i Frołow, nagr. I I — Wojciechowi Borzykow­ skiemu, Wojciechowi Lulińskiemn i Janowi Żukowi, nagr. I I I — Andrze­ jowi Zawadzie. •8 X I I — w Muzeum Kujawskim we Włocławku r o z s t r z y g n i ę t o konkurs na współczesną s z t u k ę l u d o w ą K u j a w , zorganizowany przez Spółdzielnię Pra­ cy P r z e m y s ł u Ludowego i Artystycz­ nego „ P r z y j a ź ń " AVO W ł o c ł a w k u . Przyznano nagrody i wyróżnienia. * 16 X I I — w Starej Kordegardzie w Ł a z i e n k a c h warszawskich otwarta została wystawa wycinanek Czesławy K o n o p k ó w n y z K a d z i d ł a , zorganizo­ wana staraniem M K i S , Wydziału K u l t u r y P W R N w Warszawie, M u ­ zeum Mazowieckiego w P ł o c k u , Zwią­ zku P r z e m y s ł u Ludowego i Artystycz­ nego oraz Towarzystwa P r z y j a c i ó ł Sztuk P i ę k n y c h w Warszawie. Oprócz wycinanek zaprezentowano na wy­ stawie t a k ż e inne prace zasłużonej ludowej a r t y s t k i : papierowe bukiety, „ b y ś k i " . ozdoby koronkowe, t k a n i n ę i t p . Odtworzono t a k ż e fragment regio­ nalnego w n ę t r z a domu K o n o p k ó w . * * X I I — w Zamku K s i ą ż ą t Pomor­ skich w Szczecinie czynna b y ł a I V wystawa prac twoi'cow ludowych i p l a s t y k ó w a m a t o r ó w Ziem Nadodrzańskich. W związku z w y s t a w ą , dn. 1 0 X 1 1 o d b y ł się w W D K do­ roczny zjazd t w ó r c ó w ludowych i pla­ s t y k ó w a m a t o r ó w z Ziemi Szczeciń­ skiej . * Z okazji wystawy wydany został katalog ze w s t ę p e m Aleksandra Bla­ cho wskiego. W dniu otwarcia wystawy, k t ó ­ rego d o k o n a ł wiceminister K u l t u r y i Sztuki Bogusław P ł a z a artystka o t r z y m a ł a o d z n a k ę Zasłużonego Dzia­ łacza K u l t u r y . X I I — w Muzom W o d z i s ł a w s k i m czynna b y ł a wystawa pn. „ R z e ź b a w w ę g l u " , na której pokazano prace ok. 50 rzeźbiarzy z w o j . katowickiego. Wystawę zorganizowała Spół­ dzielnia C h a ł u p n i k ó w i W y t w ó r c z o ś c i P r z e m y s ł u Ludowego w Czechowi­ cach — Dziedzicach oraz miejscowe muzeum. * * X I I — w Galerii Dziennikarza we W r o c ł a w i u czynna była wystawa r y s u n k ó w H e n r y k a Kostrzewskiego, artysty samouka, k t ó r y od 14 r o k u życia zajmując się s z t u k ą osiągnął w swej twórczości d u ż ą dojrzałość a r t y s t y c z n ą i bogactwo warsztatu. Na n a s t ę p n e j wystawie w t y m samym klubie pokazano 7 malowideł P a w ł a Trybalskiego z Kamiennej G ó r y . malarza — amatora, k t ó r y od 1970 r. jest członkiem Z P A P , i którego prace wystawiane już b y ł y w N o w y m J o r k u , N R F i na Wyspach K a n a r y j ­ skich. X I I — z okazji o b c h o d ó w 50-tej rocznicy Z w i ą z k u Radzieckiego, w M u ­ zeum Górnośląskim w B y t o m i u otwar­ ta została wystawa ceramiki i tek­ styliów republiki Białoruskiej i U k r a i ń s k i e j . Prezentowane eksponaty pochodziły ze zbiorów własnych oraz z Muzeum we W r o c ł a w i u . Z okazji wystawy wydano ka­ talog zawierający wstęp Barbary Bazielich omawiający treść i cel wystawy oraz a r t y k u ł y c h a r a k t e r y z u j ą c e pre­ zentowane dziedziny sztuki ludowej obu republik, a t a k ż e spis e k s p o n a t ó w . * Polska sztuka ludowa za granicą X I I - - w sali B W A w Zakopanem czynna b y ł a wystawa rzeźb Edwarda Sutora. Zaprezentowano t u ok. 53 jego prac, z k t ó r y c h część zakupiło Muzeum Tatrzańskie. Z okazji wystawy wydano bo­ gato ilustrowany katalog ze w s t ę p e m Heleny Srodniawy. 14 X I I — w Zielonej Górze otwarto wojewódzką w y s t a w ę plastyki amatorskiej, na której zaprezento­ wano prace n a d e s ł a n e na I Woje­ w ó d z k i P r z e g l ą d Plastyki Amator­ skiej, zorganizowany przez W D K i Lubuskie Towarzystwo K u l t u r y . W Przeglądzie uczesniczylo 45 ama­ t o r ó w z 5 p o w i a t ó w (Zielona Góra, Nowa Sól, Lubsko, Krosno Odrzań­ 8 X I I — w czasie „ D n i Polskich" w Rostocku o d b y ł y się m . in. w y s t ę p y zespołu ludowego „ K a s z u b y " z K a r ­ tuz, a w Domu K u l t u r y Stoczni „ N e p t u n " czynna b y ł a wystawa obra­ zująca s z t u k ę l u d o w ą Kaszub, Po­ wiśla, Żuław i Pomorza Szczeciń­ skiego. N a wystawie zaprezentowano r z e ź b y w drewnie i glinie, c e r a m i k ę , hafty i plecionki. X I I — Rawski Zespół Pieśni i T a ń c a GS „ S a m o p o m o c C h ł o p s k a " z Rzeczycy oraz Kapela Ludowa GS „ S a m o p o m o c C h ł o p s k a " z Nowego Miasta nad Pilicą gościły na w y s t ę ­ pach w J u g o s ł a w i i , w o k r ę g u Sobottica, gdzie s p o t k a ł y się z g o r ą c y m przyjęciom publiczności. * X I I — w tygodniku „ B u n t e I l l u strierte" (NRF) opublikowano serię zdjęć z krakowskiego konkursu szo­ pek. X I — w Wejherowie obchodzono jubileusz 5-lecia działalności Mło­ dzieżowego Zespołu Rzeźbiarskiego, założonego i prowadzonego d o t ą d przez rzeźbiarkę l u d o w ą , Otylię Szezukowską. * X l — uroczyście obchodziły j u ­ bileusz 20-lecia swej działalności re­ gionalne zespoły pieśń i i t a ń c a : „ G o r c e " z Kamienicy k. Limanowej oraz „ T a t r y " z GS Czarny Dunajec. W uroczystościach jubileuszowych obu zespołów uczestniczyli przedstawiciele władz terenowych i wojewódzkich, k t ó r z y wręczyli złote; odznaki zespo­ łowe i kilka indywidualnych. W sanatorium przeciwgruźliczym w Prabutach, ś w i ą t k a r z ludowy Sta­ nisław Żyrck rzeźbi postacie z „Chło­ p ó w " Reymonta. * 2 -4 X I I w Rzeszowie t r w a ł a Ogólnopolska Konferencja Folklory­ styczna Regionu Rzeszowskiego, zor­ ganizowana z inicjatywy Centralnego O ś r o d k a Metodyki i upowszechnienia K u l t u r y przez W y d z i a ł K u l t u r y Prcz. W R N , W o j . K o m i s j ę Związków Za­ wodowych, W D K i Muzeum Okrę­ gowe w Rzeszowie. W konferencji uczestniczyło 127 choreografów, kierowników i członków zespołów pieśni i t a ń c a oraz kapel ludowych. Inauguracyjny w y k ł a d wy­ głosił doe. Franciszek K o t u l a . W semi­ n a r i u m brali udział prof, dr J . Burszta, dr B . Linctte. Konferencji t o w a r z y s z y ł a wysta­ wa pn. „ O b r z ę d y doroczne wsi rze­ szowskiej". 1 5 X 1 1 — w G d a ń s k u odbył się doroczny zjazel t w ó r c ó w ludowych Ziemi G d a ń s k i e j , w czasie k t ó r e g o przyznano nagrody za dorobek arty­ styczny 1972. Nagrodę Wydziału K u l t u r y W R N o t r z y m a l i : Jadwiga Б inc. W dniu 24 grudnia 1972 roku z m a r ł nagle w wieku 62 lat długoletni dyrektor Muzeum Górnośląskiego w B y t o m i u , doc. Józef Ligęza, zasłu­ żony badacz folkloru, zwłaszcza gór­ niczego, organizator życia naukowego i kulturalnego na Śląsku, członek wielu towarzystw naukowych i spo­ łecznych, a k t y w n y i zasłużony dzia­ łacz społeczny. Odznaczony b y l K r z y ­ żem Kawalerskim, Z ł o t y m K r z y ż e m Zasługi, Złotą O d z n a k ą Zasłużonego dla Rozwoju Województwa Kato­ wickiego, Medalom Dziesięciolecia P R L i N a g r o d ą W o j e w ó d z k ą . W oso­ bie zmarłego nauka i muzealnictwo śląskie u t r a c i ł y wybitnego z n a w c ę , działacza i eiddanegei dyrektora. opracowała Jadwiga Jarnszkiewicz 125 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7b9c54e7870ae84a15231dc9a68aefdc.pdf e6d97385025bf3aa31afa9baac868e50 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4591 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1973 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4264 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1973 t.27 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1973 t.27 z.3; s.182-184 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text К R О N za okres I - I I I I 1973 doroczna giełda w y r o b ó w pamiąt­ karskich Zrzeszenia T w ó r c ó w R ę k o ­ dzieła Ludowego i Artystycznego „ A r t Region". Na wystawie zapre­ zentowano 000 wzorów, z czego 600 eksponatów to nowości wprowa­ dzono pierwszy raz na rynek. * 27, 28 11 o d b y ł a się w Warsza­ wie przy ul. P u ł a w s k i e j „ C e p e l i a d a " p o p u l a r y z u j ą c a tradycje i dorobek sztuki ludowej regionu łańcucko-leżajskiego. Impreza zorganizowana z i n i c j a t y w y Kota Przyjaciół Ziemi Ł a ń c u c k i e j przy Stołecznym Oddziale P T T K cieszyła się d u ż y m zaintereso­ waniem. * III w Bukowinie T a t r z a ń s k i e j rozpoczęły się tradycyjne „ P o s i a d y T a t r z a ń s k i e " , w czasie k t ó r y c h wy­ stąpili t w ó r c y ludowi, zespoły pieśni, kapele, poeci i g a w ę d z i a r z e . Marzec I m p r e z y folklorystyczne i regionalne Styczeń 21 I — w O ś r o d k u K u l t u r y w Sy­ cowie rozpoczął się Powiatowy Fe­ stiwal Pieśni Ludowych, organizo­ wany tradycyjnie z okazji rocznicy wyzwolenia ziemi sycowskiej. W ra­ mach festiwalu w y s t ą p i ł y zespoły pieśni i t a ń c a , kapelo ludowe i gawę­ dziarze. Czynne b y ł y wystawy haftu, koronkarstwa i wycinanek ludowych. I I I — t e g o r o c z n ą l l ł - c i ą już „ K r a p k o w i c k ą W i o s n ę " zainauguro­ wano konkursem na zaprezentowanie tradycyjnego obyczaju „ w o d z e n i a nie­ d ź w i e d z i a " . Do konkursu zgłosiło się 6 zespołów, z Dobrej, Stebłowa, Karłupca, D ą b r ó w k i , K r ę p n e j i Brozca. N a s t ę p n e konkursy planuje się na 9 kwietnia. K o n k u r s y i wystawy Styczeń 6 I — w motelu „ P o d Niedźwiad­ k i e m " we Wdzydzach Kiszewskich otwarta została wystawa kaszubskopomorskicli szopek, n a d e s ł a n y c h na konkurs zorganizowany w grudniu ub. r. przez Zrzeszenie Kaszubsko- Pomorskie, Powiatowy Ośrodek Spor­ t u , T u r y s t y k i i Wypoczynku w K o ś ­ cierzynie, kierownictwo motelu i re­ dakcję „Dziennika Bałtyckiego". N a konkurs n a d e s ł a n o 8 szopek. I. miejsce zajął Władysław Lica z Wdzydz Tucholskich, pow. Chojnice, o t r z y m u j ą c srebrny puchar „ D z i e n ­ nika B a ł t y c k i e g o " . * 15 I — w ramach imprezy „ Z i m a K a t o w i c k a " otwarto w H a l i Widowiskowo-Sportowcj ogólnopolską w y ­ stawę plastyków amatorów pn. „ I Konfrontacje K a t o w i c k i e " . Z 200 prac n a d e s ł a n y c h na w y s t a w ę z róż­ nych województw ok. 100 pochodziło z woj. katowickiego. W dniu otwarcia wystawy odbyło się sympozjum po­ święcone sytuacji plastyki amatorskiej w kraju i perspektyw dalszego jej roz­ woju. Referat w p r o w a d z a j ą c y wy­ głosił doc. Alfred Ligocki, w dyskusji uczestniczył przedstawiciel I n s t y t u t u Sztuki P A N red. Aleksander Jackow­ ski. Z okazji wystawy wydany z o s t a ł katalog. * 19 1 w Brzesku otwarto pokon­ k u r s o w ą w y s t a w ę prac t w ó r c ó w ludo­ wych pow. brzeskiego, z o r g a n i z o w a n ą przez W y d z i a ł K u l t u r y W R N w K r a ­ kowie, Referat K u l t u r y P R N w Brze­ sku i brzeski P D K przy w s p ó ł p r a c y K a t e d r y Etnografii Słowian U . J . Na konkurs n a d e s ł a n o prace z za­ kresu: malarstwa, r z e ź b y , ceramiki, zabawkarstwa,, kowalstwa artystycz­ nego, plastyki obrzędowej, hafciarstwa i bednarstwa. U d z i a ł b r a ł o 50 a r t y s t ó w ludowych. Nagr. I o t r z y m a ł a S t a n i s ł a w a B r a t k o z B o r z ę c i n a za rózgę weselną. * I — w Będzinie, w teatrze Dzieci B ę d z i n a o d b y ł się I X pokaz „ H e r o ­ d ó w " . Impreza ciesząca się już usta­ l o n ą sławą zgromadziła oprócz licznej publiczności t a k ż e wielu badaczy z kraju i zagranicy. Przybyli in in. francuski socjolog — Bogdan J ę d r z e ­ jowski, badacz afrykańskiego folkloru, p r z y w o ż ą c zo sobą swój f i l m o ludo­ w y m teatrze a f r y k a ń s k i m ; K . W. Kriegor, kierownik ulicznego teatru masek w Berlinie; Francoisc Diano, pracownik naukowy uniwersytetu w Genewie i dr Jack Lang, prezes m i ę d z y n a r o d o w e j organizacji I T oraz w . in. Luty 17, 18 I I w W D K w Białym­ stoku o d b y ł się W o j e w ó d z k i P r z e g l ą d L u d o w y c h Zespołów Kolędniczych. Przyznano nagrody i wyróżnienia. * 20 I I — w M a ł y m Młynie nad R a d u n i ą w G d a ń s k u rozpoczęła się 182 А K U . I , 2. „ H e r o d y " w Będzinie. �W l u t y m w y s t a w ę sztuki ludowej pow. brzeskiego przeniesiono do K r a ­ kowa, gdzie 21 I I dokonano jej otwar­ cia. * M arze с 3 111 w Domu Chłopa w War­ szawie o t w a r ł o wystawę obrazów ma­ lowanych na szkle i w i t r a ż y Eweliny 1'ęksowe j . Polska sztuka ludowa zagranicą * I — w Pile, w Galerii Nadnoteckiej Domu K u l t u r y o d b y ł się V Woje­ wódzki P r z e g l ą d Plastyki Amator­ skiej, zorganizowany przez p o z n a ń s k i P a ł a c K u l t u r y i D o m K u l t u r y w Pile. 98 t w ó r c ó w z ealoj Wielkopolski na­ desłało na w y s t a w ę 232 prace, z k t ó ­ rych 18 zakwalifikowano na P r z e g l ą d Ogólnopolski, mający odbyć się w Szczecinie. 10 I I I w Muzeum Etnogra­ ficznym we W r o c ł a w i u otwarta zo­ s t a ł a wystawa rzeźb Józefa Serwika z Lubania. Wydano k a t a l o g - s k ł a d a n k ę , z a w i e r a j ą c y : słowo wstępne, n o t ę biograficzną, spis prac Serwika. * 20 I I I w Pałacu O p a t ó w w Oli­ wii otwarto w y s t a w ę pn. „ P o m o r s k i e zabawki ludowe". 1 -— w Muzeum Historycznym w Krakowie o t w a r ł o p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę p.n. „Mikołaj Kopernik w twórczości plastycznej amatorów". N a wystawie pokazano ponad 50 prac, p r z e d s t a w i a j ą c y c h wizerunki Koper­ nika oraz t e m a t y k ę z n i m związaną. 22 111 w Muzeum Plakatu w Wilanowie otwarta została wystawa tarcz strzelniczych ze zbiorów Słowac­ kiej Galerii Narodowej w Bratysławie;. * - - S t у с z e ii 13 1 o d b y ł a się uroczysta inau­ guracja „ D n i Polskich" w L i i t o n centruin brytyjskiego przemysłu sa­ mochodowego. W ramach tej imprezy m . i n . otwarto w y s t a w ę sztuki ludo­ wej miejscowej Polonii. * 1 l w Grodnie czynna była wy­ stawa p n . „ S z t u k a Ludowa Biało­ stocczyzny", im której zaprezento- * T - - w sali Muzeum P a ń s t w o w e g o w Hrubieszowie otwarto w y s t a w ę twórczości ludowej regionu hrubie­ szowskiego. Wśród kilkunastu ucze­ s t n i c z ą c y c h w niej t w ó r c ó w najliczniej reprezentowani byli rzeźbiarze; m.in. pokazano prace zmarłego niedawno S t a n i s ł a w a Karolaka. Pokazano też wyroby garncarskie, wyroby ze słomy, po raz 1-szy wycinanki poetki ludowej Kazimiery Wiśniewskiej ze Slawęcina k/Hrubieszowa. Na. otwarcie wystawy przybyli liczni t w ó r c y ludowi oraz przedstawi­ ciele w ł a d z powiatowych i W D K w Lublinie. Autorzy otrzymali dyplo­ my uznania, i nagrody pieniężne. L u t y 13 I I — w Garwolinie rozstrzyg­ n i ę t o konkurs na współczesną t k a n i n ę l u d o w ą południowego Mazowsza, zor­ ganizowany przez W y d z i a ł K u l t u r y P W K N i P D K w Garwolinie. W kon­ kursie udział brało 128 a u t o r ó w nad­ syłając 1308 prac z 8 p o w i a t ó w . Przy­ znano nagrody ufundowane przez M K i S , C P L i A oraz W E N na łączną k w o t ę 67.000 zł. Nagr. I o t r z y m a ł y : Mieczysława Figacz, Bramka, pow. R y k i , Leokadia Kryezka, Gust, pow. R y k i , Marianna Z g ó d k a , Rudzienko, pow. Otwock, K a t a r z y n a W i ą c c k , Rudzienko, A n n a Ł u s z e z y ń s k a , Mińsk Maz., Helena Szopa, K ą t y , pow. Otwock. 14 I I — w Krakowie, w sali pa­ łacu „ P o d B a r a n a m i " odbyła się w y ­ stawa krakowskiego K l u b u Korzenioplastyki. Pokazano 120 prac, 17 twór­ ców . 21 I I w Muzeum Etnograficz­ n y m w Krakowie otwarto w y s t a w ę i n d y w i d u a l n ą prac Czesławy Konopk ó w n y z K a d z i d ł a , pow. Ostrołęka. 183 �M a r z e e 3 Mi 1 11 w Bruk.sWi odbyły się ,.1'rn Polskie", w e/.asio których m.in. wysl ępowa I zespół folklorystyczny „Krakowiacy". 27 .111 — w O ś r o d k u Informacji i K u l t u r y Polskiej w L i p s k u otwarta została wyst a. polskiej sztuki ludo­ wej i rękod/jela artystycznego, połą­ czona z kiermaszom. Wystawa zorganizowana przez, kraki iwską. Spółdzielń ię P r z e m y s ł u Ludowego i Artystycznego im. Wy spiańskiego ma być n a s t ę p n i e prezen­ towana w Berlinie i Sofii. I nno 8 II w Warszawie odbyło się 1 posiedzenie! R a d y Programowej d.s. stowarzyszeń regionalnych, powoła­ nej przez Ministra K u l t u r y i Sztuki. W czasie obrad wdele uwagi poświę­ cono aktywizacji społecznego ruchu ochrony z a b y t k ó w oraz problemom opieki towarzystw regionalnych nad twórczością l u d o w ą . j 11. 9. Józef Serwik, Pan 1 ti cm. Jezus, wys. * I I — w czasie V Krajowego Zjaz­ du Z M W w Warszawie czynne było w gmachu obrad stoisko „ Z a ł i p i a n e k " , k t ó r e p r e z e n t o w a ł y swoje wyroby. Marzec 3, 4 I I I - w P a r k u Etnograficz­ n y m we Wdzydzach Kiszewskich o d b y w a ł y się D n i K a s z u b ó w Wdzy­ dzkich, w czasie k t ó r y c h zaprezento­ wano tradycyjne zwyczaje rybackie, t r a d y c y j n y s p r z ę t w ę d k a r s k i , wysta­ wiono widowisko taneczno-muzyczne p t . Zapusty u Gbura, zorganizowano spotkanie z t w ó r c a m i ludowymi. * 11.7,8. Józef Serwik: 1. Ułan na koniu, wys. 28 t - i n . 2. Kosiarz,wf у a. 23 cm. I I I — w Gliniance, pow. Otwock, z okazji jubileuszu 3()-lecia, działal­ ności Kola, G o s p o d y ń Wiejskich — otwarto w y s t a w ę strojów regional­ n y c h a uroczystość uświetniły wy­ s t ę p y zespołu śpiewaczego, k t ó r y za­ p r e z e n t o w a ł pieśni obrzędowe i we­ selne regionu. Luty wano: t k a n i n y , tradycyjny strój, cera­ mikę, rzeźbę, w y r o b y w drewnie, ple­ cionki i p l a s t y k ę obrzędową.. i dziennikarzy w celu zrealizowania dla japońskiej telewizji f i l m u o sztuce ludowej tego terenu. 18 I I I — w Czerwinie, pow. Ostro­ łęka o d b y ł a się kolejna impreza p.n. „Niedziela na w s i " , organizowana staraniem Powiatowej i Miejskiej B i ­ blioteki Publicznej, Pow-iatowego K o ­ m i t e t u K u l t u r y i Sztuki w Ostrołęce oraz U r z ę d u Gminnego w Czerwinie. Impreza ta połączona b y ł a z otwar­ ciem Gminnego O ś r o d k a Kultury i rozstrzygnięcia konkursu czytelni­ czego. Zorganizowano też w y s t a w ę sztuki kurpiowskiej, a Rozalia P r u saczyk z Dylewa i Felicja Prusaczyk z Tatar p r e z e n t o w a ł y s z t u k ę wycinan­ karstwa. J e d n ą z głównych atrakcji imprezy b y ł y w y s t ę p y zespołu regio­ nalnego „ B o r o w i n a " z W y k r o t u . * 21 111 - w Sopocie o d b y ł a się młodzieżowa impreza tradycyjnego topienia „ M a r z a n n y " . 25 I I — na Ziemię n o w o s ą d e c k ą p r z y b y ł a ekipa j a p o ń s k i c h filmowców Fot.: S. Deptuszewski. S. Stępniewski, J . Świderski, W. Wolny. Kroniką opracowała Jadwiga Jarnuszkiewicz � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6f629fd3e2863d68d67a1845162e4980.pdf 3096927368ff4296e0f4e85e9161573c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4603 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1973 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4276 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1973 t.27 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1973 t.27 z.4; s.245-250 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I IV - VI Imprezy folklorystyczne i regionalne Kwiecień I V •— w pawilonie Cepelii w K a ­ towicach o d b y ł się w okresie przed­ ś w i ą t e c z n y m tradycyjny pokaz zdobie­ nia kroszonek i porcelany u ż y t k o w e j , w k t ó r y m uczestniczyły kroszonkarki z pow. opolskiego: Anna Mateja z Kolanowic, Ł u c j a Mazur z Dębskiej K u ź n i i Maria R u d z i k z Osowca. M a j 3— 13 V — w Starogardzie odby­ w a ł y się D n i Kociewia organizowane przez W y d z i a ł K u l t u r y P P R N i Z D K „ P o l f a " . Tegoroczna impreza m i a ł a charakter p r z e g l ą d u zespołów regio­ nalnych a z a k o ń c z o n a została Jar­ m a r k i e m Folklorystycznym, na k t ó ­ r y m a r t y ś c i ludowi sprzedawali swe wyroby. * 4— 6 V — w B a b i m o ś c i e t r w a ł y D n i Folkloru Ziomi Babimojskiej, zorganizowane z inicjatywy Towa­ rzystwa Miłośników Ziemi Babimoj­ skiej. W czasie imprezy otwarta zo­ s t a ł a nowa ekspozycja w Izbie Pa­ m i ą t e k Regionalnych oraz wystawa poplenerowa prac p l a s t y k ó w ama­ torów. O d b y ł się też przegląd zespołów ludowych. * 13 V — w Ł ą c k u odbyło się tra­ dycyjne Święto K w i t n ą c y c h S a d ó w , w czasie k t ó r e g o zaprezentowano regionalne widowisko z u d z i a ł e m Ze­ społu Pieśni i T a ń c a „ P o d e g r o d z i e " oraz zorganizowano kiermasz pa­ m i ą t e k regionalnych i w y r o b ó w garn­ carskich. * 17 V — w K w i d z y n i u rozpoczęły się D n i Ziemi K w i d z y ń s k i e j , w czasie k t ó r y c h zaprezentowano dorobek k u l ­ t u r a l n y tego terenu. M . i n . o d b y ł się I V Festiwal Pieśni i T a ń c a Dolnego Powiśla oraz całodzienny J a r m a r k Twórczości Ludowej. 20 V — w Łodzi, z i n i c j a t y w y Wydziału Kultury P D R N Bałuty i redakcji „ E x p r e s s u Ilustrowanego" o d b y ł się festyn p n . „ S t a r e i N o w e " . W programie, wśród licznych imprez zorganizowano przogląd twórczości ludowej. * 26 V — o d b y ł się tradycyjny Jar­ m a r k Opatowski. I m p r e z ę zainauguro­ K A 1973 wano sejmikiem k u l t u r a l n y m , po k t ó ­ r y m o d b y ł y się w y s t ę p y zespołów artystycznych i pokazy sztuki ludo­ wej. * 27 V — w skansenie w Bierko­ wicach, w ramach D n i K u l t u r y Opol­ szczyzny o d b y ł się Opolski Jarmark Sztuki Ludowej i pokaz folkloru. W y s t ę p o w a ł y m . i n . : kapela F i l ó w z D a ń c a , Zespół Pieśni i T a ń c a „Bierawianio", zaprezentowano „Topienie Marzanny", w wykonaniu grup ob­ rzędowych z pow. krapkowickiego oraz „Chodzenie z g a i k i e m " i „ W o ­ dzenie n i e d ź w i e d z i a " . Zespół opolski Zofii Czech w y s t ą p i ł z inscenizacją wesela śląskiego. Równocześnie od­ b y w a ł się kiermasz w y r o b ó w ludo­ wych, na k t ó r y m a r t y ś c i ludowi demonstrowali swe umiejętności. • markowych pieców t o w a r z y s z y ł y w y ­ s t ę p y ludowych zespołów artystycz­ nych, odbywały się kiermasze w y r o b ó w ludowych. * 1— 1 0 V I — o d b y ł y się D n i Fol­ k l o r u B i a ł o s t o c c z y z n y , organizowane przez Białostockie Towarzystwo K u l ­ t u r y . W programie o d b y ł y się w y ­ s t ę p y kapel ludowych. * 2— 3 V I — o d b y w a ł się w Ostrołęco w i e l k i Festyn Folklorystyczny Mazowsza, K u r p i ó w i Podlasia, orga­ nizowany przez P W R N i Pow. K o ­ m i t e t K u l t u r y i Sztuki, a w t y m roku z w i ą z a n y z obchodami 600-lecia Ostrołęki. W ś r ó d licznych imprez o d b y ł y się spotkania z poetami ludo­ w y m i , w y s t ę p y zespołów pieśni i t a ń c a oraz g a w ę d z i a r z y , a t a k ż e wystawa prac m ł o d y c h t w ó r c ó w ludowych. * 27 V — na Placu Defilad w War­ szawie o d b y ł a się wzorem ub. r o k u wielka „Cepeliada", organizowana przez C P L i A i redakcję „ E x p r e s s u Wieczornego". Impreza zaczęła się b a r w n y m korowodem zespołów regio­ nalnych, poczem koncert na rogach i trombitach obwieścił otwarcie fe­ stynu. Na estradach w y s t ę p o w a ł y ludowe zespoły pieśni i t a ń c a : „ H a l ­ n y " z Zakopanego, „ P i l s k o " z Ż y w c a , „ K o n i a k ó w " z Beskidu Śl. „ K a m i o n ­ k a " z Łysej G ó r y . O d b y ł się pokaz kolekcji „ M o d y D a m s k i e j " i „ J e r ­ seyu", p r e z e n t u j ą c y c h modele oparte na motywach ludowych. N a rozległym placu czynne b y ł y stoiska z wyrobami ludowymi z 17 regionów. Artyści ludowi prezentowali swoje umiejętności — tkaczki, garn­ carze, malarki, pisankarki, hafciarki, demonstrowano w y r ó b z ciasta, zo s k ó r y , kowale w y k o n y w a l i artystyczne przedmioty w autentycznej k u ź n i . Impreza, j a k w roku u b i e g ł y m zgromadziła t ł u m y W a r s z a w i a k ó w . 28 V — 3 VT — o d b y w a ł y się D n i Sandomierza, w czasie k t ó r y c h zorga­ nizowano m . i n . wystawy i kiermasze sztuki ludowej Kielecczyzny. Czerwiec 1—3 V I — w ramach V Łódzkiej Wiosny Artystycznej o d b y ł się pokaz folkloru Ziemi Ł ó d z k i e j , w k t ó r y m oprócz w y s t ę p ó w zespołów i kapel ludowych główną a t r a k c j ą b y ł zorga­ nizowany przez Cepelię kiormasz sztu­ k i ludowej. * 3 V I — w Nowej Słupi, wśród wielotysięcznych t ł u m ó w t u r y s t ó w za­ inaugurowano doroczne „ D y m a r k i -73". Tradycyjnemu rozpaleniu dy- 2—10 V I — w Ciechocinku od­ b y ł się I I Festiwal F o l k l o r u K u j a w p n . „ W i o s n a pod T ę ż n i a m i " , organi­ zowany przez P M R N , Towarzystwo Przyjaciół Ciechocinka, Branżowy Ośrodek Lecznictwa Uzdrowiskowego. I m p r e z ę zainaugurowano otwarciem wystawy p n . „Współczesna rzeźba ludowca w o j . bydgoskiego", przygoto­ w a n ą przez p r a c o w n i k ó w naukowych Muzeum Etnograficznego w T o r u n i u . W czasie Festiwalu o d b y w a ł y się prelekcje poświęcone współczesnej pol­ skiej sztuce ludowej, a g ł ó w n y m p u n k t e m programu b y ł y w y s t ę p y zespołów regionalnych z p o w i a t ó w : włocławskiego, inowrocławskiego, ale­ ksandrowskiego i radziejowskiego. N a zakończenie Festiwalu, 9, 10 V I — zorganizowano kiermasz sztuki ludowej, na k t ó r y m t w ó r c y ludowi oferowali swo wyroby i prezen­ towali swe umiejętności. * 6—10 V I — w ramach D n i Żywca o d b y ł y się D n i Polskie V I Między­ narodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich. Organizatorami b y l i : W y ­ dział K u l t u r y i P W R N w Krakowie, Wydział Oświaty i K u l t u r y w Żywcu oraz M D K . Spośród 16 góralskich zespołów folklorystycznych j u r y za­ kwalifikowało 6 najlepszych: „ G r o n i e " z Żywca, „ D o l i n a Dunajca" z Nowego Sącza, Zespół i m . K l i m k a Bachledy z Zakopanego, Zespół i m . Skupienia F l o r k a z Białego Dunajca, Zespół „ L i m i a n o w i a n i o " z Limanowej i „Maś n i a k ó w " z Zakopanego oraz 6 kapel góralskich. Zespoły oceniano w 3 grupach: autentycznych, artystycznie opraco­ wanych i stylizowanych, biorąc pod u w a g ę zarówno m u z y k ę , śpiow i t a ń c e j a k kostium. Fostiwal poprzedzał Jarmark Ży­ wiecki, na k t ó r y m sprzodawano ży­ wieckie wyroby ludowe. 245 �* 16— 17 V I — w W ł o c ł a w k u , z okazji 25-lecia „ G a z e t y K u j a w s k i e j " o d b y ł się wielki fostyn ludowy, w cza­ sie którego przeprowadzono konkurs tradycyjnego sypania wzorów pia­ skiem, zorganizowany przez Cepelię. W konkursie wzięły udział 32 twór­ czynie ludowe z pow. włocławskiego, z których nagrodę I otrzymały: E . Adamska ze Świątkowie, Z. Szmajda z Gajówki, W . W ł o d a r z e w s k a i M . Zołnowska ze Świątkowie, oraz m ł o d a t w ó r c z y n i B . Adamska ze Świątkowie. Nagr. I I — M . Szew­ czyk ze ŚmiIowie, nagr. U l - - S. J a s i ń s k a , K . Gierkowska i G. Kasprzak z Żarowa. Ponadto 16 artystek dostało wyróżnienia. * 17— 24 V I — w B y t o w i o t r w a ł J a r m a r k Folklorystyczny będący pre­ z e n t a c j ą zespołów folklorystycznych, t w ó r c ó w ludowych i pamiątkarzy z regionu koszalińskiego i województw sąsiednich. W czasie trwania imprezy o d b y ł y się w y s t ę p y Zespołu Piośni i T a ń c a „ K a s z u b y " z K a r t u z , przegląd zespołów ludowych z w o j . bydgo­ skiego, widowisko sobótkowe w ple­ nerze oraz kiermasz w y r o b ó w ludo­ wych. * 22—24 V I — o d b y w a ł y się D n i Ziemi Wadowickioj. W bogatym pro­ gramie imprezy w y s t ą p i ł y zespoły regionalne, odbył się kiermasz wy­ r o b ó w ludowych i plenerowa wystawa plastyków' a m a t o r ó w . * 22—24 V I — o d b y ł się V I I Ogól­ nopolski Festiwal Folklorystyczny w P ł o c k u , organizowany przez P M R N i M D K . T y m razem na dorocznej imprezie prezentowane b y ł y zespoły widowiskowe z całego kraju, k t ó r y c h program oparty był na autentycznych wzorach ludowych własnego regionu. W d n i u I •— o d b y ł się Koncert Mazo­ wiecki, w d n i u I I — w y s t ą p i ł y zespoły folklorystyczne ZZCh., w dniu I I I — najlepsze zespoły z kraju oraz zespół jugosłowiański. Niezależnie od tego p r z e g l ą d u o d b y w a ł y się koncerty ka­ pel ludowych, spotkania z poetami l u d o w y m i , kiermasz sztuki ludowej i pokaz mody, na k t ó r y m zademon­ strowano kolekcję G r a ż y n y Hase o p a r t ą na wzorach ludowych. Od­ b y ł y się też wystawy kowalstwa artystycznego i plecionkarstwa oraz pokaz połączony ze s p r z e d a ż ą , pod hasłom „Sztuka, Ludowa we współ­ czesnym mieszkaniu". P a ł u k a c h " , w czasie której zaprezen­ towano regionalne zespoły ludowe oraz — na wystawach — sztukę i rę­ kodzieło ludowe. * 29 V I - 1 V I I — odbywał się V I I Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludo­ wych w Kazimierzu nad Wisłą. Udział wzięło ponad 30 zespołów i wielu solistów z r ó ż n y c h stron kraju. Z okazji festiwalu zorganizowano w miejscowym muzeum w y s t a w ę sztu­ k i ludowej i rękodzieła artystycznego. Festiwal zakończył się koncertem l a u r e a t ó w . Nagrody o t r z y m a l i : W ka­ tegorii kapel — - nagr. I — kapela re­ gionalna z Zakrzewa, pow. wols z t y ń s k i , nagr. I I — kapela dudziarzy wielkopolskich z Poznania, nagr. I I I — Zespół Pieśni i T a ń c a przy Międzyzakł. Klubie M P G K w Rzeszo­ wie. N a g r o d ę specjalną Polskiego Radia — Zespół Pieśni i Tańca „ E c h o s t r u n " z Bogumiłowic, w o j . kra­ kowskie. W kategorii solistów — woka­ listów — nagr. I o t r z y m a ł a Walentyna P a k u ł a z Opola Lub., nagr I I — Joan­ na Rachowska z Ł u b c z y c y , pow. tomaszowsko-lubolski, nagr. I I I — Zofia Skupień z Zakopanego. W kate­ gorii solistów-instrumentalistów, nagr. I o t r z y m a ł Józef Broda, z Koniakowa, nagr. I I i I I I — soliści zespołu i m . Sa­ b a ł y z Zakopanego: W ł a d y s ł a w Obrochta i Florian Walkosz. Wystawy i Konkursy Kwiecień I V — w Węgorzewie otwarta zo­ s t a ł a doroczna wystawa sztuki ludo­ wej zorganizowana, przez P D K . Poka­ zano 320 prac 80-ciu t w ó r c ó w z terenu olsztyńskiego, m . i n . rzeźbiarza Alek­ sandra Słomi oskiego. * IV — w szczecińskim Zamku K s i ą ż ą t Pomorskich otwarto w y s t a w ę kaszubskiej sztuki ludowej, na k t ó r e j pokazano prace ok. 50-ciu t w ó r c ó w ludowych z Wejherowa i powiatu. W ś r ó d e k s p o n a t ó w szczególne za­ interesowanie w z b u d z i ł haft ka­ szubski, rzeźba i malarstwo na szkle. 8 I V — w Muzeum Etnograficz­ n y m we W r o c ł a w i u otwarto w y s t a w ę wyrobów wielkanocnych — pisanek, palm, w y r o b ó w ze słomy i pieczywa świątecznego dolnośląskich t w ó r c ó w ludowych. Pokazano pisanki k o n t y ­ n u u j ą c e tradycyjne formy z Suwal­ szczyzny, Lubelskiego, Polesia, Rze­ szowskiego i Huculszczyzny oraz pa­ l m y wileńskie. Po zakończeniu w y ­ stawy odbył się kiermasz. * 10 I V — w Zakopanem o d b y ł a się inauguracja obchodów jubileuszu 25-lecia Zakopiańskich Warsztatów Wzorcowych P r z e m y s ł u Ludowego i Artystycznego. I c h dorobek — znany już w świecie — pokazano na wysta­ wie prezentującej t k a n i n y , hafty, w y ­ roby ze s k ó r y i drewna. Przed otwar­ ciem wystawy odbyła się konferencja prasowa, na k t ó r e j prezes Z W W Mieczysław Cieciora zapoznał zebra­ nych z h i s t o r i ą zakopiańskiej placówki a w dniu n a s t ę p n y m odbyło się sympozjum naukowe pod przewod­ nictwem prof, dr Reinfussa na temat roli Z W W w m i n i o n y m 25-leciu na Podhalu. Z okazji jubileuszu odznaki Za­ służonego działacza K u l t u r y otrzy­ m a l i : Maria Bujakowa, K r y s t y n a Szczepanowska, Mieczysław Cieciora, Edward K u c h t a , Maria B a c z y ń s k a , Tadeusz Bukowski. 16 I V — w Lysem, pow. Kolno r o z s t r z y g n i ę t y został doroczny kon­ kurs na, wyroby związano z świętami Wielkanocy - palmy, pisanki, gaiki, sikawki dyngusowe i t p . Konkurs zorganizowało Muzeum w Ł o m ż y . Nagrody ufundowali: M K i S , W y d z i a ł K u l t u r y P P R N w Ł o m ż y i Kolnie, Gminna Spółdzielnia Samopomoc Chłopska w Ł y s e m oraz P D K w K o l ­ nie. Na konkurs n a d e s ł a n o 70 pisanek, 6 gaików oraz 4 k o g u t k i . Nagr. I o t r z y m a ł y : Marianna Szablak, Ł y s e , pow. Kolno, Jadwiga Szmigiel, Se­ rafin, pow. Kolno, Teresa Parciak, Serafin, pow. Kolno, Czesława K o ­ nopka, K a d z i d ł o , pow. Ostrołęka, Helena Banach, Pupkowizna, pow. Kolno. Za rzeźby nagr. I o t r z y m a ł Stanisław Pawelczyk z W y k u . Wzo­ rem lat wcześniejszych ciekawsze praco zostały zakupione do zbiorów m u z e ó w etnograficznych. * V I — w Markowicach o d b y ł o się ludowo Święto Pieśni i Melodii, zorga­ nizowane przez Pow. K o m i t e t K u l t u r y i Sztuki oraz P D K w Biłgoraju. W imprezie uczestniczyło 12 zespołów amatorskich wokalnych i instrumen­ t a l n y c h w repertuarze ludowym i m ł o ­ d z i e ż o w y m . Równocześnie o d b y w a ł a się. giełda miniaturek garncarskich z Bidaczowa. * V I — w Szubinie o d b y ł a się tra­ dycyjna impreza pn. „ W i o s n a na 246 П. 1. Konkurs na palmy w Ł y s e m , pow. Kolno. �161V — w P D K w Garwolinie otwarta została pokonkursowa w y ­ stawa p n . „Twórczość Ludowa Po­ łudniowego Mazowsza", zorganizo­ wana przez W y d z i a ł K u l t u r y P W R N i P D K w Garwolinie. 19 I V — w Muzeum N a r o d o w y m w Szczecinie otwarta została pokon­ kursowa wystawa pisanek wielkanoc­ nych z terenu w o j e w ó d z t w a . Nagr. I i n a g r o d ę specjalną ZO. Zw. Zaw. P r a c o w n i k ó w Rolnych o t r z y m a ł a Olga Szenejko ze Szczecina. Ponadto przy­ znano 4 nagrody I I i 10 wyróżnioń. I V — r o z s t r z y g n i ę t y został kon­ kurs na s z t u k ę l u d o w ą pow. brzeziń­ skiego. U d z i a ł brało 54 a u t o r ó w z 25 miejscowości, nadsyłając łącznie 773 prac. Najliczniej nadesłano w y ­ cinanki, k w i a t y z b i b u ł y , korony z mchu oraz p a j ą k i . Maj 7 V — w Muzeum Ziemi Rawskiej w Łodzi, z okazji t r w a j ą c y c h D n i O ś w i a t y , K s i ą ż k i i Prasy otwarta została wystawa rzeźb ludowego arty­ sty, Mieczysława Zeglińskiego •/. kol. Rylsk Duży. 12 V — w N o w y m Targu roz­ s t r z y g n i ę t y został konkurs Współ­ czesnej Twórczości Ludowej Podhala, Spiszą, Orawy i Pienin, zorganizowany przez Referat K u l t u r y P P R N , D o m K u l t u r y , Cepelię i Muzeum Regionalno w N o w y m Targu. Komisarzem konkursu b y ł mgr A n t o n i K r o h , konsultantem — prof, dr R o m a n Rcinfuss. W konkursie wzięło udział 214 a r t y s t ó w , k t ó r z y nadesłali 1200 prac. J u r y p r z y z n a ł o 66 n a g r ó d , w t y m : nagr. I otrzymali: S t a n i s ł a w B u d z y ń s k i z B u k o w i n y Tatrz. i Szcze­ pan Szczepaniak ze Szczawnicy za tradycyjne stroje męskie zdobione haftem. K a t a r z y n a Gruszka z Dzianisza za t k a n i n ę , Andrzej K u b i n -Opacian z R a t u ł o w a i W ł a d y s ł a w S t o p k a - K r ó l z Czerwiennego za w y ­ roby z metalu, Jan Michniak z Dzianisza za o z d o b n ą uprzęż, Mieczysław Rams z Zakopanego za mieszek i opaski bacowskie, A d a m K u c h t a z B u k o w i n y T a t r z . za dudy, Fran­ ciszek Dzirny z G r y w a ł d a - K ą t ó w za wyroby ze s k ó r y i metalu oraz Andrzej Konopacki z Zakopanego za rzeźbę. Ponadto przyznano 23 nagrody I I , 33 nagrody I I I i wyróżnienia. Nagrody specjalne za populary­ zację sztuki ludowej na swoim terenie otrzymali: Ludwik Młynarczyk z Lip­ nicy Wielkiej oraz Andrzej Gombos z Jurgowa. 21 V I — otwarta została w N o ­ w y m Targu wystawa pokonkursowa, z której najciekawsze eksponaty po­ kazano potem w lipcu na ogólno­ polskiej wystawie współczesnej sztuki ludowej w Krakowie. 14 V — w Kazimierzy Wielkiej rozstrzygnięty został konkurs p n . „Współczesna Sztuka Ludowa Kielecczyzny". U d z i a ł wzięło 12 t w ó r ­ ców z Kazimierzy Wielkioj i powiatu, zgłaszając 130 prac z zakresu: rzeźby, malarstwa, metaloplastyki, wycinanki, w y r o b ó w ze słomy i haftu. Nagrody o t r z y m a l i : Bolesław Krygier z Bejsc, Eugenia Sowa z Kazimierzy W . Janina Waśkiewicz z Kazimierzy W . , Mieczysław Wójcik z Przemykowa, i Janusz Bienias z Kazimierzy W . * 29 I V — 1 6 V — na Z a m k u w Sztu­ mie czynna b y ł a wystawa pn. „ S z t u k a ludowa w o j . g d a ń s k i e g o " , na k t ó r e j pokazano rzeźby, wycinanki, ple­ cionki i hafty. * V — w W ę g r o w i e rozstrzygnięto konkurs sztuki ludowej zorganizo­ wany przez Zrzeszenie Twórców Ludo­ wych, Cepelię i W y d z i a ł K u l t u r y P W R N w Warszawie. Na konkurs wpłynęło 200 prac, wśród k t ó r y c h d o m i n o w a ł a rzeźba. N a g r o d ę spec­ j a l n ą o t r z y m a ł Kazhniorz Makowski z Wierzbna, nagr. I — Honorata K o ­ walczyk ze Stoku Ruskiego, pow. Siedlce. Stanisław Kosiorek z Pierz­ chał, pow. Węgrów oraz Albina i Bolesław Ufnal z Żarnówki, pow. Węgrów. * 19 V — w Jędrzejowie rozstrzyg­ nięto konkurs pn. „Współczesna sztulia ludowa Kiolecczyzny", w k t ó r y m uczestniczyło 9 twórców, n a d s y ł a j ą c 195 prac. Nagr. I o t r z y m a l i : Marian Porada z Sędziszowa za rzeźbę, nagr. I I — H a l i n a Blicharska z J ę d r z e j o w a za k w i a t y , palmy i pisanki. * 22 V — w Sandomierzu roz­ strzygnięty został konkurs pn. „Współczesna sztuka ludowa Kielec­ czyzny", w k t ó r y m udział wzięło 10 twórców z 6 miejscowości n a d s y ł a j ą c w sumie 76 prac. * V — w Straszowie czynna b y ł a wystawa prac twórców ludowych pow. Staszowskiego, na k t ó r e j prezen­ towano plon konkursu pn. „Współ­ czesna sztuka ludowa Kielecczyzny". U d z i a ł w konkursie; brało 10 a r t y s t ó w z 10 miejscowości n a d s y ł a j ą c łącznie 103 prace. Nagrody o t r z y m a l i : Józef Franusiak z K o n i o m ł o t ó w i W ł a d y s ł a w Czapla z J a b ł o n i cy, k t ó r y c h prace zakwalifikowano na w y s t a w ę woje­ wódzką. V — w Tokarni i Myślenicach otwarto p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę bu­ k i e t ó w i pająków, zorganizowaną przez P D K . Referat K u l t u r y P P R N w Myślenicach, W y d z i a ł Kultury P W R N i Sp. Zrzeszenia P L i A w K r a ­ kowie. W konkursie uczestniczyły 23 go­ spodynie wiejskie z B o g d a n ó w k i , Krzyszkowic, L i p n i k a , P o r ę b y , Sieprawia. Skomielnej Czarnej i Tokarni, J u r y p r z y z n a ł o nagrody w kwocie 7 000 zł. Nagr. I o t r z y m a ł y : Eleonora Jurczak i Zofia Kluska z Tokarni, nagr. I I — Maria Maj erek z Tokarni i Maria Urbaniak z L i p n i k a , nagr. I I I — Anna K l u s k a i Maria K ą d z i o r z Tokarni oraz M a ł g o r z a t a Romaniak ze Skomielnej Czarnej. * 29 V — w Kielcach odbył się I W o j e w ó d z k i P r z e g l ą d Plastyki Ama­ torskiej, zorganizowany przez W y ­ dział K u l t u r y P P R N i W D K w K i e l ­ cach. W konkursie uczestniczyło 40 a u t o r ó w , n a d s y ł a j ą c w sumie ponad 600 prac. 21 V — w Ł ę c z y c y w D o m u K u l ­ t u r y otwarta została wystawa pn. „ Ł ę c z y c k a r z e ź b a ludowa", na której zaprezentowano dorobek konkursu zorganizowanego przez W y d z i a ł K u l ­ t u r y P W R N w Łodzi, P P R N w Ł ę ­ czycy, łódzką rozgłośnię Polskiego Radia, redakcję tygodnika „ Z i e m i a Ł ę c z y c k a " oraz Muzeum w Łęczycy. N a konkurs n a d e s ł a n o 150 prac. Nagrody specjalne M K i S o t r z y m a l i : Ignacy K a m i ń s k i z Oraczowa i Bole­ sław Grabski z Leśmierza. P o z o s t a ł e — Filomena Robakowska z W i t o n i , Sta­ n i s ł a w Walczyk ze Szłap, S t a n i s ł a w Pawlak z Kozub, S t a n i s ł a w Szymczak z K a r k o t , W a c ł a w Czerwiński ze Świnic, W i k t o r Rysio ze Świnic i S t a n i s ł a w K o p k a z Dzierzbiętowa. Ponadto przyznano 7 w y r ó ż n i e ń . * 22 V — w Opatowie rozstrzyggnięto konkurs p n . „Współczesna sztuka ludowa Kielecczyzny", w k t ó ­ r y m udział wzięło 60 t w ó r c ó w z 35 miejscowości n a d s y ł a j ą c 580 prac. Nagr. I o t r z y m a l i : I z y d o r Lipiec z G a r b a c z a - S k a ł y za rzeźbę, Teodora Szewczyk z Groehocic za t k a n i n y , Zofia W o d y ń s k a z Piotrowa za pa­ j ą k i , Zofia Sobczyk / Groehocic za p a j ą k i . Ponadto przyznano w y ­ różnienia. P r z e g l ą d twórczości p l a s t y k ó w ama­ t o r ó w w Kielcach: I I . 2. rzeźba Bogu­ sława Porzucka. 247 �* 29 V — w Radomiu rozstrzyggnięto konkurs pn. „Współczesna sztuka ludowa Kielecczyzny", w k t ó ­ r y m udział wzięło 25 t w ó r c ó w nad­ syłając prace z zakresu: rzeźby, kowalstwa, pisanki i zdobnictwa. Nagr. I o t r z y m a l i : Kazimierz Mar­ kiewicz, kowal z Wierzchowiny, pow. Radom, Franciszek Góraka, kowal z Wólki Lesiowskiej, pow. Radom, W ł a d y s ł a w Gruszczyński z Radomia. 7 V I — w P ł o c k u rozstrzygnięto konkurs na kowalstwo ludowe woj. warszawskiego. U d z i a ł wzięło 56 arty­ stów z 19 p o w i a t ó w n a d s y ł a j ą c ogółem 192 prace. Konkurs o r g a n i z o w a ł y : W y d z i a ł K u l t u r y P W R N w Warszawie i Muzeum Mazowieckie w P ł o c k u . Nagr. I o t r z y m a l i : Piotr Suszczewicz z Zawidza Kościelnego, W ł a d y s ł a w Robak z Zalesia, A d a m K o p e ć z Mijakowa. Ponadto przyznano nagrody I I I i wyróżnienia. * * 29 V — w Białobrzegach roz­ s t r z y g n i ę t o konkurs pn. „Współczesna sztuka ludowa Kielecczyzny", w k t ó ­ r y m udział b r a ł o 12 t w ó r c ó w ludo­ w y c h n a d s y ł a j ą c prace z zakresu: rzeźby, tkactwa, pisanki, kowalstwa i zabawki. Nagr. I nie przyznano. Nagr. I I o t r z y m a ł a Marianna No­ wicka z Białobrzegów za t k a n i n ę i S t a n i s ł a w Markiewicz za zabawki. * 31 V —- w Zalipiu został roz s t r z y g n i ę t y X konkurs na malowanie chat zorganizowany przez W y d z i a ł K u l t u r y P W R N w Krakowie. W kon­ kursie uczestniczyło 27 malarek oraz młodzież szkolna. Nagr. I o t r z y m a ł y m . i n . Felicja Curyłowa, Honorata Parka, Stefania Ł ą c z y ń s k a , Maria W o j t y t o , Bronisława Bodnek. Czerwiec 6 V I —- w Muzeum Etnograficz­ n y m w Toruniu otwarta została wystawa pn. „ D a w n a polska tkanina ludowa". Zgromadzono na niej tka­ n i n y i fragmenty strojów z 16 mu­ zeów prezentując podstawowe rodzaje technik tkackich. A u t o r a m i wystawy b y l i : kustosz Halina Mikułowska i mgr Aleksander Błachowski. A u t o r e m ekspozycji —• art. piast. Olga Piotrowicz. Z okazji wystawy wydano folder. * V I — w Muzeum Regionalnym WH> Wrześni czynna b y ł a wystawa t w ó r c ó w ludowych tego regionu, k t ó ­ rzy zaprezentowali t u rzeźby w drew­ nie, k o r z e n i o p l a s t y k ę i s z t u k ę u ż y t ­ kową. * 6 V I — w ramach D n i Bielska- Białej otwarta została wystawa, na k t ó r e j zaprezentowano plon konkursu na rzeźbę ludową pod hasłem „ P r z e ­ szłość i Teraźniejszość" przez Dział Etnografii miejscowego muzeum. Konkurs ogłoszony był nie t y l k o dla woj. katowickiego ale obejmował swym zasięgiem również przyległo powiaty w o j . opolskiego i krakow­ skiego. N a d e s ł a n o 880 prac 105 a u t o r ó w , z tego 270 zakwalifikowano na wy­ s t a w ę . Nagr. I o t r z y m a l i : Anna F i c o ń z Wieprza, pow. Żywiec i Ignacy P a p i ó r e k z Górnik, pow. T a r n o g r ó d . Nagr. I I — W ł a d y s ł a w Sikora z Czę­ stochowy, Władysław Migacz z Koźla, J ó z e f H u l k a z Łękowca, pow. Żywiec, i Stefan Miechówka z Ustronia, pow. Cieszyn. Ponadto przyznano С n a g r ó d I I i 11 wyróżnień. 248 8 V I — w D o m u Chłopa w War­ szawie otwarta została wystawa pn. „Współczesna twórczość ludowa Wiel­ kopolski" zorganizowana przez W y ­ dział K u l t u r y P W R N w Poznaniu, Dom Chłopa w Warszawie oraz Muzea w Kaliszu, Koninie i Losznie. Na otwarcie p r z y b y l i : członek Biura Politycznego Jan Szydlak, I se­ kretarz K W PZPR w Poznaniu Jerzy Zasada, przewodniczący P W R N w Po­ znaniu Tadeusz Grabski oraz kierow­ nik W y d z i a ł u Nauki i K u l t u r y К С Romuald Jeżewski. Otwarcia wystawy dokonał T. Grabski, k t ó r y w swym przemówieniu wskazał inspirującą rolę współczesnej twórczości ludowej i jej tradycji w rozwoju kultury Wielkopolski. Tradycje te, na wystawie obrazowała część historyczna, p r e z e n t u j ą c a zbiór p i ę k n y c h starych haftów. Współczesną twórczość ludową reprezentowały rzeźby w drewnie Macieja Cwierzyka i Zdzisława Staszaka oraz wyroby ceramiczne Izydora Czajczyńskiego. 9 V I — w Olsztynie, w ramach Olsztyńskich D n i Folkloru organizo­ wanych już po raz trzeci otwarta została wystawa wojewódzka sztuki ludowej, na której zaprezentowano dorobek konkursu ogłoszonego przez M K i S , W D K , C P L i A i Muzeum Etnograficzne w Warszawie, oraz Spółdzielnię „ A r t Region". W kon­ kursie uczestniczyło blisko 400 twór­ ców, k t ó r z y nadesłali w sumio 2 500 prac. Z tego 572 wybrano na w y s t a w ę . Nagrodę specjalną otrzymał Aleksander Siemiński, pow. W ę g o ­ rzewo za świątki. N a g r o d ę M K i S przyznano Annio P i l m a n i Mariannie Kowalewskiej z „ T k a n i n y " w Miko­ łajkach. Nagr. I o t r z y m a ł a tkaczka Paulina Slobik i rzeźbiarz Piotr Woroniec. * V I — w Muzeum w Żywcu i z jego inicjatywy, przy współpracy z W y ­ działem K u l t u r y P R N zorganizowany został konkurs na ludowe k w i a t y i ozdoby bibułkowe regionu. Celem konkursu b y ł o zarówno ożywienie tej dziedziny twórczości j a k zaintereso­ wanie n i ą handlu. W konkursie uczest­ niczyły znane artystki ludowe z Cisca, Sopotni, Puszczy Wielkiej R y c h w a ł d u i Międzybrodzia. J u r y przyznało na­ grody. Nagr. I Katarzynie M o t y k a i M a r i i Madejczyk z Cisca, Magdalenie Gruszka i Annie Pindel oraz Annie K u p c z y k z Sopotni. Ponadto przy­ znano 4 nagrody I I i wyróżnienia. Prace konkursowe zaprezentowano na otwartej w czerwcu wystawie. 9 V I — w Muzeum Narodowym w Szczecinie otwarto w y s t a w ę pn. „ T k a n i n y i hafty ludowe Pomorza Zachodniego". Z okazji wystawy wy­ dano folder z tekstem M a r i i Pinińskiej poświęcony tej dziedzinie sztuki na Pomorzu. * 12 V I — w Wieluniu rozstrzy­ gnięto konkurs twórczości ludowej przygotowanj' przez Muzeum Ziemi Wieluńskiej » zorganizowany przy współpracy R B S CPLiA i W y d z i a ł ó w K u l t u r y w Wieluniu, Wieruszowie i Pajęcznie. Nagrody otrzymali: w dziedzinie tkactwa — Weronika Dworaczyk z D y m k u , pow. W i e l u ń , Stanisława Wawrzyniak z Okalewa, pow. Wieluń, Stanisława Dwornik z Nioturzyna, pow. Wieluń, Józefa K r u k z L i p n i k a pow. Pajęczno. W dziedzinie haftu — Antonina Fronia z Galewic, pow. Wieruszów. W dziedzinie kowalstwa — Stanisław Kraw czyk z Wierzbia, pow. Wioluń, Tadeusz Brozyna z Biedaszek, pow. Wieruszów. Wdziedzinie rzeźby —Jan Szynczewski z W r ó b l e w a , pow. Wieluń i A d a m Kolski z Wielunia. Za ozdo­ by z papieru — Helena Stochnialek z Praszki, pow. Wioluń. T W k r ó t c e po rozstrzygnięciu kon­ kursu otwarto w y s t a w ę prac. * 12, 13 V I — w Warszawie roz­ s t r z y g n i ę t y został konkurs na malo­ w a n k ę l u d o w ą z woj. warszawskiego i lubełskiogo zorganizowany przez Sp. Zrzeszenie W y t w ó r c ó w P r z e m y s ł u Ludowego i Artystycznego w War­ szawie oraz W y d z i a ł K u l t u r y P W R N . Ogółem wpłynęło 434 prace. N a g r o d ę specjalną o t r z y m a ł a Weronika Ratyna z Tomaszowa L u b . za zestaw obrazów olejnych na płótnie. Nagr. I otrzy­ m a l i : Seweryn Odrzywolski z Krasnegostawu i J u l i a n Bajkiowicz z L u b ­ lina. Nagr. I I — P a w e ł Krzak, Wanda Tyszko, Maria Grabowska, Genowefa Zatryb, Wiesława W y r ą b e k , Danuta Śniadała. * 15 V I — w Biłgoraju rozstrzy­ g n i ę t y został konkurs na „ d ł u b a n k i " drewniane w o j . lubelskiego i rzeszow­ skiego, zorganizowany przez W y d z i a ł K u l t u r y P W R N w Lublinie i Zrzesze­ nie C h a ł u p n i k ó w i W y t w ó r c ó w Ludo­ wych CPLiA. * 18 V I — w Tomaszowie Maz. roz­ strzygnięto konkurs pn. „Współczesna sztuka ludowa Ziemi Ł ó d z k i e j " , zorga­ nizowany z okazji 30-lecia P R L dla terenu pow. Rawa Mazowiecka i To­ maszów Maz. przez W y d z i a ł K u l t u r y P W R N w Łodzi oraz Muzeum w To­ maszowie. W konkursie uczestniczyło 161 twórców. Nagrody u f u n d o w a ł y : M K i S , Muzeum Ziemi Rawskioj, M u ­ zeum w Tomaszowie, W y d z i a ł y K u l ­ t u r y w Rawie i Tomaszowie, W y d z i a ł K u l t u r y w Łodzi i Cepelia. Nagr. I o t r z y m a l i : Antonina Dziedzic z Żądłowic, Rozalia Koska z Ł ę k u , Maria Przybytek z Królowej W o l i , K a t a ­ rzyna Osiecka z Liciężnej. Ponadto przyznano nagrody I I i I I I oraz wyróżnienia. �18 V I — w ramach D n i Folkloru w Poznaniu otwarto w y s t a w ę pn. „Wielkopolska sztuka ludowa", na k t ó r e j zaprezentowano dorobek kon­ kursu zorganizowanego przez W y d z i a ł K u l t u r y P W R N , Cepelię i Muzeum Narodowe. W konkursie uczestniczyło 78 a u t o r ó w n a d s y ł a j ą c 380 prac, z czego 222 prace 35 twórców zostały zakwalifikowane na w y s t a w ę . W ś r ó d e k s p o n a t ó w d o m i n o w a ł y rzeźby, po­ kazano też koronki, hafty, wyroby ze s ł o m y i instrumenty muzyczne. Nagr. I za haft snutkowy otrzy­ m a j : Helena Bernasowska z Jaro­ cina, K r y s t y n a G a ł c z y ń s k a z W i t a szyc, pow. Jarocin, Helena Grygiel z Goliny, pow. Jarocin. Za haft na t i u l u — S t a n i s ł a w a Chuda z K r o b i , pow. G o s t y ń , Pelagia Glapińska z Czeszewa, pow. Września, Cecylia R y ­ b i ń s k a z Pawłowic, pow. Leszno. Za rzeźbę I nagrody: H e n r y k Sommerfeld z W r z e ś n i , Ignacy Śtrzeszyński z Bugaja, pow. Września. Za malar­ stwo — nagr. I I — Wanda Sternel-Hepner z Leszna. Za p t a k i drewniane nagr. I — J ó z e f Wojciechoweki z Morakowa, pow. Wągrowiec. Za fajans malowany nagr. I I — Helena Majew­ ska z K o ł a . Za instrumenty muzyczne nagr. I — S t a n i s ł a w Grocholski z Po­ znania i I I E d w a r d H i r t z Chrośnicy. Za wyroby ze s ł o m y — wyróżnienie — Monika Maćkowiak z B u ł a k o w a , pow. Krotoszyn. Za wycinanki, p a j ą k i i p i ­ sanki o t r z y m a ł y w y r ó ż n i e n i a : Zuzan­ na Ł u k a s z e w s k a z Brudzynia, pow. Turek, B r o n i s ł a w a P r z y b y ł a z Plewni, pow. Kalisz, J u l i a Choszowska z Dam a s ł ó w k a , pow. Wągrowiec. W y d a n o ilustrowany katalog (bez t y ­ t u ł u ! ) z w s t ę p e m St. Błaszczyka. 19 V I — w Z a m k u K s i ą ż ą t Po­ morskich w Szczecinie r o z s t r z y g n i ę t o konkurs p n . „ S z t u k a ludowa w o j . szczecińskiego", zorganizowany przez Cepelię, W y d z i a ł K u l t u r y PWRN w Szczecinie oraz W D K . W konkursie uczestniczyło 34 t w ó r c ó w ludowych ze Szczecina i województwa, nadsy­ łając w sumie 239 prac. N a g r o d ę specjalną (5 000 zł) o t r z y m a ł Marian Kozera za c a ł o k s z t a ł t twórczości rzeź­ biarskiej, nagr. I (po 3 000 zł) Sta­ nisław Ciszek z Pyrzyc, J ó z e f B a r y ł o z Ż a b o w a , E d w a r d K o ł a c z ze Szczeci­ na. Nagr. I I (po 2 000 zł) — St. Szulc z K o b y l a n k i , J . Strzelczyk z K u n o w a , H . K o c y k z Widuchowej, Z. Pietruska z I ń s k a , E . Pajewski ze Szczecina. Ponadto przyznano 3 nagrody I I I oraz 15 w y r ó ż n i e ń . Najlepsze prace b ę d ą eksponowane na centralnej wy­ stawie pokonkursowej w sierpniu. * 20 V I — w Domu Marynarza w Szczecinie o t w a r t a została V I I Doroczna Wystawa Ludzi Morza. Zgromadzono na niej 216 e k s p o n a t ó w wykonanych przez 60 marynarzy polskich s t a t k ó w handlowych i r y ­ backich. N a d e s ł a n o prace z zakresu: r z e ź b y , malarstwa, grafiki, rysunku, p a m i ą t k a r s t w a , metaloplastyki, mo­ delarstwa, fotografiki i f i l m u . * 21 V I — w Rabce rozstrzygnięto konkurs p n . „Współczesne ludowe i amatorskie malarstwo na szkle", zorganizowany przez Muzeum i m . W . Orkana w Rabce oraz Spółdzielnię Zrzoszenio „ M i l e n i u m " w Krakowie. Nagrody u f u n d o w a ł y : M K i S , P W R N , C P L i A . Nagr. I , w kategorii twórców ludowych otrzymali: W ł a d y s ł a w Wal­ czak z Zakopanego, J a k u b Królczyk z Kluszowiec, Stanisława Walczakowa z Zakopanego. W kategorii p l a s t y k ó w a m a t o r ó w : Ewelina P ę k s o w a z Zako­ panego, L u d w i k Gołąb z Nowego Targu, Franciszek Palka z Nowego Sącza. * 22 V I — za Z a m k u w Szydłowcu otwarta została wystawa p n . „ W s p ó ł ­ czesna sztuka ludowa Kielecczyzny", na k t ó r e j zaprezentowano prace 426 twórców ludowych z tego terenu. Wystawa jest efektem k o n k u r s ó w , przeprowadzonych w 11 powiatach: Pińczów, Kazimierza Wiolka, Busko, Staszów, J ę d r z e j ó w , Sandomierz, Opa­ t ó w , Białobrzegi, Radom, Lipsko, Zwoleń. Organizatorami konkursu by­ ły: Wydział Kultury P W R N w Kiel­ cach, Powiatowe R N , muzea w K i e l ­ cach, Radomiu i Sandomierzu oraz CPLiA. W przygotowaniu — katalog wystawy pokonkursowej. * V I — w sali muzeum w N o w y m Sączu czynna b y ł a wystawa prezontuj ą c a dorobek X I Konkursu A m a t o r ó w P l a s t y k ó w Ziemi Sądeckiej, zorgani­ zowanego przez P D K i TPSP w No­ w y m Sączu. J u r y d o k o n a ł o przeglądu 447 prac 52 a u t o r ó w , zakwalifikowało 102 prace 25 twórców na w y s t a w ę oraz przyznało nagrody i wyróżnienia. N a wystawie rzeźbę reprezentowali: Nikodem Bołoz z Ł o m n i c y , Józef Citak z K r y n i c y , E d w a r d Grucela z Piwnicznej, J ó z e f Kuczaj z K ą c l o wej, Marian K a r o l Leja z Ł u k o w i c y , Andrzej Głód, Wojciech Oleksy i Mie­ czysław Piwko z Paszyna, Jan Niewola i Józef Sikorski z Muszyny oraz J a n W o j tarowi cz z Kąclowej, a drobne formy ceramiczne — Kunegunda J e ż o w s k a ze Złockiego. Grefikę i malarstwo prezentowali: Kazimierz Dagman, Joanna Elster, Matylda Kalinowska, Maria Niewiakowska, Wojciech Pazucha, Stanisław Śmiałek, S t a n i s ł a w a Węgierska, A n n a W i d e ł i Maria W n ę k z Nowego Sącza oraz A d a m Gąsiorek z Binczarowej, Anto­ nina Juszczak z Zawady, Ignacy Kasprzyk z Barcic i Jan Kuczaj z Garbonia. * V I — w Kielcach, w K l u b i e Sto­ warzyszenia „ P a x " otwarta została wystawa współczesnej ludowej sztuki sakralnej p r e z e n t u j ą c a dorobek kon­ kursu zorganizowanego przoz „ P a x " . J u r y pod przewodnictwem art. piast. Jana Zamojskiego przyznało nagrody i wyróżnienia. W dziedzinie rzeźby nagr. I o t r z y m a ł W ł a d y s ł a w Grusz­ czyński z Radomia, nagr. I I — Zyg­ m u n t P u r c h a ł a z Kossowa, nagr. I I I — Aleksander Kucharski z Nowej Słupi. W ś r ó d w y r ó ż n i o n y c h znaleźli s i ę : J ózef P i ł a t (syn) zKawczyna i A d a m Zogadło z K r z y ż k i . W dziedzinie ceramiki nagr. I otrzymali: Stefan Kwapisz z R ę d o c i n a i Stefan Sowiński z C h a ł u p e k , nagr. I I — K r y s t y n a M o ł d a w a z R ę d o c i n a i Stanisław S e w e r y ń s k i z O d r o w ą ż a . W dziedzinie I I . 3, 4. Konkurs na l u d o w ą s z t u k ę s a k r a l n ą . R z e ź b y : Stanisław Seweryń­ ski ; Frasobliwy, Marian Brzeziński; Wypędzenie z Raju. kowalstwa artystycznego nagr I — Franciszek G ó r k a z D ą b r o w y , nagr. I I — Kazimierz Markiewicz z Wierz­ chowin. W dziedzinie malarstwa nagr. I — J ó z e f Franusiak z K o n i o m ł o t , nagr. I I — Maria Wiśnios z Bugaja. W y r ó ż n i e n i e dla m ł o d y c h t w ó r c ó w otrzymali: Leszek Celuch ze Stara­ chowic, A d a m L i t w i n z Cieśli, Bogdan Porzucek z Lesicy, E d w a r d Janowski z Jerzynowa i Jerzy Trafisz z Kielc. Polska sztuka ludowa za granicą Kwiecień I V — w Asnaos (Dania) otwarto w y s t a w ę polskiej sztuki ludowej, w ę ­ drującą po D a n i i z inicjatywy amba­ sady P R L w Kopenhadze. Na nie­ wielkiej ekspozycji pokazano: wy- 249 �cinanki, lalki ludowe, c e r a m i k ę , stroje ludowe. W y s t a w ę obejrzało (wg do­ niesień duńskiej prasy) 80 % ludności miasta, a już n a s t ę p n e g o dnia po otwarciu wszystkie prace przezna­ czone na sprzedaż zostały wykupione. * 2 I V — w dzielnicy Lutten-Klein, w Rostocku otwarta została wystawa szczecińskiej sztuki ludowej i amator­ skiej, oraz odbyło się spotkanie dysku­ syjne polskiej ekipy z g r u p ą niemiec­ kich p l a s t y k ó w a m a t o r ó w . V I — w Tomplinio ( N R D ) czynna b y ł a wystawa sztuki ludowej Podhala zorganizowana przez Muzeum Ta­ t r z a ń s k i e . Zaprezentowano: malarstwo na szkle, rzeźbę, stroje góralskie, fotogramy W ł a d y s ł a w a Wernera oraz bogaty zestaw koronek i h a f t ó w uczennic Technikum Tkactwa A r t y ­ stycznego. I V — w Jarocinie o d b y ł y się powiatowe eliminacje konkursu na najlepsze w powiecie K o ł o G o s p o d y ń wiejskich. Uczestniczki w y k a z y w a ł y się m . i n . u m i e j ę t n o ś c i a m i gotowania i nakrywania do stołu wedle ludowych tradycji, a w ogólnej punktacji liczy ł y się t a k ż e noty za strój ludowy . Na okolicznościowej wystawie poka­ zano cały dorobek artystyczny K G W . I miejsce zdobyło K o ł o G o s p o d y ń Wiejskich z Goliny, o k t ó r e g o sukcesie z d e c y d o w a ł y piękne hafty, stroje i za­ stawy. I I . 5, 6. Wincenty Krajewski i jego „ K o p e r n i k " (fragm.) V — z okazji Dnia Działacza K u l t u r y o d z n a k ę Zasłużonego Dzia­ łacza K u l t u r y wręczono w Sierpcu rzeźbiarzowi ludowemu Wincentemu Krajewskiemu. * 1—14 V I — w stanicy wodnej P T T K w Znamierowicach k. Nowego Sącza o d b y w a ł się plener dla t w ó r c ó w ludowych z woj. krakowskiego zorga­ nizowany przez Z a r z ą d W o j . ZSMW w Krakowie. Celem pleneru jest roz­ wijanie twórczości ludowej, stanowi on też formę pomocy stypendialnej dla a r t y s t ó w . N a zakończenie pleneru otwarta została wystawa p o w s t a ł y c h tam prac. Kronikę opracowała Jadwiga Jarnuszkiewicz Fot. Jan Świderski E R R A T A W przekładzie art. Richarda Jefabka „ W i e l k o p o l s k a czy M o r a w y " (zamieszczonym w numerze 1/1973 naszego pisma) znalazły się błędy, k t ó r e — przepraszając gorąco A u t o r a — Redakcja c h c i a ł a b y w t y m miejscu p o p r a w i ć , s. 33 za przypisem brak cudzysłowu. s. 34 trzeci akapit. Udowodniony i bezsporny jest fakt istnienia związku m i ę d z y drzeworytami z Moraw (rodziny Maślików) a drzeworytem z M a t k ą B o s k ą na feretronie, a nie j a k p o d a ł t ł u m a c z „ m o r a w s k i e j t r a d y c j i " tego drzeworytu. N a tejże stronie przed przypisem 15. Jest r. 1889. Powinno b y ć — 1899. s. 35 lewa szpalta, wiersz 14. A u t o r o w i chodzi o „ K r a v a f s k o " , region etnograficzny w okolicach Nowego Jiczina. s. 35 prawa szpalta, wiersz 12. Winno b y ć „ p a r a f i a n i e " , a nie „ k s i ę ż a " . T a m ż e — wiersz 18: H o s t y ń znajduje się na Morawach, jest więc na Ziemiach czeskich, a nie w Czechach. T a m ż e —• wiersz 23: „ P a ń s t w o lukovskie" •—• chodzi oczywiście o p a t r i m o n i u m . T a m ż e — wiersz 28. Powinno b y ć w liczbie mnogiej —- m i a n o w a ł kaznodziejów, którzy...". s. 30 Ostatnie zdanie na lewej szpalcie winno b r z m i e ć : „ O b r a z M B Turskiej, k t ó r y Błaszczyk reprodukuje pod nr 12 i przypisuje jego autorstwo — słusznie czy niesłusznie —• Klijewskiemu, sam świadczy o t y m , że jego t w ó r c a nie mógł b y ć w y k o n a w c ą Przenoszenia Panny Marii, grafiki o wiele bardziej dojrzalej". s. 37 lewa szpalta, wiersz 24. Dawniejsza wersja stoi wyżej nie pod względem techniki —• jak p r z e t ł u m a c z o n o —• lecz opisowości. 250 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/9b44e31b8e73a695ba06ae36f8a0dec7.pdf a2fdb9d609487e8c66996888bbdb0d15 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4507 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4192 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1974 t.28 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1974 t.28 z.1 ; s.64-68 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text к N Vii - IX 1973 maszu śląskiej sztuki ludowej ucze­ stniczyło, jak podaje prasa, tylko 10 a r t y s t ó w . Po p o ł u d n i u odbyły się w y s t ę p y zespołów^ ludowych, m . in. żeńskiej kapeli wiejskiej z Grodźca, Zespołu Pieśni i T a ń c a ziemi cieszyń­ skiej, zespołów: „ K o n i a k ó w " , z Lubińca, a w Muzeum Etnograficznym otwarto w y s t a w ę rzeźby w węglu, zorganizowaną przez Muzeum w Za­ brzu . I I . 1. Wystawa Cepelii na targach krakowskich. Imprezy folklorystyczne i regionalne 1—8 V I I — o d b y ł y się w K r a ­ kowie I Ogólnopolskie Targi Sztuki Ludowej. Inicjatorem tej wielkiej imprezy był literat krakowski i poseł na sejm Tadeusz H o l u j , a przygo­ tował j ą pod patronatem M K i S ko­ mitet organizacyjny pod przewod­ nictwem dyrektora Muzeum Etnogra­ ficznego w Krakowie E d w a r d a Wa­ ligóry. Targi m i a ł y na celu zo­ rientowanie zarówno w a k t u a l n y m stanie sztuki ludowej, jak w jej możliwościach handlowych, a ich pro­ gram obejmował wielki kiermasz sztu­ k i ludowej, pokaz mody inspirowanej folklorem, w y s t ę p y ludowych zespo­ łów pieśni i t a ń c a , pokazy filmów 0 tematyce regionalnej oraz wystawy towarzyszące. I tak w pawilonie B W A otwarta została wystawa sztuki ludowej zorga­ nizowana przez Cepelię, w Muzeum Etnograficznym — wystawa kafli malowanych, od najstarszych, z war­ sztatu Jana Oksitowicza, poprzez późniejsze (2. pol. X I X w.) z pracowni Teofila Michalskiego — do współczes­ nych z warsztatu Leona Necia z K a r t u z 1 Ludwika Startka z Ł ą ż k a Ordynac­ kiego, pow. J a n ó w Lubelski. W Sto­ warzyszeniu H i s t o r y k ó w Sztuki czyn­ na b y ł a wystawa „ n a i w n y c h " , zorga­ nizowana przez Biuro H a n d l u Zagra­ nicznego „ D e s a " , a w P a ł a c u Sztuki zaprezentowano rzemiosło artystyczne i pamiątkarstwo. Kiermasz został zainaugurowany 64 wielkim widowiskiem „Wesele kra­ kowskie" w wykonaniu „ K r a k o w i a ­ k ó w " i w y s t ę p a m i zespołów góralskich. Pierwsze d n i T a r g ó w poświęcono b y ł y sztuce ogólnokrajowej. W d n . 2, 3 V I I — o d b y w a ł o się ogólno­ polskie sympozjum naukowe na temat mecenatu p a ń s t w a nad s z t u k ą l u d o w ą . W sympozjum brali udział naukowcy i przedstawiciele wszystkich zaintere­ sowanych instytucji uczestniczących w Targach. Po prezentacji folkloru wszyst­ kich regionów — od 5—8 V I I zorga­ nizowano dni poświęcone kolejno 4 regionom: ziemi sądeckiej, ziemi opolskiej, Śląska i Zagłębia oraz ziemi rzeszowskiej. 5 V I I — w D n i u Ziemi Sądeckiej uczestniczyło ponad 300 reprezen­ t a n t ó w tego terenu, w y s t ę p u j ą c z bar­ w n y m widowiskiem regionalnym oraz p r e z e n t u j ą c na kiermaszu swojo wy­ roby : starosądeckie kożuszki, hafto­ wane pantofle, m a k a t k i , pierniki, zabawki, w y r o b y z w i k l i n y i m u s z y ń ­ skie meble. 6 V I I — w D n i u Ziemi Opolskiej o d b y ł się „ k i e r m a s z opolski", na k t ó r y m p r z y g r y w a ł a kapela „ F i l ó w " z D a ń c a . Po p o ł u d n i u w y s t ę p o w a ł y : kapela góralska z Sidziny, „ B i e r o wianie", Zespół Pieśni i T a ń c a „ O p o ­ le", „ D z i e r g o w i c e " . Zaprezentowano „wodzenie niedźwiedzia", „ t o p i e n i e Marzanny" oraz widowisko „Wesele śląskie". 7 V I I — w D n i u Katowic, Za­ głębia i Beskidu Śląskiego na kier­ Impreza zakończyła się 8 V I I Dniom Ziemi Rzeszowskiej, w czasie k t ó r e g o na kiermaszu sprzedawano wyroby ludowe tego regionu, odbyły się też w y s t ę p y Zespołów Pieśni i T a ń c a „ P u s t k o w i a c y " , „Stomil", ,,Forest" i kapeli ludowej z Bobowej. I m p r e z ę z a m k n ą ł galowy kon­ cert zespołów pieśni i t a ń c a . Targi cieszyły się ogromną frek­ wencją i wywołały wielkie zaintere­ sowanie. W g doniesień prasowych, oferowane wyroby znalazły licznych n a b y w c ó w t a k ż e wśród kupców za­ granicznych z Kanady, Czechosło­ wacji, N R F i Francji. W ś r ó d w y r a z ó w zachwytu dla całej imprezy pojawiły się jednak w prasie głosy krytyczne. Zwracano u w a g ę na niedostateczne przygoto­ wanie organizacyjne, na braki w masio towarowej i niewłaściwy jej asorty­ ment. Zarzucano zbyt słabą selekcję oferowanych na Targach wyrobów, kwestionując łączenie sztuki ludowej z rzemiosłem i pamiątkarstwem, w k t ó r y m nie u d a ł o ustrzec się od szmiry. Targi u j a w n i ł y — zgodnie z za­ mierzeniem o r g a n i z a t o r ó w — aktual­ ny stan rzeczy w sztuce ludowej, k t ó r y stał się podstawowym tematem dyskusji. Powszechnie zwracano uwa­ gę na złe s k u t k i komercjalizacji sztuki ludowej, na coraz wyraźniejszy brak autentyzmu i coraz niższy poziom rzemiosła. Można sądzić, że przygotowania n a s t ę p n y c h Targów, planowanych na rok przyszły, będą poprzedzone — j a k to postulowano na sympozjum — fachową dyskusją, k t ó r a pozwoli w y c i ą g n ą ć właściwe wnioski z dotychczasowych doświad­ czeń. 4 * 5 V I I — rozpoczęły się w Bukowinie T a t r z a ń s k i e j doroczne X I I „Sa­ bałowe Bajania". T r a d y c y j n ą już i m p r e z ę z a i n a u g u r o w a ł a wielka „Pa­ rada z b ó j n i c k a " w k t ó r e j udział wzięli t a k ż e uczestnicy konkursu, barwnym korowodem przejeżdżając przez wieś, Do konkursu zgłosili się gawę­ dziarze i i n s t r u m e n t a l i ś c i ze wszyst­ kich p o w i a t ó w w o j . krakowskiego oraz wielu z w o j . katowickiego i .rze­ szowskiego. J u r y pod przewodnictwem prof.dr R o m a n a Reinfussa przyznało na 4 �grody. W kategorii gawędziarzy ludo­ wych nagrodę I o t r z y m a l i : W ł a d y ­ sław Gondek z Białego Dunajca, Stanisław Chowaniec z Bukowiny Tatrzańskiej i Franciszek J u r k o w s k i ze Szczawy, pow. Limanowa. Na­ grody I I — Stanisław K l i m e k z Zabrzeży i Stefania T y r a ń s k a ze Skrzydl­ nej. W kategorii ogólnej konkursu gawędziarzy n a g r o d ę I o t r z y m a ł Józef Pitoń z Zakopanego, n a g r o d ę I I — Piotr Krzykalski z Nowego Sącza. W kategorii młodzieżowej n a g r o d ę I zdobyli: Miłka Wontarczyk z Lipnicy Małej na Orawie oraz Kazek Grac jas z żywieckiej wsi K r z y ż ó w k i . W ś r ó d instrumentalistów nagrody I otrzy­ mali: Jan Stoch z Zębu, A d a m Dole* żuehowicz z Zakopanego, S t a n i s ł a w Trzebunia z Poronina i Jan Szewczyk z Laskowej Górnej. Nagrody I I — Władysław Z a w a ł a z K ę d z i e r z y n k i w Myślenickiem, W ł a d y s ł a w Stefaniak z Leśnicy w Nowotarskiem, Bolesław Karpiel z Zakopanego, Marian Styrczula-Maśniak z Zakopanego, K a r o l Byrtek z P e ł w i Małej w Żywieckiem. W kategorii młodzieżowej — n a g r o d ę „Dziennika Polskiego" zdobył Jasiek Karpiel z Zakopanego, a n a g r o d ę „Gazety Krakowskiej" — Staszek Skupień z Suchego k . Poronina. Na­ grodę specjalną O ś r o d k a T V w K r a ­ kowie o t r z y m a ł nestor p o d h a l a ń s k i c h gawędziarzy — A d a m Pach z Zakopa­ nego, a wśród i n s t r u m e n t a l i s t ó w — Władysław Tatar z Zakopanego za kultywowanie starodawnego stylu gry na skrzypcach. Bielewicz. Kiermasz cieszył się wiel­ k i m powodzeniem, a wszystkie wy­ roby z o s t a ł y w ciągu pierwszy ch d n i wyprzedane. N a zakończenie imprezy o d b y ł y się tradycyjne góralskie dożynki, w k t ó r y c h udział wzięli t a k ż e przed­ stawiciele władz p a r t y j n y c h i p a ń s t w o ­ wych. Z okazji X jubileuszu owej beskidzkiej imprezy w y d a n y został folder pt. „ B e s k i d y — 7 3 " , do k t ó r e g o teksty opracowali: Robert Danel i Franciszek Zahrodnik. Na zakończenie imprezy o d b y ł się koncert l a u r e a t ó w , w k t ó r y m w y s t ą p i ł gościnnie Wojciech Siemion. 8 V I I — o d b y ł a się pierwsza i m ­ preza z c y k l u „Niedziela z t w ó r c ą l u d o w y m " , zorganizowana z inicjaty­ w y Muzeum w Ż y w c u . W owym pierw­ szym spotkaniu w y s t ą p i ł a J . W r ó b l o wa, b i b u ł k a r k a z Pewli Małej, demon­ strując licznie zebranej publiczności swoje umiejętności. * 5 V I I — odbył się w Wiśle i Szczyrku jubileuszowy X T y d z i e ń Kultury Beskidzkiej — wielka pre­ zentacja góralskiego folkloru, orga­ nizowana pod honorowym protekto­ ratem członka Rady P a ń s t w a i prze­ wodniczącego P W R N w Katowicach, gen. bryg. Jerzego Ziętka, oraz re­ dakcji „Dziennika Zachodniego". W tegorocznej imprezie w y s t ę p o w a ł o na estradach koncertowych 30 zespo­ łów folklorystycznych, w t y m 7 zajranicznych z CSR, J u g o s ł a w i i i Fran­ cji. Z Polski wystąpili m i n . Zespół Pieśni i T a ń c a „ H a l k a " z L u b i ń c a , zespoły regionalne z Lipowca i Pszczy­ ny, znane zespoły ludowe: „ J u h a s " z Ujsołów, „ G r o n i e " z Żywca, „ B i a ł y Dunajec" i „ P o d e g r o d z i e " z Nowo­ sądeckiego, „ O n d r a s z e k " ze Szczyrku i i n . W programie, oprócz pieśni i tańca, prezentowano też widowiska regionalne. Imprezie t o w a r z y s z y ł y w y s t a w y : w Szczyrku — wystawa Cepelii i wy­ stawa rzemiosła artystycznego, zorga­ nizowana przez I z b ę Rzemieślniczą w Katowicach, oraz wystawa sztuki ludowej Beskidów. W Muzeum w Biel­ sku-Białej pokonkursowa wystawa rzeźby ludowej, w Muzeum Beskidz­ kim w Wiśle — wystawa etnogra­ ficzna, a w P a r k u Zdrojowym — poplenerowa wystawa rzeźb A r t u r a Cienciały. W Bystrej otwarto Muzeum im. Juliana F a ł a t a . Równocześnie w Wiśle odbył się kiermasz sztuki ludowej, zorganizo­ wany przez kierownictwo Muzeum Beskidzkiego. U d z i a ł w n i m brali znani rzeźbiarze (m. i n . S. Miechówka), malarze, koronkarki z Koniakowa oraz żywiecki piernikarz Z y g m u n t T * 7 VII— w Dąbrówce Wlkp. o d b y ł a się impreza zorganizowana dla uczczenia 50-lecia Zespołu Regional­ nego oraz K o ł a Sportowego „ S o k ó ł " , działających na t y m terenie. Po zwie­ dzeniu okolicznościowej wystawy w Izbie Regionalnej o d b y ł a się uro­ czysta akademia, na k t ó r e j zostały wygłoszone przemówienia na temat roli t r a d y c j i w k s z t a ł t o w a n i u k u l t u r y wsi polskiej — dr S t a n i s ł a w a Błasz­ czyka i o historii Zespołu Pieśni i T a ń c a — Tomasza S p y c h a ł y , kie­ rownika zespołu. Po wygłoszeniu refe­ r a t ó w o d b y ł y się w y s t ę p y Zespołu P i e ś n i i T a ń c a z D ą b r ó w k i , a w dniu n a s t ę p n y m — kiermasz książek i sztu­ k i ludowej oraz festyn z u d z i a ł e m zespołów folklorystj'cznych z D ą b r ó w ­ k i , Krzepielowa, Brzeźnicy, B i a ł k o w a i Lipki. U r o c z y s t o ś ć z a k o ń c z y ł a się wiel­ ką zabawą ludową. * * 13—15 V I I — w e Wdzydzach Kiszewskich o d b y ł się t r a d y c y j n y „ J a r m a r k W d z y d z k i " , zorganizowany w skansenie przez Kaszubski Park Etnograficzny, g d a ń s k i W D K i re­ d a k c j ę „Głosu W y b r z e ż a " , obcho­ d z ą c ą właśnie swoje 25-lecie. Bogaty program obejmował po­ kazy : wędzenia r y b , w y r o b u sieci, ciągnięcia niewodu i czółna, mielenie zboża, pieczenie chleba, plecionkars­ twa, rzeźbienia i malowania na szkle oraz gry na instrumentach ludowych. Zademonstrowano też widowiska regionalne: „Wesele kaszubskie" i „ S o b ó t k i " w wykonaniu zespołu „Kaszuby" oraz obrazek ludowy „ W i e c h a " . W y s t ę p o w a ł y zespoły l u ­ dowe: „ B a z u n y " z L e ż n a , „ K o c i e w i e " ze Starogardu Gdańskiego, zespoły z Karszma, Czerska i Bytowa, „Żu­ ł a w y " z Nowego Stawu. O d b y ł się pokaz pn. „ F o l k l o r w modzie" i wielka zabawa ludowa z indywidualnymi w y s t ę p a m i i n s t r u m e n t a l i s t ó w i przy­ ś p i e w k a m i przy ogniach sztucznych. „ J a r m a r k " zgromadził t ł u m y t u ­ r y s t ó w i m i e s z k a ń c ó w okolicznych miast i wsi. Uczestnicy i prasa pod­ kreślali o g r o m n ą s p r a w n o ś ć organiza­ cyjną przebiegu imprezy. * 16 V I — 1 8 V I I I — w ramach „Solińskiego L a t a " o d b y ł y się w Solinie liczne imprezy regionalne i folklory­ styczne, m . i n . w y s t ę p y kapel ludo­ wych i zespołów regionalnych w pro­ gramie pn. „ P a r a d a R e g i o n ó w " . Od­ był się też kiermasz w y r o b ó w ludo­ wych, k t ó r e m u p a t r o n o w a ł y : Spół­ dzielnia Pracy Wikliniarsko-Koszykarskiej „ J e d n o ś ć " w R u d n i k u nad Sanem i Spółdzielnia Pracy „ P r z e m y s ł L u d o w y " w Leżajsku. * 19—22 V I I — o d b y w a ł y się „ D n i B o r ó w Tucholskich". Rozpoczęły się one u r o c z y s t ą sesją Powiatowego i Wiejskiego K o m i t e t u F J N oraz Rad Narodowych z o r g a n i z o w a n ą z okazji Święta Odrodzenia w nowo o t w a r t y m P D K W Tucholi. Poza licznymi i m ­ prezami o charakterze rozrywkowo-sportowym w programie wiele miejsca poświęcono prezentacji dorobku kul­ turalnego regionu, jego w a l o r ó w krajo­ brazowych i turystycznych. W T u ­ choli otwarta została wystawa t w ó r ­ czości ludowej regionu i nowo odkry­ tych zabytków archeologicznych, a w dniu ostatnim odbyło się spot­ kanie z artystami l u d o w y m i . * 22 V I I — w Goleniowie o d b y ł się kiermasz sztuki ludowej i prac pla­ styków amatorów, zorganizowany przez szczeciński W D K . * 4— 19 V I I I — o d b y w a ł się w Gdańsku „ J a r m a r k Dominikań­ ski—73", organizowany po raz drugi przez P M R N , Tow. Przyjaciół Gdań­ ska i r e d a k c j ę „ W i e c z o r u W y b r z e ż a " . W imprezie udział wzięło ponad 40 przedsiębiorstw z całego kraju, w obrębie Starego Miasta uruchomiono ponad 50 stoisk. Przy u l . Mariackiej czynne b y ł y stragany z wyrobami a r t y s t ó w ludowych i rzemieślników. Sprzedawano t u rzeźby, wyroby ce­ ramiczne, wyroby z w i k l i n y , burszty­ nu, k u b k i i a n t a ł k i , wycinanki, palmy i pisanki. W programie koncertowym w y s t ę p o w a ł y regionalne zespoły pieśni i tańca „Kaszuby", „Kociewie", „Żuławy" i in. * 5— 12 V I I I — o d b y w a ł y się w Pucku „ D n i D a r ó w Morza", zorga­ nizowane pod patronatem „Głosu W y b r z e ż a " . Otwarcia d o k o n a ł prze­ wodniczący P M R N w Pucku, Cezary Nawrot, k t ó r y w obecności licznie zebranych mieszkańców miasta i re­ gionu p r z e k a z a ł symboliczny klucz od bram miasta i łańcuch burmistrza najstarszemu z r y b a k ó w . W czasie trwania imprezy o d b y w a ł się jarmark, kiermasz w y r o b ó w ludowych, pokazy sztuki ludowej i tradycyjnego rze­ miosła, w y s t ę p y zespołów ludowych oraz liczne konkursy, m . i n . konkurs na najlepsze wykonanie piosenki ka­ szubskiej. Największą a t r a k c j ą pro­ gramu było widowisko obrzędowe p t . „Ścinanie k a n i " , zaprezentowane przez zespół ze Strzelna. * V I I I — w Myślenicach o d b y ł a się impreza pn. „ P o k a z ludowych na­ t c h n i e ń " . W programie zorganizowano kiermasz sztuki ludowej pow. myśle­ nickiego i zaprezentowano widowisko „Wesele Orawskie" w wykonaniu zespołu regionalnego z Zubrzycy Gór­ nej. 6.5 �1,—2 I X — w K r y n i c y o d b y w a ł się „ F e s t y n z Dziennikiem", w czasie k t ó r e g o w y s t ę p o w a ł y zespoły ludowe: „ K r a k o w i a c y " i „ D o l i n a Dunajca", zorganizowano pokaz mody opartej na motywach regionalnych oraz kier­ masz w y r o b ó w ludowych z terenu N o w o s ą d e c c z y z n y . Otwarta została wystawa prac N i k i f o r a . * 2—9 I X - - w Zakopanem odby­ wała się tradycyjna X I I „ J e s i e ń T a t r z a ń s k a " . Zainaugurowana zosta­ ła zlotem zespołów góralskich i wido­ wiskiem „ W i t o j c i e " . Pierwsze d n i poświęcono na zwiedzanie wystaw i pracowni a r t y s t ó w z a k o p i a ń s k i c h . 4 I X rozpoczął się V I Między­ narodowy Festiwal Ziem Górskich. W p o ł u d n i e b a r w n y m korowodem przedefilowały przez Zakopane ze­ społy biorące udział w konkursie, n a s t ę p n i e pod D u ż ą K r o k w i ą doko­ nano ich prezentacji, a w godzinacłi popołutlniowych o d b y w a ł y się już pierwsze w y s t ę p y . Tegoroczny Festiwal organizo­ wany b y ł pod hasłem „ O d Kaukazu po Pireneje" i skład u c z e s t n i k ó w istotnie temu odpowiadał. Zgłosiły się bowiem zespoły z 13 k r a j ó w : A u s t r i i , Bułgarii, Czechosłowacji, Francji, Hiszpanii, Jugosławii, N R D , N R K , R u m u n i i , Szwecji, Węgier, W ł o c h . Związku Radzieckiego. Z Polski w y ­ s t ą p i ł y zespoły: i m . K l i m k a Bachledy i braci Maśniaków z Zakopanego, zespół i m . Florka Skupnia z Białego Dunajca, „ L i m a n o w i a n i e " z Limano­ wej, „ G r o n i e " z Ż y w c a i „ D o l i n a Dunajca" z Biegonic, pow. N o w y Sącz. M i ę d z y n a r o d o w e j u r y , pod prze­ wodnictwem prof, dr Józefa Burszty, oceniało w y s t ę p y w trzech kate­ goriach: zespołów autentycznych, ar­ tystycznie opracowanych i stylizo­ wanych. W grupie zespołów auten­ tycznych nagrody otrzymali: „Złote Ciupagi" — zespół „ D a i s s o a r a " z R u ­ m u n i i oraz zespół „Mistrzowie węgier­ skiej sztuki ludowej", „ S r e b r n e Ciu­ p a g i " — zespół braci M a ś n i a k ó w z Zakopanego. W kategorii zespołów artystycznie opracowanych — „ Z ł o t ą C i u p a g ę " o t r z y m a ł regionalny zespół i m . K l i m k a Bachledy z Zakopanego, „ S r e b r n ą C i u p a g ę " — zespół „Dolina Dunajca" z Biegonic. W kategorii zespołów stylizowanych — laurea­ t a m i zostali: Zespół Pieśni „ S r e d e z " z Bułgarii, k t ó r y o t r z y m a ł „ Z ł o t ą C i u p a g ę " i zespół pieśni i t a ń c a „ L i p t ó w " — „ S r e b r n a Ciugapa". Ponadto przyznano po raz pierw­ szy w t y m roku wyróżnienia — „Złote Liście Jesieni T a t r z a ń s k i e j " , k t ó r e zdobyli w kat. I — zespół i m . Florka Skupnia z Białego Dunajca i ,,Coros y danzas de E s p a ñ a " z Hiszpanii. W kat. I I — „ L i m a n o w i a n i e " i „ G r o ­ nie", szwedzki zespół „Folkungagillet", zespół regionalny z Velenije (Jugosławia), „ T h u e r i n g e r Folklorist e n " z N R D oraz zespół „Macchiagh i o l i " z K o r s y k i (Francja). W kat. I I I — zespół Karaczajsko-czerskiego Obwodu Autonomicznego Rosyjskiej F S R R - - „Adijuch". N a g r o d ę W K K F i T oraz „ G a z e t y K r a k o w s k i e j " o t r z y m a ł zespół włoski „ G r u p p o Folkloristico del Pollino Castroviiari" z K a l a b r i i . W ś r ó d imprez t o w a r z y s z ą c y c h szczególnym zainteresowaniem cieszył się na Festiwalu zorganizowany przez Cepelię kiermasz sztuki ludowej, w k t ó r y m brało udział 50 t w ó r c ó w ludowych i 5 spółdzielni Cepelii krakowskiej. W czasie trwania Festiwalu od­ b y ł a się konferencja C I O F F (Między­ narodowy K o m i t e t Organizacyjny Fe­ stiwali Folklorystycznych). Festiwal zakończył się 9 I X wiel­ k i m koncertem galowym. * 9 I X — w ramach Ś w i ę t a „ T r y ­ buny L u d u " w Warszawie o d b y ł y się kiermasze sztuki ludowej, pokazy umiejętności ludowych a r t y s t ó w i wy­ s t ę p y kapel oraz ludowych zespołów pieśni i t a ń c a . * 15, 16 I X — w Nowej Słupi od­ było się uroczyste zakończenie do­ rocznych „ D y m a r e k " , organizowa­ nych przez Tow. Przyjaciół G ó r n i c t w a , Hutnictwa i Przemysłu Staropol­ skiego w Kielcach. * I X — o d b y w a ł y się „ D n i Ziemi Limanowskiej", podczas k t ó r y c h w y ­ stępowały zespoły regionalne. W iz­ bach regionalych w Jurkowie, Ol­ szówce, Laskowej i Słopnicach otwarto ekspozycję sztuki ludowej, a na r y n k u o d b y w a ł się jarmark regionalny. * I X — w skansenie w Bierko wicach o d b y ł a się z okazji d o ż y n e k zorganizowana przez Muzeum i m ­ preza p n . „ Ż n i w n i o k opolski", pod­ czas k t ó r e j zaprezentowano trady­ cyjne o b r z ę d y opolskie, związane ze zbieraniem plonów. N a estradzie w y ­ stępowały zespoły ludowe, a w za­ jeździe GS oferowano tradycyjne re­ gionalne potrawy. I m p r e z ę reżyserowała M a ł g o r z a t a Panek, o p r a w ę p l a s t y c z n ą projekto­ w a ł Ryszard K o w a l . * I X — w ramach „ Z a b r z a ń s k i e g o W r z e ś n i a — 7 3 " o d b y ł y się kiermasze Cepelii z udziałem t w ó r c ó w ludow-ych i w y s t ę p y ludowych zespołów. * I X — w Chełmie Lubelskim od­ b y ł y się D n i Chełmskiej K u l t u r y , zainaugurowane kiermaszem sztuki ludowej. * Konkursy i Wystawy 2 V I I — w salach Muzeum Ru­ chu Rewolucyjnego w B i a ł y m s t o k u otwarta została, z okazji D n i Biało­ ruskiej SRR, wystawa twórczości ludowej obwodu grodzieńskiego. N a otwarciu obecni b y l i : sekretarze K W PZPR — Władysław Juszkiewicz i Eugeniusz Złotorzyński, sekretarz K o m i t e t u K P B w Grodnie — Aleksan­ der Uljanowicz, kierownik W y d z i a ł u K u l t u r y Obwodowego K o m i t e t u W y ­ konawczego Rady Delegatów L u d u P r a c u j ą c e g o w Grodnie — Aleksander Łysków, przewodniczący PMRN w B i a ł y m s t o k u — Aleksander Czuż, dyrektor D o m u K u l t u r y w Grodnie — Marek K o p p oraz liczni przedstawi­ ciele środowisk t w ó r c z y c h Białego­ stoku. Na wystawie zaprezentowano ok. 400 e k s p o n a t ó w z zakresu haftu, tkaniny, malarstwa, rzeźby, ceramiki, pokazano także wyroby ze słomy, w i k l i n y i szkła. Wystawa obrazowała dorobek a m a t o r ó w pozostających pod opieką grodzieńskiego Domu Twór­ czości Ludowej. Ekspozycję opraco­ w a l i plastycy grodzieńscy — Wło­ dzimierz Żygałow i Włodzimierz Tka­ cz enko. * 14 V I I — w W D K w Koszalinie otwarta została wystawa na której zaprezentowano dorobek „ X I Woje­ wódzkiego Konkursu Twórczości Lu­ dowej i P a m i ą t k a r s k i e j " . W konkursie udział wzięło 59 osób, nadsyłając łącznie 902 prace z dziedziny: rzeźby, malarstwa na szkle, wycinanki, pisan­ k i , zabawki. Nagrody I otrzymali: w grupie twórców ludowych — Józef Pachnik, Eugeniusz Michalski i Wojciech Strahl. VV grupie pamiątkarzy — W ł a d y s ł a w Lachowicz ze Słupska, Barbara Sawicz z Koszalina i Zbig­ niew Waraszkiewicz z Darłowa. T ę s a m ą w y s t a w ę zaprezento­ wano później podczas „ D n i Polskich" w Neubrandenburgu (NRD). r * 15—21 V I I — w Muzeum Etno­ graficznym we Wrocławiu czynna b y ł a wystawa współczesnego garn­ carstwa ludowego mieszkańców Dol­ nego Śląska, pochodzących z innych regionów Polski. * 16 VII—-26 V I I I — w Muzeum Regionalnym w P u ł t u s k u czynna była pokonkursowa wystawa pn. „Sztuka Ludowa Puszczy B i a ł e j " . W kon­ kursie, zorganizowanym przez Za­ r z ą d Pracy Kurpiowskiego Przemysłu Ludowego „ P n i o w o " udział wzięło 120 twórców ludowych, nadsyłając łącznie 500 prac z dziedziny rzeźby, tkactwa, haftu, ceramiki, pisankarstwa i wycinanki. Przyznano nagrody i wyróżnienia. * 17—20 V I I — w klubie czytelni M B P w Inowrocławiu czynna była wystawa wycinanek ludowego twórcy Bronisława D u d y z Chojnic. * 18 V I I — rozstrzygnięty został konkurs na s z t u k ę ludową, zorganizo­ wany przez Spółdzielcze Zrzeszenie Wytwórców Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Milenium". W kon­ kursie uczestniczyło 43 osoby, nad­ syłając łącznie 264 prac. Nagrodzono 24 a u t o r ó w . * 18 V I I — w Gdańsku rozstrzy­ g n i ę t y został doroczny konkurs sztuki ludowej Pomorza Gdańskiego, zorga­ nizowany przez Cepelię i WDK. W konkursie wzięło udział 103 twór­ ców, (głównie z powiatów kaszub­ skich: kartuskiego, kościerskiogo, wejherowskiego), nadsyłając łącznie 613 prac. Jury pod przewodnictwem dr Longina Malickiego wyróżniło 66 artystów. Nagrody I otrzymali: w dziale ceramiki — Kazimierz Adamczyk z Chmielna, Bernard Król oraz Józef i H e n r y k Kazimierczakowie z K a r t u z . W dziale pleeionkar- �stwa — Albert Speiso, z Motarzyna, Helena K n u t i Anna Ostrowska oraz Bolesław Hinc z Wdzydz i Franciszek Ostrowski z Barkoczyna. W dziale rzeźby — Izajasz Rzepa z Redy, Stanisław Rekowski z Więcków, Leo­ nard Meyer z Łapalic, W i l h e l m K u ­ jawski z Jasnej i Jan Giełdoń z Czarnej Wody. W dziale tkactwa — Ana­ stazja Pstrąg z Łaskiego Pieca, Bro­ nisława Radtke z Żelistrzewa oraz Ewa Lewko i Maria Obuchowska z Kwidzyna. W dziale haftu — Władysława Wiśniewska z Wdzydz, Ewa Wendt z Ż u k o w a i E l ż b i e t a Ebel z Wejherowa. W innych dziedzinach n a g r ó d I nie przyznano. Prace nagrodzone i wyróżnione pokazano na wystawie sztuki ludowej Polski północnej w Dworze Artusa w G d a ń s k u . wej pow. skierniewickiego, zorganizo­ wana przez Muzeum w Łowiczu i W y d z i a ł K u l t u r y P P R N w Skiernie­ wicach. N a konkurs wpłynęło 131 prac 23 a u t o r ó w , z czego 101 — z dzie­ dziny haftu. Pozostałe ograniczały się niemal wyłącznie do t k a n i n y i w y ­ cinanki. * - * 19 V I I — z okazji otwarcia w No­ wym Sączu nowego p u n k t u skupu prac twórców ludowych Spółdzielcze Zrzeszenie „ M i l e n i u m " zorganizowało wystawę prac pokonkursowych sztuki ludowej Sądecczyzny. V I I — w Muzeum Z a m k o w y m w Będzinie czynna b y ł a wystawa sztuki ludowej zachodnich republik Związku Radzieckiego. Pokazano głównie ceramikę, t k a n i n y , makaty, hafty oraz k i l i m y . * 28 V I I - - w T o r u n i u rozstrzy­ gnięty został ogólnopolski konkurs na rzeźbę ludową o tematyce kopernikańskiej, zorganizowany przez M u ­ zeum Etnograficzne w Toruniu i W y ­ dział K u l t u r y i Sztuki P W R N w B y d ­ goszczy przy poparciu M K i S . W konkursie uczestniczyło 220 rzeźbiarzy ludowych i a m a t o r ó w z ca­ łego kraju, nadsyłając łącznie 572 praco — rzeźby i płaskorzeźby w róż­ nych materiałach. Jury pod przewodnictwem Alek­ sandra Jackowskiego p r z y z n a ł o na­ grody ufundowane przez: M K i S , W y ­ dział K u l t u r y P W R N w Bydgoszczy, warszawską Cepelię i Kujawsko-Po­ morskie Towarzystwo K u l t u r a l n e . Nagrody I otrzymali: Jan Kraje­ wski i Stanisław D u ż y ń s k i z Zawidza Kościelnego, pow. sierpecki, Stanisław Korpa z Rudy, pow. sieradzki, Sta­ nisław Zagajewski z W ł o c ł a w k a oraz Janina Gozdecka z O d r o w ą ż a , pow. konecki. Nagrody I I — Wincenty Krajewski z Zawidza Kościelnego, pow. sierpecki, Teodozjusz Butyniec z Otrębusów, pow. pruszkowski, Sta­ nisław Seweryński z O d r o w ą ż a , pow. konecki, J a r o s ł a w F u r g a ł a z Wierzbna, pow. oławski, W ł a d y s ł a w a Prucnal z Medyni Głogowskiej, pow. łańcucki, Józef Kaczmarek z Cłiyczy, pow. wloszczowski, Ryszard Sęk z Budzisk, pow. łukowski oraz Jan Centkowski z Nieszawy, pow. A l e k s a n d r ó w K u ­ jawski. Ponadto przyznano 14 n a g r ó d I I I oraz wyróżnienia, w t y m 5 w y r ó ż n i e ń w kategorii t w ó r c ó w m ł o d o c i a n y c h (poniżej lat 20). Prace w y r ó ż n i o n e w łącznej licz­ bie 211 zostały później zaprezento­ wane na wystawie otwartej 11 I X w toruńskim Muzeum Etnograficz­ nym. * V I I — w Muzeum Ziemi Mazo­ wieckiej w P ł o c k u otwarta została pokonkursowa wystawa artystycznego kowalstwa ludowego. Pokazano ok. 200 prac kowali z całego w o j . war­ szawskiego . * V I I — w Łowiczu czynna b y ł a pokonkursowa wystawa sztuki ludo­ * V I I — w czasie t r w a j ą c y c h „ D n i Morza" otwarto w K l u b i e Morskim w Gdyni w y s t a w ę twórczości amator­ skiej „ludzi morza" — marynarzy, r y b a k ó w , p o r t o w c ó w — pn. „ P r z e ­ g l ą d — 7 3 " . Pokazano 432 praco 81 a u t o r ó w z dziedziny rzeźby, malar­ stwa, grafiki, rysunku, metalopla­ s t y k i , p a m i ą t k a r s t w a , modelarstwa, a t a k ż e f i l m u , fotografiki, publicy­ s t y k i i prozy. V I I I — w P D K w Sejnach otwarto w y s t a w ę t k a n i n ludowych z terenu powiatu. * 5 I X — w P D K w Łańcucie otwarta została pokonkursowa w y ­ stawa ceramiki ludowej, zorganizo­ wana przez Spółdzielnię „ P r z e m y s ł L u d o w y " w Leżajsku i P D K , pod patronatem warszawskiej Cepelii. Na wystawie pokazano prace kilkunastu garncarzy ludowych z Medyni Głogo­ wskiej, Pogwizdowa, Zalesia i Ł ą ż k a Ordynackiego. * 6 X I — w K M P i K we W ł o c ł a w k u otwarta została wystawa rzeźb cera­ micznych Stanisława Zagajewskiego. Otwarcie poprzedzono było prelekcją Aleksandra Jackowskiego. * V I I — w Skoczowie rozstrzygnię­ t y został konkurs na s z t u k ę ludową Śląska Cieszyńskiego, zorganizowany przez Cepelię. W konkursie udział wzięło 32 osoby nadsyłając 68 prac. * V I I — w N o w y m Sączu otwarto w y s t a w ę prac nagrodzonych na kon­ kursie na s z t u k ę l u d o w ą ziemi są­ deckiej. J u r y pod przewodnictwem prof, dr Romana Reinfussa przyznało nagrody I (po 1500 zł) n a s t ę p u j ą c y m t w ó r c o m : w kategorii haftu i kra­ wiectwa — Franciszkowi Jancowi, w kategorii haftu — Annie A d a m ­ czyk, zdobnictwa i r e k w i z y t ó w obrzę­ dowych — Edwardowi P a t i i . Nagrody I I otrzymali: Wojciech Aleksy, Do­ m i n i k Konopka oraz 7-letni Alfred Niczołek — za rzeźby, oraz J ó z e f Kolbusz i L u d w i k Wilusz — garn­ carze. * V I I — w Muzeum i m . W ł a d y ­ sława Orkana w Rabce otwarta zo­ stała pokonkursowa wystawa malar­ stwa na szkle. W konkursie uczest­ niczyło 40 a r t y s t ó w ludowych i ama­ torów z południowych powiatów woj. krakowskiego. N a w y s t a w ę wybrano 200 z n a d e s ł a n y c h obrazów. * 11 V I I I — w Dworze Artusa w G d a ń s k u otwarta została wielka wystawa Sztuki Ludowej Polski Pół­ nocnej, na której zaprezentowano pra­ ce w y r ó ż n i o n e na konkursach, zorga­ nizowanych w 4 w o j e w ó d z t w a c h przez w a r s z a w s k ą Cepelię, Zrzeszenie „ A r t -Region" w Sopocie oraz W y d z i a ł y Kultury P W R N i W D K w Gdańsku, Olsztynie, Koszalinie i Szczecinie. N a konkurs wpłynęło ogółem 2 112 prac 360 a u t o r ó w . * V I I I — w Muzeum T a t r z a ń s k i m w Zakopanem czynna b y ł a wystawa ludowych obrazów na szkle Zofii Roj-Gąsienica oraz prac rzeźbiarza amatora Andrzeja Biernacika. I I . 2. Stanisław Zagajewski. Włocła­ wek. Sfinks, biskwit, 6 x 955 cm, * 9IX — w Tomaszowie Maz. otwarto p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę pn. „ S z t u k a ludowa powiatu rawskiego", zorganizowaną z okazji obchodów 30-lecia P R L przez Muzeum. * 9 I X — w bydgoskim Klubie Me­ dyka zorganizowano imprezę ludową „ P a ł u k i — 7 3 " , w ramach której otwar­ ta została wystawa ś w i ą t k ó w ludo­ w y c h ze zbiorów dr Andrzeja Hofma­ na ze Żnina. O d b y w a ł y się t e ż wy­ s t ę p y zespołów ludowych i jarmark ludowych w y r o b ó w . * 10 I X — w salach wystaw czaso­ w y c h Muzeum w Łowiczu otwarta została wystawa prac ludowej arty­ s t k i Marianny Sut, zorganizowana z okazji 65-lecia jej pracy twórczej. A r t y s t k a o t r z y m a ł a n a g r o d ę jubileu­ szową Ministra K u l t u r y i Sztuki. * 16 I X — w opolskim W D K ot w a r t a została wystawa malarstwa a m a t o r ó w z terenu Opolszczyzny. Zaprezentowano ponad 100 prac ok. 50 a u t o r ó w , wybranych na prze­ g l ą d a c h powiatowych. Autorzy wy­ różnionych prac otrzymali nagrody pieniężne. 67 �20 I X — w Galerii Sztuki Ludo­ wej „ F o l k l o r " w B i a ł y m s t o k u otwarta została wystawa t k a n i n y ludowej Scholastyki Krupowicz z Janowa., pow. sokolski. * 21 I X — w P a ł a c u K u l t u r y w Po­ znaniu otwarta została Ogólnopolska Wystawa Wojskowa Amatorskiej Twórczości Plastycznej. Otwarcia wystawy d o k o n a ł z-ca szefa GZP W P gen. bryg. A l b i n Ż y t o , w asyście dyrektora P a ł a c u mgr Jana Szajka, przedstawicieli ZO ZPOP, poszczegól­ nych okręgów wojskowych oraz licz­ nie p r z y b y ł y c h gości. Z 1362 prac n a d e s ł a n y c h na w y s t a w ę zaprezentowano: 40 prac malarskich, 64 rzeźby, 2 t k a n i n y oraz 39 grafik, 2 zestawy ex-librisów i 35 plakietek ceramicznych, a t a k ż e 40 prac malarskich dzieci. Komisarzem wystawy b y ł art. piast. Janusz Matysiak. * 24 I X — w Sieradzu rozstrzy­ gnięty został konkurs na współczesną s z t u k ę l u d o w ą ziemi łódzkiej, zorga­ nizowany z okazji 30-lecia PRL przez Muzeum i W y d z i a ł K u l t u r y P P R N w Sieradzu. W konkursie udział wzięło 55 osób z 32 miejsco­ wości z pow. sieradzkiego i łaskiego. Nagrody M K i S , W y d z i a ł u K u l t u r y P P R N w Sieradzu i Ł a s k u oraz Cepelii o t r z y m a l i : Szczepan Mucha, w . Szale, Jadwiga Grala z Burzenina, Józefa Chaładaj z Monie, W ł a d y s ł a w a Dobroszewska i Anna Kruszek z R ó ż y , Rozalia Masińska z Lidzania, Maria Pawlak z Sieradza, Stanisław K o r p a z Rudy, Józefa Dominiak z B o g u m i ł o wa, Maria Wojciechowska z Chojna, Maria Balcerzak z W o l i Bałuckiej^ Czesław Czekalik ze wsi Stoczki. Ponadto przyznano 15 w y r ó ż n i e ń . j * 26 I X — w Starej Kordegardzie w Ł a z i e n k a c h warszawskich otwarta została wystawa ludowej malowanki, na k t ó r e j pokazano prace w y r ó ż n i o n e w konkursie zorganizowanym przez Cepelię z inicjatywy warszawskiego Spółdzielczego Zrzeszenia W y t w ó r ­ czego P r z e m y s ł u Ludowego i A r t y ­ stycznego. Celem konkursu było za­ poznanie się ze stanem współczesnego malarstwa ludowego i zaktywizowanie ludowych malarzy. Nagrodę specjalną MKiS — o t r z y m a ł a Weronika R a t y n a z To­ maszowa L u b . Nagrody I — Seweryn Odrzywolski z Krasnegostawu, J u l i a n Bajkiewicz z Chełma L u b . Nagrody I I — Pawek K r z a k z Czarnego Stoku, Wanda Tyszko z pow. biłgo­ rajskiego, Maria Grabowska z P ł a w y , pow. K r a ś n i k , Genowefa Zatryba, Wiesława W y r ą b e k i Danuta Ś n i a d a ł a z Ostrołęki. Ponadto przyznano nagrody I I I i wyróżnienia. I I . 3. Genowefa Z a t r y b , O s t r o ł ę k a : Makatka, ol/pł. 66 X 168 cm. I I . 4. Weronika R a t y n a . T o m a s z ó w L u b . : Zabawa weselna, ol/pł. 9 5 x 145 cm. * 26 I X — w Łęczycy został roz­ s t r z y g n i ę t y konkurs p n . „Współ­ czesna sztuka ludowa ziemi ł ó d z k i e j " . W konkursie uczestniczyło 27 t w ó r c ó w z 20 miejscowości pow. łęczyckiego. Ogółem w p ł y n ę ł o 486 prac, w t y m : 145 rzeźb, 18 tkanin, 32 plecionki, 9 p a j ą k ó w , 256 wycinanek i 36 drob­ nych o b i e k t ó w . Organizatorem konkursu b y ł o Muzeum w Łęczycy. Nagrody ufundowane przez M K i S , C P L i A , Wydział Oświaty i Wydział K u l t u r y w Łęczycy oraz Muzeum w Ł ę c z y c y — o t r z y m a l i : nagrody I — Maria Plichta ze Świnic, Aleksy Wawrzyniak z Pod­ górzy, Maria S ł o m c z y ń s k a z Gołocie. Nagrody I I — Ewa Ż d u l s k a z P i ą t e k , Franciszka P a b i a ń c z y k z Krzepocin. Ponadto przyznano nagrody I I I i w y ­ różnienia. * I X — w Klubie „ R u c h u " w Kiel­ cach czynna b y ł a wystawa r z e ź b młodego t w ó r c y ludowego Bogdana Porzucka z Łasicy k . Z a j ą c z k o w a . * I X — w świetlicy „ P i e n i n y " w K r o ś c i e n k u czynna b y ł a wystawa malarstwa i r z e ź b , zorganizowana, podobnie jak w roku u b i e g ł y m , przez g r u p ę pienińskich t w ó r c ó w ludowych. * I X — w Świetlicy Związku Pod­ halan „ Ś w a r n a " w Zakopanem czyn­ na b y ł a wystawa obrazów na szkle Zdzisława Walczaka. Polska sztuka ludowa za granicą I X — w siedzibie Polskiego 0ś r o d k a Informacji i K u l t u r y w Berlinie otwarto w y s t a w ę prac krakowskiej Spółdzielni Pracy P r z e m y s ł u Ludo­ wego i Artystycznego i m . St. Wy­ spiańskiego. Zaprezentowano wyroby o wzorach opartych na folklorze Ziemi Krakowskiej: k i l i m y , gobeliny, haftowane stroje ludowe, pantofle, futrzaki i l a l k i regionalne. W y s t a w ę otwierano przy dźwię­ kach h e j n a ł u mariackiego, a słynny lajkonik krakowski, k t ó r e m u przy­ g r y w a ł a kapela „Młoskotów", harcow a ł po ulicach Berlina. * P r z e b y w a j ą c a w Polsce ekipa ka­ nadyjskich filmowców, pod kierow­ nictwem r e ż y s e r a Donalda Winklera, n a k r ę c i ł a w Zalipiu i Bukowinie Tatrz. szereg sekwencji do filmu realizowanego z okazji Kongresu Świa­ towej R a d y R ę k o d z i e ł a Artystycz­ nego, k t ó r y odbędzie się w roku p r z y s z ł y m w Kanadzie. Kronikę opracowała Jadwiga Jarnuszkiewicz � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/795cea250724a2247f1f1875aeb6e26a.pdf 0d12eed3484ac4fb371c4b4e00a17ed0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4517 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4201 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1974 t.28 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1974 t.28 z.2; s.128-133 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A X-XII 1973 Imprezy folklorystyczne i regionalne 9—14.X. •— w Krakowie odby­ wały się D n i Folkloru Ziemi Krakow­ skiej zorganizowane przez Z D K H u t y i m . Lenina. W programie zaprezento­ wano m . i n . widowisko „Wesele w karczmie", t a ń c e ludowe, o d b y ł się cepeliowski pokaz m o d y inspirowanej folklorem, w y s t ą p i ł y kapele ludowe, zespół sióstr K n a p i k , otwarto w y s t a w ę r z e ź b y ludowej i e k s p o n a t ó w zebra­ nych na terenie Nowej H u t y , a prze­ znaczonych dla przyszłego Muzeum Regionalnego. * 17—21.X. — w Mielcu o d b y w a ł się V J a r m a r k P i e ś n i i T a ń c a pn. „Ogólnopolskie Spotkania Folklorys­ tyczne", zorganizowany pod patrona­ tem CRZZ, M K i S , Radia i Telewizji oraz ZG Zw. Zaw. Metalowców. Celem tegorocznych s p o t k a ń było, wedle założeń o r g a n i z a t o r ó w , zademonstro­ wanie „ n o w a t o r s k i c h form opracowa­ nia folkloru jako źródła inspiracji t w ó r c z e j . Starano się zwrócić u w a g ę na dramaturgiczne opracowanie wido­ wiska folklorystycznego (...) wyko­ rzystującego elementy zaczerpnięte z folkloru". W konkursie udział wzięło ok. 650 członków zespołów artystycznych i blisko 200 członków kapel, śpiewaków, i n s t r u m e n t a l i s t ó w z całej Polski. J u r y pod przewodnictwem S t a n i s ł a w a Ha­ d y n y i dr J ana Stęszewskiego przyzna­ ło nagrody n a s t ę p u j ą c e : „Złote Skrzy­ d ł a I k a r a " otrzymali — mieleccy „ R z e s z o w i a c y " za „ K a r u z e l ę rzeszow­ s k ą " , łódzki zespół „ A n i l a n a " za wido­ wisko „ K a r c z m a ł o w i c k a " i „Sądecczanie". W kategorii Zespołów Pieśni i T a ń c a — „ L a s o w i a c y " ze Stalowej W o l i , a w turnieju kapel, śpiewaków i i n s t r u m e n t a l i s t ó w — dwuosobowa kapela braci Bździuchów z Aleksan­ drowa, pow. Biłgoraj i „ D u d z i a r z e Wielkopolscy" z Poznania. Ponadto w y r ó ż n i o n o k a p e l ę z Pustkowa, „ B a z u n y " z L e ż n a , pow. K a r t u z y , k a p e l ę p a s t e r s k ą z Limanowej i skrzypka — solistę Bolesława Wojtowicza z Opola Lub. W czasie S p o t k a ń czynna b y ł a wystawa folkloru zorganizowana ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Warszawie oraz kiermasz w y r o b ó w ludowych. Konkursy i wystawy X — X I I . — w Muzeum Górno­ śląskim w B y t o m i u czynna b y ł a wy­ stawa p n . „ N o r w e g i a w strojach ludo­ wych — Laleczki R ó n n a u g Petterssen". 128 W y s t a w ę zorganizowało Muzeum Górnośląskie w e d ł u g scenariusza dr Barbary Bazielich. Eksponaty wypo­ ż y c z y ł y : Norsk Folkemuseum, R ó n ­ naug Potterssen i Landsnemnola for bunadsporsmal w Oslo. Z okazji wystawy wydano katalog opracowany przez dr B a r b a r ę Bazie­ lich, z a w i e r a j ą c y : w s t ę p , spis ekspo­ n a t ó w i ilustracje. * X . — w Zarzeczu, pow. niżański, w związku z i n a u g u r a c j ą R o k u K u l t u ­ r a l n o - o ś w i a t o w e g o otwarta została wystawa prac t w ó r c ó w ludowych tego powiatu. Przyznano nagrody i w y r ó ż ­ nienia. W dziedzinie malarstwa nagr. I o t r z y m a ł a Zofia P a r t y k a , nagr. I I — Aleksandra Skulska. W dziedzinie haftu — nagr. I — Stanisław K a p u ś ­ ciński, nagr. I I — Renata Węglarz ; w dziedzinie koszykarstwa — nagr. I — Jan Piotrusz, nagr. I I — Jan L u chowski; w dziedzinie garncarstwa — nagr. I — Stanisław Pasek, nagr. I I — Stanisław Żelazko. * 10.X. — w Muzeum Archeolo­ gicznym i Etnograficznym w Łodzi otwarta została wystawa p n . „ S z t u k a ludowa pow. ł ó d z k i e g o " . Zaprezento­ wano dorobek konkursu, w k t ó r y m uczestniczyło 24 t w ó r c ó w z 11 wsi, n a d s y ł a j ą c 309 prac. Najbogaciej re­ prezentowano b y ł y k w i a t y z bibuły. Najlepsze prace nagrodzono. * 14.X. — w Muzeum O k r ę g o w y m w Lublinie otwarta została wystawa „ S z t u k a ludowa środkowej Lubel­ szczyzny", na k t ó r e j zaprezentowano dorobek konkursu zorganizowanego przez W y d z i a ł K u l t u r y P W R N , M u ­ zeum Okręgowe, Stowarzyszenie Twór­ ców L u d o w y c h i C P L i A — w ramach akcji „ K u l t u r a ludowa dobrem naro­ du". W konkursie udział wzięło 81 a r t y s t ó w , k t ó r z y nadesłali 740 prac z dziedziny r z e ź b y , kowalstwa artys­ tycznego, malarstwa, tkactwa, garn­ carstwa, plastyki obrzędowej. J u r y pod przewodnictwem mgr Zygmunta Ślusarskiego, dyrektora Muzeum, p r z y z n a ł o nagrody w sumie łącznej 37 500 zł. Nagrody I otrzymali: Maria Abramiuk, Chmielów, pow. Parczew i Józefa Pidek, Bychawka, pow. Bychawa - - z a p l a s t y k ę obrzę­ d o w ą ; W ł a d y s ł a w B a k u n , Krasne, pow. Parczew za plecionkarstwo; To­ masz Filipczuk, P a w ł ó w , pow. Chełm L u b . za garncarstwo; Aleksandra i Franciszka Wiech, Sułoszyn, pow. L u b a r t ó w za tkactwo. Nagrody I I — Aleksandra Niedziałek i Zofia Sałek» L u b l i n — za p l a s t y k ę o b r z ę d o w ą ; Jan D u d y k , Dolhobrody, pow. W ł o d a w a za plecionkarstwo; Jan Sławiński i Kazimierz Wanarski, P a w ł ó w , pow. Chełm L u b . — za garncarstwo; Stani­ sław B a j , Dolhobrody, pow. W ł o d a w a i Janina Marciniuk, Kolano, pow. Parczew — za t k a c t w o ; S t a n i s ł a w Szulc, Wola K o r y b u t o w a , pow. Chełm za rzeźbę i Bronisław Pietrak, Gutan ó w , pow. P u ł a w y za kowalstwo. Nagrody I I I — Antonina Kochaniec i Helena K r u k , K r z c z o n ó w , pow. B y ­ chawa — za p l a s t y k ę o b r z ę d o w ą , Maria Grobel, J a w o r ó w , pow. P u ł a w y — za plecionkarstwo, K a t a r z y n a Bełaz, Horostyta, pow. W ł o d a w a i Maria Karpowska, Krzywowierzba, pow. W ł o d a w a — za tkactwo, R o m a n Buczek, Czułczyce, pow. Chełm L u b . i Tadeusz Szulc, Wola K o r y b u t o w a , pow. Chełm — za rzeźbę, Maria Ciechomska, P a w ł ó w , pow. Chełm L u b . i Stanisława M ą k a , R o d ż a ł ó w , pow. Chełm L u b . — za malarstwo. Ponadto przyznano 13 w y r ó ż n i e ń . Komisarzem wystawy i konkursu b y ł mgr Celestyn W r ę b i a k , ekspozycję o p r a c o w a ł Brunon Nagrodzki. Z okazji wystawy wydano kata­ log ilustrowany z a w i e r a j ą c y : W s t ę p — Zygmunta Ślusarskiego, o m ó w i e n i a poszczególnych działów opracowane przez poszczególnych a u t o r ó w : Tkac­ two — Celestyn W r ę b i a k , Garncar­ stwo — Sabina Dados, R z e ź b a — Maria Grybel-Meksuła, Plastyka ob­ rzędowa — Danuta P a w i ł a ń s k a - M a zur, Malarstwo — Maria Grybel-Me­ ksuła, Wycinanka •— Danuta Pawił a ń s k a - M a z u r , Kowalstwo artystycz­ ne •— Alfred Gauda, Plecionkarstwo •— Alfred Gauda. Zamieszczono również wykaz nagrodzonych t w ó r c ó w . * X . — w m u s z y ń s k i m Muzeum Regionalnym otwarta została wystawa rzeźby ludowej a r t y s t ó w tego terenu, m . i n . J ó z e f a Citaka, S t a n i s ł a w a Niewoli. * 20.X. — w Galerii Sztuki Ludo­ wej „ F o l k l o r " Białostockiego Towa­ rzystwa Sztuk P i ę k n y c h otwarta zo­ s t a ł a wystawa rzeźb Włodzimierza Naumiaka, rolnika z pow. bielskiego. * 22.X. — w D o m u A r t y s t y Plas­ t y k a w Warszawie otwarta została wystawa pn. „ T r a d y c j e i współczes­ ność w twórczości ludowych a r t y s t ó w n a r o d ó w Z w i ą z k u Radzieckiego", na k t ó r e j zaprezentowano ponad 500 �e k s p o n a t ó w ceramiki i t k a n i n y . W y ­ s t a w ę przeniesiono n a s t ę p n i e do Szcze­ cina na Zamek K s i ą ż ą t Pomorskich. Omówienie wystawy zamieszczamy w numerze. * 30.X. — w Muzeum w G r u d z i ą d z u otwarto w y s t a w ę pn. ,,Sztuka ludowa ziemi gdańskiej — Kaszuby Kocie wie, Powiśle W a r m i ń s k i e z Ż u ł a w a m i " . Wystawa zorganizowana została przy współpracy z g d a ń s k i m W D K . Poka­ zano na niej zarówno d a w n ą j a k współ­ czesną s z t u k ę l u d o w ą t y c h regionów, m . i n . rzeźbę, c e r a m i k ę , haft, malar­ stwo na szkle, wyroby z rogu, stroje i meble. * X I . — w W D K w Złocieńcu czynna b y ł a wystawa obrazów N i k i ­ fora. P r z e m y s ł u Ludowego i Artystycznego „ K o r o n k a " w Bobowej. W konkursie udział wzięło 57 koronkarek z Bobo­ wej i okolicznych wsi, k t ó r e nadesłały łącznie 109 prac. J u r y pod przewodnictwem mgr Zdzisława Szewczyka, kuratora M u ­ zeum Etnograficznego w Krakowie, p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c e : na­ grody specjalne za wysoki poziom artystyczny zestawu prac konkurso­ wych o t r z y m a ł y — Anna Zięba ze Stróżnej, Jadwiga Mucha z Ciężkowic, J u l i a Niemas ze S t r ó ż n e j . Nagrody I — Zofia Ziomek, Helena i Janina Bogusz z Siedlisk. Nagrody I I — Janina Bawołek, Józefa Wiejaczka i L u d w i k a Urbanek z Siedlisk, W i k ­ toria R z ą s a z Łużnej oraz Maria Chmura z Brzany. Ponadto przyznano 6 n a g r ó d I I I i 10 wyróżnień. Łącznie fundusz n a g r ó d wynosił 30 000 zł. Przyznany został przez Spółdzielnię „ K o r o n k a " oraz Związek Sp-ni Prze­ m y s ł u Ludowego i Artystycznego „Cepelia" w Warszawie. * X I . — w W D K w Olsztynie o d b y ł się I V W o j e w ó d z k i P r z e g l ą d P l a s t y k i Amatorskiej. N a wystawie znalazło się 108 prac 56 a u t o r ó w . X I . — w Muzeum Świętokrzys­ k i m w Kielcach czynna b y ł a wystawa „ L u d o w e rzemiosło Kielecczyzny" pre­ z e n t u j ą c a wyroby od k o ń c a X I X w. po dzień dzisiejszy. X I I — w Rzeszowie o d b y ł się wojewódzki P r z e g l ą d P l a s t y k i Ama­ torskiej i Ludowej, na k t ó r y m wy­ brano prace przeznaczone na Ogólno­ polską W y s t a w ę do Szczecina. Z ogól­ nej liczby 45 a u t o r ó w zakwalifiko­ wano 18. * X I . — z okazji 15-lecia istnienia K l u b u P l a s t y k ó w A m a t o r ó w w War­ szawie zorganizowano w salach Sto­ łecznego D o m u K u l t u r y wystawę prac plastycznych. W czasie swej działalności K l u b zorganizował 172 wystawy zbiorowe oraz 170 i n d y w i ­ dualnych. 4 członków K l u b u zostało p r z y j ę t y c h do Związku Polskich A r ­ tystów Plastyków. * II. 1. Franciszek 3 . X I I . — w Muzeum Regional­ n y m w Brzezinach została otwarta wystawa prac malarki ludowej Hen­ r y k i Hak-Szmajdy z Domosina, pow. Brzeziny. Z okazji wystawy wydano katalog. * 6 . X I I . — w Krakowie rozstrzy­ g n i ę t y został X X X I konkurs na naj­ piękniejszą szopkę k r a k o w s k ą , orga­ nizowany przez Muzeum Historyczne K r a k o w a . Do konkursu zgłoszono 67 szopek. J u r y pod przewodnictwem mgr Leszka Ludwikowskiego, wicedyrek­ tora Muzeum Historycznego — oce­ niło szopki w trzech grupach, przy­ znając nagrody n a s t ę p u j ą c e : * 2 0 . X I . — w Opocznie został roz­ s t r z y g n i ę t y konkurs na haft i tkactwo opoczyńskie, zorganizowany przez OPLiA. W konkursie wzięło udział 57 twórców ludowy«h z 9 miejscowości, n a d s y ł a j ą c 270 prac. J u r y pod przewodnictwem mgr Barbary Tężyckiej przyznało nagrody n a s t ę p u j ą c e : I — Maria i A n n a Rzep­ ka, Bielowice; Stanisława, Franciszka i Józefa D ą b r o w s k i e , Bielowice — za haft: Józefa R ó g , Dzielna, Grzegorz Rafalski, Modrzew, Maria Świątek, Buczek — za tkactwo. Ponadto przy­ znano 10 n a g r ó d I I oraz nagrody I I I , I V i wyróżnienia. X I . — X I I . ~ we W ł o c ł a w k u odbyło się I Biennale Fajansu Włoc­ ławskiego zorganizowane z okazji 100 jubileuszu Włocławskich Zakła­ dów Ceramiki Stołowej. N a wystawie retrospektywnej w Muzeum Kujaw­ skim zaprezentowano w y r o b y od X I X wieku do dzisiejszych. Z okazji Biennale zorganizowano t a k ż e konkurs dla kujawskich malarek zatrudnionych w z a k ł a d a c h oraz kier­ masz. W y r ó ż n i a j ą c e się artystki otrzy­ m a ł y nagrody ufundowane przez M K i S i W R N oraz odznaki Zasłużonego Działacza K u l t u r y . Z okazji wystawy wydano p i ę k n y katalog z a w i e r a j ą c y : w s t ę p omawia­ jący historię zakładów, noty biogra­ ficzne, ilustracje jednobarwne i kolo­ rowe. K a t a l o g o p r a c o w a ł a dr Romu­ alda Hankowska, dyrektor Muzeum Kujawskiego, które zorganizowało Biennale. Świder. Chrystus. W grupie szopek n a j w i ę k s z y c h : nagrody I o t r z y m a l i : Jan M a l i k i Ta­ deusz Gillert, nagrody I I — Włodzi­ mierz Łesyk, W i t o l d Głuch, Kazimierz Gadek i Aleksander Jurkiewicz, na­ grodę I I I — Leonard Paciorek. W grupie szopek średnich nagro­ d ę I — Stanisław P a c z y ń s k i , nagrody I I — Janusz R o z p ę d z i k , Włodzimierz Ł e s y k i Leszek K r u k , nagrody I I I — Andrzej Banach, Kazimierz W i a t r i Krzysztof P ę k a l s k i , ponadto 4 wy­ różnienia. W grupie szopek m a ł y c h nagrody I — Maciej Moszew i Jacek Głuch, nagrody I I — Zbigniew Gillert, nagrody I I I — Walenty Ruszkiewicz, Ryszard Z i m n y , Tadeusz G r u d z i ń s k i , Ryszard Masztalerz i H e n r y k Sokół, ponadto 4 wyróżnienia. * Na fundusz nagród (łącznie 51 700 zł) złożyły s i ę : M K i S , W y d z i a ł K u l t u r y M R N i W R N , Spółdz. Zrze­ szenie „ M i l e n i u m " , Krakowskie W y ­ dawnictwo Prasowe, I n s t y t u t W y d . „ Z n a k " , Zjedn. Zespołów Gospodar­ czych ,,Veritas", K o ł o P r z e w o d n i k ó w P T T K , redakcja „Słowa Powszech­ nego", Spółdzielnia P r z e m y s ł u Ludo­ wego i Artystycznego i m . St. W y ­ spiańskiego, Zw. Spółdzielnia Mieszka­ niowa, Tow. Miłośników H i s t o r i i i Za­ b y t k ó w K r a k o w a , W o j . Zrzeszenie Prywatnego H a n d l u i Usług oraz K r ó l K u r k o w y i dwóch Marszałków „ B r a c ­ t w a Kurkowego". 2 9 . X I . — r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs ogłoszony przez Spółdzielnię W dniu konkursu u k a z a ł a się praca T . W r o ń s k i e g o p t . „ K o n k u r s y szopek krakowskich" wydana przez * 2 6 . X I . — w Muzeum Regional­ n y m w Radomsku otwarta została po­ konkursowa wystawa sztuki ludowej pow. r a d o m s z c z a ń s k i e g o . W konkursie uczestniczyło 26 osób, wśród k t ó r y c h w y r ó ż n i a ł y się tkaczki, rzeźbiarze, ceram icy. 129 �Muzeum Historyczne m. K r a k o w a . Zawiera ona omówienie dotychczaso­ wych. 29 k o n k u r s ó w oraz b o g a t ą doku­ mentację. * 7 . X I I . — w D o m u Sztuki Ludo­ wej w Krakowie zorganizowano stara­ niem zrzeszenia „ M i l e n i u m " kiermasz wyrobów związanych z ludowymi o b r z ę d a m i ś w i ą t e c z n y m i , zwłaszcza regionu krakowskiego. Oferowano m . i n . miniatury turoni, ludowe pier­ n i k i , szopki, rzeźby, a przede wszyst­ k i m choinkowe ozdoby ze słomy i b i ­ buły. 1 5 . X I I . — w Muzeum Archeolo­ gicznym we Wrocławiu otwarta zo­ s t a ł a wystawa V I I I Wojewódzkiego P r z e g l ą d u Plastyki Amatorskiej, zor­ ganizowana przez W o j . R a d ę Zw. Zaw. i W D K we Wrocławiu. Do P r z e g l ą d u zgłoszono 3.665 prac, z k t ó r y c h 494 wybrano na wy­ s t a w ę wojewódzką. 2 0 . X I I . — r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs na szopki ludowe i rekwizyty obrzędowe w pow. żywieckim, zorga­ nizowany przez W y d z i a ł Kultury W R N w Krakowie, Referat K u l t u r y P R N w Ż y w c u i Muzeum w Żywcu. N a konkurs nadesłano 16 e k s p o n a t ó w , wśród k t ó r y c h przeważały szopki z nieruchomymi figurkami rzeźbiony­ m i w drzewie. J u r y pod przewodnic­ twem dr E w y Fryś-Pietraszkowoj p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c e : na­ grody I otrzymali Józef H u l k a •/. Ł ę k a w i c y i jego syn, 13-letni Jan za duże tradycyjne szopki z zestawami k u k i e ł e k ; nagrody I I — W ł a d y s ł a w Kastolik z Gilowic i J ó z e f Jasek z Żyw­ ca — Sporysza za szopki rzeźbione; nagrody I I I Anna Fieoń z Wieprza i Piotr Kastolik z Gilowic za szopki oraz J ó z e f Kupczak z Ż a b n i c y za m a s k ę d r e w n i a n ą . Ponadto przyznano 3 wyróżnienia. Nagrody u f u n d o w a ł y : Wydział K u l t u r y W R N w Krakowie i Referat K u l t u r y P R N w Żywcu. (Suma łączna 12 000 'zł). I I . 6. Jan Malik, szopka, I nagroda na konkursie szopek w Krakowie. I I . 4, 5. Fragmenty ekspozycji sztuki ludowej i k u l t u r y materialnej w P a ń s t w o ­ w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawie. I I . 3. M i n . Józef Fajkowski i dyr. Sta­ nisław Lorentz otwierają ekspozycję w nowej siedzibie P a ń s t w . Muzeum Etnograficznego w Warszawie. 4 * 15. X I I . — n a s t ą p i ł o otwarcie wystaw s t a ł y c h w nowej siedzibie P a ń s t w o w e g o Muzeum Etnograficz­ nego w Warszawie przy u l . Kredyto­ wej 1. U d o s t ę p n i o n o sale: sztuki ludo­ wej, gospodarki podstawowej i rze­ miosł, stroju, tkanin, koronek i haf­ t ó w , folkloru oraz k u l t u r pozaeuropej­ skich (Afryka, A m e r y k a P ł d . i Śr. Oceania). Uroczystego otwarcia M u ­ zeum dokonał wiceminister K u l t u r y i Sztuki J ó z e f Fajkowski w obecności dyr. Muzeum — dr Kazimierza Piet­ kiewicza i dyr. Muz. Narodowego w Warszawie — S t a n i s ł a w a Lorentza. * 16. X I I . — w Zamku w Szydłowcu została otwarta doroczna W o j e w ó d z k a Wystawa Sztuki Ludowej i Twór­ czości Amatorskiej. * 130 T 5 �X I I . — w P D K w Konskiem otwarta została doroczna wystawa pn. „ S z t u k a ludowa powiatu konec­ kiego". Wystawo zorganizowali: P D K i K l u b T w ó r c ó w Ludowych. * X I I . — w B i a ł y m s t o k u o d b y ł się I I I Wojewódzki Przegląd Plastyki Amatorskiej. Do P r z e g l ą d u zgłoszono 1.000 e k s p o n a t ó w , z k t ó r y c h j u r y zakwalifikowało 162 na w y s t a w ę woje­ w ó d z k ą . Za w y r ó ż n i a j ą c e się zestawy przyznano w y r ó ż n i e n i a 27 autorom. * Eweliny P ę k s o w e j , Brunona Podjaskiego, Jana Płaskocińskiego, Zenona Radke, W ł a d y s ł a w a Rybkowskiego, Jana Skoczylasa, Adama Słowińskie­ go, E r w i n a Sówki, Mariana Ulca, Corarda Urbanka, S t a n i s ł a w a Wierzbic­ kiego, W ł a d y s ł a w a Walczaka, H a l i n y W a l ickic j , Zygmunta W a r c z y g ł o w y , Henryka Wierechowskiego, Marii Wojtowicz, Leopolda i P a w ł a W r ó b l a , Adama, H e n r y k a i Stefanii Zegadło. W ystawę — przy w s p ó ł p r a c y D E S A — p r z y g o t o w a ł Marco Querel. T X I I . — w Muzeum Śląska Opol­ skiego czynna b y ł a wystawa współ­ czesnej rzeźby ludowej Opolszczyzny, na k t ó r e j zaprezentowano dorobek konkursu zorganizowanego przez M u ­ zeum i C P L i A . W konkursie wzięło udział 24 a r t y s t ó w , n a d s y ł a j ą c łącznic 122 prace. Nagrody o t r z y m a l i : Stani­ sław Majewski, prac. PGR ze Sternalic, pow. Olesno, Jan Darek z Pako­ sławic, pow. Nysa, Tadeusz Obrzud z Półwiosck, Mieczysław Trepa z P r u d ­ nika, Mieczysław Smazia z Grodkowa, S t a n i s ł a w L e ś n i a k z G ó r y Św. A n n y , Ginter H u d a l a z Zimnie M a ł y c h . * * X I I . — w warszawskiej SGPiS o d b y ł a się druga już wystawa r z e ź b y ludowej połączona z kiermaszem. Organizatorzy — Rada Uczelniana ZSP — zamierzają co roku organizo­ w a ć podobne wystawy. 2 0 — 3 0 . X I . — w Pradze o d b y w a ł się wielki pokaz t k a n i n y artystycznej i regionalnych lalek Krakowskiej Spół­ dzielni P r z e m y s ł u Ludowego i A r t y s ­ tycznego i m . St. W y s p i a ń s k i e g o . Polska sztuka ludowa za granicą 1—10.X. w Senftenberg, ośrodku g ó r n i c z y m na Ł u ż y c a c h czynna b y ł a wystawa wielkopolskiej sztuki ludo­ wej, zorganizowana t a m w ramach polsko-niemieckiej dekady k u l t u r a l ­ nej przez Muzeum K u l t u r y i Sztuki Ludowej — Oddział Muzeum Narodo­ wego w Poznaniu. Na wystawie poka­ zano rzeźbę, malarstwo, s t r ó j , cerami­ k ę i zdobnictwo. * 5—7.X. — z okazji o b c h o d ó w 24-lecia N R D i D n i K u l t u r y Wrocła­ wia o d b y ł y się w Miśni i Nossen wy­ s t ę p y zespołu pieśni i t a ń c a oraz c h ó r u z Trzebnicy, a t a k ż e wystawa prac trzebnickich amatorów-plastyków. * 18.X. — w galerii „ L a Feluca" w Rzymie otwarta została wystawa pn. „ I naifs delia Polonia", na k t ó r e j pokazano prace Kazimierza, Mariana i Zenona Adamskich, Bazylego A l b i czuka, Zofii Barańskiej-Dzięciołowskioj, Edwarda B ł a z i a k a , Juliana Bajkiewicza, Tadeusza C ą k a ł y , F e l i ­ ksa Czajkowskiego, H a l i n y D ą b r o w ­ skiej, S t a n i s ł a w a Dobiasza, L u d w i k a Holesza, W ł a d y s ł a w y I w a ń s k i e j , Sta­ nisława K a r u l a k a , Edwarda K o ł a c z a , M a r i i Korsak, Jana Krajewskiego, Jana L a d y , Jana L a m ę c k i e g o , Bogda­ na Lesińskiego, Jana Niewoli, Teofila Ociepki, Seweryna Odrzywolskiego, Krzysztofa Okonia, Franciszka P a l k i , * X I I . — w Hadze o d b y ł się festi­ wal Cepelii. Czynna b y ł a wystawa polskiej sztuki ludowej, zorganizowano pokaz mody cepeliowskiej oraz w y s t ę ­ py zespołu ludowego z Opoczna. * * 1 3 . X I . — w Los Angeles otwarta została wystawa pn. ,,Naive art of Poland", zorganizowana staraniem propagatorki polskiej sztuki w USA — E w y Papo. N a wystawie pokazano obrazy i rzeźby 18 a r t y s t ó w : M a r i i Korsak, Leona K u d ł y , Nikifora, Teo­ fila Ociepki, Józefa P i ł a t a , Jana P ł a s ­ kocińskiego, H a l i n y W alickiej, Hen­ r y k a Wierzchowskiego, M a r i i Wojto­ wicz, Adama i H e n r y k a Zegadło, Tadeusza Adamskiego, Stanisława K o r p y oraz J. Kuczaja, J. Niewoli, St. Wierzbickiego i St. Zegadło. Z okazji wystawy wydano folder zawierający k r ó t k i w s t ę p , noty bio­ graficzne 12 a r t y s t ó w i ilustracje. * wystawa sztuki ludowej w o j . bydgos­ kiego. Wystawa cieszyła się d u ż ą frekwencją — przeciętnie 200—300 osób dziennie. T * 2 5 . X I . — w Ostendzie otwarto największą po wojnie w y s t a w ę współ­ czesnej sztuki polskiej, na k t ó r e j między i n n y m i pokazano w dziale , , K o p e r n i k a ń s k i m " 25 rzeźb ludo­ w y c h ze zbiorów Muzeum Etnogra­ ficznego w Toruniu. Otwarcia wystawy d o k o n a ł bur­ mistrz Ostendy J . Piers w obecności ambasadora P R L w Belgii St. K o ­ ciołka, radnych i licznie p r z y b y ł y c h mieszkańców miasta. Wystawa została przeniesiona w l u t y m 1974 r. do Aalst. * 6 . X I I . — w Salach Muzeum Sztuki U ż y t k o w e j w Lozannie otwarta została wystawa polskiej sztuki ludo­ wej pod n a z w ą „ W z ó r - m o t y w - z n a k " . W y s t a w ę p r z y g o t o w a ł o Muzeum Etno­ graficzne w Krakowie. Komisarzem b y ł a dr Zofia Reinfuss. Pokazano eksponaty reprezentujące różne działy sztuki ludowej od pisanek do u l i figuralnych oraz p r z y k ł a d o w e w n ę ­ trza d w u izb ludowych — krakowskiej i kurpiowskiej, w k t ó r e j Czesława Konopko wna d e m o n s t r o w a ł a swoje umiejętności wycinankarskie. Uroczystego otwarcia wystawy d o k o n a ł minister K u l t u r y i Sztuki, Stanisław Wroński. Przemówienie inauguracyjne wygłosił prezydent miasta, członek r z ą d u federalnego G. A . Chellavar. WVstawe przeniesiono n a s t ę p n i e do W i n t e r t h u r . * 6 . X I I . — w Lipsku, w Ośrodku Informacji i K u l t u r y otwarta została Inne 2 . X I I . — w kieleckim klubie „ W i e d z a " rozpoczęła się Ogólnopolska Konferencja Folklorystyczna Regionu Kieleckiego. Inauguracyjny referat p t . „ C h a r a k t e r y s t y k a etnograficzna w o j . kieleckiego", wygłosił dr Jan K a m o c k i . Po konferencji odbył się pokaz t a ń c ó w z kieleckiego, kiermasz sztuki ludowej i w y s t ę p y regionalnych kapel i zespołów. * 1 3 . X I I . — w P D K w Tucholi o d b y ł o się uroczyste wręczenie sty­ pendiów w y r ó ż n i o n y m artystom ludo­ w y m za osiągnięcia twórcze w 1973 r. Kujawsko-Pomorskie Towarzys­ t w o K u l t u r a l n e oraz W y d z i a ł K u l t u r y U r z ę d u Wojewódzkiego p r z y z n a ł y sty­ pendia następującym twórcom: L . Brzezińskiemu, E . Chrapkowskiej, A . Kantrzonkowej, K . Kiedrowiczowi, W ł . L i c y , Fr. Menczykowskiemu, H . Bloch, K . Balcerzakowi, I . Boetcher, Fr. Ciżmowskiej, H . Grabow­ skiej, W ł . Jagielskiemu, E . K a b a c i ń skiemu, W . Landowskiemu, I . Ł a n gowskiej, Z. Makowskiej, N . Maliń­ skiej, I . Nowackiej, E . Puk, O. Rydzkowskiej, A . Szczęsnej, G. Wietrzykowskiej, M . W y t r ą z e k . * 15.XII. — w W D K w Gdańsku odbył się Zjazd Twórców Ludowych Ziemi G d a ń s k i e j . W r ę c z o n o nagrody najwybitniejszym artystom l u d o w y m tego terenu. * 2 0 . X I I . — w warszawskim D o m u Dziennikarza odbyło się uroczyste wręczenie n a g r ó d i m . Jana Pocka. W t y m roku nagrody r ó w n o r z ę d n e o t r z y m a l i : Rozalia i Wojciech Grze­ gorczykowie z Krajna, pow. Kielce — poeci ludowi, Zofia Wiechno z Wierznowie pow. Łowicz, — wycinankarka, Andrzej S k u p i e ń — Florek (pośmiert­ nie) ze Stołowego, pow. N o w y T a r g , Bronisław Pietrak z Gutanowa, lubel­ skie — poeta i kowal. Paulina Hory­ szowa ze Strumienia Dużego, lubel­ skie — poetka, Walenty Kunysz z Kraczkowej, rzeszowskie — pamiętnikarz. W uroczystości wręczenia n a g r ó d uczestniczyli: minister K u l t u r y i Sztu­ k i , Stanisław W r o ń s k i oraz działacze kultury. * X I I . — z m a r ł zasłużony poeta i gawędziarz ludowy Andrzej S k u p i e ń — Florek ze Stołowego. 131 �W pogrzebie uczestniczyły liczne delegacje, przedstawiciele władz poli­ tycznych, administracyjnych, społecz­ n y c h — wiejskich, gminnych, powiato­ wych, wojewódzkich, krajowych i koś­ cielnych z m e t r o p o l i t ą krakowskim. Wystawy sztuki ludowej i „naiwnej" za granicą, zrealizowane przez BHZ „DESA" w roku 1973 Anglia 1. Manchester — N o r t h West Arts Associations — wystawa malarstwa na szkle Eweli­ n y Pęksowej — 2 7 . V I . — 2 1 . V I I . — Galerie Elke Zimmor — ,.Naive K u n s t aus Polen" — 7 . V I I I . — —8.IX. 5. Monachium — Galerie W . Gurlit — udział w mię­ dzynarodowej wystawie n a i w i s t ó w ( K . Adamiec, M . Korsak, B . Lesiński) — 1 6 . X I . — 2 2 . X I I . 6. Esslingen — Kreisjugendring — wystawa rzeź­ by ludowej — X . 7 3 . 7. Kolonia — Galerie Runhoff — wystawa naiw i s t ó w : malarstwo i rzeźba —• XI.—XII. 8. Krefeld — K r u l l Galerie — wystawa naiwist ó w — 15.XII.—15.1.74. Berlin Zachodni Szwajcaria 2. „ W e i n a c h t s m a r k t am F u n k t u r m " — wystawa — kiermasz — ludowa rzeźba i malarstwo na szkle — 1—16.XII. 9. Morges — Galerie Pro Arte Kasper — kon­ kurs m i ę d z y n a r o d o w y malarstwa naiwnego — udział M . Wojtowicz — 2.V.—2.VI. nej — rzeźba, 12.IV—6.V. malarstwo, — Włochy 11. Riccione — Palazzo del Turismo — wystawa n a i w i s t ó w — 9.VII.—22.VLTI. 12. R z y m — Galeria L a Feluca — Naiwiści z Polski ( „ I naifs delia Polonia") — X.73. 13. Latisana — Studio d ' A r t e (GaleriaLa Feluca) — naiwiści z Polski — X I . 7 3 . 14. Spoleto — X V Festival d e i d u e M o n d i . „Naifs delia Polonia"— Palazzo Callicola (organizatorzy — V i t t o r e i Marco Querel)—23.VI.—8. V I I . USA 15. Los Angeles — Ewa Pape (The Egg and Eye) — „ N a i v e A r t of Poland" 1 3 . X I . — 6 . 1 . NRF 3. Brema — Galerie Bettanstrasse G M B H — wystawa malarstwa, grafiki i rzeź­ by ludowej, 6.1. — 25.11. 4. Dusseldorf Tot.: 132 T W ciągu 1973 r. sprzedano dzieła t w ó r c ó w ludowych i naiwnych na łączną s u m ę 67.470 dolarów. Szwecja 10. Sztokholm — Sveagalleriet — udział w m i ę d z y ­ narodowej wystawie sztuki naiw­ Stanisław Stępniewski — il. 1, 2; Prac. fot. P M E w Warszawie — il. 3; Bohdan Sowilski Kronikę opracowała Jadwiga Jarnuszkiewicz - il. 4; 5; J a n Świderski — Us. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3a6acd8d9eb58bab006fcd224f73626e.pdf ac1b4cad13c49aa6d264e85267784de1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4525 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4208 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1974 t.28 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1974 t.28 z.3; s.189-192 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I I-III K A 1974 Imprezy folklorystyczne i regionalne 20.1—18.11 —• w Kaliszu t r w a ł V I I I P r z e g l ą d Amatorskiego R u c h u Artystycznego, w czasie k t ó r e g o od­ bywały się w y s t ę p y zespołów instru­ mentalnych i instrumentalno-w okalnych. 7 * 20.1 — rozpoczęła się tradycyjna ..Zima Katowicka 74", w czasie k t ó r e j wśród licznych imprez zorganizowano Targi Plastyki Amatorskiej. * 26.1 — 3 . I I — t r w a ł y tradycyjne Zimowe D n i K r y n i c y , w czasie k t ó ­ rych w y s t ę p o w a ł y zespoły regionalne oraz czynne b y ł y w y s t a w y : malarstwa Nikifora i rzeźb Józefa Citaka. * 27.1 — w Sycowskim O ś r o d k u K u l t u r y o d b y ł się V I I Festiwal Pieśni Ludowej z udziałem zespołów pieśni i t a ń c a oraz kapel pow. sycowskiego. Jury pod przewodnictwem dr Józefa Majchrzaka p r z y z n a ł o I miejsce zespo­ łowi pieśni i t a ń c a z Zawady, I I — z Nowej W s i , a I I I — zespołowi z M i łowic i Ślizowa. D o d a t k o w ą a t r a k c j ą festiwalu, by­ ła wystawa haftów i koronek d w ó c h artystek ludowych z ziemi sycowskiej — Zofii Wesołowskiej i A n i e l i Górki. Z okazji festiwalu zorganizowano też wystawę rzeźby w drewnie, prezentu­ jąc eksponaty w y p o ż y c z o n e z Muzeum Etnograficznego wo Wrocławiu. 6.1 — w Zamku K s i ą ż ą t Pomor­ skich w Szczecinie odbył się kiermasz, zorganizowany w dniu z a m k n i ę c i a wystawy plastyki amatorskiej i ludo­ wej, a zarazem otwarcia I I Zjazdu Twórców Ludowych. * * 10, 11.11 — w Bukowinie Ta­ trzańskiej o d b y w a ł się I I K a r n a w a ł Góralski, zorganizowany przez władze pow. N o w y Targ pod hasłem „ w k a ż ­ dej gminie — festiwal". Celemimprezy jest upowszechnienie folkloru rodzi­ mego. 9.1 — w Galerii TPSP w War­ szawie otwarta została wystawa rzeźb Tadeusza. Cąkały, artysty ludowego z D ą b r ó w k i , pow. Ł u k ó w (lubelskie). Organizatorami wystawy b y l i : Cepelia, Związek Spółdzielni P r z e m y s ł u Ludo­ wego i Artystycznego w Warszawie oraz TPSP. Z okazji wystawy wydano katalog ze w s t ę p e m dr A n n y K u n czyńskiej-Irackiej, ilustrowany zdję­ ciami autora i jego prac. * 1 6 . I I I — w K r o b i , pow. g o s t y ń s k i rozpoczął się cykl imprez, k t ó r e t r w a ć będą w Wielkopolsce do lipca pn. „Wielkopolski festiwal d o ż y n k o w y " . Na inaugurację p r z y b y ł sekretarz К С PZPR Wincenty Krasko. * 2 1 . I I I — rozpoczęła się V K o ­ nińska Wiosna K u l t u r a l n a . W boga­ t y m programie imprezy przewidziane są kiermasze sztuki ludowej. Konkursy i wystawy I — w Muzeum i m . Staszica w Pile czynna b y ł a wystawa r z e ź b y ludowej regionu nadnoteckiego. Poka­ zano 30 prac wykonanych w drewnie i glinie, a r t y s t ó w ludowych: B . H y c kiego, J. Kunickiego, E . Bogackiego — П. 1. Wystawa sztuki ludowej Lubelszczyzny. Warszawa. z Piły oraz H . Winiarskiego i A . Senski ze Złotowa. 15.1 — w Starej Kordegardzie w Ł a z i e n k a c h warszawskich otwarto w y s t a w ę pn. „ K w i a t y Polski Ludo­ w e j " . B y ł a to pierwsza z organizowa­ nych przez Cepelię imprez m a j ą c y c h obrazować dorobek X X X - l e c i a . N a wystawie pokazano prace ok. 80 t w ó r c ó w ludowych z 4 spółdzielni cepeliowskich (z Zawad, Opoczna, K a d z i d ł a i Łowicza) oraz ze spółdziel­ czych zrzeszeń z Białegostoku, G d a ń ­ ska, Krakowa, Poznania i Warszawy. W y s t a w ę k w i a t ó w z papieru i słomy uzupełniały p a j ą k i oraz drewniane, kolorowo p t a k i . L I I I w y s t a w ę otwarto w Gdań­ sku. * 18.1 — rozpoczęła się Panorama X X X - l e c i a w Warszawie, na której pierwsza prezentowała swój dorobek Lubelszczyzna. W ś r ó d licznych imprez i wystaw do najciekawszych należała wystawa pn. „ S z t u k a Ludowa Ziemi Lubelskiej" zorganizowana w Domu Chłopa przez Muzeum Okręgowe, Muzeum W si Lubelskiej i STL w L u ­ blinie. Zaprezentowano t u 500 prac z zakresu malarstwa, rzeźby, tkactwa, kowalstwa artystycznego, tkaniny, plastyki obrzędowej, garncarstwa, ple­ cionkarstwa. W szystkie eksponaty po­ chodziły ze zbiorów Muzeum Okrę­ gowego w Lublinie. T T Komisarzem wystawy był mgr Zygmunt Ślusarski, scenariusz opra­ cowali: mgr Sabina Dados i mgr Celes­ t y n W r ę b i a k . O p r a w ę plastyczną opra­ cowała K r y s t y n a Kozłowska. Z okazji wystawy wydano log ilustrowany, zawierający mgr Zygmunta Ślusarskiego i wienie poszczególnych działów ludowej Lubelszczyzny. kata­ wstęp omó­ sztuki Wystawie towarzyszył kiermasz w y r o b ó w ludowych, w k t ó r y m uczest­ niczyli znani t w ó r c y lubelscy, o d b y ł y się też pokazy oryginalnych strojów ludowych Lubelszczyzny oraz kon­ certy kapeli ze Skrobowa. * 19.1 — w Muzeum w Grudziądzu otwarta została, przeniesiona z Toru­ nia, wystawa pn. „Mikołaj Kopernik w rzeźbie ludowej". * 189 �I — w Ł y s y c h , pow. Kolno roz­ strzygnięto V doroczny konkurs wy­ t w ó r c ó w ludowych. Przyznano 50 n a g r ó d , a najlepsze prace pokazano na wystawie pokonkursowej. l - . I I —• w Muzeum w Częstocho­ wie otwarta została wystawa pn. „ L u d o w a i amatorska twórczość w drewnie". Zaprezentowano 73 praco 23 a u t o r ó w , m . i n . E. Czajkowskiego, T. Cąkały, Z. Skrętowicza. Eksponaty pochodziły ze zbiorów Muzeum w Czę­ stochowie, D K „ S t r a d o m " i kolekcji prywatnych. wano ok. 200 prac 85 autorów. J u r y pod przewodnictwem Danuty Chmielarskiej przyznało nagrody i wy­ różnienia. * I I — w ramach I I powiatowego p r z e g l ą d u zwyczajów i obrzędów zi­ mowych otwarto w myślenickim Domu K u l t u r y w y s t a w ę plastyki obrzędowej, na k t ó r e j pokazano: szopki, gwiazdy, l a l k i , maski i inno akcesoria zespołów kolędniczych. * * П. 2. Halina D ą b r o w s k a . Schody, olej, 4 9 x 3 4 cm. 1973. W ł . L . Z i m merer. I — w Galerii „ D e s y " w Krako­ wie otwarto w y s t a w ę prac H a l i n y Dąbrowskiej, z zawodu lekarza-psychiatry, k t ó r a od 1903 r. uprawia amatorsko malarstwo, a od 1967 — rzeźbę. * 29.1 — w salach wystawowych Ośrodka K u l t u r y i Informacji N K D w Warszawie otwarto w y s t a w ę pn. ..Amatorska sztuka artystyczna w NRD". * I I — w Muzeum Ś w i ę t o k r z y s k i m w Kielcach czynna b y ł a wystawa rzemiosła ludowego zorganizowana w w y n i k u b a d a ń terenowych prowa­ dzonych w ciągu ostatnich 4 lat przez p r a c o w n i k ó w Działu Etnograficznego w wiejskich ośrodkach wytwórczości drzewnej. Na ekspozycję złożyło się ponad 250 obiektów z 24 wsi. W grupie I pokazano przedmioty u ż y w a n e w go­ spodarstwie wiejskim i hodowlanym (np. kosiska, grabie, widły, styliska, szuflo, jarzma); w grupie I I •— przed­ m i o t y gospodarstwa domowego (prze­ t a k i , niecki, solnice, maglownice itp.). Osobno pokazano wyroby u ż y t k o w a n e przy tkactwie (międlice, wrzeciona, kołowrotki) oraz zabawki. Zademon­ strowano też prastare techniki wyro­ bu. * 4 . I I — w Galerii „ D e s a " w K r a ­ kowie otwarta została wystawa ma­ larstwa M a r i i Tarnawskiej-Wojtowicz. I — w klubie „ R u c h u " przy W o j . Sztabie Wojskowym w Kielcach czynna b y ł a wystawa prac 17-letniego rzeźbiarza ze Starachowic — Leszka Celucha, wielokrotnie nagradzanego na konkursach i wystawach kieleckiej sztuki ludowej. W y s t a w ę zorganizo­ wał kielecki k l u b STL. * I — w B i a ł y m s t o k u otwarta zos­ tała wystawa sztuki 1 udowej, na której zaprezentowano dorobek konkursu or­ ganizowanego przez Spółdzielcze Zrze­ szenie W y t w ó r c ó w P r z e m y s ł u Ludo­ wego i Artystycznego oraz Muzeum Okręgowe. Na konkurs wpłynęło 217 prac 72 a u t o r ó w . * 190 15.11. — w K l u b i e Spółdziel­ czości Pracy w Pszczynie otwarto wy­ s t a w ę k u l t u r y materialnej ludu psz­ czyńskiego, zorganizowaną staraniem Towarzystwa Miłośników Ziemi Psz­ czyńskiej . Zaprezentowano ok. 120 ekspo­ n a t ó w zebranych głównie przez aktyw Towarzystwa, m . i n . archaiczne na­ rzędzia rolnicze, s p r z ę t y gospodarskie, j a k kobylice, koziełki, stępy, miech kowalski z Warszowic, magiel drew­ niany z Bojszów oraz s t a r ą łódź z pnia, w y d o b y t ą z dna rzeki Pszczynki. Pokazano też kompletne wyposażenie izby wiejskiej z X I X w. z charakte­ rystycznymi ł a w a m i , skrzyniami malo­ w a n y m i i obrazami. Cała ekspozycja zorganizowana została pod k ą t e m zagospodarowania w n ę t r z powstającej w parku „Zagrody wsi p s z c z y ń s k i e j " —• m i n i skansenu, k t ó r y ma b y ć o t w a r t y w 1975 r. Scenariusz wystawy opracował mgr Igor P ł a z a k , ekspozycję zapro­ j e k t o w a ł mgr Aleksander Spy ra. * 16.11 — w Muzeum w Rybniku otwarta została wystawa obrazów pn. „Wizje L u d w i k a Holesza", artysty ludowego z Świerklan, pow. Rybnik. * I — w Muzeum w Żywcu czynna była pokonkursowa wystawa szopek kolędniczych. Organizatorom konkur­ su było Muzeum przy współudziale Referatu K u l t u r y U r z ę d u Wojewódz­ kiego w Krakowie. J u r y pod przewod­ nictwem dr E w y Eryś-Pietraszkowej z IS P A N przyznało nagrody n a s t ę p u ­ j ą c e : nagrody I otrzymali — Jan i Józef H u l k a z Łękawicy, nagrody I I •— Józef Jasek z Żywca i W ł a d y ­ sław Kastelik z Gilowic, nagrody I I I — Józef Kupczak z Żabnicy. I I . 4. Z wystawy sprzętów do „Za­ grody wsi P s z c z y ń s k i e j " . * II. 3. Maria T a r n a w s k a - W ó j t o w i c z . Kwiaty wsi polskiej, olej. 1972. * 5 . I I — w Katowicach o d b y ł się p r z e g l ą d dorobku p l a s t y k ó w amato­ rów zorganizowany z inicjatywy Wo­ jewódzkiego Ośrodka KulturalnoOś w iatowogo. Na wystawie zaprczento - 16—28.11 — w ramach panoramy Х Х Х - l e c i a w Warszawie zaprezento­ w a ł a swój dorobek kulturalny Biało­ stocczyzna. W ś r ó d licznych imprez czynna b y ł a wystawa podlaskich dy­ w a n ó w dwuosnowowych zorganizo­ wana w Staromiejskim Domu Kultury, w y s t ę p o w a ł zespół „ K u r p i e Zielone", a dn. 20.11. otwarto sklep z regional­ n y m i wyrobami tego terenu. * �18.11-—w Galerii „ D e s a " w K r a ­ kowie otwarta została wystawa та, larstwa Krzysztofa Okonia, z zawodu muzyka. * 21.11 — w Chojnicach, z okazji spotkania Z a r z ą d u Chojnickiego To­ warzystwa Kulturalnego z działaczami Towarzystwa K u l t u r y w Tucholi, zor­ ganizowano w y s t a w ę wycinanek Bro­ nisławy D u d y . * 23.11 — w K l u b i e — czytelni M B B w Inowrocławiu otwarta została wystawa haftu kujawskiego, na której eksponowano prace hafciarek ze Sławska. * I I — w Gorzowie otwarta została wystawa prac Nikifora. I I . 5. L u d w i k Holesz. Wizja życia na innej planecie, olej, 6 0 x 8 0 cm. * 1 — 9 . I I I — w pawilonie wysta­ w o w y m BTPSP w B i a ł y m s t o k u czyn­ na b y ł a wystawa drewnianych przed­ m i o t ó w u ż y t k o w y c h z terenu woje­ wództwa. Organizatorami wystawy b y l i : Białostockie TPSP oraz Galeria Sztuki Ludowej „ F o l k l o r " . * 3 . I I I — w Olsztynie, w ramach c y k l u „ P r e z e n t u j e m y dorobek k u l t u ­ ralny p o w i a t ó w " osiągnięcia swoje d e m o n s t r o w a ł Pisz. W programie o d b y ł y się m . i n . wystawy twórczości ludowej i a m a t o r ó w - p l a s t y k ó w . * I I . 6. Krzysztof O k o ń . T r y p t y k malowany na szkle. 1971. II. 4 . I I I •— w Zielonej Górze roz­ s t r z y g n i ę t y został konkurs na s z t u k ę l u d o w ą w o j e w ó d z t w a . Oceniając 668 prac 125 a u t o r ó w j u r y przyznało na­ grody i w y r ó ż n i e n i a . W dziedzinie r z e ź b y : n a g r o d ę I (3.000 zł.) o t r z y m a ł Franciszek Koz­ łowski z Gorzowa; nagrody I I (po 2.000 zł.) — Eugeniusz i Józef B u r y ł o z Przemkowa; nagrody I I I (po 1.500 zł.) — Wiesław Kloc ze Skwie­ rzyny i H e n r y k Cichowski z Zielonej Góry. W dziedzinie h a f t u : n a g r o d ę I (3.000 zł.) — Antonina Godzińska z Żagania. W dziedzinie t k a c t w a : na­ grodę I — M a r t a Najdek z Wichowa, pow. żagański. W dziedzinie plecion­ karstwa: n a g r o d ę I (3.000 zł.) — E d w a r d Stolarski z Nowej Soli, na­ grodę I I I (1.500 zł.) — Maria Budkie­ wicz z Ośna. W dziedzinie w y r o b ó w ze s ł o m y : — n a g r o d ę I I I (1.500 zł.) —• Maria Makowska z J a ł o w i c . W dziedzinie wycinankarstwa i ce­ r a m i k i przyznano t y l k o wyróżnienia. Fundatorami n a g r ó d b y l i : U r z ą d Wojewódzki — W y d z i a ł Kultury i Sztuki, W D K w Zielonej Górze oraz Spółdzielcze Zrzeszenie W y t w ó r c ó w P r z e m y s ł u Ludowego i Artystycznego w Poznaniu. Uroczystość wręczenia n a g r ó d od­ b y ł a się 2 l . I I I . w gmachu Muzeum Ziemi Lubuskiej. 7. Fragment wystawy sztuki ludowej w o j . bydgoskiego. Warszawa. 191 �W Stołecznym D o m u K u l t u r y czynna b y ł a wystawa Teofila Ociepki, w Starej Kordegardzie w Ł a z i e n k a c h — wystawa rzeźb ceramicznych Sta­ nisława Zagajewskiego, a w TPSP •— wystawa intarsji Edwarda K a p ł o ń skiego. Ponadto o d b y ł y się w y s t ę p y ze­ społów amatorskich regionalnych i fol­ klorystycznych, jak „ P a ł u k i " z K c y n i , „ K a s z u b y " i i n . , a w warszawskiej restauracji „ G a s t r o n o m i a " czynna by­ ła bydgoska karczma regionalna. * 16.111 — w P D K w Bychowie otwarta została wystawa sztuki ludo­ wej tego terenu. * U . 8. Teofil Ociepka. Janko kant, olej. Muzy­ I I I —• w galerii Towarzystwa Sztuk P i ę k n y c h w Warszawie otwarto w y s t a w ę rzeźb Jana Graczyka, pra­ cownika Z a k ł a d ó w Mechanicznych „Ursus". * 15.111 •— w ramach Panoramy Х Х Х - l e c i a w Warszawie rozpoczęła się prezentacja dorobku Ziemi B y d ­ goskiej. W ś r ó d wielu imprez zorgani­ zowano też wystawy sztuki ludowej i a m a t o r ó w . W Muzeum Historycznym na Starym Mieście otwarto w y s t a w ę sztuki ludowej kujawskiej, pałuckiej i kaszubskiej, prezentując ok. 500 prac 86 a u t o r ó w . N a wystawie repre­ zentowane b y ł y wszystkie dziedziny sztuki ludowej, k t ó r e w okresie Trzy­ dziestolecia rozwijały się w wymienio­ nych trzech regionach w o j . bydgos­ kiego. Niewielka część wystawionych prac pochodzących z okresu wcześ­ niejszego m i a ł a u k a z a ć rozwój tradycji w sprzyjających warunkach właściwej opieki nad s z t u k ą l u d o w ą . Komisarzem wystawy b y ł a mgr Wanda Szkulmowska, scenariusz opra­ cowała Halina Mikułowska, a projekt ekspozycji — Janina Sawicka-Julga. Z okazji wystawy wydano folder zawierający ogólną informację. W Muzeum Etnograficznym czyn­ na b y ł a wystawa włocławskiego fajan­ su z okresu Trzydziestolecia. K o m i ­ sarzem wystawy b y ł a Romualda Hankowska, której a r t y k u ł zamieszczamy w numerze. 20.111 —• w Muzeum Mazowiec­ k i m w P ł o c k u otwarto w y s t a w ę „Miko­ łaj Kopernik w rzeźbie ludowej". Polska Sztuka Ludowa za granicą 8 . I I •— w W i n t e r t h u r k . Zurichu otwarta została wystawa polskiej sztuki ludowej, uprzednio prezento­ wana w Lozannie. Komisarzem obu wystaw b y ł a mgr Zofia Reinfussowa, kustosz krakowskiego Muzeum Etno­ graficznego. * 9 . I I •— w Aalst (Belgia) otwarta została wystawa pn. „Mikołaj Koper­ n i k w rzeźbie ludowej". Pokazano t u 11 prac malarskich i 25 rzeźb ludo­ wych eksponowanych uprzednio w To­ runiu, a b ę d ą c y c h własnością M u ­ zeum Okręgowego. * 14.111 — rozpoczął się w Rennes w Bretanii „ T y d z i e ń Polski", w czasie którego otwarta została wystawa —• kiermasz w y r o b ó w ludowych i artys- Fot.: J a n Świderski il. 1—3,6—8; B . Weber — II. 4. tycznych zorganizowana przez Ce­ pelię i francuskie przedsiębiorstwo „Asipag". * 26.111 •— w Leningradzie roz­ poczęły się d n i G d a ń s k a , w czasie k t ó r y c h czynna b y ł a wystawa ręko­ dzieła artystycznego Polski północnej zorganizowana przez „ A r t - R e g i o n " . Inne 6.1 — w Zamku K s i ą ż ą t Pomor­ skich w Szczecinie o d b y ł się woje­ w ó d z k i Zjazd Twórców Ludowych i P l a s t y k ó w A m a t o r ó w , zorganizowa­ n y przez W o j e w ó d z k ą R a d ę Związ­ k ó w Zawodowych, W D K w Szczecinie i Szczecińskie Towarzystwo K u l t u ­ r y -—-z okazji dorocznej wystawy. 11 najbardziej z a s ł u ż o n y m t w ó r c o m wręczono nagrody pieniężne, wielu innych o t r z y m a ł o dyplomy. * 24.11 — w Bydgoszczy o d b y ł się uroczysty koncert Zespołu Pieśni i T a ń c a Ziemi Bydgoskiej, k t ó r y obchodził 15-lecie swej działalności. Z tej okazji zasłużeni jego członkowie otrzymali złote i srebrne odznaki. * I I — Towarzystwo Przyjaciół P a m i ę t n i k a r s t w a , Związek Spółdzielni R ę k o d z i e ł a Ludowego i Artystycznego „ C e p e l i a " , przy udziale Stowarzysze­ nia T w ó r c ó w Ludowych rozpisali z okazji X X X - l e c i a P R L ogólnopolski konkurs na p a m i ę t n i k i twórców ludo­ wych. * 27—30.111 •—• w Zakopanem o d b y w a ł się V I I P r z e g l ą d Filmów 0 Sztuce. I n a g r o d ę o t r z y m a ł film M a r i i Mrozek o twórczości plastycznej 1 pisarskiej łódzkiego robotnika, pt. „ Ś w i a t y Grzegorza S t a ń c z y k a " . Wy­ różnienie I o t r z y m a ł film M a r i i Mrozek „ Z a l i p i e " , a jedno z wyróżnień „Przy­ goda Pani M a r i i " Mirosławy Marcin­ kiewicz (o malarstwie M a r i i Wojto­ wicz). K r o n i k ę opracowała Jadwiga Jarnuszkiewicz �WARUNKI PRENUMERATY Cena prenumeraty rocznej 72 zł Cena prenumeraty półrocznej 36 zł Instytucje p a ń s t w o w e i społeczne, z a k ł a d y pracy, szkoły — m a j ą c e siedzibę w miastach w o j e w ó d z k i c h i powiatowych, m o g ą z a m a w i a ć p r e n u m e r a t ę za p o ś r e d ­ nictwem miejscowych O d d z i a ł ó w i Delegatur RSW „ P r a s a — K s i ą ż k a — R u c h " lub b e z p o ś r e d n i o w Centrali K o l p o r t a ż u RSW „ P r a s a — K s i ą ż k a — R u c h " 00-958 Warsza­ wa ,ul. Towarowa 28. konto P K O nr 1-6-100020, w terminie do dnia 25 listopada na r o k n a s t ę p n y . Instytucje p a ń s t w o w e i społeczne, z a k ł a d y pracy, szkoły — m a j ą c e siedzibę w miejscowościach, w k t ó r y c h nie ma O d d z i a ł ó w RSW „ P r a s a — K s i ą ż k a — R u c h " , w i n n y opłacać p r e n u m e r a t ę w terenowo w ł a ś c i w y c h u r z ę d a c h pocztowych. P r e n u m e r a t ę k r a j o w ą dla c z y t e l n i k ó w i n d y w i d u a l n y c h p r z y j m u j ą u r z ę d y pocz­ towe, listonosze i b e z p o ś r e d n i o Centrala K o l p o r t a ż u RSW „ P r a s a — K s i ą ż k a — R u c h " 00- 958 Warszawa, u l . Towarowa 28, konto P K O nr 1-6-100020, w terminie do 10 dnia m i e s i ą c a p o p r z e d z a j ą c e g o okres prenumeraty. P r e n u m e r a t ę ze zleceniem w y s y ł k i za g r a n i c ę , k t ó r a jest o 40% droższa od pre­ numeraty krajowej, przyjmuje Biuro K o l p o r t a ż u W y d a w n i c t w Zagranicznych RSW „ P r a s a — K s i ą ż k a — R u c h " 00-840 Warszawa, u l . Wronia 23, Konto P K O nr 1-6-100024. Sprzedaż numerów bieżących i uprzednich Instytucje p a ń s t w o w e i społeczne, szkoły, z a k ł a d y pracy oraz czytelnicy i n d y ­ w i d u a l n i m o g ą n a b y w a ć t ę p u b l i k a c j ę w k s i ę g a r n i O ś r o d k a Rozpowszechniania Wydawnictw Naukowych P A N . S p r z e d a ż g o t ó w k o w a i w y s y ł k o w a , pojedynczych n u m e r ó w i w k o n t y n u a c j i ; p ł a t n o ś ć g o t ó w k ą , przelewem l u b za zaliczeniem pocztowym. A d r e s : O R P A N 00-901 Warszawa, P a ł a c K u l t u r y i Nauki, konto P K O nr 1- 6-100312, w k s i ę g a r n i „ O s s o l i n e u m " 50-106 W r o c ł a w , Rynek 8, w G ł ó w n e j K s i ę ­ garni Naukowej 00-068 Warszawa, K r a k o w s k i e P r z e d m i e ś c i e 7, w K s i ę g a r n i N a u ­ kowej 31-118 K r a k ó w , u l . Podwale 6. Prenumeratorzy m i e s z k a j ą c y za g r a n i c ą m o g ą z a m a w i a ć P O L S K Ą S Z T U K Ę L U D O W Ą za p o ś r e d n i c t w e m Centrali H a n d l u Zagranicznego „Ars Polona — Ruch" 00- 068 Warszawa, u l . K r a k o w s k i e P r z e d m i e ś c i e 7. Bank H a n d l o w y S.A. Warszawa konto nr 1595-006-000-00710. Indeks 37132 Indeks m i ę d z y n a r o d o w y P L I S S N 0032—3721 Zakład Narodowy imienia Ossolińskich — Wydawnictwo, Wrocław, Oddział w Warszawie 1974. Nakład 1860 egz. Objętość: 9,10 ark. wyd.; 7,50 ark. druk. Papier: Ilustr. I I I , kl., 120 gram, A l . Oddano do składania 21.V.1974 r. Podpisano do druku 27.VIII.1974. Wydrukowano we wrześniu 1974. Cena 18,— zł. Z. G . „Tamka". Zakład nr 2. Zam. 282. W-121 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e5c9334dffbf3936ae71a2e33f35721d.pdf def0c4abd7180a64b87cb0e32dbbd7ec Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4637 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4308 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1974 t.28 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1974 t.28 z.4, s.254-258 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N IV—VI Imprezy folklorystyczne i regionalne 6.IV — w Lublinie, w czasie przedświątecznej niedzieli handlowej odbywał się kiermasz pisanek ludo­ wych, zorganizowany przez STL. I m ­ prezie t o w a r z y s z y ł y w y s t ę p y kapeli ludowej P O M ze Skrobowa. * 25, 26.IV — w siedzibie Spół­ dzielni „ A r t — Region" w Szczecinie odbyła się kolejna Giełda twórczości ludowej. * I V •— w „Folklor" w zbliżających odbywały się nek. Galerii Sztuki Ludowej B i a ł y m s t o k u z okazji się świąt Wielkanocy pokazy malowania pisa­ * 4, 5.V — odbyła się impreza pn. „Pienińska Wiosna Х Х Х - l e c i a " zor­ ganizowana przez: U r z ą d Powiatowy, W y d z i a ł Oświaty, Wychowania i K u l ­ t u r y w N o w y m Targu, Miejski Ośro­ dek K u l t u r y w Szczawnicy, Woje­ wódzki Związek K ó ł e k Rolniczych w Krakowie oraz Dział W y p a s ó w w N o w y m Targu. W czasie trwania imprezy otwar­ to w Szczawnicy w y s t a w ę t w ó r c ó w ludowych oraz I z b ę P a m i ą t e k po Janie Wiktorze; o d b y ł się konkurs i n s t r u m e n t a l i s t ó w ludowych dziecię­ cych, regionalnych zespołów dziecię­ cych oraz kapel. Największą a t r a k c j ą b y ł a wizyta u baców na hali w Jaworkach, gdzie oprócz w y s t ę p ó w w pro­ gramie pn. „ P o d h a l e , Spisz, Orawa — Pieninom" •— odbył się konkurs spra­ wności j u h a s ó w , zwiedzanie b a c ó w e k i spotkanie przy watrze. * 6.V — w Muzeum Wsi Opolskiej w Bierkowicach, z okazji Święta „ T r y b u n y Opolskiej" odbyła się wiel­ ka impreza folklorystyczna pn. „Opol­ ski Jarmark L u d o w y " . Czynnych b y ł o ponad 20 stoisk z wyrobami jarmarcz­ n y m i — słodyczami, piernikami, pa­ m i ą t k a m i odpustowymi, czynne b y ł y stragany z wyrobami t w ó r c ó w i rze­ mieślników ludowych. W bogatym programie artystycznym zaprezento­ wano widowisko: „ M a r z a n n a i G o i k " w wykonaniu zespołu regionalnego Zofii Czech z Zawadzkiego, o d b y ł y się też w y s t ę p y innych zespołów regio­ nalnych, „ B i e r a w i a n " z K ę d z i e r z y n a i A n n y U l i c z k i ze S m o ł a m i . Największą a t r a k c j ą programu b y ł pokaz skoków spadochronowych na teren skansenu. Jarmark zakoń­ czyła wielka zabawa ludowa z w y ­ stępami instrumentalistów. * 5. V •— w czasie inauguracji D n i K u l t u r y , Oświaty, K s i ą ż k i i Prasy w N o w y m Sączu o d b y w a ł a się Giełda t w ó r c ó w ludowych. W imprezie ucze­ stniczyli, m.in. Maria W n ę k , Józef Citak, Wojciech Oleksy oraz grupa m ł o d y c h rzeźbiarzy z Paszyna. * 12.V —• w 254 Szydłowcu, z okazji I K A 1974 D n i K u l t u r y , Oświaty, K s i ą ż k i i Prasy odbył się wojewódzki przegląd zespo­ łów ludowych Kielecczyzny, „ G ę d ź b y O r o ń s k i e " . Otwarto t a k ż e w y s t a w ę sztuki ludowej. * 18. V — w Bochni rozpoczął się I Bocheński Jarmark Kulturalny, w k t ó r y m udział wzięło ok. 50 twór­ ców ludowych tego powiatu — rzeź­ biarzy, garncarzy, koronkarek, w i k l i niarzy. wano kiermasz sztuki ludowej oraz w y s t ę p o w a ł y zespoły ludowe. * V — w Tłuchowie, pow. lipnowski, o d b y ł się festyn zorganizowany z oka­ zji D n i K u l t u r y , O ś w i a t y , Książki i Prasy oraz Dnia Działacza K u l t u r y . Główną a t r a k c j ą imprezy b y ł y pokazy t a ń c ó w regionalnych w wykonaniu członkiń kół g o s p o d y ń wiejskich. Ot­ warta t a k ż e została wystawa sztuki ludowej i dziecięcej. * 19. V — w Katowicach, z okazji D n i K u l t u r y , Oświaty, K s i ą ż k i i Prasy zorganizowano Dzień Sztuki Ludowej. W dniu t y m o d b y ł się kiermasz w y ­ robów ludowych z u d z i a ł e m t w ó r c ó w d e m o n s t r u j ą c y c h swoje umiejętności. W y s t ę p o w a ł y też zespoły regionalne i kapele ludowe. Organizatorami kier­ maszu b y l i : katowicka dyrekcja CPLi A oraz Spółdzielnia A R W . * 22—26.V — w Ł o m ż y o d b y ł o się Święto K u l t u r y Staropolskiej. W pro­ gramie w y s t ą p i ł a kapela ludowa „ K u r ­ pie Zielone" z Białegostoku oraz za­ prezentowano widowisko regionalne „Wesele na K u r p i a c h " . * 25.V — o d b y ł a się inauguracja „Dni Lublina". W wielkim jarmarku zorganizowanym z tej okazji brali udział liczni t w ó r c y ludowi. * 25. V—10.V1 — w Starogardzie t r w a ł y D n i Kociewia. Z tej okazji otwarta została wystawa „Archeo­ logia, architektura, sztuka ludowa K o ­ ciewia", o d b y ł y się w y s t ę p y znanego zespołu regionalnego „ K o c i e w i e " oraz (26-go) — kiermasz W'yrobów ludo­ wych. * 26. V — na Placu Defilad w War­ szawie o d b y ł a się, tradycyjnym już zwyczajem, „Cepeliada — 74" zorga­ nizowana przez Cepelię i ,,Express Wieczorny". Licznie zgromadzonych (pomimo ulewnego deszczu) uczestników Cepe­ liady p r z y w i t a ł Wojciech Siemion, po czym o d b y w a ł y się pokazy m o d y ins­ pirowanej s z t u k ą l u d o w ą oraz w y s t ę p y zespołów regionalnych pieśni i t a ń c a : „ K o n i a k ó w " , „ P o d h a l e " , „Opoczniank a " , „ C e p e l i a — P o z n a ń " i Kapeli Sądeckiej. Jednocześnie na terenie placu o d b y w a ł się kiermasz sztuki ludowej, a a r t y ś c i ludowi prezentowali swoje umiejętności. W P a ł a c u Młodzieży otwarto w y s t a w ę „ W a r s z a w s c y ko­ lekcjonerzy sztuki ludowej" oraz po raz pierwszy o d b y ł a się aukcja ludowej rzeźby i malarstwa na szkle. * 3 1 . V — 2 . V I — w Ostrołęce odby­ ły się tradycyjne D n i Folkloru Ma­ zowsza, K u r p i ó w i Podlasia. 3 1 . V — 2 . V I — * w D ą b r o w i e Gór­ niczej, Będzinie i Czeladzi o d b y w a ł y się doroczne I V D n i Zagłębia D ą b ­ rowskiego, w- czasie k t ó r y c h zorganizo­ * 2. V I — rozpoczęły się doroczne D n i K u l t u r y Pałuckiej organizowane przez: K u j a w s k o - P a ł u c k i e Tow. K u l ­ turalne, W y d z i a ł O ś w i a t y i Wycho­ wania, P D K oraz P o w i a t o w ą i Miejską Bibliotekę P u b l i c z n ą . W przygotowa­ n i u imprezy udział b r a ł y t a k ż e : Kujawsko-Pomorskie Tow. K u l t u r a l ­ ne, W y d z i a ł K u l t u r y i Sztuki U r z ę d u Wojewódzkiego w Bydgoszczy, M u ­ zeum Etnograficzne w Toruniu, W y ­ dział O ś w i a t y i Wychowania, K u l t u r y Fizycznej i T u r y s t y k i w Wągrowcu, Żninie i Mogilnie. Impreza zainaugurowana została „ D n i e m F o l k l o r u " w Szubinie, gdzie otwarto w y s t a w ę prac t w ó r c ó w ludo­ w y c h oraz podano w y n i k i uprzednio ogłoszonego konkursu. * 2 . V I — w Sidzinie odbyło się Święto Ludowe w o j . krakowskiego. W części artystycznej w y s t ą p i ł y zes­ p o ł y : „ D o l i n a Dunajca", „Koszara­ w a " i m ę s k i chór „ B a r d " . Odbył się też kiermasz sztuki ludowej, na któ­ r y m szczególnym powodzeniem cie­ szyły się w y r o b y Spółdzielni „Makowianka". * 6 . V I — rozpoczęły się D n i Ziemi Żywieckiej, w czasie k t ó r y c h zorgani­ zowano „ D n i Polskie" Międzynarodo­ wego Festiwalu Ziem Górskich, mają­ cego się o d b y ć we wrześniu. W impre­ zie udział wzięło ponad 20 zespołów z Podhala, Orawy, Spiszu, Pienin, Beskidu i Bieszczadów. Gościnnie w y s t ą p i ł y zespoły zagraniczne, m.in. z CSRS i Węgier. * 6 — 9 . V I —• w czasie D n i Zamościa o d b y ł y się wojewódzkie Targi Sztuki Ludowej zorganizowane przez Mu­ zeum Ziemi Zamojskiej oraz miejscowy oddział S T L . W czasie kiermaszu a r t y ś c i ludowi prezentowali swoje u m i e j ę t n o ś c i : s n y c e r k ę •—• Wacław Su­ ska z D ą b r o w y , garncarstwo — Jerzy W i t e k z U r z ę d o w a i Stanisław Ko­ w a l i k z Krasnobrodu, wycinankę — B r o n i s ł a w Pietrak z Gutanowa, wikliniarstwo — Maria Grobel z Jaworowa. Imprezę prowadził gawędziarz z Chłopkowa, pow. biłgorajski — S t a n i s ł a w K o n d r a t , a towarzyszyły jej p r z y ś p i e w k i Józefy Piedek i Adeli J a b ł o ń s k i e j ze Świderków. Przygry­ w a ł a kapela P O M , Skrobów, pow. lubartowski. * te, 8, 9 . V I — o d b y ł y się już czwar­ Olsztyńskie D n i Folkloru zorga- �nizowane przez W D K . I m p r e z ę roz­ począł barwny k o r o w ó d zespołów ludowych, k t ó r y przy d ź w i ę k a c h m u ­ zyki przeszedł ulicami Olsztyna. W programie o d b y w a ł y się w y s t ę p y zes­ połów, kiermasz sztuki ludowej. J e d n ą z głównych imprez było święto Pieśni W a r m i i i Mazur. * 8—16.VI — t r w a ł y D n i D r w ę c y , doroczny festiwal kulturalny 7 powia­ tów położonych nad D r w ę c ą , organizo­ wany przez miejscowy oddział P T T K . W czasie trwania imprezy o d b y ł się festiwal zespołów folklorystycznych, a specjalny dzień poświęcony b y ł twórcy ludowemu. * 14—16.VI — w Bytowie, w o j . ko­ szalińskie, o d b y ł się wielki Jarmark Folklorystyczny. W czasie imprezy wystąpiło 450 śpiewaków i tancerzy licznych zespołów regionalnych, a ar­ tyści ludowi z K u j a w , Mazowsza, Kurpi i Kaszub prezentowali swojo umiejętności i sprzedawali swoje w y ­ roby : rzeźby, hafty, koronki, t k a n i n y , pająki, wycinanki, c e r a m i k ę , a t a k ż e meble ludowe. * 15.VI — w Nowej Soli o d b y ł a się Giełda Plastyki Amatorskiej oraz kier­ masz staroci. I m p r e z ę zorganizowała Powiatowa Poradnia K u l t u r a l n o - O ś ­ wiatowa. * 2 2 . V I — w P ł o c k u rozpoczął się V I I I Płocki Festiwal Folklorystyczny zorganizowany przez: U r z ą d Miejski wspólnie z W y d z i a ł e m K u l t u r y i Sztu­ k i U r z ę d u W o j . w Warszawie, Zarzą­ dem Gł. Związku Zawodowego Che­ mików w Katowicach, Mazowieckimi Z a k ł a d a m i Rafineryjno -Petrochemicz n y m i w P ł o c k u — przy współudziale M K i S oraz Centralnego O ś r o d k a Me­ t o d y k i Upowszechniania K u l t u r y . W dniu inauguracji Festiwalu odbyła się uroczystość wręczenia na­ gród i m . Oskara Kolberga, ufundowa­ nych z incjatywy redakcji „ B a r w " za zasługi dla k u l t u r y ludowej. Prze­ w o d n i c z ą c y m K o m i t e t u Honorowego był minister K u l t u r y i Sztuki Józef Tejchma, p r z e w o d n i c z ą c y m K o m i s j i N a g r ó d red. Aleksander Jackowski. Medale i m . Kolberga otrzymali: W ł a ­ dysław Chajec z Rzeszowskiego^— za twórczość rzeźbiarską, rodzina Ćwiżewiczów z B u k o w i n y T a t r z a ń s k i e j — za działalność a r t y s t y c z n ą , społeczną i k u l t u r a l n ą w zakresie folkloru, Justyna Grzegory z Łowickiego — za tkactwo, wycinanki i zdobnictwo, Franciszek H o r a k z Cieszyna—za wyro by ze srebra, filigrany, Janina O r y n ż y na z Warszawy— za opiekę nad s z t u k ą ludową, Franciszka Rybkowa z Biało­ stockiego — za tkactwo (dywany dwuosnowowe), Jadwiga Sobieska z War­ szawy — za działalność n a u k o w ą w za­ kresie folkloru muzycznego, Tomasz Śliwa ze Zbąszynia — za ludowe i n ­ strumenty muzyczno i m u z y k ę , A d a m Zegadło z Kieleckiego — za twórczość rzeźbiarską, „ K u r p i a n k a " , zespół re­ gionalny CPLiA z K a d z i d ł a i zespół „ Z u b r z y c a G ó r n a " — za poziom arty­ styczny i propagowanie autentycz­ nych walorów folkloru, Cepelia — za ożywianie i upowszechnianie sztuki ludowej. W programie Festiwalu o d b y ł się Koncert Mazowiecki, w k t ó r y m w y ­ stępowały zespoły regionalne oraz zespoły pieśni i t a ń c a , o d b y ł się t e ż kiermasz sztuki ludowej, w t y m r o k u bogatszy i liczniej obsadzony niż gdzie indziej. Jako imprezy towarzy­ szące czynne b y ł y w y s t a w y : wystawa r z e ź b y ludowej zorganizowana przez Cepelię, wystawa strojów ludowych zorganizowana przez P a ń s t w o w e M u ­ zeum Etnograficzne w Warszawie oraz wystawa l a u r e a t ó w nagrody i m . Kolberga. * 2 3 . V I — w Opolu, w czasie X I I Festiwalu Piosenki Polskiej o d b y ł się kiermasz p a m i ą t e k i u p o m i n k ó w ce­ peliowskich zorganizowany przez Sp. Zrzeszenie C h a ł u p n i k ó w i W y t w ó r c ó w P r z e m y s ł u Ludowego i Artystycznego w Czechowicach-Dziedzicach. Impreza zaczęła się przemarszem przez ulice miasta zespołów i t w ó r c ó w ludowych w strojach regionalnych. N a r y n k u o d b y ł się kiermasz połączony z w y ­ s t ę p a m i zespołów ludowych. * 28—30.VI — w Kazimierzu nad W i s ł ą o d b y ł się V I I Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych. Poza licznymi artystami i zespołami polskimi w y s t ą ­ piły t a k ż e zespoły ludowe z Jugosławii i Belgii. Z okazji Festiwalu zorganizo­ wano kiermasz sztuki ludowej. * V I — we W ł o c ł a w k u o d b y ł się festyn „ G a z e t y Kujawskiej". Naj­ większą a t r a k c j ą programu było w i ­ dowisko folklorystyczne p n . „Wesele Kujawskie", koncerty kapeli kujaw­ skiej spod Kowala oraz kiermasz sztuki ludowej zorganizowany praez Cepelię. * V I — w Krasnymstawie o d b y ł się kolejny kiermasz sztuki ludowej. D o d a t k o w ą jego a t r a k c j ą b y ł y w y ­ s t ę p y recytatorskie p o e t ó w ludowych: W a c ł a w a Gutowskiego z N o w i n , M a r i i Gleń z Zakręcia i Czesława Wilczyń­ skiego z Żółkiewki, oraz aktora — Wojciecha Siemiona. V I — w Ciechocinku rozpoczął się t r a d y c y j n y j u ż Festiwal Folkloru K u j a w —- doroczna prezentacja do­ robku zespołów i t w ó r c ó w ludowych w o j e w ó d z t w a . W t y m roku udział wzięły kapele i zespoły ludowe z Ino­ wrocławia, Lublina, Kowala, Radzie­ jowa, Brześcia Kujawskiego oraz wsi Kaszub, P a ł u k i K r a j n y . Z okazji Festiwalu otwarto wy­ stawę ogólnopolską „ K o p e r n i k w rzeź­ bie ludowej", zorganizowano kiermasz sztuki ludowej oraz jarmark p a m i ą t o k . * V I — w Poznaniu na Starym R y n k u o d b y ł się „ J a r m a r k Wielko­ polski", na k t ó r y m a r t y ś c i ludowi sprzedawali swoje wyroby. * V I —• w Kwidzynie, w czasie Ogólnopolskiego Festiwalu T e a t r ó w Amatorskich o d b y w a ł się na dzie­ dzińcu Z a m k u kiermasz sztuki ludowej przygotowany przez P D K , W y d z i a ł O ś w i a t y i Wychowania oraz U r z ą d Pow. w Kwidzynie. Wystawy i konkursy 7, 8.IV — we wsi Łyse, pow. Kolno, r o z s t r z y g n i ę t y został doroczny „ K o n k u r s K u r p i o w s k i " organizowany przez Muzeum w Ł o m ż y w celu k u l t y ­ wowania tradycji regionu. Tegoroczny konkurs obejmował oprócz palm także t k a n i n ę , strój, haft i koronki. Udział wzięło 113 a u t o r ó w , k t ó r z y nadesłali 351 prac. J u r y p o d przewodnictwem Barbary Zagórnej-Tężyckiej (MKiS) p r z y z n a ł o nagrody ufundowane przez M K i S , W y d z i a ł K u l t u r y i Sztuki U r z ę d u W o j . w B i a ł y m s t o k u , Zw. C P L i A w Warszawie, Muzeum w Ł o m ­ ży; W y d z i a ł O ś w i a t y i Wychowania oraz Kultury w Ł o m ż y i Kolnie. Nagrody I otrzymali: Maria Rynkiewicz, Ł y s e ; Marianna Sawicka, Ł y s e ; Janina Gawrych, Kuzie; Eleo­ nora S z y m a ń s k a , Ł y s e ; Zofia Po­ pielarz, Ł y s e ; Stanisława Szablak, Ł y s e ; Marianna Szablak, Ł y s e ; Zofia Kosewicz, Z b ó j n a ; J a n Władysław Pliszka, Ł y s e ; Helena Gnoza, Ł y s e ; Stefan Ceberek, Myszyniec; Zofia Gregorczyk, Ł y s e . 12.IV — w z a b y t k o w y m spichle­ r z u w skansenie w Bierkowicach ot­ warta została wystawa p n . „Współ­ czesna rzeźba ludowa na Śląsku Opolskim" ze zbiorów własnych M u ­ zeum. N a wystawie zaprezentowano 10 a r t y s t ó w z terenu województwa. �22.IV —• w Muzeum Etnograficz­ n y m w Warszawie otwarto w y s t a w ę zbiorów afrykanistycznych. Pokazano t u eksponaty przywiezione z ostatniej wyprawy s t u d e n t ó w Studium Afrykanistycznego TJW. I V — w nowo o t w a r t y m zakła­ dowym Domu K u l t u r y w Prudniku zorganizowano w y s t a w ę prac miejsco­ wego rzeźbiarza ludowego, Mieczysła­ wa Trepy. * I V — w Żegocinie, pow. bocheń­ ski, otwarta została wystawa t w ó r c ó w ludowych tego regionu, zrzeszonych w klubie działającym przy G m i n n y m Ośrodku Kultury. 28.IV — w Kazimierzu nad Wisłą otwarta została wystawa fajansu włoc­ ławskiego ze zbiorów Muzeum K u ­ jawskiego we W ł o c ł a w k u . * 29.IV — w ramach Panoramy Х Х Х - l e c i a w Warszawie p r e z e n t o w a ł a swój dorobek kulturalny Ziemia G d a ń ­ ska. Z tej okazji w D o m u Chłopa otwarto w y s t a w ę pn. „ S z t u k a ludowa Ziemi G d a ń s k i e j " , na której pokazano 600 e k s p o n a t ó w z regionów: Kaszub, Kociewia i Powiśla W a r m i ń s k i e g o . Komisarzem wystawy b y ł mgr W o j ­ ciech Błaszkowski, zasłużony inicjator skansenu we Wdzydzach. Podczas Panoramy Gdańskiej od­ b y ł y się też w y s t ę p y zespołu pieśni i t a ń c a „ D a l m o r u " oraz Gdańskiej Kapeli P o d w ó r k o w e j . * I V — w Zielonej Górze rozstrzyg­ n i ę t y został konkurs wojewódzki na sztukę ludową. W konkursie uczest­ niczyło 125 a u t o r ó w , k t ó r z y nadesłali w sumie 688 prac. J u r y pod przewodnictwem mgr Jana Chojnackiego przyznało nagrody ufundowane przez: U r z ą d Wojewódz­ k i , W y d z i a ł K u l t u r y i Sztuki, W D K , oraz Sp. Zrzeszenie W y t w ó r c ó w Prze­ m y s ł u Ludowego i Artystycznego w Poznaniu. W dziedzinie r z e ź b y n a g r o d ę I o t r z y m a ł Franciszek Kozłowski z Go­ rzowa, nagrody I I — Eugeniusz i J ó ­ zef B u r y ł o z Przemkowa, nagrody I I I —• Wiesław Kloc ze Skwierzyny i Hen­ r y k Cichowski z Zielonej Góry. W dzie­ dzinie haftu n a g r o d ę I — Antonina Godzińska z Żagania. W dziedzinie tkactwa n a g r o d ę I — Marta Najdek z Wichowa. W dziedzinie plecion­ karstwa n a g r o d ę I — E d w a r d Sto­ larski z Nowej Soli, n a g r o d ę I I I — Maria Budkiewicz z Osnowa. W dzie­ dzinie w y r o b ó w ze słomy n a g r o d ę I I I •—• Maria Makowska z J a ł o w i c . Ponadto przyznano liczne różnienia. wy­ * I V —• w W a ł c z u r o z s t r z y g n i ę t y został I I I konkurs na l u d o w ą i ama­ t o r s k ą twórczość p l a s t y c z n ą . U d z i a ł wzięło 55 a u t o r ó w z p o w i a t ó w : Wałcz, Drawsko, Kołobrzeg, Koszalin i Miast­ ko. Nagrody otrzymali: w dziedzinie wycinanki —• E d w a r d Noniewicz, w dziedzinie rzeźby — Józef Gryglewski, w dziedzinie pisankarstwa — Anna Brzozowska. Ponadto przyznano wyróżnienia. Najlepsze prace zostały pokazane na wystawie w P D K w Wałczu. * I V — w Złotowie r o z s t r z y g n i ę t y został I I Konkurs Twórczości Ama­ torskiej zorganizowany przez P D K . J u r y oceniało 55 prac n a d e s ł a n y c h przez 15 a u t o r ó w , p r z y z n a j ą c nagrody n a s t ę p u j ą c e : Teodozji Kazimierczyk z T a r n ó w k i — za hafty o motywach łemkowskich, Irenie Bieleckiej — za wycinanki i kompozycje z suszonych k w i a t ó w . Na w y s t a w ę P D K zakwalifi­ kowano 47 prac, a na lipcowy przegląd wojewódzki — 37. 256 * * I V —• w Muzeum Etnograficznym we W r o c ł a w i u czynna b y ł a wystawa pn. „ D a w n a wieś d o l n o ś l ą s k a " . z Sopotni Małej, Anna Kupczak z Sopotni Małej, Maria Madejczyk z Cisca, K a t a r z y n a M o t y k a z Cisca, Franciszka U f land ze wsi Pewel Wiel­ ka, Aniela W i d u c h z Sopotni Wielkiej, Maria W r ó b e l ze wsi Pewel Wielka; nagrody I I — Jan Drewniak z Mię­ dzybrodzia Bialskiego, Maria Gruszka z Sopotni Małej, Helena Kos z P o r ą b ­ k i , Maria Miszczak z Żywca, Józefa Pindel z Sopotni Małej i Anna Pindel z Sopotni Małej. Ponadto przyznano 9 nagród I I I . * I V — w K M P i K we W r o c ł a w i u otwarta została z okazji Świąt Wielka­ nocnych wystawa pisanek Aleksandry P o l a ń s k i e j - H r y ń c z u k . Pokazano ok. 400 pisanek zdobionych w sposób charakterystyczny dla ziemi nowo­ sądeckiej . 8.V — w Muzeum Regionalnym w Radomsku otwarta została wy­ stawa prac nieżyjącego już rzeźbiarza ludowego Jana Lamęckiego z D ą b r o ­ w y Zielonej. Pokazano rzeźby pocho­ dzące ze zbiorów muzealnych i kolek­ cji p r y w a t n y c h . Wydano obszerny, ilustrowany katalog zo w s t ę p o m A . Jacher-Tyszkowej. I V —• w Muzeum Etnograficznym w Krakowie czynna b y ł a wystawa pn. „ D a w n a rzeźba ludowa w fotografii Jacka K u b i e n y " . Z okazji wystawy wydano ilustrowany katalog ze wstę­ pem I r e n y Ł o p u s z a ń s k i e j . 8. V — w Muzeum Górnośląskim w B y t o m i u otwarta została wystawa współczesnej sztuki ludowej. Pokazano 700 e k s p o n a t ó w z dziedziny malarstwa, r z e ź b y w drewnie i węglu, zdobnictwa, t k a n i n y , haftu i w y r o b ó w ze srebra. * * * I V -—• w Muzeum Narodowym we W r o c ł a w i u zorganizowano w y s t a w ę i kiermasz pisanek oraz palm wielka­ nocnych, w y r o b ó w ze słomy, ciasta i wikliny. * I V - — w świetlicy „ Ś w a r n a " w Zakopanem otwarto w y s t a w ę malar­ stwa na szkle Zofii Roj-Gąsienicy. Pokazano 22 obrazy, głównie o tema­ tyce sakralnej i zbójnickiej. * I V •— w L ę b o r k u r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs na pisanki zorganizo­ wany przez P D K z okazji Ś w i ą t Wielkanocnych. Na konkurs nadesła­ no ok. 300 prac. Nagrody o t r z y m a l i : K l u b Rolnika ze Strzelęcina oraz świetlica przy Szkole Podstawowej nr 4 w L ę b o r k u . Przyznano t a k ż e wyróżnienia. 100 najładniejszych pisa­ nek pokazano na pokonkursowej wy­ stawie w „ D o m u K s i ą ż k i " . * 4. V —• w Muzeum Etnograficz­ n y m we W r o c ł a w i u czynna b y ł a w y ­ stawa r z e ź b y ludowej Bolesława M u ­ siała, ur. 1938. Z okazji wystawy wydano katalog — folder zawierający w s t ę p K r y s t y n y Gerliczowej, notę biograficzną i zdjęcia prac artysty. * 5. V — w Muzeum Wsi Opolskiej otwarto w y s t a w ę prac nagrodzonych na konkursie „ W i o s e n n e zwyczaje ludowe w plastyce i o b r z ę d o w o ś c i " (Goik, Marzanna). Nagrody I — nie przyznano, nagrody I I o t r z y m a ł y : Zofia Czech, K r y s t y n a Miętus i A n n a Uliczka. Ponadto przyznano wyróż­ nienia i dyplomy. * 5.V — w Ż y w c u r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs na k w i a t y z b i b u ł y , zorganizowany przez Muzeum. W kon­ kursie udział wzięło 27 autorek, k t ó r e nadesłały łącznie 217 prac. J u r y pod przewodnictwem Barbary Zagórnej Tężyckiej (MKiS) p r z y z n a ł o nagrody ufundowane przez M K i S , C P L i A , W y d z i a ł K u l t u r y i Sztuki U r z ę d u W o j . Nagrody I o t r z y m a ł y : Joanna Barcik z R y c h w a ł d u , Zofia Gruszka * * 9. V •— w O k r ę g o w y m K l u b i e Ofi­ cerskim we W r o c ł a w i u otwarta została wystawa prac p l a s t y k ó w a m a t o r ó w pn. „30 lat Ludowego Wojska Pol­ skiego". * 14.V — w Krakowie, w lokalu Sp. Zrzeszenia W y t w ó r c ó w Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Mile­ n i u m " otwarto ekspozycję — wzor­ cownię, na k t ó r e j pokazano wzory w y r o b ó w ludowych znajdujących się aktualnie w sklepach Cepelii. Uroczystego otwarcia wzorcowni dokonali: naczelnik U r z ę d u Dzielnico­ wego „ Ś r ó d m i e ś c i e " — Wojciech Hy­ dzik, prof, dr Roman Reinfuss i prezes Zrzeszenia — Helena Pierzchała. * 19. V — w p o z n a ń s k i m Pałacu K u l t u r y otwarto w y s t a w ę 239 prac w y r ó ż n i o n y c h w konkursie na pa­ m i ą t k ę wielkopolską. Autorzy naj­ lepszych prac otrzymali nagrody. * 20. V — w Z a k ł a d o w y m Domu K u l t u r y „ C h e m i k " w Kędzierzynie otwarta została wystawa pamiątki regionalnej zorganizowana przez Mu­ zeum W s i Opolskiej. * 22.V — w Miechowie rozstrzyg­ nięto konkurs na s z t u k ę ludową po­ w i a t u . J u r y pod przewodnictwem prof, dr R. Reinfussa przyznało nagrody. Nagrody I otrzymali: Józefa Kwiecień z Mianocic, Maria Biała z Janowic, W ł a d y s ł a w a K m i t a z Iwa­ nowic, Genow efa Bełtowicz z Kaliny Wielkiej, Janina Nowak z Miroszowa, Jan Bielski z Górki Kościejowskiej —• za k w i a t y i p a j ą k i ; L u d w i k Orczyk z Wielkanocy •— za r z e ź b y w drewnie, Stanisław Martynus z Karczowie — za kowalskie wyroby ozdobne; oraz zespół kolędniczy z Siemiechowic — za p i ę k n y zestaw rekwizytów. Nagrodzone prace pokazano na wystawie zorganizowanej w lokalu Pow. O ś r o d k a K u l t u r y , k t ó r y także wraz z W y d z i a ł e m Oświaty, Wycho­ wania i K u l t u r y U r z ę d u Powiatowego b y ł organizatorem konkursu. r * 24.V — w Galerii TPSP w War­ szawie otwarta została wystawa pn. �„Współczesno rękodzieło ludowe z wnętrz wiejskich w o j . lubelskiego i warszawskiego". Organizatorami w y ­ stawy b y l i : Cepelia, Spółdzielcze Zrze­ szenie W y t w ó r c ó w Rękodzieła Ludo­ wego i Artystycznego w Warszawie oraz TPSP. 25. V — w Jurgowie o d b y ł a się wystawa prac m ł o d y c h t w ó r c ó w ludo­ wych zorganizowana przez Z a r z ą d Pow. ZSMW. * 26. V — w Muzeum K u j a w s k i m we W ł o c ł a w k u otwarta została w y ­ stawa plenerowa rzeźb ceramicznych Stanisława Zagajewskiego. * 2 6 . V — 2 . V I — o d b y w a ł się T y ­ dzień K u l t u r y Ziemi Włoszczowskiej. Z tej okazji w P D K otwarta została wystawa t w ó r c ó w ludowych. * 26.V — w Muzeum K u j a w s k i m we W ł o c ł a w k u otwarta została wy­ stawa pn. „ K u j a w s k a Sztuka Ludowa w Х Х Х - l e c i e P R L " zorganizowana przez Muzeum przy w s p ó ł u d z i a l e : MKiS, Wydziału K u l t u r y Urzędu W o j . w Bydgoszczy oraz KujawskoPomorskiego Towarzystwa K u l t u r a l ­ nego w Bydgoszczy. I m p r e z ę połączo­ no z ogłoszeniem w y n i k ó w uprzednio rozstrzygniętego konkursu na współ­ czesną s z t u k ę l u d o w ą regionu. Nagro­ dy w konkursie o t r z y m a l i : w dziedzi­ nie r z e ź b y nagrody I I — K a r o l Ziomko z Michalina, Feliks Maik z Włocław­ ka, A n t o n i Chynek z Gniewkowa; w dziedzinie haftu nagrody I —• Regina Majchrzak ?. W ł o c ł a w k a , Zo­ fia Szmajda z Gajówki, Zofia Lewan­ dowska z Radziejowa K u j . , Leokadia Machtyl z Radziejowa K u j . ; nagrody I I — Irena H o ł o w n i a z W ł o c ł a w k a , Maria Szewczyk ze Śmiłowic, Irena Najdek z W ł o c ł a w k a , Stanisława I g nasiak z Radzitejowa K u j . Za p a j ą k i nagrodę I — Leokadia Wolska z Włoc­ ławka, n a g r o d ę I I — Zofia Toma szewska z Grodna. fajansie, a t u p r z e d s t a w i ł y swoje m a l o w i d ł a na kartonach. W ś r ó d nich n a g r o d ę I o t r z y m a ł y : Halina Olesińska, A l i n a Piwowar, Halina Musialik, Jadwiga Marciniak, Zofia Syroczyńska, K a t a r z y n a Mirolewicz. Równocześnie wręczono nagrody uczestnikom konkursu na tradycyjne malowanki i malowanie izb mieszkal­ nych. Nagrody I w t y m konkursio o t r z y m a ł y : W i k t o r i a Banasiak z Bogołomii, Zofia Szmajda z Gajówki, Maria Żołnowska ze Świątkowie, Eleo­ nora Adamska ze Świątkowie, W ł a ­ d y s ł a w a W ł o d a r z e w s k a ze Ś w i ą t k o ­ wie. Nagrody I I — Marianna Kasp­ rzak z Ż a r o w a , Weronika Gawrysiak z Ż a r o w a i Janina Baranowska z Żaro­ wa. Nagrody ufundowane zostały przez M K i S oraz W y d z i a ł K u l t u r y Urzędu Woj. W t y m samym czasie zorganizo­ wano konkurs na sypanie wzorów piaskiem. * V — z interesującą inicjatywą w y s t ą p i ł o Muzeum w Lubartowie, k t ó r e zorganizowało w y s t a w ę sztuki ludowej i pokaz strojów lubartow­ skich w świetlicy Z a k ł a d ó w Produkcji E l e m e n t ó w Budowlanych. Wystawa s p o t k a ł a się z d u ż y m zainteresowa­ niem p r a c o w n i k ó w Z a k ł a d ó w . * V — w Muzeum Regionalnym w Kozienicach czynna b y ł a wystawa prac t w ó r c ó w ludowych z pow. kozienickiego. Pokazano eksponaty z dziedziny rzeźby, ceramiki, t k a n i n y i wycinanki. * V — w Muzeum Górnośląskim w B y t o m i u , z okazji t r w a j ą c y c h D n i K u l t u r y , Oświaty, K s i ą ż k i i Prasy otwarto w y s t a w ę pn. „Współczesna twórczość ludowa w o j . katowickiego". Zaprezentowano najciekawsze w ok­ resie 30-lecia prace t w ó r c ó w należą­ cych do środowisk chłopskich lub robotniczych oraz r ó ż n y c h grup za­ wodowych. * V — w łódzkim D o m u K u l t u r y czynna b y ł a wystawa sieradzkiej rzeź­ by ludowej zorganizowana z inicjaty­ w y TPSP. Zaprezentowano prace 7 najciekawszych rzeźbiarzy ludowych z tego terenu, m . i n . Jerzego Kaczmar­ ka, S t a n i s ł a w a K o r p y , Szczepana Muchy. * V — w Jarocinie, z okazji D n i K u l t u r y , K s i ą ż k i i Prasy otwarta została wystawa „ S n u t k ó w G d a ń ­ s k i c h " zorganizowana przez Muzeum Ziemi Jarocińskiej oraz Tow. K u l ­ turalne. Na wystawie pokazano hafty dawne i współczesne. * V — w Szydłowcu, z okazji do­ rocznej „Szydłowieckiej Wiosny K u l ­ t u r a l n e j " otwarta została w P D K wystawa sztuki ludowej. * I I . 2. Malowanka, w y k . W ł a d y s ł a w a W ł o d a r z e w s k a , Ś w i ą t k o w i c e , powiat Włocławek. W konkursie w y s t ą p i ł y po raz pierwszy włocławskie malarki, k t ó r e do tej p o r y m a l o w a ł y wyłącznie na V — w Kielcach r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs na kielecką p a m i ą t k ę regionalną. J u r y pod przewodnictwem Czesława Świecy, z-cy inspektora ds. k u l t u r y U r z ę d u Powiatowego — oce­ niało 400 prac 35 a u t o r ó w , t w ó r c ó w ludowych i a m a t o r ó w . Nagrody otrzy­ m a l i : za r z e ź b y — Tadeusz Ż a k z Niewachlowa, Marian Brzeziński z Ostojowa, S t a n i s ł a w Marcisz z Jaworzni, Marcin Solbach z Suchedniowa, Bro­ nisław Dziopa z Kielc oraz Jadwiga Służewska z K i e l c ; za ceramikę —• Stefan Sowiński z Chałupek, Jan A r m a ń s k i z Chałupek, Kazimiera Prze­ niosło z K i e l c ; za wyroby z papieru i b i b u ł y — Maria Ł a b ę d z k a i Anna K o b y ł e c k a z P o r ą b e k ; Katarzyna Szyszkowska oraz Genowefa Kaleta z M ą c h o c i c ; za wycinanki — Sta­ nisław Waldon z P o d m ą c h o c i c , Zofia Kletowska oraz Maria Szyszkowska z M ą c h o c i c ; za tkactwo — Marianna Ł a k o m i e c z P o d m ą c h o c i c i Helena Cieplicka z D ą b r o w y . Ponadto przy­ znano nagrody za projekty propor­ czyka —• Krzysztofowi Jackowskiemu z Kielc i Tomaszowi Gajdzie z D ę b ­ skiej W o l i . W sumie komisja zakwali­ fikowała do rozpowsz9chnienia i sprze­ d a ż y prace 20 a u t o r ó w . * 2 . V I — na Z a m k u K s i ą ż ą t Po­ morskich w Szczecinie otwarte zostało ogólnopolskie I Triennale Plastyki Nieprofesjonalnej, zorganizowane i przygotowane przez Centralny Ośro­ dek Metodyki Upowszechniania K u l ­ t u r y i P r a c o w n i ę Sztuki Nieprofesjo­ nalnej I n s t y t u t u Sztuki P A N przy współpracy wojewódzkich Domów K u l t u r y . Na eliminacje powiatowe i wojewódzkie zgłoszono ogółem po­ nad 20.000 prac, z k t ó r y c h wybrano na w y s t a w ę ok. 700 prac 320 autorów. Koncepcja Triennale oraz w y b ó r prac: Zofia Bisiakowa i Aleksander Jacko­ wski. * 6 . V I — w Iłży otwarta została wystawa pn. „ L u d o w a ceramika Kie­ lecczyzny" zorganizowana przez Cepe­ lię i Spółdzielnię „ C h a ł u p n i k " w Iłży. N a wystawie pokazano ok. 400 ekspo­ n a t ó w zarówno z zakresu garncarstwa, j a k i ceramiki figuralnej twórców lu­ dowych z Iłży, Ostrowca, Denkowa i R ę d o c i n a . Z okazji wystawy wydano katalog. * 12.VI — w Zalipiu odbył się X I konkurs na najpiękniej malowane domy. W konkursie udział brali t a k ż e artyści z okolicznych wsi: Kuzie, Ćwików i N i w k i . J u r y pod przewod­ nictwem prof, dr Romana Reinfussa rozdzieliło nagrody pomiędzy wszyst­ kich uczestników jako wyraz uznania za pielęgnowanie pięknej tradycji. * 16.VI — w Oddziale Stow. P A X w Kielcach otwarta została I I W y ­ stawa Ludowej Sztuki Sakralnej po­ łączona z konkursem. Pokazano t u prace z zakresu rzeźby, malarstwa, ceramiki i kowalstwa artystycznego. * 16. V I — w Muzeum w Sieradzu czynna b y ł a wystawa zbiorów sztuki ludowej. * 17. V I •— w Giżycku otwarto W y ­ s t a w ę Sztuki Ludowej p o w i a t ó w : Giżycka, Mrągowa i Węgorzewa. Za­ prezentowano t u ponad 450 prac 50 a r t y s t ó w ludowych. Wystawa b y ł a j e d n ą z najciekawszych imprez zwią­ zanych z D n i a m i Giżycka (29.VI—• 2 . V I I ) , w czasie k t ó r y c h zorganizowa­ no t a k ż e kiermasz w y r o b ó w ludowych. * 1 7 . V I - — w Łodzi rozstrzygnięto I I etap rozpisanego w ub. r. konkursu na współczesną s z t u k ę ludową Ziemi Łódzkiej. W konkursie udział wzięło 227 twórców, k t ó r z y nadesłali w sumie 257 �1230 prac. J u r y pod przewodnictwem Barbary Zagórnej-Tężyckiej (MKiS) przyznało nagrody ufundowane przez M K i S , W y d z i a ł K u l t u r y i Sztuki W o j . U r z ę d u i CPLiA. Nagrody otrzymali: w dziedzinie r z e ź b y nagrody I —• Szczepan Mucha, wieś Szale, Stanisław K o r p a z Rudy, Filomena Robakowska z W i t o n i i ; n a g r o d ę I I — Czesław Czekalik ze Stoczków; w dziedzinie zdob­ nictwa —• za k w i a t y nagrody I •— Maria Wojciechowska, wieś Chojnę, Józefa W o ź n i a k z B ł ę d o w a ; za w y ­ cinanki — Józefa Dominiak z Bogumiłowa, Marianna Sut z Łowicza, Jadwiga Ł u k a w s k a z Łowicza, A g ­ nieszka Majer ze Złakowa Borowego; za p a j ą k i n a g r o d ę I — Maria Słom­ czyńska z Gołocie; w dziedzinie tkact­ wa nagrody I — Marcjanna Dura z Czarnocina, Marianna Gwizdoń z Rzeczyc; w dziedzinie kowalstwa artystycznego nagrody I — P a w e ł M i l ­ czarek z Ojżanowa i Tadeusz B r o ż y n a ; w dziedzinie ceramiki n a g r o d ę I — Jadwiga Grala z Burzenina. Ponadto przyznano 37 n a g r ó d I I , I I I i I V . Najlepsze prace pokazano na wystawie otwartej 2 5 . V I w Ośrod­ k u Propagandy Sztuki w Ł o d z i . Z oka­ zji wystawy wydano bogato ilustro­ wany katalog. W dniu otwarcia odbył się zjazd t w ó r c ó w ludowych w o j . łódzkiego. t o w a ł a swój dorobek Ziemia Kielecka. Z tej okazji w D o m u Chłopa otwarta została pokonkursowa wystawa współ­ czesnej sztuki ludowej ziemi kielec­ kiej, oraz wystawa rzeźby Józefa P i ł a t a (1900—1971). Ponadto w Sali Kongresowej o d b y ł się koncert galowy p t . „ K o r o ­ w ó d Ś w i ę t o k r z y s k i " , na k t ó r y m w y ­ stąpiły zespoły regionalne, m.in. „ T r a m b l a n k a " z Opoczna, „ T k a c t w o Ś w i ę t o k r z y s k i e " z Bodzentyna i „Kiel­ ce". D o d a t k o w ą a t r a k c j ą Panoramy Kieleckiej b y ł pokaz „ D y m a r e k " . * V I —-w Z a m k u K s i ą ż ą t Pomor­ skich w Słupsku czynna b y ł a wy­ stawa pn. „ S k r z y n i e ludowe na Pomo­ rzu Ś r o d k o w y m " . Pokazano t u skrzy­ nie K r a j n i a k ó w złotowskich, Kaszu­ b ó w bytowskich, Słowińców, skrzynie z Jamna i Ł a b u s z a , w o j . koszalińskie, a t a k ż e z Lubelszczyzny, Rzeszowszczyzny, z dawnych ziem polskich •—• Polesia i okolic Wilna. 18.V — w Suchej Beskidzkiej roz­ strzygnięto konkurs na s z t u k ę l u d o w ą ogłoszony dla pow. suskiego przez Pow. Ośrodek Kultury przy współ­ pracy I n s t y t u t u Sztuki P A N w Kra­ kowie, Spółdzielni Pracy C P L i A „Makowianka" w Makowie P o d h a l a ń s k i m . N a konkurs wpłynęło 450 prac 73 a u t o r ó w . J u r y pod przewodnictwem prof, dr Romana Reinfussa i dr E w y Fryś-Pietraszkowej p r z y z n a ł o n a s t ę ­ pujące nagrody: W dziedzinie r z e ź b y nagrody I otrzymali: Stanisław Bałoś, Maria Chorąży, Franciszek K u ś ; nagrody I I —• Franciszek Knapczyk, Franciszek N i t e c k i ; w dziedzinie haftu nagrody I — Maria Biernat i Katarzyna Kracik, nagrody I I — Maria Strączek, Irena Korbel, Józefa Wojtusiak, Izabela Polak, Czesław M ł y n a r c z y k , nagrody I I I — Stanisława Biernat, Stanisława Maj, W ł a d y s ł a w a S a ł a p a t e k , Anna Szczechowicz; w dziedzinie zabaw karstwa nagrody I —• Jan Biegun, Stanisław Biegun, Franciszek Biegun, Józef Rumiak, Teofil Szczygieł, na­ grodę I I — W ł a d y s ł a w Sikora; w dzie­ dzinie ozdób z b i b u ł y nagrody I •— Antonina F i l u ś , Maria Polak, Helena Wójcik, n a g r o d ę I I — Józefa Prorok, nagrodę I I I — Władysława Sałapatek; w dziedzinie plastyki obrzędowej na­ grody I I — Kazimierz Niziołek i Zbig­ niew Makoś. Ponadto przyznano wyróżnienia. Nagrody fundowali: M K i S , W y d z i a ł K u l t u r y U r z ę d u Pow. w Suchej Beskidzkiej oraz Sp. Pracy C P L i A w Makowie P o d h a l a ń s k i m . * 17—30.VI—-w ramach Panoraramy Х Х Х - l e c i a w Warszawie prezen­ * 25. V I — w P D K w Łęczycy ot­ warta została wystawa 90-letniego rzeźbiarza ludowego Ignacego K a m i ń ­ ski ego. Pokazano t u 150 prac tego artysty oraz na planszach — teksty legend s t a n o w i ą c y c h t e m a t y k ę jego twórczości. * 26. V I —• w Szczecinie otwarta zo­ s t a ł a V I I I Wystawa Twórczości Ama­ torskiej L u d z i Morza. * 29.VI — w Państwowym Mu­ zeum Etnograficznym w Warszawie otwarta została wystawa pn. „ P o l s k a Zabawka L u d o w a " . * * V I — z okazji D n i Stargardu czynna b y ł a w miejscowym muzeum wystawa połączona z kiermaszem rękodzieła ludowego i artystycznego zorganizowana przez Regionalne Biuro S p r z e d a ż y C P L i A . Zaprezentowano t u w y r o b y t w ó r c ó w ludowych z K a ­ szub, K u j a w , Mazowsza, Białostoc­ czyzny, Podhala, W a r m i i i Mazur oraz — najwięcej •— z Opoczna. * V I — w Klubie K T S K w Kato­ wicach czynna b y ł a wystawa ma­ larstwa i rzeźby t w ó r c ó w ludowych Podbeskidzia. * V I — w Muzeum W s i Opolskiej w Bierkowicach czynna b y ł a wystawa współczesnej r z e ź b y ludowej tego regionu. * V I — w Muzeum Ziemi Suwal­ skiej (Suwałki) czynna b y ł a wystawa p n . „ P r a d z i e j e Ziemi Suwalskiej", na k t ó r e j pokazano m . i n . s z t u k ę l u d o w ą tego terenu. * V I •— w Muzeum Etnograficznym w Toruniu czynna b y ł a wystawa pn. „ W i e ś bydgoska wczoraj i d z i ś " . Szczególnie bogato reprezentowana F o t . ; J . C h o d y n a — i l . 1; 258 J. Świderski — il. 2 b y ł a t u rzeźba ludowa z jej czołowym w t y m regionie przedstawicielem —• Janem Centkowskim z Nieszawy. Polska Sztuka Ludowa za granicą V — w Waterloo (Belgia) w cza­ sie t r w a j ą c y c h t a m D n i Polskich Ce­ pelia p r e z e n t o w a ł a polską s z t u k ę ludo­ wą. * 26.V •— w Starym Smokowcu (CSRS) w czasie Tygodnia K u l t u r y Polskiej otwarta została wystawa rzeźb i h a f t ó w ludowych M a r t y i M i ­ chała S z o s t a k ó w z Zakopanego. * V I — w L i p s k u w czasie D n i K r a k o w a i Ziemi Krakowski"j szcze­ g ó l n y m powodzeniem cieszyło się stoisko Cepelii z wyrobami ludowymi. * 1 5 . V I — - w Toronto (Kanada) w z w i ą z k u z zebraniem Światowej Rady Rękodzieł zorganizowano w y s t a w ę , na k t ó r e j Cepelia z a p r e z e n t o w a ł a polską s z t u k ę l u d o w ą . Pokazano t a k ż e f i l m o Polsce zawierający m . i n . r e p o r t a ż z Zalipia. Inne 4.V — na terenie Opolskiego Par­ k u Etnograficznego w Bierkowicach w zabytkowej karczmie z Przewozu o d b y ł o się spotkanie dziennikarzy krajowych i zagranicznych goszczą­ cych na Opolszczyźnie z okazji Święta „ T r y b u n y Opolskiej". W spotkaniu udział wzięli sekretarz К С PZPR Jerzy Łukaszewicz, I sekretarz K W P Z P R Andrzej Ż a b i ń s k i oraz wojewo­ da opolski J ó z e f Masny. Gospodarzami spotkania b y ł a re­ dakcja „ T r y b u n y Opolskiej". Spotka­ nie o d b y ł o się w stylowym wnętrzu karczmy, przy świecach i tradycyj­ n y c h potrawach kuchni śląskiej. * V •—w Gorzeniu, gdzie przez lata mieszkał E m i l Zegadłowicz, Teatr Ziemi Tarnowskiej i m . L u d w i k a Sol­ skiego w y s t a w i ł „Powsinogi Beskidz­ k i e " , widowisko w plenerze. Imprezą t o w a r z y s z ą c ą b y ł a wystawa miejsco­ wego rzeźbiarza Jana B u c a ł y . * 27—30.VI — w Wierzchowicach, pow. T a r n ó w , odbyło się sympozjum naukowe p n . „ P r z e o b r a ż e n i a współ­ czesnej twórczości ludowej". Organi­ zatorami sympozjum b y l i : Zarząd Główny ZSMW, M K i S oraz Cepelia. Referaty wygłosili: prof. Józef Burszta —• „ T r a d y c j a ludowa a kul­ t u r a w s p ó ł c z e s n a " , dr Krzysztof Makulski •—• „ E t y k a działalności na polu sztuki ludowej" i „ K u l t u r a ludowa, sztuka ludowa, k u l t u r a masowa", dr Kazimierz Pietkiewicz — „Proble­ m y k s z t a ł t o w a n i a się opieki nad s z t u k ą l u d o w ą w Х Х Х - l e c i u PRL". Jadwiga Kronikę opracowała Jarnuszkiewiczowa � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/070fc3c107085587dabf0d57acf4d313.pdf 76ebdafff44f080707f85ee1b37e33a0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4461 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1975 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4150 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1975 t.29 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1975 t.29 z.1-2 ; s.121-126 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text W S P O M N I E N I P E O Ś M I E R T N E JAN KURKIEWICZ (1915-1973) Jan Nepomucen Kurkiowicz — artysta, fotografik, zbieracz sztuki l u d o w e j — z m a r ł 26 gradnia 1973 r. Z m a r ł niespodziewanie, w y d a w a ł o się, że jest w pełni sił, g o t ó w w każdej chwili włożyć plecak i pójść w góry, w Beskidy. Wędrówki te zawsze k o ń c z y ł y się j a k i m i ś znaleziskami: to znakomitymi zdjęciami s t r a c h ó w na wróble, czyli ,,beboków", t o odkryciem ciekawego rzeźbiarza, jeszcze nie znanego kolekcjonerom i Cepelii. Z w ę d r ó w e k swych przy­ woził cze„sem r z e ź b y . Miał i c h niewiele, kilkadziesiąt sztuk, ale b y ł y t o r z e ź b y p i ę k n e . P u b l i k o w a ł notki i a r t y k u ł y o ludziach, k t ó r y c h poznał, k r ó t k i e t o b y ł y noty, zwarte, rzeczowe. Za t o zdjęcia u j a w n i a ł y wrażliwego obserwatora, artystę. W pisaniu b y ł powściągliwy, t r o c h ę suchy — w zdjęciach natomiast wręcz romantyczny. Dostrzegał t o , co stanowiło i s t o t ę plastycznego wyrazu pejzażu i t w o r ó w ludzkich r ą k . T o t e ż wystawa „ s t r a c h ó w " eksponowana b y ł a w wielu miastach Polski, trzykrotnie pokazana w Telewizji. 0 „ s t r a c h a c h " pisał w „Polskiej Sztuce L u d o w e j " (nr 1 z 1970 г.), mówił w radiu. Opracował t e ż w y s t a w ę „ L a s w Ochronie Przyrody", p o k a z y w a n ą w Domach T u r y s t y P T T K oraz w schroniskach górskich. N a zaproszenie Polonii australijskiej zrobił d u ż ą w y s t a w ę p t . „ P o d h a l e " , z k t ó r ą objechał ośrodki polonijne w Australii, Nowej Zelandii i Tasmanii. P r z y g o t o w y w a ł w y s t a w ę „Powsinogi Beskidz­ k i e " , do t e k s t ó w E m i l a Zegadłowicza. G ó r y s t a n o w i ł y d o m e n ę jego zainteresowań. W nich spędził dzieciństwo i lata młodości, do nich wracał przez całe życie. Urodził się 29 października 1915 r. w Krakowie, t a m t e ż u k o ń c z y ł studia na Wydziale Grafiki U ż y t k o w e j P a ń s t w o w e j Szkoły Sztuk Zdobniczych i P r z e m y s ł u Artys­ tycznego, specjalizując się w plakacie o tematyce turystycz­ nej i sportowej. Zajmował się t e ż drzeworytem i i n n y m i technikami graficznymi, p r o j e k t o w a ł o p r a w ę p l a s t y c z n ą jubileuszy i wystaw, w t y m pierwszego pokazu p a m i ą t k a r ­ stwa, stałego muzeum na terenie byłego obozu śmierci w Oświęcimiu. Prace plastyczne wielokrotnie wystawiał w k r a j u i za granicą, uzyskując za nie liczne nagrody. Najpełniej jednak w y p o w i a d a ł się w swych zdjęciach. B y ł w nich najbliżej tematu, k t ó r e m u pozostał wierny do k o ń c a — górskiemu krajobrazowi i sztuce Podhala. A.B.J. К R O N I К A V I I — X I I 1974 Imprezy folklorystyczne i regionalne 30. V I — 4 . V I I — w K r a k o w i e odbyły się I I Ogólnopolskie Targi Sztuki Ludowej. W imprezie a k t y w n y udział wzięło Stowarzyszenie T w ó r c ó w Ludowych, z ramienia k t ó r e g o wysta­ wiało swe prace kilkudziesięciu t w ó r ­ ców oraz „ C e p e l i a " , k t ó r a w specjalnie zbudowanych na R y n k u G ł ó w n y m pawilonach „ l u d o w y c h " i stoiskach zademonstrowała 84 t w ó r c ó w z 8 re­ gionów kraju. Pokazywali o n i r ó ż n e techniki artystyczne i sprzedawali swe wyroby. Niestety w y r o b ó w na d o b r y m poziomie starczyło jedynie na pierwszy dzień, a później poziom sprzedawa­ nych prac obniżył się, co o b s e r w o w a ć można b y ł o zwłaszcza w r z e ź b a c h przywiezionych z Kielc. Puste k r a m y zaanektowali różni amatorzy i w y ­ twórcy p a m i ą t e k , k t ó r e często b u d z i ł y zgrozę. P o d w a ż a ł o to sens imprezy, która w założeniu swym powinna b y ł a p r z y c z y n i ć się do wzrostu rangi ludo­ wej sztuki, a nie do jej obniżenia. N a d o b r y m natomiast poziomie b y ł y t o w a r z y s z ą c e Targom imprezy artystyczne, w y s t ę p y zespołów regio­ nalnych (m.in. „ H a l n y " i „ O p o c z n o " ) , widowisko „ B a r b a k a n " w wykonaniu zespołu „ S z m e l c p a k i " i zawodowych a k t o r ó w , „ W e s e l e K r a k o w s k i e " za­ demonstrowane j u ż po raz 9 przez Spółdzielnię P L i A i m . W y s p i a ń s k i e g o w Krakowie oraz Zespół Pieśni i T a ń c a „ K r a k o w i a c y " . Orszak weselny na wozach, poprzedzany b a n d e r i ą k o n n ą mieszkańców Luboczyc, wyruszył z Bronowickiej „ R y d l ó w k i " , prze­ jechał przez ulice K r a k o w a , objechał Rynek, po czym przy d u ż y m zain­ teresowaniu publiczności p o k a z a ł frag­ m e n t y tradycyjnego o b r z ę d u wesel­ nego. K i l k a k r o t n i e o d b y ł y się pokazy m o d y p n . „ M o t y w y ludowe w odzieży w s p ó ł c z e s n e j " przygotowane przez cepeliowskie Spółdzielnie R ę k o d z i e ł a Artystycznego w Warszawie: „ S z t u k a i M o d a " oraz „ M o d a D a m s k a " . Zorganizowano ponadto k a r c z m ę bes­ k i d z k ą , cztery wieczory literatury ludowej, pokaz filmów folklorystycz­ nych, kabaretu „ R z e p " , koncerty kapel i orkiestr, w y s t ę p y beskidzkich i n s t r u m e n t a l i s t ó w i gawędziarzy ludo­ w y c h (w dniu Beskidu Żywieckiego i Śląskiego). Z okazji T a r g ó w otwarto 11 wystaw. Niestety spiętrzenie ich w czasie, efektowne w zamierzeniu, uniemożliwiło publiczności spokojne obejrzenie interesujących ekspozycji, spowodowało, że wiele z nich znalazło się w lokalach absolutnie nie n a d a j ą ­ cych się na tego rodzaju imprezy, a pośpiech i t r u d n o ś c i organizacyjne obniżyły wartość niektórych pokazów (zwłaszcza wystawy plakatu folklory­ stycznego). Bardzo interesujące okazały s i ę : zorganizowana przez I n s t y t u t Wzor­ nictwa Przemysłowego i „ P o l s k i L e n " wystawa „ I n s p i r a c j e ludowe w prze­ m y ś l e lniarskim", wystawa fajansu włocławskiego przygotowana przez 121 �Muzeum Kujawskie, wystawa t k a n i n dwuosnowowych przedstawiona przez P a ń s t w o w e Muzeum Etnograficzne w Warszawie oraz w Muzeum Etno­ graficznym ekspozycja „70 lat twór­ czości Zalipia". Pokazano również obszerny w y b ó r prac z „ I Ogólno­ polskiego Triennale Plastyki Niepro­ fesjonalnej" w Szczecinie. „ D e s a " zorganizowała w y s t a w ę — sprzedaż rzeźb (stylizowanych na ludowe) Bro­ nisława Palki z Nowego Sącza. I n d y ­ w i d u a l n ą w y s t a w ę swego malarstwa na szkle przywiozła Ewelina P ę k s o w a z Zakopanego. „ C e p e l i a " p o k a z a ł a w zupełnie nieodpowiednim dla tego celu lokalu U r z ę d u m . K r a k o w a wystawy obejmujące m . i n . obrazy na szkle, k w i a t y i zabawki (Krakow­ ska Sp. „ M i l e n i u m " ) , rzeźbę oraz sztukę l u d o w ą białostocką i łowicką. W okresie T a r g ó w również .Veri­ tas" przedstawił swą p r o d u k c j ę na wystawie przygotowanej w lokalu swego biura, a „Cepelia" otworzyła w gmachu Sukiennic w niewielkim dwupokojowym lokalu ł a d n y sklep nazwany „Galerią Współczesnej Sztu­ k i Ludowej". (A.J.) 4 — 7 . V I I — w Bukowinie Ta­ trzańskiej odbył się doroczny V I I I Konkurs Ludowych Gawędziarzy i I n ­ s t r u m e n t a l i s t ó w — „ S a b a ł o w e Baja­ nia". Organizatorami imprezy b y l i : Wydział K u l t u r y i Sztuki Urz. W o j . w Krakowie, W y d z i a ł Oświaty i W y ­ chowania oraz K u l t u r y Urz. Pow. w N o w y m Targu, P D K , Komitet K u l t u r y Fizycznej i T u r y s t y k i w No­ w y m Targu, Gminny Ośrodek K u l t u r y oraz D o m Ludowy w Bukowinie Tatrzańskiej. W imprezie udział wzięło ponad 60 gawędziarzy i 40 i n s t r u m e n t a l i s t ó w oraz zespoły pieśni i t a ń c a . Nagrody I —• „ S p i n k i bacow­ skie" otrzymali: w grupie gawędziarzy Stanisław Chowaniec z Bukowiny Tatrzańskiej i W ł a d y s ł a w Gondek — w kategorii autentycznej, a w kate­ goriach ogólnych: Franciszek Bachle­ da z Zakopanego i Piotr K r z y k a l s k i z Nowego Sącza. W grupie instrumen­ talistów n a g r o d ę I o t r z y m a ł Marian Stryczula Maśniak. 16—19.VII — w Rzeszowie o d b y ł się I I Festiwal Polonijnych Zespołów Artystycznych. W tegorocznym Festi­ walu udział wzięło 28 zespołów, a więc dwukrotnie więcej niż w pierwszym, co świadczy o rosnącej popularności tej imprezy. Z okazji festiwalu zorganizowano w y s t a w ę i kiermasz w y r o b ó w ludo­ wych. 1 8 . V I I — w Toruniu odbyło się otwarcie parku regionalnego i skan­ senu. Uroczystości otwarcia towarzy­ szyły w y s t ę p y kapel ludowych i i n ­ strumentalistów. 2 0 — 2 4 . V I I — w Gdyni odbył się Jarmark Ludowy zorganizowany z okazji 25-lecia „Cepelii". Na otwarcie p r z y b y l i przedstawiciele władz miej­ skich, partyjnych i prasy. W programie J a r m a r k u w y s t ą p i ł y zespoły regionalne, o d b y ł się pokaz 122 mody inspirowanej s z t u k ą l u d o w ą oraz kiermasz w y r o b ó w ludowych. F r e k w e n c j ę oblicza się na ok. 40 tys. osób. 21. V I I — w skansenie W s i Opol­ skiej w Bierkowicach o d b y ł się „ K i e r ­ masz Śląski", impreza o charakterze folklorystycznym, w czasie k t ó r e j w y s t ą p i ł o 7 zespołów regionalnych, a t w ó r c y ludowi z terenu Opolszczyzny i w o j . wrocławskiego sprzedawali swe wyroby. D o d a t k o w ą a t r a k c j ą kier­ maszu b y ł y przejażdżki k a r e t ą muzeal­ n ą po terenie skansenu. 22. V I I — w Poznaniu, z okazji Święta Wyzwolenia o d b y ł o się na stadionie „ O l i m p i i " wielkie wido­ wisko, w k t ó r y m udział wzięło k i l k a ­ naście zespołów folklorystycznych z terenu Wielkopolski. 2 0 — 2 2 . V I I — w P a r k u Etnogra­ ficznym we Wdzydzach o d b y ł się „ J a r m a r k W d z y d z k i " , na którym w y s t ę p o w a ł y m . i n . zespoły ludowe i gawędziarze oraz zorganizowano pokazy ludowego rękodzieła. 4 . V I I I — w G d a ń s k u rozpoczął się I I I J a r m a r k D o m i n i k a ń s k i n a w i ą ­ zujący do t r a d y c j i X I I I wieku. I m ­ preza tegoroczna m i a ł a charakter w y r a ź n i e handlowy, m i a ł a na celu skonfrontowanie opinii p r o d u c e n t ó w , handlowców i konsumentów. W J a r m a r k u udział wzięło 96 za­ k ł a d ó w w y t w ó r c z y c h z całego kraju. Szczególnym zainteresowaniem cie­ szyło się tradycyjne rzemiosło i sztuka ludowa — w y r o b y z drewna i bur­ sztynu, rzeźba, t k a n i n y , hafty. 4 — 1 1 . V I I I — w Wiśle i Szczyrku o d b y w a ł się X I T y d z i e ń K u l t u r y Beskidzkiej — wielki festiwal folkloru góralskiego. W tegorocznej imprezie udział wzięły 42 zespoły ludowe z Beskidu Śląskiego, Żywieckiego, Sądecczyzny, Podhala, Kiolecczyzny, a t a k ż e goście z CSR i N R D . Z okazji festiwalu zorganizowano m . i n . kiermasz w y r o b ó w ludowych oraz wystawy m . i n . sztuki ludowej Podbeskidzia i „Cepelii". 3 . I X — w Zakopanem o d b y ł się V I I M i ę d z y n a r o d o w y Festiwal Ziem Górskich organizowany dorocznie w okresie „ J e s i e n i T a t r z a ń s k i e j " . W tegorocznym. Festiwalu u d z i a ł wzięło 19 regionalnych zespołów za­ granicznych z 14 k r a j ó w : Bułgarii, Czechosłowacji, Francji, J u g o s ł a w i i , N R D , R F N , Norwegii, Rumunii, Szkocji, T u r c j i , Węgier, Włoch i Z S R R oraz 6 zespołów polskich: „ J u r g o wianie", „Podegrodzie", „Jodły", „ H a l n y " , „ M a ś n i a k i " i zespół i m . Jana Malinowskiego. J u r y pod przewodnictwem prof, dr Romana Reinfussa p r z y z n a ł o „Zło­ te Ciupagi" — w kategorii zespołów autentycznie ludowych — „Maśniak o m " z Zakopanego, w kategorii zespołów artystycznie opracowa­ n y c h — zespołowi „ K a l o c s a " z W ę ­ gier, w kategorii zespołów stylizowa­ nych — zespołowi „Nartchasa" z ZSRR. Ponadto przyznano wiele „Srebr­ n y c h Ciupag". N a g r o d ę dziennikarzy, „ C i u p a g ę ze z b y r k a d ł a m i " otrzymał zespół turecki. Festiwal b y ł g ł ó w n ą imprezą „ J e s i e n i T a t r z a ń s k i e j " , w czasie której o d b y w a ł y się t a k ż e inne jeszcze im­ prezy, j a k : konkurs poetycki, kier­ masz sztuki ludowej i artystycznego rękodzieła p o d h a l a ń s k i e g o , wystawa pn. „Szkoła K e n a r a " oraz zwiedzanie pracowni z a k o p i a ń s k i c h artystów-pla­ styków. 8 . I X — w Poznaniu, z okazji Centralnych D o ż y n e k o d b y ł y się m.in. w y s t ę p y zespołów ludowych oraz kiermasz ludowych w y r o b ó w . 1 2 . I X — w Kielcach o d b y ł a się inauguracja X I Świętokrzyskich Dni K u l t u r y . W imprezie udział wzięło 14 zespołów folklorystycznych z ca­ łego kraju. 14—15.IX — w Nowej Słupi o d b y ł y się doroczne, t y m razem dwu­ dniowe „ D y m a r k i " . W dniu inaugu­ racji w y s t ą p i ł y zespoły folklorystycz­ ne: „ R u d k o w i a n i e " z Rudek, „Tkac­ t w o Ś w i ę t o k r z y s k i e " z Bodzentyna oraz kapela ludowa z Dębskiej Woli. N a G ł ó w n y m R y n k u o d b y w a ł się kiermasz t w ó r c ó w ludowych, w któ­ r y m udział wzięli m . i n . bracia Półtorakowie z Bodzentyna, J ó z e f Głuszek, F r y d e r y k B ą b e l , Helena Kaczmarska. 14—18.IX — w Sandomierzu o d b y ł o się „ Ś w i ę t o P l o n ó w Ogrodni­ czych" oraz „ J a r m a r k Sandomierski" zorganizowany przez r e d a k c j ę „Echa Dnia". 14—16. I X — w Tarnowskich Górach o d b y ł y się tradycyjne X V I I I Dni Gwarków. 18—22.IX — o d b y ł y się „Dni Zielonej G ó r y " , k t ó r y c h główną atrak­ cją b y ł V I M i ę d z y n a r o d o w y Festiwal Zespołów P i e ś n i i T a ń c a zorganizo­ w a n y przez M K i S , U r z ą d Wojewódzki i Miejski, W D K oraz Lubuskie Towa­ rzystwo Muzyczne i m . . H . Wieniaw­ skiego w Zielonej Górze. W Festiwalu u d z i a ł wzięły zespoły z A u s t r i i , Bułgarii, Czechosłowacji, Grecji, Hiszpanii,' Jugosławii, NRD, Rumunii, Szwecji, T u r c j i , Włoch i ZSRR oraz 3 zespoły polskie. W czasie „ D n i " czynna była w Muzeum O k r ę g o w y m wystawa pn. „ T r a d y c y j n a i współczesna kultura ludowa Ziemi Lubuskiej", wystawa polskiego stroju ludowego oraz wy­ stawa lubuskich wieńców dożynko­ w y c h . O d b y ł o się t e ż sympozjum poświęcone r o l i folkloru we współ­ czesnym świecie, na k t ó r y m referaty wygłosili prof, dr J ó z e f Burszta, dr G r a ż y n a D ą b r o w s k a i prof, dr Fran­ ciszek Bonus (Praga). Zorganizowano kiermasz w y r o b ó w ludowych, trady­ cyjny k o r o w ó d winobraniowy, kon­ certy i biesiady literackie. Impreza z a k o ń c z y ł a się t r a d y c y j n y m i Godami Winobrania. Wydano p i ę k n y , bogato ilustrowany program-album. �29.IX — na terenach Muzeum Wsi Opolskiej w Bierkowicach o d b y ł a się impreza folklorystyczna pn. „Opol­ ski Żniwniok". 2 9 . I X — w Bydgoszczy o d b y ł się „Jarmark K u j a w s k i " zorganizowany \ przez klub „ M e d y k " . Konkursy i wystawy 7 . V I I — w K l u b i e Morskim j w Gdyni otwarto w y s t a w ę I V Prze­ glądu Twórczości Amatorskiej L u d z i I Morza. Za najlepsze prace przyznano I nagrody. 1 9 . V I I — otwarto we W r o c ł a w i u wystawę plastyki amatorskiej okręgu Drezdeńskiego N R D . W y s t a w ę prze­ niesiono n a s t ę p n i e w sierpniu do Nowej R u d y , a we wrześniu kolejno do Lubina i Bolesławca. 2 0 . V I I — w salach Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu otwarta została wystawa malarstwa i_ rzeźby ludowej z terenu Dolnego Śląska. W dniu z a k o ń c z e n i a wystawy 22.IX o d b y ł się kiermasz, na k t ó r y m sprzedawano wystawione prace. 2 4 . V I I — w Muzeum O k r ę g o w y m w Rzeszowie otwarta została pokon­ kursowa wystawa p n . „ H a f t y i koron­ ki ludowe". W konkursie u d z i a ł wzięło ponad 40 osób. Nagrody otrzy­ mały : za hafty — S t a n i s ł a w a Materna z Siedlisk, pow. rzeszowski, Aniela Świder i Jadwiga J a k u b i ń s k a z Rze­ szowa; za koronki — A n n a Zięba ze S t r o ż n e j , Janina B a w o ł e k i K a t a ­ rzyna Bania z Siedlisk, pow. gorlicki. V I I — na Z a m k u w Lidzbarku czynna b y ł a wystawa w a r m i ń s k i e j sztuki ludowej. 2 . V I I I — w d n i u inauguracji Dni G d a ń s k a otwarta została w Ma­ łym Młynie wystawa sztuki ludowej i rękodzieła sopockiego Art-Regionu. Pokazano prace z 4 w o j e w ó d z t w północnych. V I I I — w Szczawnicy rozstrzyg­ nięto konkurs na rzeźbę regionu pienińskiego, zorganizowany przez Muzeum P i e n i ń s k i e oraz Uzdrowisko. Na konkurs n a d e s ł a n o ponad 50 prac. Nagrody I o t r z y m a l i : Stanisław Czaja ze Szczawnicy i Franciszek D z i u r n y z G r y w a ł d u . Odkryciem konkursu był 15-letni Piotr Pierwoł z Oskot, który o t r z y m a ł n a g r o d ę I I . 2 . I X — w P a ń s t w o w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawie otwarta została wystawa zbiorów etnograficz­ nych z fundacji Jadwigi i Jana Michal­ skich. (Szersze omówienie kolekcji zamieszczamy w numerze). 4 . I X — w Poznaniu z okazji Centralnych D o ż y n e k zorganizowano w Muzeum N a r o d o w y m w y s t a w ę l a u r e a t ó w nagrody i m . Kolberga, uprzednio z o r g a n i z o w a n ą w P ł o c k u . Pokazano r z e ź b y A . Z e g a d ł y i W ł . Chajca, filigrany Fr. Horaka, t k a n i n y p o d w ó j n e Fr. R y b k o , wycinanki J . Grzegory. Zobrazowano działalność i r o l ę : koźlarza T . Śliwy (pokazując t e ż zrobione przez niego instrumenty), o r g a n i z a t o r ó w folkloru na B u k o w i ­ nie — Cwirzewiczów, etnografa mu­ zycznego, zbieraczki folkloru — J . Sobieskiej, długoletniej działaczki i or­ ganizatorki opieki nad s z t u k ą ludo­ w ą — J . O r y n ż y n y , nagrodzone zespo­ ły pieśni i t a ń c a : z Orawy, „ K u r p i a n k ę " oraz o d z n a c z o n ą za swą działal­ ność na polu sztuki ludowej „Cepelię". Rozstrzygnięto konkurs na wieńce d o ż y n k o w e ogłoszony przez M K i S oraz U r z ą d W o j . w Poznaniu. J u r y pod przewodnictwem dr St. B ł a s z c z y k a p r z y z n a ł o 3 nagrody ufun­ dowane przez M K i S . N a g r o d ę I (10.000 zł) o t r z y m a ł o Koło G o s p o d y ń Wiejskich w Miłowicach, pow. Syców, n a g r o d ę I I (6.000 zł) — K o ł o Go­ s p o d y ń Wiejskich w Wierzbowie, pow. Bolesławiec, nagrodę III (4.000 zł) — K ó ł k o Rolnicze w Sul­ mierzycach, pow. Krotoszyn. 7 . I X — w p r z e d d z i e ń Central­ nych D o ż y n e k otwarto w Muzeum N a r o d o w y m w Poznaniu w y s t a w ę wielkopolskiej sztuki ludowej, zorga­ n i z o w a n ą przez Oddział Etnograficzny ze zbiorów w ł a s n y c h . W ś r ó d ekspo­ natów dominowała monumentalna rzeźba p r z y d r o ż n a i biały haft. Z okazji wystawy M K i S przy­ znało nagrody dla najbardziej zasłu­ ż o n y c h a r t y s t ó w ludowych. Z hafciarek nagrody o t r z y m a ł y : Helena Bernasowska z Jarocina, Aleksandra Czelusta z Liskowa, Helena Grygiel z Goliny, E l ż b i e t a K u ź n i a k z Czeszew a ; z r z e ź b i a r z y : Tadeusz Koralewski z O w i ń s k a i Ignacy Strzeszyński z Miłosławia. Z okazji wystawy wydano prze­ wodnik ilustrowany z tekstem St. B ł a s z c z y k a i Z. Gródeckiej. 1 3 . I X — w K r y n i c y , z okazji „ F e s t y n u z Dziennikiem", otwarta została wystawa prac Nikifora. 1 4 . I X — w koszalińskim W D K otwarta została wystawa sztuki ludo­ wej okręgu Neubrandenburg ( N R D ) , zorganizowana z okazji D n i P r z y j a ź n i i Kultury NRD. 1 7 . I X — w Olsztynie otwarta została w o j e w ó d z k a wystawa w y ­ r o b ó w artystycznych i p a m i ą t k a r ­ skich, zorganizowana przez I z b ę Rze­ mieślniczą. Pokazano prace 30 rze­ mieślników oraz t w ó r c ó w ludowych. 1 7 . I X — w D o m u Chłopa w War­ szawie została otwarta wystawa sztuki ludowej i twórczości a m a t o r ó w w o j . koszalińskiego, zorganizowana w ra­ mach Panoramy X X X - l e c i a . 2 1 . I X — w B i a ł y m s t o k u , z Okazji centralnej inauguracji r o k u działal­ ności kulturalnej i sezonu artyst. 1974/1975 otwarto w y s t a w ę p n . „ S z t u ­ ka ludowa — sztuka narodowa" oraz w y s t a w ę „ W z o r y ludowe w prze­ m y ś l e " . O d b y ł o się t a k ż e sympozjum t w ó r c ó w ludowych. 2 1 . I X — w Muzeum Archeolo­ gicznym we W r o c ł a w i u otwarto wy­ s t a w ę prac p l a s t y k ó w a m a t o r ó w pol­ skich i czeskich p n . „ K o n f r o n t a c j e — 74". 2 9 . I X — w Muzeum w Chełmie L u b . otwarto w y s t a w ę p o k o n k u r s o w ą I I Ogólnopolskiego Konkursu Ama­ torskiej Fotografii Artystycznej. Te­ matem konkursu b y ł a : Sztuka ludowa i jej t w ó r c y . I X — w Zakładowym Domu K u l t u r y Kolejarzy w Krakowie otwar­ t a została czwarta z kolei ogólno­ polska wystawa amatorskiej twór­ czości kolejarzy, zorganizowana pod patronatem Zarz. Gł. Z Z K . Pokazano ok. 240 prac 58 ama­ t o r ó w , p r z y z n a j ą c za najlepsze prace nagrody i wyróżnienia. I X — w Muzeum Łowickiem otwarta została wystawa łowickiej sztuki ludowej, zorganizowana w ra­ mach o b c h o d ó w Х Х Х - l e c i a PRL, D n i Łowicza i Ziemi Łowickiej oraz d o ż y n e k m i ę d z y p o w i a t o w y c h (Łęczy­ ca, K u t n o , Łowicz). Na wystawie d o m i n o w a ł y wycinanki i bukiety z b i ­ b u ł y , p a j ą k i , tkanina, haft. 1.X •— w białostockiej galerii „ F o l k l o r " otwarta została wystawa rzeźb Sylwestra Boreckiego. 6. X — w Zielonej Górze otwarto zorganizowaną z okazji X X X - l e c i a P R L w y s t a w ę plastyki amatorskiej Ziemi Lubuskiej. 7. X — w P a ń s t w o w y m . Muzeum Etnograficznym w Warszawie otwarto w y s t a w ę „ I Triennale Plastyki Nie­ profesjonalnej". B y ł to w y b ó r ok. 200 prac z wystawy w Szczecinie. 12, 13.X — w Krakowie odbył się I M i ę d z y n a r o d o w y Konkurs Lalek Regionalnych, zorganizowany przez Spółdzielnię Przemysłu Ludowego i Artystycznego i m . St. Wyspiańskiego oraz „Cepelię". W konkursie udział wzięło 12 w y s t a w c ó w z 7 k r a j ó w : Belgii, Czechosłowacji, Hiszpanii, Jor­ danii, Kanady, Norwegii i Polski. N a d e s ł a n o 249 lalek, k t ó r e oceniało m i ę d z y n a r o d o w e j u r y , biorąc pod u w a g ę zachowanie autentycznych ele­ m e n t ó w stroju ludowego danego kraju, zastosowanie tradycyjnych materia­ łów, ornamentyki, kolorystyki oraz wierne odtworzenie scen rodzajowych, legend i o b r z ę d ó w . I miejsce — złote „ P a w i e p i ó r a ' ' za całość n a d e s ł a n y c h prac zyskały ex aequo: firma hiszpańska Jose Marin Verdugo oraz krakowska Spółdzielnia R ę k o d z i e ł a Ludowego i Artystycz­ nego i m . W y s p i a ń s k i e g o . Ponadto j u r y p r z y z n a ł o I miejsce i złote „ P a w i e p i ó r a " za walory artystyczne Mireille Simboteanu z R u m u n i i , I I •—• srebrne „ P a w i e p i ó r o " Cornelli Bartolomeu z R u m u n i i oraz Ronnaug Petterssen z Norwegii. Lalki zostały zaprezentowane publiczności na wystawie otwartej 14—30.X. 123 �X — w sali D o m u K u l t u r y w M y ­ ślenicach czynna b y ł a wystawa, na której pokazano dorobek I I powiato­ wego konkursu na ludowy haft. W konkursie udział wzięło 13 hafciarek. J u r y pod przewodnictwem prof, dr Romana Reinfussa p r z y z n a ł o na­ grody n a s t ę p u j ą c o : nagrody I (po 1.500 zł) — Eleonorze Jurczak z To­ karni i Agnieszce Urbaniak z Lipnika, k t ó r a zaprezentowała p i ę k n ą kolekcję gorsetów krakowskich zdobionych róż­ n y m i znanymi technikami h.",ftu, niciowego, koralikowego i cekinowego. Nagrody I I (po 1.000 zł) o t r z y m a ł y : Janina Drabik z Wiśniowej, Czesława Hanusiak z Tokarni, Maria J a m r ó z z Lipnika i Stanisława Książek z Bogdanówki. X •— w Muzeum Okręgowym w Zielonej Górze otwarta została wystawa pn. „ T r a d y c y j n a i współ­ czesna k u l t u r a ludowa Ziemi L u b u ­ skiej". Pokazano t u wyroby i na­ rzędzia tkackie, pleciónkarskie, to­ karskie, garncarskie, t k a n i n y i stroje ludowe oraz wieńce z tegorocznych dożynek. X — w Muzeum w BPgcraju otwarta, została pokonkursowa wystwa „ S z t u k a Ludowa Południowej Lubelszczyzny". K o n k u r s został zor­ ganizowany w ramach akcji pod hasłem „ K u l t u r a ludowa — dobrem narodu" przez W y d z i a ł Kultury i Sztuki Urz. W o j . , Muzeum Okręgo­ we, Zarz. Gł. STL oraz Związek Cepelia w Warszawie — i b y ł ogło­ szony dla p o w i a t ó w : janowskiego, biłgora j skiego, krasnostawskiego, kraśnickiego, hrubieszowskiego, toma­ szowskiego i zamojskiego. N a d e s ł a n o 730 prac 68 a u t o r ó w . X — w Warszawie w czasie Łódz­ kiej Panoramy Х Х Х - I e c i a otwarto w Domu K u l t u r y na R y n k u Starego Miasta w y s t a w ę działalności „Cepelii" na t y m terenie, p o k a z u j ą c w jednej sali s z t u k ę ludową, w drugiej — ręko­ dzieło artystyczne. X'—w galerii „Propozycje" w Krakowie otwarto w y s t a w ę rzeźb Antoniego Toborowicza, rolnika z W o l i Libertowskiej k. Olkusza. X — Politechnika Warszawska —• filia w P ł o c k u urządziła w swym Salonie Wystaw, przy w s p ó ł p r a c y Muzeum Mazowieckiego, wystawę sztuki ludowej tego regionu. 5.X •—• w Ostrowcu Świętokrzy­ skim r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs rzeźby ludowej Kielecczyzny pn. „Wieś Kielecka w X X X - l e c i u P R L " ogłoszony przez W y d z i a ł Kultury i Sztuki Urz. W o j . w Kielcach i Muzeum Regionalne w Ostrowcu — wzięło udział 20 t w ó r c ó w ludowych, k t ó r z y nadesłali ok. 100 rzeźb. J u r y przyznało nagrody n a s t ę p u j ą c e : na­ grody I otrzymali — Zdzisław Purchała z Kossowa, pow. Włoszczowa i Grzegorz Szewczyk z Kozienic; nagrody I I —- Tadeusz Ż a k ze wsi Ł a z y , pow. Kielce i Józef Kaczmarek z Chyczy, pow. Włoszczowa; n a g r o d ę I I I — Marian Porada z Sędziszowa. 124 2 6 . X — 1 0 . X I — w Warszawie w czasie Katowickiej Panoramy Х Х Х - l e c i a czynna byłr, m . i n . w D o m u Chłopa wystawa: „Współczesna t w ó r ­ czość ludowa w o j . katowickiego", na k t ó r e j oprócz sztuki ludowej poka­ zano rzeźbę w węglu oraz prace w y b i t n y c h a r t y s t ó w nieprofesjonal­ nych, j a k Teofila Ociepki i P a w ł a W r ó b l a . B y ł a to największa i naj­ lepsza prezentacja sztuki ludowej i amatorskiej na „ P a n o r a m i e " , wy­ różniająca się poziomem świetni© dobranych prac, k o n c e p c j ą całości i wzorowym opracowaniem plastycz­ n y m . Niezaieżnio od tej wystawy pokazano na wystawie w Muzeum Narodowym 12 obrazów Pawła W r ó b l a , a w Starej Kordegardzie w Ł a z i e n k a c h o d r ę b n ą w y s t a w ę jogo prac. 2 8 . X — 1 0 . X I — we W r o c ł a w i u otwarto w salach Muzeum Archeolo­ gicznego i Etnograficznego ogólno­ polską w y s t a w ę plastyki amatorskiej p r a c o w n i k ó w Służby Zdrowia i Opieki Społecznej. Wystawa jest rezultatem konkursu, ogłoszonego przez Z a r z ą d Główny Zw. Z a w ó d . P r a c o w n i k ó w Służby Zdrowia. U d z i a ł wzięło 73 a u t o r ó w , n a d s y ł a j ą c 340 prac. 6 X 1 — w Mrągowie o d b y ł się V Wojewódzki Przegląd Plastyki Nieprofesjonalnej. N a wystawie za­ prezentowano prace 120 a u t o r ó w . 1 1 . X I — w salach B W A w L u ­ blinie otwarta została z okazji D n i Debreczyna wystawa sztuki ludowej z terenu togo regionu i okręgu Hajdu-Bihar. Folklor węgierski p r e z e n t o w a ł zespół „ D e ł i b a b " , k t ó r y śpiewał pieśni ludowe i grał na oryginalnych ludo­ w y c h instrumentach muzycznych. 16—30X1 — w Warszawie z okazji krakowskiej Panoramy X X X -lecia otwarta została w Muzeum H i s t o r y c z n y m wystawa szopek kra­ kowskich i malarstwa Nikifora ze zbiorów Muzeum w N o w y m Sączu, a w galerii TPSP — doskonale przy­ gotowana wystawa „Współczesne pod­ h a l a ń s k i e malarstw-o na szkle". W y ­ s t ę p o w a ł y też zespoły ludowe i ama­ torskie z ' Ż y w c a , Nowego Sącza, D o l i n y Dunajca, o d b y ł y się „ S a b a ł o ­ we Bajania" i spotkanie z t w ó r c a m i l u d o w y m i Podhala. 2 4 X 1 — o d b y ł się w Mielcu V I W o j e w ó d z k i P r z e g l ą d Nauczycielskich Zespołów Artystycznych, w ramach k t ó r e g o otwarto również w y s t a w ę prac plastycznych 18 nauczycieli. 2 4 . X I — w Muzeum Rolnictwa i m . Krzysztofa K l u k a w Ciechanowcu, pow. Siemiatycze otwarta została wystawa p n . „ G a r n c a r s t w o i plecion­ karstwo na Podlasiu", przygotowana przez mgr G r a ż y n ę Czerwińską. 25.XI — w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warsza­ wie otwarta została wystawa pn. „Mongolia 1924—1974", zorganizo­ wana z okazji 50-lecia Republiki przez K o m i t e t Solidarności z Naro­ dami A z j i i A f r y k i , Tow. Przyjaźni Polsko-Mongolskiej oraz Muzoum. X I — w p o z n a ń s k i m P a ł a c u Kul­ t u r y czynna b y ł a wystawa bułgar­ skiego haftu ludowego z okręgu Płowdiw. XI czynna regionu gotował — w Muzeum Radomskim była wystawa sztuki ludowej radomskiego. W y s t a w ę przy­ mgr Stefan R o s i ń s k i . X I — w Lublinie otwarta zo­ s t a ł a V I Wystawa Plastyki Amator­ skiej Ziem N a d o d r z a ń s k i c h , na której zaprezentowano prace a u t o r ó w z woj. zielonogórskiego, wrocławskiego, opol­ skiego i szczecińskiego. X I — w Starej Kordegardzie w Ł a z i e n k a c h warszawskich czynna b y ł a V I I Ogólnopolska Wystawa Twórczości Płastyków-Amatorów Motalowców zorganizowana przez Za­ r z ą d Gł. Zw. Zaw. Motalowców i Tow. Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h . Pokazano 130 prac ponad 50 a u t o r ó w — malar­ stwo, rzeźbę, grafikę, ceramikę, me­ taloplastykę. 7, 8 . X I — w Muzeum Etno­ graficznym w Toruniu rozstrzygnięto ogólnopolski konkurs na rzeźbę ludo­ w ą pn. „ W i e l c y Polacy, ich żyeie i dzieło". W konkursie wzięło udział 143 rzeźbiarzy, k t ó r z y nadesłali 656 prac. J u r y pod przewodnictwem Alek­ sandra Jackowskiego p r z y z n a ł o na­ grody n a s t ę p u j ą c e : n a g r o d ę I •— Stanisławowi Zagajewskiemu z Włoc­ ł a w k a , nagrody I I o t r z y m a l i : Marian Brudek z Bogorii, Szczepan Mucha ze wsi Szalo, Kazimierz Makowski i J a r o s ł a w F u r g a ł a z Polwicy, Stefan Głowiak z Pogwizdowa, Władysława Prucnal z Medyni Głogowskiej, Stefan Fus z Sokołowa, S t a n i s ł a w Korpa z R u d y , J ó z e f Kaczmarek z Chyczy. Nagrody I I I - W ł a d y s ł a w Bąk z W o l i Cichej, Winconty Krajewski z Zawidza K o ś ć , Grzogorz Szewczyk z Kozienic, Tadeusz C ą k a ł a z Sobisk, Marian Adamski z Sobisk, Janina Gozdeoka z O d r o w ą ż a , Stanisław Bałoś z Grzechini. Nagrody ufundowali: M K i S , Wy­ dział K u l t u r y Urz. W o j . oraz „Ce­ pelia". 194 prace 74 a u t o r ó w wytypo­ wano na p o k o n k u r s o w ą wystawę, p l a n o w a n ą w styczniu 1975. 1 6 . X I — w Muzoum Ziemi Pod­ laskiej w Siedlcach otwarto wystawę p n . „ S t r ó j ludowy na Mazowszu" zorganizowaną ze zbiorów PME w Warszawie. 2 8 X 1 — w G d a ń s k u rozstrzy­ g n i ę t y został konkurs na hafty ka­ szubskie, powiślańskie i kociewskio, zorganizowany przez Ośrodek Kultury w G a ń s k u i Spółdzielnię Regionalną „ C e p e l i a " w K a r t u z a c h . Imprezę finansował Zw. Spółdzielni Rękodzioła Ludowego „ C e p e l i a " w Warszawie. �Na konkurs wpłynęło 440 prac 129 autorek. J u r y pod przewodnic­ twem mgr Barbary Tężyckiej (MKiS) przyznało 25 n a g r ó d i 19 w y r ó ż n i e ń . ííagrodj I o t r z y m a ł y : Zofia Kryszeweka i Ewa W e n d t z K a r t u z , Wanda Urych z G d a ń s k a , E l ż b i e t a Ebel z Wejherowa, Józefa Izdebska z Jegłownika, K r y s t y n a Bolek, Wanda Komorowska i Maria Obuchowska z Kwidzynia. Nagrody I I — W ł a d y ­ sława W i ś n i e w s k a , Helena i Urszula Grulkowskie z Wdzydz, Anna K o n k e l , Wanda B a r g a ń s k a i Zofia Okrój z Wejherowa, Monika H i l d e b r a n d z Żukowa i Józef Podolski z Olpucha oraz Maria Wespa z Morzeszczyna i Jadwiga Kazanecka z Gniewa. Po­ nadto przyznano nagrody I I I i w y ­ różnienia. 7 X I — X I I — Gdańsk. Na I V Wo­ jewódzką W y s t a w ę Plastyki Amator­ skiej n a d e s ł a n o 425 prac 110 a u t o r ó w . Jury pod przewodnictwem mgr Z o f i i Bisiak z Centr. O ś r o d k a M e t o d y k i Upowszechniania K u l t u r y p r z y z n a ł o nagrody i zakwalifikowało na w y ­ stawę 169 prac 82 a u t o r ó w . Prace wystawiono n a s t ę p n i e w P D K w Wej­ herowie. X I I — w K a t o w i c a c h zorganizo­ wano w y s t a w ę prac plastykow-amatorów po konkursie pn. ,,Od gminy do w o j e w ó d z t w a " . Pokazano ponad 200 prac 88 a u t o r ó w . Przyznano na­ grody. 2 . X I I — w Domu Woj. Rady Zw. Zaw. w K a t o w i c a c h otwarto po­ konkursową ogólnopolską wystawę twórczości górników, z o r g a n i z o w a n ą z okazji tradycyjnej B a r b ó r k i przez Żarz. Gł. Zw. Zaw. Górników. Na w y s t a w ę n a d e s ł a n o 361 prac, zakwalifikowano 109. Przyznano na­ grody 15-tu autorom. 3 . X I I — w Muzeum K u j a w s k i m wo W ł o c ł a w k u otwarta została wysta­ wa akwarel Nikifora Krynickiego zo zbiorów Muzeum w N o w y m Sączu. 5 . X I I — na R y n k u G ł ó w n y m w Krakowie o d b y ł się X X X I I K o n ­ kurs Szopek Krakowskich, a 7 . X I I ogłoszono w y n i k i i otwarto w y s t a w ę nagrodzonych prac w Muzeum Histo­ rycznym m . K r a k o w a . N a g r o d ę s p e c j a l n ą przyznano Ja­ nowi M a l i k o w i , nagrody I o t r z y m a l i : Tadeusz Gillert, W i t o l d Głuch i W ł o ­ dzimierz Ł e s y k , n a g r o d ę I I — Zdzi­ sław Dudzik, k t ó r y uczestniczył j u ż w 24 konkursach na szopki, zdoby­ wając 28 n a g r ó d i w y r ó ż n i e ń . 7 . X I I — w Muzeum Archeoloznym we W r o c ł a w i u otwarta zogieła wystawa I X W o j e w ó d z k i e g o Istazeglądu Plastyki Amatorskiej zor] Prnizowanego przez W D K . N a Prze'! gaąd n a d e s ł a n o 4307 prac 388 a u t o r ó w , ;gl czego zakwalifikowano na pokazy I zrodowiskowe 1400 prac. N a w y s t a w ę fśwojewódzką j u r y w y t y p o w a ł o 351 i prac 185 a u t o r ó w . 1 1 2 — 2 1 . X I I — w Warszawie z okazji Panoramy X X X - l e c i a W a r m i i i Mazur czynna b y ł a m . i n . wystawa p n . „ W s p ó ł c z e s n a Sztuka Ludowa Ziemi D o b r z y ń s k i e j " . Z okazji wy­ stawy wydano katalog ilustrowany, zawierający r z e ź b y E l ż b i e t y Bielec­ kiej i Leonarda Serbintowicza. W y ­ stawa połączona b y ł a z kiermaszem. F i n a ł o w ą i m p r e z ą olsztyńskiej Pano­ r a m y był „ J a r m a r k M y ś l i w s k i " na R y n k u Mariensztackim, w czasie k t ó ­ rego p r z y g r y w a ł y kapele ludowo. 1 5 . X I I — w Z a m k u K s i ą ż ą t Po­ morskich w Szczecinie otwarta została wystawa sztuki ludowej i amatorskiej. Pokazano ok. 500 prac blisko 100 a u t o r ó w . Otwarcie wystawy połączono zo Zjazdem t w ó r c ó w ludowych i pla­ s t y k ó w a m a t o r ó w z terenu woje­ wództwa. X I I — w Muzeum Górnośląskim w B y t o m i u otwarta została wystawa pn. „ L u d o w e maski Chorwacji", zor­ ganizowana ze zbiorów Etnografskogo Muzeja w Zagrzebiu i Muzeja Medjimurja w Czakowcu. Pokazano maski p r z e d s t a w i a j ą c e głównie głowy zwierząt hodowanych w gospodarstwie, a z w i ą z a n y c h z kar­ n a w a ł o w y m i zwyczajami l u d o w y m i . Z okazji wystawy wydano katalog zawierający w s t ę p dr Barbary Bazielich, kierownika Działu Etnografii Muzeum Górnośląskiego, tekst p t . „ T r a d y c j e k a r n a w a ł o w e w Chorwacji" oraz spis prac i ilustracje. X I I — w warszawskiej Galerii TPSP otwarto w y s t a w ę p n . „ R z e ź b a ludowa Bolesława Suski z Budziska, pow. Ł u k ó w " . Organizatorami b y l i „ C e p e l i a " i TPSP w Warszawie. W s t ę p do katalogu napisała mgr Bo­ żena Gołcz. X I I — w Lublinie r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs na s z t u k ę l u d o w ą zorganizowany dla m ł o d y c h a r t y s t ó w ludowych w o j e w ó d z t w a przez Stowa­ rzyszenie Twórców Ludowych oraz Z a r z ą d W o j . Z S M W i Muzeum O k r ę ­ gowe w Lublinie. Nagrody o t r z y m a l i : w zakresie tkactwa — Leokadia Wiech, Suloszyn, pow. L u b a r t ó w (nagr. I ) , Waleria Zielińska, Mosty, pow. Włodawa (nagr. I I I ) ; w zakresie r z e ź b y — Tadeusz Szulc, Wola K o r y b u t o w a , pow. Chełm (nagr. I ) , Tadeusz Adam­ ski, Sobiska, pow. Ł u k ó w (nagr. I I ) , R o m a n Buczko, Czułczyce, pow. Chełm (nagr. I I I ) ; w zakresie pisankarstwa — R o m a n P r ó s z y ń s k i , Dzierz­ kowice, pow. K r a ś n i k (nagr. I I I ) ; w zakresie plecionkarstwa — Stani­ sław Kolbuch, Wiśniów, pow. Krasny­ staw (wyróżnienie); w zakresie wycinkarstwa — Krzysztof Pietrak, Gutan ó w , pow. P u ł a w y (nagr. I I I ) , R o m a n P r ó s z y ń s k i (wyróżnienie); w zakresie garncarstwa — Zygfryd Gajewski, U r z ę d ó w , pow. K r a ś n i k (nagr. I I ) . X I I — w starej Kordegardzie w Warszawie czynna b y ł a wystawa t k a n i n ludowych, na k t ó r e j zaprezen­ towano dorobek konkursu ogłoszo­ nego przez „Cepelię". W konkursie udział wzięło 21 spółdzielni oraz 2 zrzeszenia c h a ł u p n i k ó w i t w ó r c ó w ludowych — , , A r t - R e g i o n " w Sopocie i zrzeszenie w B i a ł y m s t o k u . Nagrody specjalne o t r z y m a ł y : spółdzielnie „ O p o c z n i a n k a " w Opocz­ nie, „ P o d l a s k a " w Węgrowie oraz P. Stasik z pow. piskiego. Nagr. I — „Sztuka Ludowa" w Olsztynie, „Augustowski Przemysł Ludowy", „ K u r p i a n k a " ; nagr. I I — „ T k a n i n a " w Mikołajkach, „ S z t u k a Beskidzka" w Czechowicach, „ Ś w i d r y Wielkie", „Twórczość L u d o w a " w P u ł t u s k u , „ W i e l k o p o l s k a " w Poznaniu, „Ziemia Piotrkowska" w Wolborzu i „ S t y l " ; nagr.' I I I — „ P o d h a l a ń s k a " w N . Targu, „ S z t u k a Ł o w i c k a " w Łowiczu, „Twórczość L u d o w a " w Frampolu. Inne 1 8 . V I I — przyznano doroczno nagrody Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi. J o d n ą z n a g r ó d o t r z y m a ł a za upowszechnianie twórczości ludo­ wej r z e ź b i a r k a Filomena Robakowska z W i t o n i , pow. Łęczyca. V I I I — dr Kazimierz Pietkiewicz został mianowany P e ł n o m o c n i k i e m Ministra do spraw realizacji programu „ K u l t u r a ludowa — dobrem narodu". Dyrektorem P a ń s t w o w e g o Muzeum Etnograficznego w Warszawie został dr Jan Krzysztof Makulski. I X — w Pszczynie o d b y ł y się zorganizowane przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Pszczyńskiej — I I Spotkania F o l k l o r y s t ó w . Referaty wygłosili: rod. Stanisław Jarecki z Pol­ skiego Radia (Kolędy i p a s t o r a ł k i Zielonego Śląska), mgr Marian Cieśla (Moje metody nagrywania pieśni l u ­ dowych) i mgr Aleksander Spyra (Ewolucja, s k ł a d u instrumentalnego kapeli ludowej regionu pszczyńskiego). Z okazji S p o t k a ń czynne b y ł y wy­ stawy: „ S k r z y n i e i szafy malowane regionu p s z c z y ń s k i e g o " oraz „ H a f t y śląskie w stroju kobiecym". 3 0 . I X — w Warszawie odbyło się posiedzenie K o m i s j i K u l t u r y N K ZSL na temat „ A k t u a l n y stan i perspekty­ w y twórczości ludowej". P o d s t a w ą dyskusji był referat dyr. P a ń s t w o w e g o Muzeum Etnograficznego w Warsza­ wie, dr Jana K . Makulskiego. W po­ siedzeniu wzięli udział m . i n . wice­ minister K u l t u r y i Sztuki Józef Fajkowski. Postulowano p o t r z e b ę oceny aktualnej sytuacji w sztuce ludowej przez I n s t y t u t Sztuki P A N i opraco­ wanie na tej podstawie programu działania instytucji zajmujących się opieką nad s z t u k ą l u d o w ą . 11, 12.X — w Poznaniu odbył się m i ę d z y n a r o d o w y zjazd etnografów i folklorystów poświęcony kulturze ludowej i kulturze narodowej. 16.X — odbyła się uroczystość 25-lecia działalności „Cepelii", połą­ czona z oddaniem do u ż y t k u pawi­ lonu handlowo-wystawienniczego w Częstochowie. W uroczystości udział wzięli m . i n . wiceminister K u l t u r y �i Sztuki Tadeusz Kaczmarek, przed­ stawiciel К С P Z P R T . Kielan, przed­ stawiciel NRS St. Szwalbe, przewod­ niczący ZG ZZPST T . Fabian, dyrek­ tor Coopeximu-Cepelii J . Kościński. Zasłużeni działacze i pracownicy „Cepelii" otrzymali odznaczenia p a ń ­ stwowe. 24, 25.X — w Warszawie odbyło się w lokalu P a ń s t w o w e g o Muzeum Etnograficznego sympozjum poświę­ cone problemom plastyki nieprofesjo­ nalnej, zorganizowane przez I n s t y t u t Sztuki P A N i Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania K u l t u r y . Sympozjum t o w a r z y s z y ł a specjalnie zorganizowana wystawa problemowa. Referaty wygłosili: prof, dr Ksawery Piwocki, doc. dr Marian Czerwiński, mgr Aleksander Jackowski, doc. dr Włodzimierz Hodys, mgr K r y s t y n a Gerliczowa, dr Halina P i ą t k o w s k a wraz z dr J o l a n t ą W a l i c k ą , mgr Zofia Bisiak. 9, 1 0 . X I — w Krakowie o d b y ł o się Ogólnopolskie Seminarium poświę­ cone zagadnieniu stroju ludowego, zorganizowane przez Polskie Towa­ rzystwo Ludoznawcze, Oddział w K r a ­ kowie i Muzeum Etnograficzne w K r a ­ kowie. Wygłoszono 15 referatów. 1 . X I — w Warszawie z o s t a ł y przyznane medale X X X - l e c i a zasłu­ ż o n y m t w ó r c o m ludowym. Medale otrzymali: Bronisław Cukier (kowal­ stwo) z Zakopanego, E d w a r d B y chawski (kowalstwo) z Borowa, w o j . lubelskie, Jan Głuszek (ceramika) ze wsi Chałupki, w o j . kieleckie, Olimpia Jaroszewicz (tkactwo) z Ja­ nowa, w o j . białostockie, Ignacy K a ­ miński (zmarły niedawno rzeźbiarz) z Oraczewa, w o j . łódzkie, W ł a d y s ł a w a Prucnal (ceramika) z Medyni Głogow­ skiej, w o j . rzeszowskie, Franciszka Rybko (tkactwo) z Lipska n / B i e b r z ą , woj. białostockie, Stefania Samsel (wycinanka) z Myszyńca, w o j . war­ szawskie, Jerzy W i t e k (ceramika) z Bęczyna, w o j . lubelskie, Maria Szewczyk (haft) ze Smiłowic, w o j . bydgoskie, W ł a d y s ł a w K u c h t a (sny­ cerka) z Nowego Targu, w o j . kra­ kowskie. 1 4 . X I — minister K u l t u r y i Sztu­ k i Tadeusz Kaczmarek wręczył od­ znaczenia z a s ł u ż o n y m t w ó r c o m ludo­ w y m . Z ł o t y K r z y ż Zasługi o t r z y m a ł Eugeniusz Piotrowski, garncarz z P u ł ­ tuska, Srebrne K r z y ż e Zasługi otrzy­ m a l i : Stanisław K o r p a z R u d y , Zofia Wiechno z Wierznowic i Maria W o j t y t o z Zalipia. 16, 1 7 X 1 — w Rzeszowie od­ b y ł a się konferencja folklorystyczna na temat roli pracy w k s z t a ł t o w a n i u tradycyjnej i współczesnej k u l t u r y . Referaty wygłosili: prof. J ó z e f Bursz­ t a — „ R o l a folkloru w kulturze współczesnej", prof. R o m a n Reinfuss — „ P r o b l e m y współczesnej sztuki ludowej", mgr Aurelia Mioduchowska — „Współdziałanie gospodarcze w tradycyjnej kulturze w s i " , G r a ż y n a 126 D ą b r o w s k a — „ O b r z ę d y i zwyczaje w tradycyjnej kulturze wsi oraz ich adaptacja do potrzeb scenicz­ nych". Z okazji konferencji o d b y ł się c y k l k o n c e r t ó w folklorystycznych p n . A t a chata r o z ś p i e w a n a " , w k t ó ­ r y c h w y s t ą p i ł y zespoły regionalne z całej Polski. Imprezie p a t r o n o w a ł y instancje rzeszowskie: W y d z i a ł K u l t u r y i Sztuki Urz. W o j . , W D K , W R Z Z , T K K S , ZSMW. 1 5 . X I I — w Starogardzie G d a ń ­ skim o d b y ł się zjazd t w ó r c ó w ludo­ wych Ziemi G d a ń s k i e j . Z okazji zjazdu otwarta została wystawa sztuki ludowej Ziemi Gdańskiej oraz przy­ znano nagrody z a s ł u ż o n y m artystom ludowym. Nagrody M i n . K . i S. otrzy­ m a l i : Apolinary Pastwa z Wąglikowic, pow. Kościerzyna, Izajasz Rzepa z Rody, pow. Wejherowo, S t a n i s ł a w Rekowski ze wsi W i ę c k o w y , pow. K o ś c i e r z y n a , W i l h e l m Kujawski z Ja­ snej, pow. Sztum, Augustyn Mielewczyk z K a r t u z . O d b y ł o się t a k ż e sympozjum, na k t ó r y m referaty wy­ głosili: mgr S. Liszkowska — o do­ robku Kaszub, Kociewia i Powiśla, oraz dr St. Błaszczyk — o współ­ czesnym rozwoju sztuki ludowej Ziemi Gdańskiej. X I I — ustanowiono doroczne nagrody Ludowej Spółdzielni W y d a w ­ niczej za dzieła z w i ą z a n e z życiem wsi i jej przemianami, w t y m za prace d o t y c z ą c e osiągnięć t w ó r c z y c h z dzie­ dziny k u l t u r y ludowej i przyswajania jej drogocennych w a r t o ś c i kulturze narodowej. Jedna z czterech r ó w n o ­ r z ę d n y c h n a g r ó d przyznana zostanie w dziale twórczości ludowej oraz prac poświęconych tej twórczości. Po raz pierwszy nagroda zostanie przyznana w t r z y d z i e s t ą rocznicę zwycięstwa — 9 maja 1975 r. 23.XII — minister Kultury i Sztuki p r z y z n a ł nagrody jubileuszo­ we oraz za c a ł o k s z t a ł t twórczości a r t y s t o m l u d o w y m : Wincentemu K i towskiemu (garncarstwo) z I ł ż y , Je­ rzemu W i t k o w i (ceramika) z U r z ę d o w a , Stanisławowi S k ł a d a n o w s k i e m u (tkac­ two) z Wyszkowa. X I I — przyznano doroczne na­ grody artystyczne i m . Jana Pocka ufundowane przez „ C h ł o p s k ą D r o g ę " . Otrzymali je za 1974 r.: S t a n i s ł a w B u c z y ń s k i , poeta z Kotorowa, pow. H r u b i e s z ó w ; E d w a r d Bychawski, ko­ w a l z Borowa, pow. Krasnystaw; Władysław Kamiński, rzeźbiarz z Brzezówki, pow. Ropczyce; Jerzy W i t e k , garnearz z U r z ę d o w a , pow. K r a ś n i k ; Wiejski Kabaret „ R z e p " z Kszezonowa, pow. Bychawa. Polska sztuka ludowa za granicą X — w hrabstwie Cleveland (Anglia) o d b y w a ł y się D n i Szczecina, w czasie k t ó r y c h zorganizowano m . i n . w y s t a w ę sztuki ludowej w Middlesborough. X — na wystawie „Poland T o d a y " otwartej w Muzeum Wiedzy i P r z e m y s ł u w Chicago szczególnym powodzeniem cieszyła się polska restauracja regionalna urządzona w stylu starej izby i wozowni góral­ skiej, a w y p o s a ż o n a w drewniane naczynia zdobione również motywami, snycerki p o d h a l a ń s k i e j . 17.X — w Warnie rozpoczęły się D n i G d a ń s k a , w czasie k t ó r y c h zorga­ nizowano m . i n . w y s t a w ę sztuki ludo­ wej (ok. 100 e k s p o n a t ó w ) oraz wy­ s t ę p y Zespołu Pieśni i T a ń c a „Ka­ szuby". X — w Muzeum Kulturhistoriska F ó r e n i n g e n For Sodra Sverige Kultúren w L u n d (Szwecja) czynna była wystawa indywidualna malarstwa Eweliny P ę k s o w e j , na k t ó r e j poka­ zano ok. 70 prac tej artystki, w tym: obrazy na szkle, m a l o w a n ą porcelanę i w i t r a ż e . Wystawa będzie następnie pokazana w innych miastach. W d n i u otwarcia wystawy dr Zo­ fia Reinfuss wygłosiła prelekcję o sztu­ ce ludowej w Polsce. X I — w pawilonie „Cepelii' w P a r y ż u o d b y ł a się wystawa prac S t a n i s ł a w a Zagajewskiego z Włoc­ ł a w k a , zorganizowana przez MKiS, „ C e l e p i ę " i Muzeum Kujawskie we W ł o c ł a w k u . Pokazano 16 rzeźb cera­ micznych tego artysty, pochodzących ze zbiorów Muzeum Kujawskiego. Z okazji wystawy wydano katalog zawierający wstęp Aleksandra Jackowskiego, n o t ę biograficzną oraz ilustracje. X I — w czasie trwających na K u b i e D n i K u l t u r y Polskiej czynna b y ł a m . i n . wystawa współczesnej sztuki ludowej, zorganizowana przez „ C e p e l i ę " na zlecenie M K i S . 1.XI—12.1.75 — w monachijskim Haus der K u n s t otwarto największą i najbardziej reprezentatywną ze wszystkich dotychczasowych wy­ staw sztuki naiwnej. W y s t a w ę pn. „ D i e K u n s t der Naiven. Thomen und Beziehungen" p r z y g o t o w a ł koncopcyjnie Oto Bihalji-Merin. On też opra­ cował obszerny katalog zawierający reprodukcje większości z 491 prezen­ towanych dzieł oraz obszerny wstęp, rozwijający koncepcję wystawy. D z i a ł polski przygotowany w In­ stytucie Sztuki P A N przez Alek­ sandra Jackowskiego reprezentowało 29 akwarel Nikifora (ze zbiorów Muzeum w N o w y m Sączu), 5 obrazów Rybkowskiego i 2 Ociepki (ze zbiorów PMEtn. w Warszawie). Wystawę zwiedziło 120.000 widzów. Sprzedano 29.000 k a t a l o g ó w . X I I — na wystawie sztuki ludo­ wej i rękodzieła artystycznego w La­ t i n o к . R z y m u zaprezentowano ponad 30 lalek krakowskich, nagrodzonych na międzynarodowym konkursie w Krakowie. Po z a k o ń c z e n i u wystawy kolekcja przekazana zostanie do Mu­ zeum w Rzymie. �Działalność zagraniczna muzeów w 1974 r. 1 — w y s t a w ę p n . „ P o l s k a sztuka l u ­ dowa, w z ó r - m o t y w - z n a k " , zor­ g a n i z o w a n ą przez Muz. Etno­ graficzne w Krakowie, ekspono­ w a n ą przez 68 d n i w Lozannie i W i n t e r t h u r (Szwajcaria) obej­ rzało 14.500 osób. W y s t a w ę t ę w T i l b u r g (Holandia) zwie­ dziło w ciągu 71 d n i — 4.250 w i ­ dzów, w Essen w ciągu 41 d n i — 15.000 osób, a w A n t w e r p i i w c i ą g u 21 d n i — 6.239 osób. 2 — w Warnie pokazano w y s t a w ę „ W s p ó ł c z e s n a sztuka ludowa woj. gdańskiego", przygotowaną przez Muz. Narodowe w G d a ń ­ sku. W ciągu 7 d n i zwiedziło j ą 15.500 osób. 3 — w Glasgow podczas d n i k u l t u r y polskiej pokazano polskie stroje ludowe ze zbiorów PMEtnograficznego w Warszawie. Obejrzało j ą 250 osób w ciągu 13 d n i . 4 — w Opawie (CSRS) w y s t a w ę „ T r a ­ dycje k u l t u r y ludowej w Polsce" z o r g a n i z o w a n ą przez Muz. Gór­ nośląskie w B y t o m i u zwiedziło w ciągu 46 d n i — 4.500 osób. 5 — w N R D pokazano w y s t a w ę „ O p o l s k a sztuka l u d o w a " przy­ g o t o w a n ą przez Muzeum Śląska Opolskiego (14 d n i — 4.000 osób) oraz „ S z t u k a ludowa Mazowsza" p r z y g o t o w a n ą przez Muzeum w P ł o c k u (32 d n i — 4.000 osób). (dane z B i u l e t y n u CZM) Wystawy i pokazy zagraniczne Cepelii w 1974 r. 1 •— U d z i a ł w wystawie gospodarczej w Moskwie (zestaw t k a n i n , cera­ m i k i ) z okazji 30-lecia P R L . S U M M A 2 —• W y s ł a n i e e k s p o n a t ó w „Opoczn i a n k i " i Sp. Rękodzieła A r t y ­ stycznego z Tomaszowa Maz. do Nowosybirska na w y s t a w ę . 3 — Zorganizowanie z e s t a w ó w dla wystaw objazdowych w B r a z y l i i (ok. 600 e k s p o n a t ó w ) , Francji, A n g l i i , Szwecji, R F N , Stanach Zjednoczonych, Meksyku. W y ­ stawami d y s p o n u j ą polskie kon­ sulaty w wymienionych krajach. 4 — Wystawa rzeźb St. Zagajew­ skiego w P a r y ż u . 5 — Zorganizowanie w Brukseli „Ce­ peliady", na k t ó r ą m . i n . w y ­ słano t w ó r c ó w ludowych — d e m o n s t r u j ą c y c h różne techniki i zespoły folklorystyczne. 6 — Wysłanie twórców-demonstra­ t o r ó w r ó ż n y c h technik i zespołów folklorystycznych na Święto P i ­ wa w Viese (Holandia). 7 — W y s ł a n i e do K o l d i n g (Dania) wystawy sztuki ludowej i ręko­ dzieła artystycznego z okazji „ D n i polskich". Norwegia Oslo, udział w wystawio P I H Z „ M a d e i n Poland". I V — V — obrazy 13 a u t o r ó w i rzeźby 8 autorów. RFN. Bonn, Gal. Bleidorn. W okresie od I — I X — trzytygodniowe indyw. wystawy Mickiewicz, Walickiej, Lesińskiego, Korsak, Warczygłowy, Ignarskiej. Regensburg. K u l t u r a m t . I V — obrazy i rzeźby. Krefeld. Gal. Króli. i rzeźby. I — obrazy Szwajcaria Morges. Gal. Pro A r t e Kaspar. I I — I V — wystawa indywidualna Płaskoemskiego. V — wystawa indywidualna Ociepki. Zurich. Gal. Strassberg — s t a ł a ekspo­ zycja i sprzedaż obrazów i rzeźb. Włochy Wystawy zagraniczne B H Z „ D E S A " w 1974 r. Australia Perth. U n i v . of Western. I — r z e ź b y . Glen Waverley. Jacaranda A r t Centre. X I I — obrazy, r z e ź b y . Austria W i e d e ń . Gal. Chr. Brandtstatter, I V — V — obrazy „ n a i w n e " 17 auto­ rów. Berlin Zachodni Ladengalerie. V I — V I I — wystawa indywidualna D ą b r o w s k i e j . V I I I — I X — wystawa indywidualna Denkiewicza. Weinachtsmarkt a m F u n k t u r m . X I I — r z e ź b y 35 t w ó r c ó w ludowych i naiwnych. R I E S « P W s p ó ł p r a c u j ą c a z B H Z „ D e s ą " Gal. L a Feluca w Rzymie zorganizowała wystawy w wielu galeriach włoskich p o k a z u j ą c m . i n . obrazy i rzeźby t w ó r c ó w ludowych i naiwnych z Pol­ ski. W y s t a w y o d b y ł y się: w Mediola­ nie, Pordenone, San Felice, Reggio Emilia, Erba, Padwa, Riccione. W Rzymie L a Feluca p o k a z a ł a indy­ w i d u a l n ą w y s t a w ę obrazów Adamca. * Ponadto dostarczono eksponaty do sklepów „Cepelii" w N o w y m J o r k u , Brukseli, na zlecenie „Cepelii" do Driebergen (Holandia), do galerii Elke Zimmer w Dusseldorfie, do gal. R u n h o f w K o l o n i i oraz dla kolekcjo­ nera Hansa Joachima Ortha z Dussel­ dorfu, k t ó r y w 1974 r. urządził w róż­ nych miastach R i ^ N — 29 wystaw polskiej sztuki ludowej i naiwnej. E 3 ł O M E SUMMARY OF ARTICLES This double issue of our periodical is devoted to collec­ tions and collectors of folk art i n Poland. The issue discusses the most important or particularly interesting private collections i n this country and brings an introductory article b y A . Jackowski " I n Praise of Collecting" (Po­ chwała zbieractwa). I t analyses the reasons w h y people make collections and the place of this phenomenon i n contemporary culture. The author regards private collec­ ting, among others, as a w a y o f enriching the collections made b y museums, because private collectors concentrate — often w i t h expert knowledge and great enthusiasm — on certain fields or subjects o f folk art, creating collections that are often of great value and anticipate, as i t were, the programme of subjects of interest t o museums. The private collector is not obliged to submit t o the opinions of commissions w h i c h as a rule evaluate works of art accord­ ing t o established values. Thus he sometimes includes in his collection new subjects and new phenomena that cannot be evaluated b y the criteria applied so far. The private collector is not afraid of taking risks or of subjective interests. I t often happens t h a t a private collection becomes the nucleus or an addition enriching museum collections. N . L i p p ó c z y , a Hungarian who settled i n Poland, presented his very large collection of paintings o f glase i n deposit to the Diocesan Museum i n T a r n ó w . Also, the collections M i c h a l s k i and the S z y m a ń s k i family, which are discussed i n this issue, have enriched museum collections. Others too, intend to hand over their collections t o the public i n the future, realising their value for the culture of our country and the fact t h a t they are i n many cases the only trace of the old culture of a given region. I n Poland, collection of objects of folk art is mainly due to fascination w i t h folk culture and desire to preserve examples of this art, b o t h old and contemporary. I n the latter case the interest of the collector often extends to 127 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/32cedec9b5d129efa81a51b120415455.pdf 40b1ca2e8ba562dda19adffc15570d3c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4471 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1975 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4159 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1975 t.29 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1975 t.29 z.3 ; s.191 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A fotogramów D n . 19.11 w Stoł. D o m u K u l t u r y z a ­ prezentowano widowisko „Opolski Mięsopust". I-III 1975 Imprezy folklorystyczne i regionalne 10—12.111 — w K r a k o w i e w D o ­ m u S z t u k i L u d o w e j o d b y ł się z o r g a n i ­ z o w a n y p r z e z Copelię p o k a z w y k o n y ­ wania koronki klockowej. 2 1 . I I I — w Muzeum W s i Opol­ s k i e j w B i e r k o w i c a c h o d b y ł o się u r o ­ czyste o t w a r c i e nowego sezonu t u r y ­ s t y c z n e g o , połączonego z „ t o p i e n i e m M a r z a n n y " , „ g a i k i e m " i występami kapeli ludowej. 22.11 — w e W ł o c ł a w k u , w r a m a c h o r g a n i z o w a n y c h przez M u z e u m K u ­ j a w s k i e „ M u z e a l n y c h sobót d l a świata p r a c y " , odbyła się i m p r e z a p n . „ K u ­ j a w s k a rzeźba l u d o w a " . W p r o g r a m i o — m . i n . — spotkanie z twórcami l u d o ­ w y m i , połączone z p o k a z e m rzeźbie­ nia, kiermasz rzeźb, p o g a d a n k a m g r Romualdy Hankowskiej na tomat roli p o l i c h r o m i i w z a b y t k o w e j rzeźbie l u ­ dowej . 2 2 . I I I — w e Włocławku, w r a ­ m a c h a k c j i „ M u z e a l n e s o b o t y d l a świa­ t a p r a c y " , o d b y ł się c y k l i m p r e z z a p o ­ czątkowany s p o t k a n i e m z r e d . A l e k ­ sandrem Jackowskim i pokazem fil­ m ó w o twórczości a m a t o r ó w . N a s t ę p nio twórcy l u d o w i d e m o n s t r o w a l i swo­ j e umiejętności: W ł a d y s ł a w a W ł o d a ­ r z e w s k a malowała k w i a t y w e wnętrzu muzealnej izby kujawskiej, Maria Zołnowska — prezentowała sztukę w y ­ s y p y w a n i a ornamentów p i a s k i e m n a dziedzińcu m u z e a l n y m , L e o k a d i a W o l ­ s k a — w y k o n y w a ł a pająki ze słomy, a Eugenia Adamczewska, Genowefa Wodecka i K a z i m i e r a Rzeczkowska — zdobiły p i s a n k i . Równocześnie trwał kiermasz wyrobów l u d o w y c h . Konkursy i wystawy 17.1 —• z o k a z j i „ z i m o w y c h D n i K r y n i c y " o t w a r t a została w y s t a w a p r a c N i k i f o r a . W czasie i m p r e z y w y ­ stępowały t e ż zespoły r e g i o n a l n e m . i n . Zespoły P i e ś n i i T a ń c a „ S ą d e c c z a n i e " i „Dolina P o p r a d u " . 18.1 — w Grudziądzu w k l u b i e „ K i e r u n k i " o t w a r t a została w y s t a w a malarstwa Teofila Ociepki. N a otwar­ cie w y s t a w y z o r g a n i z o w a n o s p o t k a n i e z artystą. 23.1 — w W a r s z a w i e rozpoczęła się M a z o w i e c k a P a n o r a m a X X X - l e c i a , z o k a z j i której o t w a r t o m . i n . w y s t a w y : w Muzeum N a r o d o w y m — „Zbiory M u z e a l n e M a z o w s z a " (głównie rzeźba z o k o l i c S i e r p c a , t k a n i n a l u d o w a , cera­ mika), w Państwowym Muzeum E t n o ­ graficznym — „Strój l u d o w y n a M a ­ zowszu" (w granicach w o j . warszaw­ skiego), w S t o i . D o m u K u l t u r y — w y ­ stawa p l a s t y k i nieprofesjonalnej, a w pawilonie Cepelii — zaprezentowano rzeźbę l u d o w ą i w y r o b y pamiątkarskie z t e r e n u województwa. 30.1 — w M u z e u m K u j a w s k i m w e W ł o c ł a w k u o t w a r t a została w y s t a ­ w a p n . „ Z a b y t k o w a rzeźba l u d o w a w fotografii". Autorem b y ł J a n Świderski. I — w Gdańsku o t w a r t a została pokonkursowa wystawa haftu ludo­ wego regionów województwa. Z 400 p r a c nadesłanych n a k o n k u r s p o k a z a ­ no n a w y s t a w i e — 100. I — w legnickim Muzeum Miedzi c z y n n a była w y s t a w a p n . „ K o l o r o w o P o w i ś l e " , n a której p o k a z a n o m a l o ­ w a n k i i w y c i n a n k i z Zalipia i okolic. I — w Katowicach, w gmachu W R Z Z c z y n n a b y ł a ogólnopolska w y ­ s t a w a r z e ź b y , m a l a r s t w a i g r a f i k i gór­ ników. P o k a z a n o t u 110 p r a c w y b r a ­ n y c h z 3 6 5 , k t ó r e zostały nadesłano. P r z y z n a n o n a g r o d y i wyróżnienia. I — w Warszawie w T P S P otwar­ t o w y s t a w ę rzeźb Bolesława S u s k i z Budziska, pow. Łuków. I — w L u b l i n i e rozstrzygnięty został k o n k u r s z o r g a n i z o w a n y d l a mło­ d y c h artystów w i e j s k i c h przez Żarz. Gł. S T L , M u z e u m O k i ę g o w e i Z W Z S M W w L u b l i n i e . N a k o n k u r s wpły­ nęło p o n a d 150 p r a c . l . I I — w Starej Kordogardzie w Łazienkach warszawskich o t w a r t a została w y s t a w a p o k o n k u r s o w a p t . „ T k a n i n y podwójne i s e j p a k i " , zorga­ n i z o w a n a p r z e z Cepelię i T P S P w W a r szawio. l . I I — w siodzibie Stowarzysze­ nia Historyków S z t u k i w K r a k o w i e o t w a r t a została w y s t a w a p n . „ I m p r o ­ wizacje fantastyczne Wojciecha G i z y " , n a której p o k a z a n o m a l a r s t w o t e g o oryginalnego p l a s t y k a - a m a t o r a . 7 . I I — w T o r u n i u o t w a r t a została wystawa p n . „Wielcy Polacy — i c h ż y c i e i dzieło w rzeźbie l u d o w e j " . N a wystawie zaprezentowano dorobek k o n k u r s u zorganizowanego przez M K i S oraz M u z e u m E t n o g r a f i c z n e w T o r u ­ n i u . W k o n k u r s i e udział b r a l i t y l k o t w ó r c y z a p r o s z e n i , z k t ó r y c h 143 n a ­ desłało 653 p r a c e . N a w y s t a w i e p o k a ­ zano 2 1 0 p r a c 77 autorów. N a g r o d ę I otrzymał Stanisław Zagajewski z Włocławka, n a g r o d y I I : M a r i a n B r u d e k , Szczepan M u c h a , K a z i m i e r z M a k o w s k i , Władysława P r u c n a l , Jaro­ sław F u r g a ł a , S t e f a n G ł o w i a k , S t e f a n F u s , Stanisław K o r p a , J ó z e f K a c z m a ­ rek. N a g r o d y I I I o t r z y m a l i : Włady­ sław B ą k , W i n c e n t y K r a j e w s k i , G r z e ­ gorz Szewczyk, Tadeusz Cąkała, M a r i a n A d a m s k i , J a n i n a Gozdecka, Stanisław Białos. P r z y z n a n o również 8 w y r ó ż n i e ń . W y d a n o okazały k a t a l o g . 17.11 — w W a r s z a w i e z o k a z j i Opolskiej Panoramy XXX-lecia o t w a r t o m . i n . wystawę „Twórczość l u d o w a O p o l a " . N a estradzie występo­ wały zespoły folklorystyczne, j a k „ O p o l e " ,,Bierawianie" i „Dziergowice". 18.11 — w M u z o u m A r c h e o l o g i c z ­ n y m i Etnograficznym w Łodzi otwar­ to wystawę p n . „Sztuka l u d o w a Pod­ h a l a " , n a której p o k a z a n o 250 e k s p o ­ n a t ó w pochodzących ze z b i o r ó w M u ­ z e u m Tatrzańskiego w Z a k o p a n e m . S c e n a r i u s z w y s t a w y opracowała m g r H e l e n a Średniawa. I I — w P ł o c k i m Ośrodku K u l t u r y i S z t u k i czynna była Wojewódzka Wystawa Sztuki Nieprofesjonalnej „Płock 7 4 " . Komisarzem wystawy był Stanisław W o j c i e c h K o s o w s k i z W o j . Ośrodka K u l t u r y . I I — w Łopusznej z o r g a n i z o w a n o k o n k u r s p n . „ P r z ą d k i " , mający n a c e l u p o d t r z y m a n i e t r a d y c j i przędzenia w e ł n y i l n u o r a z popularyzację w y r o ­ bów l u d o w y c h . I I — w Aleksandrowie K u j . w P D K o t w a r t a została w o j e w ó d z k a wystawa sztuki nieprofesjonalnej. Po­ k a z a n o t u 131 p r a c w y b r a n y c h spo­ śród 207 nadesłanych. I I — w P D K w T u r k u rozstrzy­ g n i ę t y został k o n k u r s d l a p l a s t y k ó w -amatorów W i o l k o p o l s k i . Nadosłano 162 p r a c e 38 autorów, z k t ó r y c h n a ­ g r o d y o t r z y m a l i : R o m a n Czeski z B u ­ k u , p o w . N . Tomyśl — nagr. I ; H e n r y k Kukuć z D a k o w e j , p o w . N . Tomyśl — nagr. I I ; Zofia M a r c i n i a k z P r z y s i e k i Starej, p o w . Kościan — nagr. I I I . l . I I I — w galerii „Omega" w To­ r u n i u o t w a r t o wystawę prac Teofila Ociepki. 8 . I I I — w Młynie Z a m k o w y m w Słupsku o t w a r t a została w y s t a w a p n . „ S z t u k a l u d o w a w s i koszalińskiej 1945—1975". 1 5 . I I I — w T u r k u o t w a r t a zo­ stała pokonkursowa wystawa p n . „ R z e ź b a plastyków-amatorów W i e l k o ­ p o l s k i " , n a której p o k a z a n o 7 9 p r a c 25 a u t o r ó w z t e r o n u w o j e w ó d z t w a . O r g a n i z a t o r a m i w y s t a w y b y l i : Pałac K u l t u r y w Poznaniu, P D K w T u r k u oraz miejscowe T o w a r z y s t w o K u l t u ­ ralne p o d p a t r o n a t e m W y d z . Oświaty, W y c h o w a n i a i K u l t u r y Urzędu P o ­ wiatowego. 1 7 — 2 3 . I I I w Warszawie z okazji Poznańskiej Panoramy XXX-lecia czynne były m . i n . w y s t a w y : wielko­ polskich instrumentów ludowych w G a l e r i i M D M oraz m a l a r s t w a Z y g ­ m u n t a Warczygłowy w Starej Korde­ gardzie w Łazienkach. 1 7 . I I I — w Państwowym M u z e u m Etnograficznym w Warszawie otwarta została w y s t a w a p n . „ S z t u k a l u d o w a w Х Х Х - l e c i u P R L " . W części I w y - 191 �s t a w y p o k a z a n a została współczesna s z t u k a l u d o w a , w cz. I I — i n s p i r a c j e . Szczegółowe omówienie w y s t a w y za­ m i e s z c z a m y w n u m e r z e . Scenariusz opracował r e d . A l e k s a n d e r J a c k o w s k i , ekspozycję — K r z y s z t o f B u r n a t o w i c z . 2 0 . I I I — w Państw. M u z e u m E t ­ nograficznym w Warszawie o t w a r t y został p o k a z p r a c p r z e z n a c z o n y c h n a w y s t a w y , które z o r g a n i z o w a n e zostaną w Belgii z okazji festiwalu p n . „Fol­ klor europejski — 7 5 " . N a w y s t a w i e warszawskiej zgro­ m a d z o n o o k . 360 eksponatów, p o c h o ­ d z ą c y c h z 16 m u z e ó w e t n o g r a f i c z n y c h z całego k r a j u . 2 6 — 2 8 . I I I — trwały I K r a p k o ­ w i c k i e T a r g i K r o s z o n k a r s k i e , w któ­ r y c h u c z e s t n i c z y l i artyści l u d o w i z t e ­ renu p o w i a t u . T a r g i poprzedzone były k o n k u r s e m , w k t ó r y m udział w z i ę ł o p o n a d 50 artystów l u d o w y c h . N a g r o d y I o t r z y m a l i : A n n a K o s t k a ze Ścigowa, Elfryda Siemert z Choruli, Jerzy L i p k a z G o g o l i n a ; n a g r o d y I I — Elżbieta P o k u t a i M a r i a Labisz z M a l n i , Gerda K l i m e k z K a m i e n i a Śl. o r a z E l ż b i e t a Pazar z Obrowca. N a g r o d y w wysokości 1.000, 7 0 0 , 500 zł zostały u f u n d o w a n e p r z e z o p o l ­ ską Cepelię, U r z ą d W o j . i P o w . w Krapkowicach. I I I — w P D K w Kościerzynie o t w a r t a została w y s t a w a r z e ź b y l u d o ­ wej i plastyków amatorów. P o k a z a n o p r a c e 17 a u t o r ó w , m . i n . A d a m a Z w o lakiewicza i Apolinarego Pastwy. I I I — w Galerii Sztuki Ludowej „ F o l k l o r " w Białymstoku c z y n n a była wystawa wycinanki kurpiowskiej arty­ s t ó w z k o l n e ń s k i e g o : Stanisławy N i e dźwiedzkiej z B a b y , M a r i a n n y T r z c i n k a z Serafina i M a r i a n n y K z e b k a z W y żegi. I I I — w B y d g o s z c z y o d b y ł się I I Wojewódzki Przegląd amatorskiej S U M M twórczości plastycznej. Nadesłano 207 p r a c z d z i e d z i n y m a l a r s t w a , r z e ź b y i grafiki. I I I — w Muzeum Ceramiki w Bo­ lesławcu c z y n n a b y ł a w y s t a w a p n . „Malowane Powiśle". Pokazano t u malowanki i wycinanki, malowane skrzynie i hafty. a t a k ż e m a l a r s t w o i grafikę plastyków-amatorów. I — w T r o y e s ( F r a n c j a ) o d b y ł y się D n i Francusko-Polskie, zorganizowane przez T o w a r z y s t w o France-Pologne. W sali reprezentacyjnej merostwa o t w a r t o z t e j okazji wystawę p n . „ O t o P o l s k a " , n a której p o k a z a n o m . i n . sztukę ludową. I I I — w Słupsku, w M ł y n i e Z a m ­ k o w y m c z y n n a była w y s t a w a p n . „Złotogłowie i w i e l o b a r w n y h a f t k a ­ szubski". I I I — w P D K w Międzychodzie c z y n n a była w y s t a w a m a l a r s t w a p l a s t y k ó w - a m a t o r ó w , n a której z a p r e z e n ­ t o w a n o d o r o b e k k o n k u r s u wojewódz­ k i e g o . Spośród 2 4 4 p r a c nadesłanych n a k o n k u r s p r z e z 65 a u t o r ó w j u r y z a ­ k w a l i f i k o w a ł o n a w y s t a w ę 110 o b r a ­ zów. I I I — w Muzeum Mazowieckim w P ł o c k u c z y n n a była p o k o n k u r s o w a wystawa ceramiki artystycznej, na której p o k a z a n o w y r o b y 15 a r t y s t ó w z w o j . warszawskiego. I I I — w T o r u n i u , w r a m a c h zor­ ganizowanych przez M u z e u m E t n o ­ graficzne „Spotkań z f i o l k l o r e m " o d ­ b y ł a się w y s t a w a - k i e r m a s z a r t y s t ó w podhalańskich: H e l e n y Roj-Gąsienica i Zdzisława W a l c z a k a . W y s t ą p i l i t e ż podhalańscy instrumentaliści i g a w ę ­ dziarze l u d o w i . I I I — I V — w Muzeum Ziemi K ł o d z k i e j c z y n n a była w y s t a w a s z t u k i ludowej tego regionu. Polska sztuka ludowa za granicq 17—24.111 w O s t r a w i e (CSRS), w r a m a c h T y g o d n i a P r z y j a ź n i Czecho­ słowacko-Polskiej c z y n n a b y ł a w y s t a ­ w a p n . „Sztuka l u d o w a n a Śląsku". P o k a z a n o t u ceramikę, rzeźbę w w ę g l u , wyroby ze s r e b r a , s t r o j e ludowe, A R I E S • Inn* I — z okazji inauguracji nowego r o k u kulturalno-oświatowego w L u b l i ­ nie wręczono Medale Х Х Х - l e c i a P R L t r z e m twórcom l u d o w y m : poecie — Stanisławowi Buczyńskiemu z R o t o ­ r o w a , p o w . Hrubieszów, garncarzo­ w i — Jerzemu W i t k o w i z Urzędowa, p o w . Kraśnik oraz k o w a l o w i — E d ­ wardowi Bychawskiemu z Borowa, pow. Krasnystaw. Ministerstwo K u l t u r y i Sztuki przyznało odznaczenia państwowe czterem twórcom l u d o w y m : Złoty K r z y ż Zasługi o t r z y m a ł g a r n c a r z — Eugeniusz P i o t r o w s k i z Pułtuska, S r e b r n e K r z y ż e Zasługi — Stanisław K o r p a z R u d y , p o w . Sieradz — za rzeźbę i m a l a r s t w o , Z o f i a Wiechno z Wierznowic, pow. Łowicz — za w y ­ c i n a n k i oraz M a r i a W o j t y ł a z Z a l i p i a , p o w . T a r n o w s k i e Góry — za malar­ stwo. 15.11 — o d b y ł o się wręczenie d o ­ rocznych nagród i m . J a n a Pocka, u f u n d o w a n y c h d l a twórców l u d o w y c h . W t y m roku nagrody otrzymali: Stanisław B u c z y ń s k i — p o e t a , R o t o ­ rów, p o w . Hrubieszów; E d w a r d B y c h a w s k i — a r t . k o w a l , Borów, p o w . R r a s n y s t a w ; Władysław Kamiński — rzeźbiarz z B r z o z ó w k i , p o w . R o p ­ czyce; Jerzy W i t e k — a r t . garncarz, Urzędów, p o w . K r a s n y s t a w . Nagrodę zespołową o t r z y m a ł w i e j s k i k a b a r e t „ R z e p " z Krzczonowa, pow. bychawski. Р Е З Ю М Е SUMMARY O F A R T I C L E S K s a w e r y P i w o c k i — THE REMARKS ON T H E QUESTION OF T H E SO-CALLED CONTEMPORARY FOLK ART P i w o c k i is r e m i n d i n g h i s e s s e n t i a l t h e o r e t i c a l p r i n c i p l e s w h i c h are i n c l u d e d i n t h e p u b l i c a t i o n s : he is i d e n t i f y i n g tho folk a r t i n Poland w i t h t h e arts a n d crafts, performed b y t h e p e a s a n t s . H e feels t h i s i s a h i s t o r i c a l p h e n o m e n o n a n d t h e genesis o f t h a t p h e n o m e n o n — i s r e a c h i n g — i n h i s o p i n i o n — as f a r b a c k as t h e X V I t h c e n t u r y ; t h e m o s t i m p o r t a n t c h a r a c t e r i s t i c s i n as f a r as t h e c o n t e n t s a n d t h e style are concerned, have themselves developped i n t h e X l X t h c e n t u r y . I t i s o n l y t h e n t h a t t h e class s e l f k n o w l e d g e o n one h a n d , a n d t h e i m p r o v e m e n t o f t h e m a t e r i a l situa­ t i o n — o n t h e other h a n d — allowed for t h e peasantry t o develop artistic a c t i v i t y o f t h e i r o w n . I n t h e folk a r t o f the X l X t h c e n t u r y m a n y r e m n a n t s o f t h e e a r l i e r epochs h a v e been p r e s e r v e d , w h i c h a l l o w e d f o r t h e r o m a n t i c s t o seek f o r 192 the preslavic t r a d i t i o n s i n t h a t folk a r t , a n d t o believe i n the unchangeable a n d a historical character o f t h a t a r t . Contemporary folk artists are w o r k i n g for t h e urban recipient w h i l e those o f earlier times have been satisfying t h e r e q u i r e m e n t s o f t h e i r o w n m i l i e u a n d these r e q u i r e m e n t s w e r e l a i d u p o n t h e genesis o f t h e f o l k a r t a c t i v i t y . T h e c h a n g e o f t h e r e c i p i e n t h a s h a d a n i m p a c t n o t as m u c h o n t h e f o r m o f t h e f o l k a r t , as o n t h e c o n t e n t s a n d t h e ideas o f t h e c h a ­ racter o f f o l k a r t ; t h a t already has h a d been visible i n t h e period between t h e w o r l d wars. A m o n g t h e artistic a c t i v i t y o f f o l k a r t i s t s , close s t i l l i n t h e e x p r e s s i o n a n d because o f m e n t a l i t y represented, t o t h e a r t o f the X l X t h century, t h e f i r s t s i g n o f t h e changes c o m i n g , w a s s t r o n g i n d i v i d u a l i z a ­ t i o n o f t h e f o r m a n d i t s expressive characteristics — i t s o w n e n v i r o n m e n t h a s been a l r e a d y n o t p r e s s i n g f o r a n y c o r r e c ­ t i o n s . A t t h e same t i m e , t h e a r t p e r f o r m e d , b y t h e p e a s a n t r y for t h e i r o w n purposes begins t o become m o r e a n d m o r e ,,c h e a p " as f a r as a r t i s t i c g o o d t a s t e i s c o n c e r n e d , t e n d s � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/142507dc4ac73c7617fd2c4a438e2144.pdf 3989f96aa35a386126d2849db34363bf Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4478 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1975 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4165 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1975 t.29 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1975 t.29 z.4, s.250-253 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text P i e ś n i odpustowe, tworzone przez l u d nawet na prze­ strzeni wieków — znacznie mniej od nowszych „ n o w i n e k " — nie t y l k o m o g ą , ale powinny s t a ć się m a t e r i a ł e m badaw­ czym tak dla j ę z y k o z n a w c ó w , j a k i dla h i s t o r y k ó w litera­ t u r y , nie t y l k o zresztą ludowej. C h o c i a ż b y z t y c h więc wzglę­ dów należy w z m ó c poszukiwania owych d r u c z k ó w , zanim p r z e p a d n ą całkowicie. Można też z a d a ć pytanie — czy ryciny na pieśniach odpustowych m o g ł y s t a n o w i ć inspirację dla ludowych rzeź­ biarzy i malarzy, k s z t a ł t o w a ć ich w y o b r a ź n i ę a r t y s t y c z n ą , p o b u d z a ć do zadumy ? Miały niewątpliwie wielki w p ł y w na tworzenie się tego, co nazywamy religijnością l u d o w ą czy filozofią, zasobem pojęć i w y o b r a ż e ń ludu. PRZYPISY Rzeszowskie wręcz zalewało druczkami straganowymi „ K a t o l i c k i e wydawnictwo F . Orła i syna we F r y d k u na Śląsku a u s t r i a c k i m " (Cieszyńskim — z n a j d u j ą c y m się do 1918 r. na terenie ówczesnej A u s t r i i , a ściślej m ó w i ą c tzw. Galicji). Bardzo a k t y w n ą b y ł a drukarnia w Tarnowie, powstała ok. połowy X I X wieku, a na przełomie X I X i X X w. dzia­ łająca pod f i r m ą : „ W y d a w n i c t w o pieśni odpustowych drukarni Zygmunta Jelenia, u l . W a ł o w a 4". Z kolei w Wado­ wicach czynna b y ł a drukarnia Fr. F o ł t y n a . N a druczkach odpustowych często w y s t ę p u j ą — w metryczkach — również n a k ł a d c y czy wydawcy. Mioli tedy pewne ambicje. 1 Najstarsza drukarnia na terenie byłego województwa rzeszowskiego p o w s t a ł a w J a r o s ł a w i u — s ł y n n y m „ p o l s k i m Frankfurcie" — już w r o k u 1621. W k r ó t c e u p a d ł a , aby się niejako odrodzić w połowie X I X w. W Baranowie Sando­ mierskim w latach 1628—1648 działała drukarnia inno­ wiercza. Z kolei P r z e m y ś l . Najstarsze to miasto było siedzibą grodu i starosty, miało dwa biskupstwa, rzymskie i greckie. W 1754 r. p o w s t a ł a t u drukarnia działająca nieprzerwanie do dziś i m a j ą c a ciekawy dorobek. A oto czas powstania innych d r u k a r ń i drukarenek: Rzeszów — 1840, Sanok — 1848, J a s ł o — 1855, D ę b i c a — 1883, Krosno n / W i Tarnobrzeg — 1888, Kolbuszowa — 1890, Miejsce (obok Krosna, nazwane później Piastowem) — 1892, Gorlice — 1900. Wiele drukarenek p o w s t a ł o w okresie międzywojennym. ( W i a d o m o ś c i o drukarniach u z y s k a ł e m od dr Andrzeja Jagusztyna, k t ó r e m u serdecznie dziękuję). Eepr.: J . Olędzki, J . Turaj K R O N IV—VI Imprezy folklorystyczne i regionalne 3—13.IV — w remach Panoramy X X X - l e c i a w Warszawie p r e z e n t o w a ł a swój dorobek ziemia rzeszowska. Z tej okazji otwarta została m . i n . w D o m u Chłopa wystawa sztuki ludowej ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Rze­ szowie. Na R y n k u Starego Miasta od­ b y w a ł y się w y s t ę p y zespołów folklo­ rystycznych, m.in. koncertowali „ L a sowiacy", „Rzeszo wiacy", „Bando­ ska", „ P o ł o n i n a " . Zorganizowano też kiermasz sztuki ludowej. * 2, 3.V — w Muzeum Wsi Opol­ skiej o d b y w a ł a się wielka impreza folklorystyczna, na k t ó r ą złożyły s i ę : w y s t ę p y kapeli ludowej ze Złotogło­ wie, zespołów pieśni i t a ń c a : „ O p o l e " , „Strzecha", „Bierawianie", Zespół Ziemi Kluczborskiej i i n . Otwarto w y s t a w ę pn. „Współozesna twórczość Opolszczyzny" (pokazana uprzednio na Panoramie w Warszawie) oraz zor­ ganizowano Jarmark Ludowy, na k t ó ­ r y m t w ó r c y ludowi sprzedawali swoje wyroby. * 4.V — w Muzeum Etnograficz­ nym w Toruniu o d b y ł o się kolejne widowisko regionalne, t y m razem w wykonaniu amatorskiego Zespołu Pieśni i T a ń c a z Opoczna. W y s t ę p o m towarzyszył pokaz wykonywania wy­ cinanek rawsko-opoczyńskieb przez J a n i n ę P r z y b o r k o w ą z Zakościela. * 4.V — w Kielcach, w ramach wo­ jewódzkiej panoramy kulturalnoj pn. „ P r e z e n t a c j e — 7 5 " d e m o n s t r o w a ł swo­ je osiągnięcia b. powiat opatowski. Otwarto w y s t a w ę sztuki ludowej, na której pokazano: wyroby ceramiczne, wyroby ze słomy, t k a n i n ę . Na kon­ cercie folklorystycznym w y s t ą p i ł y Ze­ społy Pieśni i T a ń c a Domu K u l t u r y , a autentyczny folklor ziemi o p a t ó w 250 I K A 1975 skiej zaprezentowali: Zespół P i e ś n i i T a ń c a z Grocholisk, „ C m i e l o w i a c y " , Zespół P i e ś n i i T a ń c a z Obręcznoj, k t ó r y w y s t a w i ł fragment widowiska: „Wesele Ś w i ę t o k r z y s k i e " opartego na zapisach etnograficznych. * 9 — l l . V — w L i p n i c y Wielkiej o d b y ł a się impreza pn. „ O r a w s k a Wiosna—75 — Święto Pasterskie". Organizatorami b y l i : W y d z i a ł K u l ­ t u r y i Sztuki — Urz. W o j . w K r a k ó w ie, W y d z i a ł O ś w i a t y , Wychowania i K u l ­ t u r y — Urz. Pow. w N o w y m Targu, O ś r o d e k K u l t u r y w N o w y m Targu, Ośrodki K u l t u r y w L i p n i c y Wielkiej i w J a b ł o n c e oraz redakcja „ G a z e t y Krakowskiej". Z okazji improzy otwar­ ta została wystawa fotografii praso­ wej „ F o l k l o r Podhala i Orr.wy",-od­ b y w a ł y się konkursy Dziecięcych I n ­ s t r u m e n t a l i s t ó w ' Ludowych, Dziecię­ cych Zespołów Regionalnych i K a p e l Ludowy ch, przegląd filmów o regionie i szereg wycieczek turystycznych. * V — w Olsztynie o d b y ł y się V D n i Folkloru. Na estradach w y s t ę p o w a ł y zespoły regionalne i amatorskie z W a r m i i i Mazur, zorganizowano t a k ż e kiermasz w y r o b ó w ludowych, na k t ó r y t w ó r c y ludowi stawili się wy­ j ą t k o w o licznie. * 3 1 . V — 4 . V I — w Ciechocinku od­ był się I V Festiwal Folkloru K u j a w . W d n i u inauguracji otwarta została wystawa pn. „Wielcy Polacy w oczach rzeźbiarzy ludowych". Zorganizowano też p l e n e r o w ą w y s t a w ę rzeźb cera­ micznych Stanisława Zagajewskiego z W ł o c ł a w k a . O d b y w a ł y się spotkanie z l u d o w y m i t w ó r c a m i , prelekcje o fol­ klorze Pomórz-", i K u j a w ; w y s t ę p o ­ w a ł y regionalne zespoły K u j a w , P a ł u k i Kaszub oraz Reprezentacyjny Zespół Ziemi Bydgoskiej. Festiwal zakończy się kiermaszem wyrobów' ludowych. * L V I — w Łoclłowie odbył się wielki Festyn, zorganizowany przez w ł a d z e miejscowe i r e d a k c j ę „ T r y b u n y Mazowieckiej". W ś r ó d licznych imprez szczególnym powodzeniom cioszyly się w y s t ę p y Zespołu P i e ś n i i Tańca „ K u r p i e " z Ostrołęki. 1—8.VI — o d b y w a ł y się Dni Bydgoszczy, obchodzone w t y m roku szczególnie uroczyście w związku z 30 rocznicą jej wyzwolenia. J e d n ą z naj­ bardziej atrakcyjnych imprez był „ J a r m a r k Kaszubski", na k t ó r y m m o ż n a b y ł o n a b y ć w y r o b y ludowo, m . i n . r z e ź b y , hafty, koronki, malar­ stwo na szkle, c e r a m i k ę , wyroby z ko­ rzenia. W czasie j a r m a r k u występo­ w a ł y zespoły folklorystyczne ziemi chojnickiej. * 6 — 8 . V I — o d b y ł y się D n i Bełżyc, w czasie k t ó r y c h czynna b y ł a wystawa t w ó r c ó w ludowych i p l a s t y k ó w ama­ torów. * 13—15.VI — w Bytowie odbyła się I I I impreza doroczna pn. „Jar­ m a r k Folklorystyczny — B y t ó w 75". Na estradzie w y s t ę p o w a ł o 8 Zespołów P i e ś n i i T a ń c a regionu Kaszubskiego. Mazur i Mazowsza, a na placu twórcy ludowi sprzedawali swoje wyroby i prezentowali swe umiejętności arty­ styczne. K l u c z o w y m punktem było widowisko plenerowe p t . „Logenda o Stolemie" w wykonaniu członków kaszubskiego zespołu „ B y t ó w " oraz innych zespołów' uczestniczących w im­ prezie. * 14, 15.VI — o d b y ł się Jarmark Białostocki, na k t ó r y m t w ó r c y ludowi sprzedawali swe w y r o b y . �m * 22.VI — na Placu Defilad w War­ szawie odbyła się doroczna „Cepelia­ da". Impreza rozpoczęła się b a r w n y m korowodom a r t y s t ó w ludowych w stro­ jach regionalnych. Na stoiskach na Placu cały dzień t r w a ł a sprzedaż wy­ robów' ludowych a a r t y ś c i ludowi demonstrowali swojo umiojętności. Na, estradzie o d b y w a ł się koncert zespo­ łów ludowych prowadzony przez W o j ­ ciecha Siemiona oraz pokaz mody inspirowanej s z t u k ą l u d o w ą . * 20—22.VI — w Sopocie o d b y ł się I X Ogólnopolski Festiwal Folklory­ styczny. Tegoroczna impreza różniła się od poprzednich. U d z i a ł w niej wzięły zespoły autentycznie ludowe, składające się z mieszkańców wsi i prezentujące folklor własnego środo­ wiska,. Po raz pierwszy została t u zorganizowana „ S c e n a D e b i u t u " dla młodych zospołów, k t ó r e d o t ą d nie uczestniczyły w p r z e g l ą d a c h . Zorganizowano ponadto kiermasz sztuki ludowej i ludowych potraw. Otwarto toż wystawy wycir.enek lu­ dowych, h a f t ó w i koronek. * 2 0 - - 2 3 . V I — w P ł o c k u o d b y ł się I X Ogólnopolski Festiwal Folklory­ styczny, w k t ó r y m udział wzięło ponad 30 Zospołów P i e ś n i i Tańca,, zespołów regionalnych, kapel ludowych, p o e t ó w oraz kilkudziesięciu ludowych t w ó r ­ ców: rzeźbiarzy, malarzy, garncarzy, wycinankarek, koronkarek. W togorocznoj imprezie zaostrzo­ no kryteria, dopuszczając do u d z i a ł u tylko folklor autentyczny i artystycz­ nie opracowany na podstawie orygi­ nalnych p r z e k a z ó w . W przeglądzie zospołów n a g r o d ę I o t r z y m a ł Zospól Pieśni i T a ń c a „ P o g ó r z a n i e " , a 3 na­ grody I I I — Zespół P i e ś n i i T a ń c a „ P ł o c k " , Zespół Regionalny Z a k ł a d ó w Celulozowa-Papierniczych w Niedo­ micach k/Tarnowa i Zespół Pieśni i Tańca „ P u ł a w y " . Ponadto o d b y w a ł y się w y s t ę p y kapel ludowych w k i l k u częściach miasta. Zorganizowano t a k ż e J a r m a r k Płocki — kiermasz sztuki ludowej i kiermasz ludowych potraw, spotkanie z poetami l u d o w y m i , b r w n y k o r o w ó d ulicami miasta. W czasie Festiwalu czynne b y ł y dwie w y s t a w y : hp,ftu l u ­ dowego i wycinanek. W osta,tnim d n i u Festiwalu od­ było się sympozjum naukowe poświę­ cone kulturze ludowej. * 25.VI — o d b y ł a się V Niedziela Kołbiolska, zorganizowana z okazji D n i O ś w i a t y , K s i ą ż k i i Prasy. Impreza, zgromadziła k i l k a t y s i ę c y widzów p r z y b y ł y c h z r ó ż n y c h miejscowości województwa. W programie o d b y ł y się w y s t ę p y zespołów amatorskich Do­ mów K u l t u r y w Otwocku, Miojskiogo Ośrodka K u l t u r y w Józefowie, regio­ nalnego zespołu z Glinianki oraz miej­ scowych — z Kołbioli. Ponadto zorga­ nizowano pokaz mody, kiermasz książki i przede wszystkim w y s t a w ę sztuki ludowej regionu kołbielskiego. * 27—29.VI —- w Kazimierzu n / W . odbył się I X Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewe,ków Ludowych. Orga­ nizatorami Festiwalu b y l i : Wydz. K u l t u r y i Sztuki Urz. W o j . w L u b l i ­ nie, W D K , Muzeum Okręgowe i Zarz. Gł. S T L w Lublinie, U r z ą d Miejski i Miejski D o m K u l t u r y w P u ł a w a c h , Urz. Miasta i Miejski D o m K u l t u r y w Kazimierzu. Festiwal rozpoczął się koncertem pn. „ O d Kaszub do Podhala", po k t ó ­ r y m o d b y ł a się konferencja prasowa, koncert ubiegłorocznych l a u r e a t ó w , wieczór poezji ludowej. W ciągu dni n a s t ę p n y c h nadal o d b y w a ł y się w y ­ s t ę p y , a na r y n k u kiermasz sztuki łudowoj, w k t ó r y m udział b r a l i człon­ kowie S T L . Jednym z podstawowych założoń Festiwalu w Ka,zimiorzu jost prezen­ tacja folkloru f,utontyczncgo, a, jogo cechą specyficzną — improwizowanie w y s t ę p ó w ulicznych i wprowadzanie a.tmosfery wspólnej zabawy. J u r y p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę ­ p u j ą c o : wśród kapel — n a g r o d ę I (5.000 zł) oraz „ k o g u t a " — n a g r o d ę u f u n d o w a n ą przez naczelnika mia­ sta — o t r z y m a j ą Kapola Ludowa z Nowej Wsi, woj. zamojskie, nagrody I I (po 3.500 zł) — Kapela Ludowa D u ­ dziarzy z Jarocina, w o j . kaliskio i K a ­ pela Ludowa ze Zdziłowic, w o j . tarno­ brzeskie. Ponadto 3 kapele o t r z y m a ł y wyróżnienia. W ś r ó d śpiewaków-solis t ó w : n a g r o d ę I (1000 zł) oraz t k a n i n ę — n a g r o d ę U r z ę d u Miejskiego w Putewach — o t r z y m a ł a Stefania G o d z i ń s k a ze Zdzilowie, w o j . tarno­ brzeskie, n a g r o d ę I I (750 zł) oraz t k a n i n ę — n a g r o d ę U r z ę d u Miejskiego w Puławach — otrzymają Zofia Danieluk z Krzczonowa, w o j . lubel­ skie. Ponadto przyznano 2 ne,grody I I I (po 500 zł). W ś r ó d i n s t r u m e n t a l i s t ó w nagrody I nie przyznano, n a g r o d ę I I (750 zł) o t r z y m a ł Józof Młynek, cym­ balista z Rakszaw y, w oj. rzoszowskio, n a g r o d ę I I I (500 zł) — Jan Wrona, skrzypek z Poniatowej, woj.lubelskie. Ponadto przyznano 2 w y r ó ż n i e n i a . W ś r ó d grup śpiewaków — n a g r o d ę Komitetu d/s Radia i Telewizji (3.000 zł) o t r z y m a ł zespół ludowy ,,Wdzydza,nki" z Wdzydz Kiszew­ skich. Ponadto przyznano 1 wyróżnie­ nie. Przyznano t a k ż e k i l k a nagród i w y r ó ż n i e ń dodatkowych. T r Wystawy i konkursy 6 . I V — w Muzeum Śląska Opol­ skiego w Opolu otwarta, została po­ konkursowa, wystawa pn. „ M a l a r s t w o i rzeźba ludowa Opolszczyzny", zorga­ nizowana przoz Muzeum, Wydz. K u l ­ t u r y Urz. W o j . , Opolską SPLiA, Opolskie Towarzystwo Kulturalnoo ś w i a t o w e i SZMW. W konkursie udział wzięło 55 a r t y s t ó w ludowych, k t ó r z y nadesłaJi ponad 300 prac. J u r y p r z y z n a ł o nagroeły n a s t ę p u j ą c e : na,grodę I w dziedzinie malarstwa o t r z y m a ł Tomasz T e r e ń z Opola, w dziedzinie rzeźby — Zygmunt Cedor z K ę d z i e r z y n a , Jan Darok Z P a k o s ł a w i c i Stanisław Majewski ze Sterna,lic. N a g r o d ę specjalną otrzy­ m a ł Eugeniusz Marzec za d u ż ą kom­ pozycję — „ D z i a d y " . Organizatorzy przygotowali spotkanie z uczestni­ k a m i -wystawy w celu przedyskuto­ wania możliwości udzielenia i m po­ mocy. * ' 29.IV — w Krakowie otwarta została wystawa twórczości ludowej Podhala, Spiszą. Orawy i Pienin. I V -— w P a ł a c u K u l t u r y i N a u k i w Warszawie, z okazji D n i K u l t u r y Radzieckiej została otwarta wystawa prac p l a s t y k ó w a m a t o r ó w z republik radzieckich. * I V — w Muzeum Mazowieckim w P ł o c k u czynna b y ł a pokonkursowa wystawa ludowej ceramiki artystycz­ nej z woj. warszawskiogo. Na konkurs zgłoszono ponad 500 prac. Na wy­ stawie poka,zano wyroby 15 wyróż­ nionych a u t o r ó w , 3 nagrody I przy­ z n a l i o Czesławowi Plagowskiemu. * I V — w Słupsku otwarta została wystawa pn. „ S z t u k a ludowa na wsi kosz ilińskioj w latach 1945—1975", zorganizowana przoz Muzeum Pomo­ rza, Środkowego z okazji 30 rocznicy powrotu Ziem P ó ł n o c n y c h i Zachod­ nich do Macierzy. Na wystawie po­ kazano praco 40 a u t o r ó w : rzeźby, obrazy na szkle, wycinanki, pisanki i ludowe p a m i ą t k i . * I V — w D o m u K u l t u r y w Słupsku czynna b y ł a wystawa, rzeźb Piotra Saksona, rolnika, k t ó r y niedawno przekazał gospodarstwo za r e n t ę , by m ó c całkowicie poświęcić się pracy artystycznej. * I V — w Domu Chłopa w Warsza­ wie otwarto w y s t a w ę pn. „ K o b i e t a w sztuce ludowej", zorganizowaną przoz Muzeum Regionalne w Radomiu, redakcję „Chłopskiej D r o g i " i Dom Chłopa. Na wystawie pokazano 130 rzeźb w drewnie, z k t ó r y c h część przeznaczono na sprzedaż, r, praco naj­ ciekawsze wysta,wiono potem w Ra­ domiu. * 4. V — w Krakowie rozstrzygnięty został X I I konkurs na, malowa,ne domy i w n ę t r z a Zalipia, zorganizowany przez Wydz. K u l t u r y i Sztuki Urz. W o j . W konkursio udział wzięło 37 osób, przede wszystkim z samego Zalipia, a, t a k ż e z pobliskich wsi: N i w k i (3 osoby), Kuzio (3 osoby), Ćwików (1 osoba). Obok znanych już malarek uczestniczyło w konkursie k i l k a d o r a s t a j ą c y c h dziewcząt oraz 4 dzieci poniżoj 14 lat. Sąd konkurso­ w y pod przewodnictwem prof. dr Ro­ mana Reinfussa, biorąc pod uwagę artystyczny poziom malatur i ich na­ wiązanie do miejscowych tradycji oraz w k ł a d pracy, p r z y z n a ł 18 n a g r ó d pierwszych (po 1500 zł), 15 nagród drugich dorosłym, a 2 nagrody pierw­ sze i 2 nagrody drugie — dzieciom. Nagrody I o t r z y m a l i : Maria W o j t y t o , Janina Lizak, Ja,nina Lizakówna (cór­ ka), Monika Szlosok, Bronisława Boduch, Maria Sierak, Zofia Owca-Ma,jchrowska, Zofia K a c z ó w k a , Felicja Mosio, Maria Mosio, Anna Borek, Maria Chla.stowa, Honorata Tarka, Janina Jurek, Stefania Ł ą c z y ń s k a , Maria Owca, Jan Szlosek — wszyscy z Zalipia oraz Danuta Szczebak z Cwikowa, a w kategorii młodzieżo­ wej — Stanisława Stalica i Wanda Boduch z Zalipia, (inf. EFP) * 5. V — r o z s t r z y g n i ę t y został kon­ kurs na, tradycyjne ozdoby wnętrz mieszkalnych b. pow. myślenickiego, pn. „ K w i a t y T o k a r n i " . W konkursie uczestniczyło 30 osób, w t y m 10 dziewcząt w wieku szkolnym oraz dziecięce zespoły plastyczne Szkoły Zbiorczej i Biblioteki Publicznej w To­ karni. N a d e s ł a n o łącznie 250 prac 251 �Sąd konkursowy pod przewodnictwem mgr Janiny Glanowskiej (Wydz. K u l ­ t u r y Urz. W o j . w Krakowie) przyznał nagrody i wyróżnienia. Nagrody I otrzymali: Stanisława Filipek z Za­ wadki, Piotr D u r l a t k a z Sieprawia, Eleonora Jurczak i Anna K l u s k a z To­ k a r n i ; nagrody I I — Maria J a m r ó z z Lipnika, Maria K ę d z i o r i Maria Majerek z Tokarni, Józefa Miłkowska z Wierzbanowej, S t a n i s ł a w a Wojtasik zo Skomielnej Czarnej. Ponadto przy­ znano 4 nagrody I I I oraz 3 nagrody I V i wyróżnienia dla dzieci. W tegorocznym konkursie za­ prezentowano przede wszystkim pa­ jąki krystaliczne, kuliste i żyrandolo­ we oraz k w i a t y z b i b u ł y i bukiety, wieńce, girlandy, (inf. E F P ) * 5. V — w Starej Kordegardzie w Łazienkach warszawskich otwarta, została Ogólnopolska Wystawa Po­ konkursowa pn. „ W o j s k o polskio w rzeźbie ludowej". Wystawa została zorganizowana z okazji 30-lecia zwy­ cięstwa nad faszyzmem a jej organi­ zatorami b y l i : M K i S , Gl. Zarz. Poli­ tyczny i Cepelia, k t ó r z y ufundowali nagrody oraz Zarz. Gł. STL i TPSP. Na konkurs n a d e s ł a n o 441 prac 131 a u t o r ó w . J u r y pod przewodnic­ t w e m rod. Aleksandra Jackowskiogo zakwalifikowało na w y s t a w ę 200 rzeźb i przyznało nagrody n a s t ę p u j ą c o : za rzeźbę w drewnie nagrody I otrzy­ mali — Wincenty Krajewski z Zawi­ dza Kościelnego oraz Józef Zganiacz z F a ł k o w a na Kielccczyźnio; nagrody I I — Marian Adamski, Józef Citak, Stanisław K o r p a , Szczepan Mucha i Marian Ule. Ponadto przyznano 7 n a g r ó d I I I i 7 wyróżnień. Za rzeźbę ceramiczną n a g r o d ę I zdobył Stefan Głowiak z Pogwizdowa na Rzoszowszczyźnie, n a g r o d ę I I — W ł a d y s ł a w a Prucnal z Medyni Głogowskiej, na­ grodę I I I — Jerzy W i t e k z U r z ę d o w a . Z okazji konkursu wydano katalog zawierający słowo w s t ę p n e , omówienie konkursu, listę nagrodzonych, u t w o r y poetów ludowych oraz ilustracjo. * 5—10.V — o d b y w a ł się w Polsco Festiwal Sztuki Amatorskiej K r a j ó w Socjalistycznych, pod h a s ł e m „30 zwy­ cięskich l a t " , zorganizowany przez N R D , CSRS i P o l s k ę . Gospodarzem Festiwalu b y ł Dolny Śląsk. Improzy — w y s t ę p y i wystawy o d b y w a ł y się w 15 miastach. * 6. V —• w Bydgoszczy rozstrzyg­ nięto konkurs na p a m i ą t k ę woj. byd­ goskiego, zorganizowany przoz Urz. W o j . w Bydgoszczy. D n . 2 . V I otwarta została wystawa najlepszych prac. * 8. V — w Muzeum Regionalnym w Hrubieszowie otwarta została po­ konkursowa wystawa plastyki obrzę­ dowej tego terenu. W konkursie ucze­ stniczyło 23 twórców ludowych. W ś r ó d nadesłanych prac d o m i n o w a ł y p a j ą k i , sztuczne kwiaty, gwiazdy kolędnicze, pisanki, wycinanki i korowaje. * 9. V — z okazji D n i Wadowic otwarta została pokonkursowa wyste wa sztuki ludowej i a m a t o r ó w ziomi wadowickiej. Był to pierwszy togo rodzaju przegląd w t y m regionie, zorganizowany w w y n i k u b a d a ń pro­ wadzonych przez p r a c o w n i k ó w i stu­ 252 d e n t ó w K a t e d r y Etnografii Słowian U . J . Badania zostały podjęte z inicja­ t y w y i r.n, koszt D o m u K u l t u r y oraz Wydz. K u l t u r y w Wadowicach. Na wystawie szczególnie bogato reprezen­ towana była rzeźba i malarstwo. * 10.V — w Muzeum K u j a w s k i m wo W ł o c ł a w k u otwarta została w y ­ stawa „ S z t u k a ludowa i zdobnictwo Podhala", zorganizowana wspólnie z Muzeum T a t r z a ń s k i m , k t ó r e wysta­ wę p r z y g o t o w a ł o . Z toj okazji o d b y ł y się imprezy towarzysząco, m . i n . wy­ s t ę p y kapeli góralskich, gawędzia­ rzy ludowych, prolekcje o sztuce pod­ h a l a ń s k i e j , pokaz rzeźbienia w glinie oraz zorganizowano kiermasz w y r o b ó w ludowy ch p o d h a l a ń s k i c h . * V — rozstrzygnięty został V wo­ jewódzki konkurs twórczości ludowej i p a m i ą t k a r s k i o j organizowany przez Muzeum Regionalne w Szczecinku. W konkursie udział brało ponad 20 twórców ludowych z terenu wojewódz­ twa, n a d s y ł a j ą c ok. 140 prac. J u r y p r z y z n a ł o nagrody I I — Janowi Brzeskiemu za p t a k i rzeźbione w drew­ nie oraz Toodozji K a ź m i e r c z a k z Tar­ n ó w k i za zestaw h a f t ó w rzeszowskich. N a g r o d ę I I I — przyznano H e n r y k o w i Lepakowi z B y t o w a za r z e ź b y w drew­ nie. Ponadto przyznano 9 w y r ó ż n i e ń . Nagrodzono praco pokazano w D o m u K u l t u r y , u p r z y s t ę p n i a j ą c je po zakoń­ czeniu wystawy do nabycia publicz­ ności. * 14.V — w D o m u K u l t u r y w Mie­ chowie otwarta została wystawa, na k t ó r e j pokazano dorobek I V konkursu na współczesną s z t u k ę l u d o w ą Mie­ chowskiego. W konkursie wzięło udział 24 t w ó r c ó w indywidualnych oraz 3 zespoły kolędnicze, n a d s y ł a j ą c łącz­ nie ok. 150 prac. J u r y pod przewod­ nictwem prof. dr Romana Reinfussa p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c e : na­ grody I (po 1.000 zł) o t r z y m a l i : za k w i a t y z b i b u ł y i p a j ą k i — Józef Kwiecień z Mianowie, Genowefa Bełtowicz z K a l i n y Wielkiej. Anioła Krzciuk z Kaliny—Las i Władysława K m i t a z Iwanowic; za zdobione w y ­ roby kowalskie — Andrzej Sito z Wierzbicy; za czepco i wycinpni i — Wiktoria Grolak z Janowic; za wesolne k u r y z ciasta — Józefa Czekała z K s i ą ż a Małego; ponadto — zespół k o l ę d n i c z y z K a l i n y Małej — za akcesoria kolędnicze, zwłaszcza ozdob­ no nakry cia głowy. Ponadto przyznano 6 n a g r ó d I I i 6 n a g r ó d I I I . Fundusz n a g r ó d wy­ niósł łącznie 20.000 zł. W y s t a w ę po­ k o n k u r s o w ą otwarto w Osiedlowym D o m u K u l t u r y w Miechowie. Ekspo­ zycję o p r a c o w a ł y : Maria Czarnecka i Beata Bielczyk. (inf. E F P ) . * 14.V — w Koszalinie rozstrzyg­ nięto X I I I konkurs na twórczość pamiątkarską woj. koszalińskiego. W konkursie uczestniczyło 72 auto­ r ó w , n a d e s ł a n o 675 prac. J u r y pod przewodnictwem dr St. B ł a s z c z y k a p r z y z n a ł o nagrody I — Eugeniuszowi Michalskiemu (rzeźba), Teodozji K a ź mierczyk (haft). Poncdto przyznano 21 n a g r ó d i wyróżnień. Otwarcie wystawy pokonkurso­ wej n a s t ą p i wo wrześniu. 15—31.V — w sali D o m u K u l t u r y w L ę b o r k u otwarta została wystawa pn. „ S z t u k a ludowa ziemi gdańskiej", zorganizowana przez Ośrodek Kultury w G d a ń s k u i lęborski D o m Kultury, Na wystawie pokazano rzeźby, hafty kaszubskio, kociewskie i z Powiśla W a r m i ń s k i e g o , c e r a m i k ę kaszubską, instrumonty i meble kaszubskie. * 16. V — w ramach Panoramy X X X - I e c i a w Warszawie prezento­ wała swój dorobek ziemia szczecińska. Z tej okazji w ś r ó d innych imprez zorganizowano w D o m u Chłopa wy­ s t a w ę pn. „Twórczość ludowa i pla­ styka, amatorska Pomorza Zachod­ niego". Z okazji wystawy wydano katalog zawierający słowo wstępne, listę a u t o r ó w i ilustracjo. * 17. V — w P a ń s t w o w y m Muzoum Etnograficznym w Warszawio otwarto w y s t a w ę : „ T r o n y i insygnia wodzów dawnej A f r y k i " . * 19.V — na Z a m k u w Szydłowcu otwarte zostało Muzeum Ludowych I n s t r u m e n t ó w Muzycznych (jako od­ dział Muzeum Świętokrzyskiego). * 19.V — r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs twórczości ludowej i amator­ skiej B o c h e ń s k i e g o , zorganizowany przez Muzeum w Bochni. W konkursio u d z i a ł wzięło 20 osób. J u r y pod prze­ wodnictwem prof. dr Romana Roinfussa p r z y z n a ł o 5 n a g r ó d I (po 1.000 zl) 4 nagrody I I i 6 n a g r ó d I I I . Nagrody I o t r z y m a l i : za rzeźbę — Jan Madej i jego syn Jan z Dziewina', Piotr Dymurski z Grobli, za malarstwo — Józef O p y r c h a ł z Dziewina i Aniela Danioł z Buczkowa; nagrody I I : za rzeźbę — Franciszek Golonka z Olchawy, za malarstwo — A n n a Ł ę k a w a z Łąkty G ó r n e j ; za w y r o b y garncarskio — Macioj W y d r a z D ę b i n y , za pisanki —• Teodora Kornecka z Wiśnicza Nowe­ go. W y s t a w ę p o k o n k u r s o w ą otwarto w salach bocheńskiego muzeum 23.V. * 22.V — w Olsztynie otwarta zo­ s t a ł a I I W y s t a w a Twórczości Ama­ t o r ó w zorganizowana przez Miejski i M i ę d z y z a k ł a d o w y D o m Kultury przy w s p ó ł p r a c y B W A . W wystawie wzięło u d z i a ł 19 a u t o r ó w , z których wielu n a w i ą z y w a ł o w swoich pracach do t r a d y c j i sztuki ludo woj. * 23—24.V — w N . Sączu roz­ s t r z y g n i ę t o I I K o n k u r s Współczesnej R z e ź b y Ludowej K a r p a t Polskich, zorganizowany przez Muzeum w N . Sączu przy współudziale M K i S , Urz. W o j . w K r a k o w i e i Pracowni Badań Polskiej Sztuki Ludowej IS PAN w Krakowie. N a konkurs wpłynęły 1074 prace od 179 a u t o r ó w — w tym 42 w wieku poniżej 18 lat. Jury pod przewodnictwom red. Aleksandra Jackowskiego przy­ znało nagrody n a s t ę p u j ą c o : nagrody I o t r z y m a l i — Stanisław H o ł d a spod N . Sącza, Wojciech Oleksy z Paszyna, S t a n i s ł a w M i k a (starszy) z Paszyna. Nagrody I I — Anna F i c o ń z Wieprza, Joanna, P i o t r i W ł a d y s ł a w Kastelikowie z Gliwic, Janina Mordarskn i Zdzisław Orlecki z Paszyna. Ponadto przyznano 12 n a g r ó d I I I i I V . W grupie młodzieżowej nagrody I o t r z y m a l i : Andrzej F i c o ń z Wieprza, Zonon Głód i A u g u s t y n Michalik z Pa­ szyna; nagrody I I — Czesław Głód, �Janusz Głóel, Maria Głód i Alfred Miczcłek z Paszyna. Ponadto przy­ znano 7 nagród I I I i w y r ó ż n i e n i a . Nagrody ufundowali: M K i S oraz Wydz. K u l t u r y . ^ " ' - ' W * * 24. V — z okazji D n i Nowego Targu otwarta została wystawa p n . ,.Twórczość ludowa, kobiet p o d h a l a ń ­ skich". * 25. V —• w salorio wystawowym Domu K u l t u r y Zagłębia, Konińskiego otwarta została wystawa — V I Woje­ wódzki Przegląd Plastyki Amator­ skiej. Organizatorami P r z e g l ą d u b y l i : Wydział K u l t u r y i Sztuki Urz. W o j . w Poznaniu, P a ł a c K u l t u r y w Pozna­ niu oraz D o m y K u l t u r y Zagłębia, Konińskiego. Na wystawie zaprezontowano 410 prac 140 a u t o r ó w . * 25.V — w salach Muzoum w Sie­ radzu otwarta, została wystawa pra,c Szczepana, Muchy, rzeźbiarza luelowogo ze wsi Szalo. * 27. V — w Muzoum Mr,zowiockim w Płocku r o z s t r z y g n i ę t y został kon­ kurs na, w y c i n a n k ę l u d o w ą woj. warszawskiego zorganizowany przez Muzeum. W konkursie u d z i a ł wzięło 124 twórców, zgłaszając łącznie 2008 prac. Przyznano nagrody ufundowano przez M K i S i Urz. W o j . w Wa,rszawie oraz Cepelię. Nagrody I o t r z y m a ł y — Stanisława B a k u ł a , Strzałki, w o j . ostrołęckie, Czosła,wa Konopka, K a ­ dzidło, woj. rstrołęckio, K r y s t y n a Cieślak, Sanniki, w o j . płockie. Ponad­ to przyzna,no 13 n a g r ó d I I i 34 w y ­ różnienia. 28. V — w Muzeum RegionaJnym w Chojnicach, z okazji 700-lecia Chojnic i 30-toj rocznicy Wyzwolenia otwarte zosta,ły 2 w y s t a w y : „Dzieje Chojnic" i „ S z t u k a ludowa. K i szub". * 28.V — w D o m u G o t y c k i m w pu­ ławskim p a r k u otwarta została w y ­ stawa pn. „ I k o n y , ś w i ą t k i , N i k i f o r " , zorganizowana, przoz Muzoum Regionalno. Pokazano t u eksponaty ze zbio­ rów Muzoum Na»rodowego w K r a k o ­ wie. V — Muzeum R e g i o n a ł n o w K ł o ­ dzku zorganizowało z okazji „ K ł o d z ­ kiego M a j a " — w y s t a w ę prac Nikifora Krynickiego, w y p o ż y c z o n y c h ze zbio­ rów Muzeum w N o w y m Sączu. * V — w Muzoum Etnograficznym w Toruniu otwarto w y s t a w ę pn. „ S z t u k a ludowa Kaszub", na której pokazano: hafty, coramikę, plecionki, sprzęty. * V — w Muzoum Etnograficznym w Krakowie otwarta zostaJa wystawa włoskiego malarstwa „ n a i w n y c h " , po­ kazano obra,zy p o c h o d z i ł y z kolekcji Galerii „La, Feluca" w Rzymio, należącoj do rodziny Querol. W y s t a w ę zaprezentowano n a s t ę p n i o w Warszawio, w galerii „ Z a p i e c e k " . * V — na dziodzińcu Muzoum Etnograficznego w Toruniu odbył się dziesięciodniowy I Plener R z o ź b i a r z y Ludowych. Muzoum zaprosiło t y l k o rzeźbiarzy znanych z d u ż y c h f o r m : Henryka Hagola, Toodozjusza B u t y ń c a , Kazimierza Makowskiogo. W y ­ konane przoz nich rzeźby z dostarczo­ nego m a t o r i a ł u przozna,czone są do parku etnograficznego, sąsiadującego z Muzeum. * 30.V - - w Muzoum Regionalnym w Radomsku otwarta została, pokon­ kursowa wystawa pn. „ T k a n i n y ludo­ we ziomi r a d o m s z c z a ń s k i e j " . * V - - w Lublinie rozstrzygnięto Konkurs na Pamiątkę Lubok-ką. W konkursie udział wzięło 106 osób, zgłaszając 441 propozycji, z k t ó r y c h jednak większość trzeba, było e>drzucić ja,ko nie odpowiadająco warunkom konkursu albo nio n a d a j ą c e się do masowego rozpowszechniania. Nagro­ d ę I (6.000 zł) o t r z y m a ł Zbigniew Strz: Jkowski z Lublina, uagr. I V (4.000 zl) Waldemar Mrówka, ze Świdnika i Waldemar Maciejowski z Lublina. * V — w Golubiu — Dobrzyniu czynna, była, wystawa, twórczości l u ­ dowej z 7 n•iddrwęckieh b. p o w i a t ó w , zorganizowana z okazji D n i D r w ę c y . * 10.VI — w Muzeum Regional­ n y m w Ż y w c u otwa,rte, zostata pokon­ kursowa, wystawa, ludowego zdobnic­ twa, bibułkowego. W konkursie udział wzięły a r t y s t y k i ludowe z Podhala, Gorców i Beskidów. Nagrody M K i S oraz Cepelii o t r z y m a ł y : Franciszka, U f land i Maria, W r ó b e l z Powli Wiel­ kich oraz Maria Madejczyk z Cisca. * V I — w Warszawie odbył się cykl improz organizowanych przez Copolię z oka.zji 25-locia, joj elziałalności: 17. V I — w P a ł a c u K u l t u r y i N a u k i otwarta została wystawa, pn. „Sztuka, i rękodzieło Copolii", na, k t ó ­ rej pokazano dotychczasowy dorobek. Sąsiadujące z t ą wysta.wą ekspozycjo a,nalogiczno krajów socjalistycznych, w k t ó r y c h działa.ją organizacje ręko­ dzieł ludowych i artystycznych, stwa,r z a ł y p l a t f o r m ę wza,jomnej wymiany doświadczoń, dosta,rcza,jąc jodnoczośnie m a t o r i a ł u do dyskusji na sympoz­ jum. 20—21.VI — odbyło się sym­ pozjum naukowo na t e m a t : Organi­ zacja i sta,n b a d a ń rękodzieła, ludo­ wego i a,rtystycznogo w krajach socja­ listycznych", z udziałom przodsta,wicieli: CSRS, N R D . Polski, R u m u n i i , Węgier i ZSRR. Zo strony polskiej referaty wygłosili prof. dr Roman Reinfuss oraz prozos Cepelii mgr Ta­ deusz Więckowski. M a t e r i a ł y sym­ pozjum z o s t a n ą wydano przez Copolię. 2 1 . V I — w czasio trwania sym­ pozjum odbyło się uroczysto wręczonio n a g r ó d i m . Oskara Kolberga. Tego­ rocznymi laureatami zostali: w dzie­ dzinie plastyki ludowej: Holona, Bornasowska, tkaczka z Rzoszowskiogo, Wincenty K i t o w s k i , ceramik z Iłży, Stanisława, Kubik, wycinankarka z Sieradzkiego, Str,nislaw P a c z y ń s k i , szopkarz z Krakow^a, Józof Stopka-Król, metaloplastyk z Podhala oraz Zofia, Wojnowa, koronkarka z Bobowoj. Spośróel n a u k o w c ó w i działaczy kulturalnych nagrody otrzymali: Kazi­ miera Styp-Rokowska, założycielka ze­ społu „ K a s z u b y " , W ł a d y s ł a w Gębik, działacz i pisarz z W a r m i i i Mazur, Jadwiga, Mierzejewska-Frankiewicz, znany choreograf, prof. Roman Reinfuss, znakomity bada,cz sztuki ludowej i prof. Kazimiera Zawistowicz-Adamska, zasłużony badacz polskiogo folk'om. Ponadto nagrodzono 5 zespołów folklorystycznych: „Har­ nasie" z Poronina, „Opocznianka", „ T o ś d o k i " z Wielkopolski oraz zespo­ ły polonijne — „ S y r e n a " z Brunssum w Holandii i „ S o k ó ł " z Carvin wo Francj i. K o m i t e t o w i honorowemu nagróel Kolberga przewodniczył wicepremier Józef Tojchma,, a Komisji Nagród — rod. Aleksander Jackowski. Nagrody przyznaje miesięcznik społ.-kult. „Barwy" 21. V I — w Staroj Kordegardzie w Lazionkach otwarto wystawę prac l a u r e a t ó w nagrody Kolberga. Z okazji wystawy został wydany kata,log, za­ w i e r a j ą c y : skład K o m i t o t u Honoro­ wego i K o m i s j i N a g r ó d , słowo wstępno ełr Kazimierza, Pietkiewicza, listę lau­ r e a t ó w w dziedzinio plastyki ludowej, noty biograficzne ze zdjęciami lauroatów. 22. V I — na p l . Defilad odbyła, się tradycyjna, „ C e p e l i a d a " . Mimo iż organizatorzy starali się uczcić nią 25-Iecie Copolii, tegoroczna impreza miała skromniejszy charakter niż poprzodnie. * 16.VI — w Zabrzu rozstrzygnięto konkurs na, malarstwo nieprofesjo­ nalne ogłoszony przez Muzeum w Za­ brzu dla, terenu Górnego Śląska. W konkursio udział wzięło 56 autorów, k t ó r z y na,dosłali w sumie 180 obra­ zów. J u r y pod przewoelnictwem red. Aleksandra Jackowskiego przyznało nagrody ufundowane przez M K i S . Nagrody I otrzymali — Ewald Gawlik z Katowic, Eugeniusz Krawczuk z Gli­ wic ; nagrody I I — W ł a d y s ł a w Luciński z R u d y ŚL, Janina Motyka z Gli­ wic, Leopold Wróboł z Katowic. Ponadto przyznano 3 nagrody I I oraz 7 wyróżnień. * 20. V I — w P a ń s t w o w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawio otwarto w y s t a w ę pn. „Strój ludowy Słowian", zorganizowaną w ramach umowy 0 bozpośrednioj współpracy między P a ń s t w o w y m Muzoum Etnograficz n y m w Warsza,wio i P a ń s t w o w y m Muzeum N a r o d ó w ZSRR w Lenin­ gradzie, którego kolekcjo zostały t u zaprezentowano. Szczególnie interosująca była kolekcja strojów polskich z X I X wioku zawierająca nioktóre nieznane dotąd szczogóły ubioru. * 21, 2 2 . V I — w kaszubskiej wsi Łączyńske, Huta, zakończył się V kon­ kurs pn. „ L u d o w o talenty", ogłoszony dla m ł o d y c h t w ó r c ó w (poniż ij la,t 21) z regionów w o j . gdańskiego i olbląskiogo przez Oddział Gdański Zrzesze­ nia Kaszubsko-Pomorskiogo i studen­ cki klub m ł o d y c h działaczy kaszub­ skich „ P o m e r a n i a " przy współudziale Wydz. K u l t u r y i Sztuki Urz. W o j . 1 W O K w G d a ń s k u or.az warszawskiej Copolii, k t ó r a ufundowała nagrody. W tegorocznym konkursie udział wzięło 47 a u t o r ó w , k t ó r z y nadesłali hafty, rzeźby, obrazki na szkło, plocionki, wyroby z rogu i coramikę. Ponadto uczestniczyło w konkursie kółko hafciarskie zo szkoły podst. w Żukowie, prowadzono przoz S. Czerwińską. 162 na,dosła,ne prace po253 �kazano na wystawie. 12 m ł o d y c h twórców o t r z y m a ł o nagrody i wyróż­ nienia. N a g r o d ę zespołową o t r z y m a ł o kółko hafciarskie, nagrody indywidu­ alne za h a f t y : Urszula Holka (1. 21), z Miłoszewa, Barbara Polewska i Bar­ bara Dreing (po lat 15) z Ż u k o w a oraz Roman Hinc (1. 19) z W d z y d z ; za plecionki — Irona Brzezińska (1. 16) z Borzestowa i Maria Hir.c (1. 21) z Wdzydz; za tabakiory z rogu — Irona Szmytke (1. 16) z Borzestowa; za rzoźby — Mieczysław Cieszyński (1. 21) z Wieprznicy i Bogusław Głodowski (1. 19) z Sulęcina; za obrazki na szkle — Franciszek Sychowski (1. 18) z Wejherowa, Wiesława Ża­ rach (1. 16) i Małgorzata Ł e w n a (ł. 15) z Borzestowa oraz Waldemar Nacz (1. 17) z Kielna. Najmłodsi uczestnicy konkursu mieli po lat 13 (inf. T.) * 27. V I — w P a ń s t w o w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawio roz­ strzygnięto konkurs na ludowo i n strumonty muzyczno z terenu Mazow­ sza. Organizatorami konkursu b y l i : Muzoum i Urz. W o j . w Warszawie. * 28. V I — r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs sztuki ludowej zorganizo­ wany przez D o m K u l t u r y w Ł a s k u i Muzoum Rogionalno w Pabianicach. W Konkursio udział wzięło 45 twór­ ców ludowych, zgłoszono 642 prace. J u r y przyznało nagrody n a s t ę p u j ą c o : w dziedzinie tkactwa — Władysławie Dobroszek, wieś R ó ż a ; w dziedzinie kowalstwa artystycznego — Edwar­ dowi Krzysztofiakowi, Wola Marzeńska; w dziedzinie rzeźby — Stanisła­ wowi Krzyżańskiemu, Zawady; w dziedzinie zdobnictwa — Wandzie Gawoł, D o b r o ń ; w zakresie przedmio­ t ó w obrzędowych — Józofie Pluta, Bychlew; w dziedzinio haftu — wyróżnionie o t r z y m a ł a Anna D ł u ż y ń s k a , Wola Marzeńska. Ponadto przyznano 9 n a g r ó d I I i 11 n a g r ó d I I I . Nagrody ufundowali: M K i S , U r z . W o j . w Łodzi, Urz. Pow. w Ł a s k u , Cepelia w Łodzi. * pn. V I — w ramach cyklu wystaw „Krajobrazy sztuki ludowej U M w Polsce" organizowanych przez M u ­ zoum Pomorza Środkowogo w Słupsku otwarto w Zamku K s i ą ż ą t Pomorskich w y s t a w ę : „ P o d l a s k i e dywany dwuosnowowe", uprzednio p r e z e n t o w a n ą we wszystkich większych o ś r o d k a c h w kraju oraz w Kownie i Meiningon (NRD). Polska sztuka ludowa za granicą 10—20.1 V — w O ś r o d k u Infor­ macji i K u l t u r y Polskiej w Buda­ peszcie czynna, była wystawa gobe­ linów, kilimów i t k a n i n Sp. i m . St. W y s p i a ń s k i e g o z K r a k o w a . W czasie wystawy zorganizowano kiermasz w y ­ r o b ó w ludowych. * 18.V — w Opawie (CSRS) otwarta została wystaw;; rzoźby w węglu i malarstwa a m a t o r ó w , zorganizo­ wana w ramach umowy o wzajemnej w s p ó ł p r a c y przez Muzoum Górnośłąskio w B y t o m i u i Śląskie Muzoum w Opawie. Na wystawie z.aprozentowano 86 obrazów i 72 rzoźby w węglu. Uro­ czystego otwarcia w obecności władz czeskicłi d o k o n a ł dyrektor Muzeum Górnośląskiego w B y t o m i u mgr Józef Kowalewski. * 3.IV — na Z a m k u Królowskim w We,rszawie otwarta została wielka aukcja dzieł sztuki ludowej pod hasłem „Najpiękniojsze dzieła sztuki ludowej na o d b u d o w ę Z a m k u Królewskiego". Impreza zorgan.izowa.na została przez redakcję „ G r o m a d y — Rolnika Pol­ skiego", Cepelię i Stowarzyszenie Twórców L u d o w y c h . Przygotowania t r w a ł y k i l k a miesięcy, w czasie któ­ rych n a p ł y w a ł y nieustająco dary od t w ó r c ó w ludowych z calogo kraju. W sumio nadesła,no ponad 3.000 prac od ok. 700 a u t o r ó w . W ś r ó d nadesła­ nych p r z e d m i o t ó w obok cennych dzioł współczesnej sztuki ludowej znalazło się wiolo r o b ó t e k ręcznych i prac amatorskich roprozontujących bardzo r ó ż n y poziom. * * V — w Szwecji o d b y ł y się „ D n i Polskie", w k t ó r y c h uczestniczył Zesspół Piośni i T a ń c a „ P o d h a l e " z No­ wego Targu. Podczas p o b y t u w Szwecji Zespół d a ł 26 w y s t ę p ó w w 15 mia­ stach, przyjmowany wszędzie z og r o m n y m aplauzem. V I — w skansenie w Bierkowi­ cach odbyło się spotkanie — biesiada opolskiego Oddziału S T L . Poza pre­ lekcją i d y s k u s j ą na temat pomocy p a ń s t w a dla t w ó r c ó w ludowych odbył się program artystyczny zaimprowizo­ wany przoz u c z e s t n i k ó w zebrania. * 22—28.VI — w O ś r o d k u Infor­ macji i K u l t u r y P R L w Berlinie czyn­ na b y ł a wystawa amatorskiej t w ó r ­ czości „ L u d z i Morza", przygotowana przez Morski Ośrodek Kultury w Szczecinie. Autorzy, w większości marynarze i rybacy — przodstawili prace z zakresu r z e ź b y , malarstwa, grafiki, metaloplastyki i p a m i ą t k a r ­ stwa. Inne 24.V — we W ł o c ł a w k u , z okazji 30-lecia „Chłopskiej D r o g i " odbyło się uroczyste wręczenie n a g r ó d i m . Jana Pocka za rok 1975. W t y m roku na­ * V I — Ludowa Spółdzielnia Wy­ dawnicza rozpoczęła fundowanie włas­ n y c h dorocznych n a g r ó d . J u r y — pod przewodnictwem Józefa Ozgi Michalskiego — przy­ z n a ł o jo za r o k 1974 m . i n . prof. dr Józefowi Burszcie — za książkę Kultura ludowa — kultura narodowa. Redakcja ,,Polskiej Sztuki Ludo­ wej" dziękuje za nadesłane do kroniki materiały, a szczególnie p. mgr Barbarze Tężyckiej z MKiS, dr Ewie Fryś- Pietraszkowej z Krakowa i p. Izabelli Trojanowskiej z Gdańska. rO M SUMMARY OF Aleksandra Jacher-Tyszkowa — POLISH 1 9 T H - C E N T U R Y G R A P H I C A R T AS A SOURCE OF S T U D I E S O N F O L K DRESSES A n iconograpbic object to became a historical document must bo reliable, direct and established by personal observa­ t i o n , comments the author. Many illustrations discussed i n the article fulfil this requirement. However, the author comes to the conclusion t h a t oven i f an illustration boars evident traces of a, stylistic convention of the era, or i f i t was created throught aesthetic incentives as is tho ce-so in gonro painting, i t can also be of some value for an ethno­ grapher since it may help to dotermino the chronology of somo forms of dress. Such dross are illustrations are of tho greatest value either as illustrations to ethnographic texts, separate plates, or albums o f folk costumes. The people appearing i n these illustrations aro often characterized by accessories which show the profossion or social class. A n essential point is to define to what oxtent a dress shown is a typical one. The illustrations were made b y outstanding painters, for instanco J. P. Norblin, and less skilled artists, some­ times amatours who sent illustrations of folk drosses when an author of a book on the life o f country people appoaled 254 grody o t r z y m a l i : Franciszek Becióski, poeta z Pomorza, Maria Cedro — poetka z Kieleckiego, Wanda Czubernat — poetka i działaczka z Podhala, W ł a d y s ł a w Makowski — kowal z Krakowskiogo, Józof Małek — poeta, współtwórca kabaretu ludowego „ R z e p " z Lubelszczyzny i Jan Holubowski — muzykant ludowy z Warmii i Mazur. M ARTICLES for them. The author of the article attaches much importance to illustrations as documents, though she stresses tho necesity to eomparo them w i t h other sources, especially written ones. Therefore A . Jacher — - Tyszkowa proposes further studios on archive materials which m i g h t considerably broader our knowlegdo of folk dresses. The more i m p o r t a n t illustrators p o r t r a y i n g peoplo and their clothing since tho beginning of tho 19th century, when peoplo began to collect and preserve national "tokens of remembrance", are discussed i n the article. Tho sketchos and painters sometimos borrowed models form their prede­ cessors and changed thom to a greator or lesser oxtond. Jacek Olędzki VOTIVE HYMNS P i l g r i m hymns wore often regarded as votivo offerrings. P i l g r i m litorsture is connected w i t h tho cult of tho Virgin Mary. A varioty of forms of this cult is characteristic of the religious fooling of Polish country pooplo. A n expression of this is tho cult of miraculous picturos and figures. There are several such pictures and figures i n a small area of the Rzeszów region. Monasteries, especially those of the Bernardinos, played an essential role i n tho promotion of this cult. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7d423fe105b2ce595b11027549612d27.pdf c3a16d114a071c18aa7c8ffb9dc77b13 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4415 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1976 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4108 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1976 t.30 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1976 t.30 z.1; s.58-60 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text stycznej. Do wystawy tej opracował (przy pomocy Marii Woloń skiej) obszerny katalog Sztuka łudowa w Polsce. Malarstwo-rzci ba-grafika. W 1954 r. współdziałał w organizowaniu Ogólno polskiej Wystawy Sztuki Ludowej otwartej w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. Ponadto zaś zorganizował kilka mniejszych wystaw objazdowych, jak: „Historia wsi polskiej" (1951), „Przeobrażenia współczosne w sztuce ludowej" (1953), „Sztuka ludu krakowskiego" (1962), które eksponowane w różnych muzeach regionalnych propagowały piękno ludowoj twórczości na przykładach dzieł przodujących artystów. W 1901 r. przygo­ tował też specjalną wystawę polskich strojów ludowych, prze­ znaczoną dla Polonii amerykańskiej. tyką sztuki ludowej, wziął Seweryn wówczas na warsztat przede wszystkim grafikę i ogłosił z tego zakresu kilka wartościowych pozycji, jak: Ikonografia etnograficzna., „Lud", 1947, 1948, 1949, 1952, 1954; Arcydzieła żelazorytu ludowego, „Pol. Szt. lud." R. I X , 1955, nr 6; Staropolska grafika ludowa, Warszawa 1956; Rola drzeworytu ludowego w polskiej kulturze ludowej, Kraków 1970, w których wyeksponował mało znane zagadnienia grafiki staro­ polskiej. Interesująco są również trzy jego publikacjo o charak­ terze teoretycznym: Rozdroża sztuki ludowej, Warszawa 1948; Zakres przedmiotowy sztuki ludowej, „Pol. Szt. lud.", R. V I I I , 1954, nr 5; Niebezpieczeństwo pseudoludowości w adaptacji sztuki ludowej, „Przemysł Ludowy i Artystyczny", 1956, nr 1. Dokonał również monograficznego opracowania twórczości dwóch wy­ bitnych ludowych artystów, Józefa Markowskiego i Jędrzeja Wawry: Józef Markowski — górnik wielicki (rzeźbiarz—samouk, ur. 1860 — zm. 1920), „Pol. Szt. lud." R. V I , 1952, nr .'1; Żywot i dzieło powsinogi beskidzkiego Jędrzeja Wawry, „Pol. Szt. lud.", R. X , 1956, nr 3; Swiątkarz-powsinoga, Warszawa 1963. Z zakresu sztuki ludowej wymienić należy prace: Czechosłowacka sztuka ludowa, „Pol. Szt. lud.", R. I I I , 1949, nr 3—4; Ludowa świecka rzeźba monumentalna, „Pol. Szt. lud.", R. I X , 1955, nr 2; Polskie wycinanki papierowe XVII i XVIII wieku, „Pol. Szt. lud.", R. X , 1956, nr 2; Kapliczki i krzyże przydrożne, Warszawa 1958; Polskie zabawki ludowe, Warszawa 1960. W pracach organizacyjnych Seweryna zaslugujo na uwagę również jego działalność w Związku Muzeów w Polsco (1945—49), w której zasłużył się szczególnio w szkoleniu młodych kadr muzealnych, organizując specjalny kurs muzeologiczny w Kra kowio i redagując poświęcony t y m problemom poriodyk „Kwar talnik Muzealny". Na specjalne podkreślonio zasługuje też dzia łalność Seweryna w Polskim Towarzystwio Ludoznawczym w którym w latach 1956—61 był prezesem Zarządu Głównego oraz wchodził w skład Komitetów Redakcyjnych wydawnictw PTL, jak: „ L u d u " (1946—61), „Atlasu Polskich Strojów Ludo­ wych" (1949—61), „Literatury Ludowej" (1957—66). Ponadto w łatach 1957—67 był członkiem Komitotu Redakcyjnego „Polskioj Sztuki Ludowej", na łamacli której ogłosił w latach 1949—-63 siedemnaście rozpraw i artykułów oraz trzy recenzje. Obok najbliższej jego zainteresowaniom ludowej twórczości artystycznej, prowadził Seweryn badania także w innych dzie­ dzinach etnografii. Napisał kilka interesujących prac z zakresu ludowego łowiectwa i ludowej kostiumologii, w t y m dwa mono­ graficzne opracowania: stroju dolnośląskiego i stroju Krakowia­ ków wschodnich. Wydał również kilka prac z zakresu ludowej obrzędowości, muzeologii i konserwacji zabytków etnograficz­ nych, był wreszcie autorem, względnie współautorem 29 haseł w Słowniku Starożytności Słowiańskich, w których redagował dział etnograficzny. Na osobną wzmiankę zaslugujo działalność na polu wysta­ wienniczym. Obok bowiem opracowania i zrealizowania stałej ekspozycji w Muzeum Etnograficznym, Seweryn należał do inicjatorów organizowania czasowych i objazdowych wystaw etnograficznych, w których przede wszystkim eksponował zagad­ nienia sztuki ludowej. Już w 1948 r. zorganizował w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie wielką wystawę „Sztuka ludowa w Polsce", która stała się pierwszym o takich rozmiarach pokazom różnorodnych przejawów ludowoj twórczości arty­ 1 czerwca 1965 r. przeszedł Tadeusz Seweryn w stan spo­ czynku ze stanowiska dyrektora Muzoum Etnograficznego, otrzymując rentę specjalną dla osób zasłużonych dla kultury narodowej. Nie przerwał jodnak kontaktu z muzeum, wchodząc do ostatniej chwili w skład Komitetu Redakcyjnego „Rocznika Muzoum Etnograficznego w Krakowie", na łamach którego ukazały się jego ostatnie prace naukowe : Czarodziejstwo igły (1972) i Historyczne rodowody niektórych polskich strojów ludowych (1974). W Muzeum Etnograficznym wystąpił po raz ostatni publicznio w 1970 r. na ogólnopolskim sympozjum naukowym poświęconym grafice ludowej, na któro przygotował interesujący rc erat m temat grafiki staropolskiej. f Śmierć prof. dr Tadeusza Seweryna stanowi dużą stratę dla całej etnografii polskiej, a szczególnio d'à muzealnictwa etnograficznego. Bolesław Łcpuszańshi K N K VII—IX Imprezy folklorystyczne i regionalne 3—6.VII — w Bukowinie Tarzańskiej odbył się I X konkurs gawędziarzy, instrumentalistów i śpiewaków ziem gór­ skich pn. „Sabałowe Bajania". Jury pod przewodnictwem prof. dr Romana Reinfussa przyznało następu­ jące nagrody: wśród gawędziarzy „auten­ tycznych" nagrodę I otrzymali — Stani­ sław Klimek z Zabrzezi, Józef Wójcik z Żywca i Władysław Gondek z Białego Dunajca. Wśród intrumentalistów,, Spin­ kę Bacowską" otrzymali — Stanisław Trebunia z Poronina i Jan Stoch z Zębu, a ponadto nagrodę I — Karol Byrtek z Pewli Wielkiej. „Spinkę Bacowską" za najatrakcyjniejszą oprawę koncertu otrzymał zespół „Limanowianie". W okresie Konkursu oprócz koncer­ tów odbywały się kiermasze sztuki ludo­ woj oraz czynne były: wystawa wyrobów ze skóry i metalu Edwarda Kuchty oraz wystawa twórców ludowych ze Spiszu. Występował też Teatr Ludowy z Buko58 1975 winy Tatrzańskiej, wykonując utwory pisane gwarą przez Józefa Pitoraka. * 19.V1I — w Gdyni odbyła się inau­ guracja Jarmarku Ludowego, imprezy zorganizowanej przez Cepelię pod patro­ natem redakcji „Głosu Wybrzeża". Na otwarciu obecni byli przedstawiciele władz: I sekretarz K M PZPR w Gdyni Władysław Porzyeki, wicewojewoda Adam Langer oraz kierownictwo Urzędu Miejskiego z prezydentem Aleksym Latrą. W czasie czterodniowej imprezy odby­ wały się — poza kiermaszem — pokazy mody inspirowanej sztuką ludową i wy­ stępy zespołów ludowych. * 19—22.V1I. — odbyły się X V Dni Borów Tucholskich. Wśród licznych imprez zorganizowano wystawę sztuki ludowej połączoną z kiermaszem. * 22, 23.VII — w Kaszubskim Parku Etnograficznym odbył się tradycyjny lip­ cowy Jarmark Wdzydzki, na któryn twórcy ludowi sprzedawali swe wyroby Na estradach występowały zespoły z Ko śeierzyny, Lożna, Kasina i Wdzydz. V I I — w Galerii Współczesnej Szti ki Ludowej w krakowskich Sukiennicac odbywały się w ciągu całego lipca trz; dniowe pokazy rękodzielniczej twórczoś ludowoj spółdzielni cepeliowskich. In prezę zainaugurował pokaz wyrobu k ronki opoczyńskiej (7—9.VII), następn (10—12VII) prezentowano wyrób k ronki klockowej z Bobowej, potem kok no: haft na suknie, żywiecki haft i tiulu, haft i malowanki zalipiańsk pokaz przędzenia wełny kilimowej, a : zakończenie — wyrób kwiatów z bibuł * 2—17.VIII — odbył się w Gdaiis tradycyjny Jarmark Dominikański, orj nizowany przez Urząd m. Gdańska, To Przyjaciół Gdańska i redakcję „Wieezc Wybrzeża". Sztuka ludowa była na Ji �marku reprezentowana przez Cepelię oraz Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie i in­ dywidualnych twórców ludowych. Szcze­ gólnym powodzeniem u odbiorców cie­ szył się kaszubski haft ludowy. * 3—10.VIII — w Wiśle, Szczyrku i Żywcu odbył się X I I Tydzień Kultury Beskidzkiej, wielki międzynarodowy przegląd folkloru góralskiego, zorganizo­ wany pod protektoratem I sekretarza KWPZPR w Bielsku-Białej Józefa Buzińskiego i wojewody bielskiego Józefa Łobudka. Patronat prasowy nad Festi­ walem objęła redakcja „Dziennika Za­ chodniego". Uroczystości inauguracyjne rozpoczęły się w Wiśle barwnym koro­ wodem uczestników, który przeszedł przez ulice miasta. W tegorocznym Festiwalu udział wzięło 7 zespołów zagranicznych: z CSRS, Jugosławii, NRD i Węgier oraz liczne zespoły polskie z rejonu Żywca, Wisły i Szczyrku a także z Podtatrza. W czasie imprezy czynne były wy­ stawy : w Szczyrku — wystawa rzemiosła artystycznego i ludowego z 13 woje­ wództw oraz wystawa twórców ludo­ wych; w Wiśle — otwarto wystawę Cepelii i wystawę „Kultura materialna górali beskidzkich"; w Żywcu — wysiawo ludowego zdobnictwa bibułkowego, a w Koniakowie — koronkarstwa. * 23, 24.VIII — w Warszawie odbył się IV Festyn „Trybuny Ludu", w czasie którego Cepelia zorganizowała kiermasz sztuki ludowej i pokazy wytwarzania wyrobów ludowych. Wystąpiły ludowe zespoły folklorystyczne. * V I — V I I I — na terenie Bieszczadów odbywała się impreza pn. „Solińskio lato", w czasie której wystąpiły liczno zespoły. * V I I I — z inicjatywy Jana Jędrusia — prezesa Zarządu Oddziału Związku Podhalan w Poroninie odbył się po raz pierwszy przegląd zespołów regionalnych działających przy Związku Podhalan. W imprezie udział wzięły zespoły: „Kogle" z Poronina, Zespół im. Klimka Bachledy z Zakopanego, „Kropianka" z Babki oraz zespoły z Łopusznej, No­ wego Targu, Zubrzycy Górnej i Łapsz Niżnych. Zaprezentowano folklor pod­ halański, orawski i spiski. * 30.V1II— 1.IX — w Krakowie od­ były się I I I Targi Sztuki Ludowej, orga­ nizowane w tym roku pod hasłem „Sztuka ludowa i joj inspiracje" przez Wydz. Kultury Urzędu Woj. m. Krakowa i Cepelię przy współpracy instytucji za­ interesowanych, jak: Desa, Veritas—Inco. Otwarcia Targów dokonał wicepre­ zydent Krakowa Zygmunt Sakiewicz. W czasie Targów, pomyślanych jako wielki doroczny przegląd twórczości lu­ dowej z całego kraju — odbywały się imprezy następujące: 1 — kiermasz na Rynku krakowskim połączony z pokaza­ niem procesu wytwarzania sztuki ludo­ wej ; 2 — występy zespołów regionalnych, krajowych i zagranicznych; 3 — pokaz mody inspirowanej sztuką ludową; 4 — wystawy: „Strój ludowy i jego adaptacja we współczesnej odzieży", „Motywy lu­ dowe we współczesnym plakacie", „Lu­ dowe inspiracje we współczesnym rze­ miosło cechowym", „Tradycje ludowe we współczesnym rękodziele artystycznym", „Twórcy ludowi" oraz „Samorodna sztuka naiwna" — z kolekcji Desy. Targi cieszyły się wielkim powodze­ niom, a obroty były trzykrotnie większo niż dwa lata temu i sięgnęły 3 milionów złotych. * 31.VIII — 7.IX — w Zakopanem trwała XIV „Tatrzańska Jesień". Impre­ zę zainaugurowano barwnym „Weselem Góralskim" w wykonaniu zakopiańskiego zespołu „Maśniaków". l . I X — na tra­ dycyjnych „Posiadach" zaprezentowano ludowych pisarzy Podhala. 2.IX — roz­ począł się V I I I Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich, w którym udział wzięły zespoły z Austrii, Bułgarii, Cze­ chosłowacji, Francji, Grecji (po raz pierw­ szy), Jugosławii, N R D , Norwegii, RFN, Rumunii, Szwecji, Turcji, Węgier i ZSRR. Polskę reprezentowały zespoły: Zespół Góralski im. Andrzeja Skupnia Florka z Białego Dunajca, Regionalny Zespół Pieśni i Tańca „Lachy" z Nowego Sącza, Studencki Zespół Góralski „Skalni" z Krakowa, Zespól Górali Tatrzańskich im. Jana Malinowskiego ze Szczawnicy— -Krościenka, Regionalny Zespół Pieśni i Tańca „ J u h a s " z Ujsołów, Regionalny Zespół Pieśni i Tańca „Gronie" z Żywca oraz Góralski Zespół im. Jana Sabały z Zakopanego. Nagrody I — „Złote Ciupagi" w ka­ tegorii zespołów autentycznych otrzymał zespół „Muresul" z Tirgu-Mures (Rumu­ nia); w kategorii zespołów artystycznie opracowanych: zespół „Dolina Dunajca" z N . Sącza. W kategorii zespołów styli­ zowanych — Reprezentacyjny Zespół Studencki z Sofii. Wśród zespołów repre­ zentujących folklor rekonstruowany „Bul I Nidaros" z Trondheim (Nor­ wegia) . Nagrody I I — „Srebrne Ciupagi" otrzymali w kategorii zespołów „auten­ tycznych" : Zespół Andrzeja Florka Skup­ nia z Białego Dunajca; w kategorii — artyst. opracowanych: Zespół Górali Sło­ wackich „Dotva". W kategorii zespołów stylizowanych: Uzbecki Ludowy Zespół Pieśni i Tańca „Szałoła". Wśród zespo­ łów prezentujących folklor rekonstruo­ wany — Zespół Folksdanslaget „Lilian" (Szwecja). Przyznano również inne na­ grody. * 7.IX — w Masłowie (woj. kieleckie) z okazji dożynek odbył się Jarmark Twórczości Ludowej, na którym ofero­ wali swe wyroby: Jerzy i Bogdan Porzuckowie oraz Ryszard Jeziorski (rzoźba), Maria Szyszkowska (plastyka obrzę­ dowa) i Stefan Półtorak (malarstwo). Jarmark został zorganizowany z ini­ cjatywy Gminnego Ośrodka Kultury. * I X -— w Inowrocławiu odbył się trzydniowy Jarmark Kujawski przygo­ towany przez miejscowy oddział WSS „Społem". Folklorystyczną atrakcją ostatniego dnia Jarmarku były pokazy haftu kujawskiego. * 13, 14.IX — w Nowej Słupi odbyły się doroczne „ D y m a r k i " świętokrzyskie. Oprócz pokazu tradycyjnego wytopu żelaza zorganizowano występy zespołów i kapel ludowych oraz kiermasz sztuki ludowej. , •* 12—15.IX — w Krynicy odbywał się Festyn z „Dziennikiem Polskim". Wśród licznych imprez zorganizowano także wy­ stępy zespołów regionalnych oraz kier­ masz wyrobów ludowych. * . 21.IX — w Muzeum Wsi Opolskiej w Bierkowicach odbyło się barwne wido­ wisko folklorystyczne pn. „Opolski Żniw niok". Oprócz zwyczajowych obrzędów żniwnych i dożynkowych zaprezento­ wano związane ze żniwami prace gospo­ darskie, jak młockę cepami, mielenie ziarna w młynie wodnym, wypiek chleba, kiszenie kapusty itp. Imprezę uatrakcyj­ niły występy zespołów ludowych. * 26, 27.IX — w Piotrkowie Tryb* odbyła się pierwsza w t y m mieście „Cepeliada", w czasie której oprócz kier­ maszu i pokazu twórczości ludowej otwarto wystawę prezentującą dorobek twórców ludowych woj. piotrkowskiego. * 27.IX — w Radomiu rozpoczęły się tygodniowe targi pn. „Jarmark Kazimie­ rzowski—75", w czasie którego twórcy ludowi oferowali swe wyroby i domonstrowałi swoje umiejętności. * 27.IX — w Żninie rozpoczęły się Dni Kultury Pałuckiej. W programie zapre­ zentowano widowiska folklorystyczne, odbył się kiermasz wyrobów ludowych i wystawa sztuki ludowej. Konkursy i wystawy 3. V I I — w pawilonach Cepelii w Częstochowio otwarto wystawę prac plastyków—amatorów. Pokazano tu ok. 80 obrazów i rzeźb 20 autorów. * 4. V I I — z okazji Lubuskiej Pano­ ramy XXX-leeia w Warszawie otwarte zostały m.in. wystawy: W „Domu Chło­ pa" — „Współczosna twórczość ludowa Środkowego Nadodrza" oraz w Stołecz­ nym Domu Kultury — „Wystawa pla­ styki amatorskiej woj. zielonogórskiego". * 15.VII — w Muzeum im. Wiktora Stachowiaka w Trzciance, woj. pilskie, otwarto wystawę wielkopolskiej sztuki ludowej, zorganizowaną przez Muzeum Etnograficzne — Oddział Muzeum Naro­ dowego w Poznaniu. Pokazano rzeźbę . dawną i współczesną, hafty, stroje, skrzy­ nie, obrazy, ceramikę i zdobnictwo. Z okazji wystawy wydano folder z tekstem dr St. Blaszczyka: „Wielko­ polska Sztuka Ludowa". * 19.VII — w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu otwarta została wystawa pn. „Ludowe zdobnictwo w motalu Beskidu Zachodniego". * 21.VII — w warszawskim Państwo­ wym Muzeum Etnograficznym otwarto wystawę pn. „Skarby rumuńskiej sztuki ludowej". * 28,VII — w Galerii Współczesnej Sztuki Ludowej w Krakowie otwarta zo­ stała wystawa malowanek i haftów z Za­ lipia. Wystawie towarzyszył pokaz ręko­ dzieła artystycznego. * V I I — w Muzeum Okręgowym w Nowym Sączu otwarta została wy­ stawa rysunków i malarstwa Nikifora. Pokazano tu jego prace przeważnie nie­ znane, z ostatniego okresu, powstałe w czasie pobytu autora w szpritalu. * V I I — w W D K w Opolu czynna była wystawa pn. „Inny Świat", na której pokazano prace pacjentów Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Bra­ nicach . 59 �* 5 . V I I I — w Muzeum Okręgowym w Białymstoku otwarto wystawę rzeźby regionalnej. Pokazano eksponaty ze zbio­ rów Muzeów w Białymstoku, Łomży, Suwałkach i z kolekcji prywatnych. * V I I I — w Olsztynie czynna była wystawa sztuki ludowej ziemi olsztyń­ skiej. Pokazano 490 prac 107 autorów, m.in. hafty, wyroby w drewnie, obrazy na szkle, plecionki, pisanki, tkaniny, sztuczne kwiaty i metaloplastykę. * V I I I — w Klubie Międzynarodowej Prasy i Książki w Tarnobrzegu otwarta była wystawa rzeźb amatora z Sando­ mierza — Andrzeja Tkacza. * V I I I — w Muzeum Okręgowym w Białymstoku czynna była wystawa litewskiego pamiątkarstwa. Pokazano tu ludowe tkaniny, narzuty, obrusy, wstęgi zdobione haftem, lalki regionalne, wyroby z drewna i przede wszystkim oryginalną litewską biżuterię z bursztynu. * V I I I — w W D K w Koszalinie czyn­ na była pokonkursowa wystawa ręko­ dzieła ludowego i twórczości pamiątkar­ skiej. Jury pod przewodnictwem dr St. Błaszczyka przyznało nagrody następu­ jące : w kategorii twórczości ludowej na- ' grodę I otrzymali: Eugeniusz Michalski, Piotr Sakson i Teodozja Kaźmierczak; nagrody I I : Wacław Zieliński, Jan Brzeski, Albert Speiser, Jadwiga Ciosańska, Roman Konarzewski, Jadwiga Dawidowicz, Józefa Kasińska i Helena Mohr; nagrodę I I I — Genowefa Palubicka. Ponadto przyznano w tej kategorii 11 wyróżnień i 5 równorzędnych nagród za twórczość pisankarską. W kategorii twórczości pamiątkarskiej przyznano 3 nagrody i wyróżnienia. gorz Szewczyk z Kozienic za Ostatnią Wieczerzę wykonaną w jednym klocku drzewa. Kolejne nagrody z rzeźby otrzy­ mali : AVładyslaw Gruszczyński i Antoni Baran. W zakresie tkactwa nagrodę otrzymała: Maria Sagalara z Opoczyń­ skiego. W zakresie malarstwa wyróżniono Krzysztofa Jakubiaka. * 15.IN. — w Muzeum w Zabrzu otworzono pokonkursową wystawę ma­ larstwa amatorów z terenu Śląska pn. „Zycie regionu". W dniu otwarcia od­ była się sesja naukowo-popularna z refe­ ratami m.in. doc. dr hab. Doroty Simo­ nides, mgr Ireny Bukowskiej-Floreńskiej, mgr Krystyny Kaczko. * 15.IX — w związku z I I Biennale Fajansu Włocławskiego, organizowanym przez Muzeum Kujawskie, jury pod przewodnictwem mgr Barbary Zagórnej-Tężyckiej (MKiS) przyznało następujące nagrody: nagroda specjalna (po 4.000 zl) — Salomeą Zajkowska i Alina Piwowar. I nagroda (po 3.000 zł) — Genowefa Wodecka, Stanisława Wojtczak, Jadwiga Kiełkowska, Kazimiera Rzeczkowska, Jadwiga Szczepańska, Jadwiga Chmie­ lewska, Halina Musialik. I I nagroda: Longina Krajewska, Eugenia Adam­ czewska, Maria Szubska, Danuta Pasz­ kiewicz, Zofia Syroczyńska, Danuta Szwanka, Katarzyna Mirolewicz, Maria Skibińska, Henryka Lewandowska. Przyznano również 7 nagród I I I . Nagrody ufundowali: Min. K u l t . i Szt., Wydz. K u l t . i Szt. Urzędu Wojewódzkiego w Bydgoszczy oraz Urząd Wojewódzki we Włocławku. * 16.IX — w „Domu Chłopa" w War­ szawie otwarta została wystawa rysun­ ków dzieci wiejskich. Pokazano tu 300 prac nagrodzonych na eliminacjach wo­ jewódzkich konkursu pn. „Mama., babcia, nauczycielka, siostra, koleżanka". * L V I I — 1 5 . I X — w Wągrowcu (woj. pilskie), z okazji dorocznej imprezy pn. „Lato na Pałukach" otwarto wystawę sztuki ludowej, na której pokazano 200 prac 26 twórców z terenu województwa. * 10.IX — rozstrzygnięto I I rejonowy konkurs zdobionych wyrobów kowalstwa ludowego i artystycznego, zorganizowany przez Miejski Dom Kultury w Myśleni­ cach. Przewodniczącą jury była dr Ewa Fryś-Pietraszkowa z Instytutu Sztuki PAN. W konkursie wzięło udział 25 ko­ wali z 18 miejscowości, nadsyłając 115 eksponatów, przeważnie o charakterze tradycyjnym. I nagrody (po 1000 zł) otrzymali: Stanisław Kania — Sułko­ wice, Władysław Pieprzyk — Gdów i Józef Śliwa — Stróża. I I nagrody (po 800 zl): Władysław Bochenek — Sułkowice, Józef Ceremon — Skomielna Biała, Jan Bugaj — Komorniki, Józef Pachacz — Trzemeśnia. Ponadto przy­ znano 3 trzecio i 4 czwarte nagrody. Nagrody ufundowało Min. K u l t . i Sztuki oraz M D K w Myślenicach. * 14.IX — w klubio „ P A X " w Kiel­ cach otwarta została pokonkursowa I I I wystawa współczesnej ludowej sztuki sakralnej, na której pokazano praco z dziedziny rzeźby, malarstwa, ceramiki, kowalstwa i — co było nowością — tkactwa. W konkursie udział wzięło 62 twórców. Nagrodę I otrzymał Grze­ ł>0 20.IX — w Muzeum Etnograficz­ nym w Krakowie otwarta została wysta­ wa pn. „Malarstwo naiwne R F N " . Poka­ zano tu ok. 80 prac malarzy samouków. Wystawę zorganizował Instytut do spraw Kontaktów z Zagranicą w Stuttgarcie. Wydano plakat i doskonale przygotowa­ ny barwny katalog. * 27.IX — wicemin. Kultury i Sztuki Józef Fajkowski otworzył „Sądecki Park Etnograficzny", organizowany przez miejscowe muzeum. Na otwarciu obecni byli również: wojewoda nowosądecki Leci) Bafia, 1 sekretarz K W PZPR i przewodniczący W R N w Nowym Sączu Henryk Kostecki oraz prezydent Miasta. W gmachu Muzeum otwarto po­ konkursową wystawę „Współczesna rzeź­ ba Karpat Polskich". Wydano ilustro­ wany katalog z tekstem wstępnym komi­ sarza wystawy mgr Antoniego Kroha. 25—28.IX — w związku z otwarciem Sądeckiego Parku Etnograficznego w No­ wym Sączu odbyła się dwudniowa sesja naukowa, zorganizowana przez Muzeum w N . Sączu. Referaty wygłosili — mgr Stanisław Brzostowski: O roli zadań i osiągnięć muzealnictwa skansenowskiego XXX-lecia PRL; mgr inż. arch. Wojciech Szczygieł: Założenia przestrzenne Sądec­ kiego Parku Etnograficznego; mgr Maria Brylak-Załuska: Ekspozycja etnograficzna w Sąd. Parku Etn.; mgr Zygmunt Lew­ czuk: Architektura murowana i jej ele­ menty w Sąd. Parku Etn.; mgr Maria Teresa Maszczak: Architektura monumen­ talna w Sąd. Parku Etn.; mgr Magdalena K r o h : Obrzędowo-magiczne elementy wy­ stroju Sąd. Parku Etn.; dr Halina Pień­ kowska : Problemy ochrony zabytków a idea tworzenia skansenów; doc. dr Janusz Bogdanowicz: Problem skansenu w kraj­ obrazie; prof, dr Roman Reinfuss: Skan­ sen jako muzeum kultury ludowej; mgr Ta­ deusz Szczepanek: Historia i założenia merytoryczne Sądeckiego Parku Etnogra­ ficznego. Polska sztuka ludowa za granicq 12.VII — we włoskiej miejscowości turystycznej Riccione k. Rawenny otwar­ to wystawę pn. „300 lat polskiej sztuki ludowej", przygotowaną, przez krakow­ skie Muzeum Etnograficzne. Pokazano ok. 700 eksponatów sztuki ludowej z za­ kresu malarstwa, rzeźby, malowanki, ceramiki, wycinanki, haftu, stroju ludo­ wego i wyposażenia wnętrz. Z okazji wystawy wydano katalog zawierający komentarz Vittore Querela 0 Muzeum Etnograficznym w Krakowie, tekst Edwarda Waligóry pt. Polska sztuka ludowa XVII—XIX wieku oraz ilustracje. * 21. V I I — w Kaliningradzie (ZSRR) otwarto w Muzeum Krajoznawczym wy­ stawę pn. „ K u l t u r a ludowa Olsztyńskiego — wczoraj i dziś", przygotowaną przez Muzeum Mazurskio w Olsztynie * V I I I — na Międzynarodowym Festi­ walu Folklorystycznym w Bilłingham, w Szkocji, reprezentował Polskę Zespól Pieśni i Tańca „Opole". * I X — w Muzeum Etnograficznym w Lund, w Szwecji, czynna była wystawa polskiej ceramiki ludowej, zorganizowana przez Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Pokazano 240 eksponatów charakterystycznych dla różnych regio­ nów. Inne 2.VIT — zmarł jeden z najstarszych 1 najwybitniejszych współczesnych poe­ tów ludowych -Franciszek Beciński ze wsi Plichów w woj. włocławskim, autor m.in. niedawno wydanego tomu „Melodie zie­ m i " , laureat nagrody artystycznej im. Ja­ na Pocka. * 22. V I I — w dniu Święta Narodo­ wego ogłoszono nagrody ministra Kultury i Sztuki za twórczość artystyczną w 1975 r. Wśród laureatów znaleźli się m.in.: w dziedzinie teatru — Wojciech Siemion (nagroda I stopnia) „za wybitno osiągnięcia, aktorskie, a zwłaszcza za po­ pularyzowanie poezji ludowej"; w dzie­ dzinie muzyki — Wojciech Kilar (I st.) „za całokształt, twórczości kompozytor­ skiej, a zwłaszcza za utwory inspirowane polską muzyką ludową", Katarzyna Gaertner ( I I st.) „za twórczość kompo­ zytorską, a zwłaszcza za utwory muzycz­ ne inspirowane polskim folklorem"; w dziedzinie upowszechniania — Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Arty­ stycznego „Cepelia" ( I st.) „za opiekę nad twórcami ludowymi i upowszech­ nianie twórczości ludowej", w dziedzinie ochrony dóbr kultury — Jadwiga Sobieska ( I st.) „za wybitne osiągnięcia w gro­ madzeniu i opracowaniu polskiego folk loru muzycznego". � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7f29d5968c3ba7f188576e07061038d1.pdf 82841b203e16698a6f340f11ee8bc104 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4426 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1976 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4118 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1976 t.30 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1976 t.30 z.2; s.123-124 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I X — X I I Imprezy folklorystyczne i regionalne 26.X — w Muzeum E t n o g r a f i c z n y m w T o r u n i u o d b y ł o się X I Spotkanie z Folklorem. W programie i m p r e z y zorganizowano w y s t ę p y Regionalnego Zespołu „ P a ł u k i " i kiermasz p a ł u c k i c h wyrobów ludowych. * Konkursy i wystawy l . X — w Łódzkim Domu Kultury o t w a r t a z o s t a ł a W y s t a w a Wojskowej T w ó r c z o ś c i Plastycznej, zorganizowana przez GZP, W y d z . K u l t u r y i Sztuki U r z ę d u m . Ł o d z i oraz Z a r z ą d P o l i t y c z n y Pomorskiego O k r ę g u Wojskowego. N a w y s t a w ę n a d e s ł a n o ze wszystkich o k r ę ­ gów wojskowych 800 prac, z k t ó r y c h zakwalifikowano 344. A u t o r z y najcie­ kawszych prac o t r z y m a l i nagrody i w y ­ różnienia. * LX — w Muzeum Kujawskim we W ł o c ł a w k u o t w a r t e z o s t a ł o I I Bien­ nale Fajansu W ł o c ł a w s k i e g o , zorgani­ zowane przez M u z e u m , Włocławskie Z a k ł a d y Ceramiki S t o ł o w e j , M K i S , W y d z . K u l t u r y i Sztuki U r z ę d u W o j . O t w a r c i a dokonał członek Biura Politycznego, wicepremier, minister K u l t u r y i S z t u k i — J ó z e f Tejchma. * 6.X — w Państwowym Muzeum E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t a z o s t a ł a pokonkursowa w y s t a w a i n s t r u ­ m e n t ó w ludowych z terenu Mazowsza. Organizatorami w y s t a w y b y l i : Muzeum i Cepelia. * 16,X — w Muzeum Regionalnym w Radomsku o t w a r t a z o s t a ł a w y s t a w a pn. „ K w i a t y z K o z i e g ł o w ó w " , zorgani­ zowana przez Muzeum i Sp. „ Z a w a d a " . * 20.X — w P a ń s t w o w y m Etnograficznym w Warszawie w y s t a w ę ponad 300 r y t u a l n y c h dowych masek N u s a n t a r y ze Andrzeja W a w r z y n i a k a (obecnie Azji i Pacyfiku w Warszawie). Muzeum otwarto i obrzę­ zbiorów Muzeum * 6.XI — w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie o t w a r t o p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę m a l a r s t w a nieprofesjonalnego G ó r n o ś l ą s k i e g o O k r ę g u P r z e m y s ł o w e g o pn. „ Z y c i e R e g i o n u " . Organizatora mi b y l i : M u z e u m w Z a b r z u , Państwowe Muzeum Etnograficzne A 1975 w Warszawie, U r z ą d W o j . w K a t o w i c a c h , W y d z i a ł K u l t u r y i Sztuki. Komisarzem wystawy i autorem katalogu była, m g r K r y s t y n a K a c z k o . Pokazano prace 43 a u t o r ó w , m . i n . B r o n i s ł a w a i Euge­ niusza K r a w c z u k ó w , E w a l d a G a w l i k a , Pawła Wróbla. W grudniu wystawę przeniesiono do M u z e u m Etnograficznego w Toruniu. * 29—30.XII — w Państwowym Mu­ zeum E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o d b y ł y się w y s t ę p y beskidzkich z e s p o ł ó w k o l ę d n i c z y c h , k t ó r o n a s t ę p n i e przedefi­ l o w a ł y u l i c a m i Warszawy. I m p r e z ę zor­ ganizowano p r z y w s p ó ł p r a c y R a d y G ł ó w ­ nej Federacji Z S M P . K 1 3 . X I — w Rzeszowie r o z s t r z y g n i ę t o konkurs p n . „ K o w a l s t w o ludowe w o j . rzeszowskiego" zorganizowany przez M u ­ zeum O k r ę g o w e w Rzeszowie. D o u d z i a ł u w konkursie zaproszono 195 k o w a l i , z k t ó r y c h u d z i a ł wzięło 15-tu. J u r y p o d p r z e w o d n i c t w e m mgr I n g i Sapeta p r z y z n a ł o nagrody z funduszu M K i S . N a g r o d ę I o t r z y m a ł J a n Szajnar, w. Kosina, nagrody I I — Marcin Maj­ cher, w . J a g i e ł ł ą , J a n M a r g a ń s k i , K o l ­ buszowa D o l n a . P o n a d t o przyznano 3 nagrody I I I oraz 4 w y r ó ż n i e n i a . * 16.XI — w Gdańsku otwarta została V Wojewódzka Wystawa Plastyki Ama­ torskiej. Zaprezentowano t u prace na­ grodzono na V P r z e g l ą d z i e Plastyki A m a t o r s k i e j zorganizowanym przez W o j . O ś r o d e k K u l t u r y i W R Z Z . Z okazji w y s t a w y zorganizowano s e m i n a r i u m po­ ś w i ę c o n e zagadnieniom p l a s t y k i amator­ skiej, joj f u n k o j i s p o ł e c z n e j i k u l t u r o ­ twórczej . * 2 4 . X I — w Muzeum Regionalnym w Żywcu otwarto pokonkursową wy­ stawę haftu żywieckiego. Organizatorami k o n k u r s u b y l i : Cepelia, Z M L i g i K o b i e t w Ż y w c u oraz M u z e u m . N a k o n k u r s n a d e s ł a n o p o n a d 100 prac, z k t ó r y c h z a k w a l i f i k o w a n o 73. N a w y s t a w i e po­ kazano r ó w n i e ż w s p ó ł c z e s n e adaptacjo haftu regionalnego. J u r y konkursowe p r z y z n a ł o : na­ grody T — M a r i i Dendys, M a r i i Jafernik oraz Helenie K u p c z a k — mieszkankom Sopotni M a ł e j . Ponadto przyznano 4 na­ grody I I , 7 n a g r ó d I I I oraz 5 w y r ó ż n i e ń . * X I — w łańcuckim Domu Kultury o t w a r t a z o s t a ł a w y s t a w a prac rzeszow­ skich t w ó r c ó w l u d o w y c h . * X I — w Muzeum Etnograficznym w T o r u n i u o t w a r t e z o s t a ł y dwie w y s t a w y sztuki ludowej: 1 — wystawa rzeźb Wła­ d y s ł a w a L i c y , zorganizowana z okazji 25-locia jego p r a c y a r t y s t y c z n e j . 2 — w y s t a w a p n . „ M e b l e ludowe p ó ł n o c n e j P o l s k i " , na k t ó r e j pokazano o b i e k t y ze z b i o r ó w m u z e ó w : Archeologiczno-Historycznego w Koszalinie, E t n o g r a ­ ficznego w T o r u n i u , Kaszubskiego w K a r ­ tuzach, Mazurskiego w Szczytnie, N a r o ­ dowego — D z i a ł E t n o g r a f i i w G d a ń s k u , Z i e m i Z ł o t o w s k i e j w Z ł o t o w i e oraz P a r k u Etnograficznego we Wdzydzach K i ­ szewskich i O l s z t y n k u . * X I — w Woj. Ośrodku cania K a d r Medycznych w Dokształ­ Szczecinie o t w a r t o w y s t a w ę amatorskiej twórczości plastycznej p r a c o w n i k ó w S ł u ż b y Zdrowia. * 2 4 . X I — w Muzeum Regionalnym w Radomsku otwarta została wystawa pn. „ R z e ź b a w w ę g l u , graficie i ł u p k u węglowym rybnickiego okręgu węglowe­ go", zorganizowana prz< z Muzeum i Sto­ warzyszenie I n ż y n i e r ó w i T e c h n i k ó w Górnictwa w Rybniku. Na w y s t a w i e pokazano dorobek konkursu, w którym udział wzięło 21 t w ó r c ó w , w w i ę k s z o ś c i górników R O W . N a d e s ł a n o 75 prac. N a g r o d ę I za r z e ź b ę w w ę g l u p t . „ T r a n s p o r t w k o p a l n i " o t r z y m a ł Alfred Piątek z kopalni „Rydułtowy", na­ g r o d ę I I za r z e ź b ę w w ę g l u p t . „ G ó r n i c z y t r u d " z d o b y ł J ó z e f Faber, z kopalni „ J a n k ó w ice", nagrody I I I — J a n K d z u k , Henryk Michalik, Ryszard Trybulski. * 2 7 . X I — w Muzeum Regionalnym w O s t r o w c u Ś w i ę t o k r z y s k i m rozstrzy­ g n i ę t o k o n k u r s k o w a l s t w a artystycznego dla t w ó r c ó w z w o j e w ó d z t w kieleckiego i radomskiego. 16 k o w a l i nadesłało ok. 100 prac. N a g r o d ę I otrzymał K r z y s z t o f J a k u b i a k z Rajca k . R a d o m i a , n a g r o d y I I — Tadeusz S k w i r a z Ma­ r i a n o w a i Tadeusz Markiewicz z Wierz­ chowin. Ponadto p r z y z n a n o 4 nagrody I I I i 3 wyróżnienia. N a g r o d y u f u n d o w a ł o Sp. Zrzeszenie W y t w ó r c ó w R z e m i o s ł a Ludowego i A r t y ­ stycznego „Milenium" w Krakowie. W grudniu otwarta została wystawa pokonkursowa. * 4 . X I I -— na Rynku Krakowskim i w Muzeum Historycznym w Krakowie o d b y ł się X X X I V K o n k u r s Szopki Krakowskiej. Wzięło w nim udział 62 szopkarzy (w t y m 15 po raz pierwszy), k t ó r z y p r z e d s t a w i l i 72 szopki. J u r y pod p r z e w o d n i c t w e m mgr Sła­ womira Wojaka, dyrektora Muzeum Historycznego, p r z y z n a ł o nagrody na­ s t ę p u j ą c e : w grupie szopek dużych n a g r o d ę I o t r z y m a ł J a n M a l i k , nagrody I I — Tadeusz G i l l e r t , Z d z i s ł a w D u d z i k i E d w a r d R o m a n i k ; w grupie szopek średnich, nagrody I — W i t o l d Głuch, Władysław Łesyk i Stanisław Paczyński, n a g r o d y I I — Zuzanna i W i e s ł a w A d a m ­ scy oraz Aleksander J u r k i e w i c z ; w grupie szopek m a ł y c h nagrody I otrzymali: Z y g m u n t Grabarski, A n t o n i W o ł e k i W ł a ­ d y s ł a w M a l i k , nagrody I I — B r o n i s ł a w P i ą c i k , Maciej Moszów. Ponadto p r z y ­ znano 12 n a g r ó d I I I , 3 n a g r o d y I V i 36 w y r ó ż n i e ń . Nagrodę specjalną Telewizji K r a k o w s k i e j o t r z y m a ł naj­ m ł o d s z y z a u t o r ó w , Aleksander B a r a n . * 6 . X I I — w M u z e u m Archeologicz­ n y m we W r o c ł a w i u o t w a r t o w y s t a w ę p r e z e n t u j ą c ą X P r z e g l ą d Plastyki A m a ­ torskiej Dolnego Ś l ą s k a . Do tegorocznego P r z e g l ą d u zgłosiło się 407 twórców, 123 �k t ó r z y n a d e s ł a l i 5.540 prac. N a w y s t a w ę z a k w a l i f i k o w a n o 399 prac 190 a u t o r ó w . P o z i o m w y s t a w y b y ł w y s o k i , a szozególnie w y r ó ż n i a ł y się r z e ź b y i malarstwo M i c h a ł a Rusowicza, gwasze i akwarele M a r i i Słonicz oraz r z e ź b y J ó z e f a W a ­ liczka,, (aj) * 1 0 . X I I — w Krakowie rozstrzygnię­ t y z o s t a ł k o n k u r s n a k o r o n k i klockowe, zorganizowany przez S p ó ł d z i e l n i ę Pracy R ę k o d z i e ł a Ludowego i Artystycznego „ K o r o n k a " w B o b o w e j . W konkursie u d z i a ł wzięło 91 k o b i e t i 1 m ę ż c z y z n a ; w sumie n a d e s ł a n o 138 prac. Wszyscy uczestnicy są c h a ł u p n i k a m i p r a c u j ą c y m i dla sp-ni „ K o r o n k a " , ale na k o n k u r s n a d e s ł a l i prace nie b ę d ą c e d o t ą d w p r o ­ d u k c j i . Poziom k o n k u r s u b y ł w y ż s z y i bardziej w y r ó w n a n y , niż w konkursie poprzednim. Jury pod przewodnictwem mgr Z d z i s ł a w a Szewczyka p r z y z n a ł o nagrody. I — o t r z y m a l i Zofia Ziomek, M a r i a D o m i n i M a r i a Gucwa z Siedlisk, Genowefa P i w o w a r i Helena Tarasek z Biesnej, Czesława Wiejaczka z Ł u ż n e j , Anna Z i ę b a i J a n Z i ę b a ze S t r ó ż n e j . Ponadto p r z y z n a n o 13 n a g r ó d d r u g i c h (po 1300 zł), 14 n a g r ó d I I I oraz 28 w y r ó ż n i e ń . Ł ą c z n i e fundusz n a g r ó d p r z y z n a n y c h przoz Z w i ą ­ zek „ C e p e l i a " w y n o s i ł 60.950 zł. (wg EFP) * 14. X I I — w P a ń s t w o w y m M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie mgr H a l i ­ na Olędzka przedstawiła pochodzące ze z b i o r ó w M u z e u m obrazy S t a n i s ł a w a K a r u l a k a oraz W ł a d y s ł a w a R y b k o w s k i e go. K o l e k c j a dzieł posiadana przoz M u ­ zeum reprezentuje w sposób pełny t w ó r c z o ś ć obu w y b i t n i e ciekawych t w ó r ­ ców nurtu „naiwnego". * 15. X I I — w G r o m a d z k i m O ś r o d k u K u l t u r y w M a s ł o w i e (Kieleckie) roz­ s t r z y g n i ę t e z o s t a ł y d w a k o n k u r s y o za­ sięgu o g ó l n o p o l s k i m : 1 - — „ R z e ź b a l u ­ dowa m ł o d z i e ż y w i e j s k i e j " , 2 — „ Z i e m i a K i e l e c k a i jej ludzie w t w ó r c z o ś c i Stefana Żeromskiego". W konkursie pierwszym wzięło u d z i a ł 29 a u t o r ó w . N a g r o d ę I (2.500 zł) o t r z y m a ł Aleksander K u c h a r s k i z Nowej Soli (kieleckie), n a g r o d ę I I (1.600 zł) — Leszek Goluch ze Starachowic, n a g r o d y I I I (po 1000 zł) — P i o t r K o r p a , z H u t y (sieradzkie), B o l e s ł a w i Jerzy Porzucek z Lesiey (kieleckie) oraz H u b e r t Piasecki z B o d z e n t y n a (kieleckie). P o n a d t o p r z y ­ znano 6 n a g r ó d I V i w y r ó ż n i e n i a . W konkursie „ Z i e m i a K i e l e c k a i jej ludzie w t w ó r c z o ś c i Stefana Ż e r o m ­ skiego" u d z i a ł b r a l i z a r ó w n o t w ó r c y l u d o w i j a k p l a s t y c y a m a t o r z y ; 15 rzeź­ biarzy, 6 m a l a r z y , 2 c e r a m i k ó w . N a g r o d ę I (3.000 zł) o t r z y m a ł Grzegorz Szewczyk z Kozienic, n a g r o d ę I I (2.000 zł) — J ó z e f K a c z m a r e k z Chyczy (kieleckie), nagrody I I I (po 1.500 zł) — Z d z i s ł a w P u r c h a ł a z K o s o w a , Tadeusz Ż a k z Niewachlowa, Bronisław Sendecki z Binarowej — wszyscy za r z e ź b ę w drzewie, oraz J a n i n a Gozdocka z O d r o w ą ż a za r z e ź b ę w glinie. P o n a d t o przyznano 8 w y r ó ż n i e ń , w ś r ó d k t ó r y c h z n a l a z ł y się prace malarskie, (wg E F P ) o t w a r t o z o r g a n i z o w a n ą przez wystawę z cyklu „Polskie ludowe" — pn. „Wigilia". Cepelię obrzędy * 2 0 . X I I — w P a ń s t w o w y m Muzeum E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t a z o s t a ł a w y s t a w a p n . „ M a l a r s t w o naiwne z R F N " , zorganizowana przez I n s t y t u t do spraw k o n t a k t ó w z z a g r a n i c ą w S t u t ­ tgarcie i M u z e u m Etnograficzne w K r a ­ kowie. K o m i s a r z o m ze strony zachodnio niemieckiej b y ł d r Thomas Grochowiak, d y r . M u z e u m w Recklinghausen. W y d a n o znakomicie p r z y g o t o w a n y , bogato i l u ­ strowany katalog i plakat. W y s t a w ę o t w o r z y ł ambasador R F N w Polsce H a n s H e l m u t h Ruete. * X I I — w Z a m k u K s i ą ż ą t Pomor­ skich w Szczecinie czynna b y ł a Woje­ wódzka Wystawa Plastyki Ludowej i A m a t o r s k i e j . Pokazano ok. 600 prac 152 a u t o r ó w . W z w i ą z k u z w y s t a w ą zorganizowano 14. X I I w o j e w ó d z k i Zjazd Twórców Ludowych i Amatorów Ziemi Szczecińskiej. * XII — w Muzeum Okręgowym w P i o t r k o w i e T r y b u n a l s k i m czynna b y ł a w y s t a w a w y c i n a n e k zorganizowana przez M u z e u m O k r ę g o w e oraz M u z e u m Re­ gionalne w R a d o m s k u i Tomaszowie. Pokazano 250 prac 20 artj^stów z regionu piotrkowskiego. Inne W Garwolinie powstaje M u z e u m R z e ź b y L u d o w e j . Zgromadzono już k i l k a ­ d z i e s i ą t prac M a r i a n a i Zenona A d a m ­ skich, Tadeusza C ą k a ł y , W a c ł a w a i B o ­ l e s ł a w a S u s k ó w , Ryszarda S ę k a i i n n y c h . Na M u z e u m adoptuje się budynek po j e d n y m z u r z ę d ó w b y ł e g o p o w i a t u . * 1 5 . X I I — zorganizowano przy współ­ pracy Interpressu i M i n . K u l t u r y i Sztuki spotkanie dla dziennikarzy zagranicz­ n y c h , a k r e d y t o w a n y c h w Polsce, za­ p o z n a j ą c ich z folklorem i o b r z ę d a m i Ś w i ą t B o ż e g o Narodzenia i Nowego R o k u . Polska sztuka ludowa za grenieq 8.X — w L i m i e o t w a r t a została wystawa polskiej sztuki ludowej zorga­ nizowana pod auspicjami Narodowego Instytutu Kultury przy współpracy A m b a s a d y P R L . Zaprezentowano r z e ź b y w drewnie, stroje ludowe, t k a n i n ę , przedmioty użytkowe i dekoracyjne oraz ludowo i n s t r u m e n t y muzyczne. * 10.X—15.XI — w Amsterdamie, Emschede, Utrechcie oraz Groningen (Holandia) o d b y ł y się w y s t a w y sztuki ludowej zorganizowane na zaproszenie s p ó ł k i Copolia-Holand przez Sp. Zrze­ szenie R z e m i o s ł a Ludowego i Artystycz­ nego „ M i l o n i u m " . Zaprezentowano głow­ nio w y r o b y z surowego drewna. Wystawie t o w a r z y s z y ł y pokazy malowania na szkle demonstrowane przez a r t y s t ę ludowego W ł a d y s ł a w a Walczaka z Zakopanego i pokazy pracy w drewnie — demonstro­ wane przez J ó z e f a Z u b k a z B r z e g ó w . W y s t a w y c i e s z y ł y się d u ż y m powo­ dzeniem. * X I — w mieście Phoenix, w stanie Arizona (USA) w miejscowym muzeum czynna b y ł a w y s t a w a malarstwa N i k i ­ fora. * X I I — w bibliotece głównej uniwer­ s y t e t u stanowego w Stony B r o o k (USA) o t w a r t a z o s t a ł a w y s t a w a polskiej r z e ź b y ludowej zorganizowana w s p ó l n i e przez konsulat polski i uniwersytet. 2. X — w I ł a w i e o d b y ł o się otwarcie Twórczej Izby Ludowej. * * 1 8 . X I — w I n s t y t u c i e K u l t u r y Pol­ skiej w L o n d y n i e o t w a r t a z o s t a ł a w y ­ stawa r z e ź b ceramicznych S t a n i s ł a w a Zagajewskiego. Z okazji w y s t a w y w y ­ dano katalog zawierający wstęp mgr A . Jackowskiego, wykaz prac i zdjęcia. Ożywioną działalność wystawienniczą i imprezowa p r o w a d z i P a ń s t w o w e M u ­ zeum Etnograficzne w Warszawie. W okresie sprawozdawczym o d b y ł o się wiele s p o t k a ń ż r ó ż n y m i ś r o d o w i s k a m i , m. in. studentami, przewodnikami PTTK. 2 5 . X — zorganizowano I o g ó l n o p o l ­ skie spotkanie c z ł o n k ó w K l u b u Z a i n ­ t e r e s o w a ń Polskiego Z w i ą z k u Filate­ listów „Folklor — Etnografia". Klub d z i a ł a pod p a t r o n a t e m M u z e u m . O t w a r t o w y s t a w ę z n a c z k ó w o tematyce „ S t r ó j ludowy n a r o d ó w ś w i a t a " z kolekcji F. Waligórskiego. * 2 8 — 2 9 . X I — zorganizowano w ra­ mach w s p ó ł p r a c y z Z a r z ą d e m G ł ó w n y m T o w . W i e d z y Powszechnej seminarium p n . „Miejsce k u l t u r y ludowej w k u l t u r z e w s p ó ł c z e s n e j " , dla a k t y w u działaczy T W P , e t n o g r a f ó w i ś r o d o w i s k a pra­ c o w n i k ó w m u z e ó w . Referaty w y g ł o s i l i : doc. Z. Sokolewicz, doc. J . K . M a k u l s k i , d r J . Bohdanowicz, m g r H . O l ę d z k a , m g r A . J a c k o w s k i , mgr T . A m b r o ż o w i c z , mgr F . M i d u r a , m g r T . W i ę c k o w s k i , d r K . Pietkiewicz. Zorganizowano pokaz ś r o d k ó w audio-wizualnych w muzealnic­ twie etnograficznym. 1 7 . X I I — w D o m u Sztuki Ludowej Cepelii na S t a r y m Mieście w Warszawie 3. X I I — zorganizowano s e m i n a r i u m n a t e m a t masek archipelagu N u s a n t a r y . 124 P r o w a d z i ł je autor scenariusza w y s t a w y , mgr Zbigniew F i l a r s k i . W okresie t r w a n i a w y s t a w y wygło­ szony z o s t a ł odczyt komisarza w y s t a w y mgr Romualdy Hankowskiej o ku­ jawskiej sztuce ludowej — p o ł ą c z o n y z pokazem przezroczy. * W y s t a w y t w ó r c ó w n a i w n y c h i ludowych zorganizowane w 1975 r o k u przez Biuro H a n d l u Zagranicznego „ D e s a " : 1 — B e r l i n Zach., L a d e n Galerie — w y s t a w a r z e ź b y W a c ł a w a Suski. 25.11—29.111. 2 — Berlin Zach., Galerio Wildehausen — w y s t a w a r z e ź b y Stanisła­ w a Donkiewicza. 2 8 . X 1 — 2 8 . X I I . 3 — B e r l i n Zach., W e i n n a c h t m a r k t am F u n k t u r m — w y s t a w a — kiermasz r z e ź b y ludow oj. X I I . ( m . i n . A . i H . Zegadlo, W . i B . Sus­ k a , M . i Z. A d a m s k i , H . Wierz­ chowski, S. W i e r z b i c k i , J . Sobota, S. Denkiewicz, S. Majewski, J . B ł a s z c z a k , J . Skoczylas, S. Ma­ nisz, M . U l e , K . O k o ń , E . P ę k s o w a , W- Walczak). 7 �4 — P a r y ż , R a d i o France — w y s t a w a sztuki polskiej, m . i n . J . Skoczylas (malarstwo na szkle i r z e ź b a ) , A. Słowiński (malarstwo na szkle) i A . Zegadło (rzeźba). 9—21.VI. 5 — Levallois Salon M o n d i a l de la peinture naive (H. Walicka, B . K r a w c z u k , P. W r ó b e l , M . W o j ­ towicz, Ł . Mickiewicz, L . Holesz, Z. W a r c z y g l o w a ) . 1—30.IV. 0 — Hannover, Galerio Küh (przy w s p ó ł u d z i a l e Joachima O r t h a ) — wystawa n a i w i s t ó w i r z e ź b y ludo­ wej. 1 1 . I X — 2 7 . I X . 7 — K o l o n i a , Galeria R u n h o f f , N a i v e aus Polen ( W . R y b k o w s k i , M . W o j ­ towicz, M . K o r s a k , J . Płaskociński, L . Pionka, N i k i f o r , H . D ą ­ browska). 9 . X — 8 . X I . 8 — Morges, Pro A r t e Kaspar Galerie — uflział w m i ę d z y n a r o d o w y m kon­ kursie malarstwa naiwnego S U M M A R (M. Wojtowicz, B. Lesiński, P. W r ó b e l , J . Plaskociriski, W . R y b ­ k o w s k i , W . Podjaski). V . 9 — Morges, Pro A r t e Kaspar Galerie — w y s t a w a 5-ciu malarzy (nazwiska j.w.). 18.X—6.XI. 10 — R z y m , Galeria L a Feluca — w y ­ stawa n a i w i s t ó w . I . 11 — R i m i n i , Galeria la P r o v i n c i a (Ga­ leria L a Feluca) — w y s t a w a nai­ wistów. I . 12 — R i m i n i , Galeria la P r o v i n c i a (Ga­ leria L a Feluca) — w y s t a w a nai­ wistów. I I I . 13 — B o l o n i a , A r t o Fiera (Galeria L a Fe­ luca) — w ystawa n a i w i s t ó w . 2 8 . V — 8.VI. 7 FOLK COSTUMES AS A 16 — South Y a r r a (Australia) Rustic Gallery — n a i w i ś c i z P o l s k i . V . 17 — South Y a r r a (Australia) Rustic Gallery — wystawa akwarel Z. W a r c z y g ł o w y . X . S t a ł y m o d b i o r c ą polskiego malar­ stwa n a szkle ( m . i n . prac A . S ł o w i ń s k i e ­ go, A . Z e g a d ł y , H . Z e g a d ł y , W . Okonia, W . W a l c z a k a , J . Marszalko-Kosalowej) jest p . M a x Strassberg w Z u r y c h u , k t ó r y we w ł a s n y m zakresie organizuje r ó ż n o w y s t a w y , g ł ó w n i e na terenie Szwajcarii. 14 — Ricciono, Palazzo del T u r i s m o (Galeria L a Feluca) — w y s t a w a naiwistów. V I I — V I I I . Organizatorem w i e l u w y s t a w na te­ renie R F N jest r ó w n i e ż J o a c h i m O r t h (Dusseldorf), k t ó r y co k i l k a m i e s i ę c y zakupuje d u ż e zestawy r z e ź b y l u d o w e j . 15 — R z y m , Galeria L a Feluca — naiwiści i sztuka ludowa z Polski, (inf. B H Z „ D e s a " ) I E S S U M M A R Y CRACOW w y s t a w a w 90 w i t r y n a c h sklepo­ w y c h v i a Frattina. 9—29.X. NATIONAL DRESS Since the end of the 18th c e n t u r y the Cracow folk costumes have been generally considered to be the most characteristic peasant folk dress. I n the 19th c e n t u r y i t even became synonymous w i t h the Polish n a t i o n a l dress, due t o various factors of a historical, social, psychological and aesthetic nature. T h e y are all discussed b y A n n a K o w a l s k a i n her article e n t i t l e d C R A C O W F O L K C O S T U M E S AS A N A T I O N A L D R E S S . The authoress recalls t h a t the Cracow regional costume was made fashionable b y the higher social classes. Such costumes were already w o r n b y the ballet dancers i n K i n g Stanislaus Augustus thoatro ( f i g . 2) a n d d u r i n g tho c a r n i v a l season Cracow regional costumes were w o r n b y the g e n t r y . H o w e v e r the p a t r i o t i c element was o f v i t a l i m p o r t a n c e for tho r a n k they gained, especially after the v i c t o r i o u s b a t t l e o f R a c ł a w i c e d u r i n g the K o ś c i u s z k o I n s u r r e c t i o n (1974). The Cracow folk costumo or its elements such as the cap k n o w n as rogatywka (four cornered Bap) and the peasant coat (especially i n w h i t e ) became a m i l i t a r y uniform. This subject is further elaborated u p o n b y J a n u s z K a m o e k i i n his article R E A S O N S F O R P O P U L A R I ­ Z A T I O N O F T H E C R A C O W F O L K C O S T U M E AS A N A ­ T I O N A L D R E S S . The a u t h o r registered the fact o f the oc­ curence of tho Cracow f o l k costume i n 1813—1815 i n tho Polish a r m y under Prince J ó z e f P o n i a t o w s k i , i t was also w o r n by the insurgents i n 1831 ( f i g . 3), the detachments f i g h t i n g d u r i n g the Spring o f N a t i o n s ( f i g . 2) a n d b y partisans i n 1833 and Langiewicz's c a v a l r y d u r i n g the uprising i n 1863. © OF P E 3 H D M È ARTICLES o f a n ever g r o w i n g knowledge a n d p o p u l a r i z a t i o n o f various other f o l k costumes presented b y numerous f o l k song a n d dance groups. A l t h o u g h i n tho 19th c e n t u r y the Cracow folk costume acquired the r a n k o f the n a t i o n a l dress — w h i c h was a manifes­ t a t i o n o f n a t i o n a l a n d democratic feelings on the part o f t h e g e n t r y a n d burghers, the s i t u a t i o n was different i n the r u r a l areas. The c o u n t r y people followed the burghers' tastes a n d t o w a r d s the end o f the 19th c e n t u r y started dressing i n a w a y similar to the burghers a n d gave u p the Cracow folk dress. Tho authoress analyses the p r o b l e m w h y a peasant costume and n o t the dress w o r n b y the g e n t r y was adopted as the n a t i o n a l dress. I n her o p i n i o n t h i s was because the g e n t r y a n d burghers' costumes h a d disappeared earlier b u t above a l l because the t r a d i t i o n a l g e u t r y class was responsible for the loss o f indepen­ dence a n d therefore i t was d i f f i c u l t t o look a t i t as a source of m o r a l and p o l i t i c a l r e v i v a l . M u c h hope, on the other h a n d , was placed i n the peasantry, w h i c h was i n d i s c r i m i n a t e l y idea­ lized. Nevertheless t i l l the outbreak of W o r l d W a r T w o belief i n the s u p e r i o r i t y o f the n o b i l i t y was deeply rooted i n tho Polish people. A n d w h i l e dressing peasants i n the clothes o f the g e n t r y m i g h t be regarded as decking t h e m i n b o r r o w e d plumes the fact t h a t the g e n t r y wore the peasant costume was a manifestation o f progressive ideas. The fashion for the Cracow folk costume was exceptionally strong at tho t u r n o f the 19th century b o t h for p a t r i o t i c a n d social reasons a n d because i t was a t t r a c t i v e . Z d z i s 1a w S z e w c z y k — CHANGES IN THE F O L K DRESS W O R N I N T H E D I S T R I C T OF T H E F R E E C I T Y O F C R A C O W . The a u t h o r provides some interesting documents e x p l a i n i n g the influence o f economic a n d p o l i t i c a l barriers on the shaping o f the Cracow folk costume i n 1815— 1845. The establishment of the d i s t r i c t was d i c t a t e d b y m i l i t a r y roasons a n d t h i s t e r r i t o r y was b o t h geographically and econo­ m i c a l l y diversified. The d i s t r i c t set u p after the Congress o f Vienna was declared a free t a r i f f zone. Also a peasant com­ mission was founded whose w o r k resulted i n the i n t r o d u c t i o n of leasing land for a b o u t a h a l f of the peasant p o p u l a t i o n , re­ placing v i l l e i n service. A t the same t i m e the fact the Cracow was a free and independent c i t y meant t h a t i n the times o f a lack o f n a t i o n a l freedom i t became tho o n l y Polish t o w n where n o t i o n a l freedom could be enjoyed. The w h i t e peasant coat a n d the r e d four cornered cap b o t h became symbols o f tho n a t i o n a l l i b e r a t i o n struggle. The author discusses i n detail the changes i n the cut a n d decorative elements of the coat and the four cornered cap w h i c h , i n his o p i n i o n , was influenced by m i l i t a r y caps. Also i n the t w e n t y years period between the t w o w o r l d wars the Cracow folk costume served as a gala u n i f o r m for the „ K r a k u s y " m o u n t e d escorts o f honour a n d was w o r n by children at school festivities. A f t o r W o r l d W a r T w o the t r a d i t i o n was maintained d u r i n g the f i r s t t w e n t y years a n d i t is s t i l l preserved to this day among people o f Polish o r i g i n l i v i n g outside Poland. The Cracow folk costumo has lost its p r i o r i t y i n Poland because I n the whole o f the Cracow region a v e r y strong influence of the elements o f burghers' clothes could be felt w h i c h was encouraged b y the cheapness o f factory made materials, g r o w i n g affluence o f the peasants and l a x i t y o f social class barriers i n Cracow. This accounts for the lack o f home-spun materials a n d especially o f the woollen striped regional c l o t h . The n a t i o n a l role o f the Cracow f o l k costume was streng­ thened still more b y the n a t i o n a l colours: the w h i t e of the coat, the red o f the facings a n d o f tho four cornered cap. The Cracow folk costume became a manifestation o f the n a t i o n a l colours and beliefs i n p a r t i t i o n e d P o l a n d i n the times when i t was for­ bidden to p u t o u t n a t i o n a l flags. Moro evidence o f t h i s was provided b y the clothes w o r n by p a r t i c i p a n t s i n religious proces­ sions and especially m o u n t e d escorts o f honour always dressed in festive Cracow dress. K o w a l s k a - L o w i c k a writes that since the mid-nineteenth century such m o u n t e d escorts of honour accompanied p o l i t i c a l a n d Church events a n d weddings — at first only i n Cracow a n d t h e n also outside Cracow. I n the 19th century another custom appeared, t h a t of dressing servants, especially coachmon, i n Cracow folk costume. 225 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/bb0f8c8d28bb69082a9161b7508a620a.pdf 22c675690d1c6b79e4c8bc511687a25e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4436 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1976 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4127 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1976 t.30 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1976 t.30 z.3-4; s.246-251 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I I — V I Imprezy folklorystyczne i regionalne 20—22.11 — w B u k o w i n i e T a t r z a ń ­ skiej o d b y ł się „ G ó r a l s k i Karnawał", zorganizowany przez W o j . O ś r o d e k K u l ­ tury w N o w y m Sączu, Filię P o d h a l a ń s k ą w Nowym Targu o r a z G m i n n y O ś r o d e k Kultury i Dom Ludowy w Bukowinie Tatrzańskiej. W r a m a c h i m p r e z y o d b y ł się m . i n . przegląd zespołów kolędniczych, kon­ kurs na taniec z b ó j n i c k i oraz k u l i g z wa­ trą góralską. * * 4 . I V — w M a s ł o w i e o d b y ł się „ M a ­ słowski J a r m a r k L u d o w y " , zorganizo­ w a n y przez m i e j s c o w y G m i n n y O ś r o d e k Kultury i Świętokrzyski Klub STL. Podczas J a r m a r k u p r z y g r y w a ł a l u ­ dowa kapela Gminnego O ś r o d k a K u l t u r y w Masłowie pod kierunkiem Edwarda Zagnieńskiego. * ( 11.IV. — w p a r k u Szczytnickim we W r o c ł a w i u o d b y ł się d o r o c z n y ^ k i e r m a s z wielkanocny w y r o b ó w sztuki ludowej, zorganizowany przoz M u z e u m Etnogra­ ficzne oraz W r o c ł a w s k i P a r k Kultury i Wypoczynku. * 1 l . I V — w M u z e u m W s i Opolskiej w B i e r k o w i c a c h o d b y ł się „ J a r m a r k W i e l k a ­ n o c n y " , zorganizowany przez M u z e u m , W D K i S T L — oddział w Opolu. Na program Jarmarku złożyły się: pokazy zdobienia kraszanek, w y s t ę p y zespołów o b r z ę d o w y c h ze Ś c i g o n i , O b r o w c a , S m o ­ ł a m i oraz s o l i s t ó w l u d o w y c h . Zorganizo­ wano także kiermasz w y r o b ó w ludowych — głównie kraszanek i p a l m nych. wielkanoc­ * 2.V — w Górnośląskim Parku Etno­ graficznym w Katowicach odbył się „Wiosenny Jarmark Ludowy". Program imprezy obejmował — prócz normalnogo z w i e d z a n i a s k a n s e n u — w y s t ę p y zespo­ łów regionalnych z Wisły i Kozłowej Góry, a t a k ż e kiermasz w y r o b ó w ludo­ wych z terenu Śląska. * 6 — 9 . V — w M i e l c u o d b y ł y się V I Ogólnopolskie Spotkania Folklorystyczne — „ J a r m a r k Pieśni i T a ń c a — Mielec 76". W p r z e g l ą d z i e u d z i a ł w z i ę ł o 2 5 zes­ p o ł ó w i 15 k a p e l z r ó ż n y c h stron k r a j u . 246 ' A 1 9 7 6 Honorowe nagrody Jarmarku — „Złoto Skrzydjo I k a r a " otrzymali: w kategorii widowiska — Zespół Pieśni i Tańca Ziemi C i e s z y ń s k i e j w Cieszynie za widowisko „ N a d r z e k ą " ; w konkursie na u k ł a d i w y ­ konanie polskiego m a z u r a — Zospół Pieśni i T a ń c a , , P o l t e x " z Ł o d z i oraz ,,Rzeszow i a c y " z Mielca. N a g r o d ę o t r z y m a ł też „ J u h a s " z U j s o ł ó w za w i e r n e k u l t y w o ­ wanie tradycji ludowego t a ń c a i pieśni. * 7—9.V — z okazji „ D n i W r o c ł a w i a " o d b y ł a się w t y m m i e ś c i e „ C e p e l i a d a " , połączona z kiermaszem i występami zespolów ludowych. T I I I — w R a d o m i u o d b y ł się I „ T ę ­ czowy Jarmark", k t ó r y zainaugurował projektowany cykl spotkań mieszkańców miasta z l u d o w y m i t w ó r c a m i regionu. O r g a n i z a t o r e m tej a k c j i jest W D K w R a d o m i u . W pierwszej imprezie w y s t ę ­ powali artyści ludowi ziemi kozionickiej. K * 21-23.V — w Orawie o d b y ł a się „ O r a w s k a W i o s n a - 76 — Ś w i ę t o P a s t e r ­ skie", impreza regionalna, zorganizowana przez W o j . O ś r o d e k K u l t u r y w N o w y m Sączu, Filię P o d h a l a ń s k ą w N o w y m Tar­ gu, Gm. Ośrodek K u l t u r y w. Jabłonce oraz R e d a k c j ę „ N o w e j Wsi". W programie zademonstrowano wyp ę d b y d ł a i ptactwa na łąki i nad rzeki, w y s t ę p o w a ł y zespoły regionalne, o d b y ł się „ W i e l k i J a r m a r k " i o t w a r t o w y s t a w y : pokonkursową wystawę pn. „Sztuka lu­ d o w a O r a w y " , w y s t a w ę s p r z ę t u paster­ skiego, n a c z y ń , ziół lecznictwa ludowego oraz w y s t a w ę f o t o g r a m ó w Eugeniusza Kaczmarka i Stanisława Momota, pn. „Zwyczaje orawskie". * 27.V — z okazji „ D n i Stargardu" o d b y ł się w t y m mieście „ P o m o r s k i Jar­ m a r k Folkloru" połączony z kiermaszem - w y s t a w ą sztuki ludowej i a m a t o r ó w oraz „ S p o t k a n i e z folklorem", podczas k t ó ­ rego w y s t ą p i l i : Zespół P i e ś n i i T a ń c a Ziemi Pyrzyckiej, Ludowa Kapela Cym­ b a l i s t ó w z K a m i e n i a Pomorskiego oraz zespół K o ł a G o s p o d y ń Wiejskich z K o ­ bylanki. * 20.V — w Grójcu, z okazji trwają­ c y c h o d 19 d o 2 3 . V „ D n i K w i t n ą c e j Ja­ b ł o n i " , o d b y ł się koncert z e s p o ł ó w ludo­ wych. * 23.V — w Izbicy K u j . , w ramach Dekady „Gazety Pomorskiej" i „Dnia Działacza K u l t u r y " zorganizowano „ J a r ­ mark Folklorystyczny". Na program imprezy złożyły się: występy zespołów a m a t o r s k i c h z w o j . w ł o c ł a w s k i e g o oraz kiermasz sztuki ludowej. * 28-30.V — w Wolsztynie odbyły się „ S p o t k a n i a F o l k l o r y s t y c z n e " , zorga­ nizowane przez W D K w Zielonej G ó r z e , Lubuskie Towarzystwo Kultury, U r z ą d Miasta i G m i n y w W o l s z t y n i e oraz M u ­ zeum Ziemi Lubuskiej. Na p r o g r a m i m p r e z y z ł o ż y ł y się m . i n . : sesja f o l k l o r y s t y c z n a i s e j m i k k u l ­ t u r a l n y t o w a r z y s t w r e g i o n a l n y c h , otwar­ cie w y s t a w y f o t o g r a f i c z n e j p n . „ B i e s i a d y koźlarskie", w y s t a w y p l a s t y k i amator­ skiej p n . „Piękno regionu", wystawy „ S z t u k a l u d o w a " i „ S z t u k a l u d o w a na z n a c z k a c h p o c z t o w y c h " . O d b y ł się kon­ c e r t f o l k l o r y s t y c z n y , w y s t ę p y k a p e l ludo­ w y c h , k o n k u r s y dla dzieci, „Biesiada R y b a c k a " — pokaz tradycyjnego połowu r y b oraz kiermasz s z t u k i ludowej. * 29. V — r o z p o c z ę ł y s i ę „ D n i Jasia", z w i ą z a n e w t y m r o k u z p r z e g l ą d e m ak­ tywności kulturalnej ludzi pracy. Wśród i m p r e z s z c z e g ó l n y m p o w o d z e n i e m cie­ s z y ł y się k o n f r o n t a c j e k a p e l ludowych z z a k ł a d ó w p r z e m y s ł o w y c h oraz jarmark sztuki ludowej. * 30. V — n a p l . D e f i l a d w W a r s z a w i e o d b y ł a się V „ C e p e l i a d a " . Podobnie jak w latach ubiegłych na estradzie odby­ w a ł y się w y s t ę p y z e s p o ł ó w folklorystycz­ nych i pokazy m o d y inspirowanej sztuką l u d o w ą ( „ P o z i o m " , „ M o d a i s t y l " ) , a wo­ k ó ł P a ł a c u K u l t u r y o d b y w a ł a s i ę sprze­ d a ż w y r o b ó w l u d o w y c h i p o k a z y ludo­ wego rękodzieła — rzeźbienia, malowa­ nia, haftowania, koronkarstwa i wyrobu ceramiki. W tegorocznej imprezie uczestni­ c z y ł o 7 0 t w ó r c ó w l u d o w y c h z r ó ż n y c h re­ gionów Polski, z r z e s z o n y c h w 28 ce­ peliowskich spółdzielniach. * V — w K o n i n i e o d b y ł się kiermasz sztuki ludowej, zorganizowany przez Muzeum Okręgowe. * V — w M i e l c u o d b y ł się „Mteleoki J a r m a r k L u d o w y " — doroczny przegląd amatorskich zespołów pieśni i tańca, kapel ludowych i zespołów regionalnych. W tegorocznej imprezie — odbywa­ jącej się w r a m a c h P r z e g l ą d u A k t y w ­ n o ś c i K u l t u r a l n e j L u d z i P r a c y — udział w z i ę ł o p o n a d 30 z e s p o ł ó w i k a p e l . * 3-6.VI — w Młodzieżowym Domu K u l t u r y w Ż y w c u o d b y ł się „Ogólno­ polski Festiwal F o l k l o r u Górali Polskich" o r g a n i z o w a n y przez W D K w Bielsku-Białej. W F e s t i w a l u w z i ę ł o u d z i a ł 20 zespołów z regionów: bielskiego, cie­ s z y ń s k i e g o , gorlickiego, limanowskiego, n o w o t a r s k i e g o , s ą d e c k i e g o , suskiego, wał­ brzyskiego, zakopiańskiego i żywieckiego. T W r a m a c h F e s t i w a l u o d b y ł się kon­ kurs Kapel Góralskich w Ujsołach, w k t ó r y m w y s t ą p i ł o 15 k a p e l . J u r y w y - �typowało na „ M i ę d z y n a r o d o w y F e s t i w a l Folkloru Z i e m G ó r s k i c h " w Z a k o p a n e m następujące kapele i z e s p o ł y : w k a t e ­ gorii kapel a r t y s t y c z n i e o p r a c o w a n y c h — „Beskidy" z Ż y w c a i „ L i m a n o w i a tiie" z L i m a n o w e j ; w kategorii kapel autentycznych — „ H a r n a s i e " z P o r o ­ nina, „ J o d ł y " z Ż y w c a , „ I s t e b n a " z I s tebnej, „ I I k a p e l a M a ś n i a k i " z Z a k o p a ­ nego, „ Ś w a r n i " z N o w e g o T a r g u , „ I m . Sabały" z Zakopanego, „ Z a w o j a " z Z a ­ woi. Z e s p o ł y r e g i o n a l n e w kategorii autentycznych — „ M a ś n i a k i " z Z a k o ­ panego, z e s p ó ł i m . S a b a ł y z Z a k o p a n e g o i zespół z I s t e b n e j . Z e s p o ł y r e g i o n a l n e w kategorii a r t y s t y c z n i e o p r a c o w a n y c h — „Jodły" z Żywca, „ Ś w a r n i " z Nowego Targu, „ B e s k i d y " z Ż y w c a . Z e s p ó ł w k a tegorii s t y l i z o w a n y c h — Z e s p ó ł Ziemi (lieszyńskiej. * 4-6.VI — w Ostrołęce o d b y ł się „Jarmark Kurpiowski", zorganizowany przez W y d z . K u l t u r y i S z t u k i U r z . W o j . oraz W D K . W czasie J a r m a r k u o d b y ł s i ę p r z e ­ gląd z e s p o ł ó w r e g i o n a l n y c h z w o j . o s t r o ­ łęckiego, b i a ł o s t o c k i e g o i ł o m ż y ń s k i e g o oraz o t w a r t e z o s t a ł y w y s t a w y s z t u k i l u ­ dowej r e g i o n u K u r p i Z i e l o n y c h i B i a ł y c h . * 4-6.VI — w Sieradzu o d b y ł się „Festyn Sztuki Ludowej i F o l k l o r u W o j . Sieradzkiego". F e s t y n r o z p o c z ą ł s i ę ga­ lowym koncertem, n a k t ó r y m w y s t ą p i ł Zespół T a ń c a i m . H a r n a m a , a w c i ą g u następnych dni o d b y ł y się: „ C e p e l i a d a " , występy zespołów pieśni i ' t a ń c a w o j . sieradzkiego, „ B i e s i a d a S i e r a d z k a " z u działom w y b i t n y c h twórców ludowych regionu. O t w a r t o t e ż w y s t a w y : sztuki ludowej w o j . s i e r a d z k i e g o i p r a c S t a n i ­ sława K o r p y . * 4 - 6 . V I — w Opocznio o d b y ł y się I Wojewódzkie D n i Folkloru, podczas których w y s t ą p i ł y p o p u l a r n e z e s p o ł y re­ gionalne i ś p i e w a c y l u d o w i , o d b y w a ł y s i ę spotkania z l u d o w y m i t w ó r c a m i , pro­ jekcje f i l m ó w o t e m a t y c e folklorystycz­ nej. O t w a r t a t e ż z o s t a ł a w y s t a w a , na której z a p r e z e n t o w a n o praco n a d e s ł a n e na o p o c z y ń s k i k o n k u r s p l a s t y k i o b r z ę d o ­ wej. Punktem kulminacyjnym Festiwalu było wręczenie laureatom nagród im. Oskara Kolberga. O d b y ł o się t e ż spotkanio z p o e t a m i ludowymi i F o r u m Folklorystyczne, na k t ó r y m d y s k u t o w a n o n a d miojscem sztu­ k i ludowej we współczesności. * 25-27.VI — w Kozienicach odbyły się doroczne „ D n i Puszczy K o z i e n i c k i e j " , w czasie k t ó r y c h z o r g a n i z o w a n o m i ę d z y ­ gminny turniej folklorystyczny połączo­ n y z pokazem tkaniny ludowej, popisem p i e ś n i a r e k i kapel oraz z a w o d a m i hafciarok. * V I — na Z a m o j s z c z y ź n i o o d b y ł y się „ D n i Folkloru", w których uczestniczyły zespoły muzyczne, folklorystyczne grupy teatralne oraz t w ó r c y l u d o w i tego regionu. W wielu miejscowościach zorganizowano kiermasze sztuki ludowej oraz k o n c e r t y z e s p o ł ó w p i e ś n i i t a ń c a oraz k a p e l . Konkursy i I — w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie c z y n n a b y ł a w y s t a w a prac szczecińskich t w ó r c ó w ludowych i piastyków-amatorów. * 14.1 — w g m a c h u C R Z Z w W a r s z a ­ wie została o t w a r t a w y s t a w a prac człon­ ków Woj. Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Lublinie, zorganizowana przy współudziale W R Z Z , Zarządu To­ warzystwa i Wydziału Oświaty, Kultury i Prasy CRZZ, pod hasłem „CzłowiekPraea-Twórczośó", w ramach przeglądu aktywności kulturalnej różnych środo­ wisk zawodowych. N a w y s t a w i e p o k a z a n o 72 p r a c e 3 4 a u t o r ó w . P r z y w y r a ź n e j przewadze ma­ larstwa, reprezentowane b y ł y t a k ż e inne dziedziny działalności artystycznej, jak: rzeźba, grafika, kowalstwo artystyczne. * 15.1 — w M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m w Krakowie otwarta została wystawa rzeźb W i k t o r a Ćwierzyka, a r t y s t y ludo­ wego z Myślenic. * * 6.VI — w R a d o m i u , z okazji święta „Słowa L u d u " , o d b y ł się kiermasz s z t u k i ludowej. * 6 - 1 3 . V I — w C i e c h o c i n k u o d b y ł się doroczny „ F e s t i w a l F o l k l o r u " , w r a m a c h którego występowały zespoły ludowo oraz o t w a r t o w y s t a w ę o b r a z u j ą c ą tra­ dycje regionalnej sztuki kujawskiej, a z o r g a n i z o w a n ą przez M u z e u m O k r ę g o ­ we w e W ł o c ł a w k u . Festiwal z a k o ń c z y ł się w i e l k i m w i ­ dowiskiem f o l k l o r y s t y c z n y m i kierma­ szem s z t u k i l u d o w e j . * 18-20.VI — w Płocku odbył się „Ogólnopolski Festiwal Folkloru i Sztuki Ludowej". W tegorocznej imprezio wystąpiło 27 z e s p o ł ó w l u d o w y c h i 12 k a p e l . O t w a r t o wystawy: „Święto plonów w rzeźbie lu­ dowej", „ S z t u k a ludowa we współczes­ n y m w n ę t r z u " i w y s t a w ę t w ó r c ó w ludo­ wych. wystawy 15.1 — w S p ó ł d z i e l c z y m D o m u K u l ­ t u r y w M a l b o r k u otwarto w y s t a w ę prac plastyków a m a t o r ó w z 9 ośrodków kraju. Organizatorem wystawy był Zarząd G ł ó w n y Z w i ą z k ó w Z a w o d o w y c h Praco­ w n i k ó w Spółdzielczości Pracy, uczestni­ k a m i — s p ó ł d z i e l c y . Prace najlepsze w y ­ t y p o w a n o na Ogólnopolski Przegląd w Kwidzynie. I — w Zielonej Górze rozstrzygnięty został konkurs doroczny na s z t u k ę lu­ d o w ą z terenu województwa. J u r y przy­ znało nagrody następujące: W dziedzinie rzeźby — nagrody I nie p r z y z n a n o , nagrody I I otrzymali: Tadeusz Borkowski, Wiechlice — za c y k l r z e ź b „ M u z y k a n c i " oraz Jan D o m ski, Dzikowice, za c a ł y zestaw p r a c . W dziedzinie h a f t u i stroju ludowego — — nagrody I przyznano Gertrudzie K u ­ bickiej, Przyprostynia, za całokształt p r a c i J a d w i d z e H i r t , C h r o ś n i c a , za t i u ­ l o w y czepiec h a f t o w a n y ; n a g r o d y I I — — A n n i e S a r b i c k i e j , Z i e l o n a G ó r a , za c a ł y zestaw prac i Jadwidze D ą b r o w ­ s k i e j , J o r d a n o w o , za czepiec w e s e l n y . W dziedzinie t k a c t w a — nagrodę I otrzy­ m a ł a M a r i a N a j d e k , W i c h ó w , za c h o d ­ n i k d e k o r a c y j n y , n a g r o d ę I I —• A l f o n s K r y n a j e w s k i , Z i e l o n a G ó r a , za d w i e t k a ­ n i n y dekoracyjne. W dziedzinie garncar­ s t w a i p l e c i o n k a r s t w a n a g r ó d I i I I nie przyznano. W dziedzinie plastyki obrzę­ dowej — nagrodę I otrzymała Broni­ s ł a w a K a m i ń s k a , Ś w i e b o d z i n , za k o l e k ­ cję p a l m w i l e ń s k i c h , n a g r o d y I I — Olga Macewicz, Zofia M ą c z a k , Zielona Góra, za k o l e k c j ę pisanek. W dziedzinie w y r o ­ b ó w ze s ł o m y — n a g r o d y I n i e p r z y z ­ nano, n a g r o d y I I o t r z y m a ł y : Genowefa L a s k o w s k a , O l s z y n i e c , za p a j ą k i W ł a ­ dysław Klejszta, Witoszyn Górny, za pająk. i Ponadto przyznano wyróżnienia. 9 nagród I I I * I — w M u z e u m w Głogówku czynna b y ł a w y s t a w a szopek oraz r z e ź b w drew­ nie M i e c z y s ł a w a T r e p y , ludowego t w ó r c y z Prudnika. * I — w Krzywej Wioży w Toruniu o t w a r t a z o s t a ł a w y s t a w a prac plastyk ó w - a m a t o r ó w z terenu województwa, na której zaprezentowano dorobek kon­ kursu ogłoszonego w ramach Przeglądu Aktywności Kulturalnej Ludzi Pracy, pod hasłem „Człowiok-Praca-Twóre z o ś ć " . N a k o n k u r s n a d e s ł a n o 110 p r a c z zakresu r ó ż n y c h dyscyplin artystycz­ n y c h . N a g r o d z o n e p r a c e p r z e k a z a n e zos­ t a ł y n a P r z e g l ą d O g ó l n o p o l s k i do K w i dzynia. * 3.II — w Muzeum Regionalnym w Radomsku otwarta została wystawa pn. „ W y c i n a n k a ludowa woj. piotrkow­ skiego", zorganizowana przez M u z e u m Regionalne w.Radomsku, Muzeum Okrę­ gowe w P i o t r k o w i e T r y b u n a l s k i m oraz Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim. P o k a z a n o o b i e k t y ze z b i o r ó w m u z e a l ­ nych. * * 21.1. — w g m a c h u W i M B P w Zielo­ nej G ó r z e o t w a r t a z o s t a ł a w y s t a w a p r a c p l a s t y k ó w a m a t o r ó w z terenu b. woje­ wództwa zielonogórskiego. Wystawa — p r e z e n t o w a n a w r. u b . w W a r s z a w i e , zorganizowana została przez Lubuskie Towarzystwo Kulturalne. * 9.II — w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie otwarta została wystawa pn. „ K o r o n k a łomżyń­ ska". Wystawę przygotowało Muzeum Okręgowe w Łomży, prezentując kilka­ dziesiąt przykładów koronek klockowych w y k o n a n y c h p r z e d p o n a d 50 l a t y p r z e z łomżankę Leonię Górską. * 30.1 — w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu otwarta została wystawa pn. „Szopki Krakowskie", zorganizowana przy współudziale Muzeum Historycz­ nego w Krakowie. 10.11 — w P a ń s t w o w y m M u z e u m E t ­ nograficznym w Warszawie otwarto wys­ t a w ę „ P o l s k i pjlakat o t e m a t y c e etno­ graficznej". * * 347 �1 4 . 1 1 — w R a b c e r o z s t r z y g n i ę t y zos­ tał konkurs na s z t u k ę l u d o w ą z w i ą z a n ą ze s t a r y m i z w y c z a j a m i i o b r z ę d a m i z i m o ­ wymi. Konkurs zorganizowało Muzeum i m . W ł a d y s ł a w a O r k a n a w Rabce oraz Ośrodek Kultury. S p o ś r ó d 40 n a d e s ł a n y c h p r a c n a g r o ­ dy uzyskały : gwiazda kolędnicza Jana Rapciaka-ojca i Jana Rapciaka-syna z Orkanowskiej P o r ę b y Wielkiej, pająki Eleonory Jurczak z Tokarni i Stanisława S t o ż k a z P o r ę b y Wielkiej oraz p o d ł a ź n i c e Jana Gacka z Rabki-Słonego. * 15.11 — w s a l a c h M i ę d z y s p ó ł d z i e l nianego D o m u Kultury w Kwidzynie otwarta została ogólnopolska wystawa prac plastyków-amatorów, zorganizo­ wana w ramach Przeglądu Aktywności Kulturalnej Ludzi Pracy, pod hasłem , , C z ł o w i e k - P r a c a - T w ó r c z o ś ć ' '. Organiza­ torami byli: CRZZ, Związek Zawodowy P r a c o w n i k ó w Spółdzielczości P r a c y , Fe­ deracja Socjalistycznych Z w i ą z k ó w Mło­ d z i e ż y Polskiej oraz M K i S . D o P r z e g l ą d u z g ł o s z o n o 512 prac z całego kraju. J u r y pod przewodnictwem A l e k s a n d r a J a c k o w s k i e g o ( I S P A N ) za­ k w a l i f i k o w a ł o n a w y s t a w ę 266 p r a c , p r z y ­ znając nagrody n a s t ę p u j ą c e : w dziedzinie m a l a r s t w a — 2 n a g r o d y specjalne (po 5.000 zł) za c a ł o k s z t a ł t t w ó r c z o ś c i o t r z y ­ mali Bronisław i Eugeniusz Krawczuko­ w i e (ojciec i s y n ) z G l i w i c , n a g r o d ę I (5.000 zł) — S t a n i s ł a w O r a s z e k z W a r ­ s z a w y ; d w i e I I (po 2.500 zł) — E w a M a l ­ cher z P o z n a n i a i J a n D u d w a ł z R a d o m ­ ska; w dziedzinie g r a f i k i — n a g r o d ę I z d o b y ł J a n N o w a k z K a t o w i c za zostaw l i n o r y t ó w , I I — J ó z e f R o c k s t r o h z,_Ka>\ towic i K r y s t y n a Wiertelorz z R u d y Śl. ; / w dziedzinie r z e ź b y — n a g r o d ę I I — J a n G r a c z y k z U r s u s a za z e s t a w 3 r z e ź b , n a ­ g r o d ę I I I — M a r i a S z p a k o w s k a ze S z c z e ­ cina. W dziale t k a n i n y p r z y z n a n o 3 w y ­ różnienia, k t ó r e o t r z y m a ł y : B o ż e n a Sko­ wron z Puław, Jadwiga Wosik z Często­ c h o w y oraz Z e s p ó ł P l a s t y k i U ż y t k o w e j przy Zakładowym Klubie K u l t u r y Związ­ k u Z a w o d o w e g o W ł ó k n i a r z y ze S t a r g a r ­ du. N a uroczyste otwarcie w y s t a w y przy­ byli przedstawiciele centralnych insty­ tucji kulturalnych, organizatorów ruchu amatorskiego, organizacji związkowych oraz w ł a d z w o j e w ó d z k i c h i m i e j s c o w y c h . Otwarcia d o k o n a ł sekretarz generalny CRZZ, Stanisław Lewandowski, w asyś­ cie T a d e u s z a P a b i a n a , p r z e w o d n i c z ą c e g o Zarządu Głównego Związku Zawodowego Spółdzielczości Pracy. 16, 17.11 — w M u z e u m E t n o g r a f i c z ­ n y m w Toruniu rozstrzygnięte zostały 2 k o n k u r s y o g ł o s z o n e w r. ub. d l a t w ó r c ó w ludowych, p n . „ D z i e c k o w sztuce ludo­ w e j " i „ T w ó r c z o ś ć ludowa dla dziecka", zorganizowane przez M u z e u m E t n o g r a ­ ficzne w T o r u n i u p r z y w s p ó ł p r a c y M K i S i redakcji „ G r o m a d a — Rolnik Polski", przy poparciu Wydziału K u l t u r y Urz. Wojewódzkiego. W konkursie pierwszym udział wzię­ ł o 272 t w ó r c ó w , k t ó r z y n a d e s ł a l i ł ą c z n i e 1103 p r a c e z z a k r e s u r ó ż n y c h dyscyplin a r t y s t y c z n y c h : m a l a r s t w a n a szkle, r z e ź ­ by, ceramiki, t k a c t w a i in. W konkursie d r u g i m u c z e s t n i c z y ł o 214 a u t o r ó w , n a d ­ s y ł a j ą c 1830 p r a c . J u r y p o d p r z e w o d n i c t w e m doc. dr K r y s t y n y Czerniewskiej ( I W P w War­ szawie) p r z y z n a ł o u c z e s t n i k o m o b u k o n ­ kursów nagrody i wyróżnienia ufundo­ wane przez M K i S , „ C e p e l i ę " , R e d a k c j ę 248 pisma „ G r o m a d a - R o l n i k Polski", Wy­ dział K u l t u r y i Sztuki w Toruniu. W konkursie „ D z i e c k o w sztuce l u ­ dowej" nagrody I otrzymali: Jarosław Furgała z Polwicy, woj. wrocławskie, Jan Gajdowski z Grudziądza, Stanisław Korpa z R u d y , w o j . sieradzkie i W ł a d y s ł a w a P r u c n a l z M e d y n i G ł o g o w s k i e j , w o j . rze­ szowskie. N a g r o d y I I — C z e s ł a w A m brożkiewicz z B ę c z y n a , w o j . lubelskie, Ewelina P ę k s o w a z Zakopanego, Stefan F u s z S o k o ł o w a M a ł o p o l s k i e g o , w o j . rze­ szowskie, Z d z i s ł a w W a l c z a k z Zakopa­ nego, K r y s t y n a M o ł d a w a z Rędocina, w o j . kieleckie, Zdzisław P u r c h a ł a z Kossowa, w o j . częstochowskie. N a g r o d y I I I — Jerzy W i t e k z B ę c z y n a , w o j . lubelskie, Jan Rysiewicz z Grybowa, woj. nowo­ sądeckie, Zofia Gąsienica-Roj z Zakopa­ nego, M a r i a n K a r o l L e j a z Ł u k o w i c y , woj. nowosądeckie, Józef Citak z K r y ­ nicy, Józef Kaczmarek z Chyczy, woj. częstochowskie, Janina Jarosz z Zakopa­ nego, Stefan K w a p i s z z R ę d o c i n a , w o j . kieleckie oraz W ł a d y s ł a w W a l c z a k z Za­ kopanego . P o n a d t o p r z y z n a n o 17 wyróżnień, m.in. twórcom tak znanym jak: Edward Kołacz, Bolesław Grabski, Olimpia Jaro­ szewicz, J ó z e f Serwik, Z y g m u n t W a l e n ciuk i in. Wyróżnienie specjalne ze względu na o d r ę b n y charakter prac otrzy­ m a ł Stanisław Zagajewski z W ł o c ł a w k a . W konkursie „ T w ó r c z o ś ć ludowa dla dziecka" nagrody I otrzymali: Stanisław N a r ó g z Ż o ł y n i G ó r n e j , w o j . rzeszowskie, K a r o l Brej z Jasła, woj. krośnieńskie, Jan Ż a b o w s k i z P ł o ń s k a , w o j . ciecha­ nowskie. Nagrody I I — Józef R u m i a k z Lachowic, w o j . bielskie, J ó z e f H o d u r e k z Poręby, woj. krakowskie, Michał N a r ó g z B r z o z y Stadnickiej, w o j . rzeszowskie, S t a n i s ł a w B i e g u n z Ż y w c a , w o j . bielskie, Franciszek Biegun z Lachowic-Zagrody, w o j . bielskie, Michał K a n i a z B i ż o w a , woj. zamojskie. Nagrody I I I — Euge­ n i u s z P i o t r o w s k i z P u ł t u s k a , w o j . cie­ chanowskie, Jan Gajewski z U r z ę d o w a , w o j . lubelskie, Jan Gąsior i W ł a d y s ł a w a Prucnal z Medyni Głogowskiej, woj. rzeszowskie, Czesław Latoszek i Z d z i s ł a w Plagowski z Pułtuska. P o n a d t o p r z y z n a n o 17 wyróżnień. Wszystkie zakwalifikowane prace z o s t a n ą zaprezentowane na wystawach w Warszawie i Krakowie. * 20.11 — w K l u b i e M P i K w e W r o c ł a ­ wiu otwarto wystawę U N E S C O pn. „Sztu­ ka Oceanii", na której oprócz dokumontacji fotograficznej pokazano t a k ż e ory­ ginalne obiekty sztuki ludowej. * * I I — w Muzeum Narodowym w Kiel­ cach otwarta została w y s t a w a malarstwa Marii Wiśnios (Rataje k/Wąchocka). Z a p r e z e n t o w a n o t u 22 o b r a z y tej b a r d z o interesującej artystki. * Państwowym w Warszawie * I I — w galerii B W A w N o w y m Sączu c z y n n a b y ł a w y s t a w a s z t u k i nieprofesjo­ n a l n e j , n a k t ó r o j z a p r e z e n t o w a n o dorobek X I I konkursu twórczości amatorów, zorganizowanego przez W o j . Ośrodek K u l t u r y , D o m K u l t u r y K o l e j a r z a i To­ warzystwo Sztuk Pięknych. N a k o n k u r s w p ł y n ę ł o 199 p r a c 39 autorów, k t ó r y c h j u r y oceniało w dwóch grupach — „plastyków prymitywistów" i a m a t o r ó w . W grupie I n a g r o d y otrzy­ mali : Maria W n ę k z Nowego Sącza i An­ tonina Juszczak z Zawady — malarki, S t a n i s ł a w M i k a i W o j c i e c h O l e k s y z Pa­ szyna — r z e ź b i a r z e . W grupie I I — Joan­ na Elster z Nowego Sącza — malarka oraz K r z y s z t o f W i a t r z Nowego Sącza — rzeźbiarz. * 10.111 — w w a r s z a w s k i m „Domu Chłopa" otwarto pokonkursową wystawę pn. „ K o b i e t a wiejska regionu radom­ skiego w r z e ź b i o l u d o w e j " . W y s t a w ę przy­ g o t o w a ł o M u z e u m w R a d o m i u . Pokazano tu 105 rzeźb Stanisława Denkiewicza z J e d l n i K o ś c i e l n e j , W ł a d y s ł a w a Grusz­ czyńskiego (pracownika MO) z Radomia oraz Grzegorza Szewczyka z Kozienic. * 16.III — w Muzeum Okręgowym w Białymstoku otwarta została wystawa pn. „Skrzynie ludowe Pomorza Środko­ w e g o ze z b i o r ó w M u z e u m w Słupsku". * 17.III — w Wysokiem Mazowieckiem z a k o ń c z o n o w o j e w ó d z k i przegląd twór­ czości ludowej, zorganizowany przez W D K p r z y w s p ó ł p r a c y z r e j o n o w y m Do­ m e m K u l t u r y w W y s o k i e m Mazowiec­ kiem. W przeglądzie udział wzięło ponad 50 a u t o r ó w z t e r e n u w o j . ł o m ż y ń s k i e g o , k t ó r z y n a d e s ł a l i p r a c e z r ó ż n y c h dzie­ dzin sztuki ludowej, jak: rzeźba, tkanina, h a f t , ' w y r o b y ze s ł o m y . Szczególną uwagę zwracały dywany dwuosnowowe Jadwigi Stypukowskiej ze w s i P l e w k i , E u g e n i i W o j n o ze w s i Piec­ ki, Zofii Murackiej z Radziszewa-Królo oraz r z e ź b y J ó z e f a I d ź k o w s k i e g o z Kropiwnicy-Raciborów. * 22-29.11 — o d b y w a ł y się doroczne „ Z i m o w e D n i K r y n i c y " , w czasie k t ó r y c h zorganizowano w y s t a w y prac: Nikifora oraz d w ó c h r z e ź b i a r z y l u d o w y c h — J ó z e ­ fa C i t a k a i J ó z e f a Sikorskiego. W y s t ę p o ­ w a ł y też zespoły regionalne: „Sądeczanie" z Nowego Sącza i dziecięcy zespół „Krynickie Dzbanuszki". 24.11 — w Etnograficznym r z o s t a ł a w y s t a w a p n . „ R a d z i e c k i e wy­ dawnictwa etnograficzne", zorganizo­ w a n a z o k a z j i 25 Z j a z d u K P Z R . Muzeum otwarta I I I — w klubie międzyspółdzielnian y m „ R e l a x " w Rzeszowie czynna była w y s t a w a r z e ź b i p ł a s k o r z e ź b Franciszka Ś w i d r a , z z a w o d u stolarza i konserwatora mebli antycznych. * III — w Lesznie rozstrzygnięty został I I Międzywojewódzki Konkurs G r a f i c z n y p l a s t y k ó w - a m a t o r ó w , zorgani­ z o w a n y przez D o m y K u l t u r y w Kaliszu i Lesznie oraz P a ł a c K u l t u r y w Poznaniu. Celom konkursu było zainteresowanie p l a s t y k ó w - a m a t o r ó w t ą t e c h n i k ą artys­ t y c z n ą . U d z i a ł w k o n k u r s i e w z i ę ł o 48 a u t o r ó w , k t ó r z y n a d e s ł a l i w s u m i e 123 p r a c e , z czego 54 z a k w a l i f i k o w a n o na wystawę pokonkursową. Nagrodzono i w y r ó ż n i o n o 26 p r a c . �ł I I I — w Klubie Dziennikarza we Wrocławiu czynna b y ł a w y s t a w a r z e ź b dolnośląskiego t w ó r c y l u d o w e g o , S t a n i s ­ ława S u c h o c k i e g o . * III — w Państwowym Muzeum Et­ nograficznym w W a r s z a w i e c z y n n a b y ł a wystawa p n . „ L u d o w e s k r z y n i e w i a n n e " . * 5.IV — w M P i K w Białymstoku otwarto w y s t a w ę t k a n i n l u d o w y c h r e g i o ­ nu, z o r g a n i z o w a n ą p r z e z S p . P r a c y „ B i a ­ łostockie R ę k o d z i e ł o L u d o w e " , S p . Z r z e ­ szenie T w ó r c ó w L u d o w y c h i M P i K p o d patronatem W y d z . K u l t u r y i S z t u k i U r z . Woj. w B i a ł y m s t o k u . Na wystawie zaprezentowano doro­ bek k o n k u r s u , k t ó r e g o j e d n y m z g ł ó w ­ nych celów b y ł o o d k r y c i e n o w y c h t w ó r ­ ców l u d o w y c h , nie współpracujących d o t ą d z „ C e p e l i ą " . S p o ś r ó d a u t o r ó w 150 n a d e s ł a n y c h n a k o n k u r s p r a c 39 p r a c o ­ wało d o t ą d na w ł a s n y u ż y t e k . * 7-10.1V — W G a l e r i i W s p ó ł c z e s n e j Sztuki L u d o w e j w K r a k o w i e c z y n n a b y ł a wystawa m a l a r s t w a n a szkle S t a n i s ł a w y Czech-Walczakowej i W ł a d y s ł a w a W a l ozaka. W y s t a w a p o ł ą c z o n a b y ł a z p o k a ­ zem m a l o w a n i a n a s z k l e i s p r z e d a ż ą . * li.IV — w Muzeum Okręgowym w Zielonej G ó r z e o t w a r t a z o s t a ł a po­ konkursowa w y s t a w a sztuki ludowej woj. zielonogórskiego, zorganizowana przez M u z e u m . W konkursie u d z i a ł w z i ę ł o 121 t w ó r ­ ców, n a d s y ł a j ą c w sumie 880 prac, z czego p o n a d 2 0 0 n a j l e p s z y c h z a k w a l i ­ fikowano n a w y s t a w ę . N a g r o d y u f u n d o ­ wane p r z e z W y d z . K u l t u r y i S z t u k i U r z . Woj., Muzeum O k r ę g o w e , W D K , L T K , P T T K oraz p o z n a ń s k ą „ C e p e l i ę " o t r z y ­ mali: w dziedzinie stroju ludowego i haf­ tu: nagrody I — Gertruda Kubicka z Przyprostni i J a d w i g a H i r t z Chrośnicy; n a g r o d y I I — A n n a S a r b i c k a z Z i e ­ lonej G ó r y i J a d w i g a D ą b r o w s k a z J o r d a ­ nowa; n a g r o d ę I I I — R e g i n a B o g a n i k zo S t a n o w a . W d z i e d z i n i e r z e ź b y : (na­ grody I nie p r z y z n a n o ) , n a g r o d y I I — T a dousz B o r k o w s k i z W i e c h l i c i J a n D o m s k i z Dzikowie; n a g r o d y I I I — J ó z e f To­ maszewski z Z i e l o n e j G ó r y i Marian Krzysztołowski z Ż a g a n i a . W dziedzinie garncarstwa: ( n a g r o d y I i I I nie p r z y z n a ­ no); n a g r o d y I I I — K a r o l D r o z d o w s k i z Raculi i K a z i m i e r z Szyszko z L e t n i c y . W dziedzinie t k a c t w a : n a g r o d ę I — M a r i a Najdek z W i c h o w a ; n a g r o d ę I I — A l f o n s Krynajewski z Zielonej G ó r y . W dzie­ dzinie p l e c i o n k a r s t w a : ( n a g r o d y I i I I nie p r z y z n a n o ) , n a g r o d y I I I — Maria Morawska i M i c h a ł S t o p e r a z Ż a r - K u n i c . W dziedzinie p l a s t y k i o b r z ę d o w e j — O l g a Macewicz i Z o f i a M ą c z a k z Z i e l o n e j G ó r y . 1 1 . I V —- w Ł y s y c h o d b y ł s i ę V I I I Kurpiowski K o n k u r s Twórczości L u d o ­ wej n a P a l m y W i e l k a n o c n e i — w t y m roku r ó w n i e ż n a w y r o b y z d r e w n a . O r g a ­ nizatorami konkursu byli: Muzeum Okręgowe w Ostrołęce, K u r p i o w s k i e M u ­ zeum R e g i o n a l n e w Ł o m ż y o r a z W y d z i a ł y Kultury i Sztuki Urz. W o j . w Ostrołęce i Łomży. Na konkurs nadosłano 200 palm i 85 r z e ź b . P r z y z n a n o n a g r o d y i w y r ó ż ­ nienia. nicy-Szostaka, Stanisława Zubka nieszki Gąsienicy-Kotefnickiej. Na konkurs wpłynęło p r a c o k . 500 a u t o r ó w . ponad 600 I V — w D o m u Kultury w Wyso­ kiem Mazowieckiem otwarto wystawę — I Przegląd Amatorskiej Twórczości Plastycznej w W o j . Ł o m ż y ń s k i m . * I V — w C z e r s k u , z o k a z j i 50-lecia miasta, zorganizowano wśród licznych impjrez w y s t a w ę s z t u k i l u d o w e j miejsco­ wych artystów. Pokazano m.in. bogaty dorobek rzeźbiarzy, malarzy i hafciarzy. * * 13-26.IV — w „ D o m u Chłopa" w Warszawie czynna była wystawa pn. „Palmy kurpiowskie", zorganizo­ w a n a przez M u z e u m O k r ę g o w e w Ł o m ż y i „ D o m C h ł o p a " w Warszawie. 24.IV — w Muzeum w Gliwicach otwarta została wystawa plastyki nie­ profesjonalnej, zorganizowana przez: Woj. Ośrodek Kulturalno-Oświatowy — — filię w G l i w i c a c h , W y d z i a ł Kultury i Sztuki Urz. Miejskiego i M u z e u m w Gli­ wicach oraz T o w a r z y s t w o Miłośników Gliwic i Redakcję „ N o w i n Gliwickich". N a wystawie pokazano prace z kresu malarstwa, rzeźby i grafiki. Ag­ * * 12.IV — w Muzeum Okręgowym w Częstochowie otwarta została wysta­ wa prac n a d e s ł a n y c h na I W o j e w ó d z k i P r z e g l ą d A m a t o r s k i e j T w ó r c z o ś c i Plas­ tycznej, z o r g a n i z o w a n y przez Wydział Kultury i Sztuki Urz. Woj., Woj. R a d ę Z w i ą z k ó w Z a w o d o w y c h , W D K oraz Fe­ derację SZMP. i 3.V — w Galerii Towarzystwa Przy­ jaciół Sztuk Pięknych w Warszawie otwarta została wystawa rzeźb Bronisła­ wa Chojęty, t w ó r c y ludowego z Adamo­ w a , w o j . siedleckie. Wystawę zorganizowała Cepelia i TPSP. Z okazji wystawy wydano katalog, zawierający tekst A n n y Kunczyńskiej- I r a c k i e j oraz ilustracje. * 7.V — w M u z e u m w Z a b r z u o t w a r t o w y s t a w ę pn. „ M a l o w a n y Fajans Włoc­ ławski", zorganizowaną przy współudzia­ le M u z e u m O k r ę g o w e g o w e W ł o c ł a w k u . * za­ * 26.IV — w P a ń s t w o w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawie otwarto w y s t a w ę p n . „ F a j a n s W ł o c ł a w s k i " , zor­ g a n i z o w a n ą p r z y udziale M u z e u m Okrę­ gowego we W ł o c ł a w k u . * 2 7 . I V — w Salonie P l a s t y k i W s p ó ł ­ czesnej „ D E S A " p r z y u l . N o w o g r o d z k i e j w Warszawie otwarta została wystawa malarstwa Haliny Dąbrowskiej. * IV — w Wieluniu rozstrzygnięto konkurs na l u d o w ą sztukę obrzędową, zorganizowany z inicjatywy Muzeum Ziemi Wieluńskiej. W k o n k u r s i e u d z i a ł w z i ę ł o 35 o s ó b , p r z e w a ż n i e s t a r s z y c h — z 23 w s i z W i e ­ luńskiego, Wieruszowskiego i Pajęczańskiego. Ogółem wpłynęło 262 prace, z k t ó r y c h część z w i ą z a n a b y ł a z określo­ n y m obrzędem, a część stanowiły obiekty u ż y w a n e t r a d y c y j n i e do zdobienia izby. Nagrody otrzymali: Wanda Majtyka z Popowie, H e n r y k Dudaczyk z Okalewa, Stanisław N o w a k z Szynkielowa, Antoni Chłód, A d a m Głąb z Nietuszyny i A d a m K u b i a k oraz a u t o r z y masek o b r z ę d o w y c h : Henryk Wróbel z Rudy, Antoni Małys z Cieszęcina, Leokadia Orłowska ze Słupska, Marianna Lipieta z Bojanowa, Zofia Ulfikowa z Ożarowa i Wincenty Mucha z Załęcza Wielkiego. * I V — w lokalu K l u b u „ T u r n i a " w Zakopanem otwarta została wystawa prac t w ó r c ó w ludowych, zorganizowana przez T a t r z a ń s k i e T o w a r z y s t w o K u l t u ­ ralne, S T L i M u z e u m T a t r z a ń s k i e . N a w y ­ stawie pokazano prace Zofii GąsienicyR o j , Zofii Czubernat, Bartłomieja Gąsie- 10.V — w M D K w M y ś l e n i c a c h i w Gminnym Ośrodku Kultury w Tokarni otwarta została wystawa ozdób bibuł­ k o w y c h pn. „ K w i a t y Polskie", na której zademonstrowano dorobek konkursu ogłoszonego przez Miejski D o m K u l t u r y w Myślenicach, Klub Plastyków Amato­ r ó w i T w ó r c ó w L u d o w y c h oraz G m . Ośr. K u l t . w Tokarni w porozumieniu z Wydz. K u l t . i Szt. U r z . m . K r a k o w a i K r a k o w ­ skim Domem Kultury. W k o n k u r s i e u d z i a ł w z i ę ł o 32 t w ó r ­ c ó w l u d o w y c h oraz 24 d z i e c i i m ł o d z i e ż y głównie z Tokarni. Nagrody I otrzymali: — Piotr Durł a t k a z Sierpawa, Eleonora Jurczak i A n ­ na K l u s k a z T o k a r n i oraz J ó z e f a Miłkowska z Wierzbanowej. W czasie t r w a n i a w y s t a w y z o r g a n i ­ z o w a n o szereg i m p r e z towarzyszących, m . i n . pokaz p r a c y t w ó r c z e j , lekcje wie­ dzy o kulturze ludowej, spotkanie twór­ ców ludowych oraz w y s t ę p y zespołów ludowych. Z okazji w y s t a w y w y d a n o folder, zawierający informację o konkursie, tekst w s t ę p n y Jana Koczwary, wykaz laureatów dotychczasowych konkursów myślenickich, listę, u c z e s t n i k ó w tego­ rocznego k o n k u r s u oraz p r o g r a m imprez towarzyszących. * 10.V — w Miechowie rozstrzygnięty został konkurs na sztukę ludową. W kon­ k u r s i e u d z i a ł w z i ę ł o 25 o s ó b , p r z e w a ż n i e kobiet, a w ś r ó d n a d e s ł a n y c h prac wyróż­ n i a ł y się p a j ą k i . * 10. V — w M u z e u m w Ż y w c u o t w a r t a została wystawa rzeźb rodziny Ficoniów. * 11. V — w M u z e u m O k r ę g o w y m w Częstochowie otwarto wystawę pn. „ K o ­ w a l s t w o a r t y s t y c z n e r e g i o n u bielskiego 249 �i częstochowskiego". Zaprezentowano t u e k s p o n a t y p o c h o d z ą c e ze z b i o r ó w m i e j ­ scowych oraz M u z e ó w w B i e l s k u i B y ­ tomiu. A r t y s t y c z n e j . Z tej o k a z j i z o r g a n i z o w a n o t e ż j a r m a r k p l a s t y k i a m a t o r s k i e j i rze­ miosła. * * 14.V — w P a ń s t w o w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawie otwarta została wystawa „ R z e ź b a ludowa z oś­ rodka łukowskiego", na której pokazano 111! p r a c 8 a u t o r ó w : M a r i a n a A d a m s k i e ­ go, Tadeusza C ą k a l y , M a r i a n a Ł u b i a n i a , Adama W y d r y , Ryszarda Sęka, Wacława i Bolesława Susków, Bronisława Chojęty. Z okazji w y s t a w y w y d a n o w a n y k a t a l o g ze w s t ę p e m m g r Olędzkiej. ilustro­ Haliny * 20.V — z okazji o b c h o d ó w 840-lecia Łowicza otwarta została w Muzeum Ło­ wickim wystawa „ S z t u k a ludowa i fol­ klor jako temat współczesnego plakatu polskiego". * 29.V — w M u z e u m Górnośląskim w B y t o m i u otwarta została wystawa pn. „Koronki", zorganizowana przez Mu­ zeum Górnośląskie, Śląskie Muzeum w O p a v i e (CSRS) oraz Sp. Cepelia „ A r w " w Katowicach. * 29.V — w M u z e u m Regionalnym w Radomsku otwarta została wystawa „ R z e ź b a ludowa w zbiorach muz. woj. piotrkowskiego". Organizatorami wysta­ wy byli: Muzeum w Radomsku, Muzeum Regionalne w P i o t r k o w i e T r y b . oraz M u ­ zeum w Tomaszowie Maz. * V — w Domu Kultury w Ełku, z okazji „ D n i K u l t u r y K s i ą ż k i i Prasy" otwarto wystawę sztuki ludowej z terenu w o j . suw alskiego. P o k a z a n o p r a c e z za­ kresu: rzeźby, tkactwa, wikliniarstwa, haftu, wycinankarstwa i garncarstwa. r * V — w Klubie Dziennikarza w Łodzi o t w a r t a b y ł a w y s t a w a r z e ź b Stanislaw a Romaniaka, t w ó r c y ludowego z Siemko­ wic. : V — w Muzeum Okręgowym w Ostrołęce otwarta została wystawa „Lu­ dowe skrzynie wianne" — b ę d ą c a kolejną prezentacją ludowej sztuki K u r p i ó w . * V — w Klubie Międzynarodowej Prasy i K s i ą ż k i w Lublinie zorganizo­ wana została wystawa rzeźby ludowej. Zaprezentowano na niej dorobek w y b i t ­ n y c h t w ó r c ó w z w o j . chełmskiego, lubel­ s k i e g o , s i e d l e c k i e g o , t a r n o b r z e s k i e g o i za­ mojskiego. W ś r ó d kilkudziesięciu ekspo­ n a t ó w z n a l a z ł y się t e ż r z e ź b y X I X - w i e c z n e ze z b . M u z e u m O k r ę g o w e g o . * r * V — w Gorzowie o d b y ł się I W o j e ­ wódzki Przegląd Amatorskiej Twórczości 2.50 Na konkurs nadesłano 300 prac, z k t ó r y c h n a j l e p s z e z a p r e z e n t o w a n o na wystawie. * 15. V I — w P a ń s t w o w y m M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m w W arszawie otwarta została wystawa pn. „Maski Meksykań­ s k i e " , z o r g a n i z o w a n a zo z b i o r ó w V i c t o r a J o s e M o y a p r z e z M u z e u m , M K i S oraz N a r o d o w o M u z e u m A n t r o p o l o g i i w Mek­ syku. r V — w M u z e u m O k r ę g o w y m w Częs­ tochowie otwarta została wystawa „ K o ­ walstwo artystyczne regionu Często­ chowy". Pokazano t u wyroby artystów ludowych i rzemieślników kontynuujących t r a d y c j e t u t e j s z e g o f o l k l o r u . W y r o b y te miały posłużyć również jako wzory pa­ miątek. * r * V — w Muzeum Okręgowym Ziemi Kaliskiej otwarto p o k o n k u r s o w ą wysta­ wę projektów pamiątek z Kaliskiego. Z a p r e z e n t o w a n o 174 p r a c e 24 t w ó r c ó w ludowych i a m a t o r ó w z całego regionu. Wśród oksponatów dominowały hafty, rzoźba, ceramika i wyroby ze słomy. W d n i u o t w a r c i a o d b y ł a s i ę g i e ł d a za­ kwalifikowanych prac, w • k t ó r e j udział wzięli przedstawiciele „Cepelii" i „ R u ­ chu". * LVI — w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie otwarta z o s t a ł a w y s t a w a p n . „ D z i e c k o w sztuco l u d o w e j — T w ó r c z o ś ć l u d o w a dla dziec­ ka". Zaprezentowano t u dorobek 2 kon­ k u r s ó w zorganizowanych przez M u z e u m Etnograficzne w Toruniu, Ministerstwo Kultury i Sztuki, W ydział Kultury i Sztuki Urz. W o j . w Toruniu, STL i „Gromadę-Rolnik Polski". Otwarcia w y s t a w y d o k o n a ł minister k u l t u r y i sztu­ ki Tadeusz Kaczmarek. T 16. V I — w s a l i S p . Z r z e s z e n i a R ę k o ­ dzieła Ludowego i Artystycznego w War­ szawie o t w a r t o w y s t a w ę p n . „Rzeźba l u d o w a " , z o r g a n i z o w a n ą przez „Cepelię". * V I — r o z s t r z y g n i ę t y został konkurs na pamiątkę bieszczadzką, ogłoszony przez T o w . R o z w o j u Bieszczadów. Na k o n k u r s w p ł y n ę ł o 50 p r a c t w ó r c ó w ludo­ wych . * V I — w Stargardzie czynna była w y s t a w a s z t u k i l u d o w e j p o ł ą c z o n a z kier­ maszem. * V I — w Muzeum Mazowieckim w Płocku otwarto pokonkursową wystawę „Obrzędy, zwyczaje i folklor regionu w m a l a r s t w i e i r z e ź b i e l u d o w e j " . Organi­ zatorami konkursu byli: Wydział Kultu­ ry i Sztuki Urz. W oj. w Płocku, „Ce­ pelia" i Muzeum Mazowieckie. r W konkursie I — pn. „Dziecko w sztuce l u d o w e j " — udział wzięło 272 a u t o r ó w , n a d e s ł a n o w s u m i e 1103 p r a c e , z k t ó r y c h na w y s t a w ę zakwalifikowano 87. N a k o n k u r s I I — p n . „ T w ó r c z o ś ć l u ­ dowa dla dziecka" — nadesłano 1830 p r a c 214 a u t o r ó w . N a w y s t a w ę z a k w a l i ­ f i k o w a n o 99 p r a c . J u r y n a g r o d y I n i e p r z y z n a ł o , na­ g r o d y p o z o s t a ł e o t r z y m a l i : n a g r o d y 11 — S t a n i s ł a w D u ż y ń s k i , Z a w i d z Kościel­ ny, Stanisław K o p k a , Dzierzbiętów Duży, Filomena Robakowska, Witonia. Na­ grody I I I — J a d w i g a Matusiak, Witonia, J a n R y b c z y ń s k i , Ł ę c z y c a . P o n a d t o przy­ znano 4 wyróżnienia. Z okazji w y s t a w y wydano katalog o p r a c o w a n y przez m g r A l e k s a n d r a B ł a chowskiego, k t ó r y był t a k ż e autorem scenariusza w y s t a w y . K a t a l o g zawiera: informacjo o konkursach, wstęp Redakcji pisma „ G r o m a d a - R o l n i k Polski", proto­ koły jury z wykazem nagrodzonych t w ó r c ó w oraz w y k a z prac zakwalifiko­ w a n y c h na w y s t a w ę Komisarzem konkursu i autorom s c e n a r i u s z a o r a z w s t ę p u d o k a t a l o g u był Tadeusz Baraniuk. * V — w D o m a c h K u l t u r y w Ursusie zorganizowana została VIII Ogólno­ polska W ystawa P l a s t y k ó w Amatorów Z w . Zaw. M e t a l o w c ó w . W y s t a w ę poprze­ dził konkurs, na k t ó r y n a d e s ł a n o 127 p r a c , z czego z a k w a l i f i k o w a n o 94 praco 46 a u t o r ó w . Z a najlepsze p r a c e p r z y z n a n o nagrody i wyróżnienia. * 14. V I — w M u z e u m w Ż y w c u o t w a r ­ ta została V I I I pokonkursowa wystawa ludowego z d o b n i c t w a b i b u ł k o w e g o Ży­ wiecczyzny. Organizatorami konkursu b y l i : M K i S , Urz. W o j . w Bielsku-Białej oraz Sp. Zrzeszenie R ę k o d z i e ł a L u d o w e g o i Artystycznego w Krakowie. 4.VI — w Muzeum Etnograficznym w Toruniu otwarta została wystawa „ S z t u k a ludowa Mazowsza". Pokazano t u e k s p o n a t y ze z b i o r ó w M u z e u m M a z o ­ wieckiego w P ł o c k u . * 9 . V I — w M u z e u m Ś l ą s k a Opolskiego otwarta została wystawa malarstwa, r z e ź b y i g r a f i k i z m a r ł e g o w u b . r. a r t y s t y ludowego — Mariana Kurdziela. * V I — w Klubie Międzynarodowej K s i ą ż k i i P r a s y w R a d o m i u o t w a r t o wy­ s t a w ę ludowej ceramiki figuralnej. Or­ g a n i z a t o r a m i w y s t a w y b y l i : K M P i K oraz Muzeum Okręgowe. * V I — w L i m a n o w e j o t w a r t a została p o k o n k u r s o w a w y s t a w a h a f t u , zorgani­ z o w a n a p r z e z l i m a n o w s k i e M u z e u m Re­ g i o n a l n e , M i e j s k i O ś r o d e k K u l t u r y oraz Towarzystwo Miłośników Ziemi Lima­ nowskiej. W k o n k u r s i e u d z i a ł w z i ę ł o 2 1 1 haf­ ciarzy z całego w o j e w ó d z t w a , nadesłano o g ó ł e m 710 p r a c . �Nagrodę I w kategorii h a f t u ludo­ wego a u t e n t y c z n e g o o t r z y m a ł S t a n i s ł a w Budzyński z B u k o w i n y T a t r z a ń s k i e j za komplet s t r o j u g ó r a l s k i e g o . W k a t e g o r i i haftu a r t y s t y c z n e g o — A p o l o n i a Ś w i e r z -Zalewska z K o s t r z y z a z e s t a w p r z e d s t a ­ wionych p r a c . V I — w Tarnowie otwarto w y s t a w ę malarek z Z a l i p i a . W ś r ó d e k s p o n a t ó w p o ­ kazano m a l o w a n e p r z e z n i e skrzynie, talerze, o b r u s y . * V I — w Kielcach rozstrzygnięto konkurs na w s p ó ł c z e s n ą l u d o w ą s z t u k ę sakralną z województw radomskiego i kieleckiego. D o k o n k u r s u p r z y s t ą p i ł o 88 t w ó r c ó w z t a k i c h d z i e d z i n s z t u k i l u ­ dowej j a k : r z e ź b a i p ł a s k o r z e ź b a w d r e w ­ nie, k o w a l s t w o , c e r a m i k a o r a z w y c i n a n k i i bukiety ludowe. W grupie r z e ź b y l u d o w e j I n a g r o d ę zdobył W ł a d y s ł a w G r u s z c z y ń s k i z Ra­ domia, I I i I I I — G r z e g o r z S z e w c z y k i Stanisław P i w o ń s k i z Kozienic. Wśród kowali — I nagrodę zdobył Kazimierz M a r k i e w i c z z Wierzchowin, I I — Krzysztof Jakubiak z Rajca, a I I I — syn M a r k i e w i c z a — B o g u s ł a w , wszyscy z w o j . r a d o m s k i e g o . W grupie ceramiki — I n a g r o d ę zdo­ był S t a n i s ł a w K w a p i s z z R ę d o c i n a , a I I — Jadwiga Kosiarska z I ł ż y . W ś r ó d w y ­ cinarek — I n a g r o d ę z d o b y ł a z n a n a t w ó r ­ czyni Genowefa C z a c h o r z J a r o s z e k . Konsultantem n a u k o w y m wystawy, autorem scenariusza jest r a d o m s k i etno­ graf dr S t e f a n R o s i ń s k i . * Polska s z t u k a ludowa za granicą I V — w ośrodku uniwersyteckim pod Montrealem ( K a n a d a ) c z y n n a b y ł a w y ­ stawa p o l s k i e g o f o l k l o r u i s z t u k i l ą d o ­ wej, z o r g a n i z o w a n a p r z e z m i e j s c o w e o r a z kanadyjsko-polskie c e n t r u m kultury. * IV — w Wiedniu otwarta była wy­ stawa p o l s k i e g o rękodzieła ludowego i artystycznego. 2 6 . I V — o d b y ł a się t a m mini-Cepeliada, w czasie k t ó r e j z o r g a n i ­ zowano s p r z e d a ż wyrobów ludowych, pokazy r ę k o d z i e ł a . P r z y g r y w a ł a k a p e l a Regionalnego Z e s p o ł u P i e ś n i i Tańca „Cepelia" z Poznania. Nagrody V I — Przyznano doroczne nagrody i m . J a n a P o c k a , u f u n d o w a n e p r z e z re­ dakcję „ C h ł o p s k i e j D r o g i " dla t w ó r c ó w ludowych. W t y m roku otrzymali je: Bazyli Albiczuk, malarz z D ą b r o w i c y Małej, woj. bialskopodlaskie, M e l a n i a B u r z y ń ­ ska, p o e t k a ze w s i J a ś w i ł ł y , w o j . b i a ł o ­ s t o c k i e , E u g e n i u s z C a b a n , g a r n c a r z ze Szczekocin, w o j . c z ę s t o c h o w s k i e , J a n K o ­ walski, rzeźbiarz z Iławy, woj. olsztyń­ skie, A d a m Pach, g a w ę d z i a r z i pisarz z Zakopanego. N a g r o d ę zespołową przy­ znano kapeli „ M u z y k a Orawska" z Z u ­ brzycy Górnej, woj. nowosądeckie. . * V I — nagrody i m . Oskara Kolberga, fundowano przez R e d a k c j ę „ B a r w " otrzy­ mali w t y m r o k u : Zofia i Stanislaw C h r z ą s t k o w s c y z P o d e g r o d z i a — za w y ­ bitne osiągnięcia w dziedzinie kultural­ nej i s p o ł e c z n e j , za k o l e k c j ę zabytków kultury ludowej Sądecczyzny; Aleksan­ d r a Czelusta — za h a f t y i w y r ó b u n i k a l ­ n y c h nicielnic do krosien; O l i m p i a Jaro­ szewicz — za m i s t r z o w s k i e o p a n o w a n i e warsztatu tkackiego i nowe wzory biało­ stockich d y w a n ó w dwuosnowowych.; Jan K a w u l o k (pośmiertnie), pasterz z Isteb­ nej — za w y r ó b u n i k a l n y c h i n s t r u m e n ­ tów muzycznych; Władysław Kirstein — n a n c z y c i e l m u z y k i z G d y n i — za zbio­ r y p i e ś n i k a s z u b s k i c h i k o c i e w s k i c h oraz za k o n t y n u o w a n i e t r a d y c j i O s k a r a K o l ­ berga na P o m o r z u ; doc. dr Franciszek K o t u l a — za d o r o b e k n a u k o w y i w i e l o ­ letnią opiekę nad zbiorami etnograficz­ nymi na Rzeszowszczyźnie; Czesława K o n o p k a z K a d z i d ł a — za c a ł o k s z t a ł t działalności artystycznej i społecznej; Wincenty Krajewski z Zawidza — za działalność a r t y s t y c z n ą i zasługi w stwo­ rzeniu ośrodka rzeźbiarzy sierpeckich; J ó z e f D u r k a , d r w a l z N o w e g o S ą c z a — za oryginalne osiągnięcia w twórczości rzeź­ biarskiej ; Aleksander Oleszczuk — ża zbieractwo i popularyzację folkloru Pod­ lasia; Ewelina P ę k s o w a z Zakopanego — za t w ó r c z ą k o n t y n u a c j ę malarstwa n a s z k l e ; K a z i m i e r z P i e t k i e w i c z —• z a pracę badawczą i wieloletnią opiekę nad sztuką ludową; Zofia Pokusa z Kanady — za p r a c ę w zespole , , C r a c o v i a " , w L o n ­ d o n ; M a r i a S i w u l a z K a n a d y — za p o ­ p u l a r y z a c j ę k u l t u r y polskiej w ś r ó d dzieci i młodzieży z Deaborn; Mateusz Startek z Ł ą ż k a O r d y n a c k i e g o — za w a l o r y ar­ tystyczne w y r o b ó w garncarskich; Józefa S i w e k ze w s i Z a k o ś c i e l e — z a c a ł o k s z t a ł t działalności artystycznej i społecznej; J e r z y W i t e k z U r z ę d o w a — za c e r a m i k ę figuralną; Prof. dr Maria Znamierowska-Prüfferowa—za dorobek n a u k o w y i wiel­ k i w k ł a d do opieki n a d k u l t u r ą l u d o w ą Polski północnej; Kapela Braci Bździuc h ó w z B i ł g o r a j a — za p ó ł w i e k u m u z y ­ kowania i kultywowania m u z y k i regio­ nalnej; Zespół „ T r z y Pokolenia" z Do­ m a n i c — za p i e ś n i , t a ń c e i s t r o j e l u d o w e Podlasia; Zespół Pieśni i T a ń c a i m . K l i m ­ k a B a c h l e d y z Z a k o p a n e g o — za k u l t y ­ wowanie tradycji góralskich w śpiewie i tańcu; Zespół Pieśni i Tańca Ludowego „ K o r o n k a " z B o b o w e j — za ś p i e w n o -muzyezne widowiska folklorystyczne; Zespół Taneczny „ K r a k o w i a k " z Bos­ t o n u ( U S A ) — za p o p u l a r y z a c j ę p o l s k i c h t a ń c ó w l u d o w y c h na terenie S t a n ó w Zjed­ noczonych; Zespół Tańców Ludowych „ J a n o s i k " z F i l a d e l f i i ( U S A ) — za w y s o k i poziom artystyczny i popularyzację fol­ k l o r u polskiego w a m e r y k a ń s k i c h ośrod­ kach studenckich; Zespół Taneczny „Unia-Juventus" z Kurytyby (Brazylia) za k u l t y w o w a n i e t r a d y c j i i k u l t u r y p o l ­ skiej w ś r o d o w i s k a c h polonijnych Ame­ ryki Południowej. * Ludwig Zimmerer, korespondent R F N , o d 1956 r o k u m i e s z k a j ą c y w Polsce, w y b i t n y znawca polskiej sztuki ludowej i jej kolekcjoner (pisaliśmy o kolekcji w n r 3 - 4 , 1975 r . ) o d z n a c z o n y z o s t a ł przez ministra K u l t u r y i Sztuki odznaką „Za­ służony dla K u l t u r y Polskiej". Inne 20, 27, 30.1 — o d b y ł y się w W a r ­ szawie — zorganizowane przez C e n t r a l ę Wytwórczości i Handlu Dewocyjnego „Ars Christiana"—spotkania z twórcami l u d o w y m i z terenu całej Polski. Celem o r g a n i z a t o r ó w jest pomoc a r t y s t o m l u ­ d o w y m , z%vłaszcza m ł o d y m , k t ó r z y nie mieli d o t ą d okazji zaprezentowania swych prac. * 2 3 . I I I — w B y d g o s z c z y o d b y ł a się u r o c z y s t o ś ć z o k a z j i 85 r o c z n i c y u r o d z i n T e o f i l a O c i e p k i , k t ó r y u d e k o r o w a n y zos­ tał K r z y ż e m Kawalerskim Odrodzenia Polski, p r z y z n a n y m m u przez R a d ę P a ń ­ stwa. * 27.111 — w W D K w O p o l u o d b y ł o się d w u d n i o w e spotkanie f o k l o r y styczne, zorganizowane przez W D K , M u z e u m W s i Opolskiej, Muzeum Śląska Opolskiego i Z a k ł a d F o l k l o r y s t y k i WSP. W spotka­ n i u u d z i a ł wzięli t w ó r c y l u d o w i i teore­ t y c y . W y s t ę p o w a ł o 12 z e s p o ł ó w , g r u p obrzędowych, gawędziarzy. Zorganizo­ wano też kiermasz w y r o b ó w ludowych. * 13.V — z m a r ł w Istebnej Jan K a w u ­ lok — najwybitniejszy przedstawiciel fol­ kloru Śląska Cieszyńskiego, muzyk, tan­ cerz, b a j a r z , d z i a ł a c z s p o ł e c z n y . Dom jego s t a ł się m a ł y m m u z e u m , odwiedza­ n y m przez tysiące t u r y s t ó w . * 19-29.V — w Parku Z i m o w y m w S z a m o t u ł a c h o d b y ł się I Ogólnopolski Plener R z e ź b y Ludowej, w k t ó r y m udział w z i ę ł o 17 p l a s t y k ó w a m a t o r ó w . * V — w B i a ł y m Dunajcu dokonano otwarcia izby pamięci Andrzeja Florka Skupnia, poety ludowego. Uroczystość ta o d b y ł a się w r a m a c h spotkania artys­ tów ludowych z Redakcją „Chłopskiej Drogi". Uchwalono wprowadzenie do programu „ D n i Prasy i Książki" do­ rocznych s p o t k a ń poetów i artystów lu­ dowych w Białym Dunajcu, jako nową imprezę pn. „ F ł o r k o w e Pisania". 251 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/99e339b3d49098c9519082d9f38b62c8.pdf e69f1ae931c719efb3b69a049bdf65b2 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4371 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4067 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31 z.1 ; s.59-61 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text P R Z Y P I S Y 1 Wzmiankuje go W . Ł u s z c z k i e w i c z , Kościół jego dzieje i zabytki, Bożego 5 Ciała, i kłasztory Śródmieścia, 1, „ K a t a l o g Z a b y t k ó w . . . " , opr. В . Przybyszewski i A . Ciechanowiecki oraz Z. C i e r n i a k ó w n a s. 49. 2 Kościoły Warszawa 1971, t . 4, (tekst) cz. 2, s. 38 (Kościół M a r i a c k i , skarbiec K r a k ó w 1898, B i b l i o t e k a K r a k o w s k a , t . 5, Por. t a m ż e ; >S. M i h a l i k , Denkmałer und Schulen des i S. Odrzywolska). unga- 6 riachen Drahtemails im Ausłand, Kościoły Budapest 1958, A c t a H i s t o r i a o i kłasztory Artium Acadomiao Scientiarum H u n g a r i c a o , t . 5, s. 103—104, t . 4, cz. 3 ( K o ś c i ó ł fig. 27; A. Bochnak i J . Pagaczewski, Polskie w tyczne wieków średnich., rzemiosło K r a k ó w 1069, s. 109; Kazimierz „Katalog Z a b y t k ó w S z t u k i w J'olsco", t . 4, Miasto artys­ i Kraków, Zespole 7 Stradom, Por. w kościele cz. 5 Śródmieścia 2, ,,Katalog Inwentaryzacji Zabytków J . Samek, Nieznana Mariackim w Krakowie nictwie s z t u k i " , K r a k ó w 1972, z. 10, s. 73—82. s Kościoły PAN „Zoszyty Naukowe U J . i kłasztory w Śródmieścia, Krakowie. puszka (do zagadnienia (Kościół Bożego Ciała i klasztor k a n o n i k ó w r e g u l a r n y c h , skarbiec Krakowie. krakowskim), IS późnogotycka opr. Z. C i e r n i a k ó w n a i S. O d r z y w o l s k a ) , m n p s w Zespole I n w e n ­ taryzacji Z a b y t k ó w I S P A N w Zabytków...", śś. P i o t r a i P a w ł a opr. I . Samkowa), mnps na rytów hostię w złot- Praco z h i s t o r i i 1, „ K a t a l o g Z a b y t k ó w . . . " , Warszawa 1971, t. 4, cz. 2 ( I I zeszyt i l u s t r . ) , s. 129, 130, f i g . Przy badaniach n a d obu z a b y t k a m i p o m a g a ł a u t o r o w i mgr. W . K o m o r o w s k i , k t ó r e m u s k ł a d a m na t y m miojscu po­ dziękowanie. 3 Monogramu togo nie u d a ł o się r o z w i ą z a ć . 4 K i e l i c h t e n m ó g ł p o w s t a ć w c z e ś n i e j niż informujo 749, (Klasztor f r a n c i s z k a n ó w opr. A . M a ł k i e w i c z , P. Maliszewski, A. Olszewski, u z u p e ł n i e n i e z ł o t n i c t w a J . Samek). ' L . Lepszy, Cech złotniczy w Krakowie, „Bocznik Kra­ k o w s k i " I , 1898, s. 208, ił. 16 na s. 195 i 20 na s. 209; T e n ż e , O mało data znanym naczyniu srebrnym roboty krakowskiej, „Sprawo­ zdania K H S " V , K r a k ó w 1890, s. 40, ił. 16 na s. 40. na plakietce, posiada b o w i e m na czarze nie d a j ą c y się obocnie odczytać boz o d ł ą c z e n i a koszyczka n a p i s . 1 0 T. Soweryn, Krakowskie klejnoty łudowe, Kraków 1935. Fot.: J . Łangda К R O N VII—IX Imprezy folklorystyczne i regionalne 1—4. V I I — w K a z i m i e r z u n a d W i ­ słą odbył się X O g ó l n o p o l s k i F e s t i w a l Kapel i Ś p i e w a k ó w L u d o w y c h , w k t ó r y m udział wzięło 40 k a p e l , 7 z e s p o ł ó w , 47 śpiewaków i 27 i n s t r u m e n t a l i s t ó w . Festiwal zaingurowany z o s t a ł k o n ­ certem „ O d K a s z u b do P o d h a l a " . W ś r ó d imprez t o w a r z y s z ą c y c h s z c z e g ó l n ą a t r a k ­ cją b y ł kiermasz s z t u k i l u d o w e j , w k t ó ­ r y m u c z e s t n i c z y ł o 80 t w ó r c ó w . D u ż ą o z d o b ą tegorocznego Festi­ walu b y ł a o p r a w a plastyczna A d a m a Kiliana. * 8—11. V I I — v/ Bukowinie Tat­ rzańskiej oil b y ł y się X „ S a b a ł o w e Baja­ n i a " — doroczny k o n k u r s g a w ę d z i a r z y , instrumentalistów i śpiewaków ludowych ziem g ó r a l s k i c h , zorganizowany przez Woj. O ś r o d e k K u l t u i y w N o w y m S ą c z u , filię P o d h a l a ń s k ą w N o w y m Targu, Gminny O ś r o d e k K u l t u r y i D o m L u ­ dowy oraz O d d z i a ł P o d h a l a n w B u k o w i n o Tatrzańskiej. W t e g o r o c z n y m konkursie u d z i a ł wzięło 300 a r t y s t ó w l u d o w y c h . J u r j ' p o d przewodnictwem prof, dr R o m a n a R e i n fussa p r z y z n a ł o n a g r o d y : „ S p i n k i ba­ cowskie" w grupio g a w ę d z i a r z y — T o ­ maszowi Sztokfiszowi z B u k o w i n y T a t ­ rzańskiej oraz J ó z e f o w i P i t o n i o w i z Za­ kopanego; w grupie i n s t r u m e n t a l i s t ó w l u d o w y c h - — J a n o w i Stochowi z B u k o ­ winy T a t r z a ń s k i e j i T o m a s z o w i Skupieniowi z P o r o n i n a ; w grupie ś p i e w a k ó w ludowych — d u e t o w i A n i e l i F i u s t i L u d ­ wice Dziubas z Poronina. I m p r e z ę u r o z m a i c i ł y a t r a k c j e dodat­ kowe, m . i n . kiermasz s z t u k i l u d o w e j , pokazy o b r z ę d ó w g ó r a l s k i c h oraz k o n ­ kurs na p o t r a w y i napoje regionalne. Czterodniowa impreza z a k o ń c z y ł a się spotkaniem p r z y ognisku i przedstawie­ niem sztuki regionalnej p t . „ G a z d ó w k a " I К A 1976 w w y k o n a n i u Amatorskiego Zespołu Teatralnego i m . J ó z e f a P i t o r a k a z B u k o ­ winy Tatrzańskiej. Po z a k o ń c z e n i u kiermaszu o d b y ł się k o n c e r t kapel l u d o w y c h . * 21. V I I — w G d y n i , z okazji g d a ń ­ skiego „ L a t a — 76", o d b y ł się „ J a r m a r k L u d o w y " , zorganizowany przez Regio­ nalne B i u i o S p r z e d a ż y „ C e p e l i a " . Program imprezy obejmował trzy rodzaje a k c j i : e k s p o z y c j ę o b i e k t ó w nie przeznaczonych do s p r z e d a ż y , p o t r a k ­ t o w a n y c h j a k o propozycja t o w a r o w a , kiermasz s z t u k i ludowej, na k t ó r y m w 26 stoiskach s p ó ł d z i e l n i e p i z o m y s ł u ludo­ wego i artystycznego z całogo k r a j u ofe­ r o w a ł y swe w y r o b y , oiaz pokaz m o d y , na k t ó r y m piezentowano stroje ł u d o w e i modele w s p ó ł c z e s n e n a w i ą z u j ą c e do wzorów ludowych. 22. V I I — w W a ł b r z y c h u , w czasie o b c h o d ó w Ś w i ę t a W y z w o l e n i a , o d b y ł y się w y s t ę p y z e s p o ł ó w folklorystycznych oraz o t w a r t o w y s t a w ę s z t u k i ludowej. * 22. V I I — w C z ę s t o c h o w i e w zwią­ z k u z obchodami Ś w i ę t a W y z w o l e n i a •Zorganizowano „ C e p e l i a d ę " . * 2 2 - 23, 29 — 30. V I I — w Koszali­ nie w czasie I I Ś w i a t o w e g o F e s t i w a l u C h ó r ó w P o l o n i j n y c h zorganizowano wiel­ k i j a r m a r k f o l k l o r y s t y c z n y , k t ó r y cie­ szył się w i e l k i m powodzeniem z a r ó w n o u gości zagranicznych, j a k m i e s z k a ń c ó w miasta. * 1. V I I I — w T o r u n i u odbył się kiermasz w y r o b ó w l u d o w y c h , zorganizo­ w a n y przez M u z e u m Etnograficzne w w r a m a c h prowadzonej a k c j i : „ S p o t k a ­ nia z f o l k l o r e m " . 1—8. V I I I — w W i ś l e , Szczyrku, Ż y w c u i Makowie P o d h a l a ń s k i m odby­ w a ł się X I I I T y d z i e ń K u l t u r y Beskidzkiej „ B e s k i d y — 76". W tegorocznej impiezie u d z i a ł wzięło 35 z e s p o ł ó w regionalnych , w t y m 10 zagranicznych z B u ł g a r i i , Belgii, Cze­ chosłowacji i Jugosławii. Ponadto o t w a r t o w y s t a w y : sztuki ludowej w Szczyrku, na k t ó r e j pokazano ok. 400 prac 60 a r t y s t ó w ludowych, zdob­ nictwa bibułkowego — w Żywcu, ręko­ d z i e ł a artystycznego — w Makowie Pod­ h a l a ń s k i m oraz w y s t a w y o b r a z u j ą c e fol­ klor regionu, j a k : wystawa „ F o l k l o r B e s k i d z k i " w Bronnej i „ T y p y góralskie w malarstwie i g r á f i c o " w W i ś l e . bów Ponadto o d b y ł się kiermasz w y r o ­ ludowych. * 28,29. V I I I — w Warszawie, na do­ r o c z n y m festynie „ T r y b u n y L u d u " , od­ b y ł się m . i n . j a r m a r k l u d o w y i w y s t ę p y ludowych zespołów. * V I I I — w M u z e u m W s i Opolskiej w Opolu o d b y ł a się w ramach zaplano­ wanej p a n o r a m y f o l k l o r u polskiego pre­ zentacja f o l k l o r u n o w o s ą d e c k i e g o . Zapre­ z e n t o w a ł y go t u z e s p o ł y : „ K o r o n k a " z Bobowej, „ L a c h y " z Nowego Sącza, zespół i m . Andrzeja Skupnia — F l o r k a z B i a ł e g o Dunajca oraz g a w ę d z i a r z e — — Stanisław Klimek z Zabrzeży i Wła­ d y s ł a w Gondek. * V I I I — w G d a ń s k u o d b y ł się doro­ czny J a r m a r k D o m i n i k a ń s k i n a w i ą z u j ą c y do prastarej t r a d y c j i miasta. 59 �N a J a r m a r k u , w ś r ó d bogatego asor­ t y m e n t u w y r o b ó w r z e m i o s ł a , reprezen­ towana b y ł a r ó w n i e ż sztuka ludowa. 2. I X — w K r y n i c y o d b y ł się doro­ czny „ F e s t y n z D z i e n n i k i e m " , w czasie k t ó r e g o m . i n . zorganizowane z o s t a ł y przez „ C e p e l i ę " pokazy w y r o b u t k a n i n , h a f t u ludowego, r z e ź b i e n i a i malowania. * 4—6. I X — w T a r n o w s k i c h G ó r a c h o d b y ł y się X X „ D n i G w a r k ó w " , w cza­ sie k t ó r y c h zorganizowano sesję n a u k o w ą p o ś w i ę c o n ą h i s t o r i i t a r n o g ó r s k i ego gór­ n i c t w a srebra i o ł o w i u . N a estradach o d b y w a ł y się w y s t ę p y zaproszonych zes­ połów. * б—12. I X — w Z a k o p a n e m odby­ w a ł a się wielka doroczna impreza X V „ J e s i e ń T a t r z a ń s k a " — d a j ą c a o k a z j ę za­ poznania się z p i ę k n e m k u l t u r y P o d h a l a i popularyzowania jej w a r t o ś c i . W programie i m p r e z y zorganizowano wystawy twórczości ludowej, w y s t a w y : prac u c z n i ó w s z k o ł y r z e m i o s ł i m . H . M o ­ drzejewskiej oraz S z k o ł y i m . A . K e n a r a , k t ó r a w t y m r o k u o b c h o d z i ł a 100-lecie swego istnienia. U d o s t ę p n i o n o t e ż zwie­ dzanie p r a c o w n i miejscowych t w ó r c ó w , m . i n . T . i H . Brzozowskich, W ł . Hasiora, A . R z ą s y , a t a k ż e Izb Regionalnych P ę k s o w e j , K a r p i e l a , Biernacika, W a l ­ czaka. D o m i n u j ą c ą imprezą „Jesieni Tat­ r z a ń s k i e j " był, jak zwykle, Festiwal Fol­ k l o r u Ziem G ó r s k i c h , k t ó r y w t y m r o k u z g r o m a d z i ł 19 z e s p o ł ó w , w t y m 11 zagra­ nicznych z B u ł g a r i i , Czechosłowacji, F r a n c j i , N o r w e g i i , N R D , R u m u n i i , Szwe­ cji, Turcji, Węgier, Włoch i ZSRR. Polskę reprezentowały zespoły: i m . Jana Sabały z Zakopanego, „ I s t e b n a " z Istebnej, „ J o d ł y " z Ż y w c a , „ S w a r n i " z Nowego Targu, „ B e s k i d y " z Żywca, „Podegro­ d z i e " z Nowego S ą c z a , „ Z i e m i a Cieszyń­ ska" z B i e l s k a - B i a ł e j i zespół i m . B a r t u s i a O b r o c h t y z Zakopanego. J u r y p o d p r z e w o d n i c t w e m prof, dr R o m a n a Reinfussa p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c e : w k a t e g o r i i z e s p o ł ó w au­ tentycznych „Złote Ciupagi" otrzymali: zespół folklorystyczny „Braduletul" z H o r e ż u ( R u m u n i a ) i p o l s k i Regionalny Zespół P i e ś n i i T a ń c a „ P o d e g r o d z i e " , „ S r e b r n ą C i u p a g ę " — z e s p ó ł folklorysty­ czny stambulskiego T o w a r z y s t w a Turys­ t y k i i Folkloru w Turcji (który otrzymał r ó w n i e ż „ C i u p a g ę d z i e n n i k a r s k ą " ) oraz zespół i m . J a n a S a b a ł y z Zakopanego; w k a t e g o r i i z e s p o ł ó w a r t y s t y c z n i e opra­ cowanych „ Z ł o t e C i u p a g i " otrzymali: zespół regionalny „ C h o p e " z B u ł g a r i i oraz polski Z e s p ó ł P i e ś n i i T a ń c a „ J o d ł y " z Żywca, „ S r e b r n e Ciupagi" — zespół g ó r a l s k i „ S w a r n i " z Nowego T a r g u ; w kategorii zespołów stylizowanych „Złotą Ciupagę" otrzymał Amatorski L u d o w y Zespół Taneczny „ W i e s i o ł k a " z D o l i n y ( Z S R R ) ; w k a t e g o r i i zespo­ łów r e p r e z e n t u j ą c y c h folklor rekonstruo­ wany „Złotą C i u p a g ę " o t r z y m a ł Zespół Pieśni i Tańca „Vysooan" z Rumunii, a „ S r e b r n ą C i u p a g ę " — zespół folklo­ r y s t y c z n y z F a l u n (Szwecja). Ponadto przyznano „ P u c h a r y Festi­ w a l u " oraz „ Z ł o t e L i ś c i e Jesieni T a t ­ rzańskiej" zespołom z Norwegii, N R D , Francji, Włoch i paru zespołom polskim. * 60 6—12. I X — o d b y ł y się D n i L i m a ­ nowej. G ł ó w n ą ich a t r a k c j ą b y ł „ F e s t i w a l F o l k l o r u Z i e m i L i m a n o w s k i e j " , w czasie którego występowały zespoły pieśni i t a ń c a , kapele, i n s t r u m e n t a l i ś c i , a na r y n ­ k u o d b y w a ł się kiormasz h a f t u ludowego. * 11,12. I X — w N o w e j S ł u p i o d b y ł y się doroczne „ D y m a r k i " . O p r ó c z p o k a z u w y t o p u ż e l a z a zorganizowano a t r a k c y j n e imprezy towarzyszące, jak kiermasz s z t u k i l u d o w e j , w y s t ę p y kapel i z e s p o ł ó w regionalnych oraz zabawy staropolskie. * 12. I X — w P ł o c k u o d b y ł y się Cen­ tralne D o ż y n k i . W ś r ó d licznych imprez zorganizowanych z tej okazji s z c z e g ó l n y m powodzeniem c i e s z y ł y się w y s t ę p y zespo­ łów regionalnych i ekspozycja r z e ź b l u ­ d o w y c h A n d r z e j a W o j t c z a k a i Tadeusza Kacelaka z K u t n a . * 12—18. I X — w K r a k o w i e trwały I V Ogólnopolskie Targi Sztuki Ludowej. Uroczystego otwarcia d o k o n a ł prezydent m . K r a k o w a Jerzy P ę k a l a w obecności m . i n . Tadeusza K i e l a n a z W y d z i a ł u K u l ­ t u r y К С P Z P R oraz licznie p r z y b y ł y c h gości i h a n d l o w c ó w zagranicznych. W programie tegorocznych T a r g ó w o d b y ł s i ę : w i e l k i kiermasz s z t u k i ludowej w s z y s t k i c h dziedzin, pokazy r ę k o d z i e ł a , w y s t ę p y zespołów folklorystycznych i pokazy m o d y w y k o r z y s t u j ą c e j wzory ludowe oraz otwarcie w y s t a w y — Sa­ l o n u Cepelia-Coopexim, gdzie po raz pierwszy na Targach przedstawiono pro­ pozycje dla k o n t r a h e n t ó w zagranicznych. Otwarto też w Muzeum Historycznym w y s t a w ę p n . „ I n s p i r a c j e ludowe we w s p ó ł c z e s n y m r z e m i o ś l e c e c h o w y m " , zor­ g a n i z o w a n ą przez I z b ę R z e m i e ś l n i c z ą . * 14—19. I X — w Zielonej G ó r z e od­ b y w a ł się V I I M i ę d z y n a r o d o w y F e s t i w a l Zespołów Pieśni i T a ń c a , w k t ó r y m u c z e s t n i c z y ł o 15 z e s p o ł ó w z 14 k r a j ó w : A u s t r i i , Bułgarii, Czechosłowacji, Finlan­ d i i , F r a n c j i , Grecji, H i s z p a n i i , J u g o s ł a w i i , N R D , R u m u n i i , W ę g i e r , Z w i ą z k u Radzie­ ckiego i Polski, k t ó r ą reprezentowali: L u b u s k i Z e s p ó ł P i e ś n i i T a ń c a z Zielonej G ó r y oraz „ B e s k i d " z Bielska B i a ł e j . F e s t i w a l o w i t o w a r z y s z y ł o wiele imprez, m . i n . w M u z e u m Z i e m i L u b u s k i e j otwa­ r t o w y s t a w ę s t r o j ó w z e s p o ł ó w folklorys­ t y c z n y c h b i o r ą c y c h u d z i a ł w V I I Festi­ w a l u , zorganizowano kiermasz s z t u k i ludowej oraz s y m p o z j u m poświęcone p r o b l e m o w i inscenizacji i d r a m a t u r g i i w i d o w i s k a folklorystycznego. Organizatorami Festiwalu b y l i : M i ­ nisterstwo K u l t u r y i S z t u k i , W y d z i a ł K u l t u r y U r z . M . w Zielonej G ó r z e , L u b u s k i e T o w a r z y s t w o Muzyczne, K o ­ mitet „Święta Pracy" i W D K — główny organizator i m p r e z y . P r z e w o d n i c z ą c y m k o m i t e t u organizacyjnego b y ł wojewoda Edward Hładkiewioz, dyrektorem V I I F e s t i w a l u — E d m u n d Wieczorek, dyre­ ktor W D K . 19. I X z okazji D n i Zielonej G ó r y i Winobrania, Muzeum Ziemi Lubuskiej z o r g a n i z o w a ł o doroczny kiermasz s z t u k i ludowej z u d z i a ł e m 17 t w ó r c ó w , repre­ z e n t u j ą c y c h : r z e ź b ę , haft, plecionkar­ stwo, w y c i n a n k ę , garncarstwo, p l a s t y k ę obrzędową. * 17—19. I X — w P i o t r k o w i e T r y b u ­ n a l s k i m o d b y ł się p i o t r k o w s k i J a r m a r k Folkloru i Sztuki Ludowej —„Cepeliada". Uroczyste otwarcie J a r m a r k u o d b y ł o się w Muzeum Okręgowym przy dźwiękach k a p e l i z Opoczna. Po p o ł u d n i u b a r w n y k o r o w ó d weselny r u s z y ł u l i c a m i miasta. N a p r o g r a m J a r m a r k u złożyły się w y s t ę p y z e s p o ł ó w regionalnych oraz kiermasz w y r o b ó w l u d o w y c h i pokazy u m i e j ę t ­ ności ludowych a r t y s t ó w . * 17—19. I X — w B i a ł y m s t o k u o d b y ł się w i e l k i F e s t y n Prasowy, zorganizo­ w a n y z okazji 25-lecia „ G a z e t y W s p ó ł ­ czesnej". W ś r ó d licznych imprez zorga­ nizowano kiermasz s z t u k i ludowej i po­ kazy u m i e j ę t n o ś c i l u d o w y c h t w ó r c ó w . * 1 9 . I X — w Głogoczowie (Myśleni­ ckie) o d b y ł y się obchody „ Ś w i ę t a Plo­ n ó w " . N a p r o g r a m z ł o ż y ł y się m . i n . : konkurs wieńców dożynkowych, występy z e s p o ł ó w i kiermasz s z t u k i ludowej. * 25. I X — w E l b l ą g u z okazji inau­ g u r a c j i R o k u K u l t u r a l n e g o zorganizowa­ no kiermasz t w ó r c z o ś c i ludowej i rzemio­ sła artystycznego z t e r e n u w o j . elblą­ skiego. W kiermaszu wzięło u d z i a ł 2!) t w ó r c ó w , a w ś r ó d prezentowanych prac d o m i n o w a ł y liczebnie: r z e ź b a , haft, wy­ cinanka i t k a n i n a . W czasie kiermaszu o d b y ł się kon­ k u r s na najlepsze stoisko: I miejsce zdo­ b y ł S t a n i s ł a w Ż y r e k , P r a b u t y — za rzeź­ b ę ; I I miejsce — A n n a K i e r p i c z a k , Głęb y — za h a f t ; I I I miejsce — Mirosław D z i e w i a ł t o w i c z , B r a n i e w o — za rzeźbę. O r g a n i z a t o r a m i imprezy b y l i : W o j . Ośrodek K u l t u r y i W R Z Z w Elblągu. * 25,26. I X — w M u z e u m W s i Opolskioj zaprezentowano i m p r e z ę o b r z ę d o w ą pn. „Żniwniok Opolski", zorganizowaną z okazji Ś w i a t o w e g o D n i a T u r y s t y k i . I m p r e z ę u r o z m a i c i ł y w y s t ę p y zes­ p o ł ó w f o l k l o r y s t y c z n y c h , Z e s p o ł u Pieśni i T a ń c a „ O l z a " z Czeskiego Cieszyna i „Halki" z Lubińca. * I X — w K r a s n y m s t a w i e odbyła się t r z y d n i o w a impreza p n . „ K r a s n o s t a w s k i e C h m i e l a k i " . O p r ó c z g ł ó w n e g o widowiska ehmielarskich d o ż y n e k , o d b y ł się także kiermasz s z t u k i ludowej oraz czynna b y ł a wystawa chmielarstwa. Konkursy i wystawy V I — I X — w M u z e u m Etnograficz­ n y m w T o r u n i u c z y n n a b y ł a wystawa s z t u k i ludowej Mazowsza, zorganizowana w r a m a c h w s p ó ł p r a c y m i ę d z y muzeami T o r u n i a i P ł o c k a ze z b i o r ó w Muzoum Mazowieckiego. Z a ł o ż e n i e m wystawy było ukazanie bogactwa i z r ó ż n i c o w a n i a dzie­ d z i n dawnej i w s p ó ł c z e s n e j sztuki ludo­ wej Mazowsza w historycznych granicach tej dzielnicy, k t ó r a stanowi ugrupowanie k i l k u n a s t u r e g i o n ó w etnograficznych o z r ó ż n i c o w a n e j k u l t u r z e ludowej. Wśród eksponatów dominowały: s t r ó j , t k a c t w o , r z e ź b a , ceramika i wyci­ n a n k a . Pokazano t a k ż e m . i n . izbę kur­ p i o w s k ą z Puszczy Zielonej z przełomu �X I X i X X w. oraz i z b ę z regionu g ą b i ń sko-sannickiego z tego samego okresu. Scenariusz w y s t a w y o p r a c o w a ł A l e ­ ksander B ł a c h o w s k i , o p r a w ę p l a s t y c z n ą Aleksander B ł a c h o w s k i i J o a n n a Strze­ lecka. P o w a ż n y u d z i a ł w p r z y g o t o w a n i u wystawy m i a ł a mgr W . Dowlasiewiczkierownik d z i a ł u etnograficznego M u z e u m Mazowieckiego w P ł o c k u . * 7. V I I — w D o m u K u l t u r y w M r ą ­ gowie o t w a r t a z o s t a ł a I I I W y s t a w a Twórczości L u d o w e j , na k t ó r e j p o k a z a n o : rzeźbę, hafty, w y r o b y z w i k l i n y , p i s a n k i , pająki, w y c i n a n k i i m a l a r s t w o n a szkle. Udział w wystawie wzięło w sumie 30 twórców. * I . V I I — na Z a m k u w Golubiu-Dobrzyniu otwarta została wystawa twórczości ludowej w o j . t o r u ń s k i e g o . Organizatorem w y s t a w y b y ł o M u z e u m Etnograficzne w T o r u n i u p r z y w s p ó ł ­ udziale M u z e u m Regionalnego P T T K w Golubiu-Dobrzyniu. * I I . V I I — w Ż e r d z i , j e d n y m z naj­ większych o ś r o d k ó w t k a c t w a regionu lubelskiego, o d b y ł się k o n k u r s i pokaz tkactwa, zorganizowany przez Klub Twórców i A r t y s t ó w L u d o w y c h d z i a ł a ­ jący przy f i l i i W D K w P u ł a w a c h . * 13. V I I — w l o k a l u Towarzystwa Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h w Warszawie otwarta z o s t a ł a w y s t a w a spizedażna obrazów na szkle Z d z i s ł a w a W a l c z a k a , twórcy ludowego z Podhala. * 22. V I I — w M u z e u m i m . W ł a d y ­ sława O r k a n a w Rabce odbjdo się otwar­ cie w y s t a w y i ogłoszenie w y n i k ó w k o n ­ kursu p n . „ W s p ó ł c z e s n o m a l a r s t w o n a szkle K a r p a t P o l s k i c h " . K o n k u r s z o s t a ł zorganizowany przez Muzeum i m . Orkana, a u d z i a ł w n i m wzięło 96 a u t o r ó w z 5 w o j e w ó d z t w : n o w o s ą d e c k i e g o , bielskiego, przemyskie­ go, k r o ś n i e ń s k i e g o i krakowskiego. W sumie n a d e s ł a n o 430 prac. J u r y p o d p r z e w o d n i c t w e m prof, d r Romana Reinfussa p r z y z n a ł o n a g r o d y n a s t ę p u j ą c e : w grupie prac o t e m a t y c e i formie t r a d y c y j n e j nagrody I o t r z y m a l i : Ewelina P ę k s o w a z Zakopanego, Zofia Roj z Zakopanego i P i o t r P i o t r o w s k i z Rabki. Nagrody I I — Bronisław Bed­ narz ze Skrzypnego, S t a n i s ł a w a Czech-Walczakowa i Władysław Walczak z Zakopanego, J a n i n a Jaros z Zakopa­ nego, J a n R a p c i a k z P o r ę b y W i e l k i e j , Zdzisław W a l c z a k z Zakopanego, Zofia P a r z ą t k a zo Skrzypnego, J a n i n a Siero­ sławska z R a b k i . W grupie prac nie n a w i ą z u j ą c y c h do t r a d y c j i nagrody I nie przyznano. Nagrody I I o t r z y m a l i : J a n Jarosz z Czer­ wiennego, A d a m D o l o ż u c h o w i c z z Zako­ panego, J a k u b K r ó l c z y k z Kluszkowiec i Marian Leja z Ł u k a w i c y . Ponadto w obu grupach p r z y z n a n o nagrody I I I i w y r ó ż n i e n i a . W grupie dziecięcej nagrodzono i w y r ó ż n i o n o 31 o s ó b , w t y m a ż 22 z Paszyna. * 22. V I I — w N o w y m T a r g u , w za­ bytkowym Ratuszu otwaita została galeria — Cepelii — w s p ó ł c z e s n e j sztuki ludowej. N a i n a u g u r a c j ę zorganizowano e k s p o z y c j ę „ W s p ó ł c z e s n e j r z e ź b y ludo­ wej K a r p a t P o l s k i c h " , n a k t ó r e j zapre­ zentowano prace 170 a r t y s t ó w . Ekspo­ n a t y p o c h o d z ą z k o n k u r s ó w na r z e ź b ę K a r p a t zorg. przez M u z e u m w N o w y m Sączu. * 26. V I I — w D o m u Z w i ą z k ó w Za­ w o d o w y c h w K a t ó w icach o t w a r t a z o s t a ł a o g ó l n o p o l s k a w y s t a w a k o n k u r s o w a ama­ torskiej p l a s t y k i p n . „ S p o r t w sztuce", zorganizowana przez W o j . R a d ę Z w i ą z ­ k ó w Zawodowych w ramach Przeglądu A k t y w n o ś c i K u l t u r a l n y c h L u d z i Pracy. N a k o n k u r s w p ł y n ę ł o 299 prac 170 a u t o r ó w , j u r y z a k w a l i f i k o w a ł o 143 ekspo­ n a t y , z tego 86 z dziedziny malarstwa, 30 — r z e ź b y i 27 g r a f i k . N a g r o d y o t r z y m a l i : nagr. I — Ja­ r o s ł a w Miklasiewicz z Poznania, n a g r . I I — B r o n i s ł a w K r a w c z u k z G l i w i c , nagr. I I I — E w a Majcher z W o l s z t y n a . Ponadto przyznano szereg w y r ó ż n i e ń . * V I I — w Domu K u l t u r y Zagłębia Miedziowego w L u b i n i u czynna b y ł a w y s t a w a malarza — „prymitywisty" B r u n o n a Podjaskiogo. * V I I — w Muzeum w Zabrzu czynna b y ł a wystawa pn. „ S z t u k a Ludowa Pod­ h a l a " , zorganizowana ze z b i o r ó w M u z e u m T a t r z a ń s k i e g o w Zakopanem. Zaprezen­ t o w a n o t u : m a l a r s t w o n a szkle, s t r ó j i wyroby z metalu. * V I I — w Muzeum Okręgowym w Radomiu przy współpracy z Muzeum E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie zorga­ nizowano w y s t a w ę p n . „ P o l s k i e stroje l u d o w e " . Pokazano p o n a d 200 s t r o j ó w z 21 r e g i o n ó w k r a j u . V I I — w T u c h o l i r o z s t r z y g n i ę t o do­ roczny k o n k u r s na, s z t u k ę l u d o w ą z reg­ i o n u B o r ó w Tucholskich, zorganizowany przez Borowiackie T o w a r z y s t w o K u l t u r y . W i ę k s z o ś ć najciekawszych prac z a k u p i ł y muzea: Etnograficzne w T o r u n i u , Reg­ ionalne w Chojnicach oraz W y d z i a ł K u l t u ­ r y i S z t u k i U r z . W o j . w Bydgoszczy. Nagrodzono w sumie p o n a d 40 t w ó r c ó w . N a g r o d y specjalno o t r z y m a ł y : Maria W y t r ą ż e k z Ż a l n a , Helena Grabowska i H o n o r a t a B ł o c h z T u c h o l i oraz M a r i a Kopeć z Kęsowa. F u n d a t o r a m i n a g r ó d b y l i : Borowia­ ckie T o w a r z y s t w o K u l t u r y oraz W y d z i a ł K u l t u r y i Sztuki Urz. Wojewódzkiego. * V I I — w Muzeum Okręgowym i m . St. Staszica w Pile o t w a r t a z o s t a ł a wysta­ w a prac nagrodzonych na I W o j e w ó d z k i m Konkursie Twórczości Ludowej. Na kon­ k u r s w p ł y n ę ł o 386 prac 60 a u t o r ó w , z czego na w y s t a w ę z a k w a l i f i k o w a n o 174 prace z dziedziny r z e ź b y , malarstwa, h a f t u , w y c i n a n k i i ceramiki. * V I I — w Muzeum Regionalnym w Ż y w c u czynna b y ł a w y s t a w a b i b u ł k o ­ wych wieńców i bukietów wyróżnionych n a k o n k u r s i e : autorek z Cisca, Ż y w c a , P e w l i W i e l k i e j i Sopotni W i e l k i e j . * VII — w Klubie Stowarzyszenia „ P a x " w K i e l c a c h o t w a r t a z o s t a ł a po­ konkursowa I V W y s t a w a W s p ó ł c z e s n e j L u d o w e j S z t u k i Sakralnej, zorganizo­ wana przez „ P A X " . N a tegoroczny k o n k u r s n a d e s z ł o p o n a d 600 prac 83 t w ó r c ó w z w o j . kieleckiego i radomskiego. J u r y p o d przowodnictwem art. p l a s t y k a W i e s ł a w a M ü l d n e r - N i e c k o w s k i e g o przy­ z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c e : w zakresie c e r a m i k i figuralnej nagrody I przyznano Stefanowi K w a p i s z o w i i E l ż b i e c i e K l i m ­ czak, n a g r o d ę I I — Jadwidze Kosiarskiej, nagrodę I I I — Stanisławowi Seweryńskiemu. W dziedzinie r z e ź b y w drewnie I n a g r o d ę o t r z y m a ł W ł a d y s ł a w Grusz­ c z y ń s k i , n a g r o d ę I I — Grzegorz Szew­ czyk, n a g r o d ę I I I — Stanisław Piwoński. W dziedzinie kowalstwa n a g r o d ę I — — K a z i m i e r z Markiewicz, nagrody I I — — Czesław Zemsta i K r z y s z t o f J a k u b i a k , n a g r o d ę I I I - Markiewicz — junior. Za w y r ó b k w i a t ó w n a g r o d ę I przyznano Helenie S t r z ę p k o w s k i e j , n a g r o d ę I I — — Genowefie Chachor. Ponadto przy­ znano szereg w y r ó ż n i e ń . W czasie w y s t a w y zorganizowano s y m p o z j u m , na k t ó r y m dyskutowano p r o b l e m y s z t u k i ludowej w Polsce. Re­ feraty w y g ł o s i l i : prof, dr J ó z e f Chałasińs k i , red. Aleksander Jackowski i dr Stefan Rosiński. Z okazji w y stawy wydano folder. * V I I — w Koszalinie o d b y ł się X I V K o n k u r s R ę k o d z i e ł a Ludowego i T w ó r ­ czości P a m i ą t k a r s k i e j . W konkursie u d z i a ł wzięło 42 a u t o r ó w , k t ó r z y nade­ słali w sumie 352 prace. N a g r o d y I za zestaw r z e ź b o t r z y m a l i : Ryszard Rabiega, Tadeusz M i r o w s k i ze wsi Jeleni R u ­ czaj. N a g r o d ę za zestaw oryginalnych w y r o b ó w z b u r s z t y n u o t r z y m a ł Zbigniew Waraszkiewicz z D a r ł o w a . * V I I I — w P u ł t u s k u otwarta została w y s t a w a s z t u k i ludowej regionu kurpio­ wskiego Puszczy B i a ł e j , zorganizowana przez p u ł t u s k i e Muzeum Regionalne oraz Sp. P r z e m y s ł u Ludowego i R ę k o ­ d z i e ł a Artystycznego „ T w ó r c z o ś ć K u r ­ piowska". Pokazano t u 200 e k s p o n a t ó w z za­ kresu t k a c t w a i h a f t u ludowego oraz c e r a m i k ę i r z e ź b ę w drewnie. * V I I I — w salach M u z e u m O k r ę g o ­ wego w S u w a ł k a c h o t w a r t a z o s t a ł a w y ­ stawa w s p ó ł c z e s n e j r z e ź b y ludowej, zorga­ nizowana przez M u z e u m p r z y w s p ó ł ­ pracy Stowarzyszenia S p o ł e c z n o - K u l t u ­ ralnego „ S u w a l s z c z y z n a " . N a wystawie zaprezentowano prace 11 t w ó r c ó w z te­ renu województwa. * V I I I — w salonie Z P A P w Olsztynie otwarto w y s t a w ę twórczości ludowej. * V I I I — w D o m u K u l t u r y w Białogrodzie czynna b y ł a w y s t a w a p n . „ K u l ­ t u r a wschodniopomorska". * 10. I X — w Ł o d z i o t w a r t a z o s t a ł a pokonkursowa wystawa pn. „ T k a n i n a artystyczna Cepelii", zorganizowana przez Centralne M u z e u m W ł ó k i e n n i c t w a 61 �i Z w i ą z e k Sp. R ę k o d z i e ł a Ludowego i Artystycznego w Warszawie. Pokazano 4 rodzaje t k a n i n : gobeliny, d y w a n y , k i l i m y i sumaki. Ñ a k o n k u r s n a p ł y n ę ł o 550 prac z całego k r a j u , z czogo 284 z a k w a l i f i k o ­ wano na w y s t a w ę . Przyznano 38 n a g r ó d i w y r ó ż n i e ń . Rogalska, n a g i o d y I I I (po 2.000 zł) — — J a d w i g a H n i e d z i e j k o i Regina Masełbas. Ponadto przyznano szereg wyróż­ nień. * I X — w Muzeum Okręgowym w Zamościu otwarto p o k o n k u r s o w ą wysta­ wę S z t u k i Lrrdowej Zamojszozyzny. N a k o n k u r s w p ł y n ę ł o 270 prac 37 t w ó r c ó w u d o w y c h tego regionu. * 22. I X — w S ł u p s k u o t w a r t a zo­ stała „Ogólnopolska Wystawa Plastyki Amatorskiej R z e m i o s ł a Cechowego", zor­ ganizowana przez Centralny Z a r z ą d Rze­ m i o s ł a oraz K o s z a l i ń s k ą I z b ę R z e m i e ś l n i ­ czą. N a t e g o r o c z n ą w y s t a w ę n a d e s ł a n o ponad 300 prac z zakresu m a l a r s t w a , rzeźby i grafiki. Cztery r ó w n o r z ę d n e nagrody I o t r z y ­ m a l i : J a n W i e t r z y k z M a j d a n u Sopoc­ kiego, S t a n i s ł a w Mazurek z Potaszni, E d w a r d Jezierski z W e r b k o w i c i W ł a ­ d y s ł a w a G r u d z i ń s k a z Hrubieszowa. * * I X — w P a ń s t w o w y m Muzeum E t ­ n o g r a f i c z n y m w Warszawie czynna b y ł a w y s t a w a p n . „ R u m u ń s k a sztuka n a i w n a " , na k t ó r e j zaprezentowano 80 o b r a z ó w malarzy „ n a i w n y c h " z różnych regionów Rumunii. 27. I X — w M u z e u m W o j s k a w B i a ł y m s t o k u r o z s t r z y g n i ę t y z o s t a ł ogól­ nopolski k o n k u r s p n . „ W o j s k o w sztuce ludowej". W konkursie u c z e s t n i c z y ł o p o n a d 50 t w ó r c ó w , k t ó r z y n a d e s ł a l i 78 r z e ź b i 30 t k a n i n . J u r y p o d p r z e w o d n i c t w e m z-ey Dyrektora Departamentu Muzeów i Ochrony Z a b y t k ó w , F i a n c i s z k a M i d u r y , p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c e : w dziale r z e ź b y nagrody I nie p r z y z n a n o ; nagro­ d y I I (po 3.000 zł) o t r z y m a l i : J a r o s ł a w F u r g a ł a i M a r i a n L e j a ; n a g r o d ę I I I (2.000 zł) — E d m u n d Zieliński. W działo t k a n i n y nagrody I (po 5.000 zł) o t r z y m a ł y : S t a n i s ł a w a C z a p l i ń ­ ska i M a r i a n n a Dzieszko; nagrody I I (po 3.000 zł) — Felicja Malewicka i Janina S U M M A Polska sztuka ludowa za granicą V I I — w siedzibie F u n d a c j i K o ś c i u ­ szkowskiej w N o w y m Y o r k u czynna b y ł a w y s t a w a prac N i k i f o r a . O r g a n i z a t o r k ą wystawy była Katherine Sękowski. V I T — we L w o w i e w M u z e u m Sztu­ k i U k r a i ń s k i e j czynna b y ł a w y s t a w a rzeszowskiej s z t u k i ludowej. Zgromadzo­ no t u ponad 300 e k s p o n a t ó w z r ó ż n y c h R I E S © dziedzin s z t u k i , j a k r z e ź b a , s t r ó j , koro­ n k a , h a f t , zabawka i f o t o g r a m y budow­ n i c t w a w s i rzeszowskiej. Wystawa zorganizowana została przez d z i a ł etnograficzny Muzeum O k r ę ­ gowego w Rzeszowie. * 13—22. V I I I — w M a l m ó (Szwecja) n a M i ę d z y n a r o d o w y c h Targach d u ż y m zainteresowaniom cieszyła się wystawa Sp. R ę k o d z i o ł a Ludowego i A r t y s t y c z ­ nego i m . St. W y s p i a ń s k i e g o z K r a k o w a , p r z y s p a r z a j ą c s p ó ł d z i e l n i wielu nabyw­ ców. * 24. I X — w Berlinie, w Museum fur V o l k s k u n d e o d b y ł o się uroczysto otwarcie w y s t a w y p n . „ M i k o ł a j K o p e r n i k w oczach p o l s k i c h t w ó r c ó w l u d o w y c h " . W y s t a w a z o s t a ł a zorganizowana w ra­ mach t r w a j ą c e j w s p ó ł p r a c y Muzeum Etnograficznego w T o r u n i u z muzeum b e r l i ń s k i m , gdzie b y ł a p i e r w s z ą w y s t a w ą e t n o g r a f i c z n ą z k r a j ó w socjalistycznych. N a u r z ą d z o n e j z d u ż y m rozmachem ekspozycji pokazano 123 najciekawsze r z e ź b y , uzyskane przez M u z e u m Etno­ graficzne z k o n k u r s u ogólnopolskiego oraz barwne f o t o g r a m y miejsc p o b y t u K o p e r n i k a , w y p o ż y c z o n e z Muzeum Okręgowego w Toruniu i kopię X V I -wiocznego p o r t r e t u wielkiego astronoma. W y s t a w ę p r z y g o t o w a l i pracownicy obu m u z e ó w . A u t o r o m scenariusza i pro­ j e k t u ekspozycji b y ł d y r . Aleksander Błaehowski. Z okazji w y s t a w y w y d a n o katalog. Р Е З Ю М Е S U M M A R Y OP A R T I C L E S K r y s t y n a H e r m a n o w i с z-N o w а к — R E S E A R C H O N W anda D r a b i к — DECORATED HOLLOW MASONRY F O L K COSTUMES I N P O L A N D - ASSESSMENT OF A C H I E ­ U N I T S OF C E M E N T ( R E S E A R C H I N T O CONTEMPORARY VEMENTS FOLK ART) Since the beginning of the 19th c e n t u r y folk costumes have One o f v e r y few forms o f f o l k a r t developing now is the beon one o f the domains of f o l k a r t arousing the greatest interest decoration of the walls of houses (or u n d e r p i n n i n g ) made of among ethnographers concrete or cement hollow masonry u n i t s . A n average hollow a n d lovers of folk c u l t u r e . H o w e v e r , the f i r s t descriptions of a scientific character d i d n o t appear t i l l the years between the W o r l d Wars. Since the Second War, World masonry u n i t is a rectangular p r i s m 25 X 50 X 25 c m mado of cement m i x e d w i t h sand a n d water cast i n t o a wooden mould. the most i m p o r t a n t project has been the A t l a s of Polish In m a n y regions o f P o l a n d the wooden m o u l d is carved F o l k Costumos planned for 59 volumes, of w h i c h 30 have been w h i c h produces published so far. I t is w o r t h n o t i n g t h a t i n Poland thero are 50 The f i r s t decorated moulds were n o t e d about 1933. Decorated basic a n d almost 500 regional varieties of f o l k hollow masonry u n i t s became popular after the last war and costumes. I n her w o r k the authoress sets o u t t o show t o w h a t o x t e n t ornaments impressod on the cement surface. can be f o u n d i n various rogions o f the c o u n t r y . The moulds the s t u d y of f o l k costumes can become a source t o t h e h i s t o r y are made e x a c t l y like the of clothes, points t o the influenco of foreign i m p o r t s a n d of t o w n l i t t l e gingerbread m o u l d s . E x c e p t for open-work decoration all clothes on those w o r n i n t h e c o u n t r y . U n f o r t u n a t e l y , most o f the other techniques the studies on t h e subject p a y too l i t t l e a t t o n t i o n t o t h e l i n k s are skilled i n wood-carving. b u t t e r p r i n t s , cheese presses and are used b y carpenters a n d joiners who of the folk costume w i t h the social s t r u c t u r e o f the village i t comes f r o m , w i t h t h e f i n a n c i a l s i t u a t i o n of those w h o wear i t , customs a n d rites a n d the frrnction i t h a d t o f u l f i l l i n t h e r u r a l R o m u a l d a H a n к o w s к a — " T A P E S T R I E S " PAINTED c o m m u n i t y . Also, e x i s t i n g descriptions o f f o l k costumes do n o t ON BY PAPER FAIENCE PAINTRESSES contain adequate i n f o r m a t i o n concerning the c u t of the costumos, the colour variants, changes conrrectod w i t h fashion, the n u m b e r The article deals w i t h pictures o f flower designs painted of costumes a n d their elements owned b y people, ways o f keeping on paper b v the workers of the Table-ware Ceramic Works in a n d cleaning the costumos, the p r o b l e m o f substitute W ł o c ł a w e k . These workers p a i n t certain defined patterns, the elements used b y poor people, etc. Comprehensive research i n t o folk shaping o f w h i c h t h e y can also influence. They take part i n the costumes is helpful in Biennale E x h i b i t i o n o f W ł o c ł a w e k Faionco at which they present following the changes t a k i n g placo i n the folk culture after the their o w n creative solutions i n o r n a m e n t a t i o n . I n 1974 they 19th surprised the organizers o f a contost 62 century. entitled "Contemporary � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c0e67c669c825a19318fb49e8c1e71c5.pdf 852bb0e46b74ff6f82a3408e56ca1712 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4392 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4087 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31,z.3; s.188-190 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K Imprezy R folklorystyczne O i regionalne 9.1. — odbył się V I Miechowski Przegląd Kolędników, w którym udział wzięły 3 grupy kolędnicze. Wszystkie trzy zaprezentowały widowisko „hero­ dów", różniąc się jednak interpretacją inscenizacyjną, strojom i niektórymi rekwizytami. Sąd konkursowy przyznał równo­ rzędne 3 nagrody po 1.200 zl wszystkim trzem zespołom, nagradzając dodatkowo za interpretację postaci m. in.: Żyda z kozą z zespołu OHP Miechów oraz śmierci z zespołu Racławic. * 14 —16.1. — mial miejsce w Żywcu I I Wojowódzki Przegląd Zespołów Ob­ rzędowych pn. „Żywieckie Gody" (m. in. konkurs powinszowań noworocznych po­ łączony z konkursem ludowych par tanecznych). I — W Ciechanowcu Towarzystwo Miłośników Ciechanowca i Muzeum Rol­ nictwa zorganizowały drugi już z kolei konkurs gry na ligawce. Laureatem został młody rolnik z Ty­ mianki — Jan Tymiński. * 27.11. — w Nądni k. Zbąszynia odbyła się „Biesiada Koźlarska", w któ­ rej udział wzięły władze gminne, WDK i LTK z Zielonej Góry oraz artyści ludowi i miłośnicy lubuskiego folkloru. 1—10.III. — w Białymstoku odbyła się „Dekada kultury wsi". W ramach imprezy zaprezentowano regionalną sztu­ kę ludową i folklor. Wystąpiły zespoły folklorystyczne, które poza muzyką i pieśnią ludową demonstrowały staro obrzędy ludowe w ich autentycznej, pierwotnej formie. * 17.III. — w Ostrołęce odbyły się I I Targi Sztuki, na których obok twór­ czości profesjonalnej oferowano także sztukę ludową i prace plastyków-amatorów. * 20.III. — na terenie Muzeum Pierw­ szych Piastów na jeziorze Lednickiem odbył się tradycyjny obrzęd topienia Marzanny. 26, 27. I I I — w Kolnie zorganizo­ wano po raz szósty przegląd zespołów, kapel i gawędziarzy ludowych. Do tego­ rocznego przeglądu zgłosiło się 40 kapel z województw: białostockiego, łomżyń­ skiego, suwalskiego i ostrołęckiego. Na­ grody ufundowały Wydziały Kultury i Sztuki Urzędów Wojewódzkich. * I I I — w siemiatyckim Ośrodku Kultury odbył się V I Wojewódzki Prze­ gląd Folklorystyczny „Szukamy talen­ tów". Jury przyznało nagrody zespołom „Klekociaki" i „Podlaskie Kukułki", kapeli ludowej „Podlasiacy" ze Spieszyna i Turmy Dużej oraz harmoniście Tade­ uszowi Wasilewskiemu ze Spieszyna. 188 N I-III 1977 I Konkursy i wystawy 19.1 otworzono w Państwowym Mu­ zeum Etnograficznym w Warszawie wy­ stawę z okazji 30'lecia „Polskiej Sztuki Ludowej". Pokazano na niej w cyklach fotografii zagadnienia podejmowane w piśmie, a także okładki dotychczaso­ wych 120 zeszytów. Ekspozycję zapro­ jektowała Jadwiga Jarnuszkiewiczowa. Równocześnie pokazano wystawę fo­ togramów sztuki ludowej współpracow­ nika pisma — Jana Swidorskkgo. Po wernisażu odbył się odczyt art. pi. Wladj'slawa Hasiora o sztuce ,.po­ wiatowej", ilustrowany przezroczami. 19.1 — w Zakl. Domu Kultury , Zamoch" w Elblągu otwarto wystawę sztuki ludowej Niemieckiej Republiki Demokratycznej z okręgu Neubrandenburg. Wystawę przygotował Ośrodek Kultury i Informa,cji NRD w Polsce. ; * 20.1 — w Ratuszu Staromiejskim w Gdańsku otwarta została pokonkurso­ wa wystawa prac twórców ludowych Kaszub i Koeiewia. Organizatorami kon­ kursu byli: WDK, Cepelia i sopocki Art-Region. Na konkurs wpłynęło ok. 300 prae 50 autorów. Na wystawie znalazły się m. in prace znanych artystów ludowych, jak: Izajasza Rzepy z Redy, Jana Giełdonia z Czarnej Wody, Władysława Licy, ale także i prace artystów młodych. 21.1 — w Muzeum Okręgowym w Łomży otwarto wy stawę sztuki ludo­ wej woj. łomżyńskiego. Pokazano 40 eksponatów z okresu od X V I do X X w., pochodzących głównie ze zbiorów miejs­ cowego Muzeum. r K A zorganizowana przez Muzeum Historii Ruchu Robotniczego w Warszawie oraz Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Przed­ stawiono ze zbiorów tego Muzeum ok. 100 prac 50 twórców. Zostały ono wyko­ nano na konkurs ogłoszony przez Mu­ zeum w 1974 r. pn. „Wielcy Polacy, ich życic i dzieła". Wydano ilustrowany katalog ze wstępom kustosza Muzeum X Pawilonu Helony Boczek oraz dyrektora Muzeum Etnograficznego w Toruniu Aleksandra Błachowskiego. * 6.II — w WDK w Białej Podlaskioj otwarto międzywojewódzką wystawę plastyki nieprofesjonalnej. Pokazano tu 150 prae 80 autorów z województw: bialskopodlaskiego, chełmskiego i zamoj­ skiego. Komisarzem wystawy byda Barbo.ra Piątkowska.. * 18.11 z okazji dorocznych „Dni Krynicy" otwarta tam została wystawa malarstwa Nikifora oraz rzeźb Józefa Citaka, Józefa Sikorskiego i Michała Smolonia. 24.11 — w Klubie MPiK w Kielcach otwarto wystawę rzeźb Tadeusza Zaka, robotnika „Chomaru", zamieszkałego w Łazach pod Kielcami. Organizatorami wystawy byli: WRZZ oraz Muzeum Narodowe w Kiel­ cach. W czasie otwarcia wystawy mgr Barbara Erbor omówiła twórczość Tade­ usza Żaka na tle tendencji rozwojowych sztuki ludowej. * I — rozstrzygnięty został I woj. konkurs na ozdoby choinkowe, zorgani­ zowany z inicjatywy WDK w Bielsku-Białej. Jury w składzie: mgr Berna­ detta Turno — etnograf, mgr Lucjan Grajny — etnograf oraz mgr Janusz Gembalski — plastyk WDK, biorąc pod uwagę w ocenie powiązania z tradycją, tworzywo, technikę wykonania, a także walory artystyczne i funkcjonalne przy­ znało nagrody Emilii Leśniak i Marii Mieszczak oraz Antoninie Filuś, Halinie Kos, Ludwikowi Kubaszczykowi, Wła­ dysławowi Sikorze i Teofilowi Szczygło­ wi. I — w Klubie MPiK w Grudziądzu czynna była wystawa prezentująca do­ robek I Grudziądzkiego Przeglądu Plastyków-Amatorów, zorganizowanego w ra­ mach ogólnopolskiej akcji pn. „Sojusz świata pracy z kulturą" przez gru­ dziądzkie Tow. Kultury i К MPiK. + I — w Centralnym Muzeum Włó­ kienniczym w Łodzi czynne były wystawy: „Polska tkanina ludowa" oraz „Polska współczesna tkanina artystyczna". * I — w Muzeum X Pawilonu Cyta­ deli Warszawskiej czynna była wystawa rzeźby ludowej pn. „Oni walczyli" 27.11 — w Nowym Targu odbyła się a,ukcja sztuki ludowej, zorganizowana na zakończenie wystawy zabawki ludo­ wej oraz wyrobów sztuki ludowej. Organizatorami imprezy byli: Sp. Zrze­ szenie „Milenium" i Galeria sztuki lu­ dowej Cepelii. Aukcję prowadzili artyści ludowi, Zofia Roj-Gąsiennica, malarka na szkle oraz kowal — Mieczysław Biernacik z Zakopanego. Przygrywała podhalańska kapela Józefa Koszarka, z Bukowiny Tatrzańskiej. Dochód z aukcji przeznaczono w ca­ łości na realizację Podhalańskiego Parku Etnografiozno-Pasterskiego w Witowie. * I I — w Starej Kordegardzie w Ła­ zienkach warszawskich otwarto wystawę współczesnych tkanin ludowych z wo­ jewództw: białostockiego, łomżyńskiego, olsztyńskiego, ostrołęckiego i suwalskie­ go. Na ekspozycję złożyło się ok. 80 prac, w tym dywany dwuosnowowe, dywany janowskie, tkaniny obrusowe, sejpaki, chodniki, krajki i maty. Wszystkie eksponowane prace zos­ tały zakupione przez Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie i'Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. �1Г iv Galerii Muzeum Śląska Opolskiego czynna była wystawa prac Nikifora. * I I — w Domu Amatorskiej Pracy Twórczej „Turnia" w Zakopanem ot­ warta została wystawa prac rodziny Biernftcików z Zakopanego. Mieczysław Bioriiacik zaprezentował tu kowalstwo artystyczne, Andrzej Biernacik — rzeźbę w drennie, Jolanta Biornacik-Zielińska i M.iria Biernacik-Ćwikła (córki Mie­ czysława) — malarstwo na szkle, Zofia Tatai-Biernacik — hafty i koronki, Antonina Roj -Baohlcda-Wala — tkaniny. I I — w Muzeum Okręgowym w Rze­ szowie czynna była wystawa „Motyw pracy w twórczośei ludowej". I I — odbyły się w Radomiu, Szczecinie i Płocku przeglądy plastyki amatorskiej, poprzedzające I I Triennale Plastyki Nieprofesjonalnej. W Radomiu instruktor-plastyk miejscowego WDK p. Stanisława Wojda pokazała bardzo ciekawo prace Stanisława Deli, robotni­ ka, którego obrazy, rysunki i wiersze stanowią jakby ilustrację historii kraju w ciągu ostatniego półwiecza. W Płocku wystawiono prace nadesłane z woje­ wództw: ciechanowskiego, konińskiego, ostrołęckiego, siedleckiego i płockiego. Przegląd przygotował z dużą starannoś­ cią Edward Kostek z WDK w Płocku. * l . I I I — w Białymstoku rozpoczęła się „Dekada Kultury Wsi", zorganizo­ wana z inicjatywy Komitetu Miejskiego Partii oraz Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego. W ramach imprezy otwarto wystawę pn. „Współczesna sztu­ ka ludowa woj. białostockiego", zorgani­ zowaną przy współpracy Sp. Zrzeszenia Wytwórców Rękodzieła Ludowego i Ar­ tystycznego w Białymstoku. * l . I I I — w Galerii „Gwarek 58" przy kopalni „Katowice" otwarta została wystawa plastyków-amatorów, pracowni­ ków kopalni. Pokazano ok. 100 prac z dziedziny malarstwa, rzeźby, grafiki. * 4.III — w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie otwarta została wystawa sztuki ludowoj ze zbio­ rów Ferdynanda Kijak-Solowskiego, ak­ tora i kolekcjonera, o którym pisaliśmy w „Polskiej Sztuce Ludowej" (nr 1/2 — 1975). Na wystawie pokazano ponad 300 eksponatów, w tym większość szopek i związanych z nimi akcesoriów. Wystawą tą Muzeum zainauguro­ wało cykl ekspozycji prywatnych kolek­ cji sztuki ludowoj. * 5,6. I I I — w Radomiu odbyły się imprezy finałowe ubiegłorocznej akcji kulturalnej pn. „Krajobrazy kultury miast i gmin ziemi radomskiej". W akcji tej udział wzięły 43 miasta-gminy i gmi­ ny, z których I miejsce uzyskał Lipsk (I960 pkt.), I I — Iłża (1123 pkt.), I I I — Kozienice (1060 pkt.), w kategorii gmin I miejsce zajął Jedlińsk (538 pkt.), I I — Sienno (524 pkt.), I I I — Kasanów (510 pkt.). Przez 2 dni trwał wojewódzki przegląd zespołów, kapel i śpiewaków ludowych zakończony koncertem laurea­ tów. Jury przyznało I nagrody: w kate­ gorii śpiewaków ludowych Janowi Babisowi z Bielin, w kategorii kapel — kapeli Józefa Zarasia z Nieznamierowic, w ka­ tegorii zespołów ludowych — zespołowi z Bielin. W salach Muzeum Okręgowego otwarta została wystawa sztuki ludowej ziemi radomskiej, na której 140 twór­ ców prezentowało swoje prace: obrazy, rzeźby, kowalstwo artystyczne, ceramikę, tkactwo, wyroby z wikliny, stroje ludo­ we, pisanki i pająki. Wśród nagrodzonych twórców znaleźli się m. in.: Stanisław Barylowicz z Kozienic, Antoni Jopkiewicz ze Skoryszewa, Paweł Winiarski z Iłży, Stanisław Dela z Gniewoszowa, Jan Madeyski z Przyłęka. Podczas otwarcia wystawy wręczone zostały nagrody zwycięzcom konkursu pn. „Rodzimi twórcy" (poezja, przy­ śpiewki, gadki ludowe), w którym nagrody I iii przyznano, nagrody I I otrzymali: Barbara Sochańska z Sołty­ sów (gm. Gielniów) oraz Waldemar Glina z Iłży. * 11.III — w Muzeum Etnograficz­ nym w Toruniu otwarta została pokon­ kursowa wystawa pn. „Plastyka ludowa i amatorska województwa toruńskiego". W konkursie ogłoszonym przez Mu­ zeum udział wzięło 130 twórców, którzy nadesłali w sumie 1.200 prac. Jury pod przewodnictwem art. ma­ larza prof. Stanisława Borysowskiego przyznało kilkanaście wyróżnień amato­ rom oraz w grupio twórców ludowych nagrodę I , którą otrzymał Jan Bieda z Jarantowic. Dwieście prac pokazano na wystawie. W marcu odbyły się ponadto wo­ jewódzkie przeglądy plastyki nieprofesjo­ nalnej w Bydgoszczy, Poznaniu i Łodzi (łącznie z woj. piotrkowskim). * 12. I I I — w Ośrodku Kultury w Siedlcach otwarto wystawę ludowych wycinanek z regionu Kołbieli i Powiśla Garwolińskiego. Organizatorami wysta­ wy byli: Muzeum Okręgowe i Ośrodek Kultury w Siedlcach oraz Kolo Folklo­ rystyczne studentów polonistyki z WSP, współorganizatorami — Muzeum Regio­ nalne w Łukowie i Garwoliński Ośrodek Kultury. Wystawa poprzedzona pene­ tracją w terenie pokazała zadziwiającą jeszcze żywość tradycji wycinkarskiej. Ogółem znalazło się na niej blisko 670 wycinanek, z których wicie reprezento­ wało bardzo wysoki poziom artystyczny. Z Garwolińskiego 12 wycinankarek nadesłało ok. 310 prac, a z Kolbielskiego 9 kobiet — 360 wycinanek. I nagrodę otrzymała Marianna Zgutka (starsza), I I nagrodę: Zofia Świderska z Goźlina Górnego oraz Zofia Grzęda z Sobieni Kielcze wskieh. * 19.III — w krakowskim Domu Kul­ tury odbyła się kolejna impreza z cyklu „Krakowska Wiosna Kulturalna" 1977, w ramach której zorganizowano wystawę sztuki ludowej regionu krakowskiego. Ponadto występowały kapele ludowo i podwórkowe, zespoły regionalne z Rud­ nika i Czarnochowic oraz grupy obrzędo­ we z Bębła, Modlniczki i Dobranowic. Tego samego dnia w Nowej Hucie, w ramach imprezy „Nowohucki kalej­ doskop", odbyła się prezentacja folkloru pn. „Piękno sztuki ludowej regionu krakowskiego". Z tej okazji otwarto wystawę sztuki ludowej regionu oraz zaprezentowano „Obrzędy ziemi kra­ kowskiej w wykonaniu zespołów z Rud­ nika, Czarnocłnwic i grup obrzędowych z Bębła, Modlniczki i Dobranowic. Pokazy poprzedziła prelekcja prof, dr Romana Reinfussa. I I I — w Częstochowie odbyły się „Konfrontacje cepeliowskie", w których zaprezentowało swe wyroby 38 spół­ dzielni rzemiosła ludowego. * I I I — w salonie Cepelii przy ul Puławskiej w Warszawie czynna była wystawa-sprzedaż wyrobów rękodzieła opoczyńskiego. * - I I I — rozstrzygnięty został konkurs „Plastyka obrzędowa regionu wieluń­ skiego", ogłoszony przez Muzeum w Wie­ luniu. W konkursie udział wzięło ok.40 autorów, głównie ze wsi. Wśród nadesła­ nych prac znalazły się kukły przebie­ rańców wigilijnych, zapustowe maszkary, rekwizyty używane w obrzędzie topienia Marzanny, bicze pasterskie, pisanki, gaiki, terkotki wielkopostne, wózki dyn­ gusowe i in., a także obiekty służąco do przystrajania wnętrz z okazji różnych obrzędów. I I I — w WDK w Rzeszowie czynna była wystawa rzeźb Franciszka Świdra i haftów Anieli Świder. Wśród rzeźb dominowała tematyka z życia dawnej i współczesnej wsi oraz dobrze podpatrzo­ ne typy ludzkie, postacie historyczne i sceny rodzajowe. Do tematów nowych należały sceny wyobrażone na podstawie lektur, jak Ojciec zadżumionych. Ponadto reprezentowana była tematyka trady­ cyjna — „śwdątków". * I I I — w Osiedlowym Domu Kultu­ ry w Tczewie zorganizowano wystawę sztuki ludowej, na której zaprezento­ wano rzeźby, tkaniny, malarstwo, haft i ceramikę twórców ludowych regionu kociewskiego. * I I I — w Zakopanem Muzeum Ta­ trzańskie im. T. Chałubińskiego zorga­ nizowało wystawę pn. „Podhalańskie instrumenty muzyczne". Wystawę przy­ gotowano z okazji 40-tej rocznicy śmierci Karola Szymanowskiego. Prezentowano eksponaty pochodziły ze zbiorów Mu­ zeum Tatrzańskiego. Z okazji wystawy wydany został katalog zawierający wstęp Aleksandry Boguckiej oraz ilustracje i wykaz ekspo­ natów. Komisarzem wystawy była Helena Średniawa, autorką scenariusza Alek­ sandra Bogucka, projektantem ekspo­ zycji — Eugeniusz Rodzik. Odbyło się też „Spotkanie z muzyką góralską", występy kapel i solistów. Organizatorem był Zarząd Główny Zwiąż ku Podhalan. 189 1 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/61dfe631a1937f3dc4f49d840a1d6371.pdf 7c599a359f1c56902dc8769191b492be Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4402 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4096 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31,z.4; s.249-252 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I IV-VI Imprezy folklorystyczne i regionalne 2 4 . I V — w K a l i s z u o d b y ł się koncert laureatów I I Woj. Przeglądu Amator­ skiego R u c h u A r t y s t y c z n e g o . W y s t ą ­ p i ł y m . i n . nagrodzone z e s p o ł y folklo­ rystyczne i regionalne. * 7—9.V — z okazji D n i W r o c ł a w i a o d b y ł a się w t y m m i e ś c i e I I „ C e p e l i a d a " . W z i ę ł o w niej u d z i a ł 36 s p ó ł d z i e l n i cepeliowskich z terenu c a ł e g o kraju, a 24 a r t y s t ó w l u d o w y c h d e m o n s t r o w a ł o swoje u m i e j ę t n o ś c i . N a estradzie kon­ certowały zespoły ludowe: „Juhasi" z Czarnego Dunajca, „ K u r p i a n k a " z K a ­ d z i d ł a , „ Z l o t y R ó g " z K r a k o w a oraz „Pilsko". * 15.V — w M P i K w L u b l i n i e o d b y ł y się t a r g i S z t u k i L u d o w e j , zorganizowane przez S T L i M u z e u m O k r ę g o w e (Dział Etnograficzny). Targom towarzyszyły p o k a z y ludowego r ę k o d z i e ł a oraz w y s t ę p y kapeli ze Skrobowa, z e s p o ł u wokalno-instrumentalnego „ P o c z t y l i o n k i " i zna­ nego kowala, a p r z y t y m g a w ę d z i a r z a — Bronisława Pietraka. * 16.V — w Bydgoszczy, z okazji 30-lccia d z i a ł a l n o ś c i Robotniczej Spół­ dzielni W y d a w n i c z e j „ P r a s a — K s i ą ż k a — R u c h " , zorganizowano w P a r k u L u d o ­ w y m festyn, w czasie k t ó r e g o o d b y ł się m . i n . j a r m a r k s z t u k i ludowej. * 22.V — w W D K w E l b l ą g u o d b y ł się I I I W o j e w ó d z k i Kiermasz T w ó r c z o ś c i Ludowej i Przemyślu Artystycznego. W kiermaszu wzięło u d z i a ł ok. 40 t w ó r ­ c ó w l u d o w y c h z terenu w o j e w ó d z t w a . Zaprezentowali oni prace z dziedziny r z e ź b y ludowej, t k a n i n y a r t y s t y c z n e j , hafciarstwa, k o r o n k a r s t w a , w y c i n a n k a r ­ stwa, garncarstwa, m a l a r s t w a i i n . S p o ś r ó d u c z e s t n i k ó w nagrody o t r z y ­ mali: Anna Kiertyczak z Głębocka i M a r i a J a ś k i e w i c z z K w i d z y n a za h a f t y , Stanisław Białczak" z Fromborka za r z e ź b ę w drewnie, L u d w i k D m o c h o w s k i z K w i d z y n a za m a l a r s t w o , M a r i a n n a K a p k a z Barcic za w y c i n a n k i , H e n r y k G ó ź d ź z T o l k m i c k a za r z e ź b ę , A d a m P i o t r o w s k i z Susza za m a l a r s t w o , Jerzy W i ś n i o r o w s k i z P r a b u t za r z e ź b ę . W r a m a c h K i e r m a s z u o d b y ł się t e ż p r z e g l ą d z e s p o ł ó w p i e ś n i i t a ń c a oraz w y s t ę p y kapel. 29.V — na P I . D e f i l a d w Warszawie dorocznym j u ż zwyczajem o d b y ł a się V I „ C e p e l i a d a " . O p r ó c z kiermaszu w y ­ r o b ó w „ C e p e l i i " oraz prac c z ł o n k ó w S T L a r t y ś c i l u d o w i d e m o n s t r o w a l i swoje umie­ K A 1977 j ę t n o ś c i , a s p ó ł d z i e l n i e cepeliowskie „ M o ­ da i S t y l " oraz „ P o z i o m " p r e z e n t o w a ł y modele inspirowane w z o r n i c t w e m ludo­ w y m . W y s t ę p o w a ł y r ó w n i e ż cepeliowskie zespoły pieśni i t a ń c a , jak: „ P o d h a l e " , „ O p o c z n o " , „ K a m i o n k a " . Po raz pierw­ szy wzięły u d z i a ł w „ C e p e l i a d z i e " człon­ kinie K ó ł G o s p o d y ń Wiejskich (ok. 100 o s ó b ) , d e m o n s t r u j ą c prace z a r ó w n o ludowe, j a k i t y p o w o amatorskie, nie­ j e d n o k r o t n i e na bardzo n i s k i m poziomie a r t y s t y c z n y m . I s t o t n e wydaje się j e d n a k t o , że po raz pierwszy obok selekcjono­ wanych wyrobów „Cepelii" m o ż n a było z o b a c z y ć prace r z e c z y w i ś c i e o b s ł u g u j ą c e ś r o d o w i s k o wiejskie. J e ś l i eksperyment nie p r z y s ł u ż y ł się u g r u n t o w a n i u r a n g i s z t u k i ludowej, to b y ł jednak w a ż n y dla e t n o g r a f ó w i w szystkich, k t ó r y c h interesuje rzeczywista sytuacja s z t u k i ludowej w k r a j u . ludowe r e p r e z e n t u j ą c e folklor r ó ż n y c h r e g i o n ó w . W r a m a c h i m p r e z y o d b y ł a się również „Cepeliada". * 19. V I — na d z i e d z i ń c u M u z e u m Etnograficznego w T o r u n i u o d b y ł się kiermasz w y r o b ó w l u d o w y c h z r ó ż n y c h regionów kraju. * 23,24.VI — na L c d n i c y k . Gniezna o d b y ł a się impreza f o l k l o r y s t y c z n a „ N o c K u p a ł y " . W i d o w i s k o o b r z ę d o w o zapre­ zentowali a k t o r z y T e a t r u Polskiego w Poznaniu, w y s t ę p o w a ł y z e s p o ł y i kapele ludowe, zorganizowano t e ż j a r m a r k w y ­ robów ludowych. * 4 — 1 2 . V I — w Ciechocinku o d b y w a ł się V I F e s t i w a l F o l k l o r u K u j a w . W ra­ m a c h imprezy o t w a r t o w y s t a w ę r z e ź b y ludowej K u j a w , k o n c e r t o w a ł y z e s p o ł y wokalno-instrumentalne z K o w a l a , Sta­ rego B r z e ś c i a , Radziejowa, Lubania, P i l i c h o w a , kapele ludowe i g r u p y folk­ lorystyczne z L i p n a i Radomie. Zorgani­ zowano kiermasz s z t u k i ludowej regionu i p o k a z y zdobienia fajansu z W ł o c ł a w k a . * 4 , 5 . V I — w Z u b r z y c y G ó r n e j na Orawie o d b y ł o się Pasterskie Ś w i ę t o , organizowane corocznie z inicjatywy M u z e u m Etnograficznego p r z y współ­ pracy z Woj. Ośrodkiem Kultury, Z W ZSMP w N o w y m Sączu i Gminnym Ośrodkiem w Jabłonce. Impreza ta, m a j ą c a na celu wskrzeszenie i zapre­ zentowanie d a w n y c h z w y c z a j ó w , b y ł a zarazem p r z e g l ą d e m z e s p o ł ó w folklo­ r y s t y c z n y c h regionu. 1 1 — 2 4 . V I — w O s t r o ł ę c e o d b y ł y się tradycyjne D n i Folkloru Kurpiowskiego, zorganizowane w ramach a k c j i pod hasłem „Człowiek—Praca.—Twórczość". O t w a r c i a i m p r e z y d o k o n a ł prezydent miasta, p o d k r e ś l a j ą c j a k wysokie zna­ czenie p r z y w i ą z u j ą w ł a d z e polityczno-administracyjne O s t r o ł ę k i do k u l t y w o ­ wania t r a d y c j i regionalnych ziemi k u r ­ piowskiej. W programie „ D n i " o d b y ł a się m . i n . defilada k u r p i o w s k i c h z e s p o ł ó w regionalnych, j a r m a r k s z t u k i l u d o w e j , a w Muzeum Okręgowym w Ostrołęce została otwarta wystawa pn. „ T w ó r ­ czość l u d o w a K u r p i B i a ł y c h " . * 17,18.VI - - w P o z n a n i u zorganizo­ wano J a r m a r k Ś w i ę t o j a ń s k i , w programie którego występowały m . in. zespoły 23— 2 6 . V I — w Ż y w c u i U j s o ł a c h o d b y ł się kolejny doroczny F e s t i w a l F o l k l o r u G ó r a l i Polskich — Ż y w i e c 77, impreza m a j ą c a na celu k u l t y w o w a n i e i propagowanie k u l t u r y łudow-ej wszyst­ k i c h g ó r a l s k i c h grup e t n i c z n y c h zamiesz­ k u j ą c y c h na terenie Polski. D o u d z i a ł u w tegorocznym Festiwalu zgłosiło się p o n a d 40 regionalnych zespo­ łów p i e ś n i i t a ń c a oraz kapel g ó r a l s k i c h . J u r y o c e n i a ł o w y s t ę p y w trzech g r u p a c h : w kategorii zespołów autentycznych, a r t y s t y c z n i e opracowanych i stylizowa­ nych. Z okazji F e s t i w a l u zorganizowano szereg imprez t o w a r z y s z ą c y c h , m . i n . na jeziorze Ż y w i e c k i m „ F o r u m F o l k l o ­ r y s t y c z n e " , „ Ś w i ę t o j a n k i " oraz „ W i e ­ czór zbratania serc g ó r a l s k i c h " . J e d n ą z dodatkowych atrakcji był „ J a r m a r k góralski" odbywający się w Żywcu. * 24— 2 6 . V I — w P ł o c k u o d b y ł się X I Ogólnopolski Festiwal Folkloru i Sztuki Ludowej. W programie tej wielkiej imprezy, w k t ó r e j u d z i a ł wzięło ok. 1.500 uczestników, koncertowały 22 z e s p o ł y ludowe, folklorystyczne i regio­ nalne oraz kapele l u d o w e ; o d b y ł y się kiermasze: s z t u k i ludowej, pierników żywieckich, ludowych potraw i napojów. Otwarte zostały wystawy: „ S z t u k a lu­ dowa we w s p ó ł c z e s n y m w n ę t r z u " , w y ­ stawa prac tegorocznych l a u r e a t ó w na­ grody i m . Kolberga oraz wystawa f o t o g r a m ó w Janusza K r i p p e n d o r f a p n . „ S p o t k a n i e z p ł o c k i m festiwalem". P o n a d t o zorganizowano spotkanie z postaciami l u d o w y m i i l a u r e a t a m i nagrody i m . Kolberga, k t ó r y m uro­ czyście w r ę c z o n o na d z i e d z i ń c u M u z e u m nagrody, a na z a k o ń c z e n i e F e s t i w a l u zademonstrowano widowisko folklo­ rystyczne „ N o c K u p a ł y " , po k t ó r y m o d b y ł y się t r a d y c y j n e „Wianki" na Wiślo z p o k a z a m i pirotechnicznymi. W przeglądzie zespołów nagrodę I (10.000 zł) o t r z y m a ł Z e s p ó ł F o l k l o r y s ­ t y c z n y „ J a w o r z n i k " z B ę d z i n a , 2 nagro- 24,9 �I w Ł o m ż y i Ostrołęce, Związek Sp. R ę k o d z i e ł a Ludowego i Artystycznego. T o w . M i ł o ś n i k ó w Ziemi Kurpiowskiej i Gminny Ośrodek K u l t u r y w Łysych, N a k o n k u r s z g ł o s z o n o p o n a d 100 p a l m i ok. 200 pisanek w y k o n a n y c h przez kurpiowskich t w ó r c ó w l u d o w y c h . N a g r o d y za p a l m / o t r z y m a ł y : Helena M o ż d ż e ń z Ł y s y c h , K r y s t y n a , Urszula i L e o k a d i a Szmigiel z Serafina, Elżbieta, Oślicka, C z e s ł a w a K o n o p k a z K a d z i d ł a , J a n i n a Chrostek z T a t a r , Teresa Piankowska i B o l e s ł a w a B a l d y g a z K a d z i d ł a . Nagrody za pisanki otrzymały: Maria Spodek z Pniewa, C z e s ł a w a K o ­ n o p k a z K a d z i d ł a , Barbara B a k u ł a ze S t r z a ł e k , C z e s ł a w a K a c z y ń s k a z Piasecz­ nicy. M a r y l a T y c z B i a ł o u s Lasek. * 1 2 . I V — w M u z e u m Z i e m i Sochaczewskiej o t w a r t o w y s t a w ę „ W o j s k o polskie w r z e ź b i e l u d o w e j " , p r z y g o t o w a n ą przez P a ń s t w o w e M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. II. 1. Z F e s t i w a l u w K a z i m i e r z u W i s ł ą , 1977 r. naci Fot.: J . blagierski d y I I (po 7.500 zł) — Regionalny Z e s p ó l P i e ś n i i T a ń c a „ C e k ó w " z Cekowa, w o j . kaliskie oraz Zespól R e g i o n a l n y z Kłę­ bowa, Moj. z i e l o n o g ó r s k i e . N a g r o d ę I I I (5.000 zl) o t r z y m a ł Z e s p ó ł F o l k l o r y s ­ t y c z n y z M ę c i n k i , w o j . legnickie. Pozo­ s t a ł e z e s p o ł y o t r z y m a ł y d y p l o m y uczest­ nictwa w X I Ogólnopolskim Festiwalu Folkloru i Sztuki Ludowej w Płocku. * V I — w M u z e u m W s i Opolskiej w B i e r k o w i c a c h o d b y ł się festyn l u d o w y p n . „ W i e ś opolska w t a ń c u i p r z y ś p i e w ­ ce". W programie w y s t ą p i ł y z e s p o ł y : „ D z i ó b k i " z Biestrzennika, „ S i k o r k i " , z Chobia, „ D y l a k o w i a n k i " z D y l a k , ś p i e w a c y z Osowca, kapela ludowa ze Starej K u ź n i , m u z y c y z k o m b i n a t u P G R Namysłów. * 3 0 . V I — 3 . V I I — w Kazimierzu nad W i s ł ą o d b y ł się X I O g ó l n o p o l s k i Festi­ wal Kapel i Śpiewaków Ludowych. Festiwal z o s t a ł zainaugurowany g ł ó w n y m koncertem p n . „ O d K a s z u b do P o d h a l a " , k o n t y n u o w a n y m d n i a n a s t ę p n e g o , po­ n a d t o na M a ł y m R y n k u o d b y ł się k o n ­ kurs „ B o s e j n ó ż k i " i „ D u ż y — M a ł y " , a w D o m u Stowarzyszenia A r c h i t e k t ó w koncert poezji i m u z y k i ludowej oraz w M D K „Nocne muzykowanie" improwizacje m u z y k ó w l u d o w y c h . Z oka­ zji Festiwalu otwarto kilka wystaw, zorganizowano kiermasz sztuki ludowej i W i e c z ó r G a w ę d L u d o w y c h p r z y ognisku. O p r a w ę p l a s t y c z n ą F e s t i w a l u i deko­ r a c j ę miasta p r o j e k t o w a ł znany sceno­ graf A d a m K i l i a n . Wystawy i konkursy 3 . I V — w M u z e u m W s i Opolskiej w Bierkowicach otwarta została wystawa p n . „ P l a s t y k a o b r z ę d o w a regionu nowo­ sądeckiego". 3 . I V — we wsi Ł y s e , w o j . ostro­ ł ę c k i e , o d b y ł się doroczny k o n k u r s na p a l m y i pisanki wielkanocne. Organiza­ t o r a m i k o n k u r s u b y l i : Muzea O k r ę g o w e 250 I V — w Muzeum w Pułtusku o t w a r t a b y ł a w y s t a w a prac ceramicz­ n y c h ludowego garncarza Eugeniusza Piotrowskiego. I V — w W D K w Bydgoszczy o d b y ł się p r z e g l ą d p l a s t y k i a m a t o r s k i e j , w k t ó ­ r y m u c z e s t n i c z y ł o 60 a u t o r ó w , z g ł a s z a j ą c w sumie 600 prac. J u r y przyznało nagrody i w y r ó ż n i e n i a . Najlepsze z nade­ s ł a n y c h prac zaprezentowano na wysta­ wie zorganizowanej w W D K . 2.V — w K r a k o w s k i m D o m u K u l t u ­ r y o t w a r t a z o s t a ł a wystawa p r e z e n t u j ą c a dorobek Woj. Przeglądu Twórczości Nieprofesjonalnej. W y s t a w i o n o t u ok. 50 r z e ź b i 140 o b r a z ó w — 68 a u t o r ó w z czego 80 prac w y t y p o w a n o na I I Triennale S z t u k i Nieprofesjonalnej we Wrocławiu. * * T 15.IV — w Państw owym Muzeum E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t o wystawę „Twórczość nieprofesjonalna w grafice i plakacie wdoskim", zorgani­ zowaną, p o d p a t r o n a t e m włoskiego I n s t y ­ t u t u K u l t u r y , a p r z y g o t o w a n ą przez galerię „ L a F e l u c a " w R z y m i e . 7.V — w M u z e u m w Gliwicach otwarto pokonkursową wystawę twór­ czości nieprofesjonalnej p n . „Gliwice w malarstwie i grafice". Organizatorami b y l i : W o j . O ś r o d e k K u l t u r y — filia w Gliwicach, T o w . P r z y j a c i ó ł Gliwic oraz M u z e u m . * * 28. I V — w K l u b i e M P i K w Z d u ń s k i e j W o l i o t w a r t o w y s t a w ę „ T r o n y i insygnia wodzowskie dawnej A f r y k i " , p r z y g o t o ­ w a n ą przez P a ń s t w o w e M u z e u m E t n o ­ graficzne w Warszawie. W y s t a w ę prze­ niesiono w czerwcu do M u z . Archeolo­ gicznego w G d a ń s k u . * IV — w Muzeum Okręgowym w Siedlcach zorganizowana z o s t a ł a w y ­ stawa p n . „ W y c i n a n k a ludowa z regionu kołbielskiego i Powiśla Garwolińskiego". Wystawa przygotowana została przy pomocy K o l a Folklorystycznego stu­ d e n t ó w p o l o n i s t y k i W S P w Siedlcach (pod kier. mgr. Antoniego Ś l e d z i e w s k i e go), k t ó r z y w czasie u b i e g ł o r o c z n y c h wakacji p r o w a d z i l i p e n e t r a c j ę t e r e n o w ą : w efekcie doskonale przeprowadzonej a k c j i M u z e u m o t r z y m a ł o ok. 700 prac od 20 w y c i n a n k a r e k . W w y n i k u bardzo wysokiego p o z i o m u w y c i n a n e k , najlep­ szym przyznano nagrody. 13. V — w D o m u K u l t u r y w Myśle­ nicach o t w a r t a z o s t a ł a I I I w o j e w ó d z k a w y s t a w a pokonkursowa, tradycyjnych o z d ó b b i b u ł k o w y c h p n . „ K w i a t y Pol­ skie". Organizatorami b y l i : U r z ą d Miasta i G m i n y , Miejski D o m K u l t u r y w Myśle­ nicach oraz K l u b P l a s t y k ó w A m a t o r ó w i Twórców Ludowych. * 14. V — w P a ń s t w o w y m M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t o w y s t a w ę r z e ź b w drewnie I p o l i t a s a U ż k u r n i s a . z o r g a n i z o w a n ą p r z y współ­ udziale Z G T P P R . * 20.V — w K i e l c a c h o t w a r t a z o s t a ł a wystawa, na której zaprezentowano dorobek P r z e g l ą d u P l a s t y k i A m a t o r ó w w o j . kieleckiego. N a P r z e g l ą d w p ł y n ę ł o 200 prac 52 a u t o r ó w , z czego j u r y za­ k w a l i f i k o w a ł o na w y s t a w ę w o j e w ó d z k ą 113 prac. * I V — w parczewskim D o m u K u l t u r y (woj. bialskopodlaskie) czynna b y ł a po­ k o n k u r s o w a w y s t a w a pisanek. W kon­ kursie u d z i a ł wzięło 26 o s ó b , z k t ó r y c h nagrody I o t r z y m a ł y : za p i s a n k i zdobione woskiem — M a r i a A b r a m i u k o w a z Chmie Iowa, za pisanki drapane — Maria K r a b i k z G r ó d k a ; n a g r o d y I I — Stefania Borzym z Kopiny i Stanisława Karbik z Gródka. * IV — w Galerii Współczesnej S z t u k i L u d o w e j w N o w y m T a r g u czynna b y ł a w y s t a w a h a f t ó w s p ó ł d z i e l n i ,,Makowianka". * I V — w M u z e u m Ziemi W i e l u ń s k i e j w W i e l u n i u czynna b y ł a w y s t a w a p n . „ H a f t i t k a n i n a sieradzka". * 26.V — w P a ń s t w o w y m M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t a została pokonkursowa wystawa pn, „ R o ­ dzina w polskiej sztuce l u d o w e j " . Orga­ n i z a t o r a m i k o n k u r s u b y l i : ,,Gromada— R o l n i k P o l s k i " , P a ń s t w . M u z . Etnograf, w Warszawie oraz „ C e p e l i a " , Z a r z ą d Gł. Z w . Zaw. P r a c o w n i k ó w R o l n y c h , STL, Zarząd Gł. Z S M P , Centralny Związek Kółek Rolniczych. N a k o n k u r s n a d e s ł a n o 2.100 prac 240 a u t o r ó w , z czego j u r y , pod przewod­ n i c t w e m prof. dr. R o m a n a Reinfussa, z a k w a l i f i k o w a ł o na w y s t a w ę 174 prace 55 t w ó r c ó w i p r z y z n a ł o n a g r o d y n a s t ę ­ p u j ą c e : w dziedzinie r z e ź b y — n a g r o d ę I I o t r z y m a ł E d w a r d K o ł a c z ze Szczecina, nagrody III — Bronisław Chojęta z A d a m o w a , w o j . siedleckie, Maria Chudoba z B y t o m i a ( r z e ź b a w w ę g l u ) , S t a n i s ł a w Majewski ze Sternalic, w o j . c z ę s t o c h o w s k i e , Szczepan M u c h a ze wsi �Szale, w o j . sieradzkie, Tadeusz Ż a k ze wsi Ł a z y , w o j . kieleckie. W dziedzinie r z e ź b y ceramicznej n a g r o d ę I I o t r z y m a ł Stefan K w a p i s z z R ę d o c i n a , w o j . kieleckie, nagrody III — Czesław A m b r o ż k i e w i c z , Z y g ­ f r y d Gajewski i Jerzy W i t e k — wszyscy z TJrzędowa-Bęczyna. W dziedzinie m a l a r s t w a na szkle n a g r o d ę I o t r z y m a ł a E w e l i n a Pęksowa, z Zakopanego, n a g r o d ę I I — J o l a n t a P ę k s o w a z Zakopanego. W dziedzinie t k a n i n y nagrody I I o t r z y m a ł y : Janina Buraczyk z Korycina, w o j . b i a ł o s t o c k i e , R o m u a l d a Puzanowska z M a r c h e l ó w k i , w o j . b i a ł o s t o c k i e , nagrody I I I — Jadwiga Hniedziejko z T r o f i m ó w k i , w o j . b i a ł o s t o c k i e , Regina Maselbas z W a s i l ó w k i , w o j . b i a ł o s t o c k i e , A p o l o n i a Michnowicz z S i t a w k i , w o j . białostockie. W dziedzinie w y c i n a n k i n a g r o d ę I I I o t r z y m a ł a Agnieszka Majer ze Z ł a k o w a Borow ego, w o j . skierniewickie. Ponadto p r z y z n a n o szereg w y r ó ż ­ nień. Scenariusz w y s t a w y opracow-ała m g r Halina Olędzka, autorem ekspozycji byl K r z y s z t o f B u r n a t o w i c z . Z okazji w y s t a w y w y d a n o k a t a l o g z a w i e r a j ą c y w s t ę p dr. J a n a K r z y s z t o f a Makulskiego, r e g u l a m i n k o n k u r s u , listę nazwisk a u t o r ó w nagrodzonych i w y ­ r ó ż n i o n y c h oraz ilustracje. r t y i Książki, otwarta została wystawa r z e m i o s ł a artystycznego. Pokazano t u k o r o n k i , haft, w y r o b y z drewna i ze s ł o m y oraz c e r a m i k ę u ż y t k o w ą z Ł ą ż k a . t k a n i n ę , c e r a m i k ę ludową,, s z t u k ę o b r z ę ­ dową, pająki i bukiety. * 1 1 . V I — w R a d o m i u , z okazji I W o j . Z j a z d u o d d z i a ł u radomskiego S T L , zorganizowana z o s t a ł a w y s t a w a s z t u k i ludowej. L V I — w Muzeum Ziemi Wieluń­ skiej o t w a r t o w y s t a w ę p n . „Współ­ czesna sztuka l u d o w a regionu w i e l u ń ­ skiego i sieradzkiego". N a ekspozycji z n a l a z ł y się m . i n . prace S t a n i s ł a w a K c r p y i Szczepana M u c h y . W y s t a w a s t a n o w i ł a etap w s t ę p n y do w y s t a w y pokonkursowej, k t ó r a ma b y ć zorganizo­ wana we w r z e ś n i u w M u z e u m w Sieradzu. r * * 29.V — w K l u b i e , , K a l i n a " w L u b ­ linie o t w a r t o w y s t a w ę — kiermasz w y c i ­ nanek i pisanek A l e k s a n d r y N i e d z i a ł e k z Kalinowszczyzny. A u t o r k a jest zasłu­ żonym członkiem STL i niedawno otrzymała, odznakę Zasłużonego Działa­ cza K u l t u r y . * V — z okazji D n i K u l t u r y , O ś w i a t y , K s i ą ż k i i Prasy o t w a r t o w b r z o z o w s k i m D o m u K u l t u r y (Rzeszowskie) w y s t a w ę t w ó r c ó w l u d o w y c h z okolic B r z o z o w a . * V — w Muzeum Etnograficznym w T o r u n i u czynna b y ł a p o k o n k u r s o w a w y s t a w a p n . „ P l a s t y k a l u d o w a i ama­ torska w o j . t o r u ń s k i e g o " . K o n k u r s z o s t a ł zorganizowany przez M u z e u m w celu sprawdzenia „ s t a n u posiadania" regionu. N a d e s ł a n o 1200 prac z dziedziny r z e ź b y , m a l a r s t w a i r ę k o d z i e ł a , z czego ok. 200 prac z o s t a ł o z a k w a l i f i k o w a n y c h n a w y ­ stawę. * r V — w K l u b i e „ O r i o n " w Warszawie o t w a r t a z o s t a ł a w y s t a w a ludowego a r t y s ­ t y i poety Bronisława Pietraka z Gutan o w a , w o j . lubelskie. N a w y s t a w i e poka­ zano jego prace z dziedziny k o w a l s t w a artystycznego, w y c i n a n k i , a t a k ż e p u b l i ­ kacje k s i ą ż k o w e . 2 . V I — w P a ń s t w o w y m Muzeum E t n o g r a f i c z n y m w Warszawie o t w a r t o w y s t a w ę „Współczesne formy obrzędo­ wości p o l s k i e j " . K o m i s a r z e m b y ł E . Barcikowski. r * 4 . V I — w M u z e u m Pomorza Ś r o d ­ kowego w S ł u p s k u o t w a r t o w y s t a w ę „ N a szkle malowane — ludowe obrazy z P o d h a l a " — ze z b i o r ó w M u z e u m T a t r z a ń s k i e g o w Zakopanem. * r б.VI — w Zalipiu rozstrzygnięty z o s t a ł k o n k u r s na zdobione d o m y na Powiślu Dąbrowskim pn. „Malowana c h a t a " . Do k o n k u r s u zgłosiło się 57 o s ó b ze w s i : Zalipie (32), K u z i e (3), Ć w i k ó w (2), N i w k i (5), K l y ż (4), Gorzyce (1), Samocice (1), Podlipie (3), B o l e s ł a w , (1), O t f i n ó w (1), K a n n a (1), P a w ł ó w (1), B o r u s o w a (1), Olesno (1). J u r y w s k ł a d z i e : prof, dr R o m a n Reinfuss, m g r Teresa K o m o r n i c k a , red. Aleksander J a c k o w s k i , mgr Zdzisław Szewczyk, mgr A d a m Bartosz p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c e : nagrody I o t r z y ­ m a ł y : z Zalipia — M a r i a Wojtyto, E l ż b i e t a B o d u c h , M a r i a Sierak, Zofia Majchrowska-Owca, J a n i n a L i z a k o w a , M o n i k a Szlosek, Stefania Łączyńska, Agnieszka Rachmaciej, M a r i a i Felicja Mosio, K a z i m i e r a B o r e k , M a r i a Chlastawa, Zofia Bochenek, Zofia K a c z ó w k a , A n t o n i n a Szczebak, J a n i n a J u r e k , Stani­ s ł a w a Stalica, Zofia Janeczek, W a n d a Boduch, Anna Borek, Janina Lizakówna, W a n d a Micek, Zofia D y m o n , W a n d a W o j t y t o , Barbara K a c z ó w k a , Maria R u t a ; z N i w e k — Rozalia T r e l a , Felicja Janeczek, J a n i n a S z c z y g i e ł ; z K l y ż a Rozalia Z a r ó d , J a n i n a Ł a t a ; z B o l e s ł a w i a — Genowefa K o c h a n e k ; z K a n n e j — Helena C i e ś l a k ; z K u z i — A d e l a Szlo­ sek; z Ć w i k o w a — D a n u t a Szczebak; z Samocic — A n n a Ś w i ę c h ; z P o d l i p i a — Aniela M a j k a ; z O t f i n o w a — A d e l a K r ó l i k o w s k a . Ponadto przyznano 14 nagród I I i 4 nagrody H I . Fundatorami nagród byli: Mini­ sterstwo K u l t u r y i Sztuki, Wydział K u l t u r y TJrz. W o j . w Tarnowie, F u n ­ dusz Rozw oju Twórczości Ludowej. V — w d o m u K u l t u r y w Janowie L u b e l s k i m , z okazji D n i K u l t u r y , O ś w i a ­ 11.VI. — w sali „ T u r n i a " T a t r z a ń ­ skiego T o w a r z y s t w a K u l t u r a l n e g o ot­ w a r t o w y s t a w ę prac A n d r z e j a Gombosa z J u r g o w a i jego u c z n i ó w , k u l t y w u j ą c y c h tradycje s z t u k i ludowej tego regionu. * 16.VI — w Lubelskim Domu K u l t u ­ ry otwarta została wystawa pn. „Cepelia na L u b e l s z c z y ź n i e " . Zaprezentowano t u w y r o b y spółdzielni cepeliowskich: „ W i kliniarka", „ L u d a r t " , „Pamiątka, z Lub­ lina", „ A r t y s t y c z n y Przemyśl Drzewny w Nałęczowie" i „Galanteria Drzewna" w Puławach. * 18. V I — w K l u b i e Stowarzyszenia „Pax" w Kielcach otwarta została pokonkursowa wystawa współczesnej lu­ dowej s z t u k i sakralnej Kielecczyzny, organizowana t r a d y c y j n i e przez O d d z i a ł W o j . Stowarzyszenia „ P a x " i Z Z G — Zespól H a n d l u „ V e r i t a s " w Warszawie. Na, tegoroczny k o n k u r s w p ł y n ę ł o 427 prac 56 t w ó r c ó w . J u r y p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c o : w dziedzinie r z e ź b y n a g r o d ę I o t r z y m a ł J ó z e f Zganiacz, n a g r o d ę I I — Tadeusz Ż a k i J ó z e f K w i e c i e ń , n a g r o d ę U l — M a r i a n Brze­ z i ń s k i i Aleksander K u c h a r s k i ; w dzie­ dzinie m a l a r s t w a : n a g r o d ę I — M a r i a Wiśnios, nagrodę Tli — Stanisław Proboszcz. W dziedzinie ceramiki nagro­ dę I — Stanisław Seweryński, nagrody I I — J a n i n a Gozdecka i Stefan S o w i ń s k i , n a g r o d ę I I I — Tadeusz Poletek. Ponadto przyznano w y r ó ż n i e n i a i dy­ p l o m y uznania. Scenariusz w y s t a w y i e k s p o z y c j ę p r z y g o t o w a ł art. p l a s t y k J e r z y W r o niewski. Z okazji wystawy wydano katalog zawierający w s t ę p Barbary K a ­ t a r z y n y E r b e r oraz ilustracje. * 19. V I — w z a b y t k o w y m dworze z Rdzawy w Sądeckim Parku Etno­ graficznym otwarta została wystawa s z t u k i ludowej Opolszczyzny, zorgani­ zowana w r a m a c h w s p ó ł p r a c y M u z e u m n o w o s ą d e c k i e g o z M u z e u m W s i Opols­ k i e j . Pokazano o b i e k t y p o c h o d z ą c e zc z b i o r ó w tego M u z e u m oraz z M u z e u m Ś l ą s k a Opolskiego i opolskiej „ C e p e l i i " . W d n i u o t w a r c i a w y s t a w y o d b y ł się kiermasz w y r o b ó w l u d o w y c h . * T * 6 . V I — w Muzeum Regionalnym w Radomsku otwarta została wystawa p n . „ S z t u k a L u d o w a Z i e m i Radomsz­ c z a ń s k i e j " , p r e z e n t u j ą c a I etap kon­ k u r s u na s z t u k ę l u d o w ą w o j . p i o t r k o w ­ skiego. N a w y s t a w i e pokazano r z e ź b ę , T * * r * 27.V — w O k r ę g o w y m M u z e u m M i e d z i w Legnicy o t w a r t o wystawę d z w o n k ó w z kolekcji E w y Ś l i w i ń s k i e j . W y s t a w ę zorganizowało Państwowo Mu­ zeum Etnograficzne w Warszawie. * 23.VI — w Muzeum Etnograficznym w Toruniu otwarta została wystawa pn. „ K u l t u r a l u d o w a ziemi c h e ł m i ń s k i e j " . W y s t a w ę zorganizowano w efekcie pro­ w a d z o n y c h przez M u z e u m b a d a ń tereno­ w y c h i na bazie u z y s k a n y c h t ą d r o g ą materiałów". Zaprezentowano w y b r a n e dziedziny k u l t u r y m a t e r i a l n e j , p r z y k ł a d y o b r z ę d ó w i s z t u k i l u d o w e j , w sumie — 251 �o b r a z u j ą c ż y c i e t r a d y c y j n e j wsi cheł­ m i ń s k i e j z okresu p r z e ł o m u X I X / X X wieku. Pokazane n a w y s t a w i e e k s p o n a t y p o c h o d z i ł y g ł ó w n i e ze z b i o r ó w w ł a s n y c h M u z e u m Etnograficznego w Toruniu, p o z o s t a ł e — ze z b i o r ó w M u z e ó w : w Gru­ d z i ą d z u , N o w y m Mieście L u b a w s k i m i z k o l e k c j i A n d r z e j a Kzannego z Ł a s i n a , woj. toruńskie. Scenariusz wystawy opracowali: Aleksander B l a c h o w s k i , B o ż e n a D u d a rewicz, H a n n a Muzalowska, A n n a Myśli­ wiec, M a r i a Polakiewicz, B a r b a r a Szychowska-Boebel, I w o n a Ś w i ę c h , R o m a n Tubaja, Irena Wronkowska. Komisa­ rzami wystawy b y l i : R. Tubaja i I . Wronkowska. E k s p o z y c j ę p r o j e k t o w a ł J ó z e f Piet­ rzyk. * 28.VI — w Galerii Zrzeszenia „ C e p e l i a " w Warszawie o t w a r t o po­ k o n k u r s o w ą w y s t a w ę polskiej w y c i n a n k i ludowej. O r g a n i z a t o r a m i b y l i : Z w . Sp. R ę k o d z i e ł a Ludowego i A r t y s t y c z n e g o „ C e p e l i a " oraz T o w . P r z y j a c i ó ł S z t u k P i ę k n y c h w Warszawie. * .'10.VI — - w salach M u z e u m K a z i ­ mierza Dolnego o t w a r t o w y s t a w ę „ P o l ­ skie stroje l u d o w o " , p r z y g o t o w a n ą przez M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. na, k o n k u r s . D o m i n o w a ł a tkanina,, zapas­ k i , pisanki, w y c i n a n k i , r z e ź b a i ple­ cionki. * V I — w Warszawie w D o m u K u l ­ t u r y Radzieckiej czynna b y ł a w y s t a w a pn. „ S z t u k a ludowa i u ż y t k o w a X I X — X X w i e k u " , na k t ó r e j pokazano ekspo­ naty pochodzące z Państwowego Muzeum Historycznego i A r t y s t y c z n e g o w Za­ gorsku ( Z S R R ) . * V I — w Muzeum Ziemi Limanow­ skiej w L i m a n o w e j r o z s t r z y g n i ę t o kon­ k u r s n a h a f t l u d o w y , zorganizowany t u po raz d r u g i przez M u z e u m w s p ó l n i e z Miejskim Ośrodkiem K u l t u r y i Towa­ r z y s t w e m Miłośników Z i e m i L i m a n o w ­ skiej. N a k o n k u r s w p ł y n ę ł o 300 prac 75 t w ó r c ó w . J u r y p o d p r z e w o d n i c t w e m mgr. Z d z i s ł a w a Szewczyka p r z y z n a ł o dwie n a g r o d y I — S t a n i s ł a w o w i B u ­ dzyńskiemu z Bukowiny Tatrzańskiej i Franciszkowi J a n c o w i z Zabrzeży k. Ł ą c k a . Nagrody I I otrzymali: Andrzej Czernik z B u k o w i n y T a t r z a ń s k i e j , A p o ­ lonia Ś wierz -Zalewska z K o s t r z y k . J o d ­ ł o w n i k a , S t a n i s ł a w a Cukier z Zakopa­ nego. Ponadto p r z y z n a n o szereg w y r ó ż ­ nień. 7 VI — w Muzeum Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim otwarto wystawę pn. „Sztuka ludowa woj. p i o t r k o w s k i e g o " . B y ł to d r u g i etap k o n k u r s u o g ł o s z o n e g o przez p l a c ó w k i muzealne ziemi p i o t r k o w s k i e j , m a j ą c e g o na celu zorientowanie się w liczbie t w ó r c ó w l u d o w y c h d z i a ł a j ą c y c h na tere­ nie w o j e w ó d z t w a oraz propagowanie tradycyjnej sztuki ludowej. N a w y s t a w i e zgromadzono p o n a d 400 prac w y b r a n y c h s p o ś r ó d n a d e s ł a n y c h 252 * 5 . V I — w Recklinghausen ( R F N ) o t w a r t o w y s t a w ę „ D a w n a polska sztuka l u d o w a " , z o r g a n i z o w a n ą przez P a ń s t w o ­ we M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. Komisarzem wystawy była H . Olędzka, * V I •— w P o z n a n i u r o z s t r z y g n i ę t y z o s t a ł I o g ó l n o p o l s k i k o n k u r s na instru­ menty ludowe oraz r z e ź b y ludowe 0 tematyce muzycznej, organizowany przez W y d z i a ł K u l t u r y i S z t u k i U r z ę d u Miejskiego, P o z n a ń s k i e T o w a r z y s t w o M u ­ zyczne oraz M u z e u m Narodowe w Poz­ naniu. W konkursie wzięło u d z i a ł 84 r z e ź ­ b i a r z y i t w ó r c ó w i n s t r u m e n t ó w muzycz­ n y c h z 35 w o j e w ó d z t w . W sumie nade­ s ł a n o 200 r z e ź b i 97 instrumentów. J u r y pod p r z e w o d n i c t w e m B a r b a r y T ę ż y c k i e j wysoko oceniło s z c z e g ó l n i e instru­ m e n t y . P rz yz na no nagrody n a s t ę p u j ą c e : w dziale i n s t r u m e n t ó w l u d o w y c h nagro­ d y I (po 5.000 zl) o t r z y m a l i : F l o r i a n M o d r z y k ze Z b ą s z y n i a za k o z ł y i siesiońki oraz A n t o n i Piecha z Pewli Wielkiej za d u d y ż y w i e c k i e . W dziale r z e ź b y nagrody 1 nie przyznano, nagrody I I o t r z y m a l i : Jan Dorosz z B i a ł e j Podlaskiej i Stefan Micchówka z Bielska-Białej. * sztuka ludowa (i.VI — w Ośrodku Informacji i K u l t u r y Polskiej w B r a t y s ł a w i e o t w a r t o w y s t a w ę „ W s p ó ł c z e s n a sztuka ludowa w Polsce", p r z y g o t o w a n ą przez P a ń s t w o ­ we M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. Komisarzem była A. R a c z y ń s k a , a u t o r e m scenariusza F r . M i d u r a . 2 6 . V I — w Zagrzebiu o t w a r t o m i ę ­ dzynarodową wystawę „Naiwni 77". D z i a ł polski z o r g a n i z o w a ł o P a ń s t w o w e M u z e u m Etnograficzne w Warszawie. Komisarzem był A . Jackowski. * Inne 2 2 . I V — w Sali Ratuszowej w Ż y w c u o d b y ł a się u r o c z y s t o ś ć w r ę c z e n i a „ N a g r o ­ d y Europejskiej Za K u l t y w o w a n i e S z t u k i L u d o w e j — 1977" Zespołowi Pieśni i T a ń c a „ G r o n i e " z Ż y w c a przez F u n ­ dację FVS w Hamburgu. * V I — w salach M u z e u m O k r ę g o ­ wego w Częstochowie czynna była w y s t a w a zapasek l u d o w y c h tego regionu. Polska * L V I — w L i p s k u , z okazji M i ę d z y ­ narodowego D n i a Dziecka, czynna b y ł a w y s t a w a z a b a w k i ludowej, zorganizo­ wana przez O ś r o d e k I n f o r m a c j i i K u l t u r y Polskiej. W y s t a w a s k ł a d a ł a się z 3 c z ę ś c i : w cz. I — zaprezentowano 100 zabawek nagrodzonych na o g ó l n o p o l s k i m kon­ kursie t w ó r c ó w l u d o w y c h , w cz. I I — eksponaty P a ń s t w o w e g o M u z e u m E t n o ­ graficznego w Warszawie, w cz. I I I — w y s t a w i o n o i sprzedawano w s p ó ł c z e s n ą p o l s k ą z a b a w k ę ludow ą. * za granicą * V I — w W D K w Koszalinie czynna była wystawa pn. „Wielcy Polacy w r z e ź b i e l u d o w e j " , zorganizowana stara­ niem M u z e u m Archoologiczno-Historycznego w Koszalinie, M u z e u m E t n o ­ graficznego w T o r u n i u , k t ó r e w y p o ż y ­ c z y ł o eksponaty p o c h o d z ą c e z k o n k u r s u na p o w y ż s z y t e m a t . W y d z i a ł u K u l t u r y i S z t u k i U r z . W o j . oraz W D K . * 7 V I — w Gdańsku rozstrzygnięty z o s t a ł doroczny V I I k o n k u r s p n . „ L u d o ­ we t a l e n t y " , organizowany przez Zrze­ szenie Kuszubsko-Pomorskie wraz z Woj. Ośrodkiem Kultury. Konkurs miał na celu r o z w i n i ę c i e z a i n t e r e s o w a ń dla, sztuki ludowej w ś r ó d m ł o d z i e ż y wiejskiej, i z r o k u na r o k p r z y c i ą g a coraz w i ę k s z ą liczbę u c z e s t n i k ó w . 7 * m . i n . fajans w ł o c ł a w s k i i w y r o b y s z t u k i ludowej. 1 9 . I V — w ramach D n i L i t e r a t u r y Polskiej na U k r a i n i e o t w a r t o w K i j o w i e w y s t a w ę „ P o l s k i e stroje l u d o w e " , p r z y ­ g o t o w a n ą przez P a ń s t w o w e Muzeum Etnograficzne w Warszawie. 17—24.V — w S z a m o t u ł a c h t r w a ł o g ó l n o p o l s k i plener r z e ź b i a r z y l u d o w y c h , organizowany przez Szamotulski O ś r o d e k K u l t u r y przy współudziale U r z ę d u Miasta i G m i n y oraz W y d z i a ł u K u l t u r y i S z t u k i U r z . W o j . P o w s t a ł e na plenerze r z e ź b y m o n u m e n t a l n e przeznaczono j a k o o z d o b ę P a r k u Zamkowego, a na zamknięcie pleneru o d b y ł się kiermasz, na k t ó r y m sprzedawano mniejsze r z e ź b y uczestni­ c z ą c y c h w plenerze a r t y s t ó w l u d o w y c h . * 21.V — w Galerii S z t u k i O ś r o d k a Informacji i K u l t u r y Polskiej w L i p s k u otwarta została wystawa pn. „ W i o s n a w naszym ośrodku", zorganizowana przez Sp. Zrzeszenie „ M i l e n i u m " z K r a ­ k o w a . N a wystawie pokazano ludowe k w i a t y z b i b u ł y i p r z e d m i o t y zdobione m o t y w a m i k w i a t o w y m i . W y s t a w a po­ ł ą c z o n a b y ł a z pokazem w y k o n a w s t w a , demonstrowanego przez m a l a r k ę z Zali­ pia — M a r i ę Chlastawa i k w i a c i a r k ę z Żywca — Katarzynę Motyka. * V — na M i ę d z y n a r o d o w y c h Targach P a r y s k i c h w stoisku p o l s k i m oferowano 20.V — po raz V I przyznane z o s t a ł y nagrody „Chłopskiej D r o g i " i m . Jana Pocka dla t w ó r c ó w l u d o w y c h . W t y m roku otrzymali je: Marian Adamski — plastyk, założyciel ośrodka rzeźbiarskiego w Łukowie, Stanisław K o r p a — r z e ź b i a r z , malarz i w ycinankarz z R u d y , w o j . sieradzkie, M a r i a Kozaczkowa — poetka z D ą b r o w y Tarnowskiej, S t a n i s ł a w a N i e d ź w i e d z k a ze wsi Baba, woj. ostrołęckie — wycinankarka kur­ piowska, M i c h a ł S ł o w i k - D z w o n — poeta i r z e ź b i a r z ze Szczawnicy, Stefan W i n ­ n i c k i z Ł o w i c z a — m i s t r z g r y na, wielu i n s t r u m e n t a c h l u d o w y c h , zbieracz ło­ wickiego f o l k l o r u muzycznego. N a g r o d y w r ę c z y ł r e d a k t o r naczelny „Chłopskiej D r o g i " , Mieczysław Róg-Świostek. 7 �V I — przyznano po raz c z w a r t y doroczne nagrody i m . Oskara K o l b e r g a . O t r z y m a l i je w t y m r o k u : p r o f . J ó z e f B u r s z t a — etnograf, r e d a k t o r naczelny dzieł K o l b e r g a , J a n B z d ę g a — d z i a ł a c z z a s ł u ż o n y dla f o l k l o r u b i s k u p i ń s k i e g o , J ó z e f a Chaladaj — l u d o w a t k a c z k a , h a i c i a r k a , w y c i n a n k a r k a regionu sie­ radzkiego, Z y g m u n t Grabarski — t w ó r c a szopek k r a k o w s k i c h , S t a n i s ł a w Klejnas — m u z y k l u d o w y spod Skierniewic, E d ­ w a r d K o ł a c z — r z e ź b i a r z l u d o w y ze Szczecina, Scholastyka K r u p o w i c z — twórczyni d y w a n ó w dwuosnowowych z B i a ł o s t o c c z y z n y , A d a m K u c h t a — me­ taloplastyk i twórca ludowych instru­ m e n t ó w m u z y c z n y c h z Podhala, dr Zofia K w a ś n i c o w a — d z i a ł a c z k a z a s ł u ­ ż o n a dla polskiego f o l k l o r u tanecznego, J a n L u b o m i r s k i — zbieracz f o l k l o r u z W a r m i i i Mazur, Stanisław Seweryński S U M M A R — garncarz spod I ł ż y , ks. B e r n a r d Sychta — z a s ł u ż o n y badacz g w a r y kaszubskiej, J a n Tacina — zbieracz p i e ś n i beskidzkich, prof. W a n d a 'Polakowska — organizatorka w z o r n i c t w a opartego na sztuce l u d o w e j , A n n a U l i c z k a — t w ó r ­ czyni regionalnego z e s p o ł u p i e ś n i i t a ń c a z Opolszczyzny, W ł a d y s ł a w W a l c z a k — malarz na szkle z Podhala. P o n a d t o : Z e s p ó ł R e g i o n a l n y i m . Jana Malinowskie­ go ze Szczawnicy i jego k i e r o w n i c z k a Aniela K r z e p c z y ń s k a , Zespól i m . Bema z Budapesztu, Z e s p ó ł , , K r a k u s " z B e l g i i , Zespół „ P o d h a l e " z Montrealu, Zespół „ R z e s z o w i a c y " z Chicago, Z e s p ó ł „ W a r ­ szawa" z F r a n c j i . • E S * Poczta Polska w p r o w a d z i ł a do obie­ gu serię z n a c z k ó w i l u s t r u j ą c y c h polskie zwyczaje i o b r z ę d y l u d o w e . P r o j e k t a n t k ą znaczków , opracowanych na podstawie X I X - w i c c z n y c h d r z e w o r y t ó w ze z b i o r ó w P a ń s t w o w e g o M u z e u m Etnograficznego w Warszawie — b y ł a K r y s t y n a Tar­ kowska. 7 V I — z okazji pierwszego z e s p o ł o ­ wego w y s t ą p i e n i a na Międzynarodo­ w y c h Targach P o z n a ń s k i c h r z ą d Aus­ I t r a l i i p r z e k a z a ł r z ą d o w i p o l s k i e m u bo­ gaty zbiór w y r o b ó w rzemiosła dawnych l u d ó w z a m i e s z k a ł y c h na t y m k o n t y ­ nencie. K o l e k c j ę , l i c z ą c ą 110 ekspona­ t ó w , zaprezentowano na wystawie w M u ­ zeum A r c h e o l o g i c z n y m w Poznaniu. W r a z z k o l e k c j ą dostarczono bogato i l u s t r o w a n y k a t a l o g w y s t a w y ze w s t ę p e m D i c k a Rotghseya, w y b i t n e g o znawcy australijskiej s z t u k i plemiennej. • Р Е З Ю М Е SUMMARY O F A R T I C L E S A 1 о к s а и d e r J а с к o w s к i — Pictures ( C O N T E M P O ­ R A R Y F O L K P A I N T I N G A N D ITS F R I N G E AREAS). C o n t e m p o r a r y folk p a i n t i n g does not c o n s t i t u t e a continua­ t i o n o f the s t i l l l i v e l y t r a d i t i o n and i t differs considerably f r o m the o l d folk p a i n t i n g w h i c h ceased t o exist towards the end o f the 19th century. S t a t i n g this fact the a u t h o r proceeds to define the c r i t e r i a which w o u l d allow o f classifying some of the con­ t e m p o r a r y paintings as folk a r t . Opening his description Jac­ k o w s k i records t h a t there are three different k i n d s o f contempo­ r a r y p a i n t i n g i n the Polish r u r a l areas. Group 1 includes religious pictures p r o m p t e d b y the artist's inner need a n d p a i n t e d m a i n l y for his o w n use. F o r m a l l y this k i n d o f p a i n t i n g gravitates towards t h a t usually called „ n a i v e " . I n group 2 there are paintings consciously s t y l i z e d after the o l d „ f o l k a r t " fashion, they are i n s p i r e d f r o m the outside a n d adressed to the town-dwellers. P a i n t i n g on gla.ss belongs t o group 2. Group 3 comprises pictures w h i c h come c o m p l e t e l y w i t h i n the category o f amateur p a i n t i n g . T h e y show no connection w i t h the t r a d i t i o n a l f u n c t i o n and style of folk p a i n t i n g . T h i s k i n d o f p a i n t i n g is created on the basis o f a conscious a n d direc­ t e d observation of nature. I t is possible t h a t i n future a detailed analysis w i l l help t o distinguish c e r t a i n features of these paintings w h i c h are a result of different o r n a m e n t a t i o n a n d colour habits, the character o f the peasants' w o r k a n d t h e i r b o n d w i t h N a t u r e . A t present, however, there is no basis for t r e a t i n g this k i n d of p a i n t i n g as folk a r t and therefore the a u t h o r o m i t s i t i n his description. The pictures o f group 1 are p a i n t e d on canvas or on paper b y a few genuine painters i n various rogions o f the c o u n t r y . The a u t h o r presents the most o u t s t a n d i n g o f t h e m i n d e t a i l and uses t h e i r w o r k as an example t o describe the phenomenon o f c o n t e m p o r a r y folk p a i n t i n g i n Poland. The painters i n question are D o r o t a L a m p a r t , N i k i f o r , M i c h a ł Mazurek, M a r i a W i ś n i o s , K a t a r z y n a G a w ł o w a and J ó z e f Franusiak. T h e y a l l include sacral themes i n t h e i r w o r k b u t i t is n o t because t h e y w a n t t o possess a conventional d e v o t i o n a l p a i n t i n g w h i c h w o u l d serve t h e m d u r i n g prayer because such pictures can be b o u g h t easily. F o r these people p a i n t i n g is a n act of p r a y e r a n d m e d i t a t i o n about the most i m p o r t a n t problems while the p a i n t i n g itself is a m o r a l i t y . T h e personalities and life stories o f a l l those artists completely different. are Zofia B a r a ń s k a (b. 1907) i n Zalipie used to p a i n t the walls of cottages when she was a g i r l . She also p a i n t e d h o l y pictures according to folk t r a d i t i o n s t i l l alive then. W h e n she was f o u n d a n d v i s i t e d t h i r t y years later i t t u r n e d out t h a t she changed her style completely. A m o n g other things she h a d made an unsuccessful copy o f V a n Gogh's ,,Sunflowers". Despite her efforts she cannot recapture the sincerity o f her early style. She is a r i c h farmer's wife a n d has t y p i c a l contemporary peasant taste. She paints for town-dwellers a n d her pictures are carefully executed ..exercises" on a g i v e n theme. K a t a r z y n a G a w ł o w a (b. 1895) t o o k t o p a i n t i n g t o adorn her r o o m when she was already o l d a n d unable to w o r k a n y more. She p a i n t e d angels, the saints a n d the V i r g i n M a r y on the plaster walls and on paper. H e r naive pictures have features o f folk a r t i n respect to composition, colours, s y m e t r y a n d r h y t h m . T h e y are an expression o f her simple a n d t r u s t i n g p i e t y . M a r i a W i ś n i o s (b. 1914) has been doing religious pictures for over t w e n t y years using w a t e r colours, tempera and crayons. She f i r s t began t o p a i n t to help her school-boy son. H e r w o r k differs f r o m the o l d folk p a i n t i n g i n dynamics, i n d i v i d u a l treat­ m e n t o f themes a n d a lack of decorative o r n a m e n t a t i o n . Y e t i t is folk i n character a n d t h a t — according to the a u t h o r — steins f r o m the pamtress's m e n t a l i t y , leading her to i n t e r p r e t her subjects i n the style d i c t a t e d b y t r a d i t i o n a l religious a n d aesthetic consciousness o f the peasant. The composition o f her pictures is synthetic and m o n u m e n t a l a n d she treats colour i n a decorative w a y . 253 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c4699794ee7c027c7835710871ffbb66.pdf 3b282613d3eba1ef7364cd45dccc70a0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4336 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1978 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4037 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1978 t.32 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1978 t.32 z.1; s.58-63 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text I PRZYPISY 1 Wystawa „Meble ludowe północnej Polski" — Muzeum Etnograficzne w Toruniu, 15.XI.1975 — 15.111. 1976. Koncepcja, scenariusz i opracowanie ekspozycji: Aleksander Błachowski. Współpraca: Iwona Swięch. K o n ­ sultacje: Jerzy Kloskowski, Benedykt Malinowski, Anna Mosiewicz, Stanisława Ostaszewska, Hugona Ostrowska-Wójcik, Halina Sampławska, Krystyna Szałaśna. graficzny we Wdzydzach Kiszewskich, Muzeum Ziemi Złotowskiej w Złotowie. Dawne meble ludowe północnej Polski, Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Toruń 1976, s. 74, il. 160, 1 ta­ blica. Nakład 1000 egz. Redaktor naukowy: Aleksander Błachowski. Autorzy tekstów: Aleksander Błachowski, Małgorzata Buczkowska, Jadwiga Drozdowska, Anna Mo­ siewicz, Eugeniusz Oleszczuk, Stanisława Ostaszewska, Hugona Ostrowska-Wójcik, Halina Sampławska, Iwona Swięch, Krystyna Szałaśna, Barbara Wieczorek. Rok 1977 okazał się łaskawy dla równie trudnej co interesującej dziedziny jaką jest ludowe meblarstwo. Wydanie publikacji, o której mowa w tekście nieznacznie tylko poprzedziło ukazanie się w wydawnictwie Ossoli­ neum znakomitej pracy prof. Romana Reinfussa pt. Meblarstwo ludowe w Polsce. Obie prace wzajem sobie przydają atrakcyjności. 3 2 Na w y s t a w ę złożyły się okazy wybrane ze zbio­ rów następujących muzeów: Oddział Etnograficzny Mu­ zeum Narodowego w Gdańsku, Muzeum w Grudziądzu, Muzeum Kaszubskie w Kartuzach, Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Koszalinie, Oddział w Kwidzynie Muzeum Zamkowego w Malborku, Muzeum Budownic­ twa Ludowego w Olsztynku, Muzeum Pomorza Środko­ wego w Słupsku, Muzeum Mazurskie w Szczytnie, Mu­ zeum Etnograficzne w Toruniu, Kaszubski Park Etno­ К R Imprezy folklorystyczne i regionalne 1.VII — w Kazimierzu nad Wisłą rozpoczął się X I Festiwal Kapel i Ś p i e w a k ó w Ludowych. Udział w nim wzięło ok. 1000 w y k o n a w c ó w . Przez 4 dni o d b y w a ł y się koncerty kapel, instrumentalistów i ś p i e w a ­ ków ludowych. Jury uhonorowało nagrodami lub wyróżnieniami kilka­ dziesiąt osób. Nagrodę I wśród k a ­ pel zdobyły zespoły z Bud Ł a ń ­ cuckich (woj. rzeszowskie) i z Nieznanwrowic (woj. radomskie). Wśród instrumentalistów n a j w y ż e j ocenio­ no Józefa Zarasia — skrzypka z Nieznamierowic a spośród zespołów śpiewaczych I miejsce przyznano zespołowi z Drelowa, woj. bialsko­ podlaskie. Za najlepszą śpiewaczkę uznano Marię Kozłową z Baranowa Sandomierskiego, woj. tarnobrze­ skie. W konkursie „duży — mały", w którym ocenia się mistrza i jego ucznia I miejsce przyznano F r a n ­ ciszkowi i Cezaremu Kowalskim z Poniatowej. Festiwalowi, jak zwykle, towa­ rzyszyły targi twórczości ludowej. Piękną oprawę plastyczną imprezy zaprojektował Adam Kilian. 7—11.VII — w Bukowinie T a ­ trzańskiej odbyła się doroczna im­ preza pn. „Sabałowe Bajania", orga­ nizowana m i n . przez Gminny Ośro­ dek Kultury i Dom Ludowy w B u ­ kowinie. Oprócz koncertów konkurso­ wych, gawędziarzy i instrumentali­ s t ó w ludowych czynny był mjin. kiermasz w y r o b ó w ludowych, w y ­ stawa, „Sabałowa noc" w Niebie­ skiej Dolinie a w Jurgowie — oraw­ skiego snycerza Andrzeja Gombosa. * 13.VII—12.VIII — w czasie trwania Kursu Folkloru Polskiego dla Polonii Zagranicznej, organizo­ wanego w bieżącym roku przez To­ ruńskie Towarzystwo Kultury, Mu58 O N VII—XII 1977 zeum Etnograficzne w Toruniu zorganizowało występy zespołów folklorystycznych z Obręcznej, K o ­ niakowa i Łowicza. Dużym zainte­ resowaniem uczestników kursu cie­ szył się prowadzony przez etnografa wieczór wróżb i zabaw ludowych. W zajęciach praktycznych, jakie od­ bywały się w czasie kursu, udział brały twórczynie ludowe z Pałuk i z Mazowsza, które demonstrowały wyrób kwiatów, pająków, pisanek, wycinanek oraz uczyły haftu ludo­ wego. W czasie trwania kursu, na terenie miasteczka uniwersyteckiego, które w tym czasie zamieszkane by­ ło przez wiele grup gości zagranicz­ nych z różnych krajów, zorganizo­ wany był kiermasz w y r o b ó w ludo­ wych. 11—25.VII — w Rzeszowie odbył się Ś w i a t o w y Festiwal Polonijnych Zespołów Folklorystycznych. Wystę­ powały m.in. zespoły: „Syrena" z Holandii, „Kujawy" iz Francji, „Kra­ kowiak" z Bostonu (USA) i „Bie­ dronki" z Kanady, zespół polsko-węgierski im. J . Bema z Buda­ pesztu, „Krakus" z Belgii, oraz ze­ społy, biorące po raz pierwszy udział w Festiwalu — „Karolinka", „Mazurek", i „Karliczek" z Francji, „Krakowiaki" z USA, „Orlęta" i „Wisła" z Kanady. W sumie w y s t ą ­ piło 31 zespołów z 10 krajów. 18—24.VII — w Limanowej od­ bywały się dorocznym zwyczajem dni tego miasta. Wśród licznych im­ prez zorganizowano tzw. posiady w piwnicy „Zbójnickiej" Towarzystwa Ziemi Limanowskiej a w dworze Marsów, pomieszczeniu Muzeum Zie­ mi Limanowskiej, zaprezentowano dorobek konkursu na haft ludowy. 22—24.VII — podczas Warszaw­ skiego Karnawału Lipcowego wy­ stępowały m.in. zespoły folklory­ styczne z całego kraju a na Ma­ I К A riensztacie demonstrowali swoje umiejętności twórcy ludowi: wycinankarki z Sannik i garncarze z Pułtuska. 23, 24.VII — we Wdzydzach K i ­ szewskich odbył się I V Jarmark Wdzydzki, popularyzujący folklor regionu. Na estradzie wystąpiły ze­ społy: Kościerzyna, Wdzydzaki, Sołtysów z Wierzchocirta i in. a w jednej z zabytkowych chałup k a ­ szubskich P a w e ł Szerka prowadził tzw. warsztaty folklorystyczne — spotkanie z uczestnikami jarmarku połączone z dyskusją na temat twórczości ludowej i amatorskiej. W skansenie odbywał się kiermasz sztuki ludowej, a dodatkową atrak­ cją była „Gospoda pod gołym nie­ bem", w której szczególnym powo­ dzeniem cieszyły się pieczone przez gospodynie chleby i ciasta. Organizatorami Jarmarku byli: Kościerski Dom Kultury, Kaszub­ ski Park Etnograficzny, Urząd Mia­ sta i Gminy oraz Woj. Ośrodek Kultury. V I I — z okazji „Gdyńskiego L a ­ ta 77" odbył się jarmark ludowy zorganizowany przez Regionalne Biuro Sprzedaży Cepelia. Nowością gdyńskiej Cepeliady było wprowa­ dzenie do sprzedaży atrakcyjnych w y r o b ó w ludowych z Z S R R , W ę ­ gier, Rumunii i Bułgarii. 3—15.VIII — Gdańsku odbył się kolejny V I „Jarmark Dominikań­ ski", w którym poczesne miejsce zajmowała sztuka ludowa. W tego­ rocznym Jarmarku udział wzięło 100 rzemieślników. Jarmark połą­ czony był z występami zespołów folklorystycznych. 6—14.VIII — w Wiśle, Szczyrku, Żywcu i Makowie Podhalańskim �odbyła się doroczna impreza: X I V „Tydzień K u l t u r y Beskidzkiej " — w i e l k i przegląd f o l k l o r u g ó r a l s k i e ­ go. Na estradach, we wszystkich tych 4 miejscowościach, w y s t ę p o w a ­ ły zespoły regionalne, k t ó r y c h w t y m roku zgłosiło się ponad 50 z' Czechosłowacji, J u g o s ł a w i i , W ę g i e r , R F N i Polski. W y s t ę p o w a ł y m . i n . : zespół i m . Andrzeja Skupnia-Florka z Białego Dunajca, „ P i l s k o " z Ż y w c a , „ O n d r a s z e k " ze Szczyrka, ż y w i e c k i e „Sędzioły", „ O s t r o w i c a " z Częstochowy, „ W i l a m o w c e " (zapre­ z e n t o w a ł y „Wesele wilamowickie"), „ S w i r k i " z W i l k o w i c , Zespół Regio­ nalny z Brennej, „ W i s ł a " z Wisły, „Gorol" z Jabłonkowa, „Juhas" z Ujsołów, „ Ł ą c k o " , „ B a b i o g ó r z a n i e " , „ B a b i o g ó r c y " z Zawoi, „ J o d ł y " z Ż y w c a , „ W i e r c h y " oraz „ W i t o w i a nie" z Witowa. Z okazji „ T y g o d n i a K u l t u r y Be­ skidzkiej" zorganizowano też k i e r ­ masze sztuki ludowej oraz otwarto wystawy, m. in. koronek w pobli­ skiej Istebnej, w y s t a w ę rzeźb A r t u ­ ra Cienciały (w jego ogrodzie) i Józefa M i g d a ł a w Szczyrku, wysta­ w ę twórczości ludowej w Makowie Podhalańskim, wystawę plastyków a m a t o r ó w , i p r e z e n t a c j ę regional­ nych s t r o j ó w cieszyńskich. O d b y ł a s:ę też sesja popularno-naukowa poświęcona folklorowi ziemi c i e s z y ń s k i e j . I m p r e z ę z a k o ń c z o n o b a r w n y m po­ chodem d o ż y n k o w y m . 14.VIII — w G i ż y c k u , w chacie mazurskiej nad jeziorem, zorganizo­ wano kiermasz sztuki ludowej z u d z i a ł e m t w ó r c ó w z w o j . suwalskie­ go i Bartoszyc (woj. olsztyńskie). Organizatorem kiermaszu był M i e j ­ ski Dom K u l t u r y w G i ż y c k u . 27, 28.VIII — w Warszawie od­ było się doroczne Ś w i ę t o „ T r y b u n y L u d u " . W ś r ó d licznych imprez zor­ ganizowano t a k ż e kiermasz w y r o ­ b ó w ludowych. V I I I — odbył się J a r m a r k P u ł ­ tuski, w czasie k t ó r e g o w y s t ę p o ­ w a ł y zespoły ludowe oraz zaprezen­ towano modele odzieży n a w i ą z u j ą ­ cej do twórczości ludowej. V I I I — w Rzeszowie rozstrzyg­ nięto doroczny I I I konkurs f o l k l o ­ rystyczny, pn. „ P r a c a w o b r z ę d a c h i zwyczajach ludowych". Do kon­ k u r s u zgłosiło się 20 zespołów z woj. rzeszowskiego i sąsiednich w o ­ j e w ó d z t w . Zorganizowano koncerty eliminacyjne w Ł a ń c u c i e , L e ż a j s k u i Sędziszowie M a ł o p o l s k i m . J u r y pod przewodnictwem prof, dr Ro­ mana Reinfussa p r z y z n a ł o nagrody zespołom regionalnym: z Trzciany, Grodziska Dolnego, Żerdzi, Cieszy­ na, Brennej, Swieciechowej, Stojeszyna, Baranowa Sandomierskiego, Szczawnicy i Birczy. Nagrody indy­ widualne otrzymali: Władysława Ś w i ą t e k ze Stojeszyna, M a r i a Pajdowska z G ł u s k a , M a r i a Kozłowa z Baranowa Sandomierskiego, W o j ­ ciech D ą b e k z Grodziska Dolnego, Józef Ciesielka ze Szczawnicy, Ja­ nina Szałze ze Ś m i g n ą . Nagrody przyznano również kierownikom, i n s t r u k t o r o m zespołów: W a l e r i i Cudek ze Szczyrzycy, M a r i i i J ó z e f o ­ w i Dziedzic z Trzciany, J ó z e f o w i M y j a k o w i z W D K w Tarnobrzegu i k i e r o w n i c t w u zespołu z Cieszyna. 2—4.IX — w Sieradzu odbył się I I Festyn Sztuki Ludowej i F o l k l o r u woj. sieradzkiego. Otwarcia Festy­ nu d o k o n a ł I Sekretarz K W PZPR w Sieradzu Tadeusz Stasiak w obecności przedstawicieli władz miejskich, partyjnych, przedstawi­ ciela ministerstwa K u l t u r y i Sztu­ k i oraz licznie zebranych gości. W y s t ę p y zespołów p r o w a d z i ł W o j ­ ciech Siemion. Z okazji Festiwalu otwarto i n t e ­ r e s u j ą c e w y s t a w y : w Muzeum O k r ę ­ gowym — p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę sztuki ludowej w o j . sieradzkiego, na k t ó r e j m. i n . m o ż n a było obej­ rzeć tkaniny Józefy C h a ł a d a j oraz rzeźby S t a n i s ł a w a K o r p y i Szczepa­ na Muchy; w B W A — wystawiono prace ludowego r z e ź b i a r z a Jerzego Kaczmarka, a w W o j . Bibliotece Publicznej zorganizowano w y s t a w ę pn. „ S z t u k a ludowa i f o l k l o r w o j . sieradzkiego w literaturze". Ponadto w programie Festynu o d b y ł a się „ C e p e l i a d a " — kiermasz sztuki ludowej, w czasie k t ó r e g o koncertowały zespoły regionalne w o j e w ó d z t w a ; odbyło się r ó w n i e ż spotkanie z l u d o w y m i t w ó r c a m i , pn. „Dziesiąta biesiada sieradzka". 3—6.IX — w K r a k o w i e odbyły się V Ogólnopolskie, a I I M i ę d z y ­ narodowe T a r g i Sztuki Ludowej. W t y m roku uczestniczyło w nich 37 spółdzielni i 119 a r t y s t ó w ludo­ wych p r e z e n t u j ą c y c h swoje w y r o b y na kiermaszu. Targom t o w a r z y s z y ł o szereg i m ­ prez. Otwarto w y s t a w y m.in. „ I n ­ spiracje ludowe w twórczości współczesnych plastyków": w ga­ l e r i i „ D e s a " na Sw. Jana — zegary Roberta K u c i ń s k i e g o , a w galerii „Kramy Dominikańskie" — Malar­ stwo na szkle (Krcha, S ł o w i ń s k i , Zabierzewska), w y s t a w ę rzemiosła artystycznego w Muzeum History­ cznym, w y s t a w ę pn. „ M a d o n n a w twórczości ludowych artystów" w galerii , , P A X - u " , w y s t a w ę sztuki ludowej Coopexim — Cepelii w pa­ wilonie B W A , a w P a ł a c u Sztuki „ P i ę k n o t r a d y c j i we w s p ó ł c z e s n o ś ­ c i " — (czyli rzemiosło ludowe W ę ­ gier i Czechosłowacji. O d b y ł się r ó w n i e ż kiermasz. Prasa odnotowa­ ła niski poziom pokazanych na n i m prac, zwłaszcza rzeźb. Gorzej niż niski poziom c e c h o w a ł w y s t a w ę w PAX-ie. Na estradach i ulicach pokazano „ W i a n e k K r a k o w s k i " , zespoły re­ gionalne, pokazy mody inspirowa­ nej s z t u k ą l u d o w ą i t d . W czasie t a r g ó w o d b y ł y się obrady Sekcji Europejskiej Ś w i a t o ­ wej Rady Rękodzieł oraz m i ę d z y ­ narodowe sympozjum przedstawi­ cieli spółdzielczości pracy krajów socjalistycznych na temat: „ I n s p i ­ racje ludowe we współczesnej twórczości i w y t w ó r c z o ś c i " (refera­ ty wygłosili: Prezes „Cepelii" — Tadeusz W i ę c k o w s k i , red. Alek­ sander Jackowski oraz prof. W a n ­ da Telakowska). W sympozjum wzięło udział blisko 10Э c z ł o n k ó w Ś w i a t o w e j Rady Rękodzieł. * 4—11.IX — w Zakopanem odbył się X Międzynarodowy Festiwa' F o l k l o r u Ziem G ó r s k i c h , w czasie k t ó r e g o w y s t ą p i ł y g ó r a l s k i e zespoły z 20 k r a j ó w , m . in. z A n g l i i , B u ł ­ garii, Czechosłowacji, Francji, Gre­ cji, Jugosławii, Meksyku, NRD, Norwegii, Rumunii, R F N , Szwajca­ r i i , Szwecji, T u r c j i , USA, W ę g i e r , ZSRR oraz 8 zespołów z Polski. Ju­ r y pod przewodnictwem prof, dr Romana Reinfussa oceniało zespoły w 4 kategoriach: zespołów auten­ tycznych, artystycznie opracowa­ nych, stylizowanych i r e p r e z e n t u j ą ­ cych folklor rekonstruowany. W czasie Festiwalu czynne b y ł y w y s t a w y : m.in. zorganizowana przez Muzeum T a t r z a ń s k i e wystawa sta­ rych g ó r a l s k i c h i n s t r u m e n t ó w m u ­ zycznych, oraz w sali „ T u r n i " w y ­ stawa o b r a z ó w na szkle W ł a d y s ł a ­ wa Walczaka z Zakopanego i cera­ m i k i Jana Reczkowskizgo z N . T a r ­ gu. * 17, 18.IX — w Nowej Słupi, w o j . kieleckie odbyły się „Dymarki Ś w i ę t o k r z y s k i e 77", w czasie k t ó ­ rych zaprezentowano tradycyjny w y t o p żelaza w piecach dymar­ skich. Imprezie t o w a r z y s z y ł kier­ masz i wystawa w y r o b ó w ludo­ wych oraz w y s t ę p y ludowych ze­ społów i kapel. 18.IX — w 5 gminach w o j . no­ w o s ą d e c k i e g o o d b y ł a się „Złota Je­ sień Popradzka", w czasie k t ó r e j zorganizowano m.in. j a r m a r k sztuki ludowej i d o ż y n k i . * 25.IX — w Sosnowcu rozpoczęły się „ D n i " tego miasta. Wśród w i e l u atrakcyjnych impre'z odbyła się „ F o l k l o r i a d a " z u d z i a ł e m zespołów regionalnych „ L i m a n o w i a n i e " i „ L a ­ chy", Dolina Dunajca i Zespół Pie­ śni i T a ń c a Ziemi C i e s z y ń s k i e j . * 24.IX — w Radomiu o d b y ł a się impreza folklorystyczna pn. Jar­ m a r k Kazimierzowski. W programie imprezy odbył się kiermasz t w ó r ­ ców ludowych, wystąpiły zespoły folklorystyczne i kapele ludowe, k t ó r e p r o d u k o w a ł y się nie t y l k o na estradach ale t a k ż e na ulicach m i a ­ sta. * I X —• przed Z a m k i e m w L u b l i ­ nie odbyły się T a r g i Sztuki Ludo­ wej zorganizowane przez Muzeum Lubelskie. W targach u d z i a ł wzięli twórcy ludowi z województw: bial­ skopodlaskiego, c h e ł m s k i e g o , lubel­ skiego i sieradzkiego. I X — w Opolu oraz paru innych m i e j s c o w o ś c i a c h w o j . opolskiego od­ były się „ D n i " f o l k l o r u i sztuki l u ­ dowej w o j . piotrkowskiego". Pro­ gram imprezy w y p e ł n i ł y koncerty zespołów pieśni i t a ń c a . W y s t ą p i l i : „ P i l i c z a n i e " z Tomaszowa, „ T r a m ­ blanka" i „ D r y g a n t " z Opoczna i in. a w Muzeum Wsi Opolskiej w Bierkowicach otwarto w y s t a w ę pn. 59 �..Współczesna twórczość w o j . piotkowskiego". ludowa 1, 2, X — w Łodzi odbyła się ..Cepeliada z Expressem", zorgani­ zowana przez Regionalne Biuro S p r z e d a ż y Zw. Sp. Rękodzieła A r ­ tystycznego Cepelia w Łodzi i re­ d a k c j ę ..Expressu Ilustrowanego". W p a s a ż u Schillera zorganizowa­ no kiermasz w y r o b ó w ludowych a l u d o w i a r t y ś c i demonstrowali swo­ je u m i e j ę t n o ś c i . Oprócz wyrobów polskich oferowano t a k ż e w y r o b y ludowe ze Z w i ą z k u Radzieckiego, R u m u n i i , Bułgarii, W ę g i e r i Mongo­ l i i . D o d a t k o w ą a t r a k c j ą była sprze­ daż chleba wiejskiego, świeżo pie­ czonego przez gospodynie. W z w i ą z k u z Cepeliadą otwarto w y s t a w y : „ L a l k a w sztuce ludo­ w e j " i „ R e k o n s t r u k c j a tkanin sty­ lowych". * X — w Miłosławiu, w o j . p o z n a ń ­ skie odbył się „ J a r m a r k Różności", zorganizowany przez U r z ą d Miasta i G m i n y oraz Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury. Wśród różnych i m ­ prez t o w a r z y s z ą c y c h kiermaszowi o d b y ł y się w y s t ę p y Ludowego zes­ połu P i e ś n i i T a ń c a „ K u r p i o w s z y czyzna" z M y s z y ń c a , i „Ziemia M i ł o s ł a w s k a " , zaprezentowano w i d o ­ wisko ludowe „Wesele Wielkopol­ skie" w w y k o n a n i u Koła G o s p o d y ń Wiejskich z Czeszewa. W sali Oś r o d k a K u l t u r y wystawiono prace plecionkarskie M i e c z y s ł a w a K w i e ­ cińskiego, hafty Marii i Doroty W o j t k o w i a k oraz rzeźby w korze Władysławy Knocińskiej. * X — w Ż n i n i e na z a k o ń c z e n i e D n i K u l t u r y P a ł u c k i e j o d b y ł się j a r m a r k sztuki ludowej z terenu w o j . bydgoskiego. W j a r m a r k u u czestniczyło ok. 140 a r t y s t ó w l u ­ dowych i a m a t o r ó w . * X — w Zielonej Górze w Parku Etnograficznym zainaugurowane zostały „ S p o t k a n i a z folklorem". Na pierwsze spotkanie zaproszono naj­ starszego koźlarza lubuskiego W a ­ c ł a w a Ł a k o m e g o z Babimostu oraz młodzież klas V I szkoły podstawo­ wej w Zielonej G ó r z e . * X — w Lipnicy Wielkiej i Ja­ błonce na Orawie odbył się w i e l k i festyn folklorystyczny, „Babiogór­ ska J e s i e ń 77", zorganizowany przez Woj. Ośrodek Kultury w Nowym Sączu i G m i n n y O ś r o d e k K u l t u r y w J a b ł o n c e . W programie m.in. — p r z e g l ą d kapel regionalnych, w y ­ stępy zespołów amatorskich. X — w K r o b i w o j . leszczyńskie odbył się turniej ś p i e w a k ó w ludo­ wych. * 4—6. X I w Poznaniu odbyło się Ogólnopolskie Forum Amatorskich Zespołów Artystycznych połączone z polsko-radzieckim seminarium na temat mecenatu socjalistycznego p a ń s t w a nad folklorem i s z t u k ą l u ­ d o w ą . Organizatorami obu imprez b>ły: M-nisterstwo K u l t u r y i SztuK i . Centralny O ś r o d e k Metodyki Upowszechniania K u l t u r y oraz poz­ nański Pałac Kultury. 60 25.XI — w K r a k o w i e otwarte zo­ stały V I D n i Folkloru zorganizowa­ ne przez Dom K u l t u r y huty i m . Lenina. D n i z a p o c z ą t k o w a ł o sympo­ zjum na temat „ M i a s t o — jego ży­ cie w s p ó ł c z e s n e a k u l t u r a tradycyj­ na". Od dnie n a s t ę p n e g o o d b y w a ł y się w y s t ę p y zespołów folklorystycz­ nych i kapel. * 25.XI — w K r a k o w i e rozpoczął się X X I I I ogólnopolski P r z e g l ą d A matorskich Zespołów Folklorystycz­ nych Spółdzielczości Mieszkanio­ wej. Udział w przeglądzie wzięło 8 zespołów: z Białegostoku, Nowego Sącza, Warszawy, Łodzi, Gorzowa, Łowicza i K r a k o w a . P r z e g l ą d za­ kończył się 27-go galowym koncer­ tem. * X I — w Kościanie, w o j . leszczyń­ skie, odbył się turniej dudziarzy. Konkursy i wystawy 23.VI—31.XII — w Muzeum Et­ nograficznym w Toruniu ekspono­ wano w y s t a w ę pn. „ K u l t u r a ludo­ wa Ziemi C h e ł m i ń s k i e j " . Na w y ­ stawie pokazano po raz pierwszy w tak szerokim zakresie, wybrane dziedziny k u l t u r y ludowej C h e ł m i niaków i L u b a w i a k ó w — dwóch podstawowych grup etnograficz­ nych w o j . t o r u ń s k i e g o . Wystawa ta jest w y n i k i e m p o d j ę ­ tych przez Muzeum w 1976 r. i n ­ tensywnych b a d a ń etnograficznych tego obszaru. Dotyczyły one g ł ó w ­ nie budownictwa, gospodarki i rze­ miosła a pozyskane podczas tych b a d a ń liczne, unikalne niekiedy obiekty, wzbogaciły zbiory muzealne i były eksponowane na tej wysta­ wie. U z u p e ł n i e n i e m wystawy jest f o l ­ der, k t ó r y jest r ó w n o c z e ś n i e pla­ katem. W d r u k u jest przewodnik, k t ó r y będzie r ó w n o c z e ś n i e spełniał rolę m a ł e j monografii tego regionu. Scenariusz wystawy opracował zespól muzealny w osobach: Roman Tubaja, Irena Wronkowska (komi­ sarz wystawy), Aleksander B ł a c h o wski, Anna Dobrzyńska, Bożena Dudarewicz, Hanna Muzalewska, M a r i a Polakiewicz, Barbara Szychowska-Boebel, Iwona Swięch, Jan Swięch. Oprawę plastyczną zaprojektował Józef Pietrzyk. * 2 . V I I — Muzeum Wsi Opolskiej o t w o r z y ł o p r z y g o t o w a n ą przez P a ń ­ stwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie w y s t a w ę , pn. „ L u d o w e skrzynie wianne". * 5.VII — w K l u b i e Stowarzyszenia F A X w Radomiu czynna b y ł a w y ­ stawa Regionalnej Sakralnej Sztu­ k i Ludowej p r e z e n t u j ą c a wyniki konkursu ogłoszonego przez W o j . Oddział Stowarzyszenia P A X i ZZG Zespół H a n d l u ..Veritas" w Warsza­ wie. Na wystawie pokazano ok. 250 prac 36 a u t o r ó w : rzeźbę kowalstwo artystyczne, malarstwo, pisanki i c e r a m i k ę . Jury przyznało nagrody w dziale r z e ź b y I : Grzegorzowi Szewczykowi z Kozienic, w dziale kowalstwa — P a w ł o w i Winiarskie­ m u z Błazin k/Iłży, w dziale ce­ r a m i k i — Jadwidze Kosiarskiej z Iłży, w dziale malarstwa nagrody I nie przyznano, dwie nagrody I I otrzymali Antoni Jopkiewicz ze Skaryszewa i S t a n i s ł a w Dela z Gniewoszowa. W dziale pisanek na­ grodę I o t r z y m a ł a Janina Wawer z Głowaczowa. * 6—14.VII — w Makowie Podha­ l a ń s k i m czynna b y ł a w o j e w ó d z k a wystawa twórczości ludowej zorga­ nizowana przez W D K i WRZZ w Bielsku-Białej. 10. V I I — w Muzeum Ziemi L i m a ­ nowskiej w Limanowej rozstrzyg­ n i ę t y został konkurs na haft ludo­ wy, w k t ó r y m n a j w y ż s z e nagrody otrzymali Franciszek Janc z Zabrzeży k. Ł ą c k a i S t a n i s ł a w B u ­ dzyński z Bukowiny Tatrzańskiej. * 11. V I I — w Domu Sztuki w Rze­ szowie otwarta została wystawa pn. „ S z t u k a ludowa i rękodzieło a r t y ­ styczne" zorganizowana przez K o ­ mitet organizacyjny I V Ś w i a t o w e g o Festiwalu Polonijnych Zespołów Folklorystycznych, Cepelię i B W A . Wystawa połączona b y ł a z k i e r m a ­ szem w y r o b ó w ludowych. * 15. V I I — w Starej Kordegardzie w Warszawie otwarta b y ł a przenie­ siona z P ł o c k a wystawa prac tego­ rocznych l a u r e a t ó w nagrody „ B a r w " i m . Oskara Kolberga. * 16. V I I — w Robotniczym Cen­ t r u m K u l t u r y w Mielcu została ot­ warta wystawa prac malarskich znanych artystów nieprofesjonal­ nych: Bazylego Albiczuka, K a t a r z y ­ ny G a w e ł , M a r i i Korsak, Nikifora, Teofila Ociepki, Leokadii Płonkowej, Władysława Rybkowskiego, Brunona Podjaskiego, Adama S ł o ­ wińskiego, M a r i i Tarnawskiej-Wojtowicz, S t a n i s ł a w a Karulaka, Łucji Mickiewicz, Edmunda Monsiela, Ja­ na P ł a s k o c i ń s k i e g o i W e r o n i k i Ratyny. Wszystkie eksponaty pocho­ dziły ze zbiorów P a ń s t w . Muzeum Etnograficznego w Warszawie. W y ­ dano katalog. Wystawa cieszyła się wyjątko­ w y m zainteresowaniem. * 30.VII — w salach B W A w L u b ­ linie otwarto w y s t a w ę o b r a z ó w na szkle Eweliny P ę k s o w e j z Zakopa­ nego. * V I I — w Muzeum Regionalnym w Opocznie czynna b y ł a wystawa haftu i koronki, na k t ó r e j zapre­ zentowano plon konkursu ogłoszo­ nego przez Sp. Pracy R ę k o d z i e ł a Ludowego i Artystycznego „Opocznianka". * V I I — r o z s t r z y g n i ę t y został k o n ­ kurs na zdobnictwo b i b u ł k o w e , zor­ ganizowany przez Ż y w i e c k i e M u ­ zeum. J u r y pod przewodnictwem Ewy Fryś-Pietraszkowej z Insty­ tutu Sztuki P A N p o d k r e ś l a j ą c bar­ dzo wysoki poziom prac p r z y z n a ł o 3 nagrody I zespołowe: rodzinie Drewniaków z Międzybrodzia Bial­ skiego, M a r i i W r ó b e l i jej córce A n ­ nie Juraczek z Pewli Wielkiej oraz Franciszce Uflaut i jej córce Rozalii Kastelik z Pewli Wielkiej. W kategorii prac indywidualnych 2 �nagrody I o t r z y m a ł y : Anna K u p czak z Sopotni i Maria Madejczyk z Cisca. Nagrody ufundowali: Minister­ stwo K u l t u r y i Sztuki, Sp. Zrze­ szenie W y t w ó r c ó w Rękodzieła L u ­ dowego i Artystycznego „ M i l e n i u m " oraz Muzeum w Ż y w c u . 4 . V I I I — w Lipnicy Murowanej na R y n k u zorganizowano w y s t a w ę t w ó r c ó w ludowych tej gminy, K o ­ ła T w ó r c ó w Ludowych Wiśnicza i wyrobów wikliniarskich z Królówki. * 25.VIII — W D K w Lesznie udo­ stępnił wystawę zorganizowaną przez P a ń s t w . Muz. Etnograficzne w Warszawie pn. „Rodzina w polskiej sztuce ludowej". W y s t a w ę t ę w l i ­ stopadzie pokazano w gmachu Muz. Etnograficznego we W r o c ł a w i u (or­ ganizator W D K Wroclaw) jako i m ­ prezę t o w a r z y s z ą c ą imprezie „ M u ­ z y k u j ą c e rodziny". * 25.VIII — w Opocznie rozstrzyg­ n i ę t y został konkurs na k r a j k i opoczyńskie zorganizowany przez spółdzielnię dla w s p ó ł p r a c u j ą c y c h z nią tkaczek. W konkursie wzięło u dział 31 tkaczek, k t ó r e przedstawi­ ły 395 w z o r ó w krajek. Nagrody u fundowane przez Cepelię z fundu­ szu rozwoju twórczości ludowej ot r z y m a ł y : I — Teresa Chmal z Sobawin, Anna D ą b r o w s k a z Krusze­ wie, M a r i a Dulnikiewicz z Wyganowa, Józefa Gubka z Wyganowa, Maria K a t a z Libiszowa, Maria Koska (Miazek), Zofia Pecyna z M i ę d z y b o r z a . Przyznano r ó w n i e ż 9 I I n a g r ó d i 15 I I I . * V I I I — w Muzeum Ziemi Sochaczewskiej otwarta została wystawa pn. „Rzeźba ludowa północnego M a ­ zowsza", na k t ó r e j pokazano ok. 30 prac t w ó r c ó w z o ś r o d k a sierpeckiego. * V I I I — w Iłży otwarto pokonkur­ s o w ą w y s t a w ę pn. „ L u d o w a lalka i zabawka ceramiczna", zorganizo­ w a n ą przez C P L i A , Z w i ą z e k Spół­ dzielni Rękodzieła Ludowego i A r ­ tystycznego w Warszawie oraz w o j . Spółdzielnię Pracy Rękodzieła L u ­ dowego „ C h a ł u p n i k " w Iłży. Na wystawie zaprezentowano ok. 300 prac 23 t w ó r c ó w z różnych oś r o d k ó w ceramicznych, m.in. z R ę docina, O d r o w ą ż a , C h a ł u p e k , Denkowa i Iłży. W grupie zabawek 4 nagrody I otrzymali: A . Szubartowski z R ę docina, S. S o w i ń s k i z C h a ł u p e k , T. Poletek z Koszar i J. J e ż z W ó l k i B o d z e n t y ń s k i e j . W grupie lalek — 2 a r t y s t y k i ludowe: K . Kowalczyk i R. Siwiec z Iłży. W y s t a w ę przeniesiono n a s t ę p n i e do K l u b u M P i K w Radomiu. * V I I I — w sieradzkim muzeum czynna była wystawa mebli i s p r z ę t ó w ludowych. * 3.IX — w Sieradzu, w czytelni Wojewódzkiej B i b l i o t e k i i m . Wł. Broniewskiego otwarta została w y ­ stawa pn. „ S z t u k a ludowa i folklor woj. sieradzkiego w literaturze" Na wystawie zaprezentowano również l i t e r a t u r ę l u d o w ą jak też rzeźbę, malarstwo tkactwo i plecionkar­ stwo, oraz publikacje naukowe i beletrystyczne poświęcone t y m za­ gadnieniom. 15.IX — Muzeum Kupiectwa w Ś w i d n i k u pokazało w y s t a w ę prze­ niesioną z P a ń s t w . Muz. Etnogr. w Warszawie pn. „ D z w o n k i ś w i a t a " . 22 .IX — w P a ń s t w o w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawie w y ­ stawa pn. „Tęcza na śniegu. Trady­ cja i współczesność w sztuce naro­ dów Syberii i Dalekiego Wscho­ du". Bardzo wysoki poziom a r t y ­ styczny prac, ładna ekspozycja Krzysztofa Burnatowicza. 24.IX — w galerii Cepelii w No­ w y m Targu otwarta została wysta­ wa pn. „Lenin w Polsce". W wysta­ wie wzięli udział l u d o w i t w ó r c y pracujący w cepeliowskich spół­ dzielniach, p r e z e n t u j ą c m.in. stroje ludowe, meble p o d h a l a ń s k i e i s p r z ę ­ ty, n a w i ą z u j ą c e do okresu, w k t ó ­ r y m Lenin p r z e b y w a ł w K r a k o w ­ skiem i na Podhalu. * 28.IX — w Muzeum Etnografi­ cznym w K r a k o w i e otwarto wysta­ w ę „Wielcy Polacy w rzeźbie l u ­ dowej", p r z y g o t o w a n ą przez Muze­ um Etnograficzne w Toruniu z prac n a d e s ł a n y c h na konkurs ogło­ szony w 1974 r. * I X — w Zwoleniu została otwar­ ta wystawa pn. „ L u d o w a ceramika Figuralna w Radomskiem". Prezen­ towane eksponaty pochodzące ze z b i o r ó w Muzeum Regionalnego w Iłży i Sp. „ C h a ł u p n i k " w Iłży ob r a z o w a ł y rozwój ludowej ceramiki figuralnej począwszy od X I X w i e k u do naszych czasów. * I X — we W ł o c ł a w k u rozstrzyg­ n i ę t y został konkurs na k u j a w s k ą rzeźbę l u d o w ą . Wzięło w niej u dział ponad 20 t w ó r c ó w z K u j a w i Ziemi D o b r z y ń s k i e j . * I X — w Muzeum Regionalnym w Szczecinie zorganizowano ogólno­ polski konkurs pn. „Las w sztuce ludowej". W konkursie udział w z i ę ­ ło 18 a u t o r ó w , n a d s y ł a j ą c ok. 90 prac z r ó ż n y c h dziedzin sztuki. Na­ g r o d ę I o t r z y m a ł Zbigniew Tracz za rzeźbę, n a g r o d ę I I — C z e s ł a w Jagna za malarstwo. Najlepsze z n a d e s ł a n y c h prac będą eksponowa­ ne w p o w s t a j ą c y m w Szczecinie Muzeum L a s ó w . * 8.X — w Muzeum O k r ę g o w y m w Tarnowie otwarta została wystawa sztuki ludowej P o w i ś l a Tarnow­ skiego. Pokazano t u kopie malatur na ś c i a n a c h d o m ó w , stodół, s p r z ę ­ t ó w itp., ze s ł y n n e g o Zalipia a tak­ że innych miejscowości, gdzie za­ chowała się p a m i ę ć malarskiego zdobienia zagród. * 17.X — r o z s t r z y g n i ę t o konkurs na nieprofesjonalne malarstwo i gra­ fikę pn. „Mój Śląsk", zorganizowa­ ny przez Muzeum w Zabrzu i Tow. M i ł o ś n i k ó w Zabrza. W konkursie wzięło udział 145 osób, n a d s y ł a j ą c 452 prace. Jury, k t ó r e m u p r z e w o d n i c z y ł A . Jackowski stwierdziło wysoki po­ ziom konkursu, 7 r ó w n o r z ę d n y c h n a g r ó d przyznano: Janowi Nowako­ w i , E d w a r d o w i G a w l i k o w i i Józefo­ w i Torce z Katowic, Waldemarowi Pieczce z Zabrza, oraz z G l i w i c : B r o n i s ł a w o w i i Eugeniuszowi K r a ­ wczukom i Janinie Motyce. Wydano ilustrowany katalog. W y s t a w ę ot­ warto w grudniu. * 17.X — w P a ł a c u pod Baranami w K r a k o w i e otwarto w y s t a w ę prac żołnierzy WP., z o r g a n i z o w a n ą sta­ raniem W y d z i a ł u K u l t u r y i Sztuki U r z ę d u Miasta oraz G ł ó w n e g o Zar z ą d u Politycznego WP. Na wysta­ w ę n a d e s ł a n o 370 prac, z k t ó r y c h pokazano 203 z zakresu malar­ stwa, rzeźby, metaloplastyki, szkła artystycznego i fotografii. * 19.X — w P a ń s t w o w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawie zo­ s t a ł a otwarta wystawa „ D a w n a i w s p ó ł c z e s n a sztuka M o n g o l i i " . * X — w Muzeum w Stryszowie otwarto w y s t a w y pn.: „Tkanina wilamowicka w t r a d y c y j n y m stroju oraz współczesnych adaptacjach" z o r g a n i z o w a n ą przez dział etnogra­ f i i Muzeum O k r ę g o w e g o w B i e l ­ s k u - B i a ł e j , oraz „ Z d o b n i c t w o b i b u ł ­ kowe Ż y w i e c c z y z n y " przygotowa­ n ą przez Muzeum w Ż y w c u . Obie w y s t a w y p o w s t a ł y w ra­ mach rozpoczętego przed dwoma l a ­ t y c y k l u wystaw pn. „Folklor ziem woj. bielskiego". * 4.XI — z okazji 15-lecia istnie­ nia Miejskiego Domu Kultury w M y ś l e n i c a c h i 10-lecia K l u b u Pla­ styków Amatorów i Twórców L u ­ dowych otwarto wystawę pn. „ P r a c a i p i ę k n o " . O d b y ł y się spo­ tkania z t w ó r c a m i , naukowcami, działaczami. * 8.XI — r o z s t r z y g n i ę t y został ogól­ nopolski k o n k u r s na haft ludowy, zorganizowany przez Muzeum Et­ nograficzne w Toruniu, Cepelię i Ministerstwo K u l t u r y i Sztuki. W konkursie udział wzięło 216 auto­ rów, k t ó r z y zgłosili w sumie 494 prace. Ze względu na wysoki poziom konkursu przyznano 122 nagrody i w y r ó ż n i e n i a . Jury, k t ó r e m u prze­ w o d n i c z y ł a mgr Barbara T ę ż y c k a z M K i S p r z y z n a ł o trzy I nagrody (po 5.000 zł) S t a n i s ł a w o w i B u d z y ń s k i e ­ m u z B u k o w i n y Tatrz., Ludwice Głuc z Podegrodzia k. N . Sącza oraz W i k t o r i i P u ł a w s k i e j z M y s t kowa St., w o j . ostrołęckie. Wśród 15 l a u r e a t ó w drugich n a g r ó d (3.000 zł) znaleźli się m.in. Genowefa Pał u b i c k a z Bytowa, Elżbieta Keller z Bydgoszczy, Zofia Szmajda z Ga­ j ó w k a (woj. w ł o c ł a w s k i e ) , Maria K o z ł o w a i Katarzyna P a ń c z y k z Baranowa Sandomierskiego, K u n e gunda K r z y ż a n i a k , (woj. kaliskie), Józefata Mołek z Kalisza, Julia M a ­ łek z Ciosny (woj. zamojskie), Zo­ fia Szczepaniak ze Szczawnicy, Sta­ n i s ł a w a Cukier z Zakopanego, A n ­ drzej Czernik z B u k o w i n y Tatrz., 61 �Ewa ChaJupska z Jasienicy (woj. katowickie) Anna Rucka z Jawo­ r z y n k i (woj. bielskie), Irena Benek z Czechowic-Dziedzice (woj. kato­ wickie), Janina F o ł t y n z S z a m o t u ł (woj. p o z n a ń s k i e ) . Ponadto przyznano 21 trzecich n a g r ó d po 2.000 zł oraz 84 w y r ó ż ­ nienia po 1.000 zł, w t y m 23 hafciarkom, k t ó r e o d t w o r z y ł y dawny haft kaszubski złotogłowiem. * 15.XI — w P a ń s t w o w y m Muzeum Etnograficznym w Warszawie otwo­ rzono t ł u m n i e o d w i e d z a n ą w y s t a w ę „Włoskie złotnictwo ludowe". W y ­ s t a w ę zorganizowano przy wydatnej pomocy Ambasady W ł o s k i e j . * 17.XI — w galerii „ F o l k l o r " Bia­ łostockiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h otwarto w y s t a w ę tkanin dwuosnowowych wykona­ nych przez a r t y s t y k i ludowe g m i ­ ny J a n ó w . Wszystkie eksponaty po­ chodziły ze z b i o r ó w Sokolskiego Ośrodka Kultury. * 19.XI — w Poznaniu otwarta zo­ s t a ł a pokonkursowa wystawa pn. „ M o t y w y religijne w wytworach sztuki ludowej" zorganizowana przez Oddział W o j e w ó d z k i Stowa­ rzyszenia „ P a x " w Poznaniu oraz „ V e r i t a s " w Warszawie. * 21.XI — w Muzeum O k r ę g o w y m w Radomiu otwarto p o k o n k u r s o w ą w y s t a w ę „ K o w a l s t w o ludowe w o j . radomskiego". W dniu otwarcia od­ b y ł a się sesja naukowa, na k t ó r e j referaty wygłosili: prof, dr Józef Gajek z W r o c ł a w i a — „Zróżnico­ wanie k u l t u r y ludowej w Polsce", doc dr M a r i a n Pokropek z War­ szawy — „ K o w a l s t w o ludowe w Polsce" oraz dr Stefan R o s i ń s k i ? Radomia — „ K o w a l s t w o ludowe w o j . radomskiego, jego stan i per­ spektywy". I nagrody (po 5000 zł) na konkur­ sie otrzymali Franciszek G ó r k a , Pa­ weł Winiarski, Kazimierz M a r k i e ­ wicz i Krzysztof Jakubiak. I I na­ grody otrzymali: Eugeniusz C h o ł u j , Stanisław Chołuj, Bogusław Mar­ kiewicz, Zygmunt Lorek i P a w e ł Kaca. I I I — Tadeusz Skwira, Ste­ fan Raban, Tadeusz L e ś n i e w s k i i W ł a d y s ł a w Mazur. * 23.XI — otwarto we W r o c ł a w i u I I Triennale Plastyki Nieprofesjo­ nalnej, zorganizowane przez Cen­ tralny O ś r o d e k M e t o d y k i Upow­ szechnienia K u l t u r y . W przygoto­ waniu Triennale b r a ł y udział wszy­ stkie (poza Elblągiem) W o j e w ó d z ­ kie Domy Kultury organizując przeglądy, z k t ó r y c h j u r y t y p o w a ­ ło prace na centralny pokaz. K o ­ misarzami i j u r o r a m i b y l i : Zofia Bisiakowa z C O M U K u oraz A l e k ­ sander Jackowski z Inst. Sztuki P A N . Z 27.000 przejrzanych prac pokazano we W r o c ł a w i u 1.317, w t y m 719 o b r a z ó w , 290 rzeźb, 166 gra­ f i k , 33 tkaniny i t d . Organizatorem imprezy we W r o c ł a w i u był Woje­ wódzki Dom K u l t u r y (Dział Plasty­ k i ) . Wybrane prace pokazano w ga­ lerii BWA „AWANGARDA", po­ granicze ze s z t u k ą l u d o w ą — w Muzeum Etnograficznym, a trzy 62 wybrane tematy w Muzeum Arche­ ologicznym (kompensacyjna funk­ cja twórczości, wystawa monografi­ czna S t a n i s ł a w a Deli z G r ę b o s z o w a k. Radomia, tkanina.). Wydano ka­ talog, plakat (oparty na linorycie Jana Nowaka, sztygara kopalni „ K a t o w i c e " ) . E k s p o z y c j ę zaprojek­ t o w a ł art. pl. E m i l Cieślar. Wystawa w z b u d z i ł a d u ż e zainte­ resowanie publiczności, niestety t r w a ł a b. k r ó t k o , w B W A do 5 grudnia, a w Muzeach do połowy tego m i e s i ą c a . Na uroczyste otwarcie 27 X I z udziałem władz miejscowych i przedstawicieli Min. Kultury i Sztuki p r z y b y ł o blisko 250 auto­ r ó w , instruktorzy plastyki w W o j . Domach K u l t u r y , prasa, dyrektorzy M u z e ó w Etnograf, w K r a k o w i e i Toruniu. 28.XI — odbyło się seminarium poświęcone problemom opieki nad twórczością ludową i amatorską. Referat w p r o w a d z a j ą c y p r z y g o t o w a ł A. Jackowski. * X I — z okazji 60-tej rocznicy Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji P a ź d z i e r n i k o w e j w Starej K o r d e ­ gardzie w Ł a z i e n k a c h warszawskich czynna była wystawa p r e z e n t u j ą c a dorobek konkursu pn. „ P o l s k o - r a ­ dzieckie braterstwo broni i polsko-radzieckie braterstwo pracy". Na wystawie pokazano 87 prac 46 au­ t o r ó w , z k t ó r y c h nagrody otrzyma­ l i : w dziale rzeźby I I — Bolesław Adamiak z Siedlisk, w o j . lubelskie, w dziale malarstwa — I I — Dela S t a n i s ł a w z Gniewoszowa w o j . Ra­ domskie i Walczak W ł a d y s ł a w z Zakopanego, I I I — Zdzisław W a l ­ czak z Zakopanego. M . Dzieszko, dywan dwuosnowowy. X I — w P K i N w Warszawie czynna b y ł a pokonkursowa wysta­ w a „ P o l s k a p a m i ą t k a " , zorganizo­ wana przez Cepelię i Spółdzielnie z nią w s p ó ł p r a c u j ą c e . * X I — w Muzeum O k r ę g o w y m w L u b l i n i e została otwarta wystawa ludowego malarstwa na szkle W ł a ­ dysława Walczaka-Banieckiego z Zakopanego. * 3—4XII — w C h e ł m i e rozpoczął się I W o j . P r z e g l ą d Plastyki A m a ­ torskiej i Twórczości Ludowej. Or­ ganizatorami b y l i : WRZZ, Wydział K u l t u r y i Sztuki Urz. W o j . oraz W D K . Na wystawie pokazano naj­ lepsze prace 45 a u t o r ó w . * 3 . X I I — w Muzeum O k r ę g o w y m w B i a ł y m s t o k u otworzono w y s t a w ę polskich ludowych instrumentów muzycznych ze z b i o r ó w P a ń s t . Muz. Etnograf, w Warszawie. * 8 . X I I — na k r a k o w s k i m Rynku odbył się jubileuszowy X X X V K o n ­ kurs Szopek Krakowskich. Na te­ goroczny konkurs zgłoszono 67 szo­ pek, o rozmiarach od 4 cm. do 3 m. D u ż a r ó w n i e ż była rozpiętość wieku a u t o r ó w — od 9 do 70 lat. Nagrody I otrzymali: w grupie szo­ pek d u ż y c h — Zygmunt Grabarski i Tadeusz Gillert — w grupie szo­ pek ś r e d n i c h — B r o n i s ł a w Piącik — w grupie szopek m a ł y c h — A n ­ toni Wołk. * F. Puzanowska, d y w a n wowy. dwuosno- W dziale tkactwa dwuosnowowego nagrody I o t r z y m a ł y : Romualda Puzanowska, Marchelówka woj. białostockie, Dzieszko Marianna z J a s i o n ó w k i , Helena Malewicka z Janowa k / S o k ó ł k i . 14.XII — r o z s t r z y g n i ę t o I I I K o n ­ kurs Współczesnej Rzeźby Ludowej Karpat Polskich, zorganizowany przez Muzeum w N o w y m Sączu. Komisarzem znakomicie przygoto­ wanego konkursu (poprzedzonego rozpoznaniem w terenie) b y l mgr Antoni. K r o h . Jury, w k t ó r y m uczestniczył m.in. znakomity malarz Tadeusz Brzo­ zowski, red. A . Jackowski, dr A . �przyznano 6 pierwszych n a g r ó d , 10 drugich i 10 trzecich. * 28.XII — Muzeum Etnograficzne w K r a k o w i e z a p r e z e n t o w a ł o wysta­ w ę malarstwa Katarzyny Gawłowej. W y s t a w ę i w y j ą t k o w y w swym uroku w e r n i s a ż zorganizowano dzię­ k i w s p ó ł p r a c y opiekuna malarki p. Jacka Ł o d z i ń s k i e g o . Wydano p i ę ­ kny plakat oparty na malarstwie G a w ł o w e j . Tekst o malarce i zdję­ cia, m.in. z w e r n i s a ż u zamieścimy w jednym z n a s t ę p n y c h n u m e r ó w . * X I I — w hallu Muzeum T a t r z a ń ­ skiego w Zakopanem czynna była wystawa malarstwa na szkle K r z y ­ sztofa Okonia, muzyka, wioloncze­ listy z „Tria Krakowskiego". Poka­ zano 53 obrazy. Br. Pięcik, szopka ( I nagr.) A. Wołek, szopka ( I nagr.) K u n c z y ń s k a - I r a c k a , stwierdziło w y ­ j ą t k o w o wysoki poziom nadesła­ nych rzeźb. D o m i n o w a ł ośrodek p a s z y ń s k i , niekwestionowane cen­ t r u m r z e ź b y sakralnej w kraju. Paszyniacy zdobyli też większą część n a g r ó d (8 na 15) w grupie do­ rosłych i wszystkie młodzieżowe). I , po 5000 zł otrzymali: S t a n i s ł a w M i k a i Wojciech Oleksy z Paszyna. I I , po 3.000 zl: S t a n i s ł a w H o ł d a z N . Sącza i S t a n i s ł a w Oleksy z Pa­ szyna. I I I , po 2.000 zł H e n r y k Głód z Paszyna, Andrzej Konopacki z Zakopanego (inspiracja s z t u k ą ludo­ wą), W ł a d y s ł a w Potoniec z Rogów. Przyznano 8 n a g r ó d I V (m.in. k o ­ w a l o w i Janowi Zachwiei ze Szcza­ wnicy za rzeźbę w metalu) i 24 w y ­ różnienia. N a g r o d ę s p e c j a l n ą przy­ znano rodzinie Ficoniów z Wiep­ rza. W licznej grupie młodzieżowej X I I — w Pałacu Opatów w Oli­ wie otwarto n o w ą w y s t a w ę działu etnografii Muzeum Narodowego, na k t ó r e j pokazano: dawne, sakralne i współczesne r z e ź b y ludowe z K a ­ szub i Kociewia (zwraca tu u w a g ę bogaty zestaw prac Izajasza Rzepy), dawne kaszubskie hafty ludowe oraz szopki i r ó ż n e a t r y b u t y o b r z ę ­ d ó w noworocznych z Kociewia i Kaszub. W sumie wystawa obejmuje 200 eksponatów. * X I I — w Muzeum Archeologicz­ n y m i Etnograficznym w Łodzi czynna b y ł a pokonkursowa wysta­ wa pn. „ S z t u k a ludowa i robotnicza miejskiego w o j . łódzkiego". W k o n ­ kursie udział wzięło 65 t w ó r c ó w ludowych i a m a t o r ó w , k t ó r z y na­ desłali w sumie ponad 500 prac, z czego ok. 400 pokazano na wysta­ wie. W dniu otwarcia wystawy od­ było się uroczyste w r ę c z e n i e na­ gród. Z nagród ufundowanych przez Wydział K u l t u r y i Sztuki U r z ę d u M . Łodzi 2 pierwsze nagrody otrzy­ m a l i — Czesław Tabowski z Łodzi i W ł a d y s ł a w R z ą b z Łodzi, 2 nagro­ dy drugie — K r y s t y n a Dudziak i S t a n i s ł a w J a s t r z ę b s k i z Łodzi. W dziale kowalstwa przyznano I na­ g r o d ę Tadeuszowi Niewiadomskie­ m u z Łodzi. Z nagród ufundowanych przez Cepelię n a g r o d ę I I za malarstwo ot r z y m a ł H e n r y k B u r z y ń s k i z Ksawerowa, n a g r o d ę I za rzeźbę Michał Prokopiuk z Bazylii, n a g r o d ę I za t k a n i n y — Aniela Niebelska z W o l i Rakowej, n a g r o d ę I I za t k a n i n y — Rozalia Ścieszko z K u r o w i c . Na­ g r o d ę I za ozdoby z papieru — A n ­ na K a r p z Brójc, n a g r o d ę I I — L u d w i k a Perek z Łodzi, B r o n i s ł a w a Pietruszka z B r ó j c i Waleria So­ szka z K u r o w i c . Ponadto przyzna­ no szereg n a g r ó d I I I i w y r ó ż n i e ń . Polska sztuka ludowa za granicą 4.VI—16.X — wystawa „Dziecko w polskiej sztuce ludowej": z M u ­ zeum Etnograficznego w Toruniu zorganizowana była w muzeum r o l ­ nictwa w Wandlitz — wypoczynko­ wej miejscowości położonej blisko Berlina. Wystawa „Mikołaj Kopernik w polskiej rzeźbie ludowej" zorgani­ zowana była przez Muzeum Etno­ graficzne w Toruniu. Od 10.VII. w Weimarze, a od 24.VIII w K a r l -Marx-Stadt w Muzeum Zamko­ w y m . Prasa zamieściła obszerne i n ­ formacje i a r t y k u ł y ze zdjęciami z wystawy. 1.VII — w Sonnenberg (NRD) otworzono w Muzeum Zabawek w y ­ s t a w ę polskich zabawek ludowych ze z b i o r ó w P a ń s t w . Muz. Etnograf, w Warszawie. Wvstawe zwiedziło 82.724 osób. * 20—30.VII — w Karlovych V a rach, z okazji „Dni k u l t u r y polskiej" i X X X rocznicy podpisania u m o w y o współpracy kulturalnej między P R L a CSRS zorganizowano m.in. w y s t a w ę t w ó r c ó w ludowych, zrze­ szonych w Spółdzielni i m . W y ­ spiańskiego w K r a k o w i e . Odbyły się też w y s t ę p y kapeli ludowej z w o j . krakowskiego. * V I I — w Hadze, na terenie m i a ­ steczka m i n i a t u r i m . J. Madurodama odbyła się impreza pn. „ S z t u ­ ka ludowa z Polski", na k t ó r ą zło­ żyły się: prezentacja i s p r z e d a ż w y r o b ó w ludowych w stoiskach Ce­ pelii oraz wystawa — sprzedaż go­ b e l i n ó w wykonanych w Sp. Pra­ cy Rękodzieła Artystycznego „ A r tes" w Gdańsku, wg. projektów dzieci — w ramach konkursu „Dzie­ ci holenderskie dla dzieci polskich". Uroczystego otwarcia dokonał ambasador P R L Józef Okuniewski w obecności przedstawicieli holen­ derskiego M i n . Spraw Zagranicz­ nych oraz M i n . K u l t u r y . 10.000 g u l d e n ó w uzyskanych ze sprzedaży przekazane zostało na fundusz Centrum Zdrowia Dziecka. V I I I — w Easthampton na wyspie Long Island otwarta została wysta­ wa pn. „ P o l s k i e pochodzenie, w s p ó ł ­ czesne sztuki p i ę k n e i sztuka l u ­ dowa". Większość wystawionych ekspo­ natów pochodziła z prywatnych zbiorów I r e n y Ploeger, organizator­ k i wystawy, oraz z nowojorskiej Cepelii. * 16.IX — w K i j o w i e otwarto w y ­ s t a w ę sztuki ludowej Polski P ó ł ­ nocnej, zorganizowaną przez Państw. Muz. Etnograficzne w Warszawie. * 24.IX — Muzeum Etnograficzne w Toruniu z o r g a n i z o w a ł o w O ś r o ­ dku Informacji i K u l t u r y Polskiej w Berlinie w y s t a w ę intarsji Ed­ munda K a p ł o ń s k i e g o ze Ż n i n a . Zo­ stał wydany katalog wystawy. 3.X — otwarto w Muzeum w N i ­ tra (CSRR) w y s t a w ę polskiej sztuki ludowej zorganizowaną przez P a ń s t w . Muz. Etnogr. w Warszawie. * 13.X — w Muzeum K u l t u r y w L u n d (Szwecja) otwarto w y s t a w ę polskich zabawek ludowych, zorga­ n i z o w a n ą przez P a ń s t w . Muz. Et­ nograf, w Warszawie. Wystawę przeniesiono n a s t ę p n i e do Horby. 63 i - - - �I * X I — w Londynie otwarta zosta­ ła wystawa sztuki W a r m i i i Mazur zorganizowana przez Tow. „ P o j e ­ zierze". 17—31.X — w Sztokholmie czyn­ na była wystawa „Żołnierz Polski w sztuce ludowej", zorganizowana przez Muzeum Wojska w B i a ł y m ­ stoku. X I — z okazji w i z y t y polskiej delegacji p a r t y j n o - r z ą d o w e j w Rzy­ mie Cepelia u d e k o r o w a ł a k w i a t a m i l u d o w y m i i planszami z malarst­ wem Zalipianek j e d n ą z central­ nych ulic miasta. Eksponaty naszej sztuki ludowej znalazły się r ó w ­ nież w w i t r y n a c h s k l e p ó w . 7.XI — otwarto w Lizbonie w y ­ s t a w ę polskiej sztuki ludowej, zor­ g a n i z o w a n ą przez P a ń s t w o w e M u ­ zeum Etnograficzne w Warszawie. * 11.XI — otwarto w Ziirichu w Galerii Nicoline Pon w y s t a w ę pol­ skiej sztuki ludowej, p r z y g o t o w a n ą przez P a ń s t w o w e Muzeum Etnogra­ ficzne w Warszawie. * W okresie sprawozdawczym Ce­ pelia z o r g a n i z o w a ł a 4 o d r ę b n e w y ­ stawy polskiej w y c i n a n k i ludowej — w Tokio, Bangladesz, Toronto i Ałrna-Ata. 11.XI — w M e k s y k u otwarto w y ­ s t a w ę prac Spółdzielni Pracy R ę ­ kodzieła Ludowego i Artystyczne­ go i m . St. W y s p i ń s k i e g o . Projektantkami ekspozycji były M a r i a Jenner i Danuta Tracz. X I — w O ś r o d k u K u l t u r y Pol­ skiej w Berlinie zorganizowana zo­ stała wystawa sztuki ludowej i rzemiosła artystycznego woje­ w ó d z t w : katowickiego, bielskiego, częstochowskiego, opolskiego, leg­ nickiego, w a ł b r z y s k i e g o , j e l e n i o g ó r ­ skiego i w r o c ł a w s k i e g o . Wystawa połączona była ze sprzedażą. U M M A * * X I I — Józef L u r k a , r z e ź b i a r z z Bystrzycy G ó r n e j w w o j . w a ł b r z y ­ skim został j e d n y m z l a u r e a t ó w nagrody i m . Brata A l b e r t a Chmie­ lowskiego przyznanej przez Społ. Stow. C h r z e ś c i j a n oraz redakcję „Za i Przeciw", za twórczość r e l i ­ gijną w dziedzinie sztuki ludowej. W dziedzinie r z e m i o s ł a artystycz­ nego n a g r o d ę przyznano S t a n i s ł a ­ w o w i Bałosowi z Grzechynia (k. Suchej Beskidzkiej). (W u b i e g ł y m roku n a g r o d ę w dziale sztuki ludowej otrzymał Wojciech Oleksy z Paszyna). Inne V I I I — z i n i c j a t y w y W o j . Domu K u l t u r y w Tarnobrzegu zorganizo­ wano „ R a j d y " f o t o a m a t o r ó w szla­ k i e m t w ó r c ó w ludowych. M i a ł y one na celu udokumentowanie życia i dorobku a r t y s t ó w ludowych oraz R X — w s ł y n n y m Zalipiu (woj. tarnowskie), oddano do użytku „Dom malarek", wzniesiony z i n i ­ c j a t y w y nie żyjącej j u ż dziś F e l i ­ cji C u r y ł o w e j . Na uroczystość ot­ warcia Domu zorganizowano w y ­ s t a w ę dawnych m a l o w i d e ł i h a f t ó w miejscowych artystek. Eksponaty pochodziły ze z b i o r ó w Muzeum Et­ nograficznego w K r a k o w i e . 7 . X I I — otwarto w Ziirichu, w Muzeum Bellerike w y s t a w ę „Ra­ dość życia i r a d o ś ć barw", przygo­ t o w a n ą przez P a ń s t w o w e Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Fo.t.: J. S ciekawych a m a ł o dotąd znanych p a m i ą t e k historycznych. W I Rajdzie udział wzięło 30 fo­ tografików, którzy spenetrowali p ó ł n o c n o - w s c h o d n i e rejony woje­ w ó d z t w a tarnowskiego i zbliżone do nich etnicznie części w o j . za­ mojskiego. I E S Swidersld * Р Е З Ю М Е SUMMARY O F A R T I C L E S Jan AND OF K r z y s z t o f M a k u l s k i — THE DEFINITION SCOPE OF E T H N O G R A P H Y I N T H E L I G H T CONTEMPORARY SOCIAL REQUIREMENTS Ethnography being a branch of the humanities has always been f u l f i l l i n g a concrete social function as w e l l . By describing the functioning of culture i t makes more comprehensible c u l t u r a l processes and so has a part i n the preparation of a model of contemporary culture. In the course of the last one hundred years ethnography has been subject to many transformations, b u t i t under­ went a real revolution anly recently as a result of the r a p i d g r o w t h of the mass communication media and the emergence of the so called „global culture". The latter influenced decisively the research area of ethnography, namely that of p r i m i t i v e societies developing i n some isolation and that of country cultures of highly developed societies w h i c h had l i t t l e part in the general circulation of culture. I t might have seemed that simultaneously w i t h the basic transformation of its research object ethnography, too, w i l l be transformed, that i t w i l l seek new methods and concentrate on the new emerging phenomena i n order to take part i n the formation of a new model of culture. But i t can achieve i t only by changing the profile and perspective of its researches. So far most of its investigations is based on the research category of othnos and group. Ethnography still seeks regularities along the line: group — society — man (individual) and considers culture a system w h i c h de­ termines the activity of an individual. This approach w i l l of course remain valid. But i t seems that much more attention shouls be paid, than i t has been done so for, to the c u l t u r a l creativity of the individual. I n the w o r l d of universal patterns, the same for a l l , man is t r y i n g to find such areas of activity which w i l l give h i m a feeling of separateness, that is to say of i n d i v i d u a l i t y and uniqueness. He would like to form around himself a circle of his „ o w n " culture w h i c h would protect h i m against the influence of the global culture w h i c h he 64 regards as the „ e x t e r n a l " one. Considering i t a l l , ethno­ graphy should pay a special attention to the emergence of such elements of culture w h i c h having not yet gained general social acceptance (and only this used to indicase a c u l t u r a l fact in classical ethnography) are already playing a major role in the life of individuals and groups and interfere i n the more general phenomena of culture. The object of such investigations would especially be i n d i v i d u a l and group attitudes of a „ r i t u a l " character whose purpose is self-anertion the urge to stress one's separateness. Since this phenomenon combines i n itself both i m m a t e r i a l elements (attitudes, social bonds, psychicmanifestations) and the material ones (ecological con­ ditions, transformation of c u l t u r a l material goods, new products, material symbols, etc.) ethnography, owing to its research apparatus, w o u l d be especially called upon to undertake researches i n this field. I t could be then described as a science concerned w i t h the c u l t u r a l effects of man's adaptation to natural and social conditions and w i t h the trends and results of man's search, as an individual, for a place for himself i n the culture which still remains to h i m something external. Such an approach makes i t possible to adequately investigate the correlation between tradition and modern times, the two sources from w h i c h man. i n building his i n d i v i d u a l pattern of life, takes the basic material. T e r e s a A m b r o ż e w i c z — THE ADORNED RURAL BREAD I N POLAND I n the peasant culture a special significance used to be attached to bread w h i c h found its expression i n various rites. Bread, being the basic food, aquired i n the cource of t i m e symbolic connotations. These were evident i n two cycles of rites, the f a m i l y and annual ones. The adorned bread and cakes used to be made by women who specialized i n doing them and who had � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ef4be0d0ee4252859bee26d0aaf4e406.pdf dbd42243c81514f7568fa990ae142bd1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4347 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1978 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4046 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1978 t.32 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1978 t.32,z.2; s.124-126 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text J. Zganiacz: i l . 13. Ostatnia Wieczerza, 32 X 59 cm. 1976 г.; ,T. K R O i i . 14. Ostatnia Wieczerza, 49 X 62 c m , 1977 r . Swiderski N I K A I-III 1978 15.1 — zmarł w B y d g o s z c z y w w i e k u 87 l a t T e o f i l O c i e p k a , z n a n y s z e r o k o w k r a j u i za granicą m a l a r z p r y m i t y w i s t a . P r z e z w i ę k s z ą część s w e g o życia O c i e p k a mieszkał w K a b o w i c a c h - J a n o w i e , pracując j a k o maszynista w kopalni. z różnych miejscowości ski i ziemi lubuskiej. Wielkopol­ 1 . I I I •— w P a ń s t w o w y m M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m w W a r s z a w i e odbył się koncert zespołu regionalnego „Małe Maśniaki". Imprezy folklorystyczne i regionalne I I — w N ą d n i , w o j . zielonogórskie, odbyła się tradycyjna doroszna „Biesiada K o ź l a r s k a " , n a którą p r z y ­ j e c h a l i instrumentaliści — k o ź l a r z e 224 11.III — w Wojewódzkim D o m u K u l t u r y w Chełmie rozpoczął się przegląd d o r o b k u k u l t u r a l n e g o m i a s t i g m i n w o j . chełmskiego. W p r z e ­ glądzie p r e z e n t o w a ł y s w ó j d o r o b e k : Włodawa oraz g m i n y : Włodawa, Ł o ­ p i e n n i k G ó r n y , Białopole i S i e d ­ liszcze. 19.111 — w D z i e k a n o w i c a c h n a d J e z i o r e m L e d n i c k i m (poznańskie) o d ­ była się z o r g a n i z o w a n a przez M u ­ zeum Pierwszych Piastów i m p r e z a folklorystyczna „Topienie Marzan­ n y " . W o b r z ę d z i e udział w z i ę ł y r e ­ g i o n a l n e zespoły a r t y s t y c z n e , m . i n . „Lędnica" z Ledniogóry a także młodzież s z k o l n a . �21 . I I I — w Z i e l o n o g ó r s k i m P a r k u Etnograficznym prezentowano ob­ rzęd „ T o p i e n i a M a r z a n n y " , zorga­ n i z o w a n y przez M u z e u m Z i e m i L u ­ b u s k i e j p r z y współpracy ze szkołą podstawową n r 14. I I I — w K r a p k o w i c a c h (Opolskie) — rozstrzygnięto w o j . k o n k u r s p n . „ Z w y c z a j e i obrzędy z a p u s t n o - w i o senne w k u l t u r z e l u d o w e j Opol­ szczyzny". W kategorii grup obrzędowych nagr. I — nie przyznano. Nagr. I I o t r z y m a ł Zespół Marzankowo-Gaik o w y ze S m o ł a m i , n a g r . I I I „ S t e b l i n i a n i e " ze S t e b l o w a . W innych konkurencjach nagrody o t r z y m a l i : Zespół w o d z e n i a niedź­ wiedzia z Obrowca, W. Bauch z Z u z e l i — za m a r z a n k i ; A n n a U l i c z ­ k a ze S m o l a r n i — za g a i k i , W i e s ł a ­ w a Z y t k i e w i c z z T u ł o w i c — za p a l ­ m y , Elżbieta M a l i k z Z u z e l i — za pająki oraz J a n P l u t a i G e r d a K l i ­ m e k za k r o s z o n k i . I I I — w L u b l i n i e o d b y w a ł ssie p r z e z cały m a r z e c przegląd z e s p o ­ ł ó w prezentujących obrzędy j a k : herody, kusaki, w y z w o l i n y na k o ­ siarza i t p . I I I — w D o m u K u l t u r y w Pszo­ w i e odbyła się „ b i e s i a d a " gawę­ d z i a r s k a , n a k t ó r e j 14 g a w ę d z i a r z y miasta i g m i n Wodzisławia o p o w i a ­ dało w g w a r z e b a j k i śląskie. I m ­ p r e z a odbyła się w r a m a c h a k c j i o r g a n i z o w a n e j p r z e z Ośrodek K u l ­ t u r y w W o d z i s ł a w i u a mającej n a celu zachowanie d a w n y c h zwycza­ j ó w , pieśni i g w a r y t e g o r e g i o n u . Konkursy i I — w Z a m k u Książąt Pomor­ s k i c h w S z c z e c i n i e c z y n n a była w y ­ stawa plastyków n i e p r o f e s j o n a l n y c h zorganizowana t y m razem w r a r a m a c h a k c j i p n . „Sojusz świata p r a c y z kulturą" przez Wojewódzki Dom Kultury. N a w y s t a w i e p o k a z a n o 780 p r a c 200 autorów. 1 .II — w Państwowym M u z e u m Etnograficznym w Warszawie otwar­ t a została w y s t a w a filatelistyczna „Folklor — 78", zorganizowana przez M u z e u m i Zarząd Okręgu W a r s z a w ­ skiego Polskiego Związku F i l a t e l i ­ stów. 15.11 — w M u z e u m E t n o g r a f i c z ­ n y m w T o r u n i u o t w a r t o wystawę p n . „Haft l u d o w y " , n a której za­ prezentowano dorobek ogólnopol­ s k i e g o k o n k u r s u ogłoszonego w u b . r . p r z e z M u z e u m toruńskie, M i n i s t e r ­ s t w o K u l t u r y i S z t u k i , Cepelię i Stow. Twórców L u d o w y c h . Zakres k o n k u r s u ograniczał się t y l k o do haftów n a s t r o j a c h , zgodnych z t r a ­ dycjami ludowymi poszczególnych regionów. W k o n k u r s i e udział w z i ę ł o 216 autorów, k t ó r z y nadesłali o k . 500 prac. Nagrody I o t r z y m a l i : Stani­ sław Budzyński z B u k o w i n y T a ­ trzańskiej, L u d w i k a G u c z P o d e g r o ­ d z i a oraz W i k t o r i a P u ł a w s k a z M y s t k o w a S t a r e g o , w o j . ostrołęckie. A u t o r e m scenariusza w y s t a w y był d y r . A l e k s a n d e r Błachowski, k o m i ­ sarzem — Lubomira Tyczyńska, autorką e k s p o z y c j i — O l g a P i o t r o ­ wicz. Wystawa z o s t a n i e następnie p o ­ kazana w i n n y c h miastach k r a j u . O m ó w i e n i e k o n k u r s u zamieścimy w j e d n y m z najbliższych n u m e r ó w pisma. wystawy 10.1 — w M u z e u m H i s t o r y c z n y m w K r a k o w i e o t w a r t a została d o r o c z ­ na pokonkursowa wystawa szopek krakowskich. 20.1 — w M u z e u m Etnograficz­ n y m w e W r o c ł a w i u o t w a r t a została w y s t a w a „Nieprofesjonalna p l a s t y k a n a Śląsku: M a l a r s t w o , rzeźba". W y ­ stawę p r z y g o t o w a ł o M u z e u m Śląska Opolskiego w Opolu. 25.1 — w S t a r e j Kordegardzie, g a l e r i i T o w . Przyjaciół Sztuk Pięk­ n y c h w W a r s z a w i e o t w a r t a została w y s t a w a m a l a r s t w a p n . „ M ó j świat malowany". Organizatorami byli: Naczelna Redakcja I n f o r m a c j i i P u ­ b l i c y s t y k i T V — S t u d i o 2, C e p e l i a i TPSP w Warszawie. Wystawa sta­ nowiła przegląd n a j l e p s z y c h prac nadesłanych d o S t u d i a 2. I — w K o n i a k o w i e , w Beskidzie Śląskim, w c h a c i e Z u z a n n y G w a r k o w e j o t w a r t o stałą ekspozycję p o ­ n a d 200 k o r o n e k k o n i a k o w s k i c h . 19.11 — w D o m u K u l t u r y w K o ­ z i e n i c a c h o t w a r t a została I z b i o r o w a w y s t a w a rzeźby l u d o w e j . P o k a z a n o 80 p r a c z a r ó w n o z n a n y c h już, j a k i początkujących rzeźbiarzy, k t ó r z y zaprezentowali prace zróżnicowane w t e m a t y c e i rozwiązaniach f o r m a l ­ nych. 20.11 — w I n s t y t u c i e W z o r n i c t w a Przemysłowego w Warszawie o t w a r ­ t a została w y s t a w a p n . „ R o d z i m o ś ć we w z o r n i c t w i e " . Pokazano t u prze­ de w s z y s t k i m p r z y k ł a d y wykorzy­ stania l u d o w y c h wzorów w t k a n i n i e i częściowo w c e r a m i c e w g p r o j e k ­ tów 34 zespołów działających w r ó ż ­ n y c h r e g i o n a c h k r a j u p o d opieką z a w o d o w y c h plastyków. W y s t a w a obrazowała e f e k t y d z i a ­ łalności pracowników naukowych P r a c o w n i Środowiskowych I n w e n c j i Plastycznych, k i e r o w a n e j przez prof. W a n d ę T e l a k o w s k ą . M i a ł a także n a c e l u nawiązanie i zacieśnienie w s p ó ł ­ p r a c y z przemysłem l e k k i m . Z o k a z j i w y s t a w y odbyło się 21.11 s e m i n a r i u m , n a którym po zagaje­ n i u doc. d r J a n a Czarneckiego, d y ­ r e k t o r a I W P r e f e r a t y wygłosili m . i n . : p r o f . W a n d a T e l a k o w s k ą —• „ S p o ­ łeczne a s p e k t y p r o b l e m u włączania twórczości nieprofesjonalnej do w z o r n i c t w a " , p r o f , d r Józef B u r s z t a — „Sztuka l u d o w a a z a g a d n i e n i a ciągłości k u l t u r o w e j " . 22.11 — w L u b e l s k i m D o m u K u l ­ t u r y o t w a r t a została w y s t a w a k i l i ­ mów wykonanych przez opolskie t k a c z k i w g projektów a r t . p l a s t y k a P i o t r a G r a b o w s k i e g o oraz p o r c e l a ­ n y m a l o w a n e j przez opolskich twór­ ców l u d o w y c h . Organizatorami wystawy byli: O p o l s k a Spółdzielnia P r a c y Ręko­ dzieła L u d o w e g o i Artystycznego Cepelia oraz Stowarzyszenie Twór­ ców L u d o w y c h . 25.11 — w P a ń s t w o w y m M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m w W a r s z a w i e odbył się p o k a z g r u p y 8 szczególnie w a r ­ tościowych rzeźb l u d o w y c h p r z e k a ­ zanych w depozyt przez M u z e u m w Sierpcu. Wśród prezentowanych obiektów szczególnie cenną pozycję stanowiła l u d o w a P i e t a g o t y c k a ( d a ­ towana chyba nader pochopnie na X V w i e k ) , o r a z k a p l i c z k a słupowa z X V I I I wieku. I I — w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie otwar­ to b . s t a r a n n i e przygotowaną w y ­ stawę p n . „ P o l s k a biżuteria l u d o ­ w a " . Był to p i e r w s z y pokaz cało­ ściowy t e j d z i e d z i n y twórczości. W y ­ s t a w i o n o 500 eksponatów pochodzą­ c y c h ze z b i o r ó w różnych m u z e ó w i kolekcji prywatnych. Szczególnie b o g a t o prezentowała się biżuteria l u d o w a z k r a k o w s k i e ­ go, P o d h a l a i Śląska o r a z słynny bursztyn kurpiowski. Wystawę przygotowała m g r B a r ­ b a r a K a z n o w s k a , k i e r o w n i k Działu Stroju I Tkanin PME. I I — w Muzeum w Kielcach czyn­ n a była p o k o n k u r s o w a w y s t a w a p l a ­ s t y k i obrzędowej w o j . kieleckiego, radomskiego i piotrkowskiego. I I — w Wojewódzkim Ośrodku K u l t u r y w Gdańsku o t w a r t o V I I doroczną w y s t a w ę p l a s t y k i a m a t o r ­ s k i e j . P o k a z a n o 208 p r a c 83 a u t o ­ rów. I I — w czasie Z i m o w y c h D n i K r y ­ n i c y c z y n n a była, j a k corocznie, w y s t a w a m a l a r s t w a N i k i f o r a oraz w y s t a w a rzeźb l u d o w y c h Józefa C i taka, Juliusza Kołodziejczyka, K a ­ zimierza Boreckiego — z K r y n i c y oraz Józefa S i k o r s k i e g o z M u s z y n y i Michała S m i l e n i a z T y l i c z a . I I — w M u z e u m i m . Jana Dzier­ żenia w O p o l u z o r g a n i z o w a n o w y ­ stawę u l i p s z c z e l n y c h z różnych epok. M . i n . pokazano ule f i g u r a l n e d a w n e i współczesne. 125 �l . I I I — w Muzeum Regionalnym P T T K w G o r l i c a c h o t w a r t a została w y s t a w a prac rzeźbiarzy l u d o w y c h ziemi gorlickiej. 10.III — w M u z e u m Okręgowym Z i e m i K a l i s k i e j o t w a r t a została w y ­ s t a w a p n . „ D z i e c k o w sztuce l u d o ­ w e j " . Pokazano t u eksponaty ze zbiorów M u z e u m Etnograficznego w T o r u n i u , pochodzące z k o n k u r s u . 11.III — w Muzeum N a r o d o w y m w K i e l c a c h o t w a r t a została w y s t a ­ w a współczesnej rzeźby l u d o w e j ze zbiorów M u z e u m . Wystawę z o r g a ­ n i z o w a n o z o k a z j i 70-lecia M u z e u m w K i e l c a c h . Była t o p i e r w s z a , a do tego wyczerpująca i d o s k o n a l e p r z y ­ g o t o w a n a p r e z e n t a c j a rzeźbiarzy l u ­ dowych z w o j . kieleckiego i r a d o m ­ skiego. P o k a z a n o 200 p r a c 44 a u t o ­ r ó w m . i n . L e o n a K u d ł y , Józefa P i ­ łata, A d a m Z e g a d l y , M a r i a n a B r u d k a . K o m i s a r z e m była B a r b a r a K a ­ tarzyna Erber. Jej tekst zdobi rów­ nież z n a k o m i c i e w y d a n ą z o k a z j i w y s t a w y publikację — k a t a l o g p n . „Współczesna rzeźba l u d o w a ze z b i o ­ rów M u z e u m N a r o d o w e g o w K i e l ­ c a c h " , K i e l c e 1978. P o z a i l u s t r o w a ­ n y m tekstem w y d a w n i c t w o zawiera obszerne n o t y o a u t o r a c h . 13.Ш — w M u z e u m E t n o g r a f i c z ­ n y m w K r a k o w i e o t w a r t o wystawę najlepszych prac z II Triennale P l a s t y k i N i e p r o f e s j o n a l n e j , które w 1977 r . o d b y ł o się w e W r o c ł a w i u . O i g a n i z a t o r e m T r i e n n a l e był C e n ­ tralny Ośrodek Metodyki Upo­ wszechnienia K u l t u r y w Warszawie. Komisarzem krakowskiej wystawy była m g r Z o f i a B i s i a k o w a . I I I — w okresie przedświątecz­ n y m w w i e l u miejscowościach o d ­ b y ł y się k o n k u r s y , w y s t a w y s z t u k i obrzędowej oraz kiermasze pisanek i palm wielkanocnych: — w Białymstoku w M u z e u m w y ­ stawa pokonkursowa p n . „Ludowe obrzędy Pólnocno-Wschodnich t e r e ­ nów P o l s k i " ; — w Wojewódzkim D o m u Kul­ t u r y w Białej P o d l a s k i e j — w y s t a ­ wa wielkanocnych pisanek ludo­ wych, figuralnego pieczywa obrzę­ d o w e g o , p a j ą k ó w ze słomy. W s u ­ m i e p o k a z a n o w y r o b y o k . 30 t w ó r ­ ców l u d o w y c h . W y s t a w y i kiermasze pisanek zorganizowano również w P a r c z e w i e , Łosicach i R a d z y n i u P o d ­ laskim; — w Ł y s y c h , w o j . ostrołęckie — doroczny k o n k u r s na p a l m y w i e l k a ­ nocne zorganizowany przez domy k u l t u r y i Muzea Okręgowe w Łom­ ży i Ostrołęce. W k o n k u r s i e udział w z i ę ł o 200 t w ó r c ó w l u d o w y c h z Ł y ­ s y c h , K a d z i ł a , Myszyńca, W y k r o t u i o k o l i c z n y c h miejscowości. Z a n a j ­ piękniejsze p a l m y n a g r o d y otrzy­ m a ł y : A n t o n i n a P l i s z k a ze w s i D ę ­ b y , Elżbieta H a ł d y g a z S e r a f i n o r a z g r u p a uczniów zs szkoły g m i n n e j w K a d z i d l e . Z a najpiękniejsze k i e r ce — J a n i n a C h r o s t e k z T a t a r , W i e ­ sława Bogdańska i Czesława K o ­ n o p k a z Kadzidła. Ponadto przy­ znano szereg wyróżnień. E k s p o n a t y w y s t a w i o n o w salach M u z e u m w Ostrołęce; 126 — w Muzeum i m . Władysława O r k a n a w Rabce — doroczny k o n ­ k u r s n a p a l m y w i e l k a n o c n e . Udział w z i ę ł o 73 autorów. N a g r o d ę I o t r z y ­ mał M a r e k W ó j c i a k z R a b k i - S l o n e go; n a g r o d y I I — K r z y s z t o f D r o ż d ż , Stanisław Surówka, J a c e k Papież, Grzegorz Kwaśniewski, Dorota G a ­ cek i T o m a s z J u r z e e — w s z y s c y z R a b k i ; n a g r o d y I I I — A r t u r Obłąk z Nowego Targu i Krzysztof W o w r o z Rabki. Ponadto przyznano wyróż­ nienia; — w Muzeum Wsi Opolskiej w Bierkowicach — tradycyjny Jar­ m a r k W i e l k a n o c n y , o t w a r t o także wystawę „Wiosna i W i e l k a n o c we współczesnej plastyce obrzędowej Opolszczyzny". Imprezy organizowa­ ne w czasie J a r m a r k u p r e z e n t o w a ­ ły p l o n k o n k u r s u ogłoszonego d l a twórców l u d o w y c h a rozstrzygnię­ tego 4 — 5 . I I I w K r a p k o w i c a c h . W z i ę ­ ło w n i m udział 8 zespołów oraz 30 t w ó r c ó w l u d o w y c h ; — w Muzeum Regionalnym w W o l i n i e odbył się k o n k u r s n a p i ­ sanki; — w Lipnicy Murowanej, woj. t a r n o w s k i e , odbył się k o n k u r s n a palmy wielkanocne; — w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu — w y s t a w a rękodzieła t w ó r c ó w l u d o w y c h połączona z k i e r ­ maszem pisanek i p a l m w i e l k a n o c ­ nych; — w Muzeum L u b u s k i m w Zie­ lonej Górze — k i e r m a s z l u d o w y p l a ­ s t y k i obrzędowej, n a którym ofero­ wano pisanki, koszyczki, palmy wielkanocne, pieczywo obrzędowe z t e r e n u zielonogórskiego; — w Zamościu — k i e r m a s z p i s a ­ nek l u d o w y c h ; — w „Cepelii" k a t o w i c k i e j , wzo­ r e m l a t ubiegłych — k i e r m a s z p i ­ s a n e k i p a l m w i e l k a n o c n y c h połą­ czonych z pokazami zdobienia. I I I — odbyły się k o n k u r s y w r a ­ mach akcji organizowanej we wszy­ s t k i c h w o j e w ó d z t w a c h p o d hasłem „ A r t y s t y c z n e rękodzieło w s i " . O r g a ­ n i z a t o r a m i b y l i „Cepelia", C e n t r a l ­ ny Związek Kółek Rolniczych, Fe­ deracja Stowarzyszeń Przyjaciół S z t u k P i ę k n y c h , a całości p a t r o n o ­ wało M i n i s t e r s t w o K u l t u r y i S z t u k i . Do k o n k u r s u dopuszczeni b y l i t y l ­ k o t w ó r c y n i e współpracujący d o ­ tąd z „ C e p e l i ą " i p r a c e , które n i e były dotąd w y s t a w i a n e i n a g r a d z a ­ ne n a i n n y c h k o n k u r s a c h . Prace nagrodzone i wyróżnione w k o n k u r s a c h wojewódzkich z a k w a l i ­ fikowane zostały n a ogólnopolską wystawę w Łodzi. K o n k u r s pozwolił na z o r i e n t o w a ­ n i e się z a r ó w n o w p o t e n c j a l e i s t n i e ­ jących jeszcze t r a d y c j i d a w n e g o r ę ­ kodzieła l u d o w e g o , j a k też i w t y m . co rzeczywiście w y k o n y w a n e jest o b e c n i e n a własny użytek. N i e j e d ­ n o k r o t n i e b y ł y to p r z e d m i o t y o e w i ­ d e n t n y c h cechach k i c z u , koszmarnie zdobione poduszki, l a l k i , w y r o b y z k o r z e n i , łusek i t p . M i m o w i ę c d u ­ żej l i c z b y uczestników przyznano n i e w i e l e nagród, a wśród p r a c w y ­ różnionych znalazły się t a k i e , które odrzucono z w y s t a w y centralnej. P r z y k ł a d o w o : w E l b l ą g u — 432 p r a c e , I n a g r o d y nłe p r z y z n a n o , j e ­ d y n i e t r z y I I ; w Gdańsku — 563 p r a c e , t r z y I n a g r o d y , t r z y I I (za h a f t y ) , w B y d g o s z c z y — 669 p r a c , trzy I nagrody, dwie I I . Przeważnie n a g r a d z a n o z n a n y c h już l u d o w y c h twórców. I I I — w M u z e u m i m . Władysława O r k a n a w R a b c e c z y n n a była w y ­ s t a w a p n . „ K o b i e t a w sztuce l u d o ­ wej". Wystawa połączona była z k o n k u r s e m , do którego z a p r o s z o n o imiennie k i l k u n a s t u twórców l u d o ­ w y c h z w o j . nowosądeckiego. N a ­ grody o t r z y m a l i malarze na szkle: I nagrodę — Z o f i a Gąsienica-Roj z Zakopanego, I I — E w e l i n a Pęksowa, Władysław Walczak i Janina Jarosz — wszyscy z Zakopanego, I I I — J a n i n a Sierosławska z R a b k i oraz Halina Konopacka, Jolanta P ę k s o w a i Zdzisław W a l c z a k z Z a ­ kopanego. I I I — w R y b n i k u , w Teatrze Zie­ mi Rybni:kiej otwarto pokonkurso­ wą wystawę wojewódzką p n . „Wieś m a l o w a n a i rzeźbiona". O r g a n i z a t o ­ r a m i k o n k u r s u b y l i : W o j . Ośrodek K u l t u r y i Wydział K u l t u r y Urzędu Wojewódzkiego w K a t o w i c a c h . N a k o n k u r s w p ł y n ę ł o 232 p r a c , z czego n a w y s t a w i e z a m i e s z c z o n o 116 o b i e k t ó w 42 autorów. Otwarcia wystawy dokonał d y ­ r e k t o r W o j . Ośrodka K u l t u r y w K a ­ towicach, Wiktor Szmajduch, w obecności p r z e d s t a w i c i e l i K W P Z P R , miejscowych plastyków i autorów wystawionych prac. J u r y pod przewodnictwem dr B a r ­ bary B a z i e l i c h przyznało nagrody u f u n d o w a n e przez Wydział K u l t u r y i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego. W d z i e d z i n i e m a l a r s t w a nargodę I I o t r z y m a ł a D o r o t a Poznańska z R y b ­ n i k a za z e s t a w p r a c o tematyce w i e j s k i e j , nagrodę I I I — Wiesław W ą t r o b a z B a b i c za o b r a z „ W r o n y " . Ponadto przyznano 5 wyróżnień. K r o n i k a n i e r o z u m i e tytułu w y ­ s t a w y . M o ż e chodziło o „ w i e ś m a ­ lującą i r z e ź b i ą c ą " ? a m o ż e o „ w i e ś w m a l a r s t w i e i rzeźbie"? I I I — w Siemiatyczach rozstrzyg­ nięty został k o n k u r s ogłoszony d l a twórców l u d o w y c h r e j o n u n a d b u żańskiego, a z o r g a n i z o w a n y przez Białostockie T o w a r z y s t w o P r z y j a c i ó ł S z t u k P i ę k n y c h , S i e m i a t y c k i Ośrodek K u l t u r y i T o w . Przyjaciół S i e m i a ­ tycz. Nagrody o t r z y m a l i : w dziedzi­ nie t k a c t w a i k o r o n k a r s t w a — P a u ­ l i n a S m o r c z e w s k a ze w s i Obniżę, w d z i e d z i n i e rzeźby — L u c j a n B o r u t a z Drohiczyna, w dziedzinie dywa­ nów dwuosnowowych — Jozefa K i e r s n o w s k a ze w s i K r y n k i - J u r k i , za p a l m y — O l g a P i w o w a r c z y k z Żerczyc. P r z y o k a z j i k o n k u r s u z o r ­ ganizowano w S i e m i a t y e k i m Ośrod­ k u K u l t u r y wystawę sztuki l u d o w e j , na k t ó r e j p o k a z a n o p r a c e k i l k u d z i e ­ sięciu t w ó r c ó w . I I I — w k l u b i e „ P a x " w Rzeszo­ w i e c z y n n a była k o l e j n a I I R z e ­ szowska W y s t a w a L u d o w e j S z t u k i S a k r a l n e j . W ś r ó d p o k a z a n y c h 100 eksponatów n a j l i c z n i e j reprezento­ w a n a była rzeźba, następnie c e r a ­ m i k a , h a f t oraz i n t a r s j a . N a g r o d y o t r z y m a l i : I — K a r o l B r e j a z Jasła �Inne (rzeźba, c e r a m i k a ) ; I I — A n t o n i T o b o r o w i c z z Z a g ó r z a (rzeźba, płasko­ rzeźba) i W ł a d y s ł a w a P r u c n a l z M e d y n i G ł o g o w s k i e j (rzeźba c e r a ­ miczna); I I I — Władysław Kamiński z Brzozówki (rzeźba). P o n a d t o p r z y ­ znano 3 wyróżnienia. 10.Ш — w k o n s u l a c i e a m e r y k a ń ­ s k i m w K r a k o w i e o t w a r t a została w y s t a w a amerykańskiej m a l a r k i — p r y m i t y w i s t k i M a r y Bruce Sharon. Z okazji wystawy wydano katalog zawierający słowo wstępne córki a r t y s t y k i oraz i l u s t r a c j e z k o m e n ­ tarzami malarki. I I — „Polska Sztuka L u d o w a " , wystawa w Muzeum Etnologicznym w B a r c e l o n i e . W y s t a w a duża, p o n a d 1000 eksponatów. K o m i s a r z e m była m g r H a l i n a Olędzka. W y d a n o k a ­ talog. Organizator — Państwowe M u ­ zeum Etnograficzne w Warszawie. P o l s k a s z t u k a l u d o w a z a granicą I — w Wiedniu, w Instytucie Pol­ skim, z okazji D n i L u b l i n a otwarto m.in. w y s t a w y : „Lublin przedstawia s i ę " i „Sztuka l u d o w a w regionie l u b e l s k i m " . O d b y ł y się też w y s t ę p y Zespołu Pieśni i T a ń c a U M C S . S U M M A R I E S SUMMARY A n n a Kunczyńska-Iracka — A REVIEW OF T H E W O R K S D E V O T E D TO P O L I S H F O L K PAINTING, SCULPTURE AND GRAPHICS PUBLISHED IN THE Y E A R S 1964—1977 T h e a u t h o r l o o k s a t t h e r e s u l t s of r e s e a r c h d e v o t e d to s c u l p t u r e s a n d p a i n t i n g s . She r e v i e w s o v e r a d o z e n b o o k s a n d o v e r a 100 a r t i c l e s p u b l i s h e d i n t h i s p e r i o d . A m a j o r i t y of these are m o n o g r a p h i c a n d d o c u m e n t a r y w o r k s . Teresa A m b r o ż e w i c z — CHURCH FAIR BREAD A n article devoted to the decorative bread baked for c h u r c h f a i r s b y b a k e r s a n d honey cake m a k e r s i n s m a l l t o w n s . S p e c i a l k i n d s of b r e a d w e r e m a d e f o r c h u r c h f a i r s i n h u m a n or a n i m a l f o r m . C o l o u r e d h o n e y cakes a r e a n e s p e c i a l l y decorative k i n d of c h u r c h f a i r b a k i n g w i t h r o o t s i n a t r a d i t i o n of honey cake m a k e r s guilds w h i c h developed i n P o l a n d between the X l V t h century and the X l X t h century. They retain the old patterns i n a very simple f o r m and w i t h m u c h changed decorative techniques (riders, babes i n a r m s , st. n i c h o l a s ' , h e a r t s a n d o t h e r s ) . T h e y h o n e y cakes a r e m a d e i n w o o d e n or m e t a l forms a n d are decorated after b a k i n g w i t h i c i n g sugar or w i t h p a p e r d e c o r a t i o n s . A l e k s a n d e r (CONT.) J a c k o w s k i - A n d r z e j W a j d a zrealizował n a za­ mówienie Interpressu 5 0 - m i n u t o w y film kolorowy o L u d w i k u Zimmererźe i j e g o k o l e k c j i . T y t u ł f i l m u : „ Z a p r o s z e n i e do w n ę t r z a " . I I I — „Sztuka N a i w n a z P o l s k i " — w ośrodku I n f o r m a c j i i K u l t u r y Polskiej w Bratysławie. Wystawę przygotowało Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. PICTURES ON GLASS T h e a r t i c l e c o n t a i n s a d e s c r i p t i o n of t h e t e c h n i q u e s of h o n e y c a k e m a k i n g i n t h e p a s t a n d p r e s e n t . T h e n t h e a u t h o r s e p a r a t e l y discusses p a i n t i n g s b y c h i l d r e n a n d y o u t h , a m o n g others b y those f r o m Paszyn n e a r N o w y Sącz ( S o u t h e r n P o l a n d ) , a v i l l a g e n o t e d f o r i t s w o o d e n s c u l p t i n g . I t is c a r r i e d o u t t h e r e b y m e n a n d boys w h o h a v e been e n c o u r a g e d b y t h e l o c a l p a r i s h -priest, father N i t k a . As the girls resented i t at f i r s t t h e p r i e s t o r g a n i z e d f o r t h e m a c o u r s e of p a i n t i n g . C u r r e n t l y also a d u l t s are engaged i n p a i n t i n g at Paszyn. F i n a l l y t h e a u t h o r d e a l s w i t h t h e p a i n t i n g o n glass i n r u r a l areas a n d t o w n p e r i p h e r i e s , b o t h r e l i g i o u s p a i n t ­ i n g ( f i g . 12, 13) a n d d e c o r a t i v e o n e , p a i n t i n g o n t a p e s t r i e s , „ s o u v e n i r s " b a c k g r o u n d s t o p h o t o g r a p h s ( f i g . 17). • Р Е З Ю PAST AND М Е OF ARTICLES Tadeusz OF THE AREA. A M. Trajdos ARTISTIC — CRAFTS IN THE PRESENT POLISH SPISZ SUMMARY P a r i s h r e c o r d s i n t h e P o l i s h Spisz a r e a c o n t a i n i n ­ teresting documents w h i c h show that m a n y painters a n d p o t t e r s , w h o also r a n t h e i r o w n f a r m s l i v e d i n t h e Spisz v i l l a g e s i n t h e X V I I t h a n d X V I I I t h c e n t u r i e s . T h e d e s c e n d a n t s of these a r t i s t s i n h e r i t e d t h i s o c c u p a t i o n a n d t o o k o n s u r n a m e s l i k e „ m a l a r c z y k " ( p a i n t e r ) or „garcarz" and „garcarczyk" (potter) w h i c h have s u r v i v e d d o w n to the present century. U p t i l l the X l X t h c e n t u r y t h e r e w a s a t least one p a i n t e r ' s c r a f t s h o p i n n e a r l y e a c h v i l l a g e w h i c h p r o d u c e d r e l i g i o u s p a i n t i n g s o n w o o d or glass and fulfilled orders for parish churches and c h a p e l s . T h i s t r a d i t i o n i n e f f e c t d i e d o u t i n t h e Spisz region in the X X t h century. Today only a few people i n t h e w h o l e area, l i k e J a k u b W o d z i a k f r o m K a c w i n p a i n t or look after the decorations inside the churches and paint oil paintings depicting pastoral and hunting scenes as w e l l as a g o o d d e a l of r e l i g i o u s w o r k s . A p a r t f r o m t h e w e l l k n o w n w o r k of s c u l p t o r A n d r z e j G o m bosz f r o m J u r g ó w w h o s e d a u g h t e r t o t h i s d a y p a i n t s t r a d i t i o n a l p a i n t i n g s o n glass o n l y a f e w c a r p e n t e r s f r o m nearby villages like Trybsz still m a k e decorative w o r k s a n d e v e n a r t i s t i c w o r k m a d e o u t of r o o t s . T h e c u s t o m of m a k i n g d e c o r a t i v e p o t s d i s a p p e a r e d even before the X l X t h c e n t u r y a n d t h e necessary house­ h o l d g o o d s b e g a n t o c o m e f r o m N o w y T a r g or L e w o c z a . P o t t e r y c e n t r e s s u r v i v e d o n t h e P o d h a l e side of t h e r i v e r D u n a j e c alone. T o d a y t h e r e isn*t a single p o t t e r y o r e v e n a t i l e w o r k s h o p i n t h e Spisz r e g i o n — i n c o n ­ t r a s t t o t h e Sącz r e g i o n . N o t l o n g ago t w o c r a f t s w e r e c o m m o n l y t o be f o u n d i n t h e a r e a : c a r p e n t r y , e s p e c i a l l y house b u i l d i n g a n d w e a v i n g , a woman's occupation w h i c h i n c l u d e d c l o t h i n g as w e l l as d e c o r a t i v e rugs. These t r a d i t i o n a l crafts w e r e u t i l i s e d i n t h e recent past b y C e p e l i a w h i c h e m p l o y e d s e v e r a l w o m e n i n each v i l l a g e i n t h e Spisz r e g i o n t o m a k e c a r p e t s a n d r u g s a t h o m e . T h e s e f a b r i c s h a v e l a t e l y s u c c o m b e d to a t e n ­ dency to standardised decorative motives w h i c h s i g n i f i ­ c a n t l y d i f f e r f r o m t h e o l d Spisz r e g i o n p a t t e r n s . Folklore groups i n almost every village provide e v i d e n c e o f t h e s t r e n g t h of a r t i s t i c t r a d i t i o n s i n t o d a y ' s Spisz r e g i o n . T h e y h a v e a f u l l c h o r e o g r a p h i c a n d m u s i c a l p r o g r a m m e based on l i t e r a r y themes d e r i v i n g f r o m t h e Spisz d i a l e c t a n d t h e y also c u l t i v a t e t h e t r a d i t i o n a l r e ­ g i o n a l c o s t u m e a n d w e a v i n g a t t h e same t i m e . 127 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2dea789d591e60b4a1774a9a135602cd.pdf 10f3bc8a71ec90920048bc39edcc77ed Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4359 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1978 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4057 Title A name given to the resource Kronika / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1978 t.32 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1978 t.32 z.3-4; s.241-244 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R О N IV-VI Imprezy folklorystyczne i regionalne 28.V — w Warszawie przez ca­ ły dzień trwała V I I „Cepeliada". W 82 stoiskach można było kupić w y r o b y twórców zrzeszonych w Cepelii i Stow. Twórców Ludo­ wych. Kiermaszowi towarzyszyły estradowe występy zespołów f o l ­ klorystycznych, pokaz mody i n s p i ­ rowanej l u d o w y m i w z o r a m i oraz budząca duże zainteresowanie de­ monstracja technik rękodzielni­ czych. Do kiermaszu oficjalnego dołączyli się p r y w a t n i sprzedawcy różnego rodzaju odpustowych świe­ cidełek, szydełkowych ozdób, k o ­ szmarnych lamp, łabędzi, obrazów i rzeźb amatorskich. * 2—4.VI — w Płocku odbył się X I I Ogólnopolski Festiwal F o l k l o ­ r u i S z t u k i L u d o w e j . Otwarcie Fe­ stiwalu poprzedziła uroczystość wręczenia nagród i m . Oskara K o l ­ berga. W imprezie wzięło udział przeszło tysiąc artystów i twórców ludowych, koncertowały zespoły i kapele z całej Polski. Odbył się koncert poezji l u d o w e j a poza t y m : zabawy i festyny, kiermasz sztuki l u d o w e j , „Cepeliada", K r a m Żywieckich Pierników, wystawa wyrobów „Cepelii". Imprezę za­ kończyły występy zaproszonych ze­ społów z W i l n a i Łożnicy (Jugosła­ wia). * 1.VI — w K r a k o w i e spod koś­ cioła Norbertanek wyruszył t r a d y ­ c y j n y pochód L a j k o n i k a , by przed ratuszem m i e j s k i m odebrać haracz. W t y m r o k u L a j k o n i k i e m był W o j ­ ciech G i l o w s k i , a towarzyszyła m u trzydziestoosobowa kompania m i e ­ szkańców Zwierzyńca. Strój L a j k o ­ nika, który jest kopią projektu Stanisława Wyspiańskiego, w y k o n a ­ no w cepeliowskiej Spółdzielni i m . St. Wyspiańskiego. * 3— 5.VI w J a ś l e zorganizowano Ш Festiwal K a p e l L u d o w y c h , Ś p i e ­ waków i Instrumentalistów pn. „Jasielskie Okółki". Celem festiwa­ l u był przegląd i ochrona t r a d y c j i autentycznego śpiewu i m u z y k i l u ­ dowej. * 9—11.VI — Przysucha. W r a ­ mach D n i Kolbergowskich odbył się I Wojewódzki Przegląd F o l k l o ­ r u „Przysucha — 78". Przybyły licz­ ne zespoły i kapele, były także w i ­ dowiska przypominające dawne, obrzędowe zwyczaje, kiermasz sztu­ k i ludowej, biesiada f o l k l o r y s t y c z ­ na. Pokazano wystawę tkactwa, na której można było zapoznać się z przebiegiem procesu tkania; zorga­ nizowano seminarium f o l k l o r y s t y ­ czne. I К A 1978 * 9—11.VI — w Ostrołęce obcho­ dzono D n i F o l k l o r u K u r p i o w s k i e ­ go. Otwarcia dokonał w i c e w o j e w o ­ da miasta, który przypomniał b l i ­ sko 25 lat t r a d y c j i D n i . Przez t r z y d n i prezentowały się na estra­ dzie zespoły z Puszczy Białej i P u ­ szczy Zielonej, odbyły się liczne konkursy. Pokazano również w y ­ stawy sztuki ludowej, wystawę f o ­ tograficzną „Zabytki budownictwa ludowego na K u r p i a c h " oraz zor­ ganizowano J a r m a r k K u r p i o w s k i . * 9—11.VI — w B y t o w i e odbył się Kaszubski J a r m a r k F o l k l o r y s ­ tyczny inaugurujący Słupskie D n i T u r y s t y k i . Swoją twórczość prezen­ t o w a l i artyści i zespoły z r e j o n u Kaszub. Odbyły się również semi­ naria poświęcone sztuce l u d o w e j i folklorowi. * 11.V — w Ciechocinku T o w a ­ rzystwo Przyjaciół Ciechocinka, w siedemdziesięciolecie istnienia zor­ ganizowano Festiwal F o l k l o r u K u ­ jaw. Wśród licznych konkursów na uwagę zasługuje konkurs pisania wzorów piaskiem, pokazujący sztu­ kę charakterystyczną dla tego r e ­ jonu. * 9 — 11.VI — N o w y Sącz. Spot­ kanie z F o l k l o r e m w Sądeckim Par­ k u Etnograficznym. Można było nie t y l k o zobaczyć rzeźby z Paszyna, pokazy technologii tkania czy haf­ towania, ale i zjeść kawałek t r a ­ dycyjnego kołacza. 10— 11.VI — w Łowiczu był J a r m a r k Łowicki, na j a r m a r k u — w i e l k i k r a m wyrobów ludowych, pokazy h a f t u i w y c i n a n k i , przegląd obrzędów l u d o w y c h z różnych r e ­ jonów Polski oraz zabawa. 1 1 —24.VI — w Poznaniu orzez dwa tygodnie trwał J a r m a r k Świę­ tojański. W ramach J a r m a r k u o d ­ była się „Cepeliada". 16. V I — w Pszczynie — I I „Spotkania pod b r z y m e m " (śląska nazwa modrzewia). Organizatorzy postawili sobie za cel w y s z u k i w a ­ n i e i prezentowanie małych auten­ tycznych grup ludowych, t a k i c h jak grupy wokalne, kapele, zespoły k o lędziorzy i i n . Pokazali również wystawę „Zegary na w s i śląskiej". * 23—25.VI — w Zamościu ob­ chodzono D n i F o l k l o r u Zamojszczyzny. Obok w y s t a w , koncertów i targów prezentujących dorobek ar­ tystów regionu — w i d o w i s k a ob­ rzędowe, Wesele Tarnogórskie i Sobótki. 24.VI — w Gródku nadbużańs k i m mieszkańcy Sokołowa zapro­ szeni b y l i na uroczystą Noc Kupały. * 28.VI—2.VII — w K a z i m i e r z u nad Wisłą trwał X I I Festiwal K a ­ pel i Śpiewaków L u d o w y c h . P r z y ­ jechało 51 kapel, 8 zespołów śpie­ waczych i 48 solistów z całego k r a ­ j u . Poza konkursem występowało 8 kapel i 8 zespołów śpiewaczych, k i l k a zespołów pieśni i tańca oraz zespół z L y o n u . Niezależnie od k o n k u r s u , przez cały czas o d b y w a ­ ły się koncerty, improwizowane występy i widowiska. Pokazano między i n n y m i B a l Mieszczan Ży­ w i e c k i c h (zespół „Pilsko"), Wesele Wielkopolskie, „Sobótki" (zespół ..Powiśle"), w i d o w i s k o „Prządek" z Żerdzi. Poza konkursem głównym odbył się konkurs ..Duży-Mały" i konkurs „Bosej nóżki", konkurs ballad l u d o w y c h . Na kiermasz sztuki ludowej przyjechało przeszło siedemdziesię­ ciu twórców zrzeszonych w Stow. Twórców L u d o w y c h , można było zobaczyć i kupić wiele interesują­ cych prac. Twórcą pięknej, prostej sceno­ g r a f i i był A d a m K i l i a n . * V I — w Łodzi odbyła się X Łódzka Wiosna Artystyczna, na temat t r a d y c y j n e j i współczesnej kultury robotniczej w w i e l k i m mieście. Udział wzięło 600 a r t y s ­ tów-amatorów. * V I — w skansenie w Z u b r z y ­ cy Górnej miało miejsce święto pa­ sterskie, podczas którego przypo­ mniano stare obrzędy związane z wypędzaniem bydła na Orawie. W imprezie brały udział dziecięce ze­ społy folklorystyczne. Konkursy i wystawy 3.IV — w Myślenicach, w „Do­ mu Greckim", otwarto wystawę malarstwa na szkle E w e l i n y i Jo­ lanty Pęksowych. * 7.IV — w D D K w e Wrocławiu przy u l . Ciepłej o t w a r t a została wystawa prac uczestników XIII Przeglądu P l a s t y k i A m a t o r s k i e j . * 14.IV — w Państwowym M u ­ zeum Etnograficznym w Warszawie wernisaż w y s t a w y pn. „Żywiecka Sztuka L u d o w a " . Pokazano malar­ stwo, rzeźbę, piękne h a f t y żywiec­ kie na t i u l u , ozdobne k w i a t y b i ­ bułkowe, plastykę obrzędową, za-' b a w k i i słynne żywieckie p i e r n i k i . * 25—27.IV — „Cepelia" w Częttochowie zorganizowała przegląd tkactwa ludowego, połączony z gieł­ dą dla producentów. * 241 �27.IV — w Warszawie w G a ­ l e r i i Sztuki Dzieci i Młodzieży (Stara Prochownia) o t w a r t o intere­ sującą wystawę p n . „Porównania'' zorganizowaną przez Pracownię Sztuki Nieprofesjonalnej I n s t y t u t u Sztuki P A N . Pokazano na niej p r a ­ ce znanych artystów plastyków (m. i n . Tadeusza Brzozowskiego, Tadeusza Dominika, Marcina Jar­ nuszkiewicza, Łukasza K o r a l k i e w i cza, Andrzeja Majewskiego, L u d m i ­ ły M u r a w s k i e j , N i k i f o r a , Francisz­ ka Starowiejskiego i Andrzeja Strumiłły) powstałe w dwóch okresach — w latach dzieciństwa i dojrzałości. Wydano ilustrowany Katalog ze wstępem A . Jackow­ skiego. * 27.IV — w Warszawskim O środku K u l t u r y przy u l . E l e k t o r a l ­ nej o t w a r t o Warszawską Wystawę Plastyki Nieprofesjonalnej. * I V — w Muzeum Okręgowym w Radomiu czynna była ekspozycja pn. „Gry i zabawy w sztuce l u d o ­ w e j " . 14 twórców z w o j . r a d o m ­ skiego nadesłało rzeźby i obrazy przedstawiające t r a d y c y j n e g r y r o ­ dzinne, obrzędowe i dziecięce. I n a ­ grodę w dziedzinie rzeźby otrzymał Grzegorz Szewczyk, w dziedzinie malarstwa nagrody I nie przyzna­ no, I I otrzymał A n t o n i Jopkiewicz. * I V — w kopalni „Wieczorek" w Katowicach w y s t a w i a l i swoje prace górnicy-malarze, szesnastoosobowy zespół o dużych już t r a ­ dycjach. Należeli doń m . i n . Ociep­ ka i P. Wróbel. * I V — w Z a l i p i u odbył się k o n ­ kurs „Malowana Chata". I V — w T o r u n i u , w Bibliotece Głównej U M K wystawiał swoje ob­ razy Józef Sikora z Bydgoszczy. Była to czwarta wystawa z c y k l u prezentującego twórczość ludzi z ciężkim kalectwem. I V — w kościele św. Marcina w Warszawie urządzono wystawę rzeźb Józefa L u r k i p n . „Dobra n o ­ w i n a " . Większość eksponatów p o ­ chodziła z k o l e k c j i L u d w i g a Z i m merera. W K l u b i e Inteligencji K a ­ tolickiej zorganizowano spotkanie z rzeźbiarzem. Zagajał ks. Stanisław Małkowski (inicjator i organizator wystawy) i L . Zimmerer. 21.IV — w G a l e r i i Sztuki w N o w y m T a r g u otwarto wystawę zorganizowaną z okazji 25-lecia Spółdzielni Pracy Przemysłu L u d o ­ wego i Artystycznego „Arf" w K a ­ towicach. Z okazji w y s t a w y w y ­ dano ilustrowany katalog prezentu­ jący h a f t y i k o r o n k i koniakowskie. 13.V — w e Wrocławiu w M u ­ zeum Etnograficznym o t w a r t o { o konkursową wystawę h a f t u l u d o ­ wego eksponowaną poprzednio w T o r u n i u . K o n k u r s , o zasięgu ogól­ nopolskim, organizowały M i n . K u l ­ tury i Sztuki, „Cepelia", Stow. Twórców L u d o w y c h i Muzeum E t ­ nograficzne w T o r u n i u . Obszerny katalog ze wstępem Aleksandra Błachowskiego, ilustrowany m . i n . b a r w n y m i zdjęciami — w d r u k u . * 19.V — w Muzeum Tatrzań­ s k i m w Zakopanem urządzono w y ­ stawę malarstwa na szkle Krzyszto­ fa Okonia. * 22.V — w L i m a n o w e j rozstrzy­ gnięto k o n k u r s h a f t u . Udział w konkursie brało 67 twórców l u d o ­ w y c h i amatorów oraz 2 zespoły młodzieżowe z terenu Podkarpacia. Materiał k o n k u r s o w y oceniano w dwu. grupach: autentyku i adapta­ cji. W kategorii a u t e n t y k u p r z y ­ znano 6 nagród I . O t r z y m a l i je: A n d r z e j i Bronisław Czernikowie, Franciszek Czernik, Franciszek i Maria Janc, Eleonora Stanek, M a ­ ria Herman i M a r i a Rajchel. W kategorii adaptacji I nagro­ dy przyznano Stanisławie Cukier i Katarzynie Nikiel. * * V — Galeria „Nowogrodzka" warszawskiej „Desy" wystawiła o b ­ razy H a l i n y Dąbrowskiej. Wstęp do katalogu napisał Aleksander Jac­ kowski. 22.V — w Muzeum Włókiennic­ twa w Łodzi o t w a r t o wystawę p n . „Rękodzieło artystyczne w s i " . Na w y s t a w i e przyznano cztery nagro­ dy I : Stanisławowi Piwońskiemu z Kozienic (woj. radomskie) za rzeź- * Wręczenie nagrody Kolberga zespołowi redakcyjnemu „Polskiej Sztuki L u d o w e j " . WUZNAN1U ZASŁUG DLA'KULTURY 1 U D O W I j 7 1 SPO(OV\ i R! [ J A k C Y J M M U " i ' O i Sh. \ s / J l i k \ i ' J i ) O W V > . ZOSTAŁA PRZYZNANA NAGRODA ' MIESIĘCZNIKA « BARWY* IMIENIA OSKARA KOLBERGA WARSZAWA- 2 CZERWCA 1978 242 �bę, M a r i i Kopeć z Kęsowa ( w o j . bydgoskie) za hafty, A n i e l i Batko z L i p n i k ( w o j . krakowskie) za haf­ towany gorset, oraz K r y s t y n i e Za­ lewskiej z Siedlec za t k a n i n y . * 23.V — rozstrzygnięto k o n k u r s zorganizowany przez Muzeum O kręgowe w Białymstoku pn. „Lu­ dowe obrzędy północno-wschodnich terenów Polski". Przedmiotem k o n ­ kursu były r e k w i z y t y związane z obrzędowością doroczną i r o d z i n ­ ną, oraz opisy obrzędów ludowych. Na konkursie nogrody ufundowały: „Cepelia" , Białostockie Towarzy­ stwo K u l t u r y , Wojewódzki Związek Kółek Rolniczych. Nagrodę I za opis obrzędów i zwyczajów przyznano Elżbiecie Daniszewskiej z Knyszyna. Przy­ znano także nagrodę I i I I za cia­ sto obrzędowe. + 27. V — w sali „Cepelii" przy ul. EgiDskiej w Warszawie o t w a r t o zorganizowaną przez tę instytucję wystawę rzeźb Romana Śledzia z Malinówki. Wydano ilustrowany k a ­ talog ze wstępem A. Jackowskiego. * 28. V — w Muzeum Narodo­ w y m , oddział w Łowiczu, z okazji trzydziestolecia Spółdzielni „Sztuka Łowicka" w Łowiczu odbyło się spotkanie z twórcami l u d o w y m i , na którym wręczono odznaki Zasłużo­ nego Działacza K u l t u r y . Otrzymali je: Justyna Grzegory i Agnieszka Majer ze Złakowa, Stanisław Bogusz z Łowicza, Marianna Pietrzak z Łowicza, Julian Brzozowski ze Sromowa, E m i l i a Pudłowska z Ło­ wicza, Regina Dąbrowska z Różyc i Helena Gruszczyńska z Łowicza. * V — w Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu była czynna wystawa tkactwa dwuosnowowego z terenów Podlasia. V — w skiej chacie dzono stałą konywanych stki K o n i a k o w i e , w góral­ Zuzanny Gwarek urzą­ wystawę koronek w y ­ przez miejscowe a r t y ­ 1—15.VI — w pawilonach „Ce­ p e l i i " w Częstochowie urządzono pokonkursową wystawę pn. „II W o ­ jewódzki Przegląd Plastyki Nie­ profesjonalnej". I nagrodę otrzymał A n d r z e j Psyk z Myślenic za olejne pejzaże. + V I — w K r a k o w i e , w Galerii Współczesnej Sztuki L u d o w e j poka­ zano pieczywo obrzędowe i k w i a t y z Kielecczyzny, rzeźbę sakralną z okolic Nowego Sącza, t k a n i n y z re­ jonu świętokrzyskiego i białostoc­ kiego. 6.VI — w Galerii Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych „Stara K o r d e g a r d a " w warszawskich Ł a ­ zienkach otwarto pokonkursową wystawę „Żołnierz obrońcą i b u ­ downiczym". Na wystawie ekspo­ nowano ok. 400 obrazów, rzeźb i t k a n i n . W poszczególnych działach przyznano: za malarstwo na szkle — I nagrodę Ewelinie Pęksowej, I I Władysławowi Walczakowi i Jo­ lancie Pęksowej. Za malarstwo olejne — wyróżnienie Józefowi O- pyrchałowi z Dziewina, za rzeźby w d r e w n i e I nagrody nie przyzna­ no, I I — Bronisławowi Chojęcie z Adamowa, M a r i a n o w i L o j i z Ł u kawicy i Bolesławowi Susce z B u ­ dzisk; za t k a n i n y — pierwsze na­ grody Felicji M a l e w i c k i e j z N o w o kolna i Wandzie Olchanowskiej z K u p l i k , I I Janinie Buraczyk z K o ­ rycina i Helenie Malewickiej z Nowokolna. * 7.VI — w K r a k o w i e rozstrzyg­ nięto ogólnopolski konkurs pn. „Rolnik i jego praca w twórczości l u d o w e j " . Organizatorami b y l i : r e ­ dakcja pisma „Gromada — R o l n i k Polski", „Cepelia", Stow. Twórców L u d o w y c h oraz Muzeum E t n o g r a f i ­ czne w K r a k o w i e , które było go­ spodarzem k o n k u r s u . 393 osoby z 43 województw nadesłały 1752 p r a ­ ce, zarówno w tradycyjnych tech­ nikach i formach, jak też obrazy na płótnie i papierze 6 tematyce wiejskiej. Jury zakwalifikowało na wystawę około 250 rzeźb, t k a n i n , obrazów i wycinanek. Nagrody I otrzymały: Scholas­ tyka K r u p o w i c z za tkaninę d w u osnowową i Ewelina Pęksowa za obrazy na szkle. Nagrody I I — Bronisław Chojęta i Szczepan M u ­ cha za rzeźby, Halina Konopacka, Jolanta Pęksowa i Władysław W a l ­ czak za malarstwo na szkle; Jani­ na Szumiło za tkaninę dwuosnowową; Stanisław Borowiec, Józef F i r m a n t y i E d w a r d Daniel za m a ­ larstwo na płótnie i papierze; A g ­ nieszka Majer za kodry łowickie. Nagrody I I I dostali: Zofia R o j - G ą sienica, Janina Jarosz i Zdzisław Walczak za obrazy na szkle; Wa­ cław Rokita za rzeźbę ceramiczną; Kazimiera Makowska, Genowefa Dzieszko i Helena Malewicka za t k a n i n y dwuosnowowe; Justyna Grzegory za kodry łowickie; Sta­ nisław M a j e w s k i , Roman Siedź i E d w a r d Kołacz za rzeźby. Przyzna­ no również 21 wyróżnień. Najwię­ cej nadesłano rzeźb w d r e w n i e — ok. 530, ale t y l k o niewielka ich część została zakwalifikowana na wystawę. Najwyższy i najbardziej wyrównany poziom reprezentowa­ ły t k a n i n y dwuosnowowe. Nadesła­ no również piękne w y c i n a n k i k u r ­ piowskie i hafty, ale ponieważ nie odpowiadały tematycznym założe­ n i o m konkursu, nie mogły podle­ gać ocenie. * V I — w M.D.K. w Myśleni­ cach zorganizowano wystawę po­ konkursową pod nazwą: „Kwiaty polskie". Pokazano tradycyjne ozdoby bibułkowe, wykonane przez 54 osoby dorosłe i trzynaścioro dzieci z województwa k r a k o w s k i e ­ go. Przyznano 5 nagród pierw­ szych. Otrzymali je: Piotr D u r l a t ka, Zofia H a j d u k , Józefa Miłkowska, Genowefa Mrożek i Cecylia .Proszek. Wystawa pojedzie do L i p ­ ska. * VI — Muzeum Okręgowe w Suwałkach pokazało współczesną tkaninę ludową, m . i n . sejpaki, pa­ siaki, t k a n i n y dwuosnowowe, w i e łonicielnicowe oraz d y w a n y k i l i m o we. * VI — Muzeum Okręgowe w Sieradzu zorganizowało wystawę dwóch twórczyń ludowych, Stani­ sławy K u b i k i Rozalii Makówki, w sześćdziesiątą rocznicę ich pracy twórczej. Wystawiono prace z dzie­ dziny zdobnictwa i plastyki obrzę­ dowej. * 30.VI — w Opocznie rozstrzyg­ nięto konkurs na opoczyńską t k a ­ ninę wełnianą z przełomu X I X i X X w i e k u . Nagrody I nie przyzna­ no. Nagrody I I o t r z y m a l i : Stani­ sława Dąbrowska z Bielowie, M a ­ rianna Jobczyk, M a r i a Rzepka z Bielowie, Aniela Koska z G a p i nowa, Weronika Lesiok z Mię­ dzyborza, Maria Papecka z Sito­ w e j , Janina Synowiec z W o l i Z a ­ leżnej, Rozalia Wijata, Zuzanna Włodarczyk, M a r i a i Teresa W i k torowicz z Opoczna. Przyznano t a k ­ że nagrody I I I i wyróżnienia. Polska sztuka ludowa za granicą 27.IV — w L u n d (Szwecja) ot w a r t o wystawę obrazów na szkle Adama Słowińskiego. Organizato­ rem w y s t a w y był Aleksy A l t m e j d , on też napisał wstęp do katologu artysty. Obrazy eksponowano w ga­ lerii „Angel". * V — Spółdzielnia Rękodzieła Ludowego i Artystycznego w M i ­ kołajkach sprzedała trzysta gobe­ linów do Czechosłowacji. + V I — w Rosario (Argentyna) otwarto wystawę polskiej sztuki ludowej, zorganizowaną z i n i c j a t y ­ w y Antoniego Wróbla. * W m a r c o w y m numerze szwedz­ kiego pisma „Femina" zamieszczo­ no artykuł zapowiadający wspo­ mnianą wyżej wystawę w L u n d , poświęcony polskiej sztuce l u d o ­ wej. Inne 7.IV — w Domu K u l t u r y Pra­ cowników Służby Zdrowia w e W r o ­ cławiu odbyła się aukcja prac 54 plastyków-amatorów, członków Sto­ warzyszenia Plastyków Amatorów. Dochód z imprezy został przezna­ czony na budowę Domu K o m b a ­ tanta w Miliczu. Również we Wrocławiu 16.IV. odbyła się pod patronatem K l u b u Młodzieży Pracującej ZSMP „Piw­ nica Świdnicka" I Giełda Plastyki Amatorskiej. „Piwnica" zamierza objąć opiekę nad amatorami, słu­ żyć i m poradami i fachową pomocą. Zaczyna od giełdy! Gratulujemy zrozumienia problemów amatorstwa! Worek z giełdami rozpruwa się nad k r a j e m . Również Między­ zakładowy K l u b Kulturalno-oświa­ towy „Łączność" w Olsztynie urzą­ dził w k w i e t n i u I Wojewódzką Giełdę Plastyki Nieprofesjonalnej. + 13.IV — w Tucholskim Domu Kultury odbyło się posiedzenie k r a j o w e j Rady Regionalnych To­ warzystw K u l t u r y przy M i n i s t e r - 243 �stwie K u l t u r y i Sztuki. Obradom przewodniczył wiceminister K u l t u ­ ry i Sztuki dr Józef F a j k o w s k i . Ideą przewodnią obrad był mece­ nat regionalnych towarzystw k u l ­ t u r y nad twórczością ludową. * 2.V — Komisja Nagród im. Oskara Kolberga przyznała na rok 1978 Nagrodę „ B a r w " następującym osobom: Stanisławie Bakułowej, wycinankarce ze Strzałek koło K a ­ dzidła, dr. Janowi P i o t r o w i Dekowskiemu, działaczowi z Łodzi, Janowi Gąsiorowi, garncarzowi z Medyni Głogowskiej koło Rzeszo­ wa, Janowi Józefowskiemu, m u ­ z y k o w i l u d . z Rojówki koło Tęgo­ borza, dr. L o n g i n o w i Malickiemu, etnografowi i działaczowi, Sabinie Masełbas, tkaczce z Wasilówki koło Janowa Podlaskiego, ks. E d w a r d o ­ w i Nitce z Paszyna, Władysławowi Obrochcie, muzykowi-prymiście z Zakopanego, K l a r z e P r i l l o w e j , dzia­ łaczce z K c y n i , Jadwidze Specht z Montchanin (Francja), Janowi T y l ­ ce, snycerzowi z Zakopanego, Ta­ deuszowi Więckowskiemu, prezeso­ w i „Cepelii", ks. Bronisławowi W o j ­ dyle z Chicago (USA). Józefowi Zganiaczowi. rzeźbiarzowi z F a ł k o ­ wa, Walerii Żarnowskiej, k i e r o w ­ niczce zespołu z Dąbrów koło M y ­ szyńca, kapeli dudziarzv z R a w i ­ cza, zesrjołowi redakcji „Polskiej Sztuki L u d o w e j " , zespołowi mala­ rek z Zalipia, zespołowi „Mazur" z Bredv (Holandia). Zespołowi Pie­ śni i Tańca „Olza" z Cieszyna (Cze­ chosłowacja) i zespołowi ..Piasto­ w i e " ze Sztokholmu (SzwecjaV * 2.V — Odznaki Zasłużonego Działacza K u l t u r y otrzymali współ­ pracownicy i członkowie zespołu redakcyjnego „Polskiej Sztuki L u ­ d o w e j " : Jadwiga Jarnuszkiewiczowa, A n n a Kunczyńska-Iracka, Wa­ cław Sułkowski i Jan Swiderski. 12.V — w Białce koło Parcze­ wa rozpoczął się plener malarsko-rzeźbiarski dla twórców ludowych, zorganizowany przez Parczewski Dom Kultury i Stowarzyszenie Twórców L u d o w y c h . * 9—21.V — w Poznaniu odbył się I I I Festiwal Kiczu, zorganizo­ wany przez Studencki Dyskusyjny K l u b F i l m o w y „Fantom". Celem fe­ stiwalu i zorganizowanego sympo­ z j u m było pokazanie f u n k c j o n o w a ­ nia kiczu we współczesnej k u l t u ­ rze. Wystawę przygotował A n d r z e j Ekwiński. Nieco wcześniej, w k w i e t n i u wystawę kiczu oraz dyskusję na ten temat zorganizowało również Koło Studentów A k a d e m i i Sztuk Pięknych w Warszawie. * V — w Żywcu Centralny Ośrodek M e t o d y k i Upowszechniania K u l t u r y zorganizował seminarium dla instruktorów domów k u l t u r y i pracowników, zajmujących się do­ kumentacją fotograficzną f o l k l o r u i sztuki ludowej. Celem d w u t y g o ­ dniowego seminarium było podwyż­ szenie k w a l i f i k a c j i fotografów-dokumentalistów. * 22.V — w czasie sympozjum, towarzyszącego II Quadriennale Rękodzieła Artystycznego krajów socjalistycznych w E r f u r c i e tema­ tem obrad pierwszego dnia były zagadnienia związane z inspiracją rękodzieła sztuką ludową. Referat ze strony polskiej wygłosił A l e k ­ sander Jackowski. * * 27—30.V — w Sanoku odbyła się międzynarodowa konferencja skansenowska. Wzięło w niej u dział ponad stu skansenologów, et­ nografów i konserwatorów, repre­ zentujących 15 skansenów polskich i 19 skansenów z 11 krajów E u r o ­ py. Obrady konferencji zbiegały się z 20 rocznicą utworzenia Sanockie­ go P a r k u Etnograficznego. * * 4.V — w Kolbuszowej odbyła się Ogólnopolska Konferencja Par­ ków Etnograficznych, połączona z uroczystym otwarciem P a r k u Et­ nograficznego w Kolbuszowej. 4—6.VI — w Myślenicach Cen­ t r a l n y Ośrodek M e t o d y k i U p o w ­ szechniania Kultury zorganizował ogólnopolskie sympozjum n.t. „Es­ tetyka w s i współczesnej w oparciu 0 tradycje k u l t u r o w e regionu". Ce­ lem sympozjum była próba oceny współczesnej „sytuacji estetycznej" w s i i prezentacja osiągnięć w dzie­ dzinie k u l t y w o w a n i a t r a d y c j i l u ­ dowej. Referaty wygłosili: A l e k ­ sander Jackowski, Bożena K u r a l , Tadeusz Więckowski, Wanda Telakowska, Lech D u t k a i i n . Włady­ sław Hasior przedstawił swą nie­ zwykle ciekawą kolekcję slajdów pokazującą estetykę naszych w s i , miast i miasteczek. Przygotowano dwie wystawy problemowe — współczesnych przedmiotów ozdob­ nych funkcjonujących we wnę­ trzach wiejskich oraz propozycje „Cepelii' urządzenia wnętrz w oparciu o ludowe tradycje. 17.VI — w Domu K u l t u r y w Rawiczu odbyła się sesja popular­ nonaukowa nt. „Tradycje F o l k l o r u Województwa Leszczyńskiego ze szczególnym uwzględnieniem Rawickiego". Wykłady wygłosili: prof. Józef Burszta, doc. dr Walerian Sobisiak, mgr Jadwiga Sobieska. Za­ proszeni goście zwiedzili wystawę pn. „Dorobek kapeli r a w i c k i c h d u ­ dziarzy". * W H a m b u r g u powstało Stowa­ rzyszenie przyjaciół warszawskiej kolekcji Zimmerera, na czele któ­ rego stanął Klaus v o n Bismarck, Prezydent I n s t y t u t u Goethego, b. dyrektor West-deutsche R u n d f u n k . Celem Stowarzyszenia jest pomoc w rozwoju k o l e k c j i i popularyzacja za granicą polskiej sztuki l u d o w e j 1 samorodnej, znajdującej się w zbiorach Zimmerera. W programie c y k l dużych w y ­ staw w R F N , F r a n c j i i t d . Poprze­ dzi je wystawienie w y b r a n y c h na te w y s t a w y eksponatów w K r a ­ k o w s k i m Pałacu Sztuki. C y k l w y ­ staw zostanie zakończony poka'zem w Warszawie. Kolekcja liczy obecnie ok. 6500 eksponatów. �